Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus ... Series latina prior .."

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


^/■/t-f/^  tfLC^    yjo  "'  o  f '.  r  c    /-o  K.^V 


j 


6^      / 


^ATROLOGItE 

CURSUS   COMPLETUS 

S!:r  BIRLIOTHECA  UNIVEUSALIS,  INTEGRA,  UNIFORMIS,  COSDIODA,  OECONOMICA, 

OMMU»  !i$.  nm%  mrnm  scrii*toiui.hqiie  ECCLBSiiSTiGORm 

8ITI  LATIlfORUII,   81 VB   ORJECORUM, 

QVi  AB  JEVO  APOSTOLiCO  AD  TEMPORA  iNNOCESTII  III  [ASSO  Ifl6)  mO  LATlM^S 
ST  COyCILII  FLORENTINi  [ANN.  1419)  PRO  UREniS  FLORUERCNT  : 

RECUSIO    GIIRONOLOGIGA 

OMNIUM  QUm  BXSTITBRB  MONUMBNTORUM  CATLIOLIC.E  TRADITIONIS  PBU  QUINDBCIM  PRIORA 

ECCLBSIiE  SJDCULA, 

inrA  BDITI0NE8  ACCURATIS8IMA8,  INTBR  8B  CUMQUB  NONNULI.IS  C0DICIBU8  MANUSCRIPTI8  C0LLATA8.  PBRQUAM  DILIOBN* 

ZIU  CASTIGATA;   DISSBRTATIONIBUS,  C0MMBNTARII8,    VARIISQUB    LBCTIONIDUS    CONTINBNTER    ILLUSTRATa;   0MNI0U8 

OFBRIBITS  P08T  AMPLISSIMAS  EDITIONBS  QUM  TRIBU8  NOVISSIMIS  SASCUUS  DBOBXTUR  ABS0LUT4S  DBTRCTIS,  AUCTA; 

INDICIBUS  PARTICULARIBU8  ANALYTICIS,  8IN0UL08  SIVB  TOMOS  SIVB  AUCT0RB8  ALICUJUS  MOMBNTI  SUBSEQURNTI- 

BUS,D0NATA;CAPITULIS  INTRA  IPSUM  TEXTUM  RITE  DISPUSITIS,  NECNON  BT  TITULI8  SINOULAJ^UM  PAOINA- 

RUM  MAROINBM  8UPBRI0REM  DISTINOUBNTIBUS  SUBJBCTAMQUB  MATBRIAM  8IONIP1CANTIBU8,  ADORNA- 

TA;    0PBRIBU8    CUM    DUBIIS,    TUM      APOCnYPIIIS,      ALIQUA     VliRO    AUCTORITATB    IN    ORDINB 

AD     TRADITIONBM  ECCLB8IA8TICAM    POLLENTIBUS,  AMPLIPIGATA  ; 

tf<CJ2NTlS   BT   AMPUU8   LOCUPLETAT.V   INDICIBUS   AUCTORUM    8ICUT  IT  OPBRUM,   ALPHABBTIC18,    CHR0N0L00ICI8,    8TATI* 

&TICIS.   STNTHBTIGI8,  ANALTTICI8,   ANALOOICIS,   IN  QUODQUB    RELIO10NI8   PUNCTUM,   DOOMATICUM,    MORALB,    LITUll- 

GICUM,    CANONICUM,    DISCIPLINAPB,    HI8T0RICUM,    BT    CUNCTA    ALIA    8INB   ULLA   BXCBPTIONB;    SBD   PR^SBRTIM 

Di:uBUS    INDICIBUS     IMMBN8I8     BT    OBNBRALIBUS^    ALTBRO     8CILICBT    RERUM,    QUO    GONSULTO,    QUIDQUID 

NON   iOLUM   TALI8   TALI8VB.  PATBR,    VBRUM    BTIAM   UNU8QUI8QUB    PATRUM,   NB    UNO    QUIDEM    OMISSO, 

IN     QUODLIBBT     THBMA      8CRIPSERIT,     UNO      nfTUITU      C0N8PICIATUR ;      ALTBRO     SCRIPTUR.^E 

SACRiG,    BX  QUO   LECTORI    COMPBRIRB   8IT    OBVIUM    QUINAM    PATRB8   BT  IN   QUIBUS    OPBRUM 

8U0RUM     L0CI8     8INGUL08     8IN0UL0RUM     UBRORUM     8.    SCRIPTURiB    VBR8U8,     A    PRIMO 

OBNB8B0S  USQUB  AD  N0VI88IMUM  APOCALTPS»,   COMMBNTATI  SINT: 

CPITIO    ACCURATI88IMA,    GiBTBRISQUB    0MNIBU8    FACILB    ANTBPONBNDA,     81    PBRPBNDANTUR    GHARACTBRUM     NITIDITAS, 

CHARTJC      QUAUTAS,      INTBOHITAS      TBXTUS,      PBRPBCTIO     C0RRBCTI0NI8,      OPBRUM      RBCU80RUM      TUM      VARIBTAS, 

TLaf   NUMERU8,  FORMA    VOLUMINUM    PBRQUAM    GOMMODA    8IBIQUB  IN  TOTO  PATROLOOIiB  DBCUR8U    G0N8TANTBR 

»lUiLI.«,     PRBTII     BXI0UITA8,      PRiRSBRTIMQUB     ISTA     GOLLBCTIO,     UNA,     MBTHODIGA     BT     CHRONOLOOIGA, 

SEXCRNTORUM    FRAOMBNTORUM    OPUSCULORUMQUB    HACTENU8    HIG    ILLIG    8PAR80RUM,    PRIMUM   AUTBM 

IN   N08TRA  BIBLIOTHBGA,   BX  OPBRIBUS   BT  MSS.  AD  0MNB8  iCTATBS,  L0G08,  LIN0UA8  F0RMA8QUB 

PBRTINBNTIBU8.  GOADUNATORUM. 

SERIES  LATINA, 

IN  QDA  PRODEDNT  PATBES,  DOCTORES  SCRIPTORESQUB  BCCLBSLB  LATINiB 

A  TERTOLLIANO  AD  INNOCENTIUM  III. 

AGGURANTE   J.-P.    MTGNE, 

Blbllotheefe  Clerl  aDlverHte, 

SIVE    CURSUUM    COMPLETORUll    IN    SINGULOS    SClENTl.f:    FXCLESlASTICifi    RAMOfi    EDITOR&- 

PATROLOGIjE   LATINjE    TOMUS   70CV. 


s 


.  EU^IUS,HlEROIlYM.US 


PARISlfg 
APUD  GARNIER  FRATRES,  EDITORES  ET  J.-P.  MIGNE  SUCCESSORE& 

IM  VIA  DICTA-  AYENUE  DV  MAIKE,  189,  OLIM  CHAVSS^E  DV  UAIKE,  1«. 

1884 


CMchj.  —  Ez  tfpis  PAUL  DUPONT,  via  dicH  fiac-d'A8nieres,  12.  156.11.83. 


••    • 

•  •  • 
I  •  •  • 

•  • 


•  •  • 


■  • 
•  • 


■  •    ■ 


•  • 


••• 


'•■   "• 


•  ■  •  - 


TRADITIO  CATHOLICA. 

SJECVLVM   V.    ANNUS  420 


SANCTI   EUSEBII 

HIERONYMI 

STRIDONENSIS  PRESBYTERI 

OPERA     OMNIA, 

POST   MONACHORUM  ORDINIS    S.  BENEDICTI  E  CONGREGATIONE  S.   MAURI 

SED  POTISSIMUM  D*  «lOANNIS  MARTIANiCI 

RBSENSIONBM 

DENUO   AD  MANUSGRIPTOS   ROMANOS,    AMBROSIANOS,    VERONENSES   ET   MULTOS   ALIOS,^ 

NEG  NON   AD   OMNES    EDITIONES  GALLIGAS   ET   EXTERAS   CASTIGATA, 

PLURIMIS    ANTEA   OMNINO  INEDITIS  MONUMENTIS 

ALIISOUE   S.    DOGTORIS    LUGUBRATIONIBUS  SEORSIM   TANTUM   VULGATIS   AUGTA, 

NOTIS    ET   OBSERVATIONIBUS  ILLU8TRATA, 

•TUDIO  SL  LABORI 

VALLARSII  ET  MAFFiE  II  VERONiE  PRESBYTERORUM, 

EDITIO  PARISIORUM  NOVISSIMA, 
JUXTA  SECUNDAM  AB  IPSIS   VERONENSIBUS  ITERATIS  CURIS  RESENSITAM 

TYPIS  REPETITA, 


ACCURANTE  ET  DENUO  RECOGNOSCENTE  J.-P.  MIGNE, 

BUNLIOTHECiB  (XERI  UMVKRSiE, 

8IVB 
CUISQUH  C0MPLBT0RII9I  IN  SINCDL08  SCIBNTLE  BCCLESUSTICjC  BA1I08  BDtTOBB 


TOMUS  QUINTUS 


'*'  -^'       ■  _■ 


•      '.««  m.  •»  s  *  *      t  • 


PARISIIS 

APUD    GARNIER    FRATRES,    EDITORES    ET   J.-P.  MIGNE    SUCCESSORES, 
IN  VUDICTA:  AVBiWUE  DU MAINE,  189,  OLIM  CHAUSSSB  DU  UAINE,  «7. 

1884 


TRADITIO    CATHOLIGA 

S.ECVLUM    y.   A.SNVS   4iO 


ELENCHUS 


AUCTORUM  ET  OPERUM  OUI  IN  HAC  TOMI  XXV  PARTE  I  COTINENTUR. 


S.  EUSEBILS  HIEUONYMUS,  STRIDONENSIS  PRESBYTER. 


Commeniariu  in  Ezecbielem. 

Comnicnlaria  in  Danielem. 

Tninslatio  Ilomiliarum  Origenis  in  Jeremiam  et  Ezecbielem. 

In  l.amentationes  Jercmix  tractatusr. 


Col. 


13 

■m 

787 


•     • 


•  ■  • 
•        •  • 


•  • 


•  • 

•  • 


•• 
•   • 

•  •  • 

•  •  •• 


•  ■ 


.•-     -• 


•    • 


•  •   • 

•  •  • 

•  «• 


'•'        • 


•  ..• 


•    •    • 
•    • 


•     • 

•   • 

•• 


•->• 


••• 


•  • 

•  • 

•  ■ 

•  • 


PRjEFATIO. 


Qnintas  exsuperat  in  Hieronymianorum  partitione  operum    tomus  iste,   quem    ex    arga- 
menti,  qaod   propositum  habet,  ingenio,  commentariorum  scilicet  in  reliquos  duos  majores 
piiophetas,  EEechielem  ac  Danielem,  in  unum  cum  qnarlo  compingere  constitueram  :    fecis- 
semque  adeo,  nisi  et  illius  aucta  voluminis  snb  prelo   materia  in    abnormem    excresceret 
molem,   et  qa«  maxime  liuic  obtigit  longe  prolixior,  eaque  StcxI  dtnXu)   necessaria  germana- 
rum  scriptionum,  quibus  vulgatae  antea  editiones   carebant,    accessio  dispertiri  coegisset  in 
duos.  Hac  autem  de  causa  tantum  abest,    ut  negotii  aliquid  facessisse  lecturis  videar,   qain 
poiias  multam  inierim  ab  iis  gratiam  quando  et  major  multo  labor  exantlandus,  ut  eorum 
atudiis  consuleretur,  et  ne  qua  sui  etiamnum  parte  male  mulctatus  sanctissimus  Pater  subi- 
ret  conspectus  hominum  nihil  non  fuerit  mihi  otii  impendendum  atque  operae.   Nam  illud 
quidem  ex  tota  liqaet  collectionis  hujus  oeconomia,  non  id  magis  curae  fuisse  nobis,  ut  Hie- 
ronymianarum  lucubrationum,   totum  veluti  orbem  una  complecteremur,   quam  ut  alienis, 
iis  tamen  qu8B  abesse  nullo  ejus  lectionis  ac  dignitatis  impendio  poterant,  onerari  ne  pa- 
teremar.  Indicio  ipse  ille  fuerit,   qui  ejusmodi  scriptionibus  abundat  tertius  tomus,  a  quo  ta- 
men  inutilia  qusedam  quse  Parisiensem  editionem  onerabant,  amovimus :   puta  illud  Hexa- 
pVomm  Origenis  specimen,  qa»  ut  nihil  fere  ad  Hieronymum,  ita  proprio  opere  duobus  in 
folio  tomis  postmodum  luculentissima  prodiere:   tum    unum   atque    alterum    de    hcbraicis 
Nominibns,  non  antea  editum  monimentum,   quod  latcre  in  schedis    nostris  satius  duximas, 
qnam  aliense  farraginis  molem   accrescere.  Qum   huic  igitur  tomo   nunc  primum  accedunt, 
duodetriginta  sant  homilise,  quas  ex  Origenis  Graeco  in   Latinum   S.   Doctor  convertit:  sunt- 
que  explanationum  in  prophetas  Jeremiam   atqne  Ezechielem  pars  nobilissima,  non  ea  tan- 
tam  de  cavsa,  quod  maximi  Scripturarum  interpretis  studio  adomantur  Romanis  auribus,  ab 
eoqae  landantur  in  suorummet  operum  catalogo ;  verumetiam   quod,  jam  deperdilo  maximam 
partem  Grseco  Adamantii  texta,  ipsse  in  Latino  archetypi  gloriam  propemodum  solse  susti- 
neant.  lllas  partim  ab  Huetii,  partim  a  Genebrardi  editione   huc  ascivimus  ;  mirumque  dicta 
est,  in  illo  prsBsertim  editore,  cujus  et  eruditionem  suspicimus,  et  maxime  delectamur  inge- 
nio,   non  eam  in  edendis  Hieronymianis    lucubrationibus    diligentiam    deprehendisse,    qun 
raam  ot  in  c«teri8  6dem  satis  praestiterit,  cum  tot  passim  vitiis  editio  illa  scateat,  quorum  in- 
gentem  vim  nos  elaimus,   ut  quo  nunc  pacto  integritati  pristinoe  restituuntur,   in  publicum 
prodire  videri  nunc  primum  possint.  Distulimas  vero  illas  in  quintum  usque  tomum :  tam- 
etsi  prioresquatuordecim,  quse  Jeremiee  qusedam  capita  preepostero  confuaoque  ordine  edis- 
serant,  ad  saperiorem  quartum  pertinuissent.  Causa  difTerendi  palmaris  hffic  est,  quod  cum 
nmal  fnerint  ab  ipso  sanctissimo  interprete  sub  una  tantum   prsefatione  ad  Yincentium    pres- 
bjteram  ringulari  libeilo  conjunctse,  divelli    ab  invicem,  sive  a  posterioribus  totidem,  quse 
Ezechielem  interpretanlur,  etadhanc  proprie  tomum  speclant,  jure  non  poterant.   Id  cum 
sanmi  viii  Erasmus  atque  Huetias  minime  attendissent,  singularum  hunc  librum  in  duos 
temere  dividentes,  malta,  eaqne  a  veritate  loogius  abhorrentia  de  prologo,  quo  homilise   in 
Jaremiam  male  mulctarentur,  opinati  sunt.  Atque  ille  quidem  in  censura  librorum  Origenis 
miratur  primum  quid  rei  sit,   cur  llieronymos  alias  creber  in  praefaHonibus,   nihil  in  homi- 
iias  in  Isaiam  (quas  nos  inter  supposititia  ad  saperioris  tomi  appendicem  amandavimus),  tum 
hasce  in  Jeremiam  fueritprsefatus.  Saspicatusddnde  est,  prolognm  ab  his  sublatum,  ad  quoa 
acripserat,  postqoam  Origenis  nomen  factum  est  Romanis  invidiosum,  et  verosimile  sit,  in  eo 
Hieronymom   magniflce  prsedicasse  Adamantii  ingenium.   Contra  Hu^tius,    singulis    quidem 
libris  Origenis  a  se  expositis  prologos    prsetexuisse  Hieronymum,  non  diffitetur,  cum  id  as- 
serat  Gennadias  in  Catalogo  virorum  iliustrium ;  at  quos  tractalibus    in  Isaiam  et  Jeremiam 
prsetexuit,  non  de  indastria,  sed  casu  et  librariornm  oscitantia  censet  sublatos :    alioquin 
•nblati  qnoque  foissent  alii,  qoibus  Origenem  Prologis  impense  laudat,   ut  est  ille  ad  Dama- 
aum  bomiliis  in  Ganticum  Ganticorum  prseflxus,  et  iste  alter  ad  homilias  in  Ezechielem.  Ye- 
rym  saa  ulrumque  splendide  opinatio  fallit;  nam  neque  de  industria,   quod  episcopus  Abri- 

V  Patiol.  XXV.  i 


H  PRiEPATIO.  12 

censis  monet,  neque,  quod  ipse  aulumal,  casu  et  describentium  incuria  prsBfaiiones  illse 
deperierunl.  Nempc  quam  somniant  pra^fixam  homiliis  in  Isaiam,  nusquam  exstitit,  nedum 
ab  eo  translatore  concinnala  est,  quom  fortasse  Rufinum,  Hioronymimi  cerle  non  fuisse  evi- 
cimus :  evicimus  autem  caetera  post  argumenta,  qua3  in  snperioris  pra^fatione  tomi  con- 
gessimus,  cx  hoc  ipso,  quod  nullo  homili*  illae  munitae  sint  prologo.  Exstat  econtrario  ho- 
miliarum  in  Jeremiam  praefatio,  ha^cque  ipsa  es-.,  quam  solis  putant  homiliis  in  Ezechielem 
prsefigi,  verissime  autem  utrisque,  sciiicel  et  prioribus  in  Jeremiam  una  junctis,  sub 
nnius  libri  nuncupationc,  prsetoxitur  ab  ipso  interprete.  Quse  id  nos  docet  praefationis  ejus 
non  indiligena  lectio :  lum  qua^  sub  una  rocensione  fit  in  Gatalogo  viginti  octo  homiliarum 
mentio,  ut  alia  praetermittani  rationum  momenta,  nultum  reliquum  faciunt  dubitationi 
locum,  doctorumque  hominun*,  qui  in  adversaria  opinione  versantur,  judicinm  palam 
refellunt.  Sed  ut  eo,  quod  coeptum  est  dici,  revertamur,  cur  ad  quintum  hunc  tomum 
dlfferrentur  homiiiae  islae,  causa  fuit  insuper  nobis  ipsa  scriptionis  indoles :  ejus  nempe 
quam  non  suopte  ingenio  cudit  Hieronymus,  sed  ab  alio  acceptam  auctore,  Adamantio  videlicet, 
adornare  Latinis  auribus  ad  aliena  debuit  vesligia:  ipsamque  ideo  interpretationem 
decuitmagis  primigenium,  ut  ita  dicam,  S.  Doctoris  in  eos  prophetas  commentariorum  laborem 
pone  sequi. 

AdGraecum  quod  pcrtinet  aliquot  ex  his  homiliarum  textum  (sunt  vero  duodecim  tan- 
tum  ex  his  qua3  Jeremiam,  plane  depeiditis  quae  Ezechielem  expiicant)  animus  aliquando 
fuit  hunc  qnoque  e  regione  Latinae  interpretalionis  apponere :  jamque  nonnulia  fuerant 
nobis  ad  eum  sive  emcudatiorem,  sive  clariorem  exhibcndum  animadversa.  Yerum  quod 
bono  cepisse  videbamur  consilio,  cum  manus  operi  fuit  admovenda,  meliore  id  sensimus 
preetermittendum.  Enim  vero  cum  sil  Origenes  in  hisce  tractatibus  exigua  pars  ipse  sui,  et 
desiderium  lectori  magis,  quam  Hicronymo  augoat  dignitatem,  illud  operis,  quod  si  inte- 
grum  suppeteret,  aut  majori  saltem  ex  parto,  commodo  atque  oinatui  fuisset  cditioni  nostrae, 
nunc  male  mulctatum  imperfectumque  ut  apponerem  a  me  ipso  impetrare  non  potui.  Si 
obtinuissem,  ipsarum  duodecim,  quae  solae  supersunt  in  Graeco,  homiliarum  invertere  or- 
dinem  oportcbat.  iwmirum  Origenes  supra  quinquc  ct  quadraginta  homilias  in  Jeremiam 
elimaverat,  e  quarum  ingenti  strae  quatuordecim  sibi  delegit  Latine  refundendas  Hierony- 
mu8  easque  non  ducto  a  prioribus  initio,  continenti  serie,  sed  ut  se  quseque  obtulit,  sal- 
tuatim  ita  est  interpretatus,  ut  ne  dicam  Origeniano  proposito,  ne  ipsius  quidem  Jeremiae, 
quem  enarrat,  ordini  consentaneus  in  vertendo  fuerit.  Ab  ea  quae  et  penes  Adamantium 
prima  est,  gradum  ad  postremas  daas,  decimam  tertiam  et  quartam  fecit:  nescias  enim  quem 
secundaet  tertia  Hieronymiana  locum  ttneant  in  Graeco  archetypo,  in  quo  penitus  deside- 
rantur:  quartam,  quae  decimae  septimae  Origenianae  respondet,  post  reliquas  omnes  recen- 
suit.  Exinde  aliae,  quae  subsequuntur  a  quinta  ad  duodecimam,  sin  minus  ad  Graeci  exem- 
plaris  regulam,  recta  ad  invicem  serie  explicavit,  tantum  quod  septimae  octavam  praeposuit. 
Servandus  autem  in  Latina  editiono  nostra  praeposterus  hic  ordo  erat,  qui  etsi  paulo  confu- 
sior,  Hieronymianus  est  tamen,  quod  ipse  mhume  diffitetur  in  praefatione:  eoque  debuit, 
quo  institutus  ab  eo,  est,  modo  rcpraesentari  ;  nam  saepe  alibi  ex  sententia  soa  mavult  non 
tam  i^interpres  audire,  quam  novi  operis  conditor.  Demum  non  Adamantium  nobis  proposi- 
tum  est,  sed  Hieronymum  recoguoscere,  atque  abstinere,  quoad  fieri  potest,  alienis  scriptis, 
ab  ea  enim  quae  nunc  aliquos  vexat,  inclarescendi  per  chartarum  plaustra  libidine,  ingenium 
nostrum  abhorretimmane  quantum. 

Ut  vero,  quod  nostrarum  est  partium,  do  singuUs,  quae  hoc  tomo  continentur,  Hieronymi 
lucubrationibus  quidpiam  ex  ordine  pra?notemus,  Commentariorum  in  Ezechielem,  qui  pri- 
mum  obtinet  locum,  quatuoniecim  libri  sunt.  lis  adornandis,  non  unum  aut  alterum,  sed 
quatuor  ferme  annos  exegit  Hieronymus,  non  quod  alacri  ad  miraculum  usque  ingenio, 
tanti  labor  hic  steterit,  sed  quod  interpellato,  minimeque  continenli  studio  nunc  hoc,  nunc 
illud  segmentum  operis  per  intervalla  dictaverit.  Incoeptus  Jabor  vixdum  absolutis  in  Isaiam 
Commentariis,  anno  videlicetundecimo  supra  quadringentesimum  ;  sed  in  ipso  dictandi  exor- 
Ab,  quod  ipsemetcausaturin  prologo,  et  in  epist.  126,  ad  Marcellinum  et  Anapsychian^,  ita 
animo  c(»n*|pnintii'*  (»l)stupuit  snlilo  nuntio  de  Pammachii  et  Marcelice  mor*o,  fum  Occiden- 
alium  provinciarum,  et  maxime  urbis  Romanee   vaitatione,   in  incoBplo    abstinere,    diuque 


13  PRiGPATlO.  14 

tacere  compnlsus  sit.  Ad  eJQsanni  flnem,  sive  ad  subscqiicniis  initium  itenim  ab  exordio  ad 
teriiam  asqne  libram  intermiBsum  iaborem  repeliit,  cum  denuo,  ut  ipse  ait  modo  iaa- 
data  ad  Marcellinum  epistola  :  Hoc  armo  subttus  impetus  Barbarorum  sic  Mgypti  limitem^ 
Pabestinx,  Phxnicis,  Syrim  percucurrit  instar  torrentis  cuncta  secum  trahenSy  ut  vix  eoram 
ipse  manas  poiuerit  evadere,  nedum  animum,  quem  fere  desponderai,  ad  scribendum  ad- 
veriere.  Nihilosecius,  leniescenie  per  iempos  dolore,  maxime  vero  opus  urgenie  Eusiochio» 
Jacralivis,  immo  furiivis  nociium  horis  anni  quadiingeniesimi  decimi  ieriii,  hyrme  propm' 
^iMm/e,  qood  ipse  profiteiur  in  septimi  libri  prsefatione  ad  Nonum  usque  persecuius  est,  com 
aliis  Bubinde  occupaiionibus  de  toio  illuc  orbe  fugieniium  disiinerciur.  Exinde  qui  subsa- 
qauntur  ad  iinem  usque  operis,  insequenti  decimoquario  supra  quadringentesimum  ascri- 
beodos,  nihileBi  dubiiim.  Ei  vero  sub  initiom  Noni  lil)ri,  Heraclianum  Africa;  comiiem  nu- 
PBR  poenas  luisse  perfidia)  refert;  quse  iemporis  noia  salis  manifesio  designai  priorem  ha- 
juBce  anni  pariem,  quo  Luciani  v.  el.  collega  in  consulatu  Heraclianus  fuii,  et  sub  Augustam 
meniem^  Novarum,  utProsper  aii,  in  Africa  rerum  reus  hcnorem  amisit  et  vitam.  Duos  vero 
postremos  libros,  qni  visionem  edisserunt  templi,  cum  ad  eam  pariem  delubri  pervenisBet, 
in  qaa  Sancia  Sanciorum,  ac  Thymiamatis  Altare  describitur,  se  maluisse  parumper  inter- 
miiiere,  datisad  virginem  Demetriadem  iitieris  profiieiur,  ui,  quod  ipse  aii,  De  Altari  tfxam" 
re/ a£f  A//(ire.  Eam  porro  episiolam,  quae  in  nosira  recensione  locum  oblinel  ijO^  ad  huncce 
annum  qnadringentesimum  decimumquarium  periinere,  ceriis  argumcniis  suo  loco  osien- 
dimus. 

HiBce  commentariis  septennio  prior  esi,  qui  ad  Scripturarum  seriem  subsequitur,  in   Da- 

nielem  singularis  liber,  cui  annum    trilmimus  ijuadringeniesimum    scplimum.    Gum    nempe 

animnm  ad  eum  Ecribendum  appulii  saccius  docior,  jam   (quod  ipseinet  in  hujus  pra;faiione 

libri  luculeniissime  prodil)  duodecim   propheias  minores  exposuerai,  fueraique  adeo  annum 

quadringeniesimum  sexlum  prfieiergressus,  cujus  postremue  parti  posircma  iiem  ex  iliis   ez- 

planaiio,  quse  est  in  Amos,  ex  ipsa  sexii  consulaius  Arcadii   Augusii  et  Aniiii  Probi  nota- 

iione    certo   ceriius     affigiiur.     Kursus   annum    anieverlebal  quadringentesimum     octavum, 

cujus    mense  Augusto  Siilichonis    palrata   esi    inierfeciio.     Calumniabaniur    autem  Hiero- 

nymianae  gloriae  invidi  homines,    suggiliatum    ab   eo    barbarum    liomani   exeiciius    ducemi 

cam  in   explanatione  magnee  illius  staiuae,  quam    per    visum   Nabuchodonosor    viderat,   de 

pedibos  ferro,   testaque  ex  luto    compactis    myslerium    cxponcns,    in    eo    dixit    Homanom 

significari  imperium:   Sicut    enim   in  principio  nihii  liomano  imperio  fortius   et    durius  fuit^ 

ita  in  fine  rerum  nihil  imbecillius :   quando  et  in  bellis  civilibus,  et  adversum  diversas  nationes 

aliarum    gentium    barbararum    indigemus    auxilio.    Quam    postca   malevolorum    suspicionem 

purgans   ondecimi   in   Isaiam  libri  prasfaiione :   Non  sic  inquit,    adulandum    est   principibus^ 

ut  sacrarum   Scripturarum  veritas  ncgligatur:  nec  generalis   disputado    unius    personx    (Stili- 

choniB)  t/i/uria  es/ ;  qux  cum  benigno  meorum  studio  ca)elur,  Dci  jwiicio  repente  sublata  est. 

Omnino  igitur  quando  illa  excudi  calumnia  poiuit,  atque  adco  po»iquam   in  Danielem  com- 

mentarii  in  vulgus  editi  sunt,  advivebai  Siilicho,   primasque  obiinebat  ilomanarum   virium : 

quem   opinari  minime  par  est,   simulaique  illa  expositio,  ad   vulgi  aures    devenisse  e  vivis 

sablatum ;  quin  potius  non  iia  parum  interccssisse  temporis,   quo  cl  sancius  Paier    ab  ini* 

qois   observari,  calumnioseque    iraduci,  aique  cx    adverso  a  sui  studiosis   bcnigne    excipi, 

bonamque  in  pariem   posset  exponi.  Ex  hoc  iemporis  intervallo  rcrumque  serie  planissime 

colligas,  ipsom   opus,  quod    diximus,    ita   ad   annum    pcrtinrie    quadringcntesimum    sepii- 

mum,  ut  vix  potuerii  subsequentis  priorem  partem  attigissc. 

Dnodetriginta  homiliarum,  quo^  nunc  primum  acccdunl,  quamquam,  ut  diximus,  singu- 
iaris  esl  liber,  non  una  lamen  planeque  eadem  est  iclas,  sive  non  uno  ilhe  iempore,  codem- 
que  impeiu  ex  Graeco  Origf^nis  iexlu  refusse  suni  in  Latinum.  Cum  igilur  in  suorum  ipse 
operam  catologo  sanciuB  inierpres  sub  una  omnes  rgcensione  ponii:  In  Jercmiam^  inquiens, 
et  in  Ezechielem  Homiiias  Origenis  viginti  octOj  quas  de  Grwco  in  Latinum^  verti^  ita  acci- 
piendus  meo  quidem  judicio  est,  ui  cum  ediiionis  celebiiiaie,  cum  Homano  sermone 
callnque  donnlae  sunt,  notet.  Priores  onim  quatuordcrim,  ?ivp  qna^  .lerfmi^m  inlerprelan- 
tur,  Laiinad  mullo  anfea  '"ecprnt,  quam  rclii^ni-^  in  Kzochirlrni  niannin  .jdnJovtMtl ;  cujus 
rei  locoples  ipse  ieBlis  accedit,  in  eo  quem  huic  tranBiaiioni  preetixit  ad   Vincentium  Pro« 


18  S.  EDSEBII  HIERONYMl.  «I 

iogo:  Post  quatuordfcim^  inquit,  Homilias  in  Jeremiam,  quas  jampbidbm  confuio  ordine 
interpretatus  eum^  et  has  quatuordecim  in  Ezechielem  per  intervalla  dictavi.  Jam  yero  quo 
tempore  utrasque  simul  una  junxcrit,  emiseritque  uno  libro,  ex  eo  licet  intelligere,  qaem 
in  laudato  Gatalogo  locum  tenent.  Nempe  hinc  Eu&ebiani  Ghronici  interpretationem,  inde 
epistolam  in  nostra  recensione  \S,  ad  Damasum,  de  Seraphim^  medias  interjacent;  cnmqiie 
prior  iUa  e  duabus  istis  lucubrationibus  ad  annum  trecentesimum  octogeaimum  certiMime 
apectet,  altera  ad  insequentis  mcdium,  ut  suis  locis  probatum  est :  nihil  jam  iaborandamj 
nt  certo  scias,  quo  tcmporis  ipsa^  intervallo  circumscribantur,  ita  tamen  ut  velis  ad  trecen- 
tedmam  octogesimum  primum  propius  accedere.  Numqnam  profecto  assentiaris  cl.  TiUe- 
montio,  qui  posteriores  quatuordecim  in  Ezechielem  ad  unum  usque  trecentesimum  octo* 
geumam  sextum  dififert.  Hoc  illi  satis  inflrma  ratio  persna^sit,  qaod  in  hajasmet  iibri 
prfisfatione  Origenem  vocet  sanctus  doctor,  hominem  juxta  Didymi  videntis  senientiam  alte^ 
rum  post  apostolos  Ecclesiarum  magistrum :  laudari  enim  abs  Hieronymo  Didymum,  enmqae 
videntem  dici  ante  hunc  annum,  quo  illum  de  ore  noverit  Alexandrise,  neutiquam  potnisse 
arbitratus  est.  Non  erat  vero  tanti  islsec  facienda  conjectura,  cai  et  tota  Hieronymianarum 
Bcriptjonum  series,  ct  quod  rei  caput  est,  ipsiusmet  sanctissimi  interpretis  testimonium  ea, 
qaa  continenter  suos  libros  in  Gatalogo  ad  temporis  recenset  praerogativam,  ratione  ad« 
yersatur. 


m^ 


S.  EUSSBII  BIERONTMI 

STRIDONENSIS  PRESBYTERl 

COMMENTARIORUM 

IN 

KIZEGHIELEM '  PROPHETAM 

LIBRI  QUATUORDECIM. 


LIBER  PRIMUS. 


f-!l  Finitis  in  Isaiam  decem  et  octo  Explanatio-  Jf^  pendeo,  aliorumqueS-^malismeorooio.Postquam 

num  voluminibus,  ad  Ezcchiel,  quod  tibi,  et  sanctjB  vero  clarissimum  terrarum  omnium  lumen  exstin^ 

memoria?  matri  tus  Pauls,  o  Virgo  Christi  Eusto-  ctume8t,immo  Elomaniimperiitruncatumoaput:et 

chium,  saope  pollicitus  sum^  transire  cupiebam,  et  ut  verius  dicam,  in  una  Urbe  totus  orbis  interiit, 

extremam,  ut  dicitur  manuni  opori  impoiiere  pro-  obmuiui  et  humilialus  sumy  et  silui  a  boniSf  et  dolor 

pbetali :  et  ecce  subito  mors  mihi  PnmniHchii  atque  meus  renovatus  est :  concaluit  cor  meum  intrame^  et 

Maroells,  Romanaj  urbisobsidio,  multorumque  fra-  in  meditationc  mea  exarsit  ignis  [PsaU    xxxviii,  4) : 

trum  et  sororum  dormitio  nuntiata  cst.   Atque  ita  noc  putnviillamsenlentinm  no.p^ligendam  :lfu5t(;am 

consternatus  ohstupui,  iit  nihil  nliiid  dicbus  acno-  luvtu  importuna  narraiio[F.ccli.  xxii,  6).  Verum  quia 

ctibus  nisi  dc  salutc  omnium  cogitnrcm  :  mequc  in  ct  tu  indcsinentcr  hoc  flagitas,  et  magno  vulneri  ci- 

captivitate  sanctorum  pulnrcm  csac  cnptivum,  nec  catrixpaulatim  obducitur  :(6)  ScorpiusqueinterEn- 

possem  prius  ora  rcscraro,  nisi  uliquid  ccrtius  dis-  celadum  ct  (c)  Porphyrionem  Trinacriae  humo  pre- 

cerem:  dum  inter  spcm  ctdcspcrcktionom  sollicitus  mitur,  ct   flydra  multorum  capitum  contra  noa 

(a)  Ad  cosdem  mss.  codiccs.  ad  quos   superiores      illos  descripsit,  more  contulimus. 
tomiquarticommcntarioa.hosquoquein  Ezechiclcm  [b)  Ruflnus  in  Sicilia  mortuus. 

ac  Danielem  exegimus.  Sunclum  prnitoroa  Grcgo-  p  (e)  Ex  ingcnio  quidem,  certatamenemendatione, 
rium  cognomento  Magnum^qni  sunsin  Ezechielem  -"  substituoPorp^^rt(mem,pro  quo  mendose  hactenus 
horiiilias  cxl.isroTIlornnyrpi  onmmontnriia  magnam  obtinuit  Porphyrium,  Gonstat  vero  fabulam  Gigan* 
pttrtcm  (ienvavii,  ct  lini>Mr.iMn,  (]iiu  luLidem  vcrbis      tum  nlludi,  quorum  alter  EQCcIadus  omnium  ma«- 


COMMBNTARIORUM  IN  EZBCHIBLEM  LIB.  I.  GAP.  I. 


18 


•liqai&do  sifailAre  oeMaTit :  datumque  tempus,  quo 
iioa  hcretioonim  respondere  insidiis,  sed  Scriptu- 
fttmm  expoeitioni  incumbere  debeamus,  aggrediar 
Szeobielprophetam,  cujus  diffloultatem  Hebrxorum 
probat  traditio.  Nam  nisi  quis  apud  eos  aetatem  sa- 
cerdotalis  ministerii,  id  est,  tricesimum  annum  im- 
pleverit,  nec  prinoi-^ia  Geneseos,  nec  Canticum 
Cantiooram,  nechujus  voluminis  exordium  et  fioem 
Itgere  pennittitur,  ut  ad  perfectam  scienliam,  ct 
Qiystico8inteUectus,p1enumhuman«B  naturo}  tempus 
afleedat.  Quod  opus  si  per  Domini  misericordiam 
adcalcemuBqueperduxero,  transibo  ad  Jeremiam, 
qni  in  Lamentationibus  suis,  sub  typo  Jerusalem 
f|uaiaor  plagas  mundi,  quadruplici  plaugit  alpba- 
beto. 

(Gap.  I.  —  Vers.  1.)  Et  factum  estin  tricesimo  anno 
m  guario,  in  quinta  mensis,  Tricesimus  annus  non, 
at  plerique  sstimant,  etatis  propbet®  dicitur,  nec 
(a)  JabiliBi,  qui  est  annus  reniissionis;  sed  a  duode- 
cimo  anno  Joeie  regisJuda,  quando  inventus  est 
liber  DeateronomiiintemploDei,usquead  quintum 
capUvitatia  annum  Joachin  cognomento  Jcchoni®, 
qui  oum  matre  ductus  est  in  Babylonem,  et  cum 
Oaniele  tribusque  pueris,  et  Ezechiel  (quae  cst  tribus 
Jade  prima  captivitas)  quando  stillavit  ira  Dei  super 
JeroBalem  (IV  Beg.  jaii ;  II  Pan  xxxiv ;  IV  Reg. 
zzrv).  Secundum  anagogen  vero  prsenguratur  Do- 
minns  atque  Salvator,  qui  triginta  annos  natus 
Tenit  ad  baptismum  {Luc.  iii),  qux  in  bomine  per- 
todaL  ffitas  est.  Unde  et  in  Numerorum  volumine 
jozta  HebneoB»  non,  ut  in  LXX  continetur,  a  vice- 
•■imo(ft)  qaintostatisanno,sed  atricesimoincipiunt 
sacerdotes  in  tabernacuio  ministrare  (Num.  iv).  In 
qaod  eignum  praeceBsit  et  Joseph,  quaudo  in  M- 
gypto  esarienti  populo  frumenta  largitus  est  {Qenes. 
zu),  et  Joannes  Baptista  venit  ad  fluenta  Jordanis, 
pradioavitque  baptismum  poDnitentiae  {Luc.  iii). 
Qoodqae  5  soriptum  est,  in  quartOy  pendente  een- 
tentia,  eubauditur  mense,  Statim  enim  sequltur,  in 
quinUk  wmsis.  Quod  ut  maniiestius  fieret,  supraad- 
didere  Septaaginta. 

(Vers.  2.)  Cum  essem  in  medio  captivorum  juxta  fiu- 
9ium  Chobar^  aperti  sunt  cosli,  et  vidi  visiones  Dei  in 
qimla  mensis :  ipse  est  annus  quintus  transmigratio- 


zimus.alterPorphyrion  staturainsolentioret  minax, 
in  Sicuis  insula  a  Jove  percussi  sunt.  Vide  Gluu-  D 
dian,  in  Gigantomachia.  Elegantissime  autem  Hora- 
tios  lib.  uif  od.  4: 

Sed  qnid  Typhceuf ,  et  valJdus  Mimas, 

Aut  quid  miuaci  Porpbyiior  statu, 

Quid  RhcBcas,  evulBiBque  truncis 

EneeladuB  jacalalor  audax  ?  etc. 

Porphvrium,  quod  lcf^ebatur  antca,  non  gigantis, 
Bed  ethnici  jphilosophi,  quod  nihil  ad  rem  facit,  est 
nomen.  Runnum  vero  hic  acriter  perstringi  in  Si- 
cilia  fato  functum.  ac  duobus  moastrisEncclado  ac 
Porphyrioni  junctum  dici  nemo  non  vidot. 

(a)Penes  Raban.  et  Palat.  ms.,  nec  nonjubil^ei;  ct 
mo^  dw>  devicesimo  pro  duodecimo. 


^  nis  regis  Joachin.  Captivum  sedisse  populum  saper 
flumina  Babylonis,  David  prophetat  in  spirita  :  5«- 
per  flumina  Babylonis  ibi  sedimus  et  flevimus  {Psal. 
cxxxvii).  Gbobarautem,  aut  nomen  est  fluminis,  aut 
certe,  juxta  interpretationem  suam,  (c)  qua  in  grave 
vertitur,  Tygrim  significat  et  Euphratem,  e\  omnia 
magna  et  gravissima  flumina  queB  in  terra  Ghaldoo- 
rumesseperhibentur,  ApertosqueccQlosnondivisio- 
no  firmamenti,  sod  Ode  crcdentis  inteilige :  eo  qaod 
co^lestia  sint  illi  reserata  mysteria.  Unde  et  in  bap- 
tismatc  Sulvatoris.  quando  Spiritus  sanctusinspeoie 
columbas  descendit  supcr  oum,  apertos  ccelos  legi- 
mus{Malth,  iii),  quibus  reseratis,  panduntur  visiones 
Dei :  non  una  visio,  sed  plures,  dicenteDominoper 
Prophetam  :  Ego  visiones  (d)  multiplicabOfet  in  fitant- 

P  bus  Prophetarum  assimilatus  sum  {Osee  xii,  40).  Istn 
sunt  visiones  quas  omnis  Ezcchielis  prophetia  oon- 
texuit.  Signiflcantiusquo  juxta  Hebreeos  et  caBteroi 
Interpretcs  transmigratio  dicitur  Joachin,  etnon  cap- 
iivitas,  quod  LXX  transtulerunt.  Non  enim  captae 
urhe  superata  ;  sed  voluntate  sc  tradens,  ductusest 
in  Babylonem.  Igitur  Joachin,  id  est^  Jechoni»  di- 
catur  prima  transmigratio  :  Sedcciffi  autem  seoan- 
da  vei  extrema  captivitas. 

(Vers.  2.)  Factnm  est  verbum  Domim  ad  Ezechiel 
(ilium  Buzi^  saccrdolem,  in  terra  Chablseorum,  secut 
flumen  Chobar.  Et  Danieli  et  Ezechieli,  qui  in  Baby- 
loneerantjuxtaflumina,  futurorum  sacramentapao- 
duntur  super  aquaR,  immo  in  aquis  purissimis,  ot 
baptismatis  potentia  monstraretur.  Alioquin  et  apo- 
stolus  Paulus  quando  ab  Ananialoiusin  Dominoest, 

C  tegentibusprius  ocu1osojussquamis,caruitcaecitate 
{Act.  IX).  Et  in  Genesi,  prima  quae  viverent,  de 
aquisegrcssasunt.  Illud  quoqucinteUigendum,quod 
in  tricesimo  actatis  sune  anno  Dominus  6  ad  ba- 
ptismavenerit :  in  quarlo  mense,  quiapudnos  voca- 
tur  Januarius,  et  est  in  anni  primus  exordio,  prster 
Nisan  menseni  novorum,  in  quo  Pascha  celcbratur, 
Apud  Orientales  enim  populos,  post  collectiunem 
frugum,  et  torcularia,  quando  decimaB  deferebantnr 
in  templura,  October  erat  primus  mensis,  etJanaa- 
rius  quartus.  Quintam  autem  diem  mensis  adjungit, 
ut  significet  baptisma,  in  quo  apcrti  sunt  Christo 
cajli,etEpiphaniorumdies  hucusquevenerabilisest, 
non  ut  quidam  {e)  putant  Nataiis  incarne,tunc  enim 

(/>)  Infra  vcro  in  cap.  hujusmet  propheiaB  xxvi :  Ad 
sacerdotalef  inquiiy  olliciuin  nonpost  viccsimum  quin^ 
tum  xtatis  annum,  sed  pust  tricesiinum  accjdtfnt.  Vbi 
nempe  Num.  iv  Hobraicaveritas  scribit  a  tricesimo 
anno  sumi  ministros  in  tabernacuio  foederis,  LXX  a 
vicesimo  quinto  verlerunt.  Hic  pro  in  tabemacuto 
Rabanus  legil  in  teviplo. 

(r)  Victorius  ait,  utf/rflrfjsignificet,  legendum  es- 
se  Chobad  tid,  et  fortei  ct  t  similitudo  mutationem 
induxit.  nisi  potius  grave  pro  potenti,  ac  multo, 
quod  cst  Tn^2  Ilieron.  vocem  accepit. 

(<i)Idemm?///z>/?Wn'7maluit,ji]xtaGra3C.,e7:Xii8uva. 

{e)  E  Cir.Tcit?  i»ra^cipuc,  quos  intcrS.  Epiphanius, 
ui   Hieros.    5i,    |:i  24,   sexto  Januarii  die  Natalem 


q  ... 

Cliristi  cons^ignui :  Cum  cnim,  inquit,  Januarii  mense 
natus  cssvt,  oclavo  iihis  Januarii,  qui  est  apud  Roma- 
nos  Januarii  dics  sexlus,  etc. 


10 


S.  EUSEBII  HIBRONTMI. 


90 


absconditus  est,  et  non  apparuit.  Quod  huic  tompori 
congruit,  quando  dictum  cat :  Hic  est  Filius  meus  dile- 
ctuSyinquojnihiromplarui  {Matth.  in,  17).  Porro  Buzi 
inlinguam  nostram  vertitur,  spretus  atque  contcmp- 
tus  :  Ezechiel,  roboratusa  Deo.  Quod  sic  Dominocoa- 
p^bitur,  utdicamusCreatorem  mundi,  qui  Paterest 
Salvatorit),  ab  omnibus  hccrolicis  spcrni  atquo  con- 
temni,  qui  vetus  non  recipiunt  TestRmentum.  Nec 
minim  robustum  Doi  esso  Dominum  :  cum  ipsesit 
Dei  virtus  DiMquc  snpiontia. 

Et  facta  est  super  eum  ili  mnnus  Dnmini.  LXX  :  Et 
facta  est  super  me  manus  Domini.  Ut  cernere  visioncs 
Dei  et  intelligere  possimus,  manu  ct  fortitudine  Dei 
super  nos  opus  est  (I  Cor.  i).  In  qua  manu  et  brachio 
eductusest  populus  Isracl  de/Egypto ;  cujus  fortitu- 
dinis  partem  etiam  Magi  intellexerunt  dicentes  :  Di- 
Qttus  Dei  est  {Ejcod.  viii).  Kt  Salvator  in  Evangelio  : 
Si  ego  in  digito  Dei  ejicio  divmonia  {Matth.  xii,  28). 
Pro  quo  in  altero  Evangelio  scriptum  est  :  Si  eyoin 
spiritu  Dei  ejicio  diemonia  {Lm\  xi,  20). 

(Vers.  L)  FA  vidi,  et  ecce  rentus  turbinis  veniebat 

ab  Aquilone,  et  nuhcs  mngna,  ct  iynis  involvens^  et 

splendor  in  circuitu  rjus.  Et  de  medio  ejus  quasi  spe- 

cies  electriy  id  est,  de  medio  ignis.  LXX :  Et  vidiy  et 

ecce  spiritus  auferens  (sivo  atfoltens)  veniebat  ab  Aqui- 

lone,  et  nubes  magna  in  eo,  et  ignis  micans,  et  splen* 

dor  in  circuitu  ejus.  Et  in  mcdio  ejus  guasi  visio  elcc- 

tri  in  medio  ignis  -7  et  splendor  in  eo  ,.  In  consola- 

tionem  populi  transmigrantis,  et  reveiationem  sen. 

tentisB  Dei,  propheta  videt  maximam  7  visionem.  In 

ccyus  inlerpretatione  omnes  synagoga)  Judaeorura 

muts  sunt,  ultrahominem  esse  dicentium,  et  de  hac, 

et  de  aediOcatione  templi,  quod  in  uliimo  prophetiic 

hiyuB  Bcribitur,aliquid  .vclle  conari.Nos  autcm  quae 

a  mdjoribuB  accepimus,  etjuxta  modum  ingcuioli 

nostri,  epiritualibus  spiiitualiaroniparanieit,  suspi- 

cari  magis  possumns  quam  explanarc,  bcnivolis  cre- 

demu6ndisque|/4/.  ndelibusquej  lectorihus,  veniam 

doprecantes  ut  temeritati,  immo  (Idci  nescienti  men- 

Buram  suam,  ruveantmagisquamirascantur.  Acpri- 

mum  Bciendum,  spirituniuuforenlem,  sive  altulien- 

tem,  quem  nos  juxta  Aquilam  iuterprctati  sumus, 

ventwn  turbinis,  et  juxta  Syuuuachum  etTheodotio- 

nem  flatum  ac  spiritum  tempestatis,  ab aliis  in  bonam, 

abaliis  in  conlrariam  partem  uccipi.  Verbum  enim 

Uebraicum  rua  rm  pro  locorum  qualilate,  vel  spi- 

ritus,\e\  arzfma, vei  ventus  accipitur.  Spiritus,  ut  ibi : 

Emitte  spiritum  tuum   et  creabuuiur  {Fs,  ciii,  30). 

Anima  :  Egredietur  spirilus  ejuset  reverteturin  terram 

suam  {Ps.  cxLV,  4),  Veutus  :  In  spiritu  {a)  viotento 

conteres  naves  Tharsis  {l^s.  xiaii,  8).  Et  alibi :  Ignis 

et  sutphur^  et  spir.itus proccllarum,  pars  calicis  eorum 

{Ps.  X,  7).0ui  ventum  et  flatum  tempestatis  legunt, 

hoc8entiuni:iramet  furorem  Dei  venire  ab  (/;)  Aqui- 

lone,  hoc  est  Nubuchodonosor,  et  Jerusalem  post 

sex  aunos  hujus  visionis  esse  capiondam.  Gernitur 

(a)  AL,  In  spiritu  velwmenti  confringcns  naveSf  etc. 
{b)  Pencs  Habau.,  venire  a  lUibiilonCj  hoc  est  Nabu- 
ckodonosor,  etc. 


X  enim  visio  guinto  anno  transmigrationis  regle  Joa- 
chin,  qui  et  Sedeciae  regnanti  in  Jerusalem  quintus 
erat,  quem  legimus  post  sex  simililer  annos,  id  est, 
anno  undecimo  imperii  sui,  urbe  capta,  ductum  in 
Babylonem.  Uisergoquihabitabant  prope  flumenf^;) 
Ghobar,  et sponte  se  regi  tradiderant,  revelatur  quod 
beneCecerintobedire  sententiaj  Dei.  Inbrevi  enim  et 
Judffiam  provinciam  et  urbem  Jerusalem  eBseca* 
piendam.  Quodque  nubes  magna  describitur,  intel- 
ligiimus  eam  imbreseversionum  super  Juda^aro,  plu- 
viasque  aliisionum  portare.  Et  involutus  ignis  mon- 
straiventurasuppiicia,  etcaptivitatis  mala.  Splen- 
dorque  in  circuiiu  ejus  signiiicat  Dei  aperta  judicia. 
Qui  autem  in  contrariam  partem  sentiunt,  hocest, 
bonam,  spiritum  auferentem,  sive  8  extollentem, 

n  Spiritum  sanctum  intelligunt,  qui  auferatab  homi- 
nihusvitiaatque  peccata,  sive  jacentes  attoilat  ad 
sublimia,  (aciatque  recedere  ab  Aquilone  vento  fri- 
gidissimo,  a  quo  exardescunt  mala  super  omnem 
terram  {Ecctes.  xuii) ;  et  in  Jeremia,  olla  illaterri- 
bilis  a  facie  Aquilonis  accenditur  (Jerem,  i).  Nubem 
quoque  magnam  ad  personam  Ghri£ti  referunt,  qui 
venit  in  i1i]gyptumhujussfficuli  supernubem  levem  : 
magnamque  proprie  dici  ad  comparationem  mino- 
rum,  prophetarum  videlicet,  et  apostolorum  om- 
niumque  sanctorum,  de  quibus  scriptum  est :  Etve- 
ritas  tua  *isque  ad  nubes  {Ps.  xxxv,  6) ;  et :  Mandabo 
nutnbus  ne  pluant  super  Israel  imbrem  {Isai.  v,  6) ; 
et  alibi  :  Nubjs  pulvis  pedum  ejus  {Naum  i,  3) ;  et 
iteruin :  yubes  et  catigo  in  circuitu  iltius  {Ps.  xcvi, 
2).  Ignoin  quoque  micantem  et  splendorem  in  cir- 

G  cuituejus,juxtaiJiud  accipi  quod  scriptum  est :  D^ 
igtiis  consumcns  est  {Deut.  iv,  24).  Ad  quem  mitten- 
duni  super  terram  Salvator  venisse  se  dicit,  et  in 
nobisomnibusquocrcdentibusarderedeBiderat^Luc 
xi) ;  qui  cum  terrorem  peccatoribus  inferat  atque 
supplicia,  tamon  splcndore  rutilet,  et  lumine  ac  ful- 
gore  sit  plenus.  Idcirco  nos  excoquens,  ut  purisat- 
que  purgatis  tribuat  IsBtiora. 

(Vers.  5.)  El  in  medio  ejus  similitudo  quatuor  ani- 
matium,  ei  hic  aspectus  eorum  :  similitudo  hominis  in 
eU.  Quodque  soquitur,  Et  splendorin  eo,  obelo  praa- 
notandum  est.  Nisi  addidisset  Scriptura,  diccns  :  Id 
est,  de  m^idio  igniSy  propter  ambiguitatem  verbi  er- 
rare  poteramus,autputaremus  8peciem,veIvisionem 
electri  esse  in  medio  venti,  vol  spiritus   Ergo  hoc 

])  sentiendum,  quod  in  niedio  ignis  et  tormentorum 
Dei,  electri  simiiitudo  sit,  quod  estauro  argentoque 
pretiosius  ;  ul  post  judicium  atque  tormenta,  qu8B 
palientibus  tristia  videntur  et  dura,  pretiosiorele- 
ctri  fulgor  appareat,  dum  providentia  Dei  omnia  gu- 
bcrnantur,  et  qua;  putatur  pa^na,  medicina  est. 

(Vers.  0.)  Et  in  medio  ejus  simititudo  quatuor  ani- 
malium,  et  hic  aspectus  eorum :  simititudo  hominis  in 
eis.  In  medio  ejus,  subauditur  quidem,  electri :  sed 
inelius  ut  ignem  intelligamus^  qui  credenUbus  lumen 

(6*)  Duo  msB.,  propter  ftumen  Chobar^  etc.  Leviora 
quicdam  infra  einendamus. 


COMMBNTARIORUM  IN  EZECHIELEM  L1B.  I.  CAP.  I. 


increflalis  supplioium  est.  Inhujusergoignisroedio  A 
erat  •  similitado  quatuor  animalium,  Bimiiiludo, 
non  natora  ;  quatuorque  animaliuro,  qus  postea  di- 
cuntur  quadriformia,  una  similitudo  est  hominis,  ut 
omnia  in  mundo  rationabilia  demonstrentur:  Facia- 
mus  enim,  inquit,  hcnninem  ad  imaginemet  similitudi' 
nem  nostram  {Genes.  i).  Imago  autem  et  similitudo 
Dei  non  est  corporis  forma,  sed  mentis  :  descripta 
ad  Bimilitudinem  vcra3  Imaginis  Christi,  qui  est 
imago  Dei  invisibilis.  Uffiraliouales  creature  in  qua- 
tuor  Tersantur  locis,  sive  proptor  quatnor  cardines 
mundi ,  quibus  orbis  includitur,  sive  propter  quatuor 
loca  coelestium,  terrestrium,  et  infcrnorum,  et  su- 
percoelestium,  de  quibus  et  Paulus  apostolus  loqui- 
tur :  Ut  in  twmine  Jesu  omne  genu  fledatur^  casles- 
tittm,  terresiriumy  et  infernorum  (Philip.  ii,  \0).  De  p 
tribus,  Paalitestimoniumest.  Videamusctquartum. 
Laudate  Dcmtmttm,  coelicaelorum^  et  (a)  aqua  qux  super 
coelos  est,  laudet  nomen  Domini  (Psal.  cxlviii,  3). 
Ruraumque  ab  Apostolo  alia  dicuntur  coclestia,  et 
alia  supercoelestia  (/  Cor.  xv). 

(Vers.  7.)  Quatuor  facies  ttm,  ei  quatuor  pennx  ttwi, 
et  pedes  eorum  pedesretiiy  ct  plantapedis  eorum  qtiasi 
planta  pedis  vituli,  ei  scintillx  quasi  aspecius  aeris  can- 
dentis.  Et  manus  hominis  subpennis  eorum  in  quatuor 
partibus,  L\X :  Ei  quaiuor  facies  uni,  ei  quatuor  alx 
uni,  el  crura  eorum  recta,  et  pennati  pedes  eorum, 
Et  sciniilise  quasi  fulgurans  xramentum^  ei  levespen- 
na?  eorum,  eimanus  hominis  subpennis  eorum  in  qua- 
iuorpartibus  eorum.  De  quatuor  animalibus,  quorum 
aspectus  erat  similitudo  hominis  (ita  dumtaxat  ut 
singulahaberentquaternasfacies,  etquaternas  alas,  C 
pedesque  rectos,  et  plantam  pedis,  quasi  vcstigium 
ptsdis  vituli,  sive,  ut  interpretatus  est  Aquila,  roiun- 
dam,  quod  LXX  penitus  omiserunt),  de  scintillis 
quoque  sris  splendore  rutilantibus,  et  de  levibus 
pennia  eorum,  quod  in  Hebraico  non  habetur,  de 
manu  qaoque  hominis  sub  alis  eorum  in  quatuor 
partes»  et  reliquis  qus  propheticus  scrmo  describit, 
conabimur  quid  nobis  videaturdicere,  cum  opiniones 
Bingulomm  breviterstrinxerimus.Quidam  qualuur 
Evangeila,  quos  nos  quoque  in  procBmio  commen- 
tarioram  Mattha^i  secuti  lOsumus,  horum  anima- 
liom  putant  nominibus  designari :  Matthaei,  qnod 
quasihominem  descripserit :  Liber  generaiionis  Jesu 
Christi.,  /iht  David^filii  Abraham.  Leonis,  ad  Marcum 
referont :  Initium  Evangeiii  Jesu  Christi  Filii  Dei,  D 
sicut  scriptum  est  in  Isaia  propheta  :    Vox  clamantis 
in  deserio,Parate  viam  Domini :  rectas  facite  semitas 
ejus  (Isai.  xl,  3).  V]tuli,ad  Lucs  Evangeiium,  quod 
a  Zacharia  incipit  sacerdotio.  Aquilae,  ad  Joannis 
exordinm,  qui  ad  excelsum  evolans  coepit :  Inprin- 
eipio  erat  Yerbum,  et  Verbum  erai  apud  Deumy  et 
Deus  erai  Verbum,  8uper  quod  quid  nobis  videretur, 
in  supradicto  opere  diximus,  pleniusque  in  Apoca- 


lyp?i  Joannis  (Cap.  iv)  horum  animantium  species 
ac  nominu  referuntur  ad  quatuor  Evangelia  [Al* 
Evanglistas].  Quibus  quomodo  possit  omnium  ani- 
malium  descriptio  coaptari,  tcntabimus  suo  locodi- 
cere.  Aiii  vero  qui  philosophorum  stultam  sequuntar 
sapicntiam,  duo  hemisphairia  in  duobus  templi  Che- 
rubira,  nos  Antipodas,  quasi  supinos  ct  cadentes 
homines  suspicantur.  Plerique,JuxtaPlatonem,ra- 
tiouale  animaB,  et  irascitivum,  et  concupiscitivum, 
quod  ille>.0Y'x^v  etOj;jLix^v  cte7:i0u|jLT,Tixov  vocat,  ad 
hominem,  et  leonemac  vitulum  rcferunt :  rationem  • 
et  cognitionem,  et  mentcm,  et  consilium,  eamdem- 
que  virtutem  atque  sapientiam  in  cerebri  arce  po- 
nentes  :  feritatem  vero  et  iracundiam  atque  violen- 
tiam  in  leone,qu{E  consistatin  fello.Porrolibidinem 
luxuriam,  et  omnium  voluptatum  cupidinem  in  je- 
core,  id  est  in  vitulo  qui  terr®  operibus  hasreat. 
Quartamque  ponunt  qu»  super  haec   et  extra  hfflc 
tria  est,  quam  Grasci  vocanl  jJvTii^pTjjtv,  quffl  scin- 
tillaconscientiaBin(/^;Cainquoquep8ctore,postquam 
ejectus  cst  de  paradiso,  non  extinguitur,  et  qua  victi 
voluptatibus,  vel  furore,  ipsaque  interdum  rationis 
decepti  similitudine,  nos  peccare  sentimus.  Quam 
proprie  Aquilaj  deputant,  non  se  miscentem  tribns» 
«ed  tria  errantia  corrigentem,  quam  in  Scripturia 
interdum  vocari  lcgimus  spiritum,  qui  interpeliat 
pro  nobis  gemitibus  inenarrabilibus  (Rom.  viii,  26). 
Nemo  enim  scii  ea  quie  hominis  sunt,  nisispiritut  qui 
ineoesi(ICor.,u,  11).  Quem  et  Paulus  adThessalo- 
nicenses  1 1  scribens,  cum  anima  et  corpore  servari 
integruni  deprecatur  (/  Thess.  v).  Et  tamen  hanc 
quoqueipsamconscientiam,juxtaillud  quod  in  Pro- 
vcrhiis  scriptum  est  :  Impius  cum  venerit  inprofun- 
dum  peccatorum,  contemnii  (Prov.  xviii),  iS) :  cemi- 
mus  praccipilari  apud  quosdam   et  suum  locum 
amittere,  qui  ne  pudorcm  quidom  et  verecundiam 
habent  in  delictis,  et  merculur  audire :  Facies  wie- 
retrids  facta  cst  tibi,  noluisii  [X\.  nescis]  erubescere 
(Jerem.  iii,  -J^.Hancigitur  quadrigamin  aurigaB  mo- 
dum  Deus  regit,  et  incompoaitiscurrentemgradibu» 
refrenat,  docilemque  lacit,  et  suo  parcerecogit  im- 
perio.  Quam  disputationem  partiumanimas,  id  est, 
hominis,  qui  minor  mundus  ab  iisdem  philosophis 
appellalur,  etiam  nos  atlingemus.  Suntqui  simpli- 
citer  in  quatuoranimalibus,  juxta  Hippocratissen- 
tentiam,  qualuor  arbitranturelementamundimon- 
strari,  de  quibus  constant  omnia  :  ignem,  acrom, 
aquam,  terram.  Qua?  quemodo  sibi  misceantur,  et 
cum  singula  sint,  sibi  juncta  videantur,  invicemque 
sc  tangant,  et  in  unapersona  animantiuni  quatuor 
species  habcant  ac  figuras,  non  est  propositi  operis. 
Quatuor  quo(|uc  rolas  de  tcrrenis  ad  sublimiacon- 
surgontes.singulisetquadriformibusjunctasanima- 

libus,  vel  eorumdem  elcmentorum  commixtionem 
aestimant,  vel  quatuor  temporum   circulum,   qui 


(a)  Victorius  plurium  numero,  W  aqux qiix  supcr 
ccstos  sunt^  iauaent,  etc,  ex  Grxco. 
(6)  Videatur  Adam  qoi  ejectus  de  paradiso  est,  le- 


gcndum  pro  Cain.  CffitorumapudRaban.,pecc(Uore 
pro  pcciore  scribitur. 


S.  BDSBIHI  HtBRONYMI. 


ternie  oonficitur  mensibus^   annumque  vertentem,  A 
qui  ab  eo  (o)  quod  semper  vcrtatur  et  in  se  redeat, 
Qomen  acceperit.  De  quibus  pulchre  uno  vorsiculo 
dlctam  est : 

Ver,  ffiBtae,  auturanuB,  byems,  et  mensis,  et  annus. 

Quodque  dicitur  :  Erat  rota,  in  rota,  annum  in  anno 
significari  putant.  De  qno  alius  poeta  (Virgil.  ii 
Georg.) ; 

Atque  in  se  sua  per  vesligia  volvihir  aunus. 

Firmamenli  etiam  similitudinem  crystallo  compara- 
tam,  CGQlum  hoc  quod  suspicimus  intclligi  volunt: 
Bub  quo  volvunturettranseunt  quatuoranimantia. 
Thronumque  coloris  sapphiri^  et  sedentcm  desuper 
bominemsubbumanasimilitudine.imperiumcunc- 
taregentis  omniaque  habentis  sub  pedibus  suis,  om-  B 
nipotentiffi  Dei  describi  autumant ;  dicique  ad  extre- 
mam  :  Hcec  visio  similitudinis  glorix  Dei :  per  qua3 
quasi  per  picturam  quamdam  et  19  imaginem,pro- 
videntiam  demonstrari.  Uuodquepedes  animantium 
reoti  esse  dicantur,  et  planta  pedis  tntuli,  seu  rotun- 
da^  terrena  quaeque  ad  coelestia  subvolare,  et  omni- 
bu8  angulis  amputatis,  rotunditatem  sequi,  quae 
omnium  figurarum  pulcherrima  est  Scintillas  ruti- 
lantes,  cuncta  plena  luminis  indicare,  et  manus  bo- 
miniB  sub  pennistam  ipsius  hominis,  quam  leonis, 
et  vituli,  et  aquilac :  ut  ratio  cuncta  sustentet,  ac 
de  bumilitate  terrena  ad  ccelestia  sublevet.  Ucec  et 
ad  Evangeiia  et  ad  cuncta  qus  supra  posuimus  re- 
ferre  possumus.  Audisse  me  memini  quatuor  per- 
turbationes,  dc  quibus  plenissime  Gicero  in  Tuscu-  p 
lanis  disputat,  gaudii,  tTgritudinis,  cupidinis  et 
timoris,  quorum  duoprccsentia,  duo  futurasunt  per 
quatuor  signiOcari  animalia,  de  quibus  et  Virgilius 
breviter  (/EneUL  lib.  vi) : 

Hinc  metuunt,  cupiuntque,  dolent,  gaudentque  : 

quaB  regi  debeant  ratione,etpotentiaDei  ;quibusque 
oppositae  sint,  immo  impositae,  virtutes  quatuor, 
Brudentia,  Justitia,  Fortitudo,  Temperantia,  utha- 
rum  gubernentur  arbitrio.  Quse  quomodo  vultibus 
hominis,  leonis,  vituiique  et  aquil(c  coaptentur, 
omnino  tacuerunt.  Super  quibusidem  philosophus 
ei  orator  in  tribup  ad  (ilium  ofnciorum  libris  dispu- 
tat.  Legi  et  cujusdam  Catiuffi,  quem  Syri  XeTtrov,  id 
est,  acutum  et  ingeniusuniy  vocant,  brevem  disputa- 
tiuuoulam,  putantis  castrorum  ordinem  duodecim  J) 
tribuum  describi  insoliludine,  ad  Orientem  et  Ooci- 
dentem,  Septentrionem  et  Meridiem,  quffi  sibi  in- 
vioem,  et  charitate,  etoonsanguinitate  sociantur,  et 
boc  esse  rotara  in  rota,  quffi  ducantur  a  spiritu,  et 
nube  protegantur  in  eremo  et  columna  ignis  iliumi- 
nentur  in  nocte;  ni>c  revertanturin  iKgyptum,  scd 
semper  ad  torram  repromissionis  ire  festinenl.  Elc- 
ctri  autem  in  medio  similitudinem,  inlcrpretatur 
Sancta  sauctortm,  faciemquc  hominis  refert  ad 
totum  Israel ;  leonisad  rcgalesco.ptrum  Jud®;  vituii 

(a)  Dcerat  quod  vocula,  sine  qua  sensus  laborabat. 
Hujusmodi  alia  subinde  emendantur,  lectore  non 


ad  saoerdotalem  et  leviticam  tribom  :  exirA<|ii«flii 
facies  aquilffi,  vindicta  et  uitio  Dei  de  ocek)  cunota 
prospiciens,  et  quffiparata6itlaniarepeocantem,de 
qua  et  in  Osee  dicatur  :  Sicut  aquila  super  d^mum 
IS  Dei  (Ose.  viii,  12,  idest,  templum,  fit  in  hoc 
eodem  propheta  (Infra  zvii),  aquil&m  magnam  ma- 
gnarum  alarumet  unguium,  quae  babeat  ductum  in- 
trandi  in  Libanum,  Nabuchodonosor  intelligi,  quem 
et  nunc  significet  esse  venturum,  ao  super  huju&ce- 
modiquadrigam  instar  aurigffi-.  sedere  Deom,et  fa- 
cienda,  vel  non  facienda  prfficipere.  Hoc  auteia, 
inquit,  populo  dicitur,  qui  in  Ekibylone  versatur, 
quod  si  Deo  colla  subjecerit,  ipsiusque  paruerit  reti- 
naculis,  rursum  egus  mereatur  auxilium,  et  terraoir 
quam  amiserat,  recipiat. 

( Vers.  8,  9.)  Et  facies  ei  pennas  per  quatuor  partes 
habebant :  junctseque  erant  pennas  ejus  [Vulg.  eorum]^ 
allerius  adalterum.  Non  reveriebanturcuminoederenl : 
sed  unumquodque  ante  faciem  suam  gradiebatur. 
Juncta  sibi  sunt  Evangelia  bffirentque  mutuo,  et 
in  toto  orbe  volitantia  huc  illucque  discurrunt : 
nec  babent  iinem  volatus,  necaiiquandosuperantur 
et  recedunt,  sed  semper  ad  ulterioraprocedu-nt.  Unde 
et  Paulus  dicit :  Prxteriiorum  obliviscens  et  in  fuiu- 
rum  me  extendens  (Philip.  iii,  43).  Hoc  idem  et  de 
virtutibus  animi  possumus  dicere,  et  de  volatu  tem- 
porum,  commixtionequeelementorumy  quod  prffite- 
rita  relinquentes,  semper  ad  priora  festinent.  Quod 
autem  tempora  labantur  et  fugiant,  brevi  versiculo 
demonstratur  (Virgil.  iii  Georg.) : 

Sed  fugit  interea,  fugit  irreparabile  tempus. 
Et  in  carmine  lyrico  (Horat.  Carm.  od.  14) : 

Heu,  beu,    fugaces,  Postbume,  Posthume, 
Labuntur  anni  1 

(Vers.  10.)  Simititudo  auiem  vultus  eorum,  facies 
hominis  el  facies  leonis  a  dextris  ipsorum  quatuor : 
fades  autem  bovis  a  sinistris  ipsorum  quaiuor : 
et  facies  aquilx  desuper[Wvi\g.  silet  de$uper]ipsorum 
guo^ttor.Facies  pri  ncipia  dicit  Evang6lionim,e  qnibu  B 
homoetleo,  bocest,  nativita8Ghristi,etprophetffivox 
lonantisin  eromodextra8parte8tenent.VituIi  autem, 
id  est,  victimarumet  Baoerdotii  Judfflorum,  in  sini- 
tris  est  :quod  abolitum  transivit  ad  eacerdotium  spiri* 
tuale,  de  quo  dictnm  esiiTues  sacerdos  in  setemum 
secundum  ordinem  Melckisedeeh  (Ps.  cix,  2)  ;ita  dum- 
taxat,  ut  omnia  sibi  hffireant,  unoque  (b)  oorporeoen- 
seantur.  Aquila  autem,  quffi  et  super  nativitatem  et 
super  prophetiam  est,  qu»  Domini  expletar  adventu, 
et  super  saocrdotiom  quod  prateriit,  141  et  oxtra 
hffic  omnia  est,  de  nativitate  referens  spiritiiali, 
quomodo  Pater  in  Filio,  et  Filius  in  Patre  sit.  De 
qua  rectissime  dicitur :  Generationem  ejtis  quisenar- 
rabit  (Isai.  liii,  8)  ?  Ista  Bunt  juxta  Apooalypsim 
(Cap.  iv),  ut  ante  jam  diximas,  quatuor  animalia 
plcna  oculisante  et  retro^  quorum  unum  animal  si- 
mile  leoni,  et  secundum  simile  vitulo,  el  tertium 

admonito. 
(a)  Antea  erat  unoquaque,  oonira  mBB.  fldam. 


m  COMMBNTARIORDII IN  UBCHIBLBIf  &IB.  I.  GAP.  I.  IB 

habm  ftudem  qiMBi  hominiB,  et  quartam  simile  A  verbiis  in  eodem  loco  Bcriptixm  est :  Ne  reipondm 


tqaiia  ToYantie^  Ibique  dioantai'  io  modum  8era- 
phim  m&om  hthere  alae,  daabue  fadem,  et  duabus 
pedes  eperientia,  duabue  antem  volanUa,  et  nee  in 
die  oeo  in  noele  oessantia  atqne  diceotia :  Sanctus^ 
umetus^  fBMOat  Dom^tM ,  D&us  amnipotms,  f iit  eratf 
ei  qmiosi,0i  qui  ventunu  ed  {Apoc,  iz,  8). 

fV^ers.  ii),  Et  faciet  eorum  et  pennse  eorum  exien- 
tae  desuper^  duae  pennm  tingulorum  jungebmtur^  et 
dmx  ieqdfont  eorpoira  eorum,  Et  supra  diximus  jun- 
da  eibi  ease  Brangelia  et  tempora,  et  omnee  ratio- 
nalee  eiwtnraSyqBtiaerqee  Tirlulee.  ita  utqui  una 
naroerity  omaibue  eareat.  Qnodque  du»  extenla» 
8ucl,et  in  altam  ee  elevant,  praddicationem  ccslea- 
tem  ngiufloat,el  omniaadDeitendere  majeetatem. 


Hulto  secundum  stultitiam  suam.ne  fimilis  fias  {Prw, 
xivi,  4,  5) ;  et  rureum  pooitur  qnod  nobie  videtur 
esse  contrarium :  Respondesiuitosecundumstuttitiam 
suam^  ne  sibi  sapiens  esse  videatur  ;  et  utrumque  pro 
temporum  et  pereonarum  diversitateconcordatydum 
et  stultus  oontemnituryquia  non  recipitsapientiam  ; 
et  stulta  superbia  alia  decutitur  stultitiajuxta  quod 
et  Apostolus  dicit :  Faetus  sum  insipiens,  vosme  eo- 
egistis{\l  Oor.  xii,  11):  ita  et  in  hoo  loco  debere 
nos  qusrere,  quare  supra  secundo  diotum  sit :  Non 
revertebanturtmimoka  eum  ineederent  ;ei  nunc  semel, 
ammalia  currebemt  ei  re9ertebantur,E»8tique  qnaetio 
nisi  8equeretur,t>i  similitudinemfulguris  coruscantit : 
quod  Hebraico  sermone  dicitur  bbzbg  (pil),  et  in- 


Dns  aaiemqaiba3teguntttrcorpora,bamanaexclu-  n  terpretatus  ost  Symmacbus,  quasi  spedes  radii  fkl^ 


ditarBcieatia,  nec  perfeotus  preBbetur  intuitus,  di- 
cente  Apestolo :  Ex  parte  cognoscimuSy  et  ex  parte 
prophetanmu.  Cum  amtem  venerit  quod  perfectum  est^ 
dettmentur  ea  futs  ex  parte  tunt  (I  Cor.  xin,  9). 

(Vers.  12.)  Et  unumjuodque  coram  facie  sua  gra^ 
diebatmr,  €bi  erant  impetus  spirftus^  ittuc  gradieban» 
tur,nec  revertebantur^  cum  ambularent.  Qui  aratri 
stivam  lenet,non  debet  reepieere  poet  tergum  {Lue, 
IX,  OS),nec  imitari  uxorem  Loth  (Cenes.  xix),  ne  in- 
eidat  in  plagam  Deuteronomii  {Cap,  xix),  et  pereat 
iTzmrrz^^f^  ittsanabili,  qno  ceciditet  Heli,qu!a  vitio 
fiiiorom  offenderat  Deum  (IV  Reg,  iv) :  quanto  ma* 
gie  quataor  anhnalia  qua  plenaerant  lumine  atque 
pennata,  quee  sequuntur  Sptritum  sanctum  praece- 
dentem  :  qoB  ita  per  orbem  volitant,  et  se  ad  ex- 


fifttris.Quomodo  igitur  crebris  micatignibusotiier; 
et  in  ictu  oculi  atque  momento  discurmnt  ftilgura 
et  revertuntur,non  amittentia  matrioem,  et,  ut  ita 
dicam,  fontem  ignis  atque  materiam :  ita  et  h»o 
animalia  cum  inoflSsBso  pergant  pede,  ad  priora 
festinant.  8in  autem  oonatui  !•  ano  aiiquid  obsi- 
tum  viderint,  non  tam  revertuntur,  quam  contra- 
hunt  se,  extendenda  rursum,  et  pnBbitura  lumea 
quod  parnmper  absconderant,ut  dent  servis  cibaria 
in  tempore  suo,  neo  tribuant  sanctnm  oanibus,  neo 
mittaat  margaritas  ante  poroos(¥ait^.  vn).  Unde  et 
Paulus  dicrt :  Lac  vobis  pohm  dedi,  non  eseam,  mee" 
dum  enim  eapere  poteraOs  (I  Cor.  iii,  2).  Eiectioque 
Jud8B,et  Saulis  unetio  non  arguunt  Deom  ignoran- 
tie  ftiturorumysed  prssentium  monstrant  esse  Ju- 


celsa  flustollont,  ut  corpora  sua  protegant  pennis  ^  dicem  {Matth.  x).  Unde  et  Apostolis  pnecipitur,  ut 


historie,  neo  nobis  aspectum  tribuant  pleniorem  ? 
Qood  autem  «eenndo  dicitur :  !9on  reveriebantur  cum 
mnftitfmif.atriasqaeinstramenti  indioat  sacramen- 
tum,  qoodin  quatoor  istis  animantibus,  et  Lex,  et 
Evangeliam  ad  fbtura  festinent ;  15  et  nunquam 
retro  motoni  aecfpfant. 

(Vem.  13, 14.)  Et  smilitudo  animalium,  et  (Vulg. 
abBque  et\  aspectus  eorum  qmasi  carbonum  ignis  arden- 
tium,  et  qwai  aspeetus  lampadarum.  Hmc  erat  visio 
diseurrens  vn  medio  animatium,  splendor  ignis,  et  de 
igne  fulgur  egrediens.Et  animalia  ibant  et  reverteban- 
ttsr  in  timititttdinem  fulguriscoruscanlis.LXX  :  Et  in 
medio  antnalium  iHsio,  sicut  earbonum  ignis  arden^ 
(fvm ,  tkmtfhcies  lampadarum  discurrentium  m  medio 


si  indignam  domum  salutatione  perspexerint,exca 
tlant  prius  pedes ;  et  pax  qoam  domni  dederant,ra- 
vertantnr  ad  eos.Garbones  autem  ignis  ardentis  et 
kmpadee  in  medio  animalium  disouFrentee,de  itto 
k)co  intarpretate  snnt  Isaie  :  Et  eomedet  ignis  siemt 
fvnmm  wateriam,  et  sancUficabo  eos  in  igne  ardente 
{Isai.  V,  24.  De  quibns  et  alibi  scriptum  est :  Ca' 
dent  super  eos  carbones  ignis  {Ps.  cxxxiXy  11).  fit 
Gontra  labia  doloea,  in  alio  psalmo  dicitur :  Quod 
detur  tibi  aut  quid  apponatur  tibi  ad  linguam  dolotam  ? 
Sagittx  polentis  acuise^  eum  carbenibus  desotatoriie 
{PsaL  cxix,  3,  4).  fit  in  abo  looo  :  Habes  carbonet 
ignis,sedebistupraeos:hi  erumt  tibi  m  adjutorium{Ismi. 
xLvn,14).Quamoumque  creaturam  aspexerimus,fhl- 


ndmaUwn ;  et  splendor  ignis,et  de  igne  egrediebatur  D  «^^^^  ^®»  notitiam,dum  ex  creaturis  Creator  agno»- 


ftMin  fu^^.Quodquesequitur:  Etanimaliacurrebant 
et  rerertebantur  quasi  species  bezeCyde  editione  Tbeo- 
dotioniB  in  Soptuaginta  additum  est :  qui,ne  contra 
priore8doassentent2asprophetadicerevideretar,hoc 
qaodpatabantesseoontrariam,id  est,^  animaliacur- 
rebant  et  revertebantur,  silendum  putaverunt,  ne  lc- 
gonti  scandalum  laceret.M^iu8  est  autem  in  diviois 
libris  irmogferre  qaod  diotam  est,  licet  non  intelli- 
goe  qaare  dietum  sit,  quam  auferre  quod  neecias. 
Alioquin  et  muita  alia  qu»  ineffabilia  sunt^et  huma- 
nus  animus  capere  non  potest^hac  licentia  deiebun- 
tBfJioe  antem  lioo  dittmua,  quod  quomodo  in  Pro- 


eitur.  De  medioque  animantium  splenior  ignis, 
ei  fulgur  egreditur.  Si  enim  Bvangelia  sibi  oollise- 
ris,  in  medio  litteriB  vilisque  historie,  Spiritus  san- 
cti  saoramenta  reperies. 

(Vers.  15  eeqq.)  Cumque  aspicerem  animalia,  ap^ 
paruit  rota  una  super  terramjuxta  animalia  habentia 
[Vulg.  habens]  quaiuor  facies.  Bt  aspectus  rotarum, 
et  oput  earum,quasi  visiomttris,  elunasimilitudoip'' 
sarum  quatuor,  et  aspectus  earum  et  opera,  quasi  sit 
rota  in  medio  rotx.  Per  quatuor  partes  earum  euntes 
ibant,  et  non  revertebantur  cum  ambularent.  Statura 
quoque  erat  rotis^et  altitudOy  et  horribUis  aspeetuSf  et 


8.  EnSBBII  HIERONTHL 


M 


totum  corpiu  pknum  oculis  in  dreuituipianm  qua- 
luor.LKX  :  Et  vidi,  et  ecce  rota  una  super  terram  se- 
quens  animalia  quaiuor.Et  aspeclus  rotarumyet  factu- 
ra  earum,  quasi  species  tharsis,  Et  similitudo  in  qua- 
tuor :  et  opus  earum  sicut  solet  esse  rota  in  rota,  In 
quatuor partes earum ambulabant,etnon  revertebantur, 
cum  ambularent.Et  dorsa  earum,  et  altitudo  erat  eis. 
Et  vidi  eas^et  dorsa  earum  ptena  oculis  in  circuitu 
tpfanim^ua/uor.Hucusque  quatuor  animaotium  quffi 
17  quatcrnas  habcbaut  facies,  pictura  describitur, 
sequentium  spiritum,  et  nubem,qua3  erat  in  medio 
8piritus,nuno  per  singula  animaliasingul»  ponun- 
tur  rot«,  qusB  non  erant  junct»  animantibus,  sed 
sequebantur  ea.  Sive  una  rota  apparuit  super  ler- 
ram,  quae,  divisa  per  quatuor,  tot  habebat  facies, 
quot  animaliasequebatur.Tantaque  simihtudo  erat 
rotarum  quatuor  sequentium  animalia  quatuor,  ut 
una  rota  verissime  crederetur.  Opusque  earum  erat 
atque  factura,quasi  visio  tharsis,  quam  nos  in  mare 
vertimus.Aquila(a)%aan/Attm  posuit ;  qui  lapis  ccBli 
habet  similitudinem.Aspectusqueearum  erat  quasi 
rota  in  rota,ut  non  unam  rotam  credereSy  sed  alte- 
ram  alteri  copulatam.  Per  quatuor  partes  ibant,  et 
non  trahebantur,nec  revertebantur  retrorsum.  Qui 
enim  fleri  poterat,  ut  reverterentur,  cum  sequeren- 
tnr  animalia,qufie  semper  ad  priora  se  tenderent  ? 
Staturaquoquerotarumet  altitudotant^erat,  utmi- 
raoulum  videntibusfaceret.Totumquecorpus  et  dor- 
sa  erant  plenalucis  in  circuitu,  ut  nullum  membro- 
rum  aspiceres  quod  oculos  1  uminis  non  haberet :  qua- 
lemque  describunt  fabuJa;  poetarum  Argum  fuisse 
centoculumsivemultorumoculorum,  quem  Juno  in 
pavum  vertitob  negligentemcu8todiam,utquod  mi- 
raoulum  est  conditoris  Dei,  hoc  condemnatio  esset 
iiiulti  adulterii.OmniaccBlestia,  etterrestria,etquid- 
qoidsub  humanam  cadit  intelligenliam,  Solisrotis 
VDlYitur.So]isannuumcirculum,per8ingulosmense8 
Inna  decurrit.  Lucifer  qui  ipse  vesper  est,  dum  ad 
Orientem,et  ad  Occidentem  rutilu8micat,etnoctis  te- 
nebras  parvo  temperat  lumine,  duobus  anniseum- 
dem  conflcit  cursum  :aliaque  astra  quatuor  qusB  vo- 
canturerrantiayct  quidquid  fulget  in  caslo,  segetum 
quoque  et  arborum,  herbarumque  varietates  per 
quatuor  tempora  suis  currunt  rotis,  nibilque  aspici- 
mu8  quod  ante  non  fmnifiyrans  gyrando  vadit  spi- 
ritus^et  in  circulos  suos  revertitur.Omnes  torrentes  va- 
duwt  in  mare^et  mare  non  adimptetur  (Eccles.  i,  6, 7). 
Quare?  quia  ad  fonteslS  suosdematrice  abysso 
revertuntur.  Evangeliorum  autem,  id  est,  quatuor 
animalium  quas  spirantyvivunt,  intelligunt,  si  quis 
rotam  cursumque  oonsideret^in  brevi  tempore  vide- 
bit  mundum  esse  completum  sermone  Apostolico. 
Rota  quoque  in  rota,  vel  duorum  junctura  Testa- 

(a)  At  vero  Symmachum,  non  Aquilam  vertissc 
hyacinthum^^^\%i.  in  nostra  recensione  34,  ad  Mar- 
cellam,  num.  1,  ctc,  in  hoc  ipso  Commentar.  in 
Ezechiel.  infr.  cap.  x  tradit.  Quod  etiam  discas  ex 
Gregorio  Ncocaesariensi  in  Ezechiel ;  qui  Gommenta- 
rius  falso  ascribitur  Nazianzeno,  tum  ex  Theodore- 
to,etex  cod.exapiari  ms.  Jesuitarum  Parisicnsium, 


A  mentorum  est^quod  indicat  scala Jacob  (Gen.  xxvixi), 
et  forceps  isaise  [Isai.  vi),et  gladius  bis  acutus :  vel 
Evangelia  sibi  cphsrentia,  quorum  cursus  et  statura 
tenditad  CQDlum,paululumquequid  attingit  in  terra, 
etsemper  properans,ad  excelsa  festinat.  De  quibus 
et  alibi  dicitur:  Lapides  sancti  votvwntur  super  ter- 
ram  [Zach.  \x,  46 ;  ex  quibus  eediflcatur  coelestis 
Jerusalem.Hoc  ipsum  puto  signiOcare  et  illud  quod 
in  psalmo  canitur  :  Vox  tonitrui  tui  in  rota  (Psal, 
Lxxvi,  19).  Et  alibi :  Quss  inflammat  rotam  nativiiatis 
(Jac.  lu,  6).QuQe  testimonia,quem  sensum  in  suis  lo- 
cis  habeaut,  non  hujus  est  temporis.Totum  autem 
oorpuB  et  dorsa  plena  oculis  approbabit,  qui  viderit 
nihil  esse  in  Evangeliis  quod  uon  luceat,et  splen- 
dore  suo  mundum  illuminet,  ut  etiam  quse  parva 

n  putanturetvilia,  Spiritussanctifulgeant  majestate. 
(Vers.  19  seqq.)  Cumque  ambutarent  animalia, 
ambutabant  pariter  et  rotcejuxta  ea.Et  cum  etevaren- 
tur  animalia  de  terra^  elevabantur  simul  et  rotop.Quo- 
cumque  ibat  spiritus^itluc  eunte  spirttu,  et  rotx  pari- 
ter  levabaniur,  sequentes  eum  ;  spiritus  enim  vitsserat 
in  rotis,  Cum  euntibus  ibant^  et  cum  stantibus  sta- 
bant :  et  cum  elevatis  a  terra,  panter  elevabantur  et 
rotse  sequentes  ea  :  quia  spiritus  vitss  erat  in  rotis. 
Quatuor  animalia  spiritum  sequebantur,  et  nubem 
quffi  eratin  spiritu.Rursumque  rotse  cum  animalia 
sequerentur  elevantia  se  de  terra,  nequaquam  ani- 
malia,  sed  spiritum  sequebantur,  ut  ostenderent 
propriam  voluntatem  :  quia  spiritus  vitx  erat  in  ro- 
tis.  Tria  autem  et  in  animalibus  el  in  rotis  paritcr 
indicantur,  cum  starent,  cum   ambularent,  cum 

^  elevarentur,quae  et  animalia,  et  rotae  in  commune 
faciebant.  Neque  enim  stantibus  animalibus  rotae 
poterant  ambulare,nec  ambulantibus  super  terram 
animalibus,  elevare  se  rots,  19  sed  quorum  una 
erat  aciio,  una  erat  et  requies,  et  cursus,  et  eleva- 
tio.  Secundoque  dicitur,  quia  spiritus  vitx  erat 
in  rotis:  ut  nequaquam  vas  aliquid  arbitremur 
rotarum,  (b)  quas  in  carpentis  plaustrorum  rbe- 
darumque  et  curruum  aspicimus,  sed  animantia, 
immo  super  animantia.  Animalis  enim  homo  non 
percipit  ea  quoe  spiritus  sunt.  Ista  ergo  rot^,  in 
quibus  erat  spiritus  vitffi,  omnia  ordine  faciunt  at- 
que  mensura,  babentque  cum  animalibus  concor- 
diam,  sequentes  ea,  et  per  ea  Spiritum  sanctum  ; 
immo  mediis  praetermissis,  sancti  Spiritus  societate 

D  gaudentes.Qu®  omniajuxta  priorem  intelligentiam, 
vari®  interpretationi  prudens  lector  poterit  coap- 

tare. 

(Vers.  22  seqq.)  Et  similitudo  super  caput  anima- 
lium  flrmamenti  quasi  aspeetus  crystalli  horribilis,  et 
extenti  super  capita  eoTum  desuper.  Sub  firmamento 
autem  pennse  eorum  rectae  alterius  ad  alterum.Unum- 

teste  Montfauoonio,ubi  2.  wc  6'pa<ji;  uaxCvOov.  Sym- 
machus,  quasi  species  hyacinthi^  legitur.  Atque  adeo 
opinor  autlapsumhio  memona  sanctiss.  doctorem 
aut  vitiatum  a  librariis  locum,  et  Aquilse,  qui  chry- 
sotithum  vertit,non  hyacinthum,  pro  Symmachi  no- 
mine  substitutum. 
(fr)Hactenu8  Vulgati  quasi  in  carpentis,  pro  quas. 


COMMENTARIORnM  IN  EZECHIELGM  LIB.  I.  CAP.  I. 


80 


quodque  dttabus  alis  velabat  corpus  suutn,  et  alterum 
similiter  uelabatur.  Et  audiebam  sanum  atarunif  qms 
sonumaquarum  mullirum,  qiMsisonum  sublimis  Dei, 
Cum  ambularent,  quasisonus  eratmultituiinis,utsO' 
nus  castrorumy  cumque  starent,  demiUebantur  pennse 
eorum,  Nam  cum  fieret  vox  supra  firmamentum  quod 
erat  super  caput  eorum,  stabant  et  submittebant  alas 
suas.  El  super  hrmamentum  quod  erat  imminens  ca- 
pUi  eorum  guasi  aspectus  lapidis  sapphiri^  simililudo 
throni,  et  super  similitudinetn  throni,  similitudo  quasi 
aspecius  hominis  desuper.  Ubi  nos  posuimus,  pennas 
earum  recise,  et  quasi  sonum,  vel  vocem  sublimU  Del, 
LXX  transtulerunt,  alse  eorum  extentx  et  volantes ; 
et  qnasi  vocem  fortis :  quod  in  Hebraico  dicitursAD- 
DAi  i^Tw).  Multaque  et  in  hoc,  et  in  aliis  capitulis 
ab  eis  praetermissa  sunt,  quae  ob  longitudinem  po- 
nere  supersedi.  Quod  aulem  nos  manifestius  inter- 
pretati  sumus,  alterius  ad  alterum  :  unumquodque 
duabus  alis  velabat  corpus  suum,  et  alterum  similiter 
velabatur,  pro  quo  in  Hcbraeo  scriptum  est,  mulie- 
ris  ad  sororem  suam^  vir  duabus  alis  velabat  corpus 
suum,  ei  vir  velabatur  similiter :  ideo  post  mulierem 
viruno  posuit  in  persona  eaden,  ne  sexumincocle- 
stibus  putaremus:  cum  in  uno  atqueeodem  juxta 
proprietatem  Uebraicam,  idem  et  vir  et  mulier  ap- 
pellatur.  Videtur  autem  super  %0  quatuor  anima- 
lia  et  rotas  totidem,  similitudo  firmamenti,  quod 
nos  appellamus  caelum,  habens  speciom  crystalli, 
quod  est  purissimum,  et  ex  aquis  mundis  atquelu- 
cenlibuB,  nimio  frigore  (a)  concresceredjcitur  :,in- 
tantom  ut  etiam  gelu  constricta  aqna,  Gr£3Co  ise<*- 
mone  xp'S<TTaXXo<  nominetur.  Decebat  autem  in  su- 
perioribas  esse  eximiam  puritatem,  qus  /;iu)cta 
proiegat,  id  est,  rationales  sapi^ntei^u^  virluitps,  et 
qnatuor  temporum  cursum,  et  mundi  plagas,  et  re- 
rum  omniam  ordinem,  et  Evangelicam  prsdicatio- 
nem,  qusexparte  intelligitur,  et  ex  parte  velatur, 
Voxqae  auditur  alaram  volantium,  quasi  vox  aqua- 
rum  mGltarum,  qus  juxta  Apocalypsim  Joannis 
{Cap.  xvn)  populos  significant,  paulatimque  proQ- 
ciens  dicitur  quasi  vox  castrorum,  etquasi  voxsa- 
blimifl  Dei,  quod  Hebraice  appeIlatur8ADDAi,et  jux- 
ta  LXX,  vox  verbi;  ut  universa  qu»  prcedicantur  in 
mando,  vocem  Filii  Dei  esse  credamus.  Stantibus 
aotem  aniroa1iba8,demittebanturaIaseorum.  Vocem 
enim  Oei  Omnipotentis  resonantem  in  coelestibuB 
ferre  non  poterant,  sed  stabant,  et  mirabantur ;  et 
silentio  suo,  Dei  potentiam  demonstrabant,  qui  se- 
debat  soper  firmamentum.  Quod  firmamentum  his 
qai  deorsom  erant,  habebat  similitudinem  crystalli : 
bis  autem  qui  supra,  instar  lapidis  sapphiri  videba- 
tor.  Quae  similitado  sapphiri,  thronus  erat  ejus  qui 
sedebat  in  similitudinem  hominis.  Ex  quo  intelligi- 
muSy  ei  firmamentum,  etcrystalium,  et  sapphirum, 
et  bominem  in  similitudine,  non  in  veritate  mon- 
strari.  HominemautemDeumPatrem  debereintelli- 
gi  malta  docent  testimonia.  E  quibus  illud  est  in 


A  Evangelio  ;  Homo  quidam  plantavU  vineam,  et  loca- 
vit  eam  agricolis  {Matth.  xxi,  33).  Et  post  paulum  : 
Misit  servos  et  super  omnes  filium  suum  [Ibid.,  37). 
Rursumque :  Homo  quidam  fecit  nuptias  filio  suo 
{Malth.  XXII,  2).  Non  quod  Glius  excludatur  a  re- 
gno,  de  quo  scripsit  Isaias  :  Vidi  Dominum  seden- 
tem  super  thronum  excelsum  et  elevatum  {Isai,  vi,  l). 
Et  Joannes  :  HcBC  atUem,  inquit,  dixit  Isaias^  quo- 
niam  [Al.  quando]  vidit  gloriam  Filii  Dei  {Joan.  xii, 
41)  ;  sed  quod  in  Patre  regnet  et  Filius.  Omnia  enim 
Filiis  Patris  suni ^  qui  est  imago  I>ei  PatHs  invisibitis 
Coloss.  i,  15).  Nam  et  in  Daniele  Deus  Pater  sd- 
dens  inducitur  {Dan.  vii),  %t  et  olTertur  ei  Filias 
hominis,  ut  accipiat  regnum.  Et  in  Apocalypsi  Joan- 
nis,  eadem  ile  Filio    scribuntur  {Apoc.  lu,  vii).  Rt 

P  ad  pugnam  primi  martyris  Stephani,  cernitur  stans 
ad  dexteram  Patris.  De  quo  canitur  in  psalmo : 
Dixit  Daminus  Domino  meo :  Sede  ad  dexteram  meam, 
Donec  ponam  inimicos  tuos  scabellum  pedum  tuorum 
{Psat.  cix,  I,  2).  Sicut  autem  crystallo  purissima 
quffiquc  atque  lucentiain  ccBlestibus  demonstrantur 
quffi  nostrum  oculatum  corpus  illuminant :  sic  in 
sapphiro,  id  est,  inthrono  Dei,  et  superfirmamen- 
tum  quod  ccBlum  acoipimus,  absconditaatquesecre- 
ta  et  incomprehensibilia  Deisacramentamonstran- 
tur:  Quiposuit  tenebras  latibutum  suum  {Psal.  xvii, 
12),  el  in  nube  videtur  et  in  caligine.  Unde  et  in 
Exodo  scribitur :  Et  sub  pedibus  Dei  eral  quasi  opus 
{b)  lateris  sapphiri,  et  sicut  species  firmamenti  cceli 
Tiundi4dji^i{Exp^.xTi\w,iO).  Unde  et  sponsa  pul- 
chritydin^m^sponsi  describit  in   Gantico :    Venter 

G  ejus  quasi  tabula  ebumea  super  lapidem  sapphirum 
{C.anL  V.,  U).  KtjD  Jbannis  Apocalypsi  primum  fun- 
d^^tgiixiiunijaspiJis,  33cundum  sapphiri  scribitar 
{Apoc.  xxi).  Et  in  rationali  pontificis ,  in  vcrsu  et 
ordine  lapidum  singulorum,  secundus  ordocarbun- 
culum  habet,  et  sapphirum,  et  jaspidem  {Exod. 
xxviii).  De  quihus  ex  partelapidibus,  in  IsaisB  Ex* 
planationibus  dlximus. 

(Vers.  27,  28.)  Et  vidi  quasi  speciem  electri^  veiut 
aspectum  ignis  intrinsecus  ejus  percircuitum  alumbis 
ejus  et  desuper.  Et  a  lambis  ejus  nsque  deorsum^  vidi 
quasi  speciem  iynis  splendentis  in  circuilu,  velutaspC' 
ctum  arctis  cumfuerit  in  nube  in  diepluviae.  Hic  et*at 
aspeclus  splendoris  per  gyrum.  Haec  visiosimilitudinis 
glorix  Domini.  Similitudo  hominis  qui  sedebat  mi- 

Q  per  similitudinem  throni,  qui  tbronus  habebat  si- 
militudinem  lapidis  sapphiri,  a  lumbis  et  desuper, 
electro  comparatur.  Quod  electrum,  et  intrinsecus 
et  extrinsecus  habebat  quasi  ignisaspectum.  A  lum- 
bis  vero  et  deorsum  ignis  erat  resplendens  in  cir- 
cuitu  ;  ut  ostenderet  ea,  quae  supra  lumbos  sunt, 
ubi  sensus  versatur  et  ratio,  non  indigere  ignenec 
flammis,  sed  pretiosissimo  metallo  et  purissimo. 
Ea  vero  qus  a  lumbis  dcorsum,  ubicoitus,  ubi  ge- 
neratio,  ubi  incentiva  vitiorum  purgatione  99  in~ 
digere  flammarum,  utcum  purgatafuerint,habeant 


[aS  Quidam  mss.  penes  Y\ciov\\xm  congelascere.         juxta  Hebrasum  et  Grscum  exemplar.  In  Latinoto* 
[b)  Haec  inquit  Victor.  est  vera  et  antiqua  iectio:     pidis  pro  laieris  nos  habemus. 


u 


Su  EOaEBU  HIERONTML 


32 


•icut  arcuB  similitudiuem,  qu8a  vulgo  Iris  dicituri  A  ca  Salvatoris  exspeotat  adventum.  Et  in  Evangelio 


cum  fueritin  nube  in  die  pluviae.  Iris  enim  queein 
sanctaScriptura  vocatur  arcus^  et  in  Apocalypsi 
Joannis  eodem  nomine  Iris  dicitur  (Apoe.  iv),  nisi 
in  pluvia,  etin  aquosa  nube  non  potest  apparere, 
diversorum  colorum»  et  puIcherrimorum,et  sensim 
in  alios  transeantium.  Unde  et  poeta  (Virgil.  iv 
^neid,) : 

Mille  rapit  varios  adversa  luce  colores. 

Sed  et  morem  vuigi  sequens  idem  poeta :  Cum  bibit 
ittquity  arcus.  Ex  quo  significat  numquam  arcum 
aj^parere,  nisi  in  nubeetinaquis.Hicaroussignum 
oat  dementis,  et  testamenti  Dei,  quod  fecit  cum 
luminibus :  ut  quando  apparuerit  in  nube,  sciamus 
nos,  secundum  antiquitatisexemplum^nequaquam 


secundum  Joannem,  qui  ad  comprehendendum  ve- 
nerant  Dominum,po8tquam  ille  respondit :  Ego  mm 
ceciderunt  retrorsum  in  terram  (Joan.  xviii,  6) ;  ser- 
monem  ejus,  qui  Moysi  dixerat :  Vade,  dic  fHiis 
Israel :  Qui  est,  misit  me  advos  (Exod.  iii,  14),  mi- 
nime  sustineotes. 

Et  dixit  ad  me :  Fili  hominis^  sta  super  pedes  tuos^ 
et  loquar  tihi  [Vulg.  tecum],  Jacens  sermonem  Dei 
audiro  non  poterat,  sed  audit  cum  Moyse :  7u  vero 
hic  sta  fnecwn  (Exod.  tlxmy,  2).  Quod  et  Daniel  sibi 
aocidisse  commemorat  (Dan,  x). 

(Vers.  2,)  Et  ingressus  estinme  spirituSf  postquam 
locutus  est  mihi,  et  statuit  me  supra  pedes  meos,  Et 
audivi  loquentem  ad  me,  et  dicentem :   Fili  hominis. 


pariluros  esse  diluvio  (Qenes,  ix).  Ex  quo  ostendi-  B  LXX :  Et  venit  ad  me  spiritus,  et  assumpsit  me,   et 


tur  past  posnas  atque  supplicia,  et  purgationem 
peccatorum,  futuram  misericordiam,  dumtaxat  in 
hia  qui  Deum  meruerint  videre  rcgnantem.  Unde 
dicitur :  Hic  erat  aspecius  spletidoris  per  gyium.  Per 
gyrum  Dei,  vel  throni,  vel  omnium  quaB  perspecta 
•unt.  Et  haacvisio  glori^simiiitudinisDei :  nonquo 
gloriam  Domini  viderit,  sed  simiiitudinem  gloriae 
iju8.  Visio  autem  omnis  hfflo  eet :  spiritus  eievans. 
et  nubes  magna,  et  quatuor  animalia,  et  rotffi  to- 
tidem  sequentes  animalia,  et  spiritum  qu»  sub  fir- 
ivaiQeQto  Dei  esse  meruerunt.  Qua  postquam  ele- 
^ata  Bunt,  et  audieruntvocemquasiaquarum  mul- 


etevavit,  et  statuit  me  superpedes  meos:  et  avdivi  eum 
loquentem  ad  me,  et  dixit  mihi :  Fili  hominis.  Prae- 
ceperat  prophetaa  sermo  divinuset  jusserat :  Sta  su- 
per  pedes  tuos  (Psat  xxxix,  3) ;  sed  sine  auxilio  Dei 
et  adventu  Spiritus  sancti  stare  non  poterat :  prop- 
terea  ingreditur  in  eum,  sive  aasumit  et  suscitat, 
ut  (Irmo  sit  gradu,  et  possit  dicere :  Sta  tuit  supra 
petram  pedes  tneos  (Ephes,  xi,  14).  Nullumque  pec- 
catorem  stantem  legimus,  sed  ad  sanctos  dicitur  : 
State  ergo  succincti  lumbos  vestros,  Peccator  autem 
iilud  Deuteronomii94meretur  audire  ^Noneritsta- 
bile  vestigium  pedis  tui  (Deut.  xxviii,  56).  Orebro  ad 
EEecbiel  dicitur :  Fili  hominis  (Matth.   viii,  20),   et 


tariim»  et  quaai  verbi  eublimis  Dei,  vocemque  ca- 
jtrorum  et  exercitus,  demiserunt  ala^.ft^aiuporen   .^ad^Daniel  raro ;  quorum  uierque  in    persona  ejus 
JiUentio  demonstrarunt :  apparuitqrii;p:9B4eM8apef*^:({i|\diic9rit^  autemhominis  nonhabet  ubi  ca- 

eiiDiHtudinemBapphiriquasisimilitudohomini8*qui ^^pdt^vimkecliiet,  captivum  populum  consolaiur^et 
.^lumbis  saprababebatspeciefio^^ek^lru.pt^.luip^iB  •  r^t^ahit  ad  poenitentiam. 

4eQrsum  speciem  igni8inci^Ujbr.:^iB{*4ue^;t4r-    •/  ^\^\^\^io'^o  te  ad  fUios  Israel,  ad  gentes 

*afi>stalriceSy*^uh*rhiesseruniame.  Ipsi  etpatres  eo- 


forem  datur  sic^num  misericordi® ;  velut  aspec\us 
JMXUs  cum  fuerit  in  nube  in  die  pluvi».  De  liac  vi- 
•ioneprolixiusdiximus  quia  et  obscura  est,  et  a 
jnultis  varie  exponitur.  In  reliquis  quantum  fleri 
potest  absque  damno  8cnsuum,propter  magnitudi- 
aem  voluminie  brevitati  Btudebimus. 

(Gap.  II.  — Vers.  i,)%Z(:tvidi,  et  cecidi  in  faciem 
sneam,  et  audivi  vocem  toquentis,  Non  esl  elatus  vi- 
aionummagnitudine,8edcon8cientia  fragilitatis  hu- 
jooan»  procidit  in  faciem  suam.  Unde  et  apostolus 
PauluB  post  ascenBionem  cobU  et  paradisi,  et  audi- 
tionem  verborum  ineffabilium,  datumsibi  dioit  an« 


rum  prxvaricati  sunt  pactum  meum  usque  ad  diem 
hanc.  Nequaquam  populum  Dei  Israel,  sed  gentes 
apostatrices  vocat  eos,  qui  a  Domino  receeBerunt, 
non  solum  patres,  sed  et  filii.  Neo  peocato  patrum 
fiiii  viderentur  obnoxii ;  sed  ut  par  et  patrum  et 
flliorum  esset  impietas.  Porro  quod  LXX  transtu- 
lerunt,  irritantes  me^  sive  in  amaritudinein  conver- 
tentes^  iilud  sigoifioat,  quod  Deus  benignus  et  dui- 
ois  natura  nostris  vitiis  mutetur  in  amaritudinem. 
Sicut  enim  sanctis  dioitur  :  Ouslale  et  videte  quo- 
niam  suavis  est  Bominus  (Psat.  xxxui,9) ;  sio  pecca- 


gelum  satansB,  qui  se   colaphizet,   ne  extolleretur  D  tores  eumamarum  sentiunt.  Unde  et  Apostolusbo- 


(/  cor.  xii).  Et  Abraham  cecidit  in  faciem,  post- 
quam  audtvit  sermones  Dei.  Et  tamen  quia  non 
peocato,  8ed  bumilitatecorruerat.a  Domino  8ul)Je- 
vatur,  et  verba  ejus  jubetur  audire  (Gen.  xvii). 
Soiendum  quoque,  quod  aliud  sit  in  faoiem  cadere, 
aliud  retrorsum.  Abraham,  postquam  audivit  de 
oativitate  Isaac^  ceeiditin  faciem,  et  risit  (/  Reg.  iv). 
Heli  autem,  qui  peccaverat,  retrorsum  oecidit.  Bt 
de  Dan  in  Genesi  scriptum  est :  Fiat  Dan  cotuber  in 
semita  mordens  plantam  equi,  et  cadet  eques  retror- 
sum,  salutem  expectansDei  (Gen.xux,  17,  i8).Quia 
pe^m  ad  morsum  ooiubrioeci4erat  ex  equo^propter. 


nitatem  et  severitatem  Dei  super  sanctos  et  pocca- 
toree  refert  (Bom.  xxi).  Et  de  peccatoribufi  qui  Ja- 
cebant,  scriptum  est :  Dominus  erigit  etisos^  Domi- 
nus  diligit  justos,  Dominus  solvit  eompeditos  (Psat. 
GXLV.  8).  Sanctis  vero  Btantibus  preBmia  poUioetur. 
(Vers.  4.)  Et  filii  dura  facie^  et  indomabili  corde 
swUf  ad  quos  ego  mitto  te.  Doc  in  LXX  non  habetur, 
Magnseque  clemonti»  est  ad  tales  Deum  mittere, 
nec  desperare  eorum  salutem ;  et  oonfidentiae  pro- 
phctalis,  quod  ad  taies  quoque  ire  aon  timeat.  In- 
domabili  autem  corde,et  durafacie,  juxta  illud  de- 
be9)U8  acojjpare  quod  peacatQcjl  4iPUu.r :  f^^irms  f^r- 


tt 


COMMGNTARIORtJtt  IN  8ffl!GBt«LfiM  UB.  I.  GAP.  II. 


S4 


rm  coUiM  tuum^wt  flrans  hta  3Snea(I$ui,  ilviii,  6). 
Qtii  et  in  conBeqiientibuB  argnuntur  cordis  lapidei, 
quod  Deos  evnlsurum  esse  se  dicit,et  pro  iilo  car- 
Denm  redditnrum :  ut  moUitie  sua,  Dei  praecepta 
snacipiat. 

(Ven.  5.)  Et  dices  ad  eos  :  H(bc  dicii  Dontinua 
Deus  :  5t  fMe  vel  ipsi  audiant,  et  si  forie  quiescant : 
quoniam  domus  exasperans  est,et  seient  quia  propheta 
fmerH  in  medio  eorum.  Simile  quid  in  Jeremia  scrip- 
tnm  est :  5t  forte  audiant  et  agantpsenitentiam  (Jer. 
XXVI,  3).  £t  in  EvangeHo  :  Fortitam  filium  meum  ve- 
rehuniur  [Matth.  xxi,  37).  Loquitur  autem  haec 
Deiis  ambigentisaffeotUf^a)  utliberum  hominismon- 
stret  M  arbitrinm,ne  prttscientia  (titurorum  mali 
vel  boni  immutabile  faciat  quod  Deus  futurum  nove- 
rit.  Non  enim  qnia  ille  ventura  cognoscit,  neeesse 
est  nos  fticere  quod  ille  praescivit :  sed  quod  nos 
propria  voluntate  snmus  facturi^  iile  novit  futurum 
qnasi  Dens. 

(Vers.  6.)  7^  ergOy  fili  hominis,  non  timeas  eoSy 
neque  CVolg.  ne)  sermanes  eomm  metuaSf  quoniam 
tneredMli  et  suhtfersores  sunt  tecum.  LXX :  Et  tu^  ^i 
kemmis^  n&n  Umeas  eos^  nec  a  facie  eorum  formides: 
queniam  insanientj  et  congregabuniur  contra  te  in 
cireuiiu,  liceit  dura  cervice  sint,  et  corde  indoma- 
blH,  tamen  mea  snnt  fbrtiora  pnscepta.  Nec  te 
pntes  esse  deeeptnm,  si  mittaris  ad  eos  qui  te  lo- 
qnentem  nonandiant.  Bcce  pnedico  tibi  quod  insa^ 
niant,  et  congregentnr  adversum  te,  et  circundent 
te,  nQllom  tibi  efltigium  relinqnentes.  Hoc  antem 
fiieient,  quia  increduli  sunt,  et  Dei  imperia  con- 
lemneiites. 

Et  cum  scorpionibus  habitas.  Ferba  eorum  ne  ti- 
meas,  etvultus  eorum  ne  formideSf  quia  domus  exas- 
perans  est.  Qni  possint  ferire,  qui  arcuato  percutere 
vnhiere,et  aculeofi8tnlato,uteadem  plaga  etcutem 
aperiat,  et  venena  difPQndat.  Unusquisque  pro  mo- 
ribns  Buis  Bortitur  vocabulum.Scribis  et  Phariseis 
dicitnr  :  Generatio  viperarum  (Matth.  xxin,33).  Bt  de 
Herode  qui  versipellis  erat :  Ite  et  didte  vulpi  huie 
[Imc,  xm,  3Z).  Et  psendoprophetdB  in  hoc  eodem 
Propheta  vulpibus  comparantur.  Et  nunc  cordc 
indomabili  scorpiones  esse  dicuntur.  tJnde  et  in 
Evangelio  legimns  :  Omnes  qui  ante  me  venerunty 
fkerunt  fures  et  latrones  et  non  audierunt  eos  oves 
{Joann.  x,  8].  Et  quomodo  oves  perdit«  domus  Is- 
rael  atkliemnt  adversarios  ?  Sx  quo  ostenditor,eos 
qoi  andierint  fures  et  latrones,  ovium  vocabulum 
perdidiflBe,et  alia  assumpsisse  nomiDa,nt  non  quasi 
oves  perierint,  sed  qnasi  viper»,  vulpes  et  scor- 
pioneB. 

(Vers.  7, 8.)  Et  loqueris  verba  mea  ad  eos  :siforte 
a!udiant,ettimeantj(b)  vel  quiescantyquoniam  irntatares 
swnt.  Tu  autem,  ftli  hominiSy   audi  quod  ego   toquor 


A  [Vulg.  quxeunque  loquor]  ad  te.  Non  ergo  ceesan- 
dum,  licet  mali  sint.  quibus  loqnimur ;  quin  secun- 
dum  Apostolum  ((I  Tim.  iv),  opportune,  importnne 
verbum  Dei  prsedicemus,  quia  potest  M  fieri,  ni 
et  durns  corrigatur  ad  mollitiem,  et  qui  obediedB 
est,  mulata  volantate  non  audiat. 

Noii  esse  exasperanSy  sicut  domus  exasperatrix  est, 
Semel  diximus  exasperationem,  sive  irritationem, 
Septuaginta  amariludinem  ponere.  Quod  ergo  dioit 
boc  est :  Non  debes  eos  imitari,  ad  quos  corrigen- 
dos  mitteris,ne  peccatnm  simile  similem  mereatur 
et  poenam. 

Aperi  ostuum  et  commede  quse  ego  do  Ar6t.Dignum  te 
inquit,  praebe  serraonibus  meis,  et  cibnm  suscipe 
spiritualem,  ut  quomodo  in  Evangelio  dicitnr  :  Qui 

*.  habet  aurcs  auttiendi,  audiai  (Luc.  viii,  8)  ;  et  bre 
dicatur  :  Qui  habet  apertum  os  ad  comedendumy 
comedat  Unde  et  Psalmiste  Dominus  loqnitnr  : 
Aperi  os  tuum  et  imptebo  illud  (Psal.  Dax,  11).  Et 
iUe  repondit :  Os  meum  aperuiy  et  attraxi  spiritfm 
(Psal.  Gxvm,  131).  Et  apostoins  Paulus,  qui  habe- 
bat  in  se  thesauros  eapientiaB  et  scientis,  et  in  qiio 
Ghristus  Dominus  loquebatur^  scribit  Gorinthns :  Os 
meum  apertumest  ad  ros  o  Corinthii  (II  Car,  vi,  11). 
£t  de  Savatore  Matthseus  refert :  Aperiens  os  suum, 
docebat  disciputos  (Matth.  v,  2). 

Et  vidiy  et  ecce  manus  missa  ad  me.  Pro  manu 
missayextentam  Septuaginta  transtulemnt.QuaB  mit 
titur  et  extenditur  ad  eos^qui  beneficia  conseqauii- 
tur.  Contrahitur  autem  ab  his  quibus  loquitur  per 
prophetam  :    Numquid  abreviata  et  contracta  est 

C  manus  Domini  (Isa  l,  2)  ?  Et  in  Psalmo  :  Ut  quid 
avertis  manum  tuamyCt  dexteram  tuam  de  medio  simt 
tuo  in  finem  (Psal,  lxxiii»  11)  ?  Deniqne  extendit  in 
passione  pennas  suas,  suscepitque  discipulos,  et 
portavit  iUos  in  humeris  suis,  et  locutus  est :  Tota 
die  expandi  manus  mea  ad  populum  non  credentem 
(Isa.  Lxv,  2),  ut  congregaret  lllios  Israel,  sicut  gal- 
lina  congregat  pullos  sub  alas^suas  :  et  extensione 
manuum  Moysi,  Israel  suporat  Amalec  (Exod,  xvn) 
(Vers.  9.)  In  qua  erat  involutus  liber^  et  expandit 
iltum  coram  me.  et  (Vulg.  qui)  erat  scriptus  inius  et 
foris :  icriptseque  erant  in  eo  lameniationeSyetcarmen 
et  vos.  Et  dixit  ad  me  :  Fili  hominiSy  quodcumgue  in^ 
veneris,  comede.  Pro  involuto  libro,  Septuaginta 
capitulum  tibri  transtulerunt.  In  manu  Domini  se- 

j\  denti  super  thronum,  quae  missa  est  et  estenta.  De 
quo  et  in  Psalmis  dicitur  :  In  capite  libri  scnptum 
est  de  me  (Psal,  xxxix,  8).  Gapitulum  Itl  inteHiga- 
mus  exordium.  Iste  liber  involutus  atque  signatna, 
scriptusque  intus  et  foris,  vel  ante  et  pofrt,  tfitntee 
difncultatis  fuit,  ut  nullus  potueril  neque  in  coslo, 
neque  in  terra,  neque  subtusterram  aperire  illnm 
et  legere  nisi  solus  leo  de  tribu  Juda,  radix  David 


[a)  Co&TerRabanumnbihunc  exHieronymo  locum 
landat  in  Epist.ad  Beberardum  comitem  oontrahss- 
reBim  Oothescalohi. 

(b)  Victor.jinverso  ordine,e/  qui  cantyVeltimeanl: 


quod  enim  ait  Bebraioe  est  iSTrp,  Hieroii.   vertit 
quiescrni  ;   LXX^  veru   ir:oT,6a(jtv,   timeant.   Porro 

merooymianam  interpretationem  Beptuagintft  virali 
contintio  facit  pWBceoere. 


3» 


S.  EUSEBII  HIERONTHI. 


86 


et  Jesse,  quem  Joannes  in  Apocalypsi  devoraBse  se 
dixit  (Apoc,  v),  noii  totum,  sed  in  capitulo,  id  est, 
in  principio.  Neque  enim  iieri  potest,  ut  humana 
naturatotos  libri  hujus  thesauros  devoret.  Et  ex- 
pandit  illum  coram  propheta,  et  legendum  cogno- 
scendumque  prsebuit,  qui  in  Isaia  populo  non  cre- 
denti  dicitur  esse  signatus  (Isai  xxix).  Usque  hodie 
enim  velamen  Judasis  in  veteri  positum  est  Tesia- 
mento.  Scriptusque  erat  ante  et  retro  ;  de  futuris 
et  de  prsteritis.  Vel  certe  foris,  in  histori®  littera, 
intus,  intelligentia  spirituali,  de  qua  et  Psaimista: 
Omnis^  inquit,  gtoriafilix  regis  ab  intus  {PsaLxuv, 
14).  Script^que  erant  in  eo  tam  intus  quam  loris 
lamentatioues,  el  carmen,  et  vs.  Lamentationes^et 
de  his  qui  ad  pcenitentiam  provocantur,  sicut  Sa- 
muel  et  Apostolus  Paulus  plangebant  atque  luge* 
bant  Saul  et  Corinthios,  quos  saivare  cupiebant 
(II  Par.  XVI  ;  II  Cor.xii).  Garmen  super  his,  qui  Dei 
digni  sunt  testimonio,et  quibus  Pcahnista  prsecipit 
Canlale  Domino  canlicum  novum  (PsaL  xcv  et  xcvir, 
1).  Porro  vs  super  illis  qui  penitus  desperantur, 
et  oum  venerint  in  profundum  peccatorum,  con- 
temnunt  {Prov.  xviii). 

(Cap.  III.  —  Vers.  1.)  Comede  volumen  isiud,  el 
vade  (Vulg.  vadens],  loquere  filiis  (Vulg.  ad  filios) 
IsraeL  Nisi  ante  comederimus  apertum  volumen, 
docere  non  possumus  fiiios  Israel.  Deniqueet  David 
postquam  ipse  misericordiam  consecutus  est  :  Do^ 
cebOy  inquit,  iniguos  vias  iuas  ei  impii  ad  ie  conver* 
tenlur  {Psai,  i,  15), 

Vers  2.)  Ei  aperui  os  meum  et  cibavit  me  volu- 
mine  illo,  Et  dixit  ad  me  :  hili  fuminis,  Ego,  inquit 
aperui  os  meum,  quia  mihi  dictum  est :  Aperi  os 
tuumjet  comede.  Et,aperto  ore,Dominus  largitus  est 
cibos  ;  ut  initia  voluntatis  in  nobis  sint,  et  perfec- 
tionem  beatitudinis  aDomino  consequamur.iVon^^^ 
enim  volenlis  neque  curreniis,sed  miserentis  Dei  {Rom 
IX,  16).  Attamen  et  velle  et  currere,  nostri  arbitrii 
est.  Pro  aj^erut. Septuaginta  transtulerunt,  aperuiij 
ut  %^  subaudiatur  Deus  :  quia  ipse  et  aperuit  os 
prophetae  et  cibavit  eum. 

Vers  3.)  Venler  tuus  comedel  :  et  viscera  iua  com- 
plebuntur  volumine  illo  quod  ego  do  tibi,  LXX  ;  Os 
tuum  comcdet  et  venier  tuus  implebitur  capitulo  islo 
tibi  dato,  Principio  lectionis,  et  simplicis  hisiorise, 
esus  voiuminis  est.  Quando  vero  assidua  medita- 
tione  in  memoriffl  thesauro  librum  Domini  condi- 
derimus,  impletur  spiritualiter  venter  noster,  et 
eaturantur  viscera,ut  habeamus  cumapostolo  Paulo 
viscera  misericordis  {Coloss,  iii),  et  impleatur  ille 
venter,  de  quo  Jeremias  loquitur  :  Ventrem  meum, 
venirem  meum  ego  doleo  :  et  sensus  cordis  mei  coniur- 
bant  me  {Jerem,  iv,  19). 

Et  comedi  illud  et  faiUum  eM  in  ore  meo  sicui  mel 
dulce,  Loquitur  et  David  :  Quam  dulcia  gutturi  meo 

(a)  Interserit  Victor,  jnstificaia  in  semetipsa,  ex 
psalmi  textu. 

{b)  Victor.,  ex  Hebraeo  et  VulgaiaHieronynii  edi- 
tione,  restituit  ad  populos  mullos  profundi  sermonis 


A  eloquia  iua,  super  met  ori  meo  {PsaL  cxviii,  103). 
£t  alibi  :  Judicia  Domifii  vera,  {a)  desiderabiha  super 
aurum  et  lapidem  pretiosum  muitum  ;  et  dulciora  su- 
per  mel  ei  favum  {Psat,  xviii,  10,  11).  Et  Samson 
favum  mellis  in  ore  leonis  invenit  (Judic,  xiv)  ;  et 
Dominus  post  resurrectionem  partem  assi  piscis 
comedit  et  favum  (Luc.  ii).  Et  iu  Proverbiis  de  ape 
dicitur  quamquam  hoc  Hebrsa  non  habeant  exom- 
plaria  :  Vade  ad  apem  ei  disce  quomodo  operalrix  sii, 
et  opus  suum  castum  faciat  :  cujus  laboribms  reges  et 
imperiti  pro  sanitate  abutuntur  (Prov.  vi.  S^sec.LXX) 
quod  operati  sunt  Moyses  et  prophetse,  et  evange- 
lisiiB,  et  apostoli  ;  ut  quicunque  rex  fieret,  oujus 
oor  in  manu  Dei  est,  dulcibus  fruatur  cibis.  Qui 
vero  simplex  et  absque  serpentis  astutia  habet  in- 

n  nocentiam  columbarum,  simplici  fide  credat  atque 
salveiur :  quia  ubique  insidise  sunt,et  sa^pe  diabolus 
transilgurat  se  in  angelum  lucis  (II  Cor.  ii) :  melque 
distillat  de  labiis  mulieris  meretricis,dulcia  repro- 
mittensut  venena  interserat  (Prov,  v), 

(Vers,  5.)  Et  dixii  ad  me  ;  Fili  hominis,  vade  et 
ingredere  (in  Vulg.  non  est  et  ingredere)  ad  domum 
Israel,et  toqueris  verba  meaad  eos,  Cui  dicitur  :Vade 
et  ingredere  ad  domum  Israel,  ostenditur  non  fuisse 
cum  populo  peccatore  ;  licet  in  eisdem  videretur 
super  ilumcn  Ghobarflnibuscommorari.  Scriptum 
est  enim:  Ei  ego  eram  in  medio  transmigrationis  juxia 
flumen  Ckobar.  Separata  enim  erat  prophetae  con- 
versatio,  et  iniquorum  ofTendebatur  aspectu.  Hoc 
idem  faciebat  et  Moyses  (Exod.  xxxiii  ),  procul  a 
castris  multitudiuis  Ogenstabernaculum  :  1l9quod 

C  cum  fuisset  ingressus,descendebatcolumna  nubis^ 
et  stabat  ante  ostium  tabernaculi. 

[Vers.  5,  6.)  Non  enim  ad  populum  profundi  ser- 
monis,  ei  difficiiis  (Vulg.  ignotae)lingux  tu  mitteris, 
addomum  Israel.  neque  ad  populos  multos,(b)  etignoii 
sermonis  quorum  non  possis  audire  sermonem.  Et  si 
ad  illos  miiierem  ie,  ipsi  audirent  (^.Quoniam  illiad 
te  nolunt  venire,  tu  perge  ad  eos.  Non  enim  habent 
sani  opus  medico,  sed  male  habentes  (Luc.  v,  31). 
Neque  potes  dicere:  Non  possum  loqui  ad  eos,quia 
Iingusealteriussunt,etinvicem  nobis  barbari  sumus 
nec  mutuum  possumus  audire  sermonem.  Quid 
loquar  de  uno  populo  ?  Si  ad  diversas  ie  mitterem 
nationes,  tamen  auctoritas  et  potentia  meaomnem 
difficullatem  vinceret.  Alque  utinam  tempus  insta- 

D  ret,  quod  ad  omnes  missurus  sum  nationes,  quo  et 
linguarum  daturus  sum  gratios,  ut  prsedicent  apo- 
stoli  mei,ettotum  mundum  a  diversitatelinguarum 
una  fide  meo  subdant  jugo  ;  facilius  illi  audirent, 
profundi  sunt  aliique  sermonis,  et  nihil  habent  de 
levitate  Judaica  sed  gravi  et  solido  ingrediuntur 
pede,  et  cum  ignotse  sint  linguse,  nots  fidei  sunt. 
Unde  sequitur  ;  Et  si  ad  iltos  mitierem  ie  ipsi  audi^ 
rent  te.  Denique  postea  misit,  et  omnespariter  cre- 

et  ignotx  lingum  impressamque  leclionem  contendit 
manoam  esseetmutilaro.Mss.vero  rjostri  nihilpr®- 
terea  habent. 


47 


COMMBNTARIORUM  IN  B2BGHlBLeM  LIB.  I.  CkP.  III. 


M 


diderunt.  Unde  Paulus  et  Barnabas  loquuntur  ad  A 
ind«os  [AL  eos]:  Votis  quidem  opartuerat  prxdicari 
weHmm  Dei :  sed  quia  noluistis  suscipere  sermonem, 
etee  eonverHmwr  ad  gentes  {AcL  xiii,  46).  Et  de  cen- 
turione  dicitar :  Neque  in  Israel  ianlam  fidem  inveni 
[MaUh.  YUi,  10). 

(Vcrs.  7.)  Domus  aulem  Israel  nolunt  audirete, 
quia  nolmit  audire  me.  Omnis  quippe  domus  Israel 
attrita  /ronte  est  et  duro  corde,  Ne  contristeris,  ait, 
si  te  andire  noluerint.  Idcirco  te  non  audient :  quia 
me  audire  contemnent :  juxta  quod  et  Salvator  aie- 
bal :  Qui  vos  non  recipit,menon  recipit  (Ibid,,  x,  40). 
in  guo  aperte  liberum  monstratur  arbitrium.  £t  duse 
redduntur  causs,  quare  non  audiant :  quia  pervorsae, 
inquity  snnt  voluntatis,  et  attrita  fronte,  sive,  ut 
Septuaginta  yeiiemTii^contentiosi  sunl :  et  subaudi-  -n 
tur,  quod  saspe  ad  salutem  provocati,  noluerunt 
andire. 

(Vers.  8,  9.)  Ecce  dedi  faciem  tuam  valentiorem 
faciclnueorum^etfrontemtuamduriorem  SO  frontibus 
eorum.  Ut  adamantem,  et  ut  silicemdedi  faciem  tuam. 
fie  Umeas  eos^  neque  metuas  a  facie  eorum,  quia  do- 
mus  exasperans  est.  Et  dixit  ad  me.  Domus  Israel 
attritae  fh>nt]8  est,  et  procacis  audacifle,  et  dura  sic 
corde,  ut  scorpionibus  comparetur.  Ideo  dedi  tibi 
vuUum  durissimum,  et  frontem  quas  nullo  pudore 
superetur.  Ex  quo  discimus,  interdum  graticB  esse 
Dei  impudentis  resistere,  et  cum  (a)  res  poposcerit 
frontem  fronte  concutcre.  Hoc  autem  tribuitur,  ne 
nostra  verecundia  et  humanus  pudor  portimescat 
insidias  smulorum. 

(Vers.  10.)  Fiti  hominis^  omnes  sermones  meosquos  C 
loquar  ad  te,  assume  in  cor  luum,  et  auribus  audi.  Iste 
est  cibua  volaminis,  et  bsec  sunt  verba  qulbus  pro 
diversitate  audientium,  vel  lamenta,  vel  carmen, 
vel  vae  hominibus  loquitur  [Al.  loquimur].  £t  tamon 
notandum,  quod  ante  sermones  Dei  in  nostro  corde 
condendi  sunt  audiendique  et  intelligendi  diligen- 
tius  ;  et  sic  ad  populum  proierendi. 

(Vers.  H.)  Vade,  ingredere  ad  transmigrationem 
(sive  capliviiatem)t  cul  fitios  popuH  tui^  et  toqueris  ad 
eoSf  ei  diees  eis  :  Haec  dicit  Dominus  Deus :  si  forte 
audiant  et  quiescant :  Et  Dominus  noster  venit  ad 
populum  Judaeorum,  mittente  Patre,  ut  prsedicaret 
captivisremissionem,  et  implereturineoquod  scrip- 
tum  est:  Ascendensinalium^captivamduxitcaptivi' 
tatem :  dedit  dona  hominibus  (Psal.  lxvii,  19).  [) 

(Vers.  12.)  Et  assumpsit  me  spiritus^  et  audiii  post 
me  vocem  commotionis  magnx  :  Benedicta  gloria  Do- 
minidelocosuo.  Deus  de  quo  scriptum  est :  Assumens 
mansuetos  Dominus  (Psal.  cxlvi,  6),  ipse  assumpsit 
et  prophetam,  qoi  non  erat  in  carne,  sed  in  spiritu, 
et  ambulans  in  spiritu,  carnis  opera  non  implebat ; 
spirilus  enim  Dei  erat  in  eo.  Quamobrem  et  terrena 
eontemnens  rapitur  a  spiritu,  et  audit  post  se  vocem 
commotionis  magns,  praeteritorum  obliviscens,  et 
in  futurum  se  eztendensi  et  inimioorum  insidias 


post  tergum  relinqueret.  Tale  quid  et  in  Exodo  legi- 
mus  (Ejcod.  xxix),  quando  Pbarao  et  omnis  exer- 
cituseju8persequebaturIsraeI,etangelusincoIumna 
nubis  deseruit  priora  caslrorum  ;  venitque  post 
torgum,  et  tota  nocte  stetit  inter  Israel  etfiCgyptios  : 
Sl  ut,  perterritis  adversariis,  audiret  Israel :  Bene- 
dicta  gtoria  Dominide  tocosuo.  Locus  autem  Domini 
est  omnis  in  quibus  bospitium  invenit.  Aut  certe 
Filius  locus  est  Putris,  sicut  et  Paterlocus  estfllii 
dicente  Domino  Salvatore :  Ego  in  Patre,  et  Pater 
in  me  (Joan  xiv.  i\),  Hoc  idem  significat  et  Mi- 
chaeas  :  Ecce  Dominus  egredietur  de  loco  suo,  et 
descendet  super  exrelsa  terrx,  et  commovebuntur 
montes  subter  eumj  et  valles  tabescent  sicut  cera  a 
facie  ignis,  et  sicnt  agua  quae  defertur  in  prseceps 
(Mich.  I,  3,  4).  Descendente  enim  Domino  Salva^ 
tore,  et  proiiciscente  de  Patre,  excelsa  terr®  mon- 
tesque  commoti  sunt,  et  inferiora  vallium  liquefacta. 
Potestlocus  esse  gloria  Domini ,  et  lux  inaccessibilis, 
de  qua  Apostolusloquitur:  Quisotushabetimmorta^ 
titatem^  et  tucem  habitat  inaccessibitem  (I  Tim.  vi,  16). 
Quando  praeterita  judicia  Domini  animo  revolvimus, 
audimus  vocem  post  tergum  commotionis  magna. 
Quando  futu:a  oorde  meditamur,  auditur  vox  de 
prioribus,  et  ex  his  quse  ante  sunt. 

(Vers.  13.)  Et  vocem  alarum  animalium  percu^en- 
tium  alteram  adalteram,  et  vocem  rotarum  sequentium 
animalia,  et  vocem  commotionis  magnx.  Pro  eo  quod 
subauditur  octco  xoivoO  juxta  Uebraicum  :  audivipost 
me  voccm  commotionis  magnae,  et  audivi  vocem  alarum 
animantium,  etvocem  rotarum,  addidere  LXX :  Etvidi 
vocem  alarum  animatium  percutientium  alteram  ad 
a/^ram,  etroliquajuxtailludquodin  Exodo  legitur: 
Et  videbat  omnis  populus  vocem  Dei  (Exod.  xx,  18) : 
ut  vocem  qua)  veniebat  post  tergum,  audierit  pro- 
pheta  :  quse  autem  ante  se  erat,  viderit.  Sed  meiius 
et  verius  est,  auditam  vocem  intellexisse,  quam 
visam,  tain  alarum  percutientium  se  mutuo,  quam 
rotarum,  de  quibus  supra  diximus,  et  commotionis 
magnse  quse  Dei  iratn  super  Israel  populum  ventu- 
ram  esse  monstrabat. 

(Vers.  14).  Spirilus  quoque  tevavit  me,  et  assumpsit 
mCf  et  abii  amarus  in  indignatione  spiritus  mei.  LXX  : 
Et  spiritus  elevavit  me,  etsuscepit  me,  etabiisubttmis 
in  impetu  tpiritus  mei.  Postquam  elevatus  a  spiritu 
est,  et  assumptus  ab  eo,  tunc  in  indignationes  et  in 
amaritudine  spiritus  sui  abiit  quo  ferebatur,  intelli- 
gens  indignationem  Dei,  et  quid  signiHcaret  visio, 
mente  pcrtractans.  Z%  Sive  sublimis  ipso  spirilus 
sui  impetu  fercbatur,  cupiens  ire  quo  Dominus  im- 
pcrabat.Spiritumautemejus,nonSpirilumsanctum, 
sed  spiritum  hominis  inteiiigamus,  dequo  in  multis 
locis  dicitur,  ut  in  Isaia  :  De  nocte  consurgit  spiritus 
meus  ad  te,  Deus  (Isai.  xxvi,  9).  Transferturque 
propheta  (non  ut  quidem  sestimant)  in  spiritu,  sed 
in  ipso  corpore,  quod  et  de  Abacuc  juxta  Theodo« 
tionem  legimus  {Dan,  xiv). 


(a)  Penes  Haban.,  et  cum  tocus  poposcerit* 


89 


S.  BUSBmi  HmBONTML 


40 


(Vers.  15.)  Manus  etum  Dommieral  mecum  confor-  A  sipeculatore,  et  in  sua  impietate  moritur :  cnius 


tans  me.  Et  veni  ad  transmigralionem  ad  acsrvum 
novarum  frugum,  ad  eos  qui  Ixabitabant  jusAa  flumen 
Chobar.  Et  sedi  ubi  iUi  sedebanl,  et  mansi  ibi  septem 
diebus  mosrens  in  medio  eorum.  LXX  :  Et  manus  DO' 
mini  facta  est  super  me  fortis,  et  inlravi  ad  caplivitatem 
subtimis.  Et  circuivi  habitantes  super  fluvium  Chobar, 
qui  erant  ibi :  Et  sedi  ibi  septem  diebus  conversans  in 
medio  eorum.  Pro  eo  quod  nos  vertimus,  acervum 
novarum  frugum^  Aquila,  Symmachus,  etTheodotio 
ipsa  verba  posuere  Hebraioa  thel  abib  i^in  Sn 
quod  Septuaginta  transtulerunt,  sublimis  et  circuivi; 
meliusesse  credentesaliquiddicere,  quamimponere 
quod  lectori  faceret  qusstionem.  Nos  autem  ab 
Hebrffiis  (a)  didicimus,  Thel  abibsigniOcarey  quando 


Banguisdespeculatoria  quieritur  manibus.  Alter,  cui 
speculator  annuntiat,  et  ille  audire  contemnenSy  auo 
vitio  moritur :  ita  dumtaxat,  ut  speculator  a  culpa 
alienus  sit.  Ex  quo  inteiligimus  ideo  Dominum  im- 
pio  comminari,  et  dicere  :  Morte  raorieris^  ut  aver- 
tatur  a  via  sua  impia,  et  vivat.  Gomminatio  enim 
non  in  homines,  sed  in  peccata  [Al.  peccatores]  est, 
nec  in  eos  qui  convertuntur  aviliis,  sed  qui  inpec- 
cato  permanent.  Magnumque  diacrimen  est,  Dei 
tacere  sermones,  ob  triplicem  causam :  vel  propter 
timorem,  vel  propter  pigritiam,  vel  propter  adula- 
tionem.  Unde  et  Isaias  :  Vse,  inijuity  mihi  misero, 
quia  tacui  (Isa  vi,  5).  Quodque  sequitur  :  Tu  autem 
animam  tmm  liberasti,  illud  Apostolicum  sonat :  Si 


nova  frumenta,  vel  bordea  congregantur,  et  post  ^  cujus  opus  arserit,  damnum patietur,  ipse  autem  salvus 

J*  A  •       -^^  A.  t  *  •  J]l  •*  •         ^  •  /T        /^  J    f  \  M. 


famem  et  penuriam,antequam  terantur  in  area,  spem 
cibornm  aliquam  repromittunt.  Ita  et  Israel  parvus 
et  tenuiSy  qui  habitabat  in  ripis  Ghobar  fluminis, 
quasi  reviviscens,  ortusque  de  terra,  sementem 
Judaici  populi  promittebat.  Manus  autem  Domini 
fit  super  prophetam,  confortans  eum,  ut  possit 
nomen  speculatoris  accipere,  et  docere  quod  didicit 
Septemque  prius  diebus  versatur  inter  eos,  videns 
cuncta  quae  gererent,  ut  postea  sciret  quae  corri- 
peret.  Mceret  autem,  sive  conversatur  in  medio 
eorum^  videns  sceiera,  et  justam  Dei  pro  peccato- 
ruminiquitatesententiam.  Pro  eo  quod  nos  diximus, 
moercns^  et  in  Bebraio  scriptum  est  masmim  (d^duq) 
Theodotio  transtulit,  admirans,  ut  stuporem  Pro- 
phetffi   iniquitates    eorum    cernentis  exprimeret. 


erit :  sic  tamen  quasi  per  ignem  (I  Cor.  lu,  14) ;  ut 
(c)  probet utrum  speculatorexternus  a  causa  sit mor- 
tis  ejus  qui  periit,  an  reus.  Opus  enim  magistri,  sa- 
lus  discipuli  est. 

(Vers.  20,  21.)  Sed  et  siconversus  justus  a  justitia 
sua  (d)  fecerit  iniquitatem,  ponam  offendiculum  coram 
eo,  Ipse  morietur^  quia  nen  annunttasU  ei ;  tn  peccato 
suo  morietur,  et  S4  non  erunt  in  memoria  justitix  ejus 
quas  fedt :  sanguinem  vero  ejusde  manu  tua  requiram . 
Sinautem  tu  annuntiaveris  justo^  ul  non  peccetjustuSj 
et  ille  non  peccaveril ;  vivens  vivet,  quia  armuntiasti 
eif  et  tu  animam  tuam  liberasti.  Sicut  impios,  vel 
iniquos  duos  legimus  :  Unum,  qui  non  audivit,  et 
periit :  alterum,  qui  audivit,  et  perseveravit  in  ne- 
quitia  :  sic  duo  justi  sunt,  unus  qui  non  audivit. 


AquilflB   vero   secunda   editio,   quam  Uebrsei  xotxa^  C  et(^jperiit;alterquiaudivit,  etconversusad  pocni- 


dbcic{6eiav  nominant,  transtulit :  ijpefxa^cuv,  id  est, 
quiescens,  et  seorsum  positus,  ut  fuisse  quidom  in 
medio  ZZ  captivorum,  sed  ab  eis  separatum  men- 
te  monstraret. 

(Vers,  16,  \7.)  Cum  autem  pertransissent  septemdies^ 
faetum  est  verbum  Domini  ad  me,  dicens :  Fiti  ho- 
minisj  speculatorem  dedi  te  domui  Israelf  et  audies 
de  ore  meo  verbum^  et  annuntiabis  eis  ex  me.  Qui 
speculator  futurus  est,  et  Dei  verba  populo  narra* 
turuB,  multo  tempore  debet  quiescere,  et  dolere  ad 
ea  quffi  videat :  nihilque  habere  eorum  in  conscientia, 
qu»  in  aliis  correpturue  est. 

(Vers.   18,  19.)  Si  dicente  me  ad  impium :  Morte 


tentiam,  sal  vavit  animam  suam .  Notand  u  mque  quod 
possit  justus  cadere  ;  et  si  habuerit  magistrum,  ad 
meiiora  converti.  Et  bona  igitur  opera  indigent  as- 
siduo  prfficeptore,  ne  lapsus  ab  optimo  cursu,  re- 
trahat  pedem.  Et  impius  quidem,  vel  iniquus  si  con- 
versus  non  fuerit,  in  impietate  et  iniquitate  sua 
morietur.  Justus  autem  si  fecerit  impietalem  atque 
peccatum,  non  statim  moritur :  sed  ponitur  offendicu- 
lum  coram  eo,  sive  tormentum ;  et  ut  Theodotio  dixit, 
infirmitas :  ut  torqueatur,  et  planam  viam  non  inve- 
niat,  et  intelligat  se  languidum,  de  quibus  et  Aposto- 
lusdicit :  Ideo  infirmantur  muUi  apud  vos,  et  dor^ 
miunt  mutti  (Ibid ;  xi,  30.  Prodest  enim  justo  intel- 
ligere  delictum  suum,  conscientiaque  tormentum, 
morieriSy  non  annuntiaveris  ei,  neque  locutus  fueris  j)  et  dicere  cum  Psalmista :  Conversus  sum  in  xrumna 


ut  avertatur  a  via  sua  impia,  et  vivat :  ipse  impius  in 
iniquitate  sua  morietur;  sanguinem  autem  ejus  de 
manu  tua  requiram.  Si  autem  annuntiaveris  impio^ 
et  ilte  nm  fuerit  conversus  ab  (b)  iniquitate^  et  a  via 
sm  impia  ;  ipse  quidem  in  iniquitate  sua  morietur,  tu 
autem  animam  tuam  liberasti.  Duo  sunt  impii,*  sive 
iniqni,  ut  LXX  transtulerunt.  Unus  qui  nihil  audit  a 

(a)  Vitiose  antea  erat  dicimus. 

(b)  Victor.  cum  Yulgata,  ab  impietate  tua  et,  eto.^ 
nqsans,  ab  mt^utto/^Jectionem  esse  Uieronymi ;  sed 
hXX  :  T^c  ivo[ji.{a<;  auxou. 

(c)  Idem,  probetur  utrum  speculator  extemus  causa 
sit  mortis^  etc.  Nuilis  quod  sciam  mss.  8ufrk*agan- 


mea,  dnm  mihi  inflgitur  spina  (Ps.  xxxi,  4).  Et  quo 
modo  impio  non  sunt  obvi®  iniquitates,  si  avertatur 
a  via  sua  impia  et  vivat :  sic  justo  non  prosunt  anti- 
quae  justitiffi,  si  novis  facinoribus  opprimatur.  Quod 
autem  intulit :  Ipsemorietur,  quia  non  annuntiasti  ei, 
subauditur,  potuisse  eum  vivere,  si  speculator  ma- 
gisterque  docuisseL 

tibus. 

((i)Ad  Vulgatseditionis  finem  rescribit  Victorius : 
a  justUia  sua  fuerit,  et  fecerit,  etc. 

(e)  Apud  Raban.  cum  interposita  negandi  particu- 
la,  et  non  periit. 


41 


COMMBNTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  I.  CAP.  IV. 


49 


(Vers.  22.)  Et  facta  esi  ibi  [Vulg.  tacet  ibi]  super  j^ 
me  manu^  Dotnini,  et  dixit  tul  me :  surgens  eqredcre 
in  campum,  et  ibi  loquar  tecum.  Quod  ox  Ucbro^o 
transtulimus,  iLi,et  in  LXX  nun  habctur^  significan- 
ter  positum  est,  nec  dubium  quin  locum  significet. 
Supraenimlegimus  :Et  veniad  transmvjrationem  ad 
acervum  novarum  frugum^  ad  eos  qui  habitahant  juxta 
f!uviumChobar{Supra,\Uf  15).Ileclequeei(rt)  cuidixe- 
rat,  sedi,  jubelur  ut  surgat.  Et  qui  ingressus  fuerat 
ad  transmigrationem,  audit,  cgrcdere, :  35  non  in 
confragosas  vallcs,  non  in  prtcruptas  rupes,  sed  in 
campi  latitudinem  qua;  possit  capcre  gioriani  Domi- 
ni.  Unde  etCorinthii^  dicitur:  Dilalamini  [lCor.  vi, 
13).  Quando  ingreditur  a<l  ca[itivos,  de  quibus  di- 
ctum  est,  quod  iusaniant  et  pcracquantur  eum,  forti 
manu  indiget,  utpossitrcsistero,  etfurorem  pcrse-  p 
quentium  sustinere.  Quando  autem  egrcditur  in 
campum,  fit  quidem  super  eum  manus  Doinini: 
quia  absque  illius  adjutorio  exire  non  poterat, 
scd  non  additur /"o/iis.  Ad  vidcndam  enim  glo- 
riam  Dei,  non  ad  pugnandum  egreditur.  Kt  boc 
animadvertendum,  quod  in  medio  captivoruin  se- 
dcnlium,  Ipsc  sedens  Prophcta  gloriam  Domini  non 
videril. 

( Vers.  23.)  Et  surrexi  [Vulg.  surgcns]  et  cijresms 
sum  in  campum^  el  ecce  ili  gloria  Domini  stabat, 
quasi  gloria  quam  vidijuxta  fluvium  Chobar .  Jubente 
Dumino,  ingreditur,  et  jubentcegrcditur,  sedctque 
cum  sedenlibus  ;  quistantem  illuni  numcruscapti* 
vorum  audire  non  poterat.Egressusque  in  campi  la- 
litudinem,vidit  stantom  gloriam  Doinini,quam  prius 
viderat  ambulantem,  et  olevantcm  sc,  et  intordum  C 
stantem.Quiajuxtafluviums^cuIi  hujus  Chohar,(\\x\ 
interpretari  potest  [.1/.  interprctatur]  gravissimus, 
gloria  cernebatur :  quod  signilicat,  omnem  mundi 
hujusgloriam  prncterfluere,  etgradum  stabilem  non 
babere.  Gloria  autem  Domini  stans,  et  persevorans, 
cum  stante  Propheta  videtur  in  campo  :  quaj  in 
medio  caplivorum,   ncc  slare  potcrat,  nec  videri. 

( Vers.  24.) E/  cecidi  in  faciem  m€am,  et  ingressus  est 
in  me  spiritus,  et  statuit  me  supcr  pedes  meos  :  et  lo- 
cutus  cst  mihi.  et  dixit  ad  me :  Ingredcre^  et  inclu- 
derc  in  mcdio  domus  tuae.  Staatcm  gloriam  Domini 
ferrc  non  sustinens,  cccidit  in  taciem  suam,  ut  ah 
ingrcdicnte  in  eum  spiritu  lcvarelur.  Qui  spiritus 
etatuit  cum  super  pedes  suos,  et  locutus  cstci,  di- 
cens  :  Intra  et  includere  in  medio  domus  tuie.  Lt  est  n 
sensus  ;  Quia  corroboratus  cs  aspcctu  Dominic<c 
majesUiti9.nullumtimcas,necaIiquom  pertimescas; 
sed  reverterc  in  domum  tuam  :  vel  ad  ncccssilatcs 
corporis,  ut  quidam  putant,  vel  in  signum  futura^ 
obsidionis.  £t  quomodo  Isaias  discalciatus  ct  nudiis 
{Isai.  xx),  trium  annorum  captivitatoni,  et  nudi- 
tatem  S6  populi  nuntiavit,  ita  ct  tu  clausus  domo, 
opere  ipso  propheta  vicinam  obsidionem  urbis  Je- 
rusalem. 


(Vors.  25,  2G.)  Et  tu,  fili  liominis :  ecce  data  sunt 
supcr  tc  vincula,  ct  ligabunt  te  eis,  ct  non  egredieris 
de  [Vulg.  in]mcdioeorum^etlingnamtmm  adhxrere 
fociam  pulalo  (vel  gutturi)  iuo,  et  eris  mutus^  nec  ui 
vir  ohjargans  eos  [  A  Vulg.  abest  eos] :  quia  damus 
exasperans  est.  Quod  in  domo  clauditur,  quod  vin- 
culis  alligatur,  quod  non  egreditur  ad  eos,  inter  quos 
habitat,  sed  inter  multitudincm  captivorum,  solitu- 
dinem  carceris  patitur  (ut  supra  dixi)  obsidionis  in- 
diciunicst,  quodclausa  Jcrusalcmatquecircumdata 
ab  exercitu  ChaId<Borum,  nullumhabitantium  foras 
cxirc  pcrmittct.  UiBC  est  olla  de  qua  Jeremas  loqui- 
tur  [Jercm,  ij,  et  ipse  hic  Propheta  in  consequen- 
tibus  ;  in  qua  carncs  populi  sonsumuntur.  Quod  au- 
tem  lingua  ProphetoB  palato  vel  gulturi  cohaeret  et 
mutus  efl^ectus,  auctoritatem  non  habetincrepantis, 
causa  perspicua  est :  quia  \nq\x\t^  dofnus  exasperans 
est.  Et  cst  sensus  :  Tantae  sunt  (/^)  amaritudinis,  et 
tantaj  adversiis  Deum  contentionis,  ut  objurgantem 
non  mercantur  audire.  Ex  quo  perspicuum  est,  ubi 
multiludo  fuerit  peccatorum,  indignos  esse  pec- 
cantcs,  qui  a  Domino  corrigantur. 

(Vcrs.  27.)  Cum  autem  locutus  fuero  tibiy  aperiam 
os  tuurny  et  dices  ad  eos  :  Hiec  dicit  Dominus  Deus: 
Qui  rtUi/  /,  audint :  et  qui  quiescitj  quiescat :  quia 
domus  exaspcrans  est.  lllud  (^uod  in  Ecclesiastc  legi- 
mus:  Tcmpus  taccndi,  et  tempus  toquendi  (Eccles. 
iii),  etiam  in  scrmone  prophetico  comprobatur  : 
quod  cjusdem  sit  sapientiae  et  facere  et  loqui  pro 
tempore,  ct  darc  conservis  suis  in  tempore  suo  ci- 
baria.  Unde  et  Isaias  ad  populum  non  ciedentcm: 
Tacui,  numquid  scmper  taccbo'!  dicit  Dominus  (Isai. 
Lxvj.  Qui  igitur  ob  muititudinem  peccatorum  diu 
clausum  os  tcnuit :  quia  vidit  aliquos  posse  con- 
vcrti,de  quibus  dictum  est :  Quiaudit  audiat,  etqui 
a  malis  quicscit  quicscat,  ct  dcsinat :  idcirco  aperto 
orc,  ct  non  propria  voluntate,  sed  Domini  juasione 
loquitur  ad  populum.  Id  autem  quod  nos  posuimus  : 
Qui  audit  audiat :  et  qui  quiescit,  quiescat :  pro  quo 
LXX  inUM-prctati  suni :  Qui  audit  audiat :  et  qui  in- 
credulus  esi,  incredulus  sit:  sccunda  AquilaB  edifio 
ita  transtulit :  Quiaudit^7  audietur  ^etquirelinquit, 
relin'jueiur.  i:t  est  sensus  :  Qui  habet  dabitur  ei : 
qui  autcmnon  hahet,  eliam  id  quod  videtur  hnbere 
auferctur  ab  co  (Marc.  iv,  15). 

(Cap.  iV.  —  Vers.  \y2.)  Ettu^  fitihominis,  sume, 
tibi  tatcrem,  et  poneseumcoramytc^ctdescribes  ineo 
civitatem  Jerusalcm,  ct  ordinabis  advcrsus  eam  obsi' 
dioncm^  ct  acdificabis  muuitioneSy  et  comportabis  ag- 
geremy  et  dabis  contra  eam  caHra,  et  pones  arietes  in 
giro.^icui  prius  diximus  :  Intract  includere  in  medio 
domus  tun\  ct  eccc  data  sunl  supcrte  vincula^  ettiga* 
buat  tc,  et  nou  cgrcdicriSj  typuin  cssc  prophetam  fu- 
tura3  obsidionis  urbis  Jcrusalem  :  ita  nunc  Geome- 
trica  jubctnr  in  lalere  arte  describcre,  ipsumque 
laterem  poni  in  conspectu  prophetffi,  ut  postquam 


ia)  Antea  vitiose  erat,  qui  dixerat. 

[6)Cum  Victorio  ex  Florent.  codd.,  amaritudinis  et 

PiTHOl.  XXY. 


contentionis  reponimus  concinniori  sensu  :  pro  quo 
antea  erat  amaritudines  et  contentiones. 


S.  EUSEBIl  HIEnONTMI. 


desoripserit  in  pulvoreIerusaIetn,omnem  adversum 
eem  pingatobaidionem  ;  ndumiiransmunilioncs,  ct 
comportatoa  aggorca,  et  coronam  vallnntis  exerci- 
tns,  et  arietes  in  circuitu,  per  quee  omniii  urbcs  capi 
aoient.  MunitioneB  dicuntur,  quibus  urbs  clautJi- 
tQr.Dequis  obsessorum  possit  effugere  ;  comportati 
ag^ree,  quibua  vallum  fosasque  complentur :  ca- 
stra,militumcustodiffi  percircuilum:arietesquibus 
murorum  rundamenta  quatiunlur,  et  lapidomjun- 
ctura  dissolvitur.  Iloc  autem  dicitur,  utsignificetur 
urbis  Jerusalem  subSedccia  vicinacaptivitas  :cuju9 
anno  uodecimo  et  rcx,  el  civitas  capta  est.  Pro  ia- 
tere,  qui  Grtece  dioitur  genere  reminino  i,  TulWhi, 
Symmachus  maoifestius  interpreliitos  estrXivO-.ov, 
quem  nos  latcrculttmetabarHm  appellnre  possumus. 
In  cujus  pulvero  solcnt  geometra:  ypijtiiiif,  id  cst, 
liruas  roijuuquedescribere.  Ex  quoquidam  vohint, 
non  absurdum  esse  etiam  liujus  doctrintG  babcrc 
80ientiam(illaexemplareplicantea,  quod  Jcsusniios 
Nave  exploratores  miserit,  qui  lerram  describercnl 
{Joi.  ii)  qua:  proprio  vocutur  Geometria  :  et  Aiige- 
lus  inZacharia  habuerit  funiculumCeomelricum  ad 
JoniBalem  meticndam  {Zach.  ii).  Et  quod  nunc.ju- 
botwrProphetaJerUBnleminpulveredcscribfrn(qu» 
apudeoaproprie(a)appellaturTOr|VOY^:i3ii)poa3umu9 
latcrcm  et  in  sugillationera  Israclls  accipcro.quod 
in  luto,  et  latere  Bervierit  Pharaooi  {Exoii.  \).  Sivc 
ut  urbs,  quam  putabantcBBcfirmamctinexpugna- 
bilem,  frB^lissimo  lateri  compnrctur,quiad  tactum 
aqu»  illico  solvitur,  ut  do  qua  prius  dictum  cst 
numquid  petra  SS  durissima,  vel  [M.  quia]  deserti 
moju  esl  filix  Sio»,  vcrtalur  in  Inlerem,  qui  inun- 
dattoneBabyloDia  corrumpatur  ;  juxta  illud  (luod 
Bcriptum  est :  Propterea  adducet  Dominus  super  nos 
aquas  mvUas  eilortes,TegemAssijriorum[Isa.  viii,  7). 
[V%Ti.5.)Ellusumetibi  sartaijinem  ferrcam:  et 
pones  eam  murum  [Vulg,  tn  murum]  ferretm  iiitcr  te, 
et  inter  civilalem,  el  objirmnhis  faciem  Inam  ad  eam, 
et  erit  in  obsidionem,  cl  rimimdabii  eam.  Signum 
(fomui  Israel  est.QvoA  supradiximus,  etjpsum  pro- 
ptietam,  et  descriptionem  lutcriB,  munilionibus,  ag- 
gero,  arietibuBquecircumdanlem  [.1/.  circuindatisj, 
in  eignum  prwcedere  obsidenda;  Jcrusalcm.  hoc 
Dunc  manircstiuB  dicilur,  post  mulla  quic  media 
Bunt:  Signum  esl  itomui  Israel,  sartago  ferrcn,  qutc 
instar  muriinterprophGtameturbemponitur,  gran- 
dem  iram  demonstrat  Dei,  qux  nullis  precihus  fa- 
tigetur,  nec  flcctalur  ad  misericordiam.  Sicut  enim 
omnia  metslla  fcrrum  domat,  nihilqueco  diiriuscjt, 
sic  incredibilia  scelera  Jcrusalcm,   Dcum    natura 

ia)  Hoc  mudo  legunt  mss.  codices ;  edili  autcm  li- 
bri  ffxio-f^a-pfa  pro  s3CT,v'jYpnpta  relincnt.  Est  nulem 
scenographin  cx  Vilruv. :  Frenlis  cl  laterum  absce- 
dentium  adumbralio,  ad  circiniquecenlrum  omniiim  li- 
nearam  responsiis  :  qund  pcrfecte  convenit  loco  pr:c- 
Bcnti  Ezcchielis  dcscribentis  Jf 


Mart. 

(b)  Victorius  «iliTrigin  tnct  ono,  iion  trigintn  duo- 
buB  annis  Josias  rcgnavit,  IV  Hc^.  .\xii;  II  Pnral. 
xxxiv,  apud  omncB.  Verum  nihil  immutatum,  quia 
nnfflerorum,  quoa  eupputat,  ratio  non  responderet, 


\  mollem  auovitiofccerunteasedui 

qnoquo  dicitur  medius  inler  populum  cl  Dei 
rufl  oppositus,  ut  ostcndat  omncm  mullitud 
brevi  esse  frangcndam,  redigendamque  ad  n 
Obfirmatio  autcm  vuHus  contru  urbem,  se\ 
indicium  est :  Juxta  illud  quod  nlibi  scripti: 
mus :  Facien  Ooniini  siiprr  [adenies  mala  :  ul 
iliil  de  lerra  mcmorinvi  corum  [/'.t.  x\iii,  17] 
(Vers.  i  seqq.l  Et  lii  ■liinn^cs  suprr  latus  l 
nisirum.  et  poncs  iniijuitalcs  ilomiis  hrael.  si 
nwnero  dicrum  quidus darmies  supcr  illwl,et 
iniquilatem  cnruni.  Eijo  aulcm  dedi  tibiannoi 
talis  eorum,  numero  dierum  Irectnfos  el  m 
ilics,  et  pnrtabis  intquitalem  donins  Israel 
romplereiis  ha-c,  dormies  super  lalus  Inum  • 

_  secunilo.et  nsnttine!  iniiiuilalcm  donius  Juda 
ijinta  dicbus.  Diem  pro  anno,  liieni,  inquam, } 
dedilihi.  Quieramus  qui  aint  anni  Iroccnti  no 
qui  prodicbuBlolidem  suppntcntur,  quibuB 
slrolotcro  prophetadorinieritvinclusatque 
clus  ;  ita  utin  Intussoaltorumnou  moveret, 
tatcm  ct  miscrina  decom  [riliuum,  id  est, 
ostendens.  Et  qui  alii  quadra^inla  onni,  qui 
Juda  ct  iniquitatibus  ojiis  in  dextrn  Jacueri 
aive  iit  narrat  sancta  Scriptura,  dorinierit,  t 
hoc  dicendum  est,  39  quod  sub  regc  Pbai 
Homclia!,  qui  undcviccsimuB  regnavil  in  Is 
nis  viginti,  vcnit  Tcglalphalosar  rcx  Assur 
xvl.  et  rcpit  Ajon,  et  Abel,  donuim  Maacl 
Janoe,  et  Cydes,  .\zor  ct  Galanil,  ot  Galili 
univcrsam  tcrrnm  Nephlhalim,  cl  transtuli 

C,  Assyrios.  Post  qiiem  regnnvit  iii  Israel  Osi 
^JIa  annis  novcm,  cnptusi[uc  esl  cum  omni  ! 
a  Salmanassar  rege  Assyriorum.ot  (ranslati 
hlam,  ct  Abor  Huvios  Gozani  in  civitalibui 
rum.  Sexlo  autem  Ezcchia?  rcgis  nnno,  ut 
Hegum  nnrrathisloria(fhii(.,xvii!,  captuse: 
a  quo  si  per  nrdinem  supputcmns,  qunt  ann 
fiioritin  angustincljugoprcssus  ciiptivitatii 
vcnire  potorimus.  A  scxlo  iinno  usque  ad  vic< 
nonuin  (lot  cnim  Ezechias  rognavit  annis) 
tantLiranni  viginti  quntnor:  cui  succnssitUi 
regnavltqncannisquiuqiiaginlaqiiinqun.  P( 
.\mnn  rcgnavit  annis  duohiis.  Post  quom  Jo 
nis  Iriginta  et  (fi)  duobua.  Cui  succcssit  Joai 
et  Eliacim  cognominalus  cst,  et  rognavit  ai 

P  decim.  Post  quem  Joachin  cognomeuto  Jet 
qui  statim  ductus  est  in  cn;iltvi;iiii>ni,  regr 
pro  eo  Scdecias  annis  iindccim.  siib  quo  c 
Jcrusalem  tctuplumquo  dci^ltuclum.  Fiunt 

si  ndimerciur  unus.  Eo  cnim  adcmpto  non 
10;l,  iirc  i:r),  scd  ISi.  cssciit,  ct  ilaprophc 
mcro  :!'.«)  uiius  deessct  nnnuc,  Nccpro|)ler 
aanctissimumvirum  liipsnnimemoria,  iinpe 
cnim  annum  pro  porlcclo  snmit :  ct  ca  es 
quod  in  tntius  sumina  inn  iinnns  %)0.  set 
inensra  qnaluor  sup|iiilnl.  At  Scriplura  sai 
groH  lanluni  in  vita  llcHnin.  noii  auLem  imp 
nnmfrat  nnnos.  Vixissc  nulom  Josiam  mei 
quoi  super  uoum  ct  trigesimum  annum,  alii 


sanctus  nistoriam  hauait. 


45 


COMMENTARIOHnM  IN  EZECHIELEM  LIB.  I.  CAP.  IV. 


U 


prima  captivitate  Israel,    qurc  tacta  est  sub  rege 

Pfaacee  usque  d  undecimum  annum  Sedecisc,    quo 

Templum  desolatuni   est,   anni  centum  sexaginta 

[^/.8eptuaginta]quatuor.  A  secunda,  quandocaptus 

est  Osee,  et  oranis  subversa  Samaria,  anni  centum 

tpiginta  quinqueM/.octoginta].  Fueruntque  desola- 

tionis  tempii  anni  septuaginta,  qui  additi  primae  ca- 

ptivitati.faciunt  annos  ducentos  triginta  quatuor.In 

lecundo  enim  Darii  regis  Persarum  anno  templum 

txatructum  est  a  Zorobabel  filio  Salatbiel,  et  Jesu 

filio  Josedec^prophetantibus  Aggso  et  Zacharia,  qui 

Rgnavit  annis  triginta  scx:  unoque  sublato,  ad- 

dmiluranni  ejustrigiulaquinque.Post  quem  regna- 

'nlXerxes  fllius  Darii,annis  viginti.  40  Post  quem 

Artabanus  mensibus  septem.Et  (a)  Xerxes,  qui  co- 

gnomlDabatur  Maxp6'/e'p,  annis  quadraginta.  Post 

quemXerxes  mensibus  duobus^etSogdianusmensi- 

buBseptem  [Al.  qnatuor].  Cui  successit  Darius  co- 

gnomento  N60o(;,qui  regnavit  annis  decem  et  novem. 

Post  quem  Artaxerxes  cognomento  Mvyjjxaiv  '[Ai, 

MemQon].  Darii  et  Parisatidis  (llius,  rcgnavit  annis 

qnadraginta,  qui  ab  Hebn^eis  Assuerus  appellatur ; 

sab  quo  llardochei   et  Esther    narratur  historia 

(Esiher  vm) :  quando  omnis  populus  Judu^orum  de 

mortispericulo  liberatus,recepit  pristinam  iiberta- 

tem.Fiuntque  a  secundo  anno  Darii  iisque  ad  ex- 

tremum  annum  Assueri,anni  centum  quinquaginta 

quiDque,  menses  quatuor.  Qui  additi  superioribus 

annis  ducentis  triginta  quatuor,  faciunt  annos  tre- 

centos  octoginta  novem,et  menses  quatuor.  Dextri 

wtem  lateris  dormitio,id  est  annorum  quadraginta, 

facile  supputantur.  Post  Eliacim  enim  qui  cogno- 

ininatuB  est  Joacim,regnavit  filius  ejus  Joachin  co- 

SQomento  Jechonias  mensibus  tribus.Quo  regnaote, 

*^Qderunt  servi  Nabuchodonosor  regis  Babylonis, 

^  Jerusalem,  et  circumdata  est  munitionibus  :  ve- 

Ditque  Nabuchodonosor  rex  Babylonis  ad  civitatem, 

com  servi  ejus  oppugnarent  oam.  Et  egressus  est 

'oachin  rex  Juda  ad  regem  Babylonis,  ipso  et  ma- 

^'  ejas^et  servi  ejus,  et  princeps  ejus,  et  eunuchi 

^DB,et  suscepit  eum  rcx  Babylonis  anno  octavo  re- 

^i  6ui,  et  protulit  omnes   inde  thesauros  domus 

^miDi,  et  thesauros  domus  rcgise.  »  El  post  pau- 

tolum :  «  Transtulit  omnem  Jerusalem,et  universos 

principes,  et  omnes  fortes  exercitus,  decem  millia 

iD  captivitatem,et  omnem  artiticem,  et  inclusorem, 

siiiilque  relictum   est,  exceptis  pauperibus  populi 

^e  {Ibid,},  »  Quo  capto  cum  infinita  populi  mul- 

titadiney  et  cunctis  opibus  Jerusalem,  regnavit  Se- 

decias  annis  undecim:subquo  capta  urbs,templum- 

9ue  destructum  est.Gujus  solitudo  usque  ad  secun- 

dum  Darii  antium,  permansit  annis  septuaginta. 

41  Tricesimo   autem  desolationis   templi  anno, 

CyruB  regnavit  in  Persis,  subverso  Astyage  rego 

(a)Hic  notior  sub  Artaxerxis  est  nomine,  quo  il- 
lam  Hieron.  ipse  in  cap.  Daniel.  vii  vocat. 
(6)  Immo  dieSy  non  annos   habent  ad  Hebreeum, 

DTD^TCTn  n*iKC-U^,tametsidie8pro  annishaben- 
doi  non  inflcior.CeeterumdeLXXquaoeorumnuno 


A  Medorum  :  qui  juxta  prophetiam  Isaiee  {Isai.  xlv), 
quinquaginta  ferme  hominum  millia  de  tribu  Juda 
remisit  in  Jerusalem,et  vasatcmpli,  quse  Nabucho- 
donosor  asportaverat,  et  ceetera  quae  Ezrae  narrat 
historia  (III  Esdras  i).  Sicut  igitur  in  Israel,  hoc  est, 
decem  tribubus  a  Phacee  rege  Israel,  sub  quo  Sal- 
manasar  Israelitici  populi  muita  vastavit,  usque  ad 
quadragesimum  annum  Assueri,supputamu8  anaos 
Irecentos  nonaginta,quando  universiJudaioi populi 
persecutio  mitigata  est :  sic  a  primo  anno  Jechoniae^ 
quando  magna  pars  Jerusalem  translata  est  in  Ba- 
bylonem,  usque  ad  primum  Cyri  regis  Persarum 
annum,  qui  desolationis  templi  erat  annus  tricesi- 
mus,  supputantur  anni  quadraginta,  sub  quo  Ju- 
deeorum  laxata  captivitas  est,  et  libertas  populo 

P  reddita.Quidam  trecentos  nonaginta  annos  Israelis, 
e  quadraginta  Judee  jungentes,  faciunt  annos  qua- 
dringcntos  triginta,  etvolunteosimpleri  a  baptis- 
mateSalvatoris,usque  ad  consummationem  mundi. 
Alii  vero,  et  maxime  Judeei,  a  secundo  anno  Vespa- 
8iani,quando Jerusalem  a  Romanis  capta,tempium- 
que  subversum  est,supputarivoluntintribulatione, 
et  augustia,  et  captivitatis  jugo  populi  constituti, 
annos  quadringentos  triginta  ;etsic  redire  populum 
ad  pristinum  statum  ;  ut  quomodo  filii  Israel  qua- 
dringentis  triginta  annis  fuerunt  in  ^Egypto,  sic  et 
in  eodem  numero  finiatur  extrema  captivitas  :  scri- 
ptumque  esse  in  Exodo  :  Habitatio  autem  filiorum 
Israelf  qua  habitaverunt  in  lerra  /Egypti,  anni  qua- 
dringenti  triginta.  Et  iterum  :  Factum  est  post  aTmos 
quadringentos  triginta,  egressus  est  omnis  exercUus 

C  Domini  nocte,  Satisque  miror  cur  Vulgata  exempla- 
ria  centum  rwnaginta  annos  habeant,  et  in  quibus- 
dam  scriptum  sit,  centum  guinquaginta :  cum  per- 
spicue  et  Hebraicum,  et  Aquila,  Symmachusque  et 
Tbeodotio,  trecentos  nonaginta  annos  {b)  teneant ;  et 
apud  ipsos  LXX,quitamennonsuntscriptorumvitio 
depravati,  idem  numerus  reperiatur.  Difficillimam 
quffistionem,etne  dicam  superbe,  a  nullo  49  expla- 
natam,non  tam  nostri  scientia,  quam  Dominigratia 
exposuisse  nos  credimus,  impleto  illo,  quod  ipse 
pollicitus  est :  Quxrite^et  invenietis ;  petiie  et  accipie- 
tis:  pulsateet  apeHetur  vobis  {Matth,  vii,  7).Qui  au- 
tem  volueritsupputare  a  prima  captivitatequse  faota 
est  sub  Manahen  filio  Gaddi  rege  Israel^qui  regna- 
vit  in  Samaria  annis  decem  (IV  Reg,  xv) :  quando 

T\  venit  Phul  rex  Assyriorum  in  terram  Israel,  etmille 
talenta  accepit  argenti ;  et  post  eum  alios  duos  an- 
nosPhacee,  quos[i4/.  qui]  regnavit  in  Israel,  inve- 
niet,  vicesimo  octavo  anno  regis  Assueri  compleri 
trecentos  nonaginta  annos,  quando  Esther  fertur 
historia  :  quod  et  credibilius  est.Neque  enim  finito 
imperio  Assueri,  scd  adhuc  regnante  eo,  Israel 
Jugum  gravissimae  servitutis  abjecit. 

obtinetflectio  ewevrJxovTa  xal  IxaTov  i?;|Aipa<  nona- 
ginta  et  centum  dies^  sed  in  aliis  codd.  et  cum  pri- 
mis  Complutensi^  Tpiaxovioiv  ponitur  ante  4vvevij- 
xvra.  Consule  edit.  nomane  in  huno  Twy  LXX  lo« 
oum  notas, 


n 


S.  EUSEBII  HIERONYMI. 


48 


(Vers.  7.)  Et  ad  obsidionem  Jerusalem  convertes 
faciem  tuam^  et  brachium  tuum  erit  exertum  [Vulg. 
exientum\et  prophetabis  adversum  eam,LXX  :  Et  ad 
conclusionem  Jerusalem  parabis  faciem  tuam,  et  bra- 
chium  tuum  roborabis,et  prophetabis  super  cam.  Prae- 
paratione  vultus  opus  est  ac  robore,  et  confirma- 
tione  exerti  brachii  atque  nudati,  ut  non  eolum 
voce,  sed  et  gestu,  et  habitu  prophetantis,  urbis 
obsidio  demonstretur. 

(Vers.  8.)  Ecce  circumdedi  te  vinculis,  et  non  te 
canvertes  de  latere  tuo  iw  latus  alterum,  donec  com- 
pleas  dies  obsidionis  (vel  conclusimiis)  tuac,  Sinistrae 
partes,  quia  sine  templo,  et  notitia  Dei  fuerant  in 
Samaria,  delegantur  Israeli;  dextrae,  Judae,  in  quo 
[Al,  qua]  Dei  cultus  et  religio.  Et  notandum  quod 
in  altero  sit  pcsna  peccantium,  in  altero  virtutis 
ezercitatio.  Nec  convertit  se  dc  altero  in  alterum 
latus,ut  nulia  cruciatuum  requies  indicetur  ;donec 
impleatur  supradictorum  dierum  perfecta  conclusio. 
Quod  dies  prophets,  hoc  annus  ost  patientibus 
{Genes,  xxix).  Et  quos  annos  putabat  Laban,  Jacob 
erant  quasipauci  dies.  Non  soium  autem  in  suppli- 
oiis  varietas  est  pro  diversitate  meritorum  ;  sed  in 
bonorum  quoque  retributione,  agni  in  dextra,  et 
haBdistant  in  sinistra.  Unde  ct  in  alio  loco  scriptum 
est :  Cor  sapientis  in  dextrn  eju^^  cor  autem  stulli  tn 
sinistra  ejus  (Eccli,  x,  1).  Alia  sunt  Domini  vincula, 
quibus  in  salutem  ligamur  ;  43  alia  diaboli,  qui- 
bus  decem  et  octo  annis  ligaverat  mulierem  in 
Evangelio  (Luc,  xiii).  Unde  et  junibus  pcccatorum 
iuorum  unusquisque  constringitur  {Prov.  v,  22).  Quae 
Bolvit  Dominus  per  typum  Lazari  suscitati,  qui 
fasciolis,  et  institis  vinctus  jacuerat  in  sepulcro 
(Joan.  xi). 

(Vers.  9  seqq.)  Et  tu  sume  tibi  (rumenium^  et  hor- 
deum^  et  fabam,  et  lentemf  et  milliumy  et  vitiam  : 
et  miUes  ea  in  vas  unum,  et  facies  tibi  panes  nu- 
mero  dierum  quibus  dormies  super  latus  tuum :  tre- 
centis  et  nonaginta  diebus  comedes  itlud.  Cibus  autem 
tuus  quo  uesceris,  erit  in  pondere  viginti  stateres  in 
die:  a  tempore  usque  ad  tempus  comedes  illud.  Et 
aquam  in  mensura  bibes  sextam  partem  tlin,  a  tem- 
pore  luque  ad  tempus  bibes  itlud.  Et  quasi  subcineri- 
cium  hordeaceum  comedes  ittud,  et  slercore  humano 
operies  iltud  in  oculis  eorum.Quam  nos  vitiam  inter- 
pretati  sumus,  pro  quo  in  Hebraeo  dicitur  cuasa- 
MiM  (DDD^S) :  Septuagiota  Theodotioque  posuerunt 
^upotv,  quam  alii  avenam,  alii  sigalam  (a)  putant. 
AquilaB  autem  prima  editio  et  SSymmachus  ^4a<;, 
sive  jE(a<  interpretati  sunt :  quas  nos  vel  far,  vel 
gentili  ItaliaB  Pannoniaeque  sermonc,  spicam,  spet' 
tomque  dicimus.In  va^se  quoque  ticptuaginta  addi- 
dere/if^t/tjubetur  autem  propbeta  famem  futuram, 

(a)  In  aliis  libris  secalem,  ms.  San^erm.  antiquiss. 
sicatam.  Vid.  superiori  tomo  in  Isai.xxviii,  25.  Con- 
fer  et  Lexica  vetera,et  prajcipue  llesychium.  Dru- 
sius  ex  Rab.  David  in  lib.  Hadicum  TVOD^,  spelta, 
Ei  in  Gomment.  in  hunc  locum,  D^DDD,  vuigo,  in- 

quit.  S:iW,  id  est,  secale, 

(b)  Gonsentit  Josepbus  lib.  iii,  cap.  9,  Antiquita- 


A  et  inopiam  populi  Isracl  opere  demonstrare.  Sicut 
enim  in  rerum  omnium  penuria,  non  quaerunlur 
ciborum  diversitatesetdeliciae  ;  sedquomodo  ven- 
ter  impleatur :  sic  nunc  propheta  frumentum,  et 
hordeum,  fabam,  lentem,  et  millium,  avenamque 
mittit  in  unum  vas,  facitque  trccentos  nonaginta 
panes,  quos  per  singulos  dies  comcdat :  qui  panes 
habent  vicenos  siclos,  id  est,  stateres.  Siclus  au- 
tem,  (6)  id  cst,  stater,  habel  drachmas  quatuor. 
Drachnio}  autem  octo,Lutinam  unciam  faciunt:  ita 
ut  unus  panis  decem  uucias  habcro  dicatur.  quo 
trahitur  magis  animaquam  susteututur.Sterilitatem 
cibi,  aqusc  auget  sterilitas.  Sextum  enim  partem 
mensurie  Hebraicae,  quas  appellalur  hin,  jubetur 
per  singulos  dies  bibere.   Porro  iiin  duos  /rja;  At- 

|.  ticos  facit :  44  quos  nos  appellare  possumus  duos 
sextarios  Italicos,  ita  ut  hin  mensura  sit  Judaici 
sextarii,  nostrique  castrensis,  cujus  sexta  pars  fa- 
cit  tertiam  partem  sextarii  Italici.Quicibus  et  potus 
juxta  inclytum  Oratorem  non  vires  tribuit,  sed 
mortem  prohibet.  Quod  autem  dicit :  A  tempore 
usque  ad  tempus  comedes,  vel  bibes,  illud,  a  vespere 
usquead  vesperam  significat :  licet  quidam  maleab 
anno  usque  ad  annum  inteliigi  putent.  Ipsique  pa- 
nes  instar  hordeacii  panis  subcinericii  fiunt.  Dici- 
turque  ei,ut  humano  stercore  operiat  eos,  non  igno- 
rantibiiS  his  qui  comessuri  sunt  (solct  quippe  insci- 
tia  miserias  temperare)  sed  videntibus,et  in  oculis 
eorum,  ut  ante  aspcctus  horrorem,  quam  gustus 
nauscam  sustineat.  Notandum  quoque,  quod  juxta 
numerum  dieruin  sinistri  Iateris,treccnti  nonaginta 

C  8ubcinericiipanesjubeanturfieri,etpersingulosdies 
comcdi ;  et  de  quadraginta  dierum  dextri  lateris 
panibus  omnino  taceatui :  ut  occulte  sancta  Scri- 
ptura  insinuct,  non  eamdcm  pa?nam  populi  esse 
peccatoris,  si  tamen  notitiam  habeat  Dei,  et  ejus 
qui  a  rcligione  veri  Dei  omnine  discesserit.  Possu- 
mus  autem  et  hoc  dicere  juxta  intclligentiam  spiri- 
tualem,  quod  Judaicus  populus  post  offcnsam  Dei 
usque  hodie  subcinericios  panes  comedat  mixtos  fru- 
mento,  hordco,  faba,  lente,  millio,  et  avena ;  quo- 
rum  alter  hominum,aIter  jumentorum  cibus  est.fn 
eo  enimquod  videniur  in  unum  Deum  credcre,  ha- 
bent  aliquid  et  frumenti.  Quod  autem  Filium  ne- 
gant,hordeo  jumentorum  pascuntur  et  fabis,quibus 
comcdentium  venter  inflatur,  et  mens  opprimi  di- 

U  citur :  intantum  ut  PythagoraBis  quoque  cibus  dete- 
stabilis  sit.Propter  lentem  Esau  primogenita  perdi- 
^\i(Genes,  xxv.  )Milium  ru8ticorum,et  agrcstium, 
et  altiiium  cibus  est.  Avena,  si\e  vitia  ct  olyra, 
bruta  pa&cuntur  animalia.  Quod  autem  scribitur, 
juxta  LXX,  Elias  fugiens  Jezabol  invenisse  panem 
(6X'jp(T7)v,  subcincricium  (III /?f(7.xix),pcrsecutionis 

tum,  unde  sponte  ruit  illa  praecipue  Rabbinorum 
sententia  de  duplici  siclo  profano  et  sacro,  quem 
duplo  mtjjoris  pretii  fuisse  putant  supra  vulgarem, 
de  quo  hic  loci  llicronymum  loqui  coutendunt.  At 
istud  discrimen  neque  Hieronymus,nequc  Josephus 
agnovere ;  neque  ex  ipsa  Soriptura  extundi  satis 
Qommode  potest, 


49 


COMMENTARIORUM  IN  iiiZBCHIBLBM  LiB.  I.  CAP.  IV. 


60 


et  penuris  signum  estUnde  et  a  (a)  corvis  pascitur 
ut  quia  4S  cibum  non  invenerat  in  Israel,  natio- 
num  qus  immunda*  erant,  pasceretur  alimentis. 
Lez  quoque  ipsa  quam  legunt,  et  non  intclligunt, 
subcinericius  panis  est,et  opcrtus  humano  stcrcore 
Quamobrem  et  Paulus  apostolus  lucra  Legis,  et 
pristinarum  cscremoniarum  obscrvantiam  dicit  se 
habuisse  sicut  stcrcora,  ut  Christum  lucrifaceret 
(Philipp.  III ). 

(Vers.  13  seqq.)  Et  dixit  Dominus :  Sic  comedent 

fUii  Israel  panem   suum  poLlutum   inler  genies,  ad 

ejiciam  cos,  Ei  dixit,  ah,  ah^  ah,  Domine  Deus :  Ecre 

anima  mea  non  est  polluta,et  mortidnium^el  lacera- 

tuma  bestiis  non  comedi  abinfantia  mea  usque  nunc- 

et  non  est  ingressa  in  os  meum  omnis  caro  immunda 

Et  dixit  ad  me  :  Erce  dedi  tibi  fimum  bonm  pro  sier- 

coribus  humanis  ei  facies  panem  tuu7n  in  ^o.Prophe- 

tas  juxta  Zachariam  [ZMch.  iii)  viros  esse  portcnto- 

sos,  qui  suis  operibus  futura  portendant,et  de  qui- 

busloquitur  Deus:  /n  manibus  Proplietarum  assimi- 

latus  sum  (Osee  xii,  10),  in  multis  locis  creberrime 

legimus.  Sicut  igitur  Ezechiel   panem   comedit  in 

stercore  :  sic  ct  fllii  Israel,  vel  omnis  populus  Ju- 

dsorum,  sive  ut  alii  putant,  decem  tribuscomedont 

(.4/.  comedebant;  panem  pollutum   in  nationibus  : 

licet  ad  eos  non  sit  comminatio,  qui  jam  ejecti  sunt 

sed  ad  eos  qui  ejiciendi  sunt  de  tcrra  reproiiiissio- 

nis.  Quod  cum  Propheta  didiciusct,  juxta  Aquilam 

tertio  detestatus  est.  ah,ah^ah^  Ju.cta  Symmuchum 

vero  et  LXX,  respondit  {jLr,oa|xto;,  quod  Lutine  dici- 

tur  nequaquam,   Pro  quo  Thcodotio    transtulit  :  0 

Domint  Deus,  Ne  putemus  eum  contradicere  Oomini 

imperio  ;  sed  causas  redderc,  imo   deprecari,    cur 

hoc  facere  non  possit  .Deniquc  inpetrat  quod    roga- 

vit  et  sententiae  austeritas  mitiori  inpcrioteinpcrata 

est.  Qucsritur  cur  Ezcchicl  faciliora   renuerit  :  et 

Osee  scorto  statim  fuerit  copulatus   {Ilid..   i),  nec 

contradixerit  immo  nec  responderit,castuin  habere 

se  corpu8,neque  commixtione  meretricisdebcre  ma- 

culari  dicente  Apostolo  :  Quiadhxret  mcreinci ,unum 

cum  ea  corpus  efficitur  (/  Cor.  vi,  1 )),  Ex  quo  ostcn- 

dilur  iiguram  fuisse  Synagogae,  vcl   Ecclesio},  non 

vere  jnxta  litteram  perpetratum  :  quod  ipsum  ex- 

ponentes  prophetam  plenius  disseruinus.  Mortici- 

Dium  dicitur,  quodabsque  effusionesanguinisamit 

tit  vitam,  et  in  quo  morituranima,  laceratum  a  be 

atiis,  quod  Graece  uppcJlatur  46  Or^piaXcuTov.  Quod 

aatem  pro  humano  stercoro,boum  conceditur  fimus 

leviora  significantur  mala  :  dum  jubentur  quidem 

coctum  in  bubulo  stercore  comederc  panem  ;  sod  ab 

humani  stcrcoris  longe  esse  immunditia  ;  et  usi|ue 

bodie  in  populo  Judsorum  servatur  ista  sententia. 

ut  Don  comedant  panemsuum  in  humano  stercure. 

Nequeenim  idolis8erviunt,ncc  variado^monumpor- 

tenta  venerantur;  sed  in  fimo  bubulo  :  dumomnia 


A  propter  carnem  et  ventrom,  et  terrfle  hujus  bona 
operantur,  secundum  quod  dicitur  :  Qui  fecerit  ea^ 
vivet  in  cis  (Levil.  xviii.  5  ;  Deut.  iv),Nos  autem  ter- 
rcna  contemnimus,  et  non  solum  bumanistercoris 
calcamus  cibos,  ac  terrenas  delicias  putamus  esse 
pro  nihilo,  sed  comedimus  panem  qui  de  cobIo  de- 
scendit  (Joan.  vi),  et  fruimur  illo  cibo,  de  quo  Psal- 
mista  decantat :  Panem  Angelorum  comedit  homo 
(Psal.  Lxxvii,  25)  ;  nequaquam  iEgyptiis  carnibus, 
sed  mannae  tenuitate  viventes. 

(Vers.  ^G,  17.)  Et  dixit  ad  me  :  Fillilwminis^ecce 
ego  conleram  baculum  panis  in  Jerusalem  et  comeden 
panem  in  pondere,etin  sollicitudin^^et  aquam  in  men- 
sura  et  angusiia  bibent ;  ut  defidentibus  pane  et  aqvd 
corruat  unusquisgue  ad  frairem  suum  et  contabescant 

T»  in  iniquilatibus  suis.  Verbum  Ilebraiciim  iiATE(nQD 
primaAquili'eodit]o/'aru/um,8ecundaetSymmachu8 
ThcodotioqueTr£,oi(u|xa,id  esiyfinnamentum  interpre- 
tati  sunt.  Quod  autcm  operofuturum  essemonstra- 
verat^  ct  sermone  demonstrat  omnisque  sinistri  et 
dextri  laterisdormitio  et  subcinericii  panid,sexque 
specierum  varictate  commixti,  mundi  mala  signiil- 
canS)  illo  tendit,  ut  indiam  ciborum  in  Jerusalem 

.  et  uqua;  penuriam  incredibilcm  protestetur  :  itaut 
unusquisquc  corruat  ad  fratrem  suum,ab  alio  auxi- 
liun?  sperans,quod  in  seesscnon  pervidet(i4/.praB- 
videt).  Natura  enim  hominum  est,  ut  prementibus 
malis  et  angustiarum  pondere.  in  proximo  magis 
quam  in  se  habeant  Oduciam  :  contabescuntque  ia 
iniquitutibus  suis,dumpro  iniquitatibus  cnnctapa- 
tiuntur.  Vercorqueno  ista  panis  contritio  etiam  Ja 

C  nostra  inveniatur  Jerusalem,in  qua  visio  pacis  cer- 
nitur,  quem  contcrit  Dominus  quando  irascitur^et 
indignos  nos  suo.judicat  pane.Atque  utinam  saltem 
in  ponderc  euni  elsollicituiline  morcamur  accipere, 
ctarentem  linguuin  nimia  siccitate^sxtremus  Lazari 
47  digitus  irrorct  (Luc.  xvi).  Deficiente  autem 
panc  et  aqua  Ecclcsi.ne,  corruet  vir  contra  fratrem 
suuni,  et  ubiquo  discordir  est,  scindentibus  nobis 
Christi  tunicam,quam  nec  milites  in  passionoSalva- 
toris  scindcre  ausi  sunt  (Joan.xix)  ;  et  contabescen- 
tibu8ininiquitatibusnostris,duml)eijustititiamnoa 
habemus.  Scriplum  eet  in  Jcremia,  quod  parvuli, 
id  est,  vulgus  Ecciesi(e  petierint  panem,et  non  fue- 
rit  qui  eis  frangcret  (Thren.  iv,  4).  Paulus  vero 
qui  vir  48  (b)  Ecclesise  erat,et  sciebat  Christura  pa 

r\  nes  frcgissc  legalcs,ac  dedisse  discipulis  erogandoB 
loquitur  confidenter  :  Panem  quem  frangimus,nonne 
communicatio  est  Corporis  Christi  ?  (I  Cor.  x,  16.) 
Baculurnque  vcl  fortitudinom  panis  comedere  noa 
possunt  qui  lactc  infanfiae  indigcnt,necvalentacoi- 
perc  solidum  cibum.Nibilqueitavescentis  animum 
roborat,  quoniodo  panis  vita},de  quo  scriptum  est: 
Et  panis  confirmat  cor  hominis  (Psal,  glxxiii,  15). 


(a)  Gonfer  Commentarios  in  cap.  xv  Isaiae,  ubi 
corvoB  illos  aves  negarc  videtur  luisso,  sed  homi- 
ne8,qai  Eliam  pasti  sunt,  Vide  et  quae  ibi  nos  anno- 


tavimus. 
(/;)  Vox  Ecclesia  in  aliis  libris  desideratur. 


S.  EUSBBH  RIEIIONYMI. 


LIBER  SECUNDUS. 


4Y  Secundi  ezplanationum  in  Ezechiel  volumi-  A.  concitaverit,  et  multa  alia  quas in  eadem  scribuntur 


B,  0  virgoChristi  Eustochium.istud  est  exordium 
{Cap.  V.  —  Vers.  1  seqq.)  El  /ii,  fili  hominis, 
umetibigladium  acutumj{a  quasi  novaculum  tonsorum 
.sive)  radentem  pilos),  (h)  et  traJie  per  capul  tuum,  ei 
barbam  luam,  et  assumes  tibi  stateram  ponderis^  et 
divides  eos,  Teriiam  partcm  igne  combures  in  medio 
cimtatis  juxta  conplectionem  dierumcoaclusionis[Vu\g 
obsidionis)f  et  tertiam  partcm  concides  gladio  in  cir- 
cuitu  ejus  ;  tertiam  vero  atiam  disperges  in  ventum^ 
et  gladium  nudabo  post  eos.Et  sumes  inde  parvum  nu^ 
merum^eiligabis  eos  in  summitate  pallii^et  ex  eis  rur- 
sum  loUeSf  et  projicies  eos  in  medium  ignis^et  combu- 
reseos  Ex  eo  egredictur  ignis  in  omnem  domum  /«- 
rotf/. Protribus  partibus  capillorum  etpilorum,qua- 


historia,  ct  in  Josephi  voluminibus,  pr.-ccipueque 
disscnsione  llircani  et  Alexandri,per  quorum  occa- 
sionem  Cneus  (  Al.  consui)  Pompeius  cepit  Jeru- 
salcm,  ct  Romanx  ditioni  suhdidit  :  posteaque(/l/. 
quac  postea)  sub  Tilo  et  Vespasiano  urbs  capta  est, 
templumque  subvcrsum,  Et  post  quinquaginta  an- 
nos,sub  iElio  Hadrianousque  ad  solum  incensaci- 
vitas  atque  deleta  cst,  ita  ut  pristinum  quoque  no- 
men  amiserit.  Quomodo  autem  in  cffisarie  et  barba 
pulchritudinisac  virilitatis  indicium  est,qua3  sira- 
dantur,  focdanuditas  apparet,  et  universi  corporis 
pars  cxtrema,atque  ut  itadicamemortua,  in  capil- 
lis  atque  pilis  est :  ita  Jcrusalcm  et  populus  ejus 
emortuus,  et  a  vivo  Dei  corpore  separatus,  fami  ac 


rain  una  comburitur  in  modio  civitatis,  alia  conci-  j.  pestilenticB  et  caedi,  etgladio,  captivitati  ac  disper- 


ditur  gladio  in  circuitu  ejus,tertia  vcnto  huc  illuc- 
que  rapienda  dispergitur,de  quaparum  assumitur, 
et  ligaturinora  pallii,et  rursum  modicum  quid  par- 
tis  tertisB  emittitur  in  ignem,  de  quo  egreditur 
flamma  inomnem  domum  Israel,LXX  quatuor  par- 
tes  interprctati  sunt.  Cumque  dixisscnt  :  Quartam 
partem  igni  combures  in  medio  civiiatiSy  ei  quartam 
conddes  gladio  in  4H  circuitu  ejus,et  quariam  disper- 
ge$  in  ventumy  quia  remanebat  eis  quarta  pars  alia, 
addiderunt  do  euo  :  Et  quartam  partem  assumes^  et 
combures  eam  in  mcdio  civitatis  :  quasi  non  sit  ipsa 
que  prima  et  aliud  quid  in  prima  dixerit,  aliud  in 
ieta  quffi  addita  est.  Dcnique  et  in  consequentibus 
ffioigma  capilloruni  in  tres  partes  divisorum,  ipse 
Dominus  cdisserit  perProphetam,  diccns:Trr{ta/»i 


sioni  traditur.  De  quadispersione,sub  flgura  capil- 
lorum  aliqua  parsligaturinsummitatepaliii,utmo 
dicum  quid  rursum  tradatur  inccndio,  dc  quo  in- 
flnita  flammaocpene  universadevastans,cgreditui 
in  omnem  domum  Israel. 

(Vers.  5  seqq.)  Haec  dicit  Dominus  Deus  :  Ista 
est  Jerusalem  :  m  medio  gcntium  posui  eamy  et  in 
circuituejus  ierras  ;  ei  contcmpsii  jiuiicia  mca  utplus 
esset  impia  quam  genies^  et  prxcepta  mea  ulira 
quam  terrx  qum  in  circuitu  cjus  sunt.  Judiria  enim 
mea  projeceruntj  ct  in  prxcepiis  meis  non  ambulave- 
rutit.  Jerusalem  in  medio  mundi  sitam,  hic  idcm 
Propheta  testatur,  umbilicum  terra;  eam  esse  de- 
monstrans.Et  Psalmista  nativitatem  exprimens  Do- 
mini  :  i'(?ri/a5,inquit,rf^ /erra  orta  est(Ps.xLVUi,\2) 


pars  peste  mcrietur  et  fame  consumetur  in  medio  lui,  C  Ac  deinceps  passioncm  :  Operatus  csiy  inquit,  satu- 


famem  el  pestilentiam  ignem  esse  signiOcans  ;  et 
tertia  tuipars  gladio  cadei  in  circuitu  tuo,  foris  cajdcs 
ac  bella  describens.  Tertiam  vero^  inquit,  partem 
tuam  in  omnem  venium  dispergam,  eos  esse  demon- 
Blrans  qui  ducendi  sunt  in  captivitatem.  Post  quos 
dicit  se  nudarc  vel  efTundere  gladium  suum,utncc 
captivitas  novissimum  sit  malorum;8umereque  de 
ipsis  dispcrsis  atque  captivis,ctligare  in  summitate 
pallii  sui  eos  qui  do  captivitate  redituri  sunt  in  Je- 
usalem,  et  ex  ipsis  quoque  tollere  aliquam  partcm 
et  igni  flammaque  consumere,signincans  Macedo- 
na8,8ub  40  quibus  habitatoresJudffiae^et  prscipue 
JoruBolem  dura  perpessi  sunt,Quod  autem  dicit,^^; 
cOy  id  est,  populo  Judffiorum  ;  sive.  juxta  LXX,  ex 


tem  in  medio  terne  (Ps.  lxxiii,  12),  A  partibus  enim 
Orientis  cingitur  plaga  quae  appellatur  Asia.  A 
partibus  Occidentis,  cjus  quaj  vocatur  Europa.  A 
meridie  et  austro,  Libya  et  Africa.  A  Septentrione, 
Scythis,  Armenia  atque  Perside  et  cunctis  Ponti 
nationibus.  In  nicdio  igitur  gentium^50  posilaest 
ut  qui  erat  notus  in  Judcoa  Deus  [Ps,  lxxv),  et  in 
Israel  magnum  nomen  cjus,  omnes  in  circuitu  na- 
tiones  illius  seqiierentur  exempla,  quae  gentium 
circase  positarum  impietatem  secuta  vicit  etiam  ip- 
sas  in  scclcro  suo.  Quod  pulchrc  interpretatus  est 
Symmachus  :  Ha^c,  inquiens,  Jerusalem;  quam  in 
medio  natwnum  posui,  et  circa  eam  regiones,  commu 
tavit  judicia  mea  impietaiibus  quas  didicit  a  gentibus 


ea  ;  ut  siubaudiatar  urbe  \tvu^fi\Qm,egredietur  ignis  jj  ei  justificationcs  meas  a  regionibus  qux  sunt  in  cir- 
in  ommnem  domum  Israel  :  Machabajorum  narrathi  cuitu  ejus  :  quia  legitima  mea  reprobaveruntyet  in  ju- 
storia,  quod  quffidam  pars  Judffiorum  se  tradiderit  diciu  meis  non  ambulax^erunt .  Illud  autem  quod 
Antiocbo  Epiphani,  eteum  ad  persecutionem  populi      dixere  Septuaginta :  Justificaiioncs  meas  inique  ex 


ia)  In  Vulg.IIieronymi  vcrsione  verba  quasi  nova- 
cuiam  tnnsorum  non  sunt. 

(b)  Supplet  ex  Vulgat.edit.Victoriu8,f/  assumcseos 
el  trahe  ;  etc.,  quae  lectio  ox  Uebraico,Grfficoque  co- 


dicibus  confirmatur.  Similiter  paulo  post  verbum 
asswncns,  in  eo  versu,  et  assufnens  teriiam  partcm: 
etvocem,fM7,cnm  dicitur^^  ligabis  eos  in  summitate 
pailii  tuiy  iisdem  suppetiis  restituit. 


83 


COMMENTARIORUM  IN  EZRrHIFLEM  TJB.  IT.  CAP.  V. 


B4 


gentibus,  et  legiiima  mea  de  regionihus  qute  sunt  in  A  eo  quod  sanctum  mcum  violasti  in  omnibus  offen- 


circuitu  ejus,  non  habere  consequentiam,  etiam  mc 
tacente,  perspicuum  cst. 

(A^ers.  8,  9.)  Idcirco  hxc  dicit  Dominus  Deus  : 
Quia  superastis  gentes  qwc  in  circuitu  vestro  sunt:  in 
prieceptis  ineis  non  ambulasiis^et  jwLicia  mea  non  fe 
cistiSf  et  juxta  judida  gentium  qux  in  circuituvestro 
suni  non  estis  opcrati .-  ideo  hxc  dicit  Dominus  Deus: 
Ecce  ego  ad  te,  et  ipse  ego  faciam  in  medio  tui  judi- 
ria  in  oculis  gentium.  Et  faciam  in  te  qua*,  non  feci 
et  quibus  simitia  ultra  non  faciam  propler  omnes 
abominaiiones  tuas.  Pro  eo  quod  nos  intcrpretati 
sumus  :  Quia  superastis  gentes  qusein  circuituvcstro 
tunt,  Symmachus  transtulit  :  Quia  multitudo  vestra 
fuit  ex  gentibus.  qua*  in  circuitu  vestro  sunt.  Aquilo^ 


sionibus  tuis,  ct  reliqua.  Attamen  notandum,  quod 
ubi  decora sunt  et  honesta,ac  pro  meritoeorum  qui 
ea  sustinent,seipsumDeusfacere  profitetur.Ubi  au- 
tem  tristia  et  non  digna  Deo,dicit  quidem  neri^sed 
non  a  se,  ut  in  przBsenti  :  Ideopatres  comedent  filios 
in  medio  tui^  et  filii  comedent  patres  suos.  Non  enim 
dixit,  ego  faciam  ut  patres  comedant  filios  suos  in 
mcdio  ti;i,  et  filii  comedant  patres  suos.  Quod  au- 
tem  decorum  erat,  nec  Dei  majestati  videbatur  in- 
dignum,  ipsum  se  dicit  faccre.  Sequitur  onim  :  Et 
Faciam  in  te  judicia  et  ventilabo  universa  reliquas 
tuas  in  omnem  ventum.  Tale  quid  et  in  maledictis 
Deuteronomii  invenire  poterimus,  et  prscipue  in 
loco   illo  ;  Glorificantes  me  glorihcabo    qui  autem 


decunda  editio  :  l-o  quod  numerati  eslis  in  gentibus  -^  me    despiciunt,     ad     nihilum     deducantur  {Deut. 


quae  in  circuitu  vestro  sunt.  Porro  Septuaginta  :  Quia 

occasio  vestra  de  gentibus  qux  in  circuitu  vestro  sunt. 

£t  est  sensus,  vcl  supcrasse  Jerusalem  sceieribus 

Buis  cunctas  in  circuitu  nationes,veI  multitudinem 

ejus,  non  populum  Israel,  sed  turbam  ca?terarum 

gentlum  esse  dicendam.Aul  ccrte  in  numcrum  cae- 

terarum  gentium  quaj  in  circuitu  ejus  sunt,  eos 

esse  conversos,  sive  omnem  occasionem  habuisse 

de  gentibus,  quas  magis  in  bonam  partem  docere 

debuerint.  Quid,  inquit,  causer  quod  in  prroceptis 

meis  non  ambulaveritis,  et  judiciamea  non  fcceri- 

tis.  cum  eliam  omnes  in  circuitu  nationes  viceritis 

Bcelere  vedtro;  et  non  feceris  quoj  illi  naturali  legc 

acripta  in  cordibus  suis  sa;pe  fecerunt  ?  Idcirco  non 

per  Angelos,  neque  peraliquos  ministros,  sed  ipse 


xxviii).  Eos  enim  qui  se  glorificant,  ipse  glorificat. 
Qui  autcm  eum  dcspiciunt,  non  a  Domino  despi- 
cientur,  vel  deducentur  ad  nihilum  (hoc  enim  se- 
quebatur  ut  diceret)  sed  absolute,  deducentur  ad 
nihilum  :  non  a  Deo,  59  sed  pro  meritia  suis 
atque  pcccatis.  Legimus  in  Regum  volumine,  fa- 
mis  necessitate  cogentc,  a  matre  filium  devoratum 
(IV  Reg.  VI.).  Josephus  quoque  in  obsidione  Jeru- 
salem  ,  multa  hujuscemodi  facta  commemorat, 
Quando  autem  patres  filios  comederint,  vel  filii 
patres,  nulla  narrat  historia,  nisi  forte  in  multis 
necessitatis  malis^etiam  hsc  facta  esse  credendum 
sit.  Potesthoc  ipsum  referri  etad  nostram  Jerusa- 
lcm  :  quando  magistri  contra  discipulos,  id 
est,  patres  contra  filios,  et  discipuli  contra  magi- 


egofaciamin  tejudiciamca  videntibuscunctis  quaB  C  stros,  id  est,  filii  adversum  patres,seditione  mutua 


ante  51  non  feci,  et  ultra  non  faciam.  Dicens  au- 
temjiwftWa,  ostcndit  sententia)  veritatcm,  ne  ira 
niensuram  po^narum  vidcatur  cxcedcro.  Nec  fecit 
in  ulla  nationc  talia  qualia  fecit  in  Jcrusalem  :  Quia 
i^Tm  qui  novit  voluntatem  domini  sui  ct  non  facit 
em,  vapuiabii  multis  {Luc.  xii,  48).  Potentesque 
poienler  iormenta  patientur  {Sap.  vi,  7).   lilt  similia 

m 

ittquit,  ultranon  faciam.  Pulchre  dixit,  similia  non 
/aaom  Multo  enim  post  interfectionem  Christi  du- 

> 

fiora  facturus  est.Aliud  estenim  coluisse  interdum 
idola  propter  qua?  ante  puniti  sunt,  et  aliud  Dei 
Fiiium  trucidasse. 

(Vers.  10.)  Idcirco  patres  comedent   filios  in  me- 
dio  tuiy  ei  fiiii  comedent  patres  suos  :  et  faciam  in  te 


concitantur,  et  impletur  illud  quod  per  Aposto- 
lum  dicitur  :  Si  autem  invicem  mordetis  et  acctua- 
lis,  videte  ne  ab  invicem  consumamini  (Gal.  v,  15). 
Unde  etPropheta  mystico  sermone  cantabat :  Cum 
oppropinquarent  adversum  me  qui  affligunt  me^  ut 
comederent  cames  meas  {Ps.  xxvi,  2).  Et  Job  simile 
quid  loquitur  :  Si  autcm  dixerunt  ancilla:  mex:Quis 
dei  nobis  de  carnibus  ejus  ut  comedamus  (Job.  xxxi)  ? 
Et  supcr  magistris,qui  lucra  sectantur  de  discipulis 
salutisque  eorum  nullam  curam  gerunt,  dicitur  : 
Qui  devoranf  populum  meum  sicut  cibum  panis  (Ps. 
Lii,  4).  De  quibus  (a)  et  Apostolus  :  Et  comeduntt 
inquit,  damos  viduarum  (Luc:  xx  ,  Matth.  xxii). 
Possumus  patres  qui  comederint  filios,et  filios  qui 


jufiicia,  et  ventitabo  universas  reliquias  tuas  in  om-  n  comederintpatres,non  solumin  Babylonia,sod  etin 

..  ^  .  .     .     •    t  t  ..  ly-v»  T^  l.l"  'A      11'  T1I        J  J.  _J  J!^2 


Nm  venium.  Ad  id  quod  supra   dixcrat  :  Quia  su 

perastis  gentes  quae  in  circuitu  vestro  sunt,sive,pro 

60  quod  occasio  vestra  estex  gentibus  quae  in  circui 

ta  veslro  sunt,  in  prtccoptis  mcis  non  ambulastis, 

et  judicia  mea  non   fecistis,  tertio  retulit   ideo, 

Primum  ita  :  Ideo  haec  dicit  Dominus  Deus  :  ecce 

ego  ad  te,  et  ipse  ego  faciam  in  medio  tui  judicia. 

Secundo  :  Ideo  patres  comedent  filios  in  medio  tui 

Tertio  :  Ideo  vivo  ego,dicit  Dominus  Deus ;  nisi  pro 

[a)  Marianus  casti^at  editioncm  Erasmi,  ac  pro 
¥Oce  Apostoius  posmt  Evangelium  ;  at  hoc  modo 
cum  iegant  mss.  codices,  intactum  contexlum  Hie- 


Roniana  obsidioneintclligcro.Illud  autemquoddici- 
tur  :  Et  ventilabo  universas  reliquias  tuas  in  omnem 
venlum  magis  ad  Romanam  pertinet  captivitatem, 
quando  in  toto  orbetcrrarum  dispersi  sunt.Ethaec 
est  in  omnem  vcnlum  capillorum  barbfleque  di- 
spersio. 

(Vers.  11.)  Idcirco  vivo  ego,  dicit  Dominus  Deus  : 
nisi  pro  eoquod  sanctum  meum  viotasii  in  omnibus 
offensionibus  tutSyCt  in  ainctis  abofninationibustuis  : 

ronymi  rclinquimus  :  potuit  enim  sanctus  vir  non 
Paulum,  sed  Matthacum  intcliigere  nomine  AposUh 
lus,  Mart. 


65 


8.  BUSEBII  UIEHONYMI. 


S6 


eyo  guoque  confringam  (sivejuxtaLXX^aiyicirtm)  te,  A 
el  nonparcet  oculu^  mem^etnon  miserchor. Vvo^viq  hoc 
adJerusalemdicitur^quia  sancta  mea  violasti  mc  de 
serens,  et  in  templo  meo  idola  coluisti,  ego  qur>que 
confringam  omnia  idolatua,elconlcrum  alquecon- 
cidam,8ive  abjiciam  te,quia  prius  abjecisti  me  :  et 
non  parcet  oculus  meus  cum  le  vidcro,  fami,gladio 
servituti  colia  subrailtere  :  nec  miserebor  ;  quiami- 
sertcordiam  meam  non  mcreris.Scriptum  estenim 
Beati  misericordcs  quoniam  ipsi  misericordiam  consc- 
quentur  {Matth,\J)bZ  Hoc  idem  et  in  Kcclesia  intelli- 
gendum  e8t,quodmagistrisetSacerdolihus.qui  ege- 
rint  negligenter,  possit  Deus  quotidie  dicere  :  Quia 
sancla  mea  violastisin  cunctis  otrensionibus  vestris, 
etinuniversis  abominationibusqua3egistis,cgoquo- 
que  vos  conteram  atque  conIringam,reddamque  per  j> 
me  quod  in  meum  popu  1  um  perpetrastis.  Ue  q  uo  con- 
trapa8tore8hicidemProphetapleniu8loquitur(/n/ra 
xxxiv),quodlanisoviumoperianturctluctevescantur 
et  caseOjCtfractum  pecus  ac  morbidum  non  requirant. 
(Vers.  12,  13.)  Terlia  iui  pars  pcste  morictur,  et 
fame  consumeiur  in  mcdio  tui.ct  ieriia  tui  pars  gtadio 
cadet  in  circuitu  tuo,  Tcrtiom  vcro  paricm  tuam  in 
omnem  ventum  dispergam,  et  gladium  evaginabo  post 
eos.Et  implebo  (Vulg.  complebo)  furorcm  mcum^  ct 
requiescere  faciam  indignatimtm  meam  in  cis.et  con- 
solabory  et  scient  quia  cgo  Dominus  loctdus  sum  in 
%elo  meo  cum  implevero  indignationem  meam  in  eis, 
Septuaginta  quia  supra  quatuor  partes  posuerant, 
quas  in  descriptione  incendii,gladii  et  dispersionis 
tres  tantum  esse  sormo  propheticus  approbavit,  ut 
superfluo  una  pars  incendii  in  duas  partcs  divide-  ^ 
retur,  in  hoc  quoque  loco  oamdem  primam  partem 
diviserunt  in  duas,  ut  dicerent  :  quarta  pars  tui 
morte  atteretur,  el  qu^rtaparb  lui  fameconsumcturin 
medio  iui  et  quarta  pars  tui  cadct  in  circuitu  tuOy  et 
quartam  partem  tui  in  omnem  vcntum  dispergam  :  li- 
cet  hoc  quod  posuimus  :  FA  quaria  pars  tui in  yladio 
cadet  de  Theodotionis  editione  sub  asteriscis  addi- 
tum  sit.  Perspicuum  est  autem  ut  Hebraea  veritas 
continet,  tres  esse  partes.  De  quarum  prima  dica- 
tur  :  Et  tertia  tui  parspesie  morictur,  ct  famcconsu- 
meturinmcdio  (ui MuMoque  melius  fucrattransferre 
quod  scriptum  est,  quam  rci  mate  translata;  patro- 
cinium  quflerere.  Nec  hoc  dicimus  ab  illis  factum, 
quibus  vetustas  auctoritatem  dedit  :  sed  per  multa 
Bfficula  scriptorum  atque  lectorum  vitio  depravatum  [) 
QuamquametAristcu8(a)et  Josephus.ctomnisscho- 
laJudfleorumquinquotantum  librosMoysi  aSeptua- 
ginta  54  translatos  asserant.  De  quo  capitulo  quia 

(a)Scilicet  Aristcas  lecf  ascoram  regetantum  narrat 
Scripturas  Lcyis  :  Josephus  vcro  hiculcntissimc  in 
Proaem.  Antiquit.  Lcgcm  duuitaxatcommunicafam 


eni7n  tctam  Scripturam  accipere  itli  coniigit^  scd  Le- 
gem  solam  ci  tradiderunt,  quiad  cam  intcrirctnndam 
missi  fuerant  Alca'andrinm.Pnv'\iih\3  haho.i  nostcrin 
MichffiSB  cap,ii,atque  alibi ;  ut  si  quando  univcrsum 
opus  Scripturarum  a  LXX  translatum  videtur  asse- 


supra  diximu8,nunc  omittendum  videtur.  Hoctan- 
tum  addam,  quod  necessarium  est  in  eo  quod  ait: 
Et  implebo  furorcm  menm^  et  rcquiescerc  faciain  in- 
dignationem  mcam  in  cis,  et  consolabor,et  sciimt  quia 
ego  Domtnus  locuius  sum  in  zclo  meo,  cum  imptevero 
indignationcm  meam  in  cis ;  quomodo  sentiendus  sit 
furor,  et  indignatioct  zelus  Dei,  saepe  exposuimus, 
quod  humanis  Deus  loquatur  affcctibus  :  non  quo 
ip8eiru8catur,sedquo  nosperpainasatque  cruciatus 
Deumsentiamusiratum.Zelusautemsubmctaphora 
viri  et  uxoris  accipiendus,  qui  quandiu  uxorem  di- 
ligit,  zelotypus  est  ;  si  neglexerit,  dicit  illud  quod 
in  consequentibus  dicturi  sumus  :  Zelusmeus  rcce- 
det  a  te  :  et  ulira  non  irascar  iibi  [Infra^  lxi,  42), 
Quodque  jungitur  :  Et  scientquia  cgo  Dominns  locu- 
tus  sum  in  x,cto  meo,  non  illi  qui  consumpti  sunt  fa- 
me  ct  pestilentia,  nec  qui  gladio  ceciderunt  in  cir- 
cuitu  civitatis»  sed  illi  qui  dispergentur  in  omnem 
ventum,aliorum  mortibus  suisque  miseriis  scntient 
iralum  Deum  quem  clemcntein  sentire  noluerunt. 

(Vers.  14.)  Lt  dabo  ie  in  dcsertum  ;  quodque  se- 
quitur:^/  in  opprobrium  gcntibus  qux  in  circuitu  iuo 
sunt,  in  Septuaginta  non  habetur  :  pro  qno  ad- 
didcrunt  de  suo,  ct  lilias  iuas  in  circuitu  tuo, 
llursumque  juxta  utramquD  editionem,  in  con- 
spedu  omnis  prastcreuntis.Vvodesi  auiem  Jcrusalcm 
omnia  in  ea  vitia  desolari,  et  ad  desertum  rcdigi, 
et  sua  ram  peccata  cognosccre,  ut  quaj  cflcteris 
gentibus  in  cxemplum  virtulum  esse  debuerat,  sit 
exemplum  miscriarum,Filias  autem  ejus,urbes  vel 
viculos  inteliigere  possumus,  sive  Ecclesias  in  toto 
orbe  di8pcrsas,ut  quicumque  hujus  peregrinus  est 
8aeculi,et  dicit  cuni  Psalmista  :  Advenasum,  ei  pere 
grinus  sicut  omnes  patrcs  mei  [Ps.wwiw^  12)  ;  etde 
quodicitur  :  Non  dLrcruntquipraetcribant  Denedictio 
Domini  super  vos  [Ps.  cxxviii,b),vidcat  opprobrium 
cjus  et  doleat. 

(Vers.  15.)  Et  cris  opprobrium  et  blaspheinia, 
exemplum  et  stupor  in  geniibus  in  circuitu  tuo  .suw^Pro 
quo  in  Septuaginta  logitur:  Et  (b)  crit  T:£vay.TT,,id  est 
gemibilis,  Et  de  Theodotione  additum  cst,  55  xal 
{c)  0T^AaiTrv,cujus  verbi  notitiam  non  habemus.  Pro 
quo  tres  alii  interpretes, 6/a5/;/*rmmm  transtulerunt, 
quae  inHebraico  dicituroEDDUPiiA  (ns*ia).Scquitur 

Cum  fecero  in  tc  judicia  in  furore,  et  indignntione 
et  in  increpationihus  irse  (rf)  quce  ego  Dominus  locutus 
sum,  (icmitu  autcm  dignam  Jeru8alem,cum  offen- 
deret  Deum.ut  faceret  in  ea  judicia  in  furore  etin- 
dignatione,  testatur  et  Paulus,  qui  dicit  :  Eramus 
natura  fitii  inv,  ^'icutet  csetcri  [Ephes.  ii,   3).Et  itc- 

rcre,  non  cx  suo,  sed  ex  vulgari  scnsu  loquntur. 

(b)  Victor.,  eris  ;  ex  Gr.TCO,  Irr^. 

[c)  Vitiose  erat  0T,)va(T:T,,nec  benoreposuerat  Dru- 
sius  OiiAa'.r:T,,  pro  07^XaiT:T,quod  meiiorisnotae  Hie- 
ronymiani  mss.  pnpferunt  cum  nostri,  tum  quos 
Montfuuconius  hiudaf.Sic  paulo  infcrius  AT,Xa'.TrT,v 
vcl  oTjXaiav  rcscribimus,pro  quo  mendose  obtinebat 
AT,).a(T:T,v,  oa.  a(av. 

((/)  Voculamf/McrVicfor  cxpungit:legitque  praepo- 
sito  puncto,  Ego  dominus  ctc,  ex  Hebra;o  codice, 
Vulgata  et  Grseco. 


57 


COMMENTARIORUM  IN  BZECHIELEM  LIB.  II.  CAP.  VI. 


58 


putn  :  Qui  gumus  in  hoc  tabernaciilo^  ingemiscimus 
aggravati  (11  Cor.  v).  Loquimurque  cum  Jerusalem  : 
iram  Domini  sustinebo  quoniampecravi  ei.  Ar.XaiircYiv 
vel  OT.XiZiav,  quidara  injelicem  et  miseram  :  alii  per- 
spiciMm  el  expositam  ad  misenas  intelligi  volunt. 

(Vers.  <().)  Quamlo  misere  sagittas  famis  possimas 

[Vulg.  addit  in  eos]  qu%  erunt  mortifercf  :  et  quas 

mittam  ut  disperdam  vos,  et  famem  congregabo  super 

vosM  conteram  (a)  firmamentum  (vcl  baculum)  panis, 

Famem  ct  pestilcntiam,etbestias  pes9imas,et  quid- 

quid  aliud  malorum  sustinemus  in  sa?culo,  propter 

Dostra  venire  peccata  manifestum  cst.Unde  ct  fames 

illa,  quac  facta  mcmoratur  in  Ruth  (liuth  i),  ct  in 

Regum  volumine  sub  Elia  (III  lieg.   xvii),  quando 

tribus  annis,  et  scxmensibus  ccelum  clausum  est, 

et  sub  Elisa?o  (IV  Reg.  vi),  cujus  incrcdibilem  ino- 

piam  repentinaabundantia  compensavit,Dei  judicio 

missa  est.Quod  non  solum  tuncin  Jerusalem  factum 

est  sed  et  in  nostra  fit  Jerusalem,  in  qua  propter 

maj^nitudinem  peccatorum,  primuin  famesmittitur 

audiondi  scrmonem  Del.Deindefamem  mors  sequi- 

tur;  ut  qui  non  audivimus  :  Gustaleet  videte quoniam 

suavis  eslDominus^Ps.  xxxiii,9),postea  acntiamus  : 

Mors  peccatorum   pessima  est  (Psat.  xxii).  De  firma- 

mcnto  et  baculo  panis,  supra  diximus  (Supra,  iv). 

(Vers.  17.)  Et  immittam  in  vos  famem,  et  bestias 

pessimas  uspue  ad  intemecionem  :  et  pesttlentia,  et 

sanguis  transibunt  per  te^  et  gladium   inducam  supei* 

ie '.  ego  Dominus  tocutussum,  Bestias  pessimas  indu- 

c\  super  lerram  solitudinis,  quffi  fame  et  gladio,  et 

pesle  vastata  est,  prsesenlia  quoque  oslendunt  tem- 

pora :  quando  familiaria  animalia  cane^j  [.!/  familia- 

Te  aniraal  canisl,  in  dominorum  carnes  rabie  conci- 

tantur  [At.  concitaturj,  et  ursis  ac  lupis  cunctisque 

aliis  generibus  bestiarum  56   terra  completur  : 

peslilentiamque  et  sanguinem  transire  pcr  eam, 

morbum  giadiumque  significat.  Sed  et  in  nostram 

Jcrusalem  mittuntur  bcstiaj  pcssimiB,  quando  tradi- 

murin  passiones  ignominiai,  et  reprobum  sensum 

cl  conscientiam  peccatorum,  qua;  cxcruciant  atque 

dilacerant  animum  nostrum(/?{>w.  i).  Disscnsiones, 

lj.Tr(>8e8,  schismata,  semulationes,  invidiae,  tristitiaj, 

(fefracliones,  desideria  mala,  avaritia,qua5  est  radix 

omnium  malorum  (II  Cor.  xiO^besti®  pessimsB  sunt. 

OuK  cum  fuerint  in  nobis,  mercmuraudire  :Corri' 

piet  te  pronmricatio  tua  (Jerem.)  Precamurquc  etdi- 

cimus  :  Ne  tradas  bcstiis  animam  confitentem  tibi  (Ps. 

LXXIII,  19). 

(Cap.  VI.  —  Vers.  l  scqq.)  Et  factus  est  sermo 
Ihmini  ad  me  dicens  :  Fiti  hominiSy  ponc  fiHem 
tuam  ad  montes  Israet,  et  prophetabis  ad  eos.  Kt  di- 
ees  :  Montes  Israet,  auditc  vertmm  Domini  Dei.  Uoec 
dicit  Domiuus  Deus  montibus  et  coltibus^  rupibus  et 
vattibus.  Quod  sajpo  in  hocProphetadicitur  Adojiai 
Dominus,  propter  Gr.TCOS  et  Latinos,  qui  Hebrflsoj 
Jiugus  non  habent  scientiam,  brcviter  cxponendum 
videlur.  Adonai  (^:tN)  unum  nomen  ost  de  deccm 

ia)  Idem  intereerit  in  nobis.ex  Hebr.  et  Vulg.  edi- 
tione. 


A  vocabulis  Dei,  et  significat  Dotnmum, quo  safpe  el  in 
hominibus  utimur.Denique  etSaravocans  Abraham 
dominum  suum,  hoc  vocabat  nomine  (Gen.  xyiii). 
Et  ubi  dicitur  Domine  mi  rex,  Adonai  (Exod.  xxviii) 
scriptuinest.  Quando  icitur  duo,  Domini  etDomini 
juncta  sunt  nomina,  prius  nomen  commune  est^se- 
cundum  proprie  Dei,quod  appellatur  ijjpy^xov  (m.T) 
id  est,inclJabile. quod  etscriptum  fuitin  lamina  au- 
rea,  qum  erat  in  fronto  pontificis.  Montes  autem 
Israel»  qui  simuiacris  daemonum  fuerant  occupati, 
non  auribuSjSedimperioac  potentia  conditoris  suum 
audiunt  et  intelligunt  Creatorem.  Quomodo  mare 
vidit  et  fugit,Jordanis  conversus  est  retrorsum  (Ps. 
cxiii)  non  utique  carnis  oculis  quibus  carebat.  Et 
ad  mare  dicitur  :  TacCy  obtumesce  (Marc.  iv,  39).  Et 

l>  ventorum  flatibus  imperatur ;  jubeturque  vermi, 
qui  Jonai  percussit  umbraculum  (Jon.  iv).  Et  deea- 
dem  lerra  scriptum  est  :  Qui  respicit  terram^et  facit 
eamtremere  (P^.ciii,32).Ad  quos  Propheta  ioquitur 
indicans  idola  destruendaet  aras,  universasque  cas- 
remonias  51  quibus  prius  idolia  servierant  conte- 
rendas.  Possumus  montes  Israel  et  principes  accl- 
pere  eos,  qui  potentia,  sapicntiaque,  et  scientia  ac 
divitiis  pr«cellebant.Ethoc  animadvertendum,quod 
obfirmatur  quidem  facies,et  ponitur  contra  montes  : 
sed  nequaquam  solis  montibus^sed  et  collibus  loqui- 
tur,et  rupibus  et  vallibus,  in  quibus  inferior  digni- 
tas,  ot  gradus  prudentia;  scientiaique  coguoscitur. 
Videntur  mihi  tropologice  montes  esse,qui  ad  per- 
fectam  scientiam  pervenerunt ;  coUes.qui  paulo  in- 
feriores  sunt;  rupes,qui  nullam  habentes  scientiam, 

^  et  tantum  in  conversatione  fidentes,  aliqua  sibi  de 
Scripturarum  interpretatione  prassumunt,  habentes 
juxtaApostolumzelumDei,sednon  secundum  scien- 
tiam  [Rom.  x;  Jacob.  iii.)  ;  valles  autem  appeiiari 
noTissimos  in  Ecclesia,  qui  et  vita  et  ^cientia  infe- 
riorcs.tamen  de  conventu  (b)  familijB  Dominicse  non 
rccjdunt.  Qui omnos verbum Dci  jubentur audire,ut 
unusquisque  pro  suo  modulo,  ct  sensu  intelligat 
quid  Dominus  praecipiat. 

(Vers.  4,  5.)  Ecce  ego  inducam  super  vos  gladium, 
et  disperdam  excetsa  vestra.  Et  demoliar  aras  vestraSf 
et  confringentur  simulacra  vestra;  et  dejiciam  inter- 
fectos  vestros  ante  idota  vestra.  Et  daho  cadavera  ft" 
tiorum  Israet  ante  faciem  simutacrorum  vestrorum  : 
et  dispergam  ossa  vestra  circa  aras  vestras  in  omnibus 

\)  habitafionibus  vestris.  Montibus  dicitur  [At.  dicit] 
Israel  quod  disperdat  Deus  excelsa  corum,in  quibus 
adorabant  homines  fictos  deos,et  aras  simulacraqu» 
confringat,et  cultores  eorum  in  conspectu  lanorum 
intcrfici  faciat ;  ut  jacoant  cadavera  mortuorum 
ubi  prius  jaoebant  boF^tiic  ;  et  dispergantur  os8a,non 
montium,  scd  corum  qui  jacebant  in  montibus,  in 
circuitu  ararum,  ct  in  cunctis  urbibus  viculisque 
Isracl.  IIoc  juxta  littcram.  Alioquin  ct  super  eos 
qui  criguntur  in  superbiam,etde  quibus  Apostolus 
locjuitur   :   Scientia  inftat,  cfiaritas  aufem    sedi/icat 

(b)  Pencs  Raban.,  de  conventu  Dominico  non  rece^ 
dunt. 


49 


8.  EUSEBII  HIERONYMI. 


60 


(I  Cor,  VIII, 1),  induciturgladiu8,ut  omniaeorum  si-  A  m  quibus  captivitatis  tempore  veraabantur.  Potest 


mulacra,  quse  de  suo  finxerunt  animo^conterantur, 
et  interfecti  jaccant,  et  mortuos  se  esse  sentiant, 
Dihil  sibi  simulacra  sua  atque  flgmenta  prodesse 
cernentes.  Quodque  dispergere  se  dicit  ossa  mon- 
tium  circa  aras,  fortissimos  quosque  eorum  a  se 
mutuo  58  indicat  separandos.  Prodest  enim  per- 
versae  scienti»  nialos  a  malis  dividi.  Et  ut  ilii  qui 
consensu  pessimo  a^dificabanl  turrem,  pro  ulililate 
propria  dissipati  sunt,  divisicque  linguae  eorum 
(Gen.  xi),ne  consonsuspessimus  pejores  eos  tacerct ; 
ita  ossa  montium  dispergentur  [/1/.  disperganturj.ut 
vanos  conatus  suos  intelligant.  Hoc  quod  nos  po- 
suimus  :  Et  dalw  cadavera  fiUorum  Israel  anle  fa- 
ciem  simulacrorumvestroruin,in  Septuagmta  non  lia- 
betur. 


autem  et  hoc  dici,  quod  ideo  aliqui  de  captivitate 
Judaica  reservati  sint  [Al  reservandi  sunt],  ut  in 
gentibus  recordarentur  norainis  ejus,  illiusque  po- 
tentiam  pr^odicarent.  De  hojrcticorum  quoque  po- 
pulis,  qui  evadere  potuerint  gladium  perditionis 
eorum,  et  pessimam  factioncm,  quai  contra  Deum 
fuerat  concitata,  huc  illucque  dispersi,recordabun- 
tur  nominis  Dei,  agentes  poenitentiam,  el  captosse 
a  viris  ecciesiasticis  exsultabunt. 

(Vers.  9,  10.)  Quia  co?itrivi  cor  eorum  fornicans  et 
receden.^  a  me,  et  oculos  corum  fomicantes  post  idola 
sua,  Et  displicebuni  sihimet  super  malis^qux  feccrant 
in  universis  ahominationibus   suis,  Et  scient  quia  ego 


Dominus  non  frustra  locutus  sum,  ul  facerem  eis  ma- 
n  lum  hoc,  Multa  de  hoc  capitulo  a  LXX  proctermissa 
(Vers.  6),  7.)  Vrbes  desertx  erunt^et  excelsa  demo-      sunt,  iliudque   mutatum,  juravi  cordi  eorum  forni- 


lietUur ;  et  dissipabuntur  et  interibunt  arx  vestrx,  et 
confringentur  et  cessabunt  idoln  vestra,  et  conterentur 
detubra  vestra,  et  delebuntur  opera  vestra.  Et  cadet 
interfectus  in  medio  vestri,  et  scietis  quia  ego  Domi- 
ntiJ.Gausa  perspicua  cur  urbes  roontium  deserenda 
sint  :  scilicet  ut  demoliantur  excelsa,  araeque  et 
idola  destruantur,  et  delubra  pereant,  et  omnis  si- 
mulacrorum  cultura  desistat ;  cadantque  interfccti 
in  medio  montium  ;  et  sciant  quoniam  ipse  sit  Do- 
minus.  Per  quas  occasio  nobis  datur,  spiritualem 
magis  intelligentiam  sequi,  ut  urbes  haereticorum, 
quse  interpretantur  Ecclesiae,  et  excelsa  superbio) 
eorum,  et  arae  perversorum  dogmatum  confringan- 
tur,  et  idola  pereant,qua!  de  i;uo  sibi  corde  simula- 


canti :  pro  quo  nos  posuimus :  contrivi  cor  eorum  for- 
nicans.  Juravit  autematquedecrevitse  facturum  esse 
quae  opere  monstravit ;  sive  contrivit  fornicans  cor 
et  recedens  a  Deo,eorum  de  quibus  per  Osee  Domi- 
nus  loquitur  :  Spiritu  fomicationis  seducti  sunt 
(Osee  IV,  12).  Et  oculos  fornicantcb  post  idola,  per 
quorum  fenestras  msrs  intrasse  perhibetur.  Quam 
ob  causam  et  in  Daniele  duo  presLyteri  praeceperunt 
revclari  Susannam,  ut  nudati  corporis  decore  frue- 
rentur  (Dan,  xiii).Necfrustra  locutus  est  Dominus, 
ut  faceret  malum  vel  mala,  quando  ad  comminatio- 
nem  ejus  agunt  pcenitentiam  qui  sententia3  subjace- 
bant.  Sin  autem  cor  durum  sit  et  indomabile,ne  per 
pa?nas  quidem  sentiens  beneficia  corrigentis,dicitur 


rant,  et  conterantur  delubra,non  templa,quaB  con-  ^  Sid  eos :  Sinecausaperaissi  filiosvestros  :  disciplinam 

tratemplum  Dominisurrexerant,Graecoquesermone 

appellantur  T&;i.Evr|,   id  est,  fana  atque  delubra  et 

omnia  opera  montium  conterantur,  quae  [Al,  quia] 

Don  opera  Dei  8unt,sed  magistrorum  falsae  scientiae. 

Gumquececiderint  interfecti  in  medio  montium,vel 

quosipsi  montes  interfcceranl,vel  Ecclesiastici  vin, 

qui  eos  maleviventes  in  salutcm  suam  occiderant : 

tunc  flnis  erit  montium  superborum,utcogno8cant 

quod  ipse  sit  Dominus.  Potest  autem  fieri  ut  de 

uno  populo  montium  Israel,    aliis  inlerfectis,  co- 

gnoscant  alii.  Pestilente  enim  flagellato,  stultus  astu- 

tiorerit  (Prov.  xix,  25). 

(Vers.  8.)  Et  retinquam  in  vobis  eos  qui  fugerint 
gtadium  in  gentibus,  cum  dispersero  vos  in  t^rras  :  et 


non  recepistis,  (Jer,  ii,  30).  Prodest  autem  et  haere- 
ticis,  ut  contcratur  cor  eorum,  thesaurus  pessimus 
dogmalum  pervcrsorum,  quia  recossit  a  Domino,et 
fornicantesoculipost  adinventioncs  suas.  Qui  cum 
Domini  fuerint  recordati,  displicebunt  sibi  in  uni- 
versis  abominationibus  suis,  et  intelligcntes  verae 
fidaei  veritatem,  scient  quia  ipse  sit  60  Dominus. 
Qui  idcirco  saepe  infert  tribulationcm,  qus  patien- 
tibus  pernicio8avideturetpessima,ut  ad  pGcnitudi- 
nem  convertantur. 

(Vers.  H .)  Ilxc  dicit  Dominus  Deus  :  percuie  manu 
tua,  et  allide  pedem  tuum,  et  dic  :  heu  !  ad  omnes 
abominationes  malorum  domus  y^rae/.  Magnitudinem 
peccatorum  jubetur  Propheta  manibus  pedibusque 


recordabuntur  mei  liherati  vesiri  in  gentibus,  ad  quas  D  &c  sermone  monstrare,utgestu  corporis  ac  (a)  indi- 


captivi  ducti  sunt,  Illud  quod  Dominus  loquitur  ad 
Eliam  :  Retiqui  mihi  septem  millia  viromm  qui  non 
curverarunt  genu  Baal,  (III  Reg,  xix,  iS) :  ct  Paulus 
apostolus  scribit  :  Et  nujic  in  hoc  tampore  reliquix 
secundum  electionem  gratias  50  salvx  factx  sunt 
(Rom,  XI,  5),  potest  huic  capitulo  convenire.  Et 
Apostoii  enim,  qui  erant  de  semine  Israel,  et  gla- 
dium  fugerant,  idcirco  sunt  reservati,  ut  disperge- 
rentur  in  terras  [At.  terrisj.et  in  gcntibus  Evange- 
lium  pra3dicarent,ac  recordarentur  in  gentibus  Dei, 


gnatione  vocis,  habitum  stupcntis  mirantisque  et 
plorantisostendat.Quomodo  enim  si  quando  novum 
aliquid  mirandumque  conspicimus,  tam  corpore 
quam  animo  perhorrescimus,ita  ut  complaudamus 
manus,et  pedes  allidamus  ad  terram,et  vocem  incli- 
nemus  ad  fletum  ;  sic  nunc  oculis  animi  propheta 
cernens  ventura  supplicia,ad  universas  abominatio- 
nes  malorum  domus  Israei  loquitur  qus  sequuntur. 
Percutimus  spiritualiter  manu,quando  a  malis  nos 
operibus  separamus.  Allidimuspedem,  quando  non 


(a)  Duo  quibuB  utimur   mss.,  tum  Brixiani  aliquot  Victorio  inspecti,  inclinatione  hic  babent  pro  indi- 
gnalione. 


« 


COMMENTARIORUM  IN  EZBCHIELEM  LIB.  H.  CAP.  VII. 


fll 


gradimnritinerepeccatorQm.  Plangimusatque  plo-  A 
ramus,  quando  nobisdisplicent  quae  geruntur.  Quod 
ostenditur  verbo,  heu.  Pro  quo  Aquila  interpretatus 
est  5  a,  Symmachus  <iyeTX(affov,  quod  pignificat 
InmerUaref  vel  plange,  LXX  et  Theodotio  ev>y£,  quod 
magis  insultantis  est  quam  plangentis. 

Qui  gladio^  fatne  etpeste  ruiturx  sunt,  H;ec  est  au- 
tem  causa  plangendi,  quod  habitatores  montium,  et 
ararum  idolorumque  cuUores  gladio,  fannc  ct  peste 
niituri  sunt.  Quivariis  ducunturerroribus,ctquo- 
tidie  mulant  fidem,  circumferunturque  omni  vento 
doctrinae  :  isti  csduntur  gladio,  ct  dividuntur  in 
partes,  unitatem  Ecclesiasticac  fidei  reliuquontes. 
Quiverosp:ritualcsnonhabotcibos,fame(a)moritur, 
nesciens  eum  qui  dixit :  Ego  sum  vita  {Joan.  xiv,  6). 
Porro  qui  vel  singulis,  vel  pluribus  deditus  vitiis,  -n 
ab  eis  non  potest  separari,  quasi  quondam  veterno 
pestilentise  [At,  quadam  uterina  postilenlia]  cor- 
rait. 

(Vers.  12.)  Qui  longe  est,  pestemorietur  :  qui  autem 

frope  est^  gladio  eorruety  et  qui  relictus  fuerit  atgue 

drcumdatus  [Vulg.  et  obsessus]^  fame  monetur^  et 

impteho  «^Vulg.  compleho]  iridignationejn  meam  in  eis. 

Qai  obsfdionem  urbis  efTugerit,  et  ad  deserta  migra- 

verit,  pcste  morietur ;  qui  prope  fuerit,  cadet  61 

bostium  gladio.  Quem  autem  circumdederit  hostilis 

exercitus,  fame  interibil  et  penuria :  in  hisque  omni- 

bnsimplebitur  indignatio  Dei,  ut  cognoscant  qui  re- 

maaserint,  quia  ipse  sit  Dominus.  Qui  ab  Ecclesia 

qooque  recessoril,  statim  peste  morietur.  Qui  scio- 

lussibividetur  et  diligens,  nisi  caveril,gladio  ferie- 

turiniraici.  Qui  simplicicontcntus  fiile.  instar  bru-  C 

torum  animantium  versatur  quidcm  in  Ecclcsia,sed 

tamen  in   nullo  bono  opcre  proficit ;  nec  imitator 

estformicae,qua3  in  messe  prseparat  sibi  cibos  atque 

comportat,  iste  fame  morietur,  el  in   his  omnibus 

implebitur  ira  Domini. 

iVers.  13.)  Et  scietisquia  ego  Dominus.cum  fuerint 

interfecti  vestri  inmedio  idolorum  vestrorum.per  circui- 

tm  ararum  vestrarum  in  collc  excelso  [Vulg.  in  omni 

colle]  :  in  cunctis  summilatihus  montium,  et  suhtcr 

omtic  lignum  nemorosum,  et  subter  universam  quer- 

cum  frondosam  :  tocum  ubi  accenderunt  thura  redo- 

tentia  universis  idotis  suis.  Perspicuum  cst  juxta  litte- 

ram,  et  interpretatione  non  indiget,quod  inmonli- 

bos  Israei,  et  in  excelsis  collibus,  inter  ipsa  idolo- 

nim  altaria  lucosque  quia  appcllantur  ligna  nemo-  J) 

rosa,  Israeliticus  sit  caesus  excrcitus,  ut  ubi  pecca- 

verant,  ibi  punirentur.  Juxta  anagogen  sequamur 

ordinem  propositum.  Quando  magistrihajreticorum 

tb  Ecclesiasticis  viris,  qui  instructi  sunt  scientia 

Scripturarnm,  contriti  fuerint  atque  superati,  vi'Ic- 

mu8  interfectos  perversorum  dogmatum  jacere  inter 

simulacra  qus  finxerant,  et  eos  qui  se  elevabant 

contra  scientiam  Dei,  stratos  in  montibus  collibus- 

que  snbtus  omne  lignum  nemoros uin ;  quihabebant 

verba  pompatica,  umbramque  foliorum,  ct  poma 


bonorum  operum  nonhabebant ;  qui  erantsub  omni 
quercu  frondosa,  qua;  non  afPert  fructus  hominum, 
sed  porcorum :  ubiaccenderuntthuraredolentianon 
Deo,  sed  idolis  suis.  Nec  dicere  poterant  quod  de 
Noe  scriptum  est :  Odoratus  est  Dominus  odorem  honx 
fragrdntue  [Gen.  viii,  21 ) :  et  id  quod  Paulus  loquitur : 
Chrisli  honus  odor  sumus  Dco  in  omni  loco  (II  Cor. 
n,  15).  Quomodo  autem  sanctus  odoresuo  delectat 
Deum  :  sic  peccator  ex  cujus  persona  psalmus  ille 
cantatur  :  Computrumnmt  et  corruptx  sunt  cicatrices 
mex  a  facie  insipienticV  mex  [Ps.  xxxvii,  6),  ac- 
cendit  idolis  suis  thura  fcotentia.Id  quod  nos  inler- 
pretati  sumus,  in  cunctis  6^  summitatibus  montium : 
et  post  paululum  lEtsuhter  universam  quercumfron- 
dosam^  LXX  reliquerunt. 

(Vers.  14.)  Et  extendam  manum  meam  super  eos^ 
et  faciam  terram  desolatam,  et  destitutam  a  deserta 
Deblatha^  in  omnihus  hahitalionihus  eorum  et  scient 
quia  ego  Dominus.  0  montes  Israel,  cum  interfecti 
vestri  ceciderint  in  medio  ararum  idolorumque  ve- 
strorum  in  omni  colle  cxcelso,  in  cunctis  montium 
summitatibus;  cumque  complevero  lucos  vestros  ca- 
daveribus  mortuorum,  in  quibas  quondam  accende- 
runt  tbura  idolis  suis  redolentia,  tunc  extendam 
manum  meam  ad  ultionem,  quae  fuerat  hucusque 
contracta,  et  redigam  universam  terram  Israel  in 
solitudinem,  a  deserto  Deblatha,  qus  est  in  terra 
Emath,  quas  hodie  vocatur  Epiphania  Syrise,  in 
cunctis  habitationibus  corum  ;  ut  omnibus  pateat 
nihil  osse  inter  solitudinem  et  mare  Magnum,  quod 
non  hostilis  mucro  consumpserit.  Multi  putant 
eumdem  esse  locum,  de  quo  in  Jeremia  scriptum 
est  :  Et  apprehenderunt  Sedeciam  in  deserto  quod  esi 
juxta  Jericho.,  es  omnU  comitatus  ejus  diffugit  ab  eo. 
Cumque  comprehendissent  regem,  adduxerunt  eumad 
regem  Babytonis  in  Dehlatha,  qux  est  in  terra  Emath 
{Jer.  xxxix,  5).  Potest  et  ob  vicinam  similitudinem 
UALETH  et  RES,  1,  1,  Ilebraicarum  litterurum,  quaj 
parvofipice  distinguuntur,  vel  Deblatha  vel  Hebiatha 
ap  pellari .  Juxta  mysticos  autem  intollectus,  extendit 
Dominusmanumsuamsuperomnesquihasreticofue- 
ranterrore  decepti,utterrameorum,qujB  interpreta- 
tur  Ecclesia,  faciat  desolatam  a  deserto  Deblatha, 
quod  in  1  i  ngua  nostra  TraXaOr^  v  ,hoc  est ,  massamficof^m 
sonat,  caricarumque  inter  se  compactarum,ut  post- 
quam  in  simulata  dulcedine,  qu»  non  erat  terrse 
cultsB,  sed  solitudinis,  amaritudinem,  repererint, 
tunc  cognoscant,  quia  ipse  sit  Dominus.  Mel  enim 
distillat  de  lahiis  mulieris  meretricis,  qux  ad  tempus 
impinguat  vescentium  fauce%y  et  postea  amarius  felle 
reperitur  {Prov.  v,  3,  4).  Hoc  signiflcant  et  duo  cala- 
thi  ficorum,  qui  positi  sunt  in  Jercmia  contrafaciem 
templi  (Jer.  xxiv) :  unus  ficorum  optimurum,  et  unus 
pessimarum  :  quorum  altcr  ad  Ecclesiani  Christi 
refcrtur,  alter  ad  congregationem  malignantium. 

(Gap.  VII.—  Vcrs.  1,2.)  Et  factm  est  sermo  Domini 
ad  me,  dicens  :  Et  tu.  fxli  hominiSyha*c  dicit  68  Domi- 


ia)  Antea,  morietur.  Et  loci,  inquit  Victor.  continentia  vocem  bene  emendatam  ostendit,  sic  enim  idem 
•emper  servatur  tempus. 


S.  EUSEBII  HIBRONTML 


64 


nusDevsterrseJfraeliFinis,  (a)  venit  finis  super  qua-  A  nis  :  ut  judicet  eam  seoundum  vias.Buas,  et  osten- 


tuor  alas  ierr%.  Quas  nos  plagasmundi  interpretati 
Bumus :  Orientem  videlicet  etOccidenlem.Meridiem 
et  Septentrionem.  De  quibusalis  et  Isaiasloquitur  : 
Domine,  ab  alis  sive  finibus  terrae  portenta  aiidivimus 
(Isa,  XXIV,  16),  qu8B  in  toto  orbe  per  apostolos  gc- 
rebantur. Et  de  sanctis  scriptum  est :  Si  dormieritis 
tnter  medios  cleros  pennx  cotumbx  deargentatse^  et 
posteriora  dorsi  ejus  in  pallore  auri  (Ps.  lxxii,  14). 
Unde  et  Dominus  cum  appropinquasset  et  vidisset 
Jerusalem,  flevit  et  dixit  :  Quoties  yolui  congregare 
filios  tuos,  sicut  gallina  congregcU  pultos  .mos  sub  atas 
suas.et  notuisti {Matth.  xxni,37)?Iste  estqui  in  Deute- 
ronomii  cantico  expandens  alas  suas  suscepit  eos, 
et  assumpsit  eos  in  humeris  suis  (Deut.  xxxii).Qui- 


dat  illi  omnes  abominationes  suas  :  ut  recordetur 
operum  suorum,  ct  intelligat  quid  male  [.4/.  mali] 
gesserit.  Qnod  autem  dicit:  Non  pareet  ociilusmeus 
super  te,  et  non  miserebor,  quasi  clementissimus  me- 
dicus  incidere  cupicns  putridas  carnes,  et  cariosa 
vulnera  adurere  cauterio,  non  parcit,  utparcat :  non 
miseretur,  ut  magis  misereatur  ;  ne  quid  putridum 
vivasque  carnes  sui  vicinia  corruptum,  remaneat 
in  corpore.  Percutit  autem  Dominus  quem  diligit,  et 
castigat  omnem  fiiium  quem  rccipit  (Hebr.  xii,  6). 
Cujus  intelligentiffi  illud  est  :  Ego  percutiam^  et  ego 
sanabo  (Deut.  xxxii,  30).  Omnis  enim  medicina  ad 
tempus  habct  amaritudinem,  sed  postea  fructus  dolo- 
ris,  sanitate  monstratur.  Tale  quid  et  per  Amos  lo- 


dam  spirituales  alas  terrsB,  quibusad  CGelestia  sub-  n  quitur  Deus  :  Quoniam  voscognovide  universis  tribu* 
voiamus,  quatuor  ponit  genera  credentium  :  domum      bus  terrx  :  idcirco  utciscar  super  omnia  peccata  vestra. 


Aaron,  et  doraum  Levi,  et  domum  Israel,  ettimen- 
tes  Dominum.  De  quibus  et  Psalmista  canit  : 
Domus  Israetj  benedicite  Dominum  :  domus  Aaron^ 
benediciteDominum:  domus  Levi,benedicite  Dominum; 
qui  timetis  Dominum,  benedicite  Dominum  (Psat, 
cxxxiv,  19-21).  In  Aaron  sacerdotium ;  in  Levi, 
ffidituos  et  ministros ;  in  Israel,  cunctum  populum  ; 
in  timentibus  Dominum  proselytos  intelligens.  Nos 
autem  simpliciter  explanandum  putamus,quod  post 
comminationem  montium  Israel,  ad  omnem  terram 
Israel,  sive  decem,  sive  duodecin  tribuum  sermo 
propheticus  dirigatur  :  et  nequaquam  propheta  fu- 
tura  prsenuntiet,  sedjam  ingruentom  videatcaptivi- 
tatem.  Quinto  enim  auno  Sedeciae  coepit  Ezechiel  in 


Novit  enim  Dominus  eos  qui  ejus  sunt  [Amos  iii,2).Et 
vias  [At.  egressum],inquit(II  Tim,  ii),  illius  totius- 
que  vito;  grcssam,abominationesquc,etmaculas  po- 
nam  in  medio  ejus  :  ut  antc  oculos  peccatricis  quae 
pro  sanitate  punitur,pristina  peccata  ponantur.Gum- 
que  hoc  fccerit  Dominus,  scient  qui  craciati  sunt, 
quod  ipse  sit  Dominus.  Uoc  ipsum  sonat  et  illud  te- 
stimonium  :  Utciscar  Jacob  secundum  vias  suas,  et 
juxta  adinventiones  ejus  reddam  ilti  (Osee  xii.  2). 

( Vers.  5,6).  Hxc  dicit  Dominus  Deus  :  Aflliclio  unay 
afljictio  ecce  venitifinis  venit^venitfinis.Ev  igtlavitadver- 
sum  te,ecce  vcnit.  Venit  contractio[\\i\g.contritio]super 
te,  quihabUas  in  terra.  Ha3C  in  Septuaginta non  haben- 
tur,  scd  tn  editione  eorum  detranslatione  65  Thco- 


Babyione prophetare  captivis;  etannonono  venitNa-  C  dotionissub  asteriscis  additasunt.Nos  autemsequa- 


buchodonosor  et  obsedit  Jerusalem  :  cepitque  eam 
anno  undecimo  Sedeci».  Exquibus  perspicuum  est 
venisse  nnemot  appropinqua8sse,non  supcrmontes 
etcoiles  rupesqucet  valles.sed  superquatuor  plagas 
terrae  ex  omni  parte  Israel :  non  omnis  terra;  :quod 
si  dixisset,  de  toto  mundocredi  poterat ;  sed  tcrroB 
8impliciter,quod  significatlsraelis.  Siccnim  ccDpe- 
rat  :  Hxc  dicit  Dominus  Deus  terrns  Israet :  Finis, 
venit  finis  super  quatuor  ptagas  terrae. 

(Vera.  3,  4.)  Nunc  hnis  super  te,  etmittam  [Vulg. 
emiitam]  furorem  meum  in  te,  iudicaba  ie  juxta  vias 
tuaSf  et  ponam  conira  te  omnes  abominaiiones  tuas. 
64  Ei  non  parcet  oculus  meus  super  ie,  et  non  misere- 
bor  :  sed  vias  tuas  ponam  super  te,  et  abominationes 


mur  Hebraicum.  Pro  afflidione^  quam  juxta  Symma- 
chum,  qui  interpretatus  cst  y.dx(u(Tiv  pcrspicuitatis 
causa  posuimus  :  et  in  Hebraico  etin  Graeco  xaxfa, 
vel  TrovTjpta  scribitur  :  id  est,  matitia.  Dicitnr  [i4/.Di- 
cit]  autem  quod  extremum  peccatorum  terrae  Israel 
tempus  advenerit  :  ut  jam  non  elTugiat  sententiam 
Dei,  quam  longo  tempore  merebatur.  Et  quia  nec- 
dum  complcvcratpcccatasua^proptereadifrerebatur 
supplicium  ;secundumilludquodscriptumest  :iV6?c- 
dumenim  completa  sunt  peccaia  Amorrhmorum  (Genes. 
XV,  16).  Undu  et  Dominus  ad  Judaeos  :  Et  voSy  ait, 
implete  mensurampatrum  vestrorum  (Maith.  xxiii,32). 
Venittibi  ergo  miseria  ;  venitafflictio,venitquecap- 
tivitas.  Et  ne  putes  me  rursum  futura  minitari,os- 


tu3e  in  medio  tui  erunt :  et  scieiis  quia  cgo  Dominus.  ])  tendodigitoatquedemonstro.  Eccevenit,fini8vcnit, 


In  hoc  capitulo  juxta  LXX  Interpretes  ordo  mutatus 
est  atque  confusus  :  ita  ut  prima  novissima  8int,ct 
novissima.vel  primavel  media^ipsaque  medianunc 
ad  extrema,nunc  ad  principia  transfcrantur.Exquo 
noB  et  ipsum  Hcbraicum  ct  csteros  sccuti  inter- 
pretes,  ordinera  posuimus  veritatis.  Ad  terram  igi- 
tur  Israel  sermo  dirigitur,  quod  venerit  super  eam 
finis  et  consummatio,  et  emittat  Dominus  furorem 
Buum  in  eam,non  injuetum^et  tantumde  indigna- 
tione  venientem  ;  sed  plenum  fiequilatis  atque  ratio- 


venit  flnis.  Qui  hucusque  dormitare  tibi  videbatur 
et  quiescere,  evigilavit  contra  tc  repente  atque  sur- 
rexit.  Venit  contraciio,  quae  in  Hebraico  dicitur 
SEPHPUiRA  (ni^S^),  et  quam  Aquila  interpretatns  est 
TcpodxoirTjjiv^id  esiyCOfiiemptaiionem  et  prospeciionem, 
quam  semper  pavida  tibi  venire  metuebas  ;  et  quam 
interpretatus  cstTheodotio  7tAox>iv,  id  est,  ordinem 
contextumque  malorum  omniuin.  Porro  quod  dici- 
tur  super  te  qui  habitas  in  terra,  juxta  illud  Apoca- 
lypseos  Joannisdebemusaccipere  :  Vx  superomnes 


(a)  Victor.,  Finis  venit,  venit  finis;  verbum  venit  ex  Vulg.  editione,  et  Hebraico  replicans. 


65 


COMMENTARIORDM  IN  EZECHIELEM  LTB.  II.  CAP,  VII. 


66 


^ui  habitant  in  terra  {Apoc.  viir,  13).  Sanctus  enim  A 
non  est  habiUlor  terrflR.  sed  advena  atque  pcregri- 
nus ;  dicitque :  Advena  ium  el  pe.regrinus^sicut  omnes 
patres  mei  {Psal.  xxxviii,  13).  Quamobrem  et  Abra- 
bam  Ilebrsu?,  id  est,  izt^vzr^^  et  peregriraus  trans- 
itorque  memoratur  ;  ne  prssenti  ssculo  ad  futurum 
transire  festinans.  Fossumus  hunc  locum^  ct  spiri- 
tualiter  interpretari  contra  populum  Judaeorum, 
supcrquem  venit  finis  et  consummatio  a  sanguine 
Abei  justi  usque  ad  sanguinem  Zacharia;  filii  Bara- 
chiae,  quem  inlerfecerunt  mtcr  tempium  ct  altare 
iltatth.  xxiii).  Quamdiu  enim  non  miserunt  manus 
in  Filium  Dei,  dormitavit  sententia  eis  Domini,  ot 
dilata  est.  Quando  vero  interfecerunt  hxredem,  ut 
periret  hxreditas  :  tunc  rvigilavit  adversum  eos,  at- 
que  surrexit  omnis  ordo  miseriarum  66  atque  per-  p 
plexio ;  quia  non  quaesierunt  ccclestia,  scd  torrae 
hxrere  cupierunt. 

(Vers.  7.)  Vcnit  tempus,  prope  est  dies  occisionis^ 

et  non  glorix  montium.  Verbum  Hebraicum  adarim 

quod  nos  in  duo  verba   divisum,    primum  ad  Tn, 

secundum  arim  D^in,  juxta  Theodotioncm,  gloriam 

montium  interpretati  sumus,  Symmachus  verlit  in 

recrastinationem,d\x\iqae  :  Et  fempus  prope  est :  dies 

fcstinationis,  et  non  recrastinationii .  Porro  LXX  ita 

transtulerunt  :  Venit  tempus,appropinquavit  dies,non 

cum  perturbatiane,  neque  cum  doloribus,  Thcodotio  : 

Fenit  temptis,prope  estdies  famiset  non  glorwe  mon- 

tium.  Occisionis  autcm  tempus,  et  famis  nunc  quo- 

que  in  Judaico  populo  comprobatur,  non  habente 

prophetas  nec  verbum  Dei,  quo  anima  credcntium  C 

pascitur.  Montes  autem  magistros  intellige,  ct  qui 

babeant  notitiam  Scripturarum.  De  quibus  ct  in  alio 

locodicitur :  lltuminans  tumirabiliter  a  montibus  xter^ 

nitiPsal.  Lxxv,  5).  Porro  Septuaginta  qui  dixerunt : 

non  cum  perturbatione,  non  cum  doloribus,  illud  si- 

gDiGcant,quod  tantum  habeant  ignorantis  [.4/.tan- 

tam  ignorantiam]  Dei  ^t  animi  ceccitatem ;  ut  nec 

turi>enlur  in  scelcribus  suis,  nec  pcQnitcntise  dolori- 

bu9  crucientur. 

(Vers.   8.)   Nwic  de   propinquo    effumlam   iram 

meam  fuper  te^et  (a)  rcplicabo  furorem  mcum  in  fCfet 

fudicabo  te  juxta  vias  tuas.  Si  a  quinto  anno  trans- 

migrutionis  regis  Jechonis  usque  ad  nonum  annum 

regni  Sedeciae^  quando  venit  Nabuchodonosor^ct  ob-  n 

sedtt  Jerusalem,  supputare  voluerimus,  trcs  anni 

erunt  medii.  Unde  rectedicitur  :  Nunc  de propinquo 

efundam  iram  meam  super  tc.  Ncquaquam  tibi  ven- 

tura  proidicam,   nec  comminabor  qu(c  longc  post 

futum  sunt  :  nunc  in  te  compiebo  furorem  meum. 

Qui  furor  et  ira  nequaquam  absquo  judicio  est :  sed 

nt  reddat  vias  tuas  in  caput  tuum,et  omnes  abomi- 

(a)  Ex  subnexa  Hieronymi  expositiono,ubi  et  nunc, 
inquit,  in  te  comblebo  furorem  meum,  videatur  cum 
Victorio  legcndum  complebo,  pro  rcplicabo^umxime 
cum  ita  et  Vulgata    llieron.   editio  habeat,  et  He- 

brsuB   teitos  ^D^S^i   QriBCUsve   9nvT&Xi7Ui  assea- 
tiatar. 


nationes  tuas  sentire  to  faciat.  Po^sumus  autem  et 
de  extrcma  captivitate  dicere^qnud  post  iuterfectio- 
nem  Christi,  quando  venit  eis  Hnis  et  evigilavit  ad- 
vcrsum  cos  peccatum,  impletum  cst  illud,  quod 
scriptura  est :  Nunc  perve^nt  in  cos  ira  Dci  in  finem 
(I  Thess.  i,  10).  Quundo  a  Tito  et  Vospasiano  Jcru- 
saIcmcircumdataest.ctadvonitdesolatioeju8,67  et 
impletum  est :  Erce  relinquetur  vobis  domus  vestra 
deserta  (Matth.  xxiii,  'W).  Tunc  judicati  sunt  juxta 
vias  suas,ctblasphemias,quibus  Dominumnegave- 
runt;  etscnserunt  furorem  Dci :  et  omnis  indignatio 
ejus  supcr  illos  effusacst.rcceperuntque  scelcrasua, 
ut  permaneat  deletio  templi  usqucad  coiisummatio- 
nem. 

(Vers.  9.)  Et  non  parcet  oculus  tneus,  neque  mi- 
serebor  ;  sed  vias  tuas  imponam  (sive  dabo)  tibi,  et 
abominationes  tux  in  medio  tui  erunt,  et  scietis  quia 
ego  sum  Dominus  perrutiens.  Gausas  severitatis  et 
ansteritatis,8ivc,  ut  Hxretici  putant,crudelitatis  Dei 
quod  non  parcat  oculuscjusnec  misereatur,subjecit 
dicens  :  Vias  tuas  dabo  tibi,  et  abominationes  tuae  in 
mcdio  tui  erunt ;  ut  sentias  quse  fecisti,et  vidcns  nbo- 
minationcs  tuas  vel  in  conspectu  tuo,  vel  in  medio 
omniuin  positas,  cmendcs  errorcm  pojnitudine,  et 
recedens  a  pristinis  opcribus,  cum  oderis  quos  fe- 
cisti,  tunc  sentias  quod  ipse  sit  Dominus  {fleb.THi). 
Qui  ideo  percutitut  eraendet,et  castigat  omnem  fi- 
lium,  quem  rccipit. 

(Vers.  ^O,  11.)  Ecce  dies,  ecce  venit,  egressa  est 
{b)  contractio :  floruit  virga,  germinaiit  superbia. lai- 
quitas  surrexit  in  virga  impielatiSy  non  cx  eis,  et  non 
ex  populOf  neque  ex  sonitu  eorum  :  ct  non  erit  requies 
eis.  L.XX  :  Ecce  dies  parit,  ecce  finis  venit,  egressa  est 
complexio,  etfloruit  virga,  germinamt  superbia,susci' 
tata  cst  injuria,  et  conteret  fortiludinem  iniqui,et  non 
cum  perturbafione  neque  cum  festinatiotiCjet  non  ex  ip- 
sis  sunt,  neque  putchritudo  in  eis  Contracta  est,  in 
quit,  dies  et  abbreviata,instatque  vicina  captivitas, 
Floruit  virga  quas  multo  vobis  tempore  minabatur, 
et  do  flore  fructum  plagarum  parturiit  [  i4/.parturit]. 
Superbia  vestra  gcrminavit  quod  merebamini,ut su- 
per  virgam  impietatis  vcstraB,(r)  qua  subjectos  vobis 
impie  cxdobatis,  consurgat  iniquitas,  quoe  non  est 
ex  miserabili  populo,  ncque  ex  eis  qui  instar  bruto- 
rum  animantium  ducunturamagistris,Dequeex  cla- « 
more  eorum  et  sonitu,  quo  frustra  vociferabantur, 
a  sacerdotibus  Phurissisqueseducti,utconsonavoce 
clamarent  et  dicerent  :  68  Crucifxge,crucifige  talem 
{Joan.  XIX,  C),  Unde  no^  erit  cis  requies,  sed  fleter- 
ua  captivitas.  Porro  Septuagintajuxtu  illum  scnsum 
in  quo  scribitur  :  nequeenim  sciiisquid  venturapa' 
riat  dics  {Prov.  xxvii,  )1,  dixerunt  :  Ecce  dies  parit, 
quod  multo  antc  conceporat :  venitque  pnis^etegressa 
est  comple.rio,  quaj  mala  vcstra  omnia  complectatur 

(6)  Itaretinendum,etsubnexaexpositio  probat,  et 
Hebr.msirn.quod  circulum  sonat.  lu  Hieron.autem 
edit.  confraciio  scribitur. 

{c)  Sic  nostri,ct  quatuor,  quos  Victor.  laudat,m8B. 
oodioes  babent.  Mattian.,  post  Erasm.,  gtifa. 


67 


S.  EUSBBII  HIERONYMI. 


68 


et  teneat,  sive  ut  Symmachus  interpretatus  est,t;i-  A  tuaginta  non  habetur.   Pro  populo  potest  multitudo 


spectio^  ut  omnia  videat  Deus  qua;  fecisti8,et  consi- 
deret  opera  Testra,et  rcddat  uniculque  quod  mere- 
tur.  In  eo  autem  quod  ipsi  simililcr  transtulerunt, 
floruit  virga,  ilio  testiraonio  uti  possuraus  :  Ne  au- 
feras  virgam  a  filio  tuo  {Prov.  xiii.  13).  Et  Aposto- 
lus  :  Quid  vuUisf  In  virga  veniamad  vos,  an  in  cha' 
ritate  et  spiritu  mansuetudinis  (I  Cor,  iv  21)  ?  Scd 
et  Deus  ore  Psalmistas  resonat :  Visitaho  in  virga  ini- 
guitaies  eorum^  ct  in  flageltis  peccata  eorum  :  miseri- 
cordiam  autcmmeamnon  auferam  [k\,dispergam\  ab 
eis  [Psal,  lxxxviii,  33,34).  Ideo  ergo  Dominus  visitat 
et  periiutit,ut  (a)  oriatur  et  pateat  omnis  supcrbia, 
qua;  diu  iHtebatinclusa  ;  et  susciteturinjuriacontra 
ortam  etgcrminantom  superbiam,conteraturque  for- 


et^ur^a  juxtaHebraicum  accipi ;  hoc  enim  signiflcat 
AMONA  (naiDH).  Causaque  perspicua  est  quod  id- 
circo  qui  emit,gaudere  non  debeat,et  qui  vendit, 
lugere  desistat,quia  ira  Dei  in  brevi  ventura  sit  su- 
per  omnem  multitudinem  terro;  Judae(c,sive  Jerusa- 
lem.Exsupcrioribusenimintelligitur^inquibusscri- 
plum  est  :  Hsec  dicit  Dominus  Deus  terrx  Israelfeic. 
(Vers.  i3.)  Quiaqiii  vendit.ad  idquod  vcndiditnon 
rcvertetur.HuxiB.  Hebraicum  morem  loquitur.  Omnis 
enim  emptio  ad  venditorem  revertebatur  quinqua- 
gesimoanno  remissionis,qui  apud  illos  vocaturju- 
biI(Bus.  Ante  igitur  quam  annus  remissionis  adve- 
niat,  quando  possessiones  ad  priores  dominos  re- 
vertuntur,  ingruet  captivitas,quaB  omnem  urbis  au- 


titudo  iniqui,  non  cum  perturbatione,  noque  cum  t»  feret  consuetudinem.Porro  quodSeptuagintatrans- 
festinatione.  Finis  enira  florentis  virga;,  sanitas  est      tulerunt :Qma  qui  emet,  advenditorem  nonrevertetur. 


atque  correctio,  qua5  non  eorum  merilo  venit,  qui 
corripiuntur,nec  pulchritudine,qunm  in  so  non  ha- 
bent,  sed  misericordia  Domini.  Locus  dirficilis,  ti 
inter  Hcbraicum  et  soptuaginta  multum  discropans 
quibuspleraquedcTheodotioniseditioneadditasunt 
ut  aliquam  habere  consequentiam  viderentur 

(Vers.  i2.)  Venit  tempus,  appropinquavit  dies.^on 
solum  ad  JerusaIcmdicitur,quod  venerit  ei  tempus 
captivitati8,et  appropinquaverit  dies  quo  Babylonio 
sit  vallanda  excrcitu  ;  sedel  ei  qui  cxstructis  ct  di- 
latatis  horreis  exsultabat,  Dominus  loquitur  :  Stulte 
hac  nocte  aufcretur  anima  tua  a  te :  qux  autcmprxpa- 
rasti,  cujus  erunt  (Luc.  xi,  20)  ?  Unde  et  Aposto- 
lus  :  TempuSy  ait,   abbreviatum  est  (I  Cor.  xii,  29). 


cum  juxta  historiam  penitus  non  cohaereat,  juxta 
anagogen  hunc  sensum  habere  potest  :  utdicamus 
eum  qui  haeretico  fucrat  errore  deceptus,cuin  intel- 
lexerit  magistri  fraudulcntiam,  nequaquam  rcverti 
ad  venditorem,id  est,ad  mngistrum  :  sed  eum  despi- 
cere  atque  contemnero. 

10  Et  adhuc  in  viventibus  vita  eorum^quia  viuo  ad 
omnem  multitiuiinem  ejus  non  regredietur.  Quomodo 
possessio  non  revertetur  ad  priorem  dominum, 
ovcrsione  urbis  instante  :  sic  visio  et  comminatio 
prophetaIis,qu{B  ad  omncm  multitudincm  urbis  di- 
rigitur,  nequaquam  regrodietur,  ct  irrita  lict ;  sed 
rebus  explcbitur,vivcntibus  adhuc  his,ad  qubs  pro- 
phctalis  sermo  dirigitur.  Hoc  autom  ait,  ut  osten- 


£t  in  {b)  alio  loco  :  Praeterit  enim  figura  hujus  mundi  C  dat  iraminentem  captivitatera,ne  secundura  consue 


(iftirf.,  31).  Notandum  quod  non  in  futurum  distu- 
lerit,  sed  de  praesenti  dixerit,  praeterit,  et  quotidie 
labitur  Ogura  mundi.Numquam  cnim  in  eodem  statu 
permanet;sedscrapcrcrescentiuractdccresccntiura 
flgura  prastcrvolat  60  et  mutatur.Undeet  Dominus 
Cmtum^  inquit,  et  terra  prxteribit  {Matth.  xxiv,  35). 
Sin  autem  haec  quibus  omnia  qua;  in  mundo  sunt 
(c)  continentur,praetereunt  atque  petranseunt,  quid 
potest  in  humanis  rebus  esse  perpctuum? 

(Vers.  13.)  Quiemit^non  txtetur,  et  qui  vendit, 
non  /u^^a/.Naturalo  est  in  posiisessionum  emptione 
laetari:in  venditione  lugere.  Cnm  autem  insletser- 
vitus  atque  captivitas,et  gaudium  et  tristitia  in  utro- 
que  Bunt  vana.Unde  ct  Apostolus  :  Tempus  abbrevia- 


tudincm  diccrent :  Visio  haec  in  longos  dics  erit,et 
post  torapora  multa  complcbitur.  Possumus  et  hoc 
dieere,  quod  postquam  recesscrit  a  Judaeis  visio 
prophetalis  :  Lex  enimet  prophctxusquc  adJoannem 
Baptistam  (Math.  xi,  '13),  post  intcrfectionem  Sal- 
vatoris  ncquaquara  rcgrediatur  ad  eos,nec  ultra  mo- 
reantur  habcre  prophetas.  Significanterque  ad  om- 
nera,  inquit,  multitudinem  visio  non  regredietur. 
Ergo  regredicturad  cos  qui  ex  Jud.TJs  Domino  cre- 
diderunt,  apostolos  vidclicet,  et  rcliquias  populi 
Judaici,  quaa  ex  Isracl  salvae  factas  sunt.Sed  nec  isti 
duo  versus  habentur  in  Septuaginta  editionc. 

JU  vir  in  iniquitate  vitxsux  nonconfortabitur.LXX: 
Et  homo  in  ocuiis  vitx  suse  non  obtinehit.  Et  est  sen- 


tum  est :  de  cxtero\  qui  habent  uxores,  sic  sint  quasi  j)  sus  juxta  Hebraicum  :  Non  prodcrithomini  iniqui. 


non  habeant^et  qui  flentt  quasi  non  fleanty  et  qui  gau- 
dentf  quasi  non  gaudeantyet  qui  emunt.quasi  nonpos- 
iideantf  et  qui  utuntur  mumlo  istOy  quasi  non  utantur 
(I  Cor.\ii,29 seqq. ).^a.m  et  diluvium  eracntcsoppres- 
sit  atque  vendentes,  ut  Dorainus  loquitur  in  Evan- 
golio  (Matth.  xxiv). 
Quia  ira  spuer  omnem  populum  ejus.  Hoc  in  Sep- 

(a)  Penes  Rabanum,  atque  in  uno  Vatic.  ms.,  mo- 
riatur :  quod  sciolus  non  nemo  de  suo  scripsit. 

(b)  Gum  haec  testimonia  juncta  sibi  sint.  Victor. 
refloripsit  in  eodem,  pro  atio  loco,  Simile  quid  et 
panlo  inferius  audet. 


tas  sua,nec  ei  pracbcbitaliquam  fortitudinem.Juxta 
Septuaginta  :  Et  homo,(d)  qui  desidcravit  quod  in 
mundo  putavit  esse  pretiosum^  non  obtinebit ;  sed 
libertate  pcreunte,amittetur  omno  quod  pulchrum 
est.Ambiguitas  autem  Uebraicarum  litteraruni  iod  i 
etvAU  i,quaetantum  magnitudinediscernuntur,feoit 
alios  iniquitatemy  alios  oculos  interpretari. 

(c)  Inaliis  Iibri9,(}uibus  fere  concinitet  Rabanus, 
Siti  autem  hxc  omnm,qux  in  mundo  sunt  continenter 
prastereunt,  clc. 

(d)  Ex  emendatioribuB  Victorii  mss.  qui  pro  qtwd 
reBtmiimus. 


69 


COMMENTAUIORTJM  IN  EZECHIEI.EM  UB.  11.  CAP.  VII. 


70 


(Vere.  14.  )  Canite  luba,  prxparentur  oinnes.LXX:  X 
Clangite  tuba  et  judicate  otnwm.De  tubanim  clangore 
et  Bonitu  in  multis  locis  legimus,  ut  ihi  :  Sicut  tuba 
exalta  vocemtuam  (Isai.  lviii,1)  :  etalibi  :  Clangite 
tfi  neomenia  tuba  ininMgni die  solemnitatis(a)  nostrce 
(Ps.  Lxxx,3)  ;  et  in  Apostolo  :  Quoniam  ipsc  Dominus 
in  jussuM  in  voce  archangeli^et  in  tuba  Dei  descendet 
de  c(elo[l  Thess,  iv,  5).  Et  in  Evangelio  :  Nolite  tuba 
clangere  ante  vos  (Matth.  vi,  2).  Et  tubas  ductiles 
atque  argentcas  Numerorum  narrathistoria  (Num. 
X  ei  xxxi),  71  quaB  sermoni  prophetico  comparan- 
tar,et  doctrinaB  ApostolicaB.Praecipiturque  nunc,  ut 
orones  ad  signum  clanjroris,et  buccina3,praeparen- 
tur  ad  bella.  Porro  quod  dixere  LXX,  et  judicate 
omn2a,nulIidubiumest  quinapostolorum  conveniat 
potestati.  Qui.postquam  cccincrit  angelorum  tuba,  p 
judicaturi  sunt  in  duodecim  thronis  duodecim  tribus 
Israel.  Quorum  Paulus  loquebatur  :  Angelos  judica 
bimus  (I  Cor.  vi,  3)  ;  et  (6)  alibi  :  In  vobis  judica- 
bitur  mundus  {tbid.y  2).  Juxta  praesentcm  autem 
sensum  jubentur  pcr  ironiam  hi  qui  huic  onicio 
mancipati  8unt,tuba  clangere^ut  omncs  contra  Ba- 
bylonium  parentur  exercitum. 

Et  non  esl  qui  vadat  ad  prcelium.  Ira  enim  mca  su- 

per  (r)  omnem  multiludinem  ejus.  Et  baec  in  Septua- 

ginta  non  habentur.  PraBceperat  Deus  [Num.  x)  ut 

tuba  canerent  ad  exercitum  praeparandum^  qui  Ba- 

byloniorum  posset  resistere   fortitudini  ;  sed  nihil 

profuit  imperasse,cum  non  sit  in  populo  qui  audeat 

ad  bella  procedere.Idcirco  autem^  enervatus  est  po- 

pulus,et  caret  viribus  pra3liandi,quia  omnis  iraDei 

super  omnem  multitudinemcjus,8ubauditur  urbis  C 

Jerusalem,8ive  terrae  Judaea?.  Sed  et  in  nostra  terra 

et  Jeru8alem,quando  nosvel  persecutio  publica,vel 

variorum  incentiva  vitiorum  superarcnituntur,fru- 

stra  magistris  canunttuba,etpra!parare  nos  adbella 

fedtinant,cum  nulla  sit  in  populo  fortitudo^quac  id- 

circo  subtracta  e8t,quiairam  Dei  praesentia  mcruere 

peccata. 

:  Vers.  1.5,  ^O.)  Gladius foris.pestis  ei  fames  intrin- 
i^r>«.  ilui  in  agro  esi  gladio  morietur  :  et  qui  incivi- 
tatCf  pestilenlia  et  faine  devorabuntur.  Et  salvi  erunt 
quj  fugerint  ex  eis  :  cnmtque  in  montibus  quasi  co- 
lumljce  convattium  omncs  trepidi :  unu^quisque  inini- 
quitatc  :¥i/a.Septuaginta,co/um^a«  corzm//tum,sivc,ut 
Theodotio  transtulit,  m^dt7an/^j,omnino  tacucrunt. 
Hocque  quod  nos  interpretati  sumus,  omncs  trepidi  j) 
unuiquisque  in  iniqnitate  sua,  Theodotio  transtulit 
ita  :otnn4fs  mussitantes,  unaqiuequein  iniquitate sua; 
ut  sub  metaphora  columbarum  meditantium,signi 
ficet  unumqucmquc  de  populo  suum  flere  peccatum 
et  intelligere  atque  sentirc  cur  ista  patiatur.  Tres 
aatem  partes  aliorum  quiin  urbc  pestilentiact  fame 
79moriuntur,et  iliorum  quos  gladius  foris  interfi- 
ci(>t,et  eorum  qui  captivitatem  fuga  evaserint,supra 

fa'  Alias  editi,  Victorio,qncm  sequimur, c.xccpto, 
rei/ra?  praeferunt. 

i^b)  Iterum  Victorius  legi  vult  in  eodem  /oco,pro 
diHf  qaod  juncta  sibi  mutuo  bao  sint  testimonia. 


legimus:quorum  quisalvu8fuerit,transibit  ad  mon- 
tes,ot  instar  mussitantium  columbarum,sua  trepi- 
dus  peccata  deflebit.  Tropoligicc  vcro  sic  accipien- 
dum,  quod  qui  in  agro  et  campo'  est,*  cxtra  lines 
Don*inica3  civitatis,  quaj  interpretatur^Ecclesia,ad- 
versariimucrono  feriatur,qui  autem  in  civitateege- 
rit  negligcRter,  nec  prajparaverit  sibi  cibos,de  qui- 
bus  in  Provcrbiis  scriptum  est;  Quioperatur  terram 
suam,  replebitur  (Al.  saturabitur)  paribus  (Prov.xii, 
11,)  iste  fame  morietur  et  pestilentia.  Pauci  autem 
qui  vcl  htOireticorum  gladium,  vel  dcsidiaB  sum  fa- 
mem,  morteraque  vitaverunt  non  salvabuntur  nisi 
montibus,  et  nisi  assnmpscrint  alas  columbae,  et 
avolaverint,  et  requioverint.  Quae  columbaj  quam- 
diu  in  vallibus  sunt,  trcpidant  et  ad  singula  refor- 
midant  :  quarum  prfficipimur  imitari  innocentiam 
et  de  quibus  in  psalmo  scriptum  cst  :  Si  dormiatis 
inter  medios  cleros  pennx  columbx  deargentataSfCt  po» 
steriora  dorsi  ejus  in  pallore  auri  (Ps.  lxvii,  14)  :  in 
cujus  specie  desccndit  Spiritus  sanctus,  et  mansit 
super  Dominum  Salvatorem.Pulchreque  juxta  Theo 
dotionem  vocabimus  columbam  meditantem(il/a//A 
iii);  eum  qui  in  lege  Domini  die  ac  noctc  meditatur 
et  dc  quo  scriptum  est  :  Os  justi  meditabitur  sapien 
tianj  (Ps,  XXXVI,  30). 

(Vers.  n.)  Omnes  manus  dissotventury  et  omnia 
genua  fluent  aquis.Et  accingent  se  cilimis^etoperiet  eos 
formido. Vro  gcnibus  aquis  fluentibus,  Septuaginta 
transtulerunt,/l?mora  poiluentur  humore.Cum  autem 
omnes  trepidaverint,  et  ad  montana  confugerint, 
manus  omnium  dissolventur,  etnullus  contra  ho- 
stes  poterit  rosistere,  pavorisque  magnitudine, 
urina  polluct  genua  :  nec  valebit  profluentes  aquas 
vosica  cohibcre.  Accingent  se  ciHciis,  et  trcmor 
omnia  possidebit.  Hoc  in  illo  populo  factum  est^non 
solum  sub  Babyloniis,  scdet  sub  Roinanis,quando 
pervenit  in  eos  usquc  ad  finem  ira  Dei.  Caeterum  et 
in  nostra  Judaea  in  quaestDomini  confcssio,quando 
mulliplicata?  fuorint  iniquitates,etrefrigueritmulto- 
rumcharita8,omnes  manusbonorumoperumdissol- 
ventur,et  7S  cuncta  genua,sivc  femora  flucnt  ai|ui8 
eorum  qui  illicitos  quaesierunt  concubitus,  et  quos 
in  legc  yjyrjpyjz;(;,\d  est,//u.cum  scminis  sustinentes 
et  immundos  Scriptura  cognominat.Unde  qui  tales 
8unt,debent  sc  accingere  ciiiciispoDnitentife^ctven- 
turum  judicium  formidare.  Quod  qui  fecerit,mere- 
bitur  Isaiam  audirc  dicentem :  Confortamini,manus 
dissoiutx  :  et  genua  debilia  roboramini  (Isai.x\xy^3). 

(Vers.  18.)  In  omni  facie  confusio,  et  in  universis 
capitibus(d]calvitium. RuhoT  vultus,pudoris  indicium 
est  ct  conscientia  peccatorum  lucet  in  facie  :  spes- 
que  s&lutis  est^quando  delictum  sequitur  verecun- 
dia.  Unde  ad  eam  quae  corde  duro  in  suis  pcccatis 
gloriabatur,  dictum  cst  :  Facies  meretricis  factaest 
tibiy  ncscis  erubescere  (Jer.  iii,  3).    Calvitium    quo- 

(i)  In  vulgata  IWcron.edW.. ^super  universum  popu- 
lum  ejus  :  in  Ilebraeo  autem  naian-SD-SN,  quod 
proprie  turbas,  ac  gentium  multitudinem  80iiat« 

(d)  Apud  Rabanum,  Summa,  inquit,  capila. 


71 


S.  EDSEBII  HIEaONYMI. 


72 


que  capitis,  luctus  est  signum^quando  pcrdit  deco- 
rem  cffisaries,  et  pulchritudinem  comarum  amitti- 
mus.  Denique  et  ad  Jerusalem  dicitur  :  P?v  oma- 
mento  capitis  tui  habebis  calvitium.propter  opera  tua 
{Isai,  III,  17).  Et  alius  propheta  ;  («)  Omnia,  inquit 
eapita  in  omni  loco  attondentur  ct  omnihus  barba 
radetur  {Jer.  xlviii,  37).  Michaeas  quoque  ad  cam- 
dem  Jerusalem  :  Decalvare,  ait,  et  tondere  super  /l- 
lios  deliciarum  tuaritmy  ditata  catvilium  tuum  sicnt 
aquila  (Micli,  i,  IG).  Et  super  mortuis  jubctur 
fieri  calvitium.  Soli  autem  sancli,  hoc  est.Nazaraei 
etquiad  pontificatum  Domini  meruerunt  pervenire 
non  radunt  capita  sua  {Num,  vi).  Neque  enim  ha- 
bent  mortis  opera,  nec  immundi  sunt,  quia  Naza- 
rffii,  id  est,  sancti  Domini  sunt.  Quod  si  juxla  cos 
quispiam  mortuus  fuerit,  omnes  dics  pristini  non 
repntabuntur  sanclificationi  eorum.  Samuel  Dei 
'sanclus  erat,et  proptereaaBlerna  capitis  ornumcnta 
possedit  :  audivitque  illud  do  Cantico  Canticorum: 
Cincinni  tui  nigri  sicut  corvus  {Cant.  v,  ii).  Porro 
Samson  quiapcrdidit  comamyperdidiliurlitudincm 
{Judic,  xvi)  :  paulatimque  renasccntibus  capillis, 
vires  rediero  pristinoj,  ut  multo  piures  moriens 
quam  vivens  occideret.  Ehsajus  vcro  licet  corporis 
haberet  calvitium,  tamen  quia  Nazarieus  Duaiini 
erat,  cincinuis  capitis  fruebatur.  Undc  parvuli(.V/, 
pucri),  quia  parvuii  erant,  et  nec  dum  ad  ajtatem 
viri  pervencrant,  illudentes  calvitio  ejus  atque  di- 
centes  :  Ascende,catve :  ascende ^calve {IV  /»V. 7.11,23). 
74  ferarum  laniatisuntmorsibuH^quarum  Siiltusac 
silv(B  sunt  habitaculum. 

(Vers.  \^,)  Argentum  eorum  foris  projicietur,  et 
aurum  eorum  in  sterquilinium  erit.  LXX  :  Arjcntuvi 
eorum  inplateis  projicietur,  et  aurum  eorum  critcon 
temptui.  Fuga  et  captivitatc  cogente  divitias  ct  auri 
argentiquepondcraprojicient  in  plateis  :  suas  tan- 
tum  animas  servare  cupientes,ne  sint  ponderi  quaj 
prius  fuorc  luxuriae.  Alioquin  et  juxta  anagogcn, 
captivorum  atque  fugientiumdo  Jerusalem  omnear- 
gentum  projicietur  in  pluteiH,in  lata  et  spatiosa  via 
qus  ducit  ad  mortem,quiaangustam  salutis  semi- 
tam  reliquerunt.Sed  etomne  aurum  erit  contemp- 
tui,  velin  sterquilinium  atqueimmunditiam  repu- 
tabitur.  Non  enim  potest  habere  munditiam,  qui 
extra  Domini  Ecclesiam  est. 

Argentum  eorum,  et  aurum  eorum  non  valebit  libe- 
rare  eos  in  die  furoris  DominiyEi  hoc  in  Septuaginta 
non  habctur.NuUi  autemdubium  quin  obsidioniset 
famis  temporo,aurum  argentumque  esuricntes  non 
liberet:  ctillisi  pretiosissimo  metallo  dentes,instar 
durissimi  lapidis  retundantur.  Denique  sequitur: 

Animam  suam  non  saturabnnt^  et  ventres  eorum 
noti  inp lebtintur, PTmseniibus  malis  didicinius  inul- 
tos  divites  inter  sericum,  gemmas,  et  auri  argenti- 
que  pondera  egestitte  confectos,  habuisse  exitum 
mendicantium.  Argentum  autem  etaurum  eorum, 
qui  extra  Ecclcsiam  8unt,non  liberaro  animas  pos- 


A  sidentium  in  dic  furoris  Domini  :  sed  aBlernam  eos 
jinhopo  fflmpm,  et  inani  vcntre  cruciari,  ostendit 
illud  testimoniuui  in  quo  dicitur  :  Redemptio  animw 
viriy  propri.e  divitix  {Prov.  xiii,  8).  Propriic  divitiae 
sunt,  quas  nos  Christi  vcritas  docuit  {Luc.  xvi), 
qui  praicepit,  ut  faciamus  nobis  amicos  do  iniquo 
mammona,quis  nos  recipianl  in  a?terna  tabernacula 
Quia  scandolum.  iniquitatis  corumfactum  ^5/  Ideo, 
inquit,possidentium  aurum  ct  argentum  nec  anima 
saturabitur,  nec  ventcr  implobitur,(]uia  hoc  ipsum 
aurum  et  argenlum,  scandalum  scelerum  eorum 
factum  est.Signilicat  autem  idola,quaB  auro  argen- 
toque  fabricata,  suos  condemnant  (/I/.contemnunt) 
75  artifices.  Pro  quo  Septuaginta  transtulerunt  : 
quia  cruciatus  iniquitatum  eorum  fuit, ui  in  suo  ini- 

j.  qui  errore  crucientur,  et  se  intelligant  male  Dei 
munera  in  blasphcmiam  convertisse. 

(Vors.  20.)  Et  ornamentum  monilium  suorum  in 
superbiam  posueruntyCt  imagines  abominationum  sua- 
rum  et  simulacrorum  fecerunt  cx  eo.  LXX  ;  Electa 
mundi  in  superbiam  posueruntM  imaijincs  nbomina- 
tionum  suarum,  et  offcndicula  sua  posuerunt  ex  cis, 
Quae  ego,  inquit,  dcderam  in  ornamcntum  possi- 
dcntium  atque  divitias,  illi  vertcrunt  in  superbiain 
utdequibus  poterant  pcrcleemosynas  ot  bonaopera 
suam  animam  liberare,  cx  illis  habcrcnt  materiam 
arrogantiae.  Denique  ex  auro  ct  argento  fecerunt 
idola,  et  mea  inunera  in  da^.monum  simulacra  ver- 
terunt.  Porro  quod  dixere  LXX,  Electa  mundi  in 
supcrbiam  posuerunt,  ad  aurum  argentumquc  refe- 
rendum  cst  :  quibus  in  mundo  uihil  putatur  esso 

C  pretiosius.  Illudque  quod  sequitur  :  Offendicula 
eorum  i^ciamus  dc  Tlieodotione  addilum.  Facilis 
autcm  sonsus  est  juxla  tropologiain,  quod  aurum 
et  arffenlum,  sensus  et  elo(iuia  Scripturarum  quaj 
elccta  sunt  raundi,  et  quae  nobis  in  ornamcntum 
data  sunt,  hairetici  posuerunt  in  fomentum  ct  ma- 
teriam  superbiae,ctimaginesdivcrsorum  dogniatum 
et  abominationum  atque  ofTendiculum  suorum  fe- 
cerunt  ex  cis  :  ut  pcr  qua?  polorant  colcre,  et  ado- 
rarc  Deum,  ex  his  Dcum  oflenderint. 

(Vcrs.  21.)  Proplcr  hoc  dedi  eis  illud  in  immun" 
ditiam  ;ctdabo  itludin  manusalienorum  addiripien- 
dum  :  ct  impiis  terrx  in  pnedam,  et  comtaminabunt 
itlud:  LXX  \Propttr  hoc  dedi  ea  illis  iu  immunditiam 
et  iradam  ea  in  manus  alienorum,  ut  diripiant  ca,  et 

n  pestilcnUbus  tcrrse  in  prxdam,  et  poltuent  ea'.  Quia 
ex  auro  et  argonto,  et  ornamentis  monilium  quce 
dederam  eis,imagines  eibi  abominationum  suarum 
simulacrorumque  feccrunt,  propterea  dcdi  cis  illa 
in  immunditiam  etin  stercora.Pro  (luibusSymma- 
chus  interprctatus  est,  nauseamy  volens  idolorum 
sordes  cxprimere.  Et  tradam,  inquit,  cain  manus 
hostium,  ut  diripiant  omnia,  et  non  lum  contami- 
nem  quam  contaminata  csse  dcmonstrem,  quaj 
prius  vidcbanturesse  sanctissima.Nosquoque  tradi- 
mur  in  76  manus  inimicorumetalienorum  a  Deo 


(a)  In  vulgtreote  additur  eorun  JuxtaHebr,  Dn^l7Nl. 


13 


COHMBNTARIORUM  IN  EZECHIELBM  LIB.  II.  CAP.  YII. 


T4 


qnando  facimus  orDamenta  nostra  simulacra  dapmo- 
num,  et  omnis  gloria  nostra  possidetur  ab  impiis, 
sive  pestiJentibus  terr®,  ut  nos  suas  subjiciant  po« 
tesUti. 

(Vers  22.)  El  averiam  faciem  mtam  ab  eis  :  et  vio- 
labuHt  arcanum  meum :  et  inlroibunt  in  illud  emissarii 
(sive  ut  Septuaginta  transtulerunt  temttre ;  vei  ut 
Symmachus  et  Tbeodotio,  irrumpenteSy  et  pestHens) 
ei  eantaminabunl  iltud.  Gum^  inquit,  propter  supe- 
riores  causas  abominationem  populi  avertero  fa- 
ciem  meam  ab  cis,  et  nequaquam  eos  dignos  meis 
oculis  judicavero  :  tunc  vioiabunt  arcanum  meum, 
quod  signiOcat  Sancta  sanctorum,  pro  quo  Se- 
ptuaginta,  visitationem  transtulerunt  (ut  in  sanctis 
Dei  fuisse  praesentiam  demonstrarent)  et  irrumpent 
in  ea  impii  et  pestilentes  terr»  :  quae  exceptis  sacer- 
dotibus  soloque  pontifico  nuilus  alius  audebat  in- 
trare.  Quod  scimus  et  a  Babyloniis,  et  a  rege  An- 
tiocho  Cneoque  Pompeio,  et  ad  extremum  factum 
esse  sub  Vespasiano  et  Tito,  quando  templum  ca- 
ptom  atque  subversum  est,  et  omnia  perpetrata  qu8B 
sequensprophete  sermo  complectitur.  (a)  Ad  uostra 
qnoque  mala  opera  avertit  Deus  faciem  suam  :  et 
quia  aversa  est  facies,  ideo  Dei  violatur  arcanum, 
ot  pro  sacerdotibus  et  sanctis  Dei  pestiientes  ingre- 
diantor,  et  universa  contamincnt :  ut  qui  locus  esse 
debnit  sanctitatis,fiat  locus  immunditisjuxta  iilod 
Evangelicum :  Domus  Palris  mei  domus  oraiionis  vo- 
cabitur  :  vos  autem  fecistis  itlam  spetuncam  latronum 
(Matth.  XXI,  13). 

(Vers.  23.)  Fac  conclusionemy  quoniam  terra  plena 
est  puUcio  sanguinumy  et  civitas  plena  iniquitate, 
LXX  :  Et  adducam  pertubationem,  quia  terra  plena 
judicio  sanguinum,  et  civitas  plena  iniquitatum,  Ver- 
bum  (b)  Hebraicum  arethic  (p^mn),  Aquila  con- 
clusionem,  Symmachus  et  Theodotio  xaOiJXcoviv  id 
est,  confixionem  interpretati  sunt.  Pro  quo  Septua- 
ginta  posuere  oupixov,  quod  nos  in  pertubatimem 
vertimus.  Igitur,o  propheta,  iram  meam  superter- 
ram  Judsam,  et  super  urbem  Jerusalem  brevi  ser- 
mone  conclude,  ut  qucmodo  terraplena  estjudicio 
sanguinum,  omnes  enim  in  sanguine  judicantur, 
fundeDteaionoxiumsanguinem :  quod  etin  Nabuthe 
persona  77  fecisse  JudaeosScripturacommemorat: 
sic  ipsorum  quoque  fundatur  cruor^  et  plena  ini- 
quitatis  civitas  demonstretur.  Nam  et  sub  Manasse 
repleta  cst  urbs  Jerusalem  a  porta  usque  ad  portam 
sanguine  prophetarum  (l  Heg,  xxi).  Venietque 
eis  conclusio,  et  perturbatio  atque  couQxio,  ut  nul- 
Ins  de  immioentibus  miseriis  possit  evadere. 

(Vers.  24.)  Et  adducam  pessimos  de  gentibus,  et 
possidetmnt  domoseorum,  Et  bsc  in  Scptuaginta  non 
habentur.  Pro  sacerdotibus  et  prophetis,  pessimos 
cunctaram  gentium  adducam  Babylonios,  ut  domos 
vestras  possideant,  vosque  subjiciaut  servituti.  Sed 
et  nostras  domos,  id  est,  animas  (templum  enim 

(a)  Facile  Victorio  assentiat  exingeniorescribenti, 

O^notlra,  pro  Ad  nostra.  Sed  mss.  non  sufPragantur. 

(6)  Mss.  legunt  Arethic  cum  iod  in  flne,  non  harat* 

Vknou  XXY. 


A  sumus  Dei,  et  Spiritus  sanotus  habitat  in  nobis 
(lCor  vi)  possidebuntpessimid«mones,sirueritterra 
nostra  plena  sanguinibus,  et  habltatio  plena  ini- 
quilatis. 

Et  quiescere  faciam  superbiampotentium  :  etpossi' 
debunt  sanctuaria  eorum.  LXX  :  Et  avertam  fremi- 
tum  forlitudinis  eorum  :  et  poUuentur  sancla  eorum, 
Omnis  superbia  offendit  Deum.  Propterea  pessimi 
gentium  possidebunt  domos  potentium  et  superbo- 
rum,  et  obtinebunt  sanctuaria  eorum,  quia  locdm 
sanctimoniflB  spurcus  ingreditur,  et  sua  eum  conta- 
minatimmunditia.  SigniOcanterautemquiapollota 
fuerant  sanctuaria  Dei,  et  violatum  arcanum  ejtis, 
non  dixit,  possidebunt  sanctuaria  mea,  sed  5(m- 
ctuaria  eorum :  quia  post  contaminationem  mea  esfle 

P  cessarunt. 

Angustia  adest.  LXX  :  Propitiatio  veniet,  Juxta  so- 
periorem  ordinem,  recte  Aquilaet  Theodotio  inter- 
pretati  sunt,  adesse  angustiam  :  Symmachusqoe, 
mserorem.  Septuagintaautem  inmediouniversorom 
tristium^  verbum  posuere  letitis  :  ut  lugentis  ani- 
mus  sustentetur,  et  speret  inter  adversa,  meliom, 
Dominumque  propitium  ;  de  quo  scriptum  est :  Do* 
minus  erigit  allisos  (Ps.  gxlv,  8).  Nos  autem  juzta 
Symmachum  priorem  sententiam  cum  posteriort 
coDJunximus,  ut  diceremus  : 

(Vers.  25.)  Angustia  superveniente,  requirent  pd- 
cem,  et  non  erit.  Quod  juxta  Septuaginta  omnino 
stare  non  potest.  Si  enim  propitiatio  veniet,  quo« 
modo  qu8Brenl  parcem,et  non  invenient?Qu®retau- 
tem  ille  pacem,  et  non  inveniet,qui  audivit  ab  apo* 

C  stolis  :  Pax  huic  domui  (Matth.  x,  12),  et  non  servs- 
vit  eam,  nec  fecit  in  sua  mente  requiescere,  sed 
malis  fu^atam  operibus  non  potest  invenire.  Ipsa 
est  79  autem  pax  qu3S  exsuperat  omnem  sensum)  Phi- 
lipp.  IV,  7),  et  quam  ad  Patrem  victor  ascendens 
•Salvator,  apostolis  dereliquit  (Joan,  xxv). 

(Vers.  26.)  Conturbatio  super  conturbationem  ve- 
nietf  et  auditus  super  auditum.  LXX  :  Vas  super  vae 
eritf  et  nuntius  super  nuntium,  Quomodo  sanctis  di- 
citur  :  Gaudete,  iterum  dico  gaudete  (Phitipp,  iv,  8) ; 
et  de  ipsis  scriptum  est :  Ibunt  de  virtute  in  virtuteuk 
(Ps.  Lxxxiii,  8),  ut  praesentia  bona  futuris  bonis  co- 
mulent :  sic  et  his  super  quos  venit  angustia,  et  qui 
quaesierunt  pacem  et  non  invcnerunt  eam,  venie^ 
conturbatio  super  conturbationem,  sive  va  super 

n  vse,  juxta  quod  et  in  Apocalypsi  scriptum  est :  v^ 
unum  abiit,  et  vx  alterum  veniet  cito  (Apoc.  ix,  12). 
Et  auditus  veniet  super  auditum,  nuntiusque  super 
nuntium  ;  juxta  illud  beati  Job  :  Cum  adliuc  unm 
loqueretur,  venit  alius  nunlius  (Job,  i,  16),  mala  au- 
gens  malis,  et  appropinquantis  Babylonii  fremitum 
turbamque  describens. 

Et  quxrent  visionem  de  Propheta  :  et  lex  peribii  a 
SacerdotCy  et  consilium  a  senioribus,  Proprie  singuhi 
quaeruntur  a  singulis.  Vaticinium  futurorum  qo»- 

toc  cum  Hollem,  p*inTI  juxla  contextum  hodiernuia 
Hebraicum.  Maetjan. 


8 


w 


S.  EDSEBII  HIERONYMI. 


76 


ritur  a  propheta.  Legis  interprotatio,  sacerdotis  of- 
ficium  est.  Prudens  consilium  aetas  matura  perqui- 
rit ;  juxta  iilud  quod  scriptum  est :  /n  consilio  san- 
ctorum  [Al.  justorwn]  et  congregalione^  magna  opera 
Domini(Ps,  cx,  1,  2).  HaBC  autem  nonsolum  eo  tem- 
poref  quando  Babylonius  contra  Jerusalem  venie- 
bat  exercitus,  a  prophetis,  sacerdotibus  et  seniori- 
bu8  quffirebantur ;  sed  quotidie  in  Ecclesiis  requi- 
runtur.  Qu®  si  visionem,  legem,  consiliumque  per- 
diderint,  frustraprophetas  et  sacerdotes,et  seniores 
habere  se  jactant. 

(Vers.  27.)  Rex  lugebity  et  princeps  induetur  mce- 
rore,  sive,  juxta  Septuaginta,  interitu  :  qui  nescio 
quid  volentes,  hoc  quod  de  Ilebraico  sermone  ex- 
pressimus,  rex  lugebity  omnino  tacuerunt.  I.uxisse 
autem  Sedeciam,  et  omnes  principes  populi  Judceo- 
rum  fuisse  mffirore  confectos,  sancta  Scriptura  com- 
memorat.  Pcssumus  autcm,  quamquam  hoc  prima 
fronte  videatur  esse  blasphemum,regem  lugentem 
nostra  vitia  atque  peccata,  Gbristum  dicere,  qui  lo- 
quitur  in  Psalmis  :  Qux  utilitas  in  sanguine  mco, 
dum  descendo  in  corruptionem  {Ps.  xxix,  10)  ?  Et  ap- 
propinquans  Jerusalem  ilevit  super  eam,  et  dixit  : 
Jerusalem,  Jerusalem,  qux  occidis  ProphetaSy  et  la- 
pidas  missos  ad  te ;  quoties  volui  congregare  filios 
tuos,  sicut  gallina  congregat  sub  alas  puilos  suos,  et 
noluisti  (Matth,  xxiii,  37)  I  79  Principes  quoque  vel 
in  bonam  partem  apostoli  erunt,  qui  lugcnt  pecca- 
tores  :  vel  in  contrariam,illi  quibus  dicitur :  Audite 
verbum  Domini,  principes  Sodomorum  (Isai.  i,  11). 
Indueturque,  juxta  Septuaginta,  interitu,  qui  non 
habet  armaturam  Dei,  nec  indutus  est  Christo.  Quot- 
quotenim  in  Chtisto  haptimti suntfihristuminduerunt 
{Galat.  III,  27). 


A  Et  manus  populi  terrai  conturhahuntur,  sive,  juxta 
Septuaginta,  dissolventur,  Quando  visio  non  fuerit 
in  propheta,  ot  Legis  scientia  in  sacerdote,  et  con- 
silium  in  senibus:rexqueluxerit,et  princeps  fuerit 
in  moerore,  sive  in  interitu,  consequenter  et  populi 
manus  conturbabuntur,  suum  perdentes  ordinem, 
sive  dissolventur,antiquam  fortitudinem  non  haben- 
tes.  Pulchreque  non  populusDei  dicitur,cujus  tur- 
babuntur  manus,  et  cujus  non  est  municipatus  in 
ca3lo  ;  sed  populus  terrae,  dc  quo  scriptum  est  :  Re- 
cedentes  a  te  super  terram  scribentur  (Jerem.  xvii, 
13). 

Secundum  viam  corum  faciam  eis,  et  M  secundum 
judicia  eorum  judtcabo  eos,  sive  ut  Septuaginta  trans- 
tulerunt,  ulciscar   eos,  Peccatoribus    reddit  Deus 

n  juxta  vias  suas,  ut  teneat  judicii  veritatem.  Caete- 
rum  in  sanctis  cxcedit  modum  clementiae.  Nequ^ 
enim  condiyntC  sunt  passiones  temporis  hujus  ad  fu- 
turam  gloriam  qux  revelabitur  in  nobis  {Rom,  viii, 
18).  Stipendia  enim  peccati  mots,(Ibid,  vi,  23),  quam 
recipit  peccatorjuxtavins  suas  etoperasua.Caeterum 
justorum virtus fruitur  Domini largitate, dc  qua Pau- 
lus  loquitur:  Donum  Deivita  ietema.  Quodque  ad- 
didil :  et  secundum  judicia  eorum  judicabo  eos,  illud 
Evangelicum  sonat  :  iw  quo  judicio  judicaveritiSfju- 
dicabiturde  vobis  {Mattfi,  vii,  1).  Et  Apostolicum  :  1n 
quo enim  judicio  judicas  alterum^teipsum  condemnas, 
Eadem  cnim  operaris  qu3S  judicas  (Rom.  ii,  1). 

Et  scient  quia  ego  Dominus.  Iste  versiculus  fre- 
quenter  in  hoc  propheta  ponitur,  quod  supplicia 
atque  cruciatus  sequatur  scientia  Dei,  utquem  non 

C  intelligebant  per  beneficia,  per  tormenta  cogno- 
scant. 


LIBER  TERTIUS. 


YH-SO  Nihil  longum  est  quod  fldem  habet,  et 
omnis  retro  temporum  series  transacta  non  prodest : 
nisi  forte  bonorura  operum  sibi  viaticum  pr(Bpara- 
verit,  qus  semper  ad  futura,  immo  ad  sterna  respi- 
oiunt,et  nuUis  terminis  coarctantur.  Vera  sententia 
est :  Omnia  orta  occidunt,  et  aucta  senescunt.  Et 
alibi :  Nihil  est  onim  opere  et  manu  factum,  quod 
non  conOciatetconsumat  vetustas.  Quis  crederet  ut 
totius  orbis  exstructa  victoriis  Roma  corrucret,  ut 
ipsa  suis  popuiis  et  mater  fleret  et  sepulcrum  :  ut 
tota  Orientis,  iEgypti,  Africffi  littora  olim  domina- 
tricis  urbis,  servorum  ct  ancillarum  numero  com- 
plerentur  :  ut  quotidic  sancta  Bethlcem,  nobiles  D 
quondam  utriusque  sexus,  atque  omnibus  divitiis 
aflluente8,su8ciperet  mendicantes  ?  Quibus  quoniam 
opem  ferre  non  possumus,  condolemus,  etlacrymas 
lacrymis  jungimus  occupatique  sancti  operis  sar- 
cina,  dum  sine  gemitu  confluentes  videre  non  pati- 
mur,  ezplanationes  in  Ezechiel,  et  pene  omne  etu- 


dium  omisimus,Scripturarumquecupimusverbain 
opera  vcrtere,  et  non  dicere  sancta,  sed  facere. 
Unde  rursus  a  tc  commoniti,  o  virgo  Christi  Eusto- 
chium,intermissum  laborcm  repetimus,  ct  tertium 
volumen  aggressi,  tuo  desiderio  satisfaccre  deside- 
ramus  :  illud  et  te  cactcros  qui  lccturi  sunt  de- 
precantcs,  iit  non  vires  nostras,  sed  votum  consi- 
dcrenl,  quorum  alterum  fragilitatis  humanae,  alte- 
rum  sanctae  cst  in  Domino  volnnlalis. 

91  (Cap.  VIII.  —  Vers.  1.)  Et  factum  csl  in  anno 
sextOf  in  sexto  mense,  in  quinta  mensis,  ego  sedebam 
in  domo  mea,  et  senes  Juda  sedebant  coram  me,  Quinto 
anno  transmigrationis  Jechoniae,  quarto  mense, 
quinta  mensis,  superiorom  visionem  factam  ad  pro- 
phetam  legimus.  flacc  autem  quam  nunc  exponero 
volumus,  sexto  anno  cjusdem  regis,  sexto  mense, 
quinta  mensis  facla  memoratur.Exquoperspicuum 
estpost  annuin  et  duos  menseshaec  facta  quaescripta 
sunt,  et  vel  intermissam  per  annum  et  duos  mens^a 


77 


COMMENTARIORDM  IN  EZEGHIELEM  LIB.  III.  GAP.  VIIL 


18 


prophetiamy  vel  per  totos  quatuordecicn  mcnses  A 
gesta,  quffi  superior  sermo  contexit.  Sexto  autem 
anno  et  sexto  mense,  et  quinta  diemensis^qui  nu- 
meri  ad  fabricam  mundi  referuntur,  et  [Al,  ad]  car- 
neos  sensus,  qui  terrena  conspiciunt,  et  necdum 
coelestiacontemplantur,  factam  prophetiam  non  mi- 
rttbitur,  qui  ad  presbyteros  Juda  sermonem  dirigi 
intellexerit.  E  quibus  septuaginta  tenebant  thuri- 
bula,  et  vig^nti  quinque  in  templo  adorabant  solem, 
sedebatque  propbeta  in  domo  sua  fugiens  frequen- 
tiam  multitudinia ;  et  senes  Juda  sedebant  coram 
eo,  vel  prophetffi  verba  audire  cupientes,  vel  insi- 
diantes  sermonibus  cjus.  Significanterque  dicuntur 
senes  Juda,  ut  nihil  ad  Israel,  hoc  est  ad  decem  tri- 
bus,  quse  prius  capt®  fuerant,  sed  ad  eos  qui  de 
tribu  Juda  cum  Jechonia  ducli  erant  in  captivita-  o 
tem,  dici  intelligamus. 

(Vers.  2.)  Et  cecidit  super  me  ibi  manus  Domini 
Dei,  Et  uidi,  et  ecce  similitudo  qimsi  aspectus  ignis  ab 
aspectu  lumborum  ejus,  et  deorsum  ignis :  et  a  lumbis 
ejus  et  sursum,  quasi  aspectus  splendoriSf  ut  visio  ele- 
ciri  LXX  :  Et  facta  est  super  me  manus  Adonai  Do^ 
mini :  et  vidi  et  ecce  similitudo  quasi  species  viri  a 
lumbis  ejuSf  et  deorsum  ignis,  ei  a  lumbis  ejus,  et  sur^ 
sum  quasi  ^  visio  auras  %  quasi  visio  electri,  Virum^ 
flebreus  sermo  non  continet.  Visionem  autem  au» 
rXj  qus  in  Septuagintanonhabetur,  deTheodotione 
addidimus.  Et  pro  eoquod  nos  diximus.  cecidit  super 
me  manus  Domini,  Symmachus  transtulit,  incidit 
miki  89  ma7ius  Dominiquod  in  Hebraico  dicitur  (a) 
TEPHPHOL(SDr\).  Manusautem  ^vipYetav,  id  est,  opera 
significat,  utvisionis  possitsacramentacognoscere.  C 
Et  hoc  considerandum,  quod  non  ipsas  videat  veri- 
tates ;  sed  similitudinem  ignis,  quiaalumbis  usque 
deorsum  ignis  apparuit ;  et  a  lumbis  sursum  quasi 
aspectus  splendoris,  ut  visio  electri.  Pro  splendore, 
qai  in  Hebraico  dicitur  zoR  (IHT),  auram  Theodotio 
transtulit^  ut  in  supernis  Dei  refrigeria  demonstret. 
Denique  et  in  Regum  volumine  beatus  Elias  adven- 
tam  Domini  non  in  tempestate  contemplatur  et  tur- 
bine,  non  in  ignis  ardoribus  ;  sed  in  aspectu  aure 
tenuis  atqae  leoissim®,  ut  Dei  Omnipotentis  mao- 
suetudinem  comprobaret.  Opera  autem  coitus,  que 
significantur  in  iumbis,  usque  deorsum,  igne  pur- 
gantur.  Et  oper^  virtutum,  quae  a  lumbis  ad  supe- 
riora  consurgunt,  splendorem  habent  atque  iulgo- 
rem,et  tamen,  necignis  usque  adpedesdicitur;neo  D 
splendor  electri  usque  adcaput,  sed  deorsum  et  sur- 
sum,  ut  tam  in  peccatoribus  quam  in  sanctis,  pro 
diversitate  meritorum,  alius  usque  ad  illud  et  illud 
membram  ;  alius  usque  ad  illa  et  illa  perveniat.  Et 
quomodo  qui  sanctitudinis  perfectionem  tenent,  ad 
verticem  usque  perveniunt,  sic  qui  in  peccatorum 


profundo  sunt,  plantas  igneorum  pedum  tenere  cre- 
dendi  sunt. 

(Vcrs.  3.)  Et  emissa  similitudo  manus  apprehendit 
me  in  cincinno  capitismei  LXX :  Et  extendit  similitu^ 
dinem  manus,  et  assumpsit  me  in  fimbria  vertids  mei. 
Et  bic  similitudo  manus,  non  ipsa  manus  exlendi- 
tur,  neque  enim  in  Deoaliquid  corporale  est.  Vide- 
turque  manus  et  membrum  humani  corporis  atque 
consueti,  nequaquam  terreateum  qui  assumitur  at- 
que  comprehenditur.  Si  enim  in  colubri,  vel  in  qua- 
libet  alia  bestiarum  similitudine  tetigisset  prophe- 
tam,  ipsa  dissimilitudo  membrorum  terruisset  as- 
sumptum.ParsquecomprehenditurcapiIIorum,quia 
totius  apprehensionem  capitis,  humana  natura  non 
sustinet.  Pro  cincinno,  Septuaginta  M  transtule- 
runtxpa(T7r&8ov,  id  est  fimbriam :  quorum  alterum  in 
capitis,  alterum  in  vestibus  accipi  solet. 

Et  elevavit  me  spiritus  inter  terram  et  ca/ttm.Pri- 
mum  similitudinemanus  apprehenditur  postea  ele- 
vatur  a  spiritu,  qui  spiritus  non  eum  statim  ad 
coelum  Icvat,  sed  inter  torram  et  coBlum,  ut  terrena 
interim  derelinquens,  festinotad  ccelum.  Possumus 
autem  et  hoc  dicere,  quod  propter  bona  opera,  pro- 
pbeta  similitudine  manus  Dei  apprehensus  sit,  et 
propter  scientiam  rerum  spiritualium  elevetur  a 
spiritu. 

(Vers.  4).  Et  adduxitme  in  Jerusalem  invisione  Dei^ 
juxta  ostium  interius  quod  respiciebat  Aquilonemf  ubi 
erat  statutum  idolum  Zeli  ad  provocandam  smuUUuh 
nem.  Et  ecce  ibi  gloria  Dei  Israel,  secundum  visionem 
quam  videram  in  campo.  LXX  :  Et  adduxit  me  in  /tf- 
rusalem  in  visione  Dei  ad  vestibulum  portx  qum  respi* 
cit  Aquilonem :  ubierat  statuapossidentis.  El  eite  erat 
ibi  gloria  Domini  Dei  Israel  secundum  visumemquam 
vidi  in  campo.  Hoc  autem  quod  in  quibusdam  codi- 
cibus  reperitur  ^  Et  in  statua  imaginem  (b)  Ze- 
li  *^  de  Tbeodotione  additum  est.  Reliqua  similiter. 
Quando  dicit :  adduxitme  in  Jerusatem  in  visiane  Dei^ 
ostendit  senon  in  corpore,  sed  in  spiritu  esse  trana- 
latum.  Juxta  quair  visionem  possumus  etcoBlos,  et 
profunda  maris,  etinfemaconspicere,  dum  rationea 
singulorum  cogitatione  complectimur.  Primum  au- 
temvenitadvestibulum,quodrespipitadAquilonem9 
ut  ibi  videat  statuam  idoli  Zeli  ad  provocandam  emu- 
latiooem  ;  ut  de  illo  loco  possit  ad  interiora  pene 
trare,  et  cernere  reliqua,  qus  postea  describuntur 
Statuam  autem  idoli  Baal  in  templo  Dei  positam, 
narrat  bistoria.  Pulchreque  appellatur  idolum  Zeli. 
quia  ad  cBmulationem  etzelum  Dominum  provocat ; 
juxta  illud  quod  in  Deuteronomio  dicitur :  Ipti  me 
provocaverunt  ad  zelum  in  eo  qui  non  erat  Deus :  et  ego 
provocabo  eos  ad  x-elum  in  gente  qu»  non  est  {Deut, 


(a)  Antea,TEPHPHOL,  initio  absque  aspiratione.Cod. 
Sangerm.  antiquiss.,  apud  Montfaucon.,  theppol. 

(^J  Hactenus  manifesto  errore  obtinuit  in  vulgatis 
libna  cali  pro  zeii^  quod  emendare  non  dubitavi- 
mxxBf  cogente  subnexe  expositionis  contextu,  atque 
ipMtTbeodot.  yersioneTfj;  tl)(^vo;xov)!;iiXo\>.  InCom* 


ment,  quoque  in  Sophoni®  cap.  i :  In  tantam,  in- 
quit,  Judas,  et  Benjamin  venerant  impietatem,  ut  in 
Templo  Dorrini^  juxta  quod  icribit  E%echiel,  et  A^- 
gnorum  quartus  liber  ostendit,  statuam  Baal,  quam 
imaginem  Zelt  Dominus  vocat,  statuerint  et  in  eodem 

9anctmriQ  idola  et  Dminmpmter  venmti  iintf  etOi 


w 


S.  EUSEBn  HIERONYMI. 


80 


zzui).  Porro  quia  zelus  et  possessio  quod  84  He-  A 
braice  dicitur  cena  (HNJp),  eodem  (a)  appellantur 
Qomioe  pro  slatua  Zeli,  Septuaginta,  statuam  possi- 
dentis  interpretati  sunt.  Denique  quando  natus  est 
Cain,  Possedi,  inquit  parens,  hominem  per  Deum 
ifienes,  iv,  1),  possessione  bominis,  ad  Cain  nomen 
alludens.  Ibique  erat  gloria  Dei  Israel,  non  quod 
delectaretur  tali  vicinia ;  sed  ut  sui  praesentia  ido- 
lom  Zeli,  templumque  deleret  Unde  ct  subversio 
urbis  templique  post  breve  tempus  sequitur.  £t  in 
Isaia  scriptum  est,  quodlectusangustusnequaquam 
duos  capiat,  et  pallium  breve  utrumque  operirenon 
possit  (/^axxviii) ;  signiGcante  Scriptura  illud  Apo- 
stoli :  Qui  consensus  Christo  et  Belial  ?  Templo  Dei  et 
idolo  (11  Cor.  vii,  25)  ? 

(Vers  5).  Et  dixit  ad  me :  Fili  hominis^  leva  oculos  p 
tuos  ad  viam  Aquilonis.  Et  levavi  oculos  meos  adviam 
Aquilonis:  et  ecce  ab  Aquilone  portse  altaris^  idolum 
ZeH  in  ipso  introitu.  Pro  eo  quod  nos  posuimus  : 
AbAguiloneportse  altaris,  idolumZeli  in  ipso  introttu, 
fieptaaginta  transtulerunt :  Ab  Aquilone  ad  portam 
Orientalem,  quod  in  Hebraico  non  habetur  ;  caQlera 
quae  ibi  scripta  sunt  relinquentes.  Dixit,  inquit,  ad 
me,  vel  gloria  Dei,quam  in  campo  videram,vel  spi- 
ritus  qui  me  inter  CGclum  levavit  ac  terram.  Lo- 
eutu8queestmihi,postquammetranstuIitinJerusa- 
lem,et  fecitvel  urbem,  vel  templum  videre,  et  im- 
peravitutlevaremoculosad  viam  Aquilonis.  Ibi  enim 
fltatua  Baal  posita  erat,  quam  vocatidolum  Zeli,  in 
ipso  port^e  introitu.  Qui  autem  idolum  Zeli,  sive 
po88identi8,adglonamDei,  vel  ad  spiritumrercrunt, 
impie  faciunt,  personam  idoli,  Dei  majestate  mu-  C 
tantes. 

(Vers.  6.)  Et  dixit  ad  me  :  Fili  hominis^  putasne 
vides  tu  quid  istifaciant :  abonUnationes  magnas  quas 
damus  Israel  facit  hic :  ut  procut  recedam  a  sanctuario 
meo  ?  Et  adhuc  conversus,  videbis  abominationes  majo- 
res.  Ne  me,  inquit,  putesinjuste  templum  deserere, 
ei  sabvertendam  relinquere  civitatem,  aspice  quae 
in  templo  faciant.  Cumque  illa  conspexeris,  non 
putes  finem  esse  scelerum,  M  adhuc  majora  con- 
«pioies.  Quod  quidem  potest  et  de  nostra  Jerusalcra, 
nostroque  templo  intelligi,  quando  in  exemplum 
Ophni  et  Phinees  (//  Heg,  ii)  idolorum  scelera  ope- 
ramur  in  tabernaculo  Dei ;  et  fornicamur  cum  bis, 
quae  [Al.  qui]  se  militidB  et  ministerio  Dei  voverint; 
et  saorificiorun)  ejusprimitiva  dcccrpimus,  dantes  D 
in  usum  olientum  atque  famuIorum,etomniaIucri 
causa  facimus.  Sin  autcm  bsQC  tam  magna  sunt  quae 
videmus  quanto  majora  existimanda  sunt  quae  hu- 
manam  effugiunt  conscientiam  ? 

(Vers.  7  seqq.)  Et  introduxit  me  ad  ostium  atrii: 
et  vidif  et  ecce  foramen  unum  in  pariete.  Et  dixit  ad 

(a)  Notatum  et  Montfauconio,  vocem  cena,  secun- 
dum  similitudinem  soni,  non  litterarum  dici  abs 
Hieronymo  Tielum  eipossessionem sonare,  alitcr  enim 
possessio  X>2^  dicitur,  non  HKjp :  et  a  H2p  deduci- 

tur,  noQ  a  njp.  Nec  desunt  hujusmodi  alia  apud 

Bieroaymum  cxempla  Hebraioorum  verborum,  iq 


mv  :  Fili  hominis,  fode  parietem.  Etcum  perfodissem 
parietem,  apparuit  ostium  unum.  Et  dixit  ad  me :  In^ 
gredere,  et  vide  abominationes  pessimas,  quas  isti  fa- 
ciunt  hic.  Uoc  quod  transtHli :  Etvidi,  et  ecce  fora- 
men  unum  in  pariete,  in  Septuaginta  non  habetur. 
Et  quia  omnia  quasi  imagine  picturaque  monstran- 
tur,  unum  in  parieleforamen  vidisse  sedicit,jube- 
rique  slbi  ut  illud  perfodiat,  et  amplius  faciat,  quo 
videlicet  aperto  foramine,  latius  possit  intrare  et 
videre,  quie  foris  positus  videre  non  poterat.  Per 
quod  ostenditur,  tam  in  Ecclesiis,  quam  in  singulis 
nobis,  per  parva  vitia  majora  monstrari,  et  quasi 
per  quaedam  foramina,  ad  abominationes  maximas 
perveniri.  Ex  fructibus  enim  arbor  cognoscitur 
(Malth.  XII,  33,  34) ;  et  ex  abundantiacordis,  os  lo- 
quitur.  Pro  signo  sunt  interioris  hominis,  verba 
erumpentia :  quomodo  libidinosum,  quia  sua  callide 
celat  vitia,  interdum  turpis  sermo  demonstrat ;  et 
avaritiam  latentem  intrinsecus  parvulae  rei  cupido 
significat.Minoribus  onim  majoramonstrantur,  vul- 
tuque  el  oculis  dissimulari  non  potest  conscientia, 
dum  luxuriosa  et  lasciva  mcns  lucet  in  facie  ;  et 
secreta  cordis,  motu  corporis  et  gestibus  indican- 
tur. 

(Vers.  10.)  Et  ingressus  vidi:  et  ecce  omnissimili' 
tudo  reptilium,  et  animalium  abominatio  :  et  universa 
idola  domus  Israel  depicta  erant  in  pariete  in  circuitu 
per  totum.  Non  solum  idolum  Zeli  stabatin  introita 
porta3  Aquilonis,  sed  et  omnes  Templi  parietes  di- 
versisidolorum  imaginibus  pingebantur :  utnullaes- 
set  M  bestia,  quam  non  parictis  pictura  monstra- 
ret.  Hoc  in  delubris  idolorum,  fanisque  gentilium 
hucusque  perspicimus,  quod  omnia  genera  bestia- 
rum  adorct  stulta  religio.  Unde  et  Virgilius  ait : 

Omoigenumque  (6)deum  moDslra,  et  latrator  Anubis. 

Quasi  non  et  illa  sint  monstra  qua)  laudat. 

Contra  Neptanum  et  Venerem,  contraque  Minervam. 

Possumus  et  in  nostri  templi  [Al.  nostris  tempHs] 
parietibusidulamonstraredepicta,  quando  omnibus 
vitiis  subjacemus,  ctpingimusin  corde  nostro  pec- 
catorumconscientiam,iraaginesquediversas.Dequi- 
bus  et  in  Psalmo  [/1/.  Psalmis]  dicitur  :  Domine  t» 
civiiateinainiaginem  ipsorumdissipabis(Psalm.  lxzit, 
20).  Et  in  alio  loco  :  Verumtamen  in  imagine  peram- 
bulat  homo  {Psalm.  xxxviii,  7).  Quod  scilicet  nullus 
hominum  sit  qui  aliquam  imaginem  non  habeat  sive 
sanctitatis,  sivo  peccati.  Quumobrem  furiosis  dici- 
tur  et  iracundis  :  Furorillis  securdum  similitudinem 
serpeniis  :  sicutaspidis  surdx  et  obturaniis  aures  suaSy 
qUcC  non  exaudiet  vocem  inmntantium  [Psal.  lvi,  5). 
Et  de  hominibus  nequam  :  Generatio  viperarum, 
quis  ostendit  vobis  fugcre  a  ventura  ira  [Maith.  iii  7)  ? 

quibus  sonumtantummodo  ac  pronuntiationem  at- 
tendit,  non  litteras. 

(6)  Virgilii  versus  utorque  est  sub  finem  Libr.  oc- 
tavi  iEneidos  :  satisque  miror  quid  in  mentem  Mar* 
tian«o  venerit,  qui  ex  Ovidio,  lib.  ii  Amorum,  ele* 
gia  13,  laudari  illos  annotavit. 


u 


COMMENTARIORDM  IN  EZBGHIBLBM  LIB.  III.  GAP.  yill. 


Et  de  versipellibus  ac  fraudulentis  :  Ite^dicite  vulpi  A 
huic  (Luc.  XIII,  32).  Ac  de  amatoribus  feminarum  : 
Equi  imanientes  in  feminas  facti  surU  mihi :  unusquis- 
que  ad  uxorem  proximi  sui  hinniebat  [Jerem.  lviii). 
De  brutis  quoque  ac  vecordibus  :  Nolite  fieri  sicut 
equus  et  mulus,quibus  non  est  intelligentia.Et  iterum : 
In  cano  et  freno  maximillas  eorum  constHnge,qui  non 
appropinquant  ad  te  [Ps,  xxxi,  9).  Et  multa  hujusce- 
modi.  Uoc  aulem  quod  posuimus  :  Et  ccce  omnis  si- 
mUiiudo  reptitium  et  animantium,\n  Septuaginta  non 
habetur. 

(Vers.  14,)  Et  septuaginta  viri  de  senioribus  domus 

Israel,et  Jezonias  fitius  Saphan  stabat  in  m^dio  eorum 

stantium  antepicturas,et  unusquisque  habebat  thuribu- 

luminmanu  sua,et  vapor  nebutxdethure  consurgebat. 

Quando  dicit  septuaginta  viros  fui&se  de  senioribus  |> 

domus  Israel,qui  tenebaot  thuribulamanibus,osten- 

dit  multos  alios  fuisse  presbyteros,qui  hoc  non  facie- 

bant,sed  forsitan  peccatis  aliis  tenebantu  r :  unumq  ue 

Domine  Jezoniam  filiumSaphan  8tetisse87  in  medio 

eorum,  quasi  principetn  sceieris  corum.atque  sacri- 

legii,  qui  omissa  religione  Dei,  colebant  idola,et  in 

templo,  non  adorabant  Deum)  cujus  erat  templum, 

sed  picturas  parietum.  Pulchreque  dicitur  :  Stabat 

Jezonias  filius  Saphan,  hoc  est,  judicii  et  condemna- 

tionis  suae  in  medio  stantium  presbyterorum^quia  et 

prinoep8,et  hi  quorum  princeps  erat,  firmo  in  sce- 

leribus  stabant  graduyuec  fluctuabant  in  malo ;  sed 

robustissime  persistebant :  vaporque  nebuJae  et  con- 

fasionis  ac  turbinis,qui  surgebat  ex  thure^oCTeren- 

tium  sacrilegia  demonstrabat.   Hoc   factum  sit  eo 

temporc  juxtalittcram.  C^Bterum  et  nobis  orandum  C 

estynesenioresdomuslsraelseptenariumnumerumy 

qui  est  sanctus,per  septem  decades  multiplicantesi 

stent  in  erroribus  suis  et  adoreut  picturas  idolorum, 

vaporque  sacrilegii  ascendat  sive  consorgat  resi- 

stens  Deo.Quando  viderimus  plebem  pessimamcon- 

gregatam,de  qua  scriptumest :  Odivi  Ecclesiammali' 

gmiw/ittm(Psal.xxv,6);eLpejoresplebe(a)praBpositos, 

nequioremque  principem,qui  pra^fcctus  est  plebi  at- 

que  presbyteris^dicamus  Jezoniam  stantemantcpi- 

ctaras,   ct   singulos  habere  thuribula  in  manibus 

sois,  non  Dei  majestatem,  sed  proprias  sententias 

adorantes,  et  nequaquam  odorcm  bonae  fragrantiae 

ad  Deum,  sed  fastorem  ad  idola  pervcnire. 

(Vers.  12.)  Et  dixit  ad  nw  :  Certe  vides,  fiti  homi- 
nis.,  quae  seniores  domus   Israel  faciunt   in  tenebris,  n 
unusquisque  in  abscondito  cubicuti  sui.  Dicunt  cnim  : 
fion  videt  Dominus  nos  :  dereliquit  Dominus  terram. 
Ex  eo,  inquit,  quod  in  templo  faciunt  pariter  con- 


gregati,ostenditur  quid  unusquisqueincubiculosQO 
facial.  Sed  secundum  anagogen  melius  intelligi  po- 
test,  quod  nonuUi  principes  Ecclesiarum  faciant  ia 
tenebris,  quae   dictu   quoque   turpia  suut.  Iste  e«t 
absconditus  cordis  homo^de  quo  dicitur  :  Ingredsr^ 
in  cubiculum  tuum  (3ftcA.vi,l).Et  rursum:  Qui  vid$t 
in  (b)  absconditoM  reddet  iibi.  Recolat  unusquisque 
conscientiamsuam,etopera  tenebrarum  recordetur 
in  tenebris,sciatque  scriptum  :  Omnis  qui  mala  ope' 
ratur,  odit  tucem,et  non  venit  ad  lucem^  ne  argmiur 
a  luce  [Joan.  iii,  20  ;  I  Thess.  v).  Et  in  seiUud  intei- 
liget  esse  completum :  Qui  inebriatur,nocte  inebnaiur 
(Prov.  II,  25).  Quod  juxta  litteram  stare  non  pote^ 
Quanti  enim  in  prandiis  conviviisque  dierum  ioe^ 
briantur  ?Sed  quia  ebrietas  cordis  ofTendens  Deumyte 
nebrarum  est,et  non  lucis^  propterea  quicumque  in<- 
ebriatur  ,  nocte  inebriatur.   Gum  autem  seniores 
domus  Israel  fecerint  mala  in  tenebris  et  in  abecon- 
dito  cubiculorum   suorum,   et  putaverint  se  Deum 
posse  ce.Iare,  tunc  consequenter  dicent :  Plon  vidst' 
nos  Dominus,  dereliquit  Dominus  terram.  MuIUque 
sunt  peccatores  et  ambulantes  juxta  cogitationee 
suas,  qui  Deum  non  aestimant  curare  morialia,  nec 
ad  illum  nostra  vitia  pertinere.  Certe  quando  peo- 
camus,  si   cogitaremus  Deum  videre  et  esse  pra- 
sentem,  numquam  quod  ci    displicet,   faoeremus. 
Porro  quod  sequitur,  Dereliquit  Dominus  ierrom^ 
quorumdam  etiam  philosophorum8enteQtiae8t,qui 
ex  siderum  cursu  atque  constantia^suspicantur  esee 
in  caelestibus  providentiam,   et  terrena  contemni, 
dum  nihil   recti  nec  juxta  ordinem   in  terris  fl;e- 
ritur. 

(Vers.  ^3,  44.)  Et  dixit  ad  me  :  adhuc  conversus 
videhis  abominationes  majores,  quas  illi  [Al.  istaf] 
faciunt.  Et  introduxit  me  per  ostium  portsd  domusDo» 
mini  quod  respiciebat  ad  Aquilonem ;  et  ecce  mutieres 
sedentes  [Vulg.  ibi...  sededant\  plangentes  Adonidem. 
Quem  Qos  AdonidemiQierpTei&ii  sumus,  et  HebraBUS 
et  Syrus  sermo  thamuz  (ITDH)  (c)  vocat :  unde  quia 
juxta  gentifem  fabulam,  in  mense  Junio  amasius 
Veneris  et  pulcherrimus  juvenis  occisus^et  deiEceps 
revixisse  narratur,eum6em  Junium  mensemeodem 
appellat  nomine,  et  anniversariam  ei  celebrant 
solemnitatem,  in  quaplangitur  a  mulieribus  quasi 
mortuus,  et  postea  reviviscens  canitur  atque  lauda- 
tur.  Consequenterque  89  postquam  principeset  se- 
niores  domus  Israel  quid  fecerint  in  templo  acte- 
ncbris  cubiculisque  monstratum  est:etiam  mulierum 
vitiadescribuntur^quaeplanguntamatorumsocietate 
privato;,  ct  cxsultant,  si  eos  potuerint  obtinere.  Et 


(a)  Le^t  in  suo  exemplari  Rabanus  presbyteros  :  et 
mox  quidem  Hieron.  presbyteros  opponit  plebi. 

{h)  Idem^m  absconso,  quam  Latinorum  codicum 
antiquam  fuisseIectionem,ad  eum  Matthaeilocumin 
commentariis  ostendimus. 

(c)  Eaque  vulgo  recepta  sententia  e6t,quam  alibi, 
ct  praecipue  epist.  58,  ad  Paulinum,  num.  3,Hicro- 
nymus  faudat,  atque  alii  Ecclesiastici  tractatores 
Graeci  Latinique  confirmant.  AltJimen  ^.gyptiorum 
hunc  cultum  de  Osiride  et  Api  bove  plerique  recen- 


tiores  exponunt,de  quo  Plularchus  librum  integrum 
scripsit.  Et  TibuUus,  lib.  4,  eleg.  8  : 

Barbara  Memphitem  plangere  docta  bovem. 

Vidc  PHn.  lib.  viii,cap.  46  ;  Solinum,  in  Polyhiirt. 
rap.  36;  Pompon.  Melam  lib.  i,  cap.  0;  Strabon. 
lib.  xvu  Certuni  porro  est,  Judaeos  tunc  temporis 
serviliter  iCgyptiisadulantes  religioniscultus  impios 
perinde  ac  mores  civiles  aemulatos. 


S.  EIJSBIBII  BIERONTMI. 


84 


qfniaeademgentilitashujuBcemodifabulaspoetarum,  A  ceBnaculi  sui,  adorabat  Dominum  contra  templum| 


qn«  habent  turpitudinem,  interpretatur  subtiliter, 
interfectionem  et  resurrectionem  Adonidis,planctu 
etgaudio  prosequens:  quorum  alterum  in  seminibus, 
quc  moriuntur  in  terra,  alterum  in  segetibus,qui- 
bus  mortua  semina  renascuntur^ostendi  putat;  nos 
quoque  eos  qui  ad  saeculi  mala  et  bona,  vel  con- 
tri8tantur,vel  exsultant,  mulieres  appellemus,  molli 
et  effeminato  animo  :  dicamusque  plangere  eos 
Thamuz,ea  videlicet  quss  in  rebus  mundi  putantur 
ense  pulcherrima. 

(Yers.  15, 16.)  Et  dixit  ad  me  :  Certe  vidistit  fili 
hominis  :  adhuc  conversus  videbis  abaminatianes  ma- 
jares  his,  Et  introduxit  me  in  atrium  domus  Domini 
uUerius,et  ecce  tn  ostio  templi  Domini  inter  vestibulum 


quod  erat  in  Jerusalem.  Hoc  juxta  litteram  fuisse 
sacrilegii,  nemo  dubitat.  Secundum  anagogen,  om- 
nes  hasreticos  pejores  esse  prioribus,  id  est,  idolo 
Zeli  pictisque  in  pariete  figuris  animantiam,  et 
planctu  Adonidis,  per  quss  idololatria  voluptasque 
monstratur,  ille  scire  poterit,  qui  intellexerit  pro- 
phetam  dicentem  :  Tu  autem  odisti.  disciplinamy  et 
projecisti  sermones  meos  post  te  (Ps,  xux,  17).  Et  in 
alio  loco  :  Verterunt  contre  me  scapulam  recedentem 
{Jerem,  ii,27),An  ignoramus  Warcionem  et  caeteros 
heBreticos,  qui  vetus  laniant  Testamentum,  con- 
tempto  Greatore,id  est,  justo  Oeo,alium  quemdem 
bonum  Oeum  colere  et  adorare,  quem  de  suo  cordc 
finxerunt?  Omnesque  nostri  temporis  hseretici,  qui 


el  altare  quasi  viginti  quinque  viri,  dorsa  habentes  n  Dei  Filium  praedicant  creaturam,  et  tamen  adorant 


emiira  templum  Domini,  et  facies  ad  Orientem^et  ado- 
rabantad  ortum  solis.Qod  nos  ves/t^u/um  juxta  Sym- 
maohum  interpretati  sumus,  qui  izp^wAo^  posuit, 
pro  eo  quod  LXX  et  Theodotio  ipsum  verbum  He- 
braioum  transtulerunt  (a)  iGLAM  (dS^K):  Aquilfle  pr  i  ma 
editio,  icpo9Td($a:  secunda,ALAM  templi  interpretata 
e8t,quam  nospor/t^^mtempli  exprimere  possumus  : 
sive  intectum  atrium,  quod  inter  templum  et  altare 
erat.Etquia  supralegimus,po8t  idolum  Zeli,quodad 
portam  Aquilonis  apparuit :  Adbuc  conversus  videbis 
abominationes  majores ;  ostensisque  per  parietem 
picturis  omnium  bestiarum,quas  adorabantseptua- 
^nta  presbyteri,  et  Jezonias  Glius  Saphan,tenentes 
ihuribula  in  manibus,secundo  dicitur  :  Adhuccon- 
versus  videbis  abominationes  majores,  quas  isti  faciunt 


eum,  relicto,  divinitatis  templo  et  post  tergum  ha- 
bito,  ipsi  confessione  sua  creaturam  adorare  se  di- 
cunt.  Nos  autem  sic  adoramus  solem  justitiae,  ut 
Deum  adoremus  in  templo  veteris  Testamenti,  ubi 
Lex  Prophetffi,  ubi  Gherubim  et  propitiatorium 
est.Quos  nos  viginti  quinque  viros  transtulimus,  LXX 
posuerunt,  tngtn^i ;  et  in  quibusdam  exemplaribus, 
quinque  de  Theodotione  additi  sunt. 

•1  (Vers.l7.)  Et  dixU  a  me  :  Certe  vidisti,  fili  ha- 
minis  :  numquid  leve  est  hoc  domui  Juda,  ut  facerent 
abominationes  istas,  quas  fecerunt  hic,  quia  replentes 
terram  iniquitatej  conversi  sunt  ad  irritandum  me?  Et 
ecce  applicant  ramum  ad  nares  mas.Pro  eo  quod  nos 
diximus :  Et  ecce  applicant  ramum  ad  nares  suas,LXX 
transtulerunt :  et  ecce  tpsi  sicuti  subsannantes yquihus 


eo  quod  sederent  mulieres  plangentes  Adoniden  ;  ^  de  Theodotione  additum  est,  Extendunt  ramum  ;  ut 


post  tertium  quoque  peccatum  dicitur  :  Adhuc  con- 
versus  videbis  abominationes  majores  his,  Quae  est 
autem  90  major  abominatio  superiorum  trium  sce- 
lerum  ?  Videlicet  quarta  qucB  sequitur :  Ecce  in  ostio 
tenipli  Domini  inter  vestibulum  et  altare  quasi  viginti 
gninque  viri  dorsa  habentes  contra  templum  Domini^ 
et  facies  ad  Orientem^  et  {a)adorabant  ad  ortum  solis^ 
eo  quodyComtempto  Domino,  id  cst,  Greatore,  ado- 
rarent  solem,idest,Domini,creaturam,  praecipiente 
ip80  Domino  per  Moysen  {Deui,  xii),  quod  nequa- 
quam  in  morem  gentilium  contra  Orientem  Deum 
adorare  deberent :  sed  iu  quacunque  fuissent  orbis 
parte,  sive  ad  Orientem,  sive  ad  Occidentem,  sive 
ad  Meridiem,sive  ad  Septentrionem^adorarent  con- 


si  totum  pariter  Et  tcce  ipsi  extendunt  ramum  quasi 
subsannantes,  Pro  quo  interpretatus  est  Symmachus, 
qtuisi  (c)  emittentes  sonitum  in  simtlitudinem  cantici  per 
nares  suas,  Signiflcat  autem  viginti  quinque  viros, 
qui  in  quadrum  solida  statione  fundati  sunt,  et  a 
quinque  sensibus  per  quinquiesqninque,  quadran- 
guli  tiguram  efficiunt,  non  solum  templum  habere 
post  tergum,  sed  instar  idolorum  applicare  ramum 
ad  nares  suas  :  haud  dubium  quin  palmarum^qilas 
Grffico  sermone  ^aia  vocant,  ut  per  hoc  eos  idola 
adorare  signiflcet.Denique  et  Job  inter  caeteras  vir- 
tutes  etiam  hoc  habuisse  se  dicit^  quod  numquam 
aspiciens  coelum  et  solem,  et  lunam,  et  astra  ful- 
gentia,  osculatus  sit  manum   suam  {Job.  xxii),  id 


tra  templum,ubi  sancta  sanctorum  habitare  Domi-  D  ^st,  adoraverit  creaturas.   Symmachi  autem  inter- 


nus  credebatur :  Quod  quidem  et  Danielem  in  Baby- 
lone  fecisse  legimus  {Dan,  vi),  qui  apertis  fenestris 

(a)NonDS*1N  Ulam,in  suo  exemplariHebraicolege- 

bat  Aquila,et  Hieronymus,sed  dS^K  ^lam,per  alpeh 
ettoi,qu®diphthongumefGciunt  ex  eodemHieron^- 
mo.Hinc  videas  nullam  variantem  lectionem  llebrai- 
ci  contextus  coiligi  posse  ex  Erasmo  et  Mariano.qui 
ubiquenobisobtruduntHebraicaverbapunctisMas- 
sorethicis  distincta ;  haud  paucas  vero  bujusmodi 
lectiones  ex  nostrapreesenti  novaeditioneHieronymi 
fore  coUigendas.    Mart.  —  In  Hebraico  archetypo 

dS*IN  Vlam  scribitur  per  vau,  non  iod,  ut  JElam  La- 
tinis  litteris  reddas :  quamquam  hanc  vocem  hic  pe- 
nitUB  omitti  malim,  quod  ot  Montfauconio  probari 


pretatio,fsedum  raucumque  sonitum  denaribus  pro- 
cedentem  in  Dei  contemptum  signiOcat.Omnesque 

video  :  sicque  alterum  ^lam  secundaB  editionis 
GraBcis  litteris  scribi  aiXdt{x.Sed  neque  illud  diilicul- 
tate  sua  caret,  auod  in  ejns  lectinone  vocis  ad  Ue- 
braicum  exemplar  Theodotioni  ait  consentire  Sep- 
tuaginta,  cum  lumen  ille  ouXafji,  atXafjL,  hi  quae  et 
secundae  editionis  versio  est,  legerunt. 

(b)  Legebatur  in  futuro,  et  adorabunt  ortum  solis  : 
renuentibus  mss.  et  sacro  textu. 

(c)  Hic  quoque  \\t\oae\Qsebaiuv emittens, cum  ta- 
men  Symmachus  (o;  acpievTe*;,  ^uo^t  emittenteSf 
plurium  numero  verterit. 


S5 


COMMENTARIORCM  IN  EZEGHIELKM  LIB.  III.  GAP.  IX. 


86 


haBretici,  qui  replevenint  terram  iniquitate,  et  con  A.  vocavilvirum^qui  indutus  eratlinei8;et  airameniartum 


versisuntadfaisinominisscientiani,utDominuniad 
iracundiam  provocarent,  aeslimandi  sunt  :  quando 
laudare  voluerint  Deum  magis  turpi  sonitu  blaspbe- 
mare  vel  Testamenti  veteris  Deum  parvi  dicere, 
irridere,  contemnere, 

(V^rs.  18.)  Ergo  et  ego  fadam  infurore  :  nonpar- 
cet  oculus  meus,nec  miserebor.Et  cum  clamaverint  ad 
aures  meas  voce  magna,  non  exaud iam  eos. Quodque 
sequitur,e/^m  clamaverini  ad  aures  meas  voce  magna 
non  exaudiam  eos,  in  Septuaginta  non  babctur.Pro 
his,  ait,  omnibus  quae  fecerunt^eo  faciam  in  furore 
et  noQ  parcet  oculus  mcus,  nec  miserebor.  Quod 
audientes  veteres  baeretici,Creatorem  calumniantur 
quasi  crudelem  et  sanguinarium;nec  cogitant  Apo- 


scriptorishahebatinlumbissuis.VrolineiSyquodnosiU' 
xta  93  Symmachum  interpretati  sumus,  LXX.  iro- 
OTipT)  ;  Tbeodotioipsum  verbum  Hebraicum  baddim 
(Dm);  Aquila,pr^(?ipMa,interpretati  sunt.  Rursum 
ubi  nos  diximus,^/ o^ram^armm  scriptoris  adrenes 
ejuSf  LXX  posuerunt :  Et  %ona  sapphirina  super  re- 
nes  ejus  ;  Theodotio,  xdtaru  scribx  in  manu  ejus  ; 
AquiJa,  jjLsXavoooysTov,  id  esif  atramentarium  scribm 
ad  lumbos  ejus  ;  Symmacbus  tabulas  scriptoris  ha" 
bebat  in  renibus  suis,l£X  ubi  nos  transtulinus,  limen 
domus  Septuaginta  et  Tbeodotio,  t6  atepiov,  id  est, 
sub  divo  posuere  vestibulum.Vvo  vase  quoque  inte- 
ritus,  quod  singuli  viri  babebant  in  manibus,  soli 
Septuaginta  securim  inlerpretati  sunt.Ad  bominum 


stolum  Paulum,  qui  certe  boni  Dei  (ut  ipsi  volunt)  g  jgitur  peccata  delenda,  qul  in  sexta  die  fabricatio- 


apostolus  est,  scribere  99  ad  Gorintbios,  Si  venero 
rursum,  non  parcam  (//Cor.xv,2];  ut  virga  corripiat 
deliuquentes,  et  errantes  retrabat  ad  salutem.  Qui 
enim  non  intelliguut  quod  sibi  prosit,  et  orantfre 
quenter  contraria,  expedit  eis  ut  non  exaudiantur 
a  Domino.  Unde  et  in  oratione  Dominica  dicimus  : 
Fiai  voluntas  tua  (Matth,  vi,  10).  Non  voluntas  no- 
stra,  que  errare  consuevit :  sed  voluntas  tua,  qus 
futuracognoscit.Magnseque  interdum  felicitatis  est 
ad  praesens  misericordiam  non  mereri  Et  istis  igi- 
tur^  qui  sunt  de  domo  Juda,et  a  confessione  Eccle- 
aias  recesserunt,non  parcet  Dominus.  Cumque  cla- 
maverint  voce  magna,de  qua  Dominus  dixit:  Ctamor 
eorum  pervenit  ad  me  [Genesxvin)  :  tamen  Dominus 
noD  exaudiet  eos  :  ut  malis  coacti,  intelligant  quid 
fecerint, 

(Cap.  IX,  —  Vers.l.)  Et  clamavit  in  auribns  i^ieis 
voce  magna  dicens  :  Appropinquaverunt  visitationes 
urbis.Pvo  visitationibus,u/^t(mmSeptuaginta  trans- 
tulerunt.  Mihi  enim  vindidam  et  ego  retribuanwdicit 
Dominus  {Deut,  xxxu,  35).  Omnisque  ultio  visi- 
tatio  est  quasi  (Bgrolantis,  quasi  babentis  vul- 
nera^quasi  medicas  exspectantis  manus,juxta  illud 
quod  alibi  scriptum  est  :  Visitabo  in  virga  iniqui- 
UUes  eorunif  et  in  flagellis  peccata  eorum  :  miseri- 
cordiam  autem  mcam  non  auferam  ab  eis  {Psal, 
Lzxxviii,  33,  34),  Recteque  (ut  supra  diximus)  vi- 
sitatio  vel  ultio  appropinquare  dicitur  captivitate  vi 
cina. 

Et  unusguisque  vas  interfectionishabelinmanusua 


nis  mundi  facti  sunt,  veniunt  sex  viri,  et  descen- 
dunt  de  porta  superiori,  sive  ut  LXX  transtulerunt 
excelsa  ad  Aquilonem.  Et  babebat  unusquisque  se- 
curim  in  manibus,  de  qua  Joannes  ioquitur  :  Jam 
enim  securis  ad  radices  arborum  posita  esLOmnis  ar~ 
bor  qucB  fructum  non  facit.excidetur  et  in  ignem  mit' 
tetur  (Matth,  iii,  Luc,  in.  9).  Eratque  in  medio  sez 
virorum  unus,  id  est,  septimus,  in  babitu  pontifi- 
cis  vestitus  lineis  indumentis,  et  habebat  atramen- 
tarium  scriptoris  ad  renes  suos,  quo  omnium  peo- 
cata  describeret,  et  sanctorum  a  peccatoribus  nu- 
merum  segregaret:sive  zonam  sappbirinam  coloris 
lapidis  sappbiri,qui  in  ornamentis  est  principissa- 
cerdotum.  Egressique  sunt  sex  viri,  et  steterunt 
Q  juxta  altare  asneum.  Duo  enim  erantaltaria :  unum 
tbymiamatis,  aureum  intrinsecus  ;  et  alterum  ante 
templum,ffineumbolocaustorum.Juxtaa1tareautem 
stare  dicuntur  parati  ad  jubentis  imperium,ut  cu- 
juscumque  viderint  ibi  non  esse  peccata  dimissa, 
sententiffi  Doraini  et  interfectioni   eum   subjacere 

cognoscant.  Gloria  quoque  Dei  Israel  ascendit,sive 
ad  subdivum  atriidomus  atque  vestibuli,  quod  ne- 

quaquam  tecto  premitur.sed  aeris  fruitur  libertate 
Quas  ipsa  gloria  Domini  virum,  qui  erat  in  habitu 
pontificis,babebatque  94  atramentarium  in  lumbis 
suis,  vocavit,  et  dixit  quae  Scriptura  testatur.  Qui- 
dam  sex  viros,  pex  interpretantur  Angelos,  qui  Dei 
pareantvoluntati  :ipsumque  unumqui  babebatia- 
dumenta  pontificis,  Salvatorem    intelligunt ;  juxta 


Non  dixit,  habebat,  ut   Septuaginta  transtulcrunt.  D  ^^'  ^"^^  Sacordos  cst  et  magni  consilii   Angelus, 


Neque  enim  narrat  prosterita,  scd  praescntia  futu- 
raque  demonstrat.  Qui  igitur  malos  pcrcutit  in  eo 
quod  malisunt,  et  habet  vasa  interfectionis,  utoc- 
cidat  pessimos,  minister  est  Domini. 

( Vers,  2, 3, )  Et  ecce  sex  viri  veniebant  de  via  portoe 
superioris^qux  respicit  ad  AquUonem^et  unuscujusque 
ras  inieritus  in  manu  ejus.  Vir  quoque  unus  in  medio 
eorum  vestitus  lineis,  et  atramentarium  scriptoris  ad 
renes  ejus  :  ingressique  sunt  et  steterunt  juxta  altarc 
ceneum^  Et  gloria  Dei  (Vulg.  Domini)  Israel  assumpta 
esl  de  Cherub,quas  erat  super  eum  ad  limen  domus.Et 


illudque  quod  dicitur^Tu  es  sacerdos  in  xtemumse^ 
cundum  ordincm  Melchisedec  (Psal,  cix,  4,).  noSTfjpTj 
autein^quod  Septuaginta  transtulerunt^una  exocto 
vestium  cst  pontificis,  quae  Latine  dicitur  ialaris  ; 
et  ex  eo  quod  ad  pedes  usque  de8cendat,hoo  sortita 
vocabulum  est.De  veste  pontiflcis  ante  annos  pluri- 
mos  scio  edidisse  me  librum,  ad  cujus  explanatio- 
nem  mitto  lectorem.  Ncquc  enimpossum  omniain 
omnibus  locis  dicerc,  quodque  Aquils  prima  edi- 
tio  et  Theodotio  dixerant  xaTcu  pro  quo  in  He- 
braeo  lepitur  cesath  (r\Dp).cum  (a)ab  Hebrsoque- 


(a)  Ipaa  hsc  Origenis  a  Drusio  laudati  sunt  verba  Ouo4v  Y^p^iY^'^!^^^  (n)p,a'.ve96at7cap  ^'EXXiQvtv  ix  t^<  xirco 


•7 


8.  BUSEB1I  BIERONTIII. 


68 


rerem  quid  significaret,  respondit  mihi  Grseco  ser- 
mone  appellari  xaXafjiapiov,  ab  eo  quod  in  iiio  calami 
wcondantur.  Nos  atramenlarium  ex  eo  quod  alra- 
mentumbabeat,dicimu8.Multi  significantius  thecas 
vocant,  ab  eo  qnod  ihecae  sint  soribentium  calamo- 
rum.  De  quatuor  Gberubin,  unus  Cherub  mittitur 
agloria  Dominics  majestatis  locuturus  ad  eum,qui 
pontificis  indumentis  indutus  erat.  Et  quamquam 
jj^eriqueTa^spouSelix  neutrali  genere^numeroqueplu 
rali  dici  putent,no8  sciredobemus  singulari  numero 
Cheruby  generis  masculini,et  plurali  ejusdem  gene- 
ris  Cherubim  :  non  quo  sexus  in  ministris  Dei  sit, 
sed  quo  unumquodque  juxta  lingua  suae  proprieta- 
tem  diversis  appelletur  generibus.Angeli  vocantur 
numero  plurali  Malachim,  et  Cherubim^ei  Seraphim 
cgusdem  generis  et  numeri.  Porro  sabaoth.quod  in- 
terpretatur  militiarum^  sive  exercituum  atque  virtu- 
tum,  dicuntur  genere  femino,  numero  plurali,  et 
desinunt  in  extremam  syllabam  oth  (n*l)  Qui  autem 
volunt  8ub  figura  pontificis  intelligi  8alvatorem,de 
Apocalypsi  Joannis  utuntur  xeemplo,  in  qua  scri- 
ptumest :  Et  converti  me,et  vidi  vocemqux  loquebatur 
mecum,  Et  conversus  aspexi  septem  95  candelabra 
aurea  :  et  in  medio  candelabrorum  similem  Filio  ho- 
minis  {Apoc,  ii,  12,  13),  et  caetera. 
(Vers.  4  seqq.j  Et  dixit  Dominus  ad  eum  :  Transi 

^v$C,Ta>v  Si  'E6pa(u)v  xic  eXeXeT6xaXou(jievov  xaXap.a- 

piov  eivat  t6  xauro.  Nihilautem  vocexaaru  apudGrx- 

isw  signi/icari  puto  ;  Hebrxus  aulem  quidam  dicebat 

tasty  esse  id,  quod  dicitur  calamarium,  Quae  nisi  ab 

eo  descripsit  Hieronymus,  mirum  id  sit,utrumque 

pariter  et  ignorasse  eam  vocem  et  Eebrffium  ma- 

gistrum  'consului8se,idemaue  accepisse  responsum 

quod  in  Graeco  resonaret.  Neque  enim  alienum  esl 

quod  LXX,  Arabs  et  Syrus  vertunt,  cingulum,  ne- 

fue  quod  aliis  placet,  ipsum  a/ram^^um.Gffiterum 

in  Hieronymiano  textu  emendamus^  quod  in  illoca 

lami  recondantur,  pro  recordantur, quod  vitioseerat 

antea. 

(a)  Hanc  quoque  variam  Thau   si^ni,  aut  litteree 

expositionem  ex  Origene  sumpsit  Hieronymus,  cu- 

jus  ut  conreras,Grfiecaipsa  verba  describemus,prout 

SQtit  integriora,  in    Coisliniano   codice,    nec   non 

in  Heffia  bombycino  apud  Montfauconium.Ol  {jlIv  0' 

ty  ivoe8u(/L£v(|i  cpa^i  ttjv  itoSijptj  TrpooreTdtOat  67c6  t"^^ 

So^TjC  Too  Kup{ou^  97)(xeiov  8ouvai  ItzI  Ta  p.iTcoira  tojv 

xoTaorevaJJovTwv  xal  twv  xaTo8uvw(Aiv(i>v7cuv0avo{iivajv 

^  Tojv  'Eopa(a)v,  e^Ti  TcaTptov  e^roiev  irepi  tou  Oau  Xe- 

vetv  ade6T](jLa,  TauTa  Tjxo-jffajxev.   Tiv6^  (i.ev  cpaarxovTOc, 

&xi  TO  6au  t\t  Twv  Tcap*  *E6pa(oic  efxoTt  8uo  orotye^wv 

loxl,  t6  TeXeuTatov  eo^  7cp6;  t7,v  Tcap'  auTot;  Tojtv  twv 

Ypa|X[j,dkaiV  t6  TeXeuTatov  ouv  eiXr^TCTaf  (jrotyeTov,  ei^ 

itapiorajtv  t^c  TeXei^TTjToc,  twv  oia  tt?,v  Iv  auxoTc  ipe- 

Tijv  ateva(6vT(i}v,xa(  6ouv(o(jLiv(i>v  iitt  toT^  4(jLapTavo(jLe- 

voic  ev  To»  Xa(f>,  xxt  au(jLirTat(ivT(ov   toT^  Tcapavo^xouot. 

*!ETepoc  oe  SXe-ye,  9U(jl6oXov  eTvat  T^OauTcav  t6v  v6(jlov 

'^etYjptjX^Tcav  l7ce(icep  6v6u.oc7cap''E6pa{oic0wpaxaXeT- 

tai,  tml\  t6  icpwTov   a^Tou  TcotyeT^Sv  lort   t6  Oau*  xat 

9U{JLOoXov  ouv  ioTt  TOJv  xaTttT^v  v3(jL0v  pe6t(jax($t(ov  Tp(- 

Toc  81  Tt^  ^diaxiav,  twv  xat  elc  'c^v  ocaTfjpa  7ceictaTeux(5- 

T(uv,  eXeye  tA  Ap^aia  orot^eTa   e(jLcpepec   evetv  t6  Oau 
...r. — r. ^ '-ioOa ^    ^ 


5^4|jLevoi  7tpd(Y(jLaT0c,  xat  (xd(Xt<r:a  eu*/tt»v,  ^  diytwv  iva- 
Yvu)<j(AaTo>v,  etc.  Septuaginia  dicunt,  ei  qui  talari 
V00t$  iimkUus  erat^  a  gUjiria  Domini  prseceptum  fuisse, 
ui  signum  darei  in  frontibus  gementium  etdolentium 


A  per  mediam  civitatem  in  medio  Jerusalem;  et  signa 
THAU  super  frontes  birorum  gementium  et  dolentium 
super  cunctis  abominationibus,  quse  fiunt  in  medio 
ejus.Et  illis  dixitaudienteme  :  Transite  per  civitatem 
sequenles  cum  et  parcut,te  ;  non  parcat  oculus  vester; 
neque  misereamini,Sen9m,adolescentulum,  et  virgine 
parvulum  et  mulieres  inlerficite  usque  ad  internecio- 
nem.  Osenem  autem  superquem  videretis  TnAV,neocci 
datis:  ei  a  sanctuario  meo  incipite.  Praecipitur  {a)ei 
qui  indutus  erat  vestes  talari,sive  linea,  et  sacerdo 
talem  habitum  prseferebat,  ut  ponat  signum  super 
frontes  virorum  gcmentium  et  dolentiom,  super 
cunctis  abominationibus,  qua;  liunt  in  medio  Jeru- 
salem.  Pro  signo  quod  Septuaginta,  Aquila  etSym 
machus  transtulerunt,  Theodotio   ipsum   verbum 

n  Hebraicum  posuit  THAU,qu8B  extrema  est  apud  He- 
braeos  viginti  et  duarum  litterarum,ut  perfectam  in 
viris  gementibus  et  dolentibus  scientiam  demon- 
fitraret.  Sive,  ut  Hebrsei  autumant,  quia  Lex  apud 
eos  appellatur  thora  (min),  quae  hac  in  principio 
nominis  sui  littera  scribitur  ;illi  hoo  accepere  signa 
oulum,  qui  Legis  prsecepta  oompleverant.  Et  ut  ad 
nostra  veniamus,  antiquis  Hebraeorum  96  litteris, 
quibus  usque  hodie  utuntur  Samaritani,  extrema 
THAU,littera,(6)  crucis  habet  simiiitudinem^quae  in 
Christianorum  frontibus  pingitur.  et  frequenti  ma 

Interrogatis  autem  Helrosis,  num  quam  a  majoribus 
sibi  trcdilam  circa  Thau  notitiam  haberent,  kkc  att- 
divimus,  Unus  quidem  dicebat,  Thau  unum  esse  ex 
viginti  duobus  Hebrceorum  elementis,  ipsumque  uUi- 
mum  secundum  ordinem  litterarum  suarum  ;  ideoque 
p  ultimum  elementum  propositum  fuisse  ad  declaratiO" 
^  nem  perfectionis  eorum  qui  ob  insiiam  virtutem  geme- 
bantj  et  de  peccaiis  populi  dolebant,  et  concidebant 
cum  delinquentibus  (ia  est  ne  conciderent,)  Alim  au- 
tem  dicebat,  Thau  sijmbolum  corum  esse,  qui  Legem 
servaverant,  quoniam  apud  Ilebrxos  lex  thora  vo- 
catur  el  primum  vocis  hujus  elemenlum  est  Thau  : 
quapropler  symbolum  est  eorum  qui  secundum  Legem 
vixerant.  Tertius,  e  numero  eorum  qui  in  Christum 
crediderant,  aiebat  vetera  elementa  Thau  crucis  formae 
simile  habcre,  ac  prophetice  enuntiari  signum,  quo 
Christtani  frontibus  insigniendi  erant  :  qnod  sane  om 
nes,  qui  in  Christum  crediderunt  efformare  solent  int- 
tio  cujusque  operis,  maxime  autem  orationum  et  /e- 
ctionum  sacrarum, 

(b)  yieronymo  Origenem,  quem  fere  ad  verbum 
transtulit  imposuisse,  dum  scribitThau  Samarita- 
num  simile  fuisse  cruci,  Scaliger,aiiique  posteum 
docti  viri  contendunt,  in  eoque  culpant,  quod  neu- 
tiquam  consulto  Samaritanorum  alphabetOjhic  ejus 
D  secutus  sit  fidem,  qui  neque  ipse  viderat^  sed  ex 
aliena  scripserat  fiac.  In  siclis  enim  antiquissimis 
qui  suporsunt,  cum  caedem  incisae  sint  Iitterffi,quffi 
\i  scriptis  Samaritanis  Ieguntur,nullaque  adeo(Qt 
colligunt)  dubitandi  ratio  sit,  ulias  Samaritcmo- 
rum  fuisse  litteras,  quam  quffi  in  illis  siclis  vi- 
suntur  ;  non  inveniunt  tamen  in  horum  alphabeto 
aliquam  cum  crucis  figura  similitudinem.  Verum 
in  iilis  ipsis  nummis  aut  siclis,  quos  jactant,  per- 
specta  adco  ad  crucis  decussatffi  X  formam  Thau 
litterffi  fi^ura  est,ut  quidad  eorumfidem  provocant 
minimo  ipsi  illos  consuluisse  credendi  sint,  Ter  oo 
currit  in  uno  Simonis  P.  M.  ethnarchffi  Ju(iffiorum 
quem  Rhenferdius  iaudat,  in  quo  annus  primus 
receptffl  libertatis  notatur,  terque  hoc  Thau  X  si- 
gnum  pingitur,  Rabbi  quoque  Azarias  in  Meor 
ennaiim  hanc  dteram  ad  mstar  crucis  decussatffi 


«9 


COMMENTARIORUM  m  B2BCHIELEM  LI6.  III.  CAP.  IX. 


8t 


HUB  insoriptione  signatnr.  6unt  qni  putent,  ex  eo  A  tatem ;  pro  his  qui  erant  inurbe^  ipsam  urbem  ap- 
quod  Beoundnm  Hebraicum  alpbabetum  ista  extrema      pellantes. 


sit  littera,  demonstrari  in  mnltitudine  peccantium, 
reiiquias  superesse  sanctorum.  Gementes  igitur  do- 
lentesque  salvantur ;  qui  non  solum  malis  non  con- 
senserunt  operibus,  sed  et  aliena  planxere  peccata, 
secundum  qnod  et  Samuei  planxit  super  Saul  (NI 
Beg,  xvi),  et  apostolus  Paulus  super  his  qui  post, 
peccatum  non  egerunt  poenitentiam.  Unde  et  ipse 
dicebat :  Qui  sumus  in  hoc  tabemaculo,  ingemisci' 
mus  {II  Cor,  v,  2).  Et  alibi :  TristUiamihi  estmagna, 
et  incessabiUs  daiorcordis  mei  [Al.  cordimeo].  PraB- 
cipiturque  eex  viris  ut  prseter  eos  qui  possunt 
dicere :  ^gnatwn  est  super  nos  lumen  vultus  tui,  Do- 
mine  (Psal.  iv,7),cunctosinterficiant,  nonseni  par- 


(Vers.  8.)  Elcxde  compleia,  remansi  ego  :  ruique 
super  faciem  meam,  et  clamans  aio :  Heu  [Vulg. 
Heu,  heu,  heu[f  Domine  Deus,  ergo  ne  disperdas  omnes 
reliquias  Israel,  effundens  furoremtuum  super  Jerusa- 
lem?  Gunctis,  qui  signaculum  non  habebant,  cffide 
prostratis,  corruit  propheta  in  faciem  suam,  pro 
interfectorum  multitudine,  nullum  praeter  se  arbi- 
trans  remansisse.  Quod  quia  videbatur  esse  contra- 
rium  ei  sententise,  quajusseratDominus  signatarum 
frontium  viros  non  esse  caedendos,  propterea  in 
Vulgata  editione  subtractum  •&  est.Nos  autem  se- 
quentes  Hebraicam  veritatem,  posuimus,  remansi 
ego.  Notandumquc  quod  non  dixerit,  solus :  quod  si 


cant,  non  juveni,  non  virgini,  non   parvulo,  non  jg  dixisset,  videbatur  esse  contrarium  ;   sed  remansi 


muiien.  Secundummystioosintellectus,  senes  sunt 

in  Eccleaia  de  quibus  dicitur  :  Cani    hominis  pru^ 

ieniia  ejns  (Sap,  nr,  8) ;  juvenes  qui  sunt  ad  fidei 

l>eUa  promptissimi ;  virgines,  qui  pudicitiam  tola 

mente  conservant ;  parvu)i,qui  lacte  potanturinfan- 

ti£,et necdum  percipiunt solidumoibum  ;  mulieres^ 

qui  [Al.  qua]  fragilitate  sexus^animse  imbecillitatem 

testantor.OaibnsuniversisflV  non  parcitur,  si  abs- 

que  Gbristi   signaculo  aliquid  esse    se  credunt. 

Qaodque  sequitur :  Et  a  sanctuario  meo  incipite,  sive, 

QtSeptuagintatranstulerunt,  etasanctismei  incipite, 

vel  saoerdotes  signifroat,  quiversabantur  in  templo 

et  adorabantidola ;  ve)  eos  qui  pro  sacerdotii  merito 

sancti  vocabantur  in  populo,  et  qni  fuerant  in  po- 

puiiscau8apeccati,primimerueresuppiicia.Tempus 


^^o,utsubaudiatur  cum  csteris,qui  frontes  habuere 
signatas.  Ut  autem  sciamus  signanter  hoc  dictum, 
remansi  ego,  in  Regum  voiumine,  quando  Elias  lo- 
quitur  ad  Deum  :  Altaria  lu^  demoliti  sunt,  et  ego 
relictus  sum  solus,  et  quxrunt  animam  meam  auferre 
(UI  Reg.  XIX,  14) ;  solum  posuit,  quia  remansisse 
alios  nesciebat.Quidamputant  expersona  Domini, 
in  cujus  typum  prsecessit  Ezechiel,  posse  hoc  intel- 
ligidepopulo  Judseorum  :  quando  omnes  declinave- 
runt,  simul  inutiles  facti  sunt  {Psal,  xiii).  Et  Pro- 
pheta  testatur:  Salvum  me  fac,  Domine  :  quoniam 
defecit  Sanctus  {Psal.  ii,  i).  Solus  enim inventus  est 
Dominus,  qui  peccatum  non  fecit,  neque  inventus 
est  dolua  in  ore  ejus  (/  Petr.  ii).  Quod  autem  intu- 
)it :  effundens  furorem  tuum  super  Jemsalem^  verbum 


enim  e8t(/Car.vii),utindicium  incipiat  adomoDei.  ^  effusionis,   pcenarum   ostendit  magnitudinem,  ut 


(Vers.  7.)  Coeperunt  ergo  a  viris  seniorihus,  qui 
frant  anfe  faciem  domus.  Etdixit  ad  eos  :Contaminaie 
imwn  :  ei  implete  atriainterfectis.lm^\eTe  atria  in- 
terfectis.  Pro  atriis,  quse  Hebraice  dicuntur  Ase- 
WTH  nnyn  LXX  posuere  vias.  Occiduntur  autem 
firi  seniores,  de  quibus  supralegimus  quod  habe- 
rent  tharibula  etadolerent  idolis  incensum.  Nec  est 
olla  tempUreligio :  quia  offenso  (a)  religionis  Deo, 
eontaminata  sant  omnia,  ut  unde  peccatum,  inde 
judieium  sit.  Atriaque  cadaveribus  complentur  in 
iemplo,  et  non  vise,  quee  utique  foris  erant,  nisi 
forvitan  vtas  intelligere  possimus  [Al.  possumus] 
plateas  civitatis.  Nec  audere  poterant  Angeli  con- 
taminare  templum  sanguine   mortuorum,  in   quo 


alibi  legimus  :  Effusa  est  despectio  super  principes 
{Psal.  cvi,  40).  Et  iterum  :  Pens  effusi  sunt  gressus 
mei  {Psal,  lxxii,  2).  Et  in  bonam  partem.  Charitas 
Dei  effusa  est  in  cordihus  nostris  (Rom.  v,  5).  Et  : 
Effusa  est  gratia  in  labiis  tuis  (Psal.  xliv,  3).  Et  in 
contrariilm :  Effunde  furorem  tuum  super  gentes, 
qu3e  tenon  intellexerunt,  et  super  regna  quas  nomen 
tuum  non  invocaverunt  {Jerefn.  x ;  Ps.  lxxxviii,  6). 
Et :  tffunde  frameam,  et  conclude  ex  adverso  eorum^ 
qui  persequuntur  me  (Psal.  xxxiv,  3). 

(Vers.  9,  10.)  Et  dixit  ad  me  :  Iniquitas  domus  Is- 
rael  et  Juda  magna  est  nimis  valde,  Et  rcpleta  est 
terra  sanguinibus,  et  civitas  repleta  est  aversione,  Di- 
xerunt  enim  :  Dereliquit  Dominus  terram,  et  Dominus 


jmas  habitabat  gloria  Dei,  nisi  hoo  recedentis  [^4/.  D  non  vidct.    Igitur  et  meus  non  parcet  oculus,  neque 


credentts]  glori»  Dominus  prseoepisset.  Omni^  qui 
peceato  mortuus  est,  contaminat  atria  templi,  ct 
?i«8  urbis  Domini,  in  quibus  vivit :  qui  cum  Christo 
resurgens,  mortunsessedesistit. 

[b)  Et  egressi  sunt,  et  percutiebant  eos^  qui  erant  in 
eiviiaie,  8lve,  ut  alii  transtulerunt :  percuiiebant  civi- 


miserebor :  vias  eorum  super  caput  eorum  reddam.  Vi- 
dens  Dominus  prophetam  suum  flere  pro  populo,  et 
admirari  indignationis  magnitudinem,  reddit  cau- 
sas :  utnon  utille  putabatinjusti, vel  excedentis  mo- 
dum  supplicii,sed  meritaBJustaequesententiae.Iniqui- 
tas,  inquit,  decemtribuum  Israeletduarumtribuum 


Tban  iiiteram  tradit  exstitisse  olim  in  Samarita- 
norum  flJphabeto,  et  qui  illam  a  Christiano  ali- 
ffoo  efHctam  suspicatus  est,  ut  Hieronymianae  do- 
ctrins  consentiret,  eum  arbitror  insanire.  Csc- 
terum  vide  Morini  Exercit.  2  in  Pentateuohum 
Samaritanam,  et    Montfauconii    Palceographiam 


lib.  VI. 

(a)  Penes  Rabanum,  offenso  Deo,  absque  religionis 
verbo. 

(b)  PrseponitVictoriu8,suppletqueex  Vulg.,  Egre- 
dimini,  etc.  In  Hebraico  quoque  est.  INST^I  IHV 


91 


S.  EUSEBII  HIERONTMI. 


M 


Juda  magDa  est,  et  non  solum  magna,  sed  magna 
nimis.  Nechoc  dixissesulficit,  sed  repetit,  valde,  ut 
^  pro  magnitudine  iniquit^tis,  magnitudo  supplicii  sit. 
Ex  quo  discimus,  non  utplerique  sestimant,  et  99 
maxime  Stoici,  paria  essc  peccata  ;  sed  vel  magna 
vel  parva,  et  pro  qualitate  mensuraque  peccantium, 
diversitatem  esse  judicii  punientis.  Repleta  est,  m- 
quit,  terrasanguinibus,  sive,  utSeptuagintatranstu- 
lerunt,  populis :  et  civitatis  est  repleta  aversione ;  aut, 
utVulgatahabeteditio,  iyiiquitateet  immuniitia  :non 
modicussanguiseCTususest,  sed  de  porta  usque  ad 
portam  :  et  omnis  civitas  declinavit  a  cullu  Dei,  et 
pro  eo  plena  est  immunditia,  idololatriai  videlicet 
sordibus.  Gausa  autem  tantorum  scelerum  illa  est, 
quod  putaverunt  providentiam  non  esse  super  ter- 
ram,  nec  Deum  curare  mortalia,  juxta  iliud  quod 
alibi  legimus  (Virgit,  /.  iv,  ^neid.) : 

Scilicet  is  superis  iabor  eet,  ea  cura  quietos 
Sollicitat. 

Quia  igitur  illi  vel  putaverunt  non  esse  providen- 
tiam  :  vel  quae  ante  fuerat  in  populis,  hoc  tempore 
suum  populum  reliquisse :  propterea  et  Dci  non 
parcet  oculus,  nec  miserebitur:  ut  contravitia  sae- 
viens,  placabilis  sit  virtutibus:  viasqueeorum  atque 
peccata  reddat  super  capita  eorum,  vel  super  prin- 
cipale  {^i^t^o'^'.Y,h'^)  cordis,  vel  super  principes  po- 
puli,  juxtaNumerorumlibrum,  in  quo  capita  popu- 
lorum  principes  csse  dicuntur. 

(Vers.  11.)  Et  ecce  vir^  qui  induius  erat  lineis,  qui 
kabebat  atramentarium  in (a)  lumbis  suis^  respondit di- 
cens  :  Feci  sicut  prxcepisti  mihi,  LXX  :  Et  ecce  vir, 
qui  indutus  erat  podere  (id  est,  veste  talari)  et  accinctus 
%ona  lumbos  suos,  et  respondit  verbum  dicens  :  Feci 
sicut  mandasti mi hi.lpseesiwir,  cui jussumesttrans- 
ire  per  mediam  Jerusalem,  et  ponere  signum  in 
frontibus  virorum  gementium  et  dolentium  super 
cunctis  iniquitatibus  corum.  Dicit  ergo  se  Domini 
prsecepta  complesse,  et  signaculo  thau  litterae  fron- 
tes  signasse  [Al.  armasse]  lugentium.  Sex  autem 
viri  quibus  praeceperat  Dominus,  dicens:  Transite 
per  civitatem  sequentes  eum,  et  percutite  :  nulliusqne 
misereamini  usqueadinternecionem,  uihil  taierenun- 
tiant.  Neque  enim  Isetitiae,  sed  moeroris  implevere 
sententiam,  qu(B  non  sermone,sed  opere  probatur. 
Et  in  hoc  loco  pro  TroonSp^ii  id  esi.vestetatari,  quam 
interprelati  sunt  Septuaginta,  Theodotioipsum  ver- 
bum  Hebraicum  posuit  baddtm  (DHl) ;  Symmachus, 
lineam ;  Aquila,  praecipuam^  sive  stotam.  100  Pro 
^ona  quoqueSymmachus,w/?u/a5;Aquiia,  atramen- 
tarium  ;  Theodotio,  xaoru  posuerunt. 

(Cap.  X.  —  Vers.  i,  2.)  Et  vidi,  et  ccce  in  firma' 
mento  quod  erat  super  caput  Cherubim  quasi  lapis  sap- 
phirus  :  quasi  species  simititudinis  solii  apparuit  super 
eam  fVulg.  ea].  Et  dixit  ad  virum,  qui  indutus  erat 
tineis,  et  ait  :  Ingredere  in  medio  rotarum,  quse  sunt 
subtus  Cherub  [  Vulg.  Clierubim] :  et  imple  manus  tuas 
prunis  ignis,  qux  sunt  inter  Cheruhbn  :  et  effunde  su- 

(a)  Hieron.  versio,  in  dorso  suo,  respondit  verbumf 
dicens. 


A  P^  civUatem.  De  flrmamento,  quod  erat  super  Ghe- 
rubim,  et  de  lapide  sapphiro,  qui  habebat  similitu- 
dincm  tbroni,etde  rotis  quae  animaliasequebantur, 
supra  dixisse  sufficiat,  et  illorum  lector  explana- 
tione  contentus  sit.  Nunc  autem  quod  jubetur  iiie, 
qui  indutus  erat  lineis,  pro  quo  Septuaginta  in  hoc 
loco  stolam  interpretati  sunt,  ut  tollat  prunas  ignis 
de  medio  Gherubim,  et  efTundat  sive  spargat  super 
civitatem,  illud  mihi  vidctur  ostendere,  quod  post 
interfectionem  caedemquemultorum,etin  viis  cada- 
vera  mortuorum,  prunarum  ignis  assumitur,  utpu- 
niat,  sive  mundet  Jerusalem  :  juxta  illud  quod  in 
Isaia  scriptum  est :  [b)  SaJictificavit  eum  in  igne  ar- 
dentCf  et  devorabit  sicut  fenum  materiam  (Isa.  x,  17). 
Isti  sunt  carbones,  quos  in  remedium  linguae  atque 

P  mendacii  desolantes  vitia  atque  peccata,  Propheta 
interrogatus  exoptat :  Quid  detur  tihi,  et  quid  appo 
natur  tibi  ad  linguam  dotosam  ?  Sagittx  potentis  acu- 
tx  cum  carbonibus  desolatoriis  (Psal.  cxix,  3,  4). 
Multaque  istiusmodi  in  Scripturis  sanctis  invenire 
poterimus  ;  de  quibus  crebro  diximus.  Hoc  tantum 
notandum  est^  quod  in  Isaia,  qui  tantum  in  sermone 
pcccaverat,  et  immundalabia  habere  se  di\erat,  ad 
purgandum  unus  forcipe  carbo  comprehenditur. 
Hic  vero  quia  erat  civitas  plena  iniquitate,  et  post 
suppacia  cadaveribus  mortuorum,  plures  assumun- 
tur  carbones  ignis,  etnonunamanu,  sed  ambabus, 
ut  omnispurgetur  Jerusalem.  Quamquam  ethoc  in- 
telligendum  sit,  quod  non  ad  purgationem,  sed  ad 
pcenas  atquecruciatus,prunse  ignisassumendaesint, 
quae  elTundantur  supor  Jerusalem. 

C  (Vers.  3  seqq.)  Ingressusque  est  in  canspectu  meo. 
Cherubim  autem  stabant  a  dextris  domus  cum 
ingrederetur  vir,  et  nubes  implevit  atrium  interius. 
Et  elevata  esl  gloria  Domini  desuper  101  Cherub 
ad  timen  domus,  et  repteta  est  d^us  nube,  et 
atrium  repletum  est  splendore  gloriss  Domini.  Ei 
sonitu^  alarum  Cherubim  audiebaiur  usque  ad 
atrium  exterius,  quasi  vox  Dei  omnipotentis  toquen- 
tis.  Cumque  prcecepissct  viro,  qui  indutus  erat  lineis, 
dicens  :  Sume  igncm  de  medio  rotarum,  qux  sunt  in- 
ter  Cherubim :  ingressus  ille  stetit  juxta  rotam.  Et  ex- 
tendit  Cherub  manum  de  medio  Cherubim,  ad  ignem 
qui  erat  inter  Cherubim,  et  sumpsit  et  deditinmanus 
ejus,quiindutuseratlineis.  Quiaccipiens  egressusest,et 
apparuif  in  Cherubimsimititudo  manus  hominis  suJftus 

n  pennas  eorum.  Vidente  propheta,  ingreditur  vir,  qui 
indutus  erat  talari  veste  vel  linea,  et  ut  LXX  nunc 
interprctationem  commutant,  stola  sancta,  cum 
apud  Hebraeosunus  sermo  habeatur  baddin  (0^12)1 
etcaeteri  interpretes  in  coeptatranslatione  persistant. 
Ingreditur  autem,  ut  secundo  dicitur,  in  medio  ro* 
tarum,  quae  sunt  subter  Gherubim  ;  utimpleatma- 
nus  suas  igneis  carbonibus.  Qui  cum  esset  ingres- 
sus,  stetit  tantum  juxta  rotam,  et  vel  ob  tristitiam 
puniendae  Jerusalem,  vel  ob  gloriae  magnitudinem 
stupens^  manum  ad  ignem  ipse  non  misit,  sed  unua 

(b)  Victor.,  sanctificabit, {GxlGvd&co  ^'^iiiti* 


COMMENTARIORUM  IN  mCBIELEM  LIB.  111.  CAP.  X. 


94 


de  Gherabim,id  est,  Gherub  misit  manum,  et  tulit  A  tur :  h'cet  in  Hebraico,  et  supra,  et  hic  tharsis 


ignem,  qui  erat  in  medio  Gherubim,  et  dedit  in 
manum  ejuSy  qui  indutus  erat  vestibus  lineis.  Qui 
accipiens  egressus  est ;  et  tamen  Scriptura  non  di- 
cit,egre88us  quid  fecerit :  ut  tristis  rei  narrationem 
inteliigentis  potius  nostr»  relinqaeret,quam  oculis 
8abjiceret.IntroeuQte  autem  viro^qui  indutus  erat 
▼esiibus  h'neis,Gherubim  stabant  a  dextris  domus, 
at  sancts  supemaeque  virtutes  dexteram  domus  Dei 
partem  tenere  viderentur,  et  ilieB  qusB  mittuntur  ad 
sapplicia^de  quibus  scriptum  est :  Immissionem  per 
angelon  peisimos  {PsaL  lxxvii  49),  sinistras  partes 
possidere  credantur.  Cumque  elevata  esset  gloria 
Domini  de  Gherub,qui  carbones  ignis  viro  traditu- 
rus  erat ;  et  transiisset  ad  limen  domus^statim  nube, 


(^iT^n)  scriptum  sit :  quod  Aquila  chrysolUumy 
Symmachus,  hyacinthum  transtulerunt.Rursumque 
ubi  nos  vertimus :  Et  omne  corjms  ^arum,quod  sub- 
auditur  rotarum,in  HebraBo  scriptum  est :  Et  omnes 
cames  earum,et  colla,  etmanus,  et  pennx^  et  circuli, 
Nota  carnes  appellari  in  supernis  virlutibus,  ut 
quando  legimus  :  Caro  et  sanguis  regnum  Dei  non 
possidebunt,  neque  corruptio  incorrupiionem  (I  Cor, 
xv),  sciamus  non  substantiam  carnis,  sed  opera 
condemnari :  basar  (lUl)  enim  quod  in  hoc  loco 
scribitur,non  corpM5,sed  camem  significat.  Circulos 
103  autem  rotarum,  cantos  (Sic)  ferreosappellavit, 
quibus  lignorum  rotunditas  arotauir  et  stringitur. 
Rot®  autem  istae  non  solum  carnes  habent,  vel  cor- 


teDebris,  et  caligine  atrium  impletur  interius.  Ne-  t»  pus,aut  membra :  sed  et  colla,et  manus,et  pennas, 

*    "^      '  *        •    *  •  ut  efficientias  rerum  in  singulis,  non  membrorum 

imagines  sentiamus.  Rot®  quoque  ipsa  appellataQ 
sunt  lingua  Hebraica  gelgel  (SiSi),  quod  Symma- 
chus,  volubilesy  Aquila,  roiam  interpretatus  est. 
Porro  quod  sequitur:  Audiente  me,  usque  ad  eum 
locum  ubi  scriptum  est :  Eleviti  [Al.  elevata]  sunt 
Cherubim,  in  LXX  non  habetur ;  sed  de  Hebraico 
additum  est.In  quo  ob8ervandum,quod  nequaquam, 
ut  supra  dicitur ;  Faciea  hominis,  et  facies  leonis 
(a)  a  dextris  quatuor,et  facies  viluli  a  sinistris  qua- 
tuor  :  et  facies  aquilae  quatuor  ;  ut  videlicet  alia  a 
sinistris,alia  a  dextris  esse  credantur :  sed  omnium 
«qualis  ordo  describitur,  dicente  Scriptura  :  Qua- 
tuor  aulem  facies  habebat  unum  :  Facies  una,  fa- 
cies  Gherub,el  facies  secunda,  facies  hominis :  et 


qne  eoim,  prssente  Domini  majestate,  exercentur 
SQppUcia,et  gloria  Domini  videtur  in  atrio,  de  quo 
icriptum  est :  Sonitus  alarum  Cherubim  audiebatur 
usque  ad  atrium  exterius.  Vvosonitu  in  Hebraeo,t;oj? 
ponitur :  qus  vox  habebat  similitudinem  vocis  Dei 
1M  Omnipotentis  loquentis.  Pro  quo  Septuaginta 
transtulemnt :  sicut  vox  Dei  saddai  (^"tu)  ;  quod  A- 
qoila,  Symmachus,  et  Theodotio  Wvov,  quod  for- 
iem  potentemque  aignificat,  transtulerunt.  Nota,  le- 
etor,in  qoibus  superior,  et  hsc  Visio  concordent, 
sive  discordent,  at  ex  coUatione  utriusque  absque 
oostro  admonitu,  divina  intelligas  sacramenta,  et 
iliad  quod  ante  commonui,  quoniam  et  [Al,  si]  in 
finnamento,  et  in  tbrono,et  in  manu  hominis  non 
leritas,  sed  similitudo  dicatur.  Neque  enim  facie  ad 


EMnem  revelato  vultu,  gloriam  Domini   contempla-  C  in  tertio  facies  leonis  :  et  in  quarto  facies  aquil®  ; 


mar  ^sedinsimilitudine  omnia  videmus  et  imagine, 
({Qamdiu  fragili  et  corruptibili,  et  mortali  circum- 
damur  corpore  (I  Cor.  xiii). 

(Vers.    8  seqq.)  Et  vidi,  et    ecce    quattwr    rot^ 

puta  Cheruifinu  Rota  unajuxta  Cherub  unum^ei  roia 

dia  juxta  Cherub  unum,  Species  atUem  erat  rotarum 

puisi  visio  lapidis  chrysolithifet  aspectus  earum,simi- 

ktudo  una  quaiuor,  quasi  sit  rota  in  medio  lotds.Cum- 

fu  ambularent  m  quatuor  partes  gradiebantur,  et  non 

nvertebmiur  ambtUantes,  sed  ad  tocum  ad  quem  ire 

ieclinalHU  quae  prima  eral,sequebantur  et  cseterae.nec 

muertebontur,  Et  omne  corpus  earum,  et  coliay  et 

wmnuSfet  pennse,  et  circuli,  ptena  erant  oculis  in  cir' 

autu  quatuor  rotarum.Et  rotas  istas  vocavit  volubiles, 


ut  primaetsecunda,  ettertia,  etquarta  facies,  non 
locorum  diversitate  dextri  et  sinistri,  sed  uno  per 
gradus  ordine  describatur.Unam  autem  faciem,  id 
est  primam,appellavit  Cherub,  pro  qua  supra  dixe- 
ral,facies  vituli.  Ex  quo  intelligitur  facieni  Cherub 
esse  faciem  vituli.Quorum  omnium  sensum,praBte- 
ritaB  visionis  explanatio  continet. 

(Vers.  15  seqq.)  Jpsum  est  animaly  quod  videram 
juxta  fluvium  Chobar.Cumqueambuiarent  Cherubim, 
ibant  pariier  et  rotas  juxta  eos  [Al.  ea].Et  cum  eleva- 
rent  Cherubim  alas  suas,ut  exaltarentur  de  terra,  non 
(b)  resistebant  roloe:  sed  et  ipsse  juaia  erant.Staniibus 
iliis  stabantyCt  cum  eievatis  elevabantur.Spiritus  enim 
vitse  erat  in  eis.  Omnia  vivunt  Deo,et  suum  sentiunt 


eudiente  me.Quaiuor  autem  faeies  habebat  unum.  Fa-  j)  Creatorem.  Non  est  enim  Dtus  mortuomm,  sed  vi- 


des  ttfia,  facies  Chemb :  et  facies  secunda,  facies  ho- 
mmis^  et  in  tertiOy  facies  leonis ;  et  in  quarto,  facies 
s^uilx.,  et  elevati  [At.  eievata]  sunt  Chembim.  Ob- 
MTva  que  prius  fuerit,  vel  quot  species  rotarum, 
joxia  L.\X,  quasi  visio  tharsis :  nunc  autem  juxta 
mdem,  quasi  visio  carbunculi ;  ut  pennarum  per 
ignem,  qui  abGherub  traditur,simiIitudo  monstre- 

(a)  Voces  a  dextris,  qus  antea  post  aquilae  nomen 
8QDdebanturpCum  Victorio  huc  revocavimus,Junxi- 
masqae  leonis  nomini  ad  sacri  textus,et  cum  primis 
Grsci  Tcuv  LXX  sup.  cap.  1  fidem. 

(6)  Factum  pridem  videatur  scribarum  errore,ut 


ventium  (Matth.  xxii,  32).  Unde  et  omnia  corpora 
rotarum  plena  sunt  oculis  [Supra  i).  Et  in  psalmo 
dicitur :  Cceli  enarrant  gloriam  Dei,  et  opera  manuum 
■ejus  annuntiat  firmamentum .  Dies  diei  eruci  at  verbum, 
et  nox  nocti  indicat  scientiam  (Psal,  xviii,  1,  2).  Sol 
quoque  et  luna,  104  mare  et  flumina,  montes  et 
colles  laudant  Deum,et  in  suum  circulum  perannos 

pvo  tesidebant, quod  prflefert  Vulgata  Hieronymi  ver- 
sio,textusqueHebraBusl3u^  kS,  et  probatum  Victo- 
rio  e8t,lcgatur  resistebant ;  sed  quando  ferme  idem 
est  sensus,  mss.  vero  non  suffragantur.nibil  duxi- 
mus  immutandum. 


S.  BUSEBII  HIERONTMI. 


96 


singulos  elementa  volvunlur,coBlorumque  rationem 
in  terris  deprehendimu8,ut  antiqusQ  legis  ordinem 
conservantes  volvantur  et  currant ;  et  nihil  novum 
cernamus  super  terram.Quod  autcm  dicitur :  Ipsum 
est  anvnal,  quod  videram  juxta  fluvium  Chobar  [Ec- 
cles,  i).  Scriptura  demonstrat  eadem  nos  debere 
intelligere  in  expositione  animalis^quae  supra  intel- 
leximus. 

(Vers.  18  seqq.)  Et  egressa  est  gloria  Domini  a 
limine  Templi^  et  stetit  super  Cherubim.  Et  elevantes 
[Al.  elevantia  et  exaltata]  Cherubim  alas  suas^  exal- 
tati  sunt  a  tefra  coram  me.Et  illis  egredientibus,rotss 
quoque  subsecutx  svnL  Et  steUt  in  introitu  portx  do- 
mus  Domini  OrientaliSy  et  gloria  Dei  Israel  erat  super 
eos  [Al.  ea],  Ipsum  est  animal,  quod  vidi  subterDeum 
Israet,  juxta  fluvium  Chobar :  et  intellexi,  quia  Che- 
rubim  essent.  Quatuor,  per  quatuor  vultus  uni :  et 
quatuor  alae  uni,et  similitudo  manus  hominis  sub  alis 
eorum :  et  similiiudo  vultuum  eorum,  ipsi  vultus  quos 
videram  juxta  fluvium  Chobar,  et  intuitus  eorum  et 
impetus  singulortim  ante  faciem  suam  ingredi,  Gloria 
DominijSive  majestas,quse  steterat  intempli  limine, 
stelit  super  Cherubim.  Qui  elevantes  [.4/.  Quffi  ele- 
vantia  et  exaltata]  alas  suas,  propheta  cornente, 
exaltati  sunt,  rotis  pariter  sequentibus,  et  stetit  in 
introitu  port®  domus  Domini  Orientalis,  paulatim- 
que  protectio  Dei  reliquit  Israel.  Primum  fuit  in 
templo,  deinde  stetit  in  atrio  templi  sive  limine  : 
qua  recedente  de  templo,  nubes  et  caligo  implevit 
templi  penetralia.  Rursumqueipsa  gloria  sedit  su- 
perCherubim,  etillis  statim  avolantibus,  et  ad  ex- 
teriora  abeuntibus,  secutffi  sunt  rotaa.  Et  gloria  ste- 
tit  in  porta  domus  Domini  Orientaiis,non  in  janua 
templi,  sed  post  atrium  et  limen  in  introitu  port» 
domus  Domini  Orientalis.Quod  cum  propheta  vidis- 
set,  ipsum  est,  inquit,  animal,  quod  vidi  subter 
Deum  Israel,  juzta  fluvium  Chobar,  et  intellexi, 
quia  Gherubim  essent,  Quid  enim  novi  viderat,  quod 
intelligeret  esse  Cherubim,quaB  prius  non  inteliexe- 
rat?  Cherubim  in  lingua  nostra  scientise  105  multi' 
/ttdoest:  notitia  sacramentorum  Dei,  cl  tbronus 
ejus  ac  requies.  Unde  ct  in  psalmo  dicitur :  Qui  se- 
dessuper  Cherubim,  manifestare  (Ps,  lxxix,  1).  Sem- 
per  enim  gloria  Domini  sedet  in  scientiffi  muititu- 
dine :  et  tunc  manifestatur,  quando  cuncta  regi 
providentiademonstrantur  ;  necfortuitu  quid  fieri, 
nec  dicere  quempiam  :  DereliquU  Dominus  terram^ 
et  Dominus  non  videt  (Supra  ix,  9).  Unde  et  intui- 
tus  Cherubim  et  appetitus  eorum,est  oblivisci  prse- 
teritorum,  et  in  futura  se  extendere  (Philipp.  iii). 

(Cap.  XI.  —  Vers.  i.)  Et  etevavit  me  spiritus,  in- 
troduxU  me  ad  portam  domus  Domini  Orientalem  quae 
respicU  solis  or^m.Quia  egressa  estgloria  Domini  a 
limine  templi,et  stetit  super  Cherubim  ;  posteaque 
avolantibus  Gherubim,stetit  ipsa  gloria  in  introitu 
portffi  domus  Domini   Orientalis,  et  propheta  quia 

(a)  Expunximus  mss.  ope  subsequentem  versicu- 
lum,  Quia  in  praeceptis  meis  non  ambutastis,  etc, 
quia  hic  nedum  superfluo,  sed  et  incommoda  con- 


\  per  se  ad  eam  ire  non  poterat,  elevatus  a  spirita 
est,et  ductus  ad  camdem  portam  domus  Domioi 
Orientalem,  quse  respicit  solem  justitiae,  de  quo 
scriptum  est :  Ecce  vir:  Oriens  nomen  ejus  (Zach,  vi, 
12) :  ut  nequaquam  remaneret  in  templo,quod  erat 
ignorantia^nubeconfusum  ;  sed  stans  in  porta  do- 
mus  Domini  Orientalis^quffi  sequuntur  sacramenta 
cognosceret. 

(Vers.  2  seqq.)  Et  ccce  in  introitu  portse  viginti  et 
quinque  viri,  et  vidi  in  medio  eorum  Jezoniam  fHiwn 
Azur,  et  Phaltiam  filium  Hanajae  principes  popuU. 
Dtxitque  ad  me:  Fiti  hominis,hi  viri^qui  cogitantini' 
quitatetn,  et  tractant  consilium  pessimum  in  urbeista^ 
dicentes :  Nonne  dudum  asdifieatss  sunt  domus  f  Baec 
est  tebesjnos  autem  carnes,  Idcirco  vatidnare  de  eis^ 

P  vaticinare,  fili  hominis.  Et  in^it  in  me  spiritus  Do- 
mini,  et  dixit  ad  me,  toquere :  HcBC  dicit  Dominujs : 
Sic  tocuti  estis  domus  Israet,et  cogitationes  cordis  ve- 
stri  ego  novi.  Plurimos  occidistis  in  urbe  hac,  et  im» 
plestis  vias  ejus  int^fectis.  Propterea  hasc  dicU  Domi- 
nus  Deus :  Interfecti  vestri,  quds  posuistis  in  medio 
ejus,hisunt  carties^  et  lixc  est  lebes,et  educam  vos  de 
me^iio  ejus.  Gtadium  metuistis,  et  gladkm  inducam 
super  vos,  ait  Dominus  Deus^  et  ejiciam  vos  de  medio 
ejus :  daboque  vos  in  manu  hostium,et  fadam  in  oobis 
judicia.Gladio  cadetis  :  in  finibus  Israel  judicabo  vos^ 
et  scietis  quia  106  ego  Dominus.  Haec  non  erU  vohis 
in  lebetem,et  vos  non  eritis  in  medio  ejus  in  cames. 
In  finibus  Israel  judicabo  vos,  et  scietis  quia  ego  DO' 
minus.  (a)  Quod  sequitur,  in  Septuaginta  non  habe- 
tur,  sed  de  Uebrieo  additum  est :  Quia  in  praecepiii 

C  meU  non  ambulastis,  et  jwiicia  mea  non  fecistis :  sed 
juxta  judicia  gentium,quss  in  drcuitu  vedro  sunt,  es- 
tis  operati.  Assumitur  propheta  juxta  illud  quod 
scriptum  est :  Assumens  mansuetos  Dominus  (Ps. 
cxLvi,  6) ;  sive  elevatur  a  terra,  et  introducitur  ad 
portam  domus  Domini  Orientalem,  ut  possitvi^inti 
quinque  virorum  qui  erant  in  introita  port«,  et  Je- 
zoniae  filii  Azur,  atque  Phaltiffi  fllii  Banajae,  princi- 
pum  populi  sacramenta  cognoscere.  Hi  igitar  qui 
erant  in  introitu  portse  domus  Domini  Orientalis, 
desperantos  salutem,ct  scelerum  conscientia  parati 
ad  int6ritum,nec  volentes  per  pcenitudinem  peccata 
corrigcre,dicunt :  Licet  nuper  post  primam  caplivi- 
talem  fiediflcatse  sint  domus  qu»  ante  corrueraDt^ 
tamen  scimus  hanc  civltatem  esse  instar  lebetis, 

0  Dosque  pro  carnibus,  ut  in  ea  consumamur  et  con- 
crememur,  juxta  illud  qucd  in  Isaia  scriptura  est: 
Tempestas  si  transierit,  non  assumet  nos  {Isai,  xxviii, 
15).Illis  ista  dicentibus,  irruit  in  propbetam  spiri- 
tus  Domini ;  et  secundo  prfficipit  ut  vaticinetur,  et 
dicat :  Quoniam  ista  dixiatis,et  cordium  veetromm 
me  secreta  non  fallunt,ego  vobis  interpretabor  qoo- 
modo  civitas  in  lebetem,  et  vob  in  cames  repute- 
mini :  non  juxta  illum  sensum  quem  locuti  estis ; 
sed  juxta  alterum  quem  non  timetis.Est  quidem  oi* 

textus  serie  recitabatur,  cum  mox  suo  loco  positas 
sit. 


97  COMMENTARIORDM  IN  EZfiCHIELEM  UB.  III.  CAP.  XI.  98 

ritas  in  lebetis  similitadinera,  sed  non  vestris  im-  A  pterea  audiunt,quod  non  ipsi  sint  carnes  pr®teritffl 
plebitur  carnibns ;  verum  eorum  quos  interfecistis. 


Vos  autem  qui  arbitraminivos  in  hac  urbe  moritu- 
ros,  educam  de  medio  civitatis,  et  tradam  hostium 
manibus:faciamque  in  vobis  judicia ;  ut  cum  cecidc- 
ritis  gladio,neqnaquam  in  urbe,nec  extra  terminos 
Israel,  sed  in  finibus  vestree  provinciae,  tunc  co- 
gnoscatis  quod  ego  siffl  Oominus.  Secundoque  dici- 
tup  :  Infinibus  Israel  judicabo  vos,  et  scietis  quia  ego 
sum  Dominus.  Hsc  autem  universa  patiemini,  quia 
in  pneceptis  meis  non  ambulastis  ;  et  judicia  mea 
non  f  07  fecistis,  sed  caeterarum  in  circuitu  gen- 
tium  scelera  estis  oporati.  Gumque  secundum  litte- 
ram  manifestum  sit  quod  dicitur,omissis  parumper 
Jezoni»  et  Azur,Phaltis  et  Banajae  nominibus,qusB 


et  perditse  civitatis,  sed  hi  quos  scandalizaverint, 
et  quos  interfecerint.  Idcircoque  super  eos  gladius 
inducitur,ut  postquam  in  flnibus  Israel  nequaquam 
inter  genles,  sed  inter  Ghristianos  fuerint  judicati, 
tunc  cognoscant,  quod  ipse  sit  dominus  secundum 
illud  quod  in  Psalmis  legitur  :  Cum  interficeret  eoSj 
requirebantillum  {Psal.  Lxxvn,31) ;  ul  quem  perbe- 
neficia  non  senserant,  per  termenta  cognoscant. 

(Vers.  13.)  Et  factum  est  cum  prophetarem,  Phal- 
tias  filius  Bonajx  mortuus  cst :  et  cecidi  in  faciem 
meam,  clamans  voce  magna^  et  dixi :  Heu^  heu^  heu, 
Domine  Oeus  :  consummationem  tu  facis  reliquiarum 
Israel  f  Vaticinante  propheta,  unus  eduobus  prin- 
cipibus  Phallias  filius  Banaja;  moritur,qui  interpre- 


in  tempos  aliud   reservamus,  hoc   dicendum  est,  p  tatur  ruinadeclinans.ei  est  filius  structoris,  sive  cse- 


qnod  usque  hodie  in  Ecclesia,  quse  est  domus  Do- 
mini,  et  ante  portam,  et  in  introitu,  sive  in  via 
port®,  qusi  significat  Salvatorem,  per  quem  ingre- 
dirour  ad  Patrem,sunt  viginti  quinquo  viri,ad  sen- 
SQS  cuncta  referentes.  Et  quantum  non  subtefugit 
memoriam  meam,numquam  in  bonam  partemhunc 
namemm  potui  reperire  :  licet  in(a)  Levitico  ad  sa- 
oerdotale  ministerium  a  vigmti  quinquo  annis  eli- 
gantur ;  in  Hebraeo  enim  non  habet  hunc  numcrum, 
qui  in  septuaginta  dicitur,  sed  tricenarium,  qui  in 
ezordio  hujus  propheta!,et  Domini  continetur  setate, 
qaondo  venit  ad  fiuenta  Jordanis,et  a  Joanne  bap- 
tizatus  est  (Lfir.  iii).  Sin  autem  in  Evangelio  quin- 
qne  yirg^nes  prudentes,  et  quinque  stultae  reperiun- 
tar  (Matth.  xxf),  sciamus  hunc  numerum  in  medio 


mentarii :  o\y,oo6ii.o^  enim  aliud  in  linguam  nostram 
verti  non  potest.  Alter  principum  servatur  incolu- 
mis,  Jezonia  filius  Azur.  Jezonias  aures  ejus  sonat, 
quod  subauditur  animae.  i4:&wr  vero  /u/crum,sivead- 
jutorium,  Qui  igitur  cadendo  a  Domino  declinarat, 
et  erat  aedificationis  pessimae,  recte  cadit,  prophe- 
tante  eo,  quem  confortavit  Deus.  Qui  autem  prae- 
ceptis  obediebat  Dei,  ot  illius  sustentabatur  ac  ful- 
ciebatur  auxilio,recte  in  imperio  populi  pcrmanet. 
Legimus  in  Exodo  {Cap,  11),  mortuo  Pharaone  rege 
iEgypti,ingemuisse  filios  Israel  ab  operibus  luti,pa- 
learum  ac  laterum,et  clamasse  ad  Dominum^quem 
illo  viveate,inclamare  non  poterant.  Isaias  quqque 
(Cap.  vi),  laortuo  Osia  rege  leproso,  vidit  Dominum 
sedentem  super  thronum  excelsum  et  elevatum,  et 


positum,  ct  pro  qualitate  utentium,  vel  ad  bonam  C  Seraphimstantiacircaeum;intelligensqueimmunda 


vel  ad  malam  partem  posse  conferri.  Hi  igitur  viri, 
qui  cuncta  ad  sensus  referunt,et  habent  duos  prin- 
cipes,de  quibus  supra  diximus,  duali  numero  con- 
tinentur,  qui  scindit  unitatem,  et  in  secunds  diei 
Bomero  non  videtur  a  Domino  Juxta  Hebraicam  ve- 
ritatem.  Unde  et  in  Arca  Noe,binH  et  binaintrodu- 
eantar  immonda  {Genes.vi).  Dominus  autem  scissio- 
oem  in  unom  coarctans,  fecit  utrumque  unum,  et 
folvit  medium  parietem,  inimicitias  in  sua  came 
oondemnaos  (Ephes.  ii).  Unde  et  augustius  quid  lo- 
quitor  atqne  sublimius  :  Ego  et  Pater  unum  sumus 
[Jioan.  X,  3),  ut  a  Judaica  dualitate,  in  unionem 
aos  revocet  fidei  Ghristiaoffi.  Denique,  pontificatu 
perdito  Judieorum,Dominus  patiturnequaquamsub 


habere  se  Iabia,ethabitare  in  populo  immundalabia 
habente,  mcretur  ut  de  altari  carbo  mittatur,et  la- 
bia  ejus  purget  immunda.  Hic  aatem,  prophetante 
fortitudine  Doi,  princeps  qui  a  Domini  declinave- 
rat  servitutCjCadit  ut  elevetur  a  Christo.Si  enim  resur- 
rectio  Dominus,ruina  diabolus  est.  In  quo  quasritur, 
109  quomodo  de  Salvatoro  dicatur.  Ecee  hic  posi- 
tus  est  in  ruinam,  et  resurrectionem  muUorum  in  Is- 
rael  (Luc.  11,  34).  In  ruinam  eorum,  qui  stabant 
pessime,  et  resurrectionem  eorum,  qui  ceclderant. 
Quod  cum  propheta  vidisset,cecidit  in  faciem  suam: 
non  peccantis  merito,  sed  plangentis  afTectu  ;  et 
voce  magna,qude  de  magno  fidei  ardore  veniebat, 
tertio  clamavit,  et  dixit,   Heu,  heu,  heu,  Domine 


000  principe,sed  sub  duobas,  Anna  et  Caipha  :  ut  D  ^^'  consnmmationem  tu  facts  reliquiarum  Israet  f 


relig^onis  eorum  scissum  [Al.  falsumj  monstraret 
errorem.Sunt  multi  in  hujus  ports  introitu  ante  do- 
mum  Domini  Orientalem,  qui  vitiis  suis  natiouibus 
eomparantur,  et  peccatorum  conscientia  desperant 
talutem,  et  dicont :  Civitas  iu  qua  versamur,Iebes 
ett,  et  nosomnescarnes,etBabylonio  consumemur 
IM  ardore^  cujus  Jacula  igpiita  sunt  :  nolentes 
•gere  poenitentiam,  et  desperantes  salutem  ;  pro- 

.'«)  Pro  Levitici  libro  Victor.  librum  Nnmerorum 
tao8tituit:Cst  enim,inquit,te8timonium  hoc  Num. 
▼,  ubi  juxta  Hebraicam  veritatem  Vulgata  in  edi- 
tione  noslegimus  :  Tolte  summam  filiorum  Caath  (te 


Et  est  sensus :  Etiam  ips2B  reIiqui(B,quse  esse  vide- 
bantur  in  populo,  te  indignante,  delentur. 

(Vers.  14  seqq.)  Et  factum  est  verbum  Oomini  ad 
me,  dicens  :  Fili  hominis,  fratres  tui,  fraires  tui  : 
viri  propinqui  tui,  et  omnis  domus  Israel  universi^ 
quibus  dixerunt  habitatores  Jerusalem :  Longe  recedite 
a  Domino  :  nobis  data  est  terra  in  possessionem.  Pro- 
pterea  hxc  dixit  Dominus  Deus  :  quia  longe  feci  eos 

medio  Levitarum  per  domos  et  familias  suas  a  trice- 
simo  anno  et  suvra  usqu£  ad  quinquagesimum  annum, 
Quo  in  looo  LXX  leg[unt,  a-nb  %i¥,Qn  tmlI  icivTSi  id  §8t 
a  vigintiquingue  annu. 


99 


S.  EDSEBII  HIERONTHI. 


100 


in  gentibus,  et  quia  dissipavi  eos  in  terra  [Al.  dispersi 
eos  in  ierris],  ero  eis  in  sandificationem  modicam  in 
terris.  ad  qms  venerint  [Vulg.  venerunt],  LXX  :  m 
factus  est  sermo  Domini  ad  me,  dicens  :  Fiti  hominis, 
fratres  tui  et  viri  captivitatis  tux  ,  et  omnis  domus 
Israet  consummata  est  ;  quihus  dixeruni  habitatores 
Jerusalem  :  Longe  recessistis  a  Domino  :  nobis  data 
est  terra  in  hseredilatem,  Propterea  ait  :  Ilcec  dicit 
Adonai  Dominus,quia  repellam  eos  in  genies^et  disse- 
minabo  eos  in  omnem  terram^  et  ero  eis  in  sandifica- 
iionem  parvulam  inregionibus^adquas  ingressi  fuerint 
illuc,  Primum  de  iDterpretationis  varietate  dicen- 
dum  est.  Pro  eo  quod  in  Hebrseo  habetur,vt>t  pro- 
pingui  tui,  (hoc  enim  signiQcat  aooLATHACH  *]nSN:i) 
LXX  transiulerunt,  viri  capiivitatis  tuss,  Deinde  ubi 
sequitur :  universi  quibus  dixerunt  habitatores  Jerusa- 
iem  ;  pro  universis,  illi  posuerunt,  consummala  esi 
propter  litterarum  et  verbi  ambiguitatem :  (a)  ghullo 
(nSa)  enim  quod  Aquila  et  Symmachus  et  Theo- 
dotio  universos  interpretati  sunt ;  illi  vcrterunt,con- 
summata  est^  quod  juxta  sensum  omnioo  non  reso- 
nat.Faclus  est  igitur  sermo  Domini  ad  Ezechielem, 
qui  dixerat  :  HeUf  heu,  heu,  Domine  Deus  consum- 
mationem  iu  facis  reliquiarum  Israel  ?  In  Phaltiae  vi- 
delicet  morte,  et  eorum  qui  oum  eo  interfecli  sunt, 
quod  nequaquam  illae  sint  reliquide,  quas  in  Jeru- 
salem  putabat  110  propheta,  sed  hi  qui  in  Baby- 
ione  videbantur  essc  captivi.  Et  est  sensus  :  0  fili 
hominis,  fratres  tui  de  eadem  tecum  stirpe  gene-- 
rati,  fratres,inquam  tui,quibus  dixerumt  habitato- 
res  Jerusalem,  vos  recessistis  a  Domino,  quia  ca- 
ptivi  estis,  et  cum  Jechonia  vos  tradidistis,  nobis 
autem  terra  Israel  data  est  in  ®ternam  possessio- 
nem.  Dic  ergo  eis,quod  longe  quidem  eos  fecerim  a 
terra  Israel,  et  disperserim  in  nationes,  et  in  alie- 
nis  terri?  esse  prcBceperim;  sed  quia  me®  obedie- 
rint  jussioniySim  ia  eis  futurus  etiam  in  peregrinis 
et  hostilibus  locis  in  parvam  sanctificationem  :  dum 
plerique  inveniantur  ex  eis,  qui  idololatriae  nequa- 
quam  colla  submittant ;  sed  memores  sint  manda- 
torum  Dei,  sicut  fuerunt  Daniel  et  tres  pueri,et  csb- 
teros  fuisse  credendum  est,in  similitudinem  tanto- 
rum  principum  quos  Scriptura  nunc  commemorat 
(Dan.  iii).  Ex  quibus  universis  discimus,  non  esse 
insultandum  his,qui  Dei  judicio  pcenis  traditi  sunt; 
nec  exprobandum  homini  converso  a  peccatis  suis ; 
nec  pcenitentibus  et  egressis  de  Ecclesia  aliquando 
dicendum  :  Longe  recessistis  a  Domino  ;  nobis  data 
est  terra  in  possessionem.  Quia  hsec  dicit  Dominus  : 
Licet  eos  parumper  a  mea  Ecclesia  separaverim,  et 
inter  gentes  disperserim  ;  tamen  ero  eis  sanctifi- 
cationem  modicam,  dum  meminerint  peccatorum 
suorum,  ut  qui  propter  vitia  reccsserunt  de  loco 
suo  [Al.  terra  sua],  propter  paenitentiam  ad  sedes 
pristinas  redire  festinent. 

(Vers.  47  seqq.)  Propterea  loquere :  Hcec  dicitDo- 
minus  Deus  :  Congregabo  vos  de  populis,   et  adunabo 


A.  de  ierriSyin  quibus  disperst  estis,  daboque  vobis  hu' 
mum  Israel.  Et  ingredientur  illuc,  et  auferent  omnes 
o/fensiones,  cunctasque  abominationes  de  illa  [Vulg. 
addit  ejus].  Et  dabo  eis  cor  unum  (sive  atierum)  et 
spiritum  novum  iribuam  in  visceribus  eorum.  Et  au- 
feram  cor  lapideum  de  carne  eorum,  ei  dabo  eis  cor 
cameum,  ut  in  praeceptis  meis  ambulent  etjudicia  mea 
custodiant,  faciantque  ea,  et  sint  mihi  in  populum,et 
ego  stm  eis  in  Deum.  Quorum  autem  cor  post  offendi- 
cuia  et  abominaiiones  suas  ambulat :  horum  viam  in 
capiie  suo  ponam,  dicit  Dominus  Deus.  Loquitur 
sermo  divinus  ad  eos,qui  captivi  erant  in  terra  Ba- 
bylonis,  ad  111  fratres  Ezechiehs  prophetffi,  et  ad 
propinquos  quibus  dixerunt  habitatores  Jerusalem 
[Al.  Israel]  :  Longe  recessidtis  a  Domino,nobi8  data 

jx  est  terrain  possessionem.  Loquitur  autem  hsec  qu» 
sequuntur  :  Gongregabo  vos  de  populis,  et  reddam 
vobis  terram  Israel.Gumque  ingressi  tueritis,  aufe- 
retis  cuncta  idola,  propter  quae  offenderatis  Deum, 
et  dabo  vobis  cor  unum  timoris,  et  servitutis  Dei, 
ut  nequaquam  diversis  idolis  serviatis,8ive  alterum 
quam  prius  habuistis.Et  spiritum  novum  tribuam 
in  visceribus  vestris,  juxta  iliud  quod  scriptum  est  : 
Cor  mundum  crea  in  me,Detis,  et  spiritnm  rectum 
innova  in  visceribus  meis  [Ps.  l,  12).  Et  auferam  a 
vobis  cor  lapideum,  id  est,  cor  durum,  secundum 
illud  quod  loquitur  Stophanus  primus  martyr  in 
Christo  :  Dura  cervice,  et  incircumcisi  corde  (i4c/.vii, 
51).  Et  induratur  cor  Pharaonis,  ne  dimittat  popu- 
lum  Isrsel  [Exod.  vii).  Et  dabo,  inquit,  vobis  cor 
carneum,    molle,   et  tenerum,  et  quod  possit  Dei 

C  mandata  suscipere,  ut  scribantur  in  tabulis  cordis 
cornalibus.  Idcirco  autem  datur  cor  molle,  et  au- 
fertur  cor  durum,  ut  in  prosceptis  meis  ambulent, 
judiciaquecustodiant,  et  sint  in  populo  Dei  :  Domi- 
nusque^qui  prius  fuerat  adversarius,8it  eis  in  Deum. 
Qui  autem  nequaquam  pcDnitentia  priora  peccata 
correxerint,  sed  ambulaverint  post  abominationea 
suas  retribuam,  ait,  eis,  quod  merentur,ut  viae  eo- 
rum  ponantur  in  capitibus  eorum.  Hsec  sub  Zoro- 
babel  filio  Safathiel,  et  sub  Jesu  filio  Josedec  sa- 
cerdote  magno,et  sub  Ezra  ac  Noemia  accidisse  tri- 
bui  Judae,  et  his  qui  cum  eis  reversi  sunt,  plerique 
sestimant.  Habitatqres  quoque  Jerusalem,  qui  sub 
Sedecia  rcge  Judee  capti  sunt,vel  qui  fugerunt  cum 
Jeremia  in  ^gyptum,  in  omnes  terras  esse  disper- 

D  sos,  et  nequaquam  esse  reversos  in  urbem  Jerusa- 
lem.  Plena  autem  conversio  eorum,  qui  captivi 
erant,  et  reliquiarum  Israel  intelligitur  in  Ghristo, 
quando  reliquiae  salva;  factae  sunt,ct  una  die  oredi- 
derunt  tria  millia,  et  iteaum  quinque  millia  (Act, 
ii) ;  et  alii  de  quibus  loquitur  Jacobus  ad  apostolum 
Paulom  :  Vides,  fratrer,  tania  mitlia  credentium  Ju- 
dsBorum  ?  hi  omnes  xmuiatores  Legis  sunt  (Ad.  zxi 
20).  Sed  et  quotidie  surbi  119  habitatores  urbis 
Jerusalem,  quorum  cor  post  ofTendicuIa  et  abomi- 
natiooes  suas  ambulat,  Dei  merentur  ofTensamy  et 


(a)  UnuB  Vatic.  ms.  oum  vetustiss.  Sangermanensi  penes  Montfauconium,  ghollo. 


101 


COMMENTARIORDM  IN  BZECHIElLEM  LlB.  IIII.  CAP.  Xll. 


m 


hi  qui  foris  erant,  ablato  oorde  lapideo,  et  accepto  A 
corde  moUissinio,  per  pccnltentiam  revertuntur  ad 
Ecclesiam  ;  et  ambulant  inpraeceptis  Dominijudi- 
ciaque  ejas custodiunt,  fiuntque  Dominipopulus,et 
Domiiius,  quem  prius  offenderant,  Ot  eis  Deus. 

(Vcrs.  22.  23.)  Et  elevaverunt  Cherubim  alas  s^iaSf 
et  rotas  cum  ew,  et  gloria  Dei  Israel  erat  super  eos 
[Al.  ed].  Et  ascendit  gloria  Domini  de  medio  civita' 
tis  :  stetitque  super  montem^  qui  est  ad  Orientem  ur^ 
bis.  Paulatim  gloria  Domini  recedit  de  Jerusalem. 
Primum  templum  deserens,  stat  in  atrio  vel  in  li- 
mine  domus,  et  postea  in  introituportaeOrientalis; 
D0fi88ime,8ublatispennis  rotisquesoquentibus,  stat 
soper  montdm,  qui  est  ad  Orientem  urbis,haud  du- 
biam  quin  montem  significet  01iveti,unde  Salvator 
ascendit  ad  Patrem.  Stabatque  gloria  Domini,  quae  n 
de  Jerus&lem  urbe  discessnrat  super  montem  Oli- 
veti,  in  signum  resurrectionis  et  luminis,  ut  inde 
perituramarsuramquecerneretJerusalem.Quodque 
dicit :  Ascenditgtoria  de  medio civitatis  (Joan.xiWySi), 
aliisverbisloquiturDominusad  discipulos:  Surgite, 
abeamus  hinc  (Luc.  xiii,  35).Et  ad  Judeeos  :  Relinque' 
tur  vobisdomus  vestradeserta(Matth.xxui).  Josephus 
quoque(/i)referi  anditam  vocem  in  templo  angelorum 
et  fortitudinnm  ccelestium,  quse  prius  in  urbis  prae- 
sidio  erant:  abeamus  ex  hie  sedibus  (Joseph.  Antiq. 
Jud,).  Mirumque  in  modum  usque  in  praesentem 
diem  gloriaDomini,quaedeseruittemplum,  statsu- 
per  montem  Oliveti,  et  in  crucis  signo  rutilans, 
spectattemplnm  quondamJudaicum,in favillasetci- 
oeres  dissolutum. 

(Vers.  24,  25).  Et  spiritus  levavit  me,  adduxitque  C 
m  Chaldseam  ad  transmigrationem  in  visione  in  spi- 
ritu  Dei^  et  sublala  esl  a  me  visio,  quam  videram,  Et 
loculus  sum  ad  transmigrationem  omnia  verba  Do- 
ndnif  quae  ostenderaf  mihi.  Pro  eo  quod  nos  ex  He- 
braiea  veritate  transtuiimus :  Et  sublata  est  a  me  vt- 
fu»,  quam  videram,  LXX  transtulerunt :  Bt  ascendi  a 
riiumf ,  ^tfomvui^rani.  Quod  utrumque  signiflcat  non 
io  corpore  propbetam  in  Jerusalem  de  Babylone 
tran8laiTim,aed  in  118  spiritu,sublataquevi8ione 
qu«  eum  io  spiritu  duxerat  Jerusalem,  et  universa 
monstraverat,  quae  superior  sermo  narravit,  rever- 
SQsestin  8emetip9um,et  locutusestad  transmigra- 
tionem  omnia  qu»  ei  fuerant  demonstrata,  ad  eos 
ndelicety  de  quibus  supra  scriptum  est :  Ego  sede- 
bam  in  domo  mea,  et  senes  Juda  sedebant  juxta  me.  ]) 
H  ceeidit  super  me  ibi  manus  Domini  Dei,  et  vidi  (Su- 
praviiiyi^.Mirumque  in  modum  sedentibus  hisqui 
ad  se  venerant  visitandum,  visiones  mysticas  pro- 
pheta  eemebat,  et  absens  erat  ab  his  qui  coram  se 
Bederant,  absque  spiritu,  prssens  corporo.  Omnia- 
que  fiunt,  ut  consolationem  recipiant  qui  captivi 
erant,qnodreducendi  sunt  in  terram  Israel,  et  am- 
bolaturi  in  praeceptis  Domini,  futarique  ei  in  popu- 
lom,  et  ille  futurus  sit  eis  in  Deum.  Qui  autem  non 
foerint^onversi  ad  poenitentiam,  sed  ambulaverint 


post  abominationes  suas,  recipiunt  quae  fecerunt. 
Vcrba  autem  in  Scripturis  sanctis  pro  rebus  dici 
saepe  admonuimus. 

(Cap.  XII.  — -  Vers.  1  seqq.)  Et  factus  eH  sermo 
Domini  ad  me,  dicens  :  Fili  hominis,  in  medio  domus 
exasperanlis  fu  habitas  :  qui  oculos  habent  ad  viden- 
dum,  et  non  vident ;  et  aures  ad  audiendum,  et  non 
audient:quia  domus  exasperans  est.  Pro  eo  quod  nos 
vertiraus  :  In  medio  domus  exasperantis  tu  habitas, 
LXX  posuerunt  :  1n  medio  iniquitatum  eorum  tu  ha^ 
bitas.  Sed  ex  eo  quod  sequitur,  Quia  domus  exa- 
5p^aw5Mf,inlelligimuspriorem  quoque  sententiam 
huic  versiculo  convenire.Pro  exasporatione  quoque, 
dici  amaritudinem,crebro  docuimus,  ut  sitsensus: 
in  medio  domus  ad  amaritudinem  convertentis,  tu 
habitas,qudeDeum  natura  dulcematque  clementem, 
vitiorum  suorum  amaritudine,  amanim  facit  atque 
crudelem.  Alioquin  de  Deo  legimus  :  Gustate  et  vi- 
dete  quoniam  suavis,  sive  dulcis  est  Dominus  (Psal. 
xxxiii,  9).  Habitat  autem  propheta  in  medio  po- 
puli  Deum  ad  amaritudinem  provocantis,  qui  habet 
oculos,  et  non  videt  :  aures.et  non  audit^  nonvitio 
sensuum,sed  pertinaciapravitatis.Unde  etDominus 
ad  Judaeos  :  Si  caci,  \nq\i\i,esseiiSf  peccatum  non  ha^ 
berelis  (Joan.  ix.  41)  :  voluntariam  caecitatem  in 
illis  arguens  atque  condcmnans.  Quia  ergo  oculos 
habent  ad  videndum,  et  non  vident :  aures  ad  au- 
diendum,  et  114  non  audiunt,  et  tua  verba  con- 
temnunt,  doce  eos  perimaginem  atque  picturam  ; 
et  schematibus  ostende  corporeis,  ut  venturam  ca- 
ptivitatem  non  solum  auditu,  sed  et  oculis  recogno- 
scant. 

(Vers.  3.)  Tu  ergo,fili  hominiSjfac  tibi  vasa  trans- 
migrationis  :  et  migrabis  [Vulg.  transmigrabis]  •  per 
diem  coram  eis.  Migrabis  autem  de  loco  tuo,  ad  locum 
alterum  in  conspectu  eorum,  si  forie  aspiciant :  quia 
domus  exasperans  est.  LXX  :  Et  tu,  fili  hominis,  fae 
tibi  vasacaptiviiatis  ;et  captivareper  diem  coram  eis: 
et  captivare  de  toco  tuo  in  locum  alterum  in  conspectu 
eorum,ut  videant  quia domus  exasperans est.^^uUi  du- 
bium  quin  universaloci  hujus  continentia, futuram 
captivitatem  indicetregis  Sedecise  tribus  Judffi,qui 
captus  est  cum  Jerusalem.  Sed  quoniam  quidam 
volunt  captivitatem  Sedeciae,  qui  interpretatur  ju- 
stus  Dominu^,  in  typum  prsecedere  SaIvatoris,qui  de 
cxlestibus  ad  terrena  descendens^  humanum  cor- 
pus  assumpserit,et  hsc  esse  vasa  captivitatis :  ideo 
prsemonendum  puto  prudentem  cautumque  lecto- 
rem,  et  hsec  quidem  nos  ponere,  ne  quid  praeteriro 
videamur,  sed  non  probare.  Neque  enim  rex  impius 
in  figuram  potest  praecedere  illius,  qui  totius  pie- 
tatis  exemplum  est.  Gaptum  autem  esse  Sedeciam  a 
Babyloniis  atque  Ghaldseis,  et  Jeremias  propheta  et 
Regum  narrat  historia,  et  ductum  de  loco  in  locum 
(Jerem.  xxxix,  et  IW  Reg.  xxv),  hoc  est,  de  Jerusalem 
in  Babylonem,  ct  csetera  quae  Ezechiel  in  conse- 
quentibus  loquitur.  Qui  autem  referunt  adDominum 


•  a)  Vide  quas  tum  alibi  8aepe«  cum  prfficipue  tom,  I,  ad  epist.  18»  num.  9,  observamus. 


|(^  S.  BUaWtt  HIBRONYMI.  iOI 

JesamGhriBtuniyCaptivitatemejusettransinigralio- A  ^i^^^'*^^»   ^^  ^»  «t^^tiioi  cui  coniradiceiur  (Luo, 
nem  de  loco  ad  locum,  decensionem  ex  CGelestibus      ii,  24). 


ad  terrena  significari  putant. 

Vers.  4  seqq.)  Et  efferes  foras  vasa  tua  qtiasi  vasa 
transmigrantis  per  diem  in  conspedu  earum.  Tu  autem 
egredieris  vespere  coram  eis^  sicut  egreditur  migrans 
ante  oculos  eorum.  Perfode  tihi  parietem:  et  egredie- 
ris  per  eum  in  conspectu  eorum.  In  humeris  portabis 
[Vulg.  portaberis]  :  in  caligine  effugies  fVulg.  eflere- 
ris].  Faciem  tuam  velabis,  el  non  videbis  terram :  quia 
portentum  dedi  te  domui  Israel.  LXX  :  Et  proferes 
vasa  tua  captivitatis  per  diem  in  oculis  eorum.  Et  tu 
egredieris  vespere  in  conspectu  eorum,  sicut  egreditur 
captivus.  Perfode  tibi  parietem,  et  transibis  per  eum 
in  conspectueorum.  In  humeris  portaberis,et  abscondi- 


(Vers.  7,  8)  Feci  ergo  sicut  praeceperat  mihi  :  vata 
mea  protuli  quasi  vasa  migrantis  [Vulg.  transmigra- 
tionis]per  diem,et  vespere  perfodi  mihi  parietem  mimiL 
In  caligine  egressus  sum^  et  humeris  1.16  portavi 
[Vulg.  in  humeris  portatus]  in  conspedu  eorum. 
LXX  :  Etfeci  sicjuxta  omnia^qua^  mimdaveratmihi : 
vasaque  protuli  stcut  vasa  captivitatis  per  diem  :  et 
ad  vesperum  perfodi  mihi  parietem  manu^  et  abicoH' 
ditus  egressus  sum :  super  humeros  assumptus  sum 
in  conspectu  eorum.  Quas  supra  jussus  est  facerey 
opere  se  complesse  testatur,  neo  interpretatione  in- 
diget  juxta  utramque  sententiam,  quodsupra  expo- 
situm  cst.  Illud  autem  notandum,  quod  uno  atque 


tus  [egredieris.  Faciem  tuam  operies,  et  non  videbis  |>  eodemtempore  Jeremiasprophetabatin  Jerusalemy 


terram :  quia  portentum  dedi  ttf  domui  Israel.  Facere 
116  jubetur  prophetain  figura,  quasSedecias  factu- 
rua  est  in  veritate.  Gollige,  inqull,  sarcinas  tuas 
(hsBC  enimvasa  sunttransmigrantis)videntibusei8. 
Et  postquam  viderint  qua^  facturus  es,  egredieris 
vespere  in  similitudinem  transmigrantis.  Legimus 
Sedeciam  nocte  muro  suITosso  fugisse  ad  deserta 
Jordanis,  ibique  a  Babyloniis  esse  comprehensum, 
et  hoc  significare  perfossum  parietem.  Quod  autem 
dioit :  In  humeris  portabis,  subauditur  sarcinas  tuas, 
et  quidquid  ad  vis  solatium  fugientes  portare  con- 
sueverunt.  In  caligine  effugies  [Al.  efferes];  ne  vi- 
dearis  a  quoquam.  Fact^m^uam  velabis,ye\  csiciiaXe 
quse  ei  accidit,  erulis  oculis  a  Nabuchodonosor ; 
vel  ne  cogooscatur  quod  ipse  sit  rex,  et  major  Oat 
cura  servantium.Quodque  sequitur  :  Et  non  videbis  C 
terram^iilud  significat,  quod  cacusductussitin  Ba- 
bylonem,  eamque  non  viderit.  Quia  portentum  dedi 
te,  inquit,  domuilsrael :  in  signum  enim  et  figuram, 
prophetarum  tam  dicta  quam  facta  sunt.  Unde  ei 
in  Zacharia)  viri  portentosi  vocantur,  quod  futura 
portendant  (Zach.  iii).  Et  in  Osee  loqnitur  Deus  : 
/n  manibus  prophetarum  assimitatus  sum  (Osee  xii, 
10).  Qui  autem  volunt  in  Ezechielis  persona  Chri- 
stum  intelligi,  vasa  captivitatis,  humanum  corpus 
accipiunt»  et  perfossum  parietem,  quo  infernorum 
claustra  perfregit,  et  resurgens  a  solis  credentibus 
visus  est :  portatusque  in  humeris,  quando  cum  an- 
gelicis  potestatibus  ad  ccelum  victor  ascendit ;  et 
quod  absconditus  egreditur,  ct  velat  faciem  suam. 


et  Ezechiel  in  Babylone,  et  illius  prophetia  milte* 
batur  ad  captivos  ;  et  hujus  ad  eos,  qui  habitabant 
in  Jerusalem  ;  ut  unius  in  diversis  cegionibus  Dei 
providentia  probaretur,  et  inteliigerent  audien- 
tes,  qusBcumque  accidebant  populo,  nequaquam 
idolorum  potestate,  sed  Domini  jussidne  oonsi- 
stere. 

(Vers.  9.)  Et  factus  est  sermo  Domini  mane  ad  me 
dicens  :  Fili  hominis,  numquid  non  dixerunt  at  ts  do- 
mus  Israely  domus  exasperans,  quidtu  facis?  Bic  ad 
eos  :  H3SC  dicit  Dominus  Deus.  Si  te,  inquit,  interro. 
gaverit  domus  exasperans  :  Quare  ista  facis  ?  Vel 
secundumSeptuagintactiam  si  nonioterrogaverint, 
tu  ingredere,  ut  sciant  cur  ista  feceris.  Dic  ad  eos : 
Hsec  dicit  Dominus  Deus. 

(Vers.  10  seqq.) Super  (a)  principem onus  istttd,qui 
est  in  Jerusalem ;  et  super  omnem  domum  Israel  quss 
est  in  medio  eorum.  Dic  :  Ego  portenium  vestrum  : 
quomodo  fed,  sic  fiet  illis.  In  transmigratumem  et  m 
captivitatem  ibunl.  Princeps  autem,  qui  est  in  media 
eorum,  in  humeris  portabitur,  in  caligim  egredietur; 
parietem  perfodient,  ut  educant  eum ;  facies  ejus  ope* 
rietur,  ut  non  videat  oculis  [Vulg.  oculo]  Urram.  El 
extendam  rete  meum  super  eum,  et  capietur  in  sagena 
mea,  et  adducam  eum  in  Babylonem  in  terram  Chal'^ 
daiorum,  et  ipsam  non  videbit;  ibi  morietur.  Et  anmes 
qui  circa  eum  sunt,  prxsidium  ejus  et  agmina  itlius  di» 
spergaminomnemventum;  et  gtadium  evaginabopost 
eos,  et  scient  quia  ego  Dominus,  quando  dispersero  lUas 
in  gentibus  et  disseminaveroeos  in  terras  [Volg.  terris]. 


ne  in  carne  mortali  videatur  divina  m«gestas,et non  j)  Et  relinquam  ex  eis  viros  paucos  a  gladio,  et  famSjei 


videt  terram,  ne  oculis  illius  illustretur,  quae  ejus 
non  meretur  aspectum.  Oculienim  Domini  superju- 
stos  (Ps.  xxxiiiy  16),  et  avertit  faciem  suam  ab  impiis. 
Umc  autem^  inquiunt,  omnia  fecisse  narratur,  ut  per 
similitudinem  hominis,  dura  ad  iidem  Israelitici 
populi  corda  converteret.  Et  in  portentum  da- 
tur  domui  Israel ;  juxta  illud  quod  scriptum  est  : 
Ecce  hic  positus  est  in  ruinam  et  resurrectionem 


pestilentia ;  ul  narrent  omnia  scelera  eorum  in  genti- 
buSf  ad  quas  ingredientur,  et  sdent  guia  ego  De- 
minus.  Primum  exponamus  hisioriam.  Dic«  in* 
quit,  ad  eos,  o  fili  hominis,  qui  vel  interro- 
gant,  117  vel  non  interrogant.  Quid  tu  facis 
hcec?  quod  super  ducem  onus  illud  et  visio  sii, 
qui  est  in  Jerusalem,  ducem  significans  Sedft- 
ciam.  Et  dic  :  Ego  portentum  vestrum,  sive  ui  Se- 


(a)  Ad  Vulgatae  edit.fidera  mavult  Victor.  hic  legi 
Ducem;  nam  principem  exGraBco  LXX  ap^ovxiden- 
vari  sentit.  Sicque  legit  et  paulo  post,  Dux  autem  qui 


est  in  medio.eic,  quod  ex  ipsa  Hieronymi  repetita 
lectione  in  Commentario  asserit. 


106 


COMMENTARIORUM  IN  BKBCfllBLBM  LIB.  III.  GAP.  XIL 


liB 


ptaa^ia  tniiiBtulerunt,  Ego  qui  porterUa  facio ;  ut  A  per  eos  crediderant,  quod  ipse  sit  Dominua,  et  id- 


ex  preaentibus  futura  cognoscantur.  Quomodo  feci^ 
sU  fiei  illis,  duci  et  cunctus  qui  in  comitatu  ducis 
fiunt.  In  transmigrationem  Babyloniam  captivi  du- 
oeiitar,  et  dux  qui  est  in  medio  eorum  in  bumeris 
portabitur»  vel  jumentorum,vel  eorum  qui  cum  eo 
fagerant.  In  caligine,  et  in  noctis  tenebris  egredie* 
tar  :  murumque  sufiodient  socii  c^us  ut  educant 
eam.  Faciee  illius  velabitur,  vel  timore  fugientis, 
vel  cscitatis  injuria,  ut  cscus  terram  non  videat 
Babylonia.  £t  ego  extendam  rete  meum  super  illum, 
et  oapietur  in  sagena  mea.  Goncedente  quippo  Do- 
mino  a  Babyloniis  caplus  est :  et  haec  qu®  ab  ho- 
stibas  passus  est  fieri,  se  fecisse  testatur.  Ductusque 
in  Babylonem,  terram  Ghaldaeorum  non  videbit, 


circo  disperserit  eos  in  gentibus,  et  disseminave- 
rit  in  terras,  ut  multum  fructum  facerent.  Et  reli* 
quit  ex  eispaucos  viros,sicut  Joannem  Apostolumf 
et  cffiteros,  a  gladio,  et  fame,  et  pestilentia  libera* 
tos,  et  persecutionum  impetum  declinanteSy  ut  nar- 
rent  scelera  Judasorum  et  iniquitates  cuxictaruili 
gentium  ad  quas  ingressi  sunt,  ut  acta  poenitentia^ 
scirent  quod  ipse  esset  Dominus.  Hasc  diximue,  le- 
ctoris  arbitrio  judicium  relinquentes.Gseterum  nulfti 
dubitatio  est,  periculosum  esse  regisimpii  captivi- 
tatem  et  necem,  sacramento  Domini  comparare. 

(Vers.  17  seqq.)Et  factus  estsermo  Dofniniad  ifH, 
diccns  :  Fili  hominis,  panem  tuum  in  conturbatiiiM 
comede  [Vulg.  addit.  sed] ,  et  aquam  tuam  in  fMiftH^ 


ibiquecaptivusmorietur^OmneB  autem  s^^^^^^^^^  g  ^i^  ^^  ^^^^  ^^^^  E^  ^i^  [Vulg.  dices]  ad  pop^ 

lum  terras :  Hdec  dicit  Dominus  Detts  ad  eos  qui  HaH' 
tant  Jerusalem,  in  terra  Israel :  Panem  suum  iH  soltt' 
citudine  comedenty  et  aquam  suam  m  desotatioHe  h^ 
bent,  ut  desoletur  terra  a  multitudine  sua  propter  t*df- 
quitatem  omnium  qui  habitant  in  ea,  Et  civitdt^^  qil& 
nunc  habitanturf  desolatx  erunt,  terraque  de^erta  :  ik 
scietis  quia  ego  Dominus.  LXX  :  Et  factus  eit  setihh 
Domini  ad  me^  dicens ;  Fili  homints,  panem  iuiHn 
cum  dolore  eomedesy  et  aquam  tuam  cum  tormento  Ht 
angusiia  bibes.  Et  dices  ad  populum  terrae  :  Hsee  dieii 
Adonai  Dominus  habitatoribus  Jerusalem  super  terrd^ 
Israel :  Panes  suos  cum  egestate  comedenty  11  tl  H 
aquam  suam  cum  dissipatione  bibentf  ut  dimpetHt 
terra  el  plenitudo  ejus.  In  impietate  entm  omnes  ^ 
habitant  in  ea,  et  civitates  eorum  qux  habiiantur,  iH 


et  acUatores  et  comites  fugs,  cum  ille  fuerit  com- 
preheasae»  huc  illucque  dispergam,  nec  securos 
abire  permittam :  sed  in  manibus  hostium  evagina- 
bo  gladium  meum ;  ut  quando  dispersi  fuerint  in 
gBntiboB,  intelligant  quod  ego  sira  Dominus,  et 
maa  oancta  voluntate  sint  facta.  Et  relinquam, 
inqoit,  ex  sociis  ejus  qui  cum  eo  fugerint, 
et  goi  evadere  potuerint,  paucos,  qui  gladium, 
et  fitfDem,  et  pestilentiam  evaserint,  ut  cum 
vel  ftga,  vel  captivitate  ad  diversas  pervenerint 
regiones,  narrent  omnia  scelera  sua  vel  sermone, 
vel  ezemplo  ;  propter  qus  tanta  meruerint  mala, 
et  inteitigant  quod  ipse  sim  Dominus.  Qui  autem 
tropologiam  et  csptam  explanationem  super  Salva- 
tore  conatur  exponere,  ducem  qui  est  in  medio 


Jcrusalem,  ipsum  interpretatur,  qui  in  portentum  ^  desolationem  erunt.et  terradissipabitur.et  eognosdettk 


signumque  prscesserit,  quod  et  ipse  et  socii  ejus 
captivi  istius  mundi  sint,  et  ab  inferis  victor  ascen- 
denSy  in  humeris  portatus  sit  angelorum  :  in  cali- 
gine  egressus,  ignotus  incredulis,  destructo  medio' 
pariete,fecerit  utrumqueunum :  facies  illius  operta, 
Qt  ierram  non  respiciat  Judsornm  {Ephes,  ii).  Nec 
miram  si  Dominus  celaverit  fiaciem  suam ;  cum 
Qsqae  bodie  ante  vultum  Mojsi  velamen  positum 
sitpopulonon  credenti.  118  Extenditque  Domi- 
noB  rete  suum  super  illum,  juxta  id  quod  de  eo 
sponsa  loquitur  in  Gantico  Ganticorum  :  Ecce  iste 
post  parietem  nostrum  prospiciens  per  fenestras,  ap^ 
parens  per  retia  (Gant.  ii,  9).  De  quo  et  Jeremias  : 
Spiritus  vultus  nostri  Christus  Dominus,  captus  est  in 


quia  egolsum  Dominus.  Post  principis  et  sociorum 
ejus  prophetiam,  qusB  sub  corporali  imagine  mon- 
Btrabatur,  venit  ad  populum :  et  quidquid  prophets 
dicitur^per  prophetam  refertur  ad  habitatores  Jeru- 
salem,  quod  in  obsidionis  malo,  panem  suum  come* 
dant  tn  angustiaet  egestate,  et  aquam  suam  nequa- 
quam  in  abundantia,  sed  cum  tormento  bibant,  et 
tribulatione.  Haec  autem,  inquit,  o  propheta,  tibi 
dicuntur,  ut  tu  loquaris  ad  populum  terr®  tua^,  et 
dicas  :  H(bc  dicitDominushabitatoribus  Jerusalemi 
quffi  est  in  terra  Israel :  Obsessi  a  Nabuchodonosor 
atque  a  Chalda3is,famis  et  sitis  sustinebitis  malum; 
ut  omnis  terra  cum  sua  plenitudine  {Al.  multidine) 
deleatur,  habitatores  significans  per  eam  que  inhit- 


peccatis  nostris  (Thren.  iv,  20).  El :  Cum  non  fecis-  D  bitatur.  Et  ne  putent  sibi  hoc  evenire  sine  causa  : 


set  peccalum,  pro  nobis  peccatum  factus  est  (II  Cor.  v, 
21).  Et  adducetur,  ait,  in  Babylocem,  confusio- 
nem  istias  mundi,  in  terram  Chaldaeorum  qui  in- 
terpretantur,  quasi  dxmonia,  ut  eos  qui  daemonibus 
ftierant  mancipati,  retraheretad  salutem  ;  etcapti- 
vam  duceret  pristicam  captivitatem.  Ipsamque, 
inquit,  terram,  Ghaldaeorum  non  videbit,  et  ibi 
noorietur  ;  ut  omnes  nos  sua  morte  vivificet.  Gun- 
ct08  autem  adjutores  ejus  et  socios,  apostolos  et 
apostolicos  viros  dispersit  in  universum  orbem.  Et 
evaginavit  gladium  post  eos,  ut  variis  coronarentur 
martyriis,  et  tunc  intelligerent  vel  ipsi,  vel  hi  qni 

PmoL.  XXY. 


Dic,  inquit,  eis,  quod  propter  scelera  eorum  et  im- 
pietates,  omnes  urbes  Judsse  ad  solitudinem  redi- 
gend(B  sint,  et  universa  terrae  cultura  dispereat,  ut 
cognoscant  Deum  saevientem,  quem  miseranteih 
cognoscere  noluerunt.  Possumus  juxta  anagogen 
habitatores  Jerusalem  credentes  Christo  dicere,  qui 
habitant  in  Ecclesia.  Et  si  per  peccata  illius  offen- 
sam  meruerint,  comedant  panem  ouili  egestate,  et 
bibant  aquam  cum  mcerore  et  ^pguiiiia :  non  cibum 
panis,  nec  potum  aquse,  sej  fainem  pirmonis  et 
doctrinae  Dei  sustinentes  {Amfi  yiii).  Ouando  eniiOA 
vel  vitio  principumi  qui  capiendi  aunt  et  tradenAi 


107 


S.  ECSEMI  HlERONYMl. 


108 


Babyloniis,  vel  nostra  duritia,  perdiderirous  sermo- 
nem  Dei,aqQasque  non  meruerimus  habere  utiles  : 
tunc  indolore  etpenuria^nostrum  sumemus  cibum, 
etterraperdetmultitudinemcredentium,etcivitates, 
qu8B  in  totoorbe  inteliiguntur  EccIesiae,desolabun- 
tur,  et  terra  deserta  erit,  ut  omnes  sciant  quia  of- 
fensa  sit  Domini.  Quod  quidem  et  in  persecutionis 
tempore  intelligere  possumus. 

(Vers.  21  seqq.)  Et  fadus  est  sermo  Domini  adme^ 
dicens  :  Fili  hominis,  quod  est  proverbium  ibtud  vobis 
in  terra  Israel  dicentium  :  In  langum  differenlur  dies, 
etperibit  omnis  visio  ?  Ideo  dic  ad  eos  :  Hxc  dicit  Do- 
minus  Deus  :  Quiescere  faciamproverbium  istud :  ne- 
que  vulgo  dicetur  ultra  in  Israel,  190  Et  loquere  ad 
eos,  quod  appropinquaverint  dies  et  sermo  omnis  visio- 
nis.  Non  enim  erit  ultra  omnis  visio  cassa,neque  divi- 
ncUio  ambigua  in  medio  filiorum  IsraeL  Quia  ego  Do- 
minus  loquar^  quodcumque  locutus  fuero  verbum^  et 
fiet,  Nonprolongabitur  amplius :  sedin  diebus  vestris, 
damus  exasperans^  loquar  verbum^et  faciam  illud^  di- 
dt  Domiuus  Deus.  Et  factus  est  sermo  Domini  ad  me, 
dicetis  :  Fiti  hominis,  ecce  domus  Israel  dicentium  : 
Viiio  quam  hicvidet  in  dies  multos,  et  in  tempora  longa 
iste  prophetat.  Propterea  dicad  eos  :  Hoec  dicitDomi- 
nus  Deus  :  Non  prolongabitur  ultra  omnis  sermo 
meus  ;  verbum  quod  locutus  fuero^  complebitur :  didt 
Dominus  Deus.  Quod  no8'diximus,prot;er6mm,  juxta 
Symmachum,  omnes/alii  interpretes,   parabolam 

tran8tuIerunt,quseHebraiceappellaturMASAL(SwD). 
Rursum  ubi  a  nobis  editum  est :  Neque  erit  divinatio 
ambigtuk,  vertere  Septuaginta,nfc  divinansjuxtagra- 
tiam  :  pro  quo  omnes,  lubricum  interpretati  sunt, 


A  quod  nos  ambiguum dixirrius,  ut  decipientia  audien- 
tes  suos  prophetarum  verba  noscamus.  Est  autem 
sensus  omnis  capitulihic:  Supraprophetaveratcon- 
tra  principem  qui  erat  in  Jerusalem,  deinde  populo 
famemet  ardorem  sitis  nuntiaverat  esse  venturum. 
Quod  multitudo  non  credens,  vctus  assumebat  tri- 
tumque  proverbium  :  In  longum  tempus  differtur 
comminatio  prophetarum,  et  omnis  visio  peribit, 
dum  frustra  cernitur  :  vel  juxta  Symmachum  Sta- 
irveudEi,  id  e9t,m  ventum  et  auramtenuem  dissolvetur. 
Dic  ergo,  inquit,  eis,  quod  nequaquam  mea  com- 
minatio  differatur,  nec  divina  falsa  atque  ambi- 
gua  proferatur  in  populos  quae  (Inem  habeat  incer- 
tum,  ut  alio  dicatur  tempore,  alio  impleatur  :  sed 
nunc,  vivente  te,  qui  loqueris,  et  his  qui  audiunt, 

P  verbum  quod  locutus  sum,  compleatur.  Significat 
autem  vicinam  captivitatem  urbis  Jerusalem,  et  Se- 
deciam  cum  populo  Juda  jamjamque  capiendum. 
Non  soium  autem  illo  tempore,  sed  usque  hodie 
vulgusincredulum  et  dura  corda  mortalium  prophe- 
tiam  Dei  non  recipit  :  sed  omnia  qu»  prophets 
comminantur,  quae  priedicat  Evangelium,  in  aliud 
tempus  ffistimant  diCTerendum.  Sciamusque  hic  pa- 
rabolamj  quae  a  Septuaginta  ponitur,  accipi  pro  pro- 
verbiOy  juxta  illud  quod  in  psalmo  legimus  :  et  fa^ 
cUis  sum  eis  in  parabolam  (PsaL  lxviii,  12).  Et  in 
hoc  eodem  propheta  :  Quid  est  vobis  parabola  ista 
in  populo  Israel,  dicentium  :  Patres  comederunt 
uvam  acerbam,  et  dcntes  filiorum  ohstupuerunt  (In- 
fra  XVIII,  2)?  Manifestaperstringimus,  ut  in  obscu- 
rioribus  immoremur. 


LIBER  QUARTUS. 


191-199  Vellem,  si  fieri  posset,  Eustochium, 
explanationes  in  Ezechielem  per  singulos  libros 
propriis  texere  prophetiis,  et  quod  vaticinatione 
conjunctum  est,  nequaquam  expositione  dividere  : 
ut  facilioressetcursusdictantis  pariter  etlegentis; 
longumque  et  immensum  interpretationis  iter  certis 
Bpatiis  separare,  ut  quasi  titulis  et  indicibus,  et,  ut 
proprius  loquar,  argumentis  ostenderem  quid  libri 
singuli  continerent.  Sed  quid  faciam,  cum  aliae 
propheti8B'^breves  sint,  aliae  longae  :  ut  saepe  neces- 
sitate  cogamur  et  plures  in  unum  librum  coarctare, 
ct  unam  in  multos  dividere?  Unde  ct  nunc  contra 
prophetas  et  prophetias,  ad  seniores  quoque  populi 
Israel  etad  terram  superquam  inducuntur  quatuor 
plagae  pessimae,  et  de  ligno  vitis,  quod  cum  fuerit 
abscisum,  inutile  est  inter  omnia  ligna  silvarum, 
catalogumetiamvitiorumJerusalemvoIamusquarto 
libro  comprehendere.  Quem  quia  unius  voluminis 
non  patitur  angustia,  altfram  partem  ejus  quinto 
volumini  reservamus :  prudentissimi  lecloris  sollici- 
tudinem  praemonentes,  ut  sciat  quid  nobis  in  hoc 
explanandum,  et  quid^sibi  legendum  sit. 


(Cap.  XIII.  —  Vers.  1,  2.)  Et  facius  est  sermo  Do- 
mini  ad  me,  dicens  :  Fili  hominis,  vaticinare  ad  pro^ 
phetas  Israel  qui  prophetant,  et  dices  prophetantibus 
de  corde  suo  :  Audite  verbum  Domini :  Hxc  dicit 
Dominus  Deus.  Hoc  quod  nos  posuimus  :  Qui  pro- 
phdant,  et  dices  prophdantibus  de  corde  suo,  omi- 
sere  LXX,  et  pro  eo  quod  non  habetur  in  Hebraeo, 
addiderunt,  et  prophetabis,  et  dices  ad  eos.  Est  au- 
tem  sermo  contra  pseudoprohetas,  qui  decipiebant 
D  populum,  et,  contra  Dei  mandata,  aliud  propheta- 
bant.  Nec  quempiam  moveat,  quod  prophetae  appel- 
lantur  :  hanc  enira  habet  sancta  Scriptura  consue- 
tudinem,  ut  unumquemque  vaticinationis  suae  et 
sermonisprophetam  nuncupet  :  sicut  prophetae  ap- 
pellantur  Baal,  et  prophetae  idoIorum,et  prophetas 
confusionis.  Unde  et  apostolus  Paulus  poetam  Grae- 
cumprophetamvocat :  Dixltquidamproprius  eorum 
propheta  :  Gretenses  semper  mendaces,  malae  be- 
stiae,  ventres  pigri  {TiL  i).  Et  in  Osee  legimus  :  St- 
cut  propheta  insaniens  homo  portans  spiritum  {Osee 
IX,  7).  Quidquid  autem  eo  tempore  Israelitico  po- 
pulo  dicebatur,  hoc  nuuc  refertur  ad  Ecclesiam  :  ut 


109 


COMMENTAMORDM  IN  EZECHIELEM  LIB.  IV.  GAP-  XIII. 


flO 


prophetffi  sanctisiDt  apostolici  etapostoli  viri.  Pro-  A  phets  Israel  vulpiuai  similes  santy  quotidie  doxne- 


pbet®  autem  mendaces  atque  furiosi,  omnes  hsere- 
tici ;  quorum  principes  ex  suo  corde  confingant ;  qui 
autem  ab  eis  seducti  sunt,  aliorum  mendaciis  ac- 
quiescant. 

(Vers.  3).  YaB  propheiis  insipientihuSj  gui  sequun- 
iur  spiriium  suum,  et  nihii  vident,  LXX :  Vas  his  qui 
prophetant  de  corde  suo,et  omnino  non  vident^  relin- 
quentes  illud  quod  a  nobis  propositum  est,  qui  se- 
quuntur  spiritum  ^ttttm.Cum  prophetarum  nomen  se- 
cund um  regulam  Scripturarum  bonis  malisque  com- 
mune  sit,  in  eo  differunty  quod  boni  prophetae  esse 
l!tS  dicuntur  sapientes,  mali  autem  stulti  et  insi- 
pientes  :  quorum  alterum  refertur  ad  ecclesiasticos 
viros,  alterum  ad  omnes  hsreticos,  qui  Dei  spiri- 


sticarum  avium  furta  facientes :  qui  habitantjuxta 
Aquilam  et  LXX,  in  deseriis ;  juxta  Symmachum  et 
Theodotionem,tn  parietinis  atque  ruinosis :  qui  non 
possunt  ascendere  ex  adverso,  neque  murum  pro 
domo  Israel  opponere.  Legimus  Aaron  adversum 
ignem  Israelis  populum  devorantem  occurrisse  et 
stetisse  medium,  et  opposuisse  murum  pro  salute 
populi  (Num.  xvi).  JeremiaB  quoque  dicitur,  ne  oc- 
currat  Oomino,neque  stet  contra  iram  ejus  orationis 
perseverentia  (Je^em.  vii).  Sicut  enim  murus  bosti 
opponitur,  et  adversario  occurri  solet  ex  adverao 
contraque  venienti :  ita  Dei  sententia  sanctorumpre- 
cibus  frangitur.Unde  et  Moysi  dicitur :  Dimitte  me^ 
ei  delebo  populum  istum,  Cui  enim  dicitur :  Dimitte 


tum  relinquentes  sequuntur  spiritum  suum :  quia  n  ^^  (Exod.  xxxii,  10),  ostenditur  quod  tenendi  ha- 


nequaquam  divino  instinctu,  sed  proprio  corde  va- 
ticinantur  :undeetnihilvident.  Qui  autem  sapiens 
est,  Don  cordis  sui  cogitationes,  sed  Dei  spiritum 
sequitur,  juxta  illud  quod  et  in  superioribus  (5tt- 
prQf  i)  animalia  et  rots  spiritum  Dei  sequebantur. 
Et  propheta  dicit :  Posi  Dominum  Deum  tuum  am- 
bulahis  (Ptal,  xxvi,  11).  Et  in  alio  loco :  Deduc  me 
in  semitam  rectam  (Ps.  cxlii,  10).  Et  iterum  :  Spi^ 
ritus  iuus  bonus  ipse  deducet  me  in  terram  (Psal,  ux). 
Et  popolo  Dei,  columna  ignis  et  nubes  erat  duxin 
solitudine  (Exod,  xiii).  Et  Jeremias  loquitur :  iVon 
laboravi  sequens  te  (Jerem,  xvii,  16).  Quis  autem 
hsreticorum  qui  sequitur  spiritum  suum,  non  im- 
pigat  in  tenebris,  et  csecus  caecos  ducat  in  foveam  ? 
Unde  licet  sibi  in  mysteriis,  immo  orgiis  suis  piura 
ecclesiasticis  doctoribus  videre  videantur,  tamen 
nihil  omnino  vident :  quia  solem  justitiaQ  perdide- 
runt,frustraque  imitantur  eos,qui  priusvocabantur 
Videntes,et  quibus  dicitur  :  Qui  vides  vade  :  recede 
in  terram  Juda ;  et  in  Bethel  non  prophetabis  (Amos 
vn,  12,  13).  Quamobrem  visio  Isais  et  Abdiae  po- 
nuntur  in  titulis.  Et  Dominus  apostolis  praecepit : 
Levate  oculos  vestros  et  videie  {Joan,  iv,  35).  Et  pro- 
pheta  suppliciter  deprecatur :  Revela  oculos  meos,  et 
eonsiderabo  mirabilia  de  lege  tua  (Ps,  cxviii,  18). 

fVera.  4  seqq.)  Quasi  vulpes  in  desertis  prophetae 
iuif  Isra£l,  erunt  [Vulg.  erani],  Non  ascenditis  ex 
adverso,  neque  opposuistis  murum  pro  domo  Israel, 
vt  staretis  in  praslio  in  die  Domini,  Vident  vana,  et 
divinani  mendacium,   dicentes,   ait  Dominus  :  cum 


beat  facultatem.  Isti  stare  non  possunt  in  praelio  in 
die  Domini,  ut  pro  populo  precibus  dimicent  et  re- 
sistant  obsecrationibus  sententiae  Dei.  Quia  igitur 
vana  conspiciunt,  et  divinant  mendacium,  et  a  Do- 
mino  missos  esse  se  dicunt,  cum  non  sint  missi  ab 
eo,  et  perseverant  in  erroribus,  et  suum  cupiunt 
firmare  sermonem;  arguuntur  quod  omnia  sint 
cassa  quae  praedicant,  suum  mendacium  Domini 
sermonem  esse  dicentes.  Porro  juxta  Septuaginta 
hic  sensus  est :  Omnes  haeretici  prbpter  fraudulen- 
tiam  ac  nequitiam  vulpium  similes  sunt,  de  quibus 
Salvator  loquitur :  Vulpes  foveas  habent,  et  volucres 
cceli  nidos  (Matth,  viii,  20).  Et  de  Herode  scriptum 
est :  Diciie  vulpi  huic  (Luc,  xiii,  32).  Et  de  eisdem 
vulpibus  quae  parvulos  simplicesque  decipiunt»  et 
populantur  vineam  Christi,Salomon  loquitur :  Ca* 
pite  nobis  vulpes  parvulaSydissipantes  vineas  {Cant,  n, 
15). Et  in  psalmo  super  his  qui  eorum  fraudulentia 
supplantantur  canitur  :  Introibunt  in  inferioraterrw, 
tradeniur  in  manus  gladii,  partes  vulpium  eruni 
(Psal.  Lxii,  10,  11). Hi  prophetae  qui  vulpium  similes 
sunt,  non  steterunt  in  firmamento  ;  nec  cum  Petro 
audire  meruerunt :  Tu  es  Petrus :  el  super  hanc  pe- 
tram  asdificabo  Ecclesiam  meam  (Maiih.  xvi,  18).Nec 
Moysi  similes  sunt,cui  dictum  est:  TU  vero  hic  sta 
mecum  (Deut.  v,  31).  Nec  illius  qui  dicit:  Slatuit  su- 
pra  peiram  pedes meos ;  sed  fl uctu averunt  omni  vento 
doctrinae.  Nec  steterunt  in  (irmamento,  de  quo  in 
octavo  decimo  psalmo  l!t5  legimus  :  Ccelienarrani 
gtoriam  Dei,  ei  opera  manuum  ejus  annuntiat  firma" 


Dominus  non  miserit  eos,  et  perseverarerttn^  «m/lr- D  men^ttm.Isticongregaveruntirrationabiles  quosque 


mare  sermonem,  Numquid  non  visionem  cassam  vidi- 
stit,et  divinationem  mendacem  locuti  estis^f  et  dicitis, 
ait  Dominus,  cum  ego  non  sim  locuius.  LXX ;  Sicui 
vulpes  m  descriis  prophetx  tui,  Israel  [AI.  addit.  erant 
aut  eruni].  Non  steterunt  in  firmamenlo,  et  congrega' 
veruni  greges  super  domum  Israel.  Non  resurrexeruni 
qui  dicunt  in  die  Domini ;  videnles  mendacia,  divinan- 
tes  vana,  qui  dicunt,  dicit  Dominus,  et  Dominus  non 
misii  eos :  et  coeperunt  suscitare  sermonem.  Nonne  vi- 
sumem  falsam  vidistis,  et  divinationes  vanas  locuti 
esiis  f  El  dicebaiis,  dicit  Dominus,  et  194  ego  non 
$um  lo€utus.Dic9jau9  primumjuxtaHebraioum.Pro- 


et  propter  nimiam  innocentiam  pecudum  similes, 
contra  domum  Dei.  Unde  nunc  dicitur:  Et  congre^ 
gaverunt  greges  super  domum  Israel :  nec  surrexerunt 
ipsi,nec  alios  suscitare  potuerunt,  sed  quaecumque 
egerunt  et  agunt,  plena  mendaciis  sunt.  Quodque 
sequitur :  Ei  coeperunt  suscitare  sermonem,  illud 
significat,  quod  velint  quidem  consurgere,  et  se  ad 
excelsa  sustoUer ;  sed  quod  cupiant,  implere  non 
possint :  diciturque  eis  :  Nonne  visionem  falsam  vt- 
distis,  et  divinationes  vanas  locuti  estis  ?  Quodque  se- 
quitur,  et  dicebatis,  dicit  Dominus,  et  ego  non  sum 
loculuSf  in  Septuaginta  noa  babeiur, 


Ml 


S.  EUSEBII  HIERONYMI. 


M2 


(Vers.  Sfi,)  PraptereahiecdicilDofninusDeus  :  Quia  A 

,  lD^i4sivi  vana^  vidistis  mendacium,  ideo  ecce  ego  ad 

.vo$:.  aUJHominus  Detu.Et  eritmanus  mea  super  prophe- 

Sas^^ivident  vana,et  divinant  mendacium,  Inconcilio 

.fiojmli  mei  non  eruntf  et  in  scriptura  domus  Israel  non 

fcrfb^tfir :  nec  in  terram  Israel  ingredientur.El  scie- 

ytis  g^ia  090  Dominus  Deus.  LXX .-  Ideo  dic :  Hxc 

,4icit  ^donai  Dominus.  Quoniam  verba  vestra  menda' 

isia^t  4ivinationes  vestrxvanx  :  idcirco  ecceegosuper 

vfiis^icit  Dominu,s  f)eus,et  extendam  manum  meam  su- 

jfffr  prQpf^etas  qui  vident  mendaciumy  et  qui  loquuntur 

yana :  in  discipHna  populi  mei  non  erunty  nec  in  scri- 

j^tttra  domus  Israel  scribentur,  et  in  terram  Israel  non 

;^tralmni:  etscientquiaego  Adonai  Dominus.Suh  pro- 

pl^^ipum  persooay  senno  contra  hffireticos  est,  qui 

Joqquntar  vanaet  vident  mendacium,et  perseverant  r^ 

«UAm.finnare  doctrinam :  quod  ipseDominus  contra 

|eu)8.veniat  atqueconsurgat,etextendat  manumsuam 

^fjjuper  ^lps  ad  percutiendum,  et  non   contrahat  ad 

pficceodum  ;et  comminatur,quod  non  sint  in  concilio 

popuU  Domini  futuri,  nec  in  Ecclesia  ejus,  sed  in 

.||y;nAgpga  diabqli,  nec  scribantur  in  domo  Israel. 

JDie  Sliibu^  ^n  alio  loco  dicitur  :  Super  terram  scri- 

ftiff^r  (J^em.  xvii,  13) :  non  in  terram  Israel  quas 

•tprja  yiventiuixi  est,  196  de  qua  nunc  dicitur,  nec 

wjejrrom  Israel  ingredientur :  sed  in  terram  mortuo- 

jr^  et  umbram  mortis,  ut  postquam  ista  perpessi 

^erint^separati  a  ccetu  populi  Dei,  intelligant  quod 

.j(p(ee  sit  DominuB.  Pro  eo  quod  nos  vertimus,  in  can- 

^io  poptUimeinon  erun^Septuaginta  transtulerunt, 

4n  disciplinayBi^ve  m  correptionepopulimeinonerunt. 

AJiA  eaim  adversariorum,  alia  fjliorum  correptio  C 

/B^t.Unde  et  Jeremias  :  Corripe,  inquii^nosy  DominCy 

^^erpmtamen  injudicio,et  non  in  furore,ut  nequaquam 

jfaucos  nos  facias.  Effunde  furorem  tuum  super  gentes 

.guf^  te  ignoraverunt ;  et  super  regna  quas  nomen  iuum 

fi(^f^  invocaverunt  [Ibid.  x,  24,  25). 

j[Ver8.  10  seqq.)  Eo  quod  deceperint  populum 
Hpeupiy  dicentes  :  pax,  et  non  estpax.Et  ipse  asdifica- 
pat  jfari^m :  itli  autem  liniebant  eum  luto  absque 
foleis.Dic  ad  eos  qui  liniunt  absque  temperatura,  quod 
fiaiurus  sit.Erit  enim  imber  inundans  :  et  dabo  lapides 
fr^Kigrqndes  desuper  irruentesy  et  ventum  procellse  dis- 
fipantenu  Siquidem  et  ecce  cecidit  paries.  Numquid 
0f(m  dicetur  vobis,  ubi  est  litura  quam  livistis  ?  Pro- 
fterea  hxc  dicit  Dominus  Deus  :  Et  faciam  erumpere 
spiritum  tempestatum  in  indignalione  mea  :  et  imber  [) 
,iffundans  infurore  meo  erit,  et  lapides  grandes  irx  in 
(^onsummationem.  Et  destruam  parietem  quem  livistis 
tfpsfue  temperamento,et  sequabo  eum  terrx :  et  revela- 

(a)  In  instanti  cedificatf  mss.  ac  Rabanus  legunt. 
Qi;un  etiam  GrsBCus  olxoSofjiei.  Vid.  in  fme  hujus  ca- 
pitis. 

f^)  Viclorius,qui  versiones  ad  suum  quemque  ar- 
^oM^pum  reflgere  continuo  studuit,hicnegandipar- 
llettWI^MungitadGrsBci  ejus,quo  utebatur,  puta 
*  Mifilrf O0ICH8  fidem,ubi  xai  ipouai,  et  dicent,  scri- 
\M  pleraaue  alia  exemplaria  Graeca,  et  eum 
iil  jvllt|c,  oux  interserunt,  xa(  oix  kpo^(ji,et  non 
t;^dd  ^st  omnino  retinendum.  Lectorem  vero 
ftdmonitum  voluimusiquod  hi^usmodi  alia  passim 


bitur  fundamentum  ejus^et  cadet  et  consumetur  in  fne- 
dio  ejus :  et  scietis  quia  ego  sum  Dominus.  Et  com- 
plebo  indignationem  meam  inpariete.et  in  his  quidi^ 
niunt  eum  absque  temperamento :  dicamque  vobis  :  non 
esi  paries :  etnonsunt  qui  liniunt  eum.  Prophetse  Israet 
qui  prophelant  ad  Jerusalem:et  videnteivisionempacis: 
et  non  esl  pax,dicit  Dominus  Deus.  LXX  :  Quoniam  de- 
ceperunt  populummeumfdicentes :  pax,  pax,etnanerat 
pax:et  iste  {a)o^ificabatpai*ietem,etistilinunt  eumstut- 
titia.Dic  ad  eos  qui  linunt  stuLtitia,  cadet»  Erit  ptuvia 
inundans :  et  dabo  lapides  magnos  in  juncturas  eorum 
et  cadent.Et  spiritus  auferens,  et  disrumpetur.  Et  ecce 
cecidit  paries  :  et  (b)  non  dicent  ad  vos,  ubi  est  titura 
vestra  quam  livistis  ?  Propterea  hxc  dicit  Adonai  DO' 
minus :  197  £t  disrumpam  spiritum  auferentem  in 
furore  meo,et  pluvia  inundans  in  ira  mea  erit :  et  (a- 
pidesmagnos  in  furore  inducam  inconsummcUionem, 
et  suffodiam  parietem  quem  iivistis,  et  cadet.  Et  po" 
nam  eum  super  temm,  et  revelabuntur  fundamenta 
ejus,etcadet.  Et(c)  consumeminicum  increpationibus^et 
cognoscetis  quia  ego  Dominus.  Et  comptebo  furorem 
meum  super  parielem:etsuper  eos  qui  linunteum,cadet; 
dixique  ad  vos :  Non  est  paries,  neque  qui  li- 
nunt  eum  Prophetw  Israel ;  qui  prophetant  super 
Jerusalem,  et  qui  vident  illi  pacem  :  non  est  pax 
eis,  dicit  Dominus  Deus.  Prophet®  Israel,  qui  non 
erunt  in  concilio  populi  Dei,nec  scribentur  in  scri- 
ptura  domus  Israel,  nec  terram  repromissionis  in- 
trabunt,ideo  ista  patientur,  quia  deceperunt  popn- 
]um  meum,  pro  rigore  poenitentiae  et  conversionis 
injuria,  pacem  eis  et  prospera  nuntiantes,secundum 
illud  quod  alibi  dicitur :  Pax,  pax,  ubi  est  pax  {Je- 
rem.  viii,  11)  ?  Deus  itaque  metaphorice  sdifioabat 
eis  per  legis  mandata  sanctorumque  prophetarum 
eloquia  et  commiDationes,  maceriam.  Hoc  enim 
verbum  Hebraicum  significat  his  (yiri) ;  ut  omnem 
ab  illis  incursionem  bestiarumethostilem  impetum 
submoveret,  dum  cDnversi  ad  Deum,  hoc  quasi 
muro  et  pariete  firmissimo  cingerentur.Pseudopro- 
phetae  vero  non  semel,sed  frequenter  pollicebantur 
eis  pacem,hoc  enim  repetitus  pacis  sermo  significat. 
Ipsumque  parietem  qui  in  sequentibus  gir  (Tp)  ap- 
pellatur,  liniebant  pseudoprophetae  absque  tempera- 
menio,ui  interpretatus  estSymmachu8,hoc  est»puro 
luto,  et  quod  paleas  non  haberet,  ut  uec  prsbere 
posset  aliquam  fortitudinem.Ut  vero(c)LXX  et  Theo- 
dotio,linunl  eum  stultitia :  Aquila  autem  verbum 
Hebraicum  THAPHEL(Ssn)interprctatusest  (tf)divaXc|>, 
quod  significat  absque  sale,dG  translatione  transiens 
ad  aliam  translationem,  ut  quomodo  cibus  absque 

editor  ille  ad  eam  normam  immutet,qu8B  cumHie- 
ronymianorum  codicum  sufTragio  careant,  minime 
nobis  probantur. 

(c)  Iterum  Viclorius  parum  consulto  immutat  con- 
sumetur,  quod  in  Graeco  Aldino  exemplari  legerit 
ouvTeXeaOyiasTe,  cum  optime  alia,  et  praBcipue  Vati- 
canum  praeferat  <iuvTeAc(j6ii«je«jO£. 

(d)  Videturintelligendum  de  Hexaplaribus  LXX;in 
uno  enimComplutensi  codice  est  aopo(juv7j,5£ul^a, 

(e)  In  aliis  libris  ost  avaXov,  aut  avaXa. 


m 


COMMBNTARlORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  IV.  CAP.  XIII. 


sale  nuUom  babet  saporem  :  ita  etlutum  absque  pa-  A 
leifl  qnibus  firmatur  et  stringitur,  nil  roboris  possit 
prsBbereparieti.  Dic,  inquit,  ad  eos  IM  qui  illisvana 
promittunt,  et  cassum  pollicentur  auxilium,  quod 
cafiams  sit  iste  paries  et  baec  maceria,  et  immittam 
imbrem  vebementissimum,  hostes  videlicet  saBvissi- 
mo8.  Babylonios  autem  Ghaldaeosque  significat ;  et 
eo9demlapides(a)grandinis  desuperirruentes,  om- 
nia  per  metapboram,  quo  instabilem  maceriam  subi- 
tas  tarbo  subvertat  et  subruat ;  et  poslea  dicatur  eis, 
id  est,  pseadopropbetis,  Ubi  est  lituraquam  levistis, 
et  abi  est  qaod  polliciti  estis  auxilium  ?  Quidquid 
autem  de  pseudoprophetis  diximus,  et  ad  basre- 
ticoB  referri  potest,  quod  omnia  eorum  Dei  ira 
figmenta  solvantur  :  et  ffidiflcatio  pessimorum  do- 
gmatam,  qase  Spiritus  sancti  non  babet  condimen-  n 
tum,  corruat^et  usqueadfundamentaetpulveremdi- 
labatar,  et  adaequetur  ipsa  maceria  terrae,  et  cadat, 
et  consamantur  prophetffi  qui  promittebant,  et  po- 
pulas  cai  promittebatur  in  medio  ejus :  ut  postquam 
compleverit  indignationem  suam,  et  dixerit  eis :  non 
est  igte  paries,  boc  est,  non  est  vestra  defensio ;  et 
Don  sant  qai  linunt  eum,  sed  omnia  vana  sunt  et 
in  nibflam  proflcientia  :  tunc  opere  cognoscatis 
qnod  ego  sim  Dominus.  Ut  autem  sciamus  qui 
siat  isti  qai  Jinunt  parietem,  sequitur,  Prophetce 
Jsrael^  boc  est,  pseudoprophetae,  qui  prophetant  ad 
Jerusalem,  etvidenteivisionempaciSf  isti  sunt  causa 
peccati  et  rainse,  et  stulta;  securitatis.  Non  enim  erit 
pax,  dicit  Dominus,  quia  Dominus  non  misit  eos, 
neoest  locutas  ad  eos.  Hoc  quod  LXX  transtulerunt : 
etsuper  jtmcturas  eorum,  in  Hebraico  non  habetur.  C 
Significat  autem  juncturas  lapidum  in  pariete,  vel 
adminicala  lignorum,  quibus  parietes  roborantur. 
Nee  non  illad  quod  supra  legimus  :  ipse  asdificat  (b) 
poni^fm ;  plerique  ad  populum  referunt  Israel,  qui 
vanum  sibi  vel  iEgyptiorum,  vel  pacis  promittebat 
aaziliam. 

(Y«T8.  ITseqq.)  Et  tu.fili  hominis,  ponefaciem  tuam 
comira  fliaspopuli  tui  quse  prophetant  de  corde  suo :  ei 
wxUeinare  super  eas,  et  dic :  Hosc  dicit  Dominus  Deus :  Voe 
1 9#  hisquce  amsuunt  pulvillos  sub  omni  cubito  manus : 
et  fheiutU  cetvicalia  sub  capite  universas  cetatis  ad  ca- 
piendas  animas  :  et  cum  caperent  animas  populi  mei, 
vitilieabant  animas  eorum.  Et  violabant  me  ad  popu- 
lum  meum  propter  pugillum  hordei,  et  fragmenium 
panis :  ut  interfieerent  animas,  qux  non  moriuntur :  j) 
ei  vimficarent  animas  quse  non  vivunt :  mentienies  po- 
puk>  meo  eredenti  mendaciis.  Proplerea  hax  dicit  Do- 
mmns  Deus  :  Ecce  ego  ad  pulvillos  vcstros,  quibus  vos 
eapkis  animas  volantes :  et  disrumpam  eos  de  brachiis 
vetiins:  et  dimittam  animas  quas  vos  capitis,  animas  ad 

(a)Valgata,  inquitVictorius,  ediiio  grandes,  sive 
prtBffranaesl^^pideB  constanter  logit,  verum  quia  Ue» 

braice  legitur  u^iaSM   ^:1N,  et  Hebraei  verbum 

V^^iSm,  proj^randineexponunt,  prffigrandesque  la- 
pides  grandinis  bic  signiHcari  existimant,  ninil  est 
immatatam.  Ostendit  autem  Hieron.  se  vim  vocis 
Heforaie»  non  ignorasse,  quamvis  grandes  tantum, 
non  grandiniSy  ipso  sacro  in  codioe  sit  interpretatus. 


volandum.  Et  disrumpam  cervicalia  vestra :  libertitAf 
populum  meum  ds  manu  vestra :  neque  erunt  vXtraimt] 
manibus  vestris  ad  prasdam  [Vulg.  prasdandum] :  d' 
scieiis  quia  ego  Dominus.  Pro  ca  quod  moerere  fecistis 
corjusli  mendaciler,  guem  ego  non  contristavif  et  coh" 
fortastis  manus  impii  ut  non  reverteretur  a  via  sud 
maia  et  viveret :  propterea  vana  non  videbitis,  et  di^ 
vinationes  non  divinabitis  amplius :  et  eruampopuluin 
meum  de  manu  vestra  :  et  scietis  quia  ego  Dominus, 
LXX :  Et  tu,  fili  hominis,  obfirma  faciem  tuam  super 
fiiias  populi  luif  quae  prophetant  de  corde  suo:  ei 
propheta  super  eas  et  dices  :  Hasc  dicit  Adonai  DonU^ 
nus.  Vx  his  qux  consuunt  cervicalia  su^  omni  cubito 
manus  :  et  faciunt  velamina  super  omne  caput  um- 
versae  ostatis,  ut  pervertant  aninms.  Animse  subverss^ 
sunt  popuii  mei.  Et  animas  saivabant :  et  contcmina^ 
bant  me  ad  populum  meum  propter  pugiilum  hordeie^ 
fragmentum  panis  :  ut  occiderent  animas,  quas  non 
oportuit  mori :  et  saivarent  animas  qiuunon  oportuU 
vivere :  dum  loquuniur  populo  audienti  vanos  sermoneSm 
Propterea  hoec  dicU  Dominus  Deus :  Ecce  ego  super' 
cervicalia  vestra^  super  quse  vos  colligitis  aninw^  ei 
disrumpam  ea  de  brachiis  vestris.Et  dimittam  animas 
quas  vos  pervertitis,  animas  eorum  in  dipersUmem : 
et  disjumpam  velamina  vestra,  et  liberabo  popiUum 
meum  de  manibus  vestris :  et  nofi  eruntuttrainthani^ 
bus  vestris  in  congregatiomm :  et  cognoseHis  quiaego ' 
Dominus.  Pro  eo  quod  pervertebatis  amimani  fusH  tn^ 
que  :  et  ego  non  pervertebam  eum :  et  confortabatik 
manus  iniqui,  ut  penitus  non  converteretur  a  via  SWX' 
pessima  et  viveret.  Propterea  mendacia  (c)  vestra  ultta' 
non  videbitis  :  et  divinationes  nequaquam  divinabitd 
180  adhuc :  et  liberabo  populum  meum  de  mantit 
vestra,  et  scietis  quia  ego  Dominus.  Supra  ad  pro* 
pbetas  divinus  sermo  directus  est,  qui  lato  iinebaat' 
parietem,  quod  paleas non baberet,  necailampoislt^ 
parieti  sive  macerise  robur  tribuere  :  nunc  adyerrtii^* 
filias  populi  prophetissas  Jubetur  faoiem  suam  pdB^ 
re,  sive  dirigere,et,ut  LXX  transtnlerunt^obfindaM):' 
Quomodo  autem  adversum  propbetae»  alii  ps^tidb* 
prophet®  subverterent,  ita  adversum  Prophetii^ii(W^' 
qualis  fuit  Debbora  {Judic.  v.  et  Olda  (IV  Reg.  xtit), 
etin  Actibus  apostolorum  Philippi  evangelistie  qiia^ 
tuor  filiae  prophetantes,  inspirabantur  dffimoniaco' 
spiritu  {Act.  \x\)f  aliae  etiam  ejusdem  sexus,  qiia^ 
rum  fuit  Prisca  et  Maximiila,  quffl  vaticinatione 
mendacii  fidem  subverterent  veritatis.  Has  atitein 
dicunt  Hebrffii  maleficis  artibus  eruditas  per  necro^ 
mantias  et  pythicum  spiritum,  qualis  fuitilla  quill' 
visa  est  suscitasse  animam  Samuelis  (I  Reg,wnn) : 
ot  in  Aotibus  apostolorum,  cujus  divinatid  multos^ 

(6)  Additur  penes  Rabanum,  vel  osdificat:  atque  in 
prsesenti  quidem  in  Grffico  esse,  superia^  obsdrvA** 
mus. 

{c)  Malim  utique  amoveri  hinc  vocem  vestra,  quam 
ipBi  LXX,  nedum  Hcbraeus  textus,  aut  Latinas  in* 
terpres  ignorant.  Addit  Victorius,  nec  in  Floren- 
tinis,  aut  Brixianis  codicibus  invenire.  Nosiri  autena 
constanter  habent. 


lis 


S.  EUSEBII  HIERONTMI. 


Ii6 


dominis  reditus  acquirebat,  de  qua  ad  apostoli  Pauli  A 
imperium  immundus  ejectus  est  spiritus  {Act,  xvi). 
Nos  autem  ita  dicemus,  alios  haereticos  falsitate 
dogmatum  suorum  praedicare  virtutem.  Quorum 
fait  Pythagoras  et  Zeno,  a  quo  Stoici  :  Indorum 
Brachmanes,  et  ^Ethiopum  Gymnosophistse,  qui  ob 
victus  continentiam,  miraculum  sui  gentibus  [AL 
gentilibus]  tribuunt.  Recteque  dicuntur  parietem  li- 
nire,  et  aliquam  fortitudinem  poliiceri ;  sed  quia 
Ghristi  non  habent  condimentum,vanus  est  eorum 
labor,  et  peritura  aedificatio.  Nisi  enim  Dominus  (edifi- 
caveritdomumfin  vanumlaborant  [Al.  laboraverunt]  qui 
mdificant  eam  {PsaL  cxxvi,  1).  Alii  autem  voluptatum 
libidinisque  doctores,  dicuntur  consuere  pulvillos,  et 
ponere  sub  omni  cubito  manus,  Epicurei,  et  Pyrrho- 
nii,  et apud  nos  Jovinianus  et  Eunomius,  qui  dicunt :  n 
Manducemus  etbibamus,  cras  enim  moriemur.  Jube- 
turergoprophetaponere,siveobnrmarefaciemsuam 
contra  filias  populi  sui.  Primumque  dicendum,  quid 
sibi  velit  posita  facies  sive  directa  et  obfirmata. 
Nempe  illud  quod  de  Oomino  scriptum  est :  Facies 
Domini  super  facientes  mala,  ut  disperdat  de  terra 
memoriam  eorum  {Psal.  xxxiii,  17).  Sicut  enim  181 
liquescit  cera  a  facie  ignis  :  sic  pereunt  peccatores 
a  facie  Oei.  Secundum  quem  sensum  in  hoc  eodem 
propheta  dicitur  :  Fili  hominu  obfirma  faciem  tuam 
super  Theman  et  Darom  et  Nageb  {Infra,  xx,  46).  Et 
iterum  :  Factus  est  sermo  Domini  ad  me,  dicens  : 
Fili  luminiSf  obfirma  faciem  tuam  super  filiis  Jeru- 
iolem  (Infra,  xxi,  2).  Et  post  paululum  :  Factus  est 
sermo  Domini  ad  me,  dicens  :  Fili  hominis,  obfirma 
faciem  tuam  super  filios  Amon  {Infra,  xxv,  2).  Et  ^ 
rursum  :  Obfirma  vultum  tuum  super  Pharaotiem 
regem  jEgypti  (Infra,  xxix,  2).  Et  iterum  :  Fili  ho- 
minis,  obfirma  faciem  tuam  super  Gog  et  Magog.  Et 
in  alio  loco  :  Firmabo  faciem  meam  super  hominem 
illumf  et  ponam  ilium  indesertum,  etin  dissipationem, 
et  auferam  eum  de  medio  populi :  et  scietis  quia  ego 
Dominus  {Infra,  xiv,  8).  Vffi  igitur  his  haeresibus, 
hisque  doctrinis,  quae  requiem  pollicentes,  omnem 
«tatem  sexumque  decipiunt,  ut  capiant  animas  mi- 
serorum,  et  contaminent  (a)  me  ad  populum  meum, 
dum  credor  diligere  voluptatem :  et  hoc  non  propter 
corum,  et  hemicorum  hordei,  ut  in  Osee  legimus 
(Osee  v),  sed  propter  pugillum  hordei,  quo  bruta 
vescuntur  animantia,  et  fragmentum  panis.  Non 
panem  integrum  nec  [AL  id  est]  solida  testimonia  D 
Scripturarum,sed  quae  haeretica  pravitate  fracta,  et 
decurtata  atque  imminuta  sunt ;  ut  sanctos  quosque 
dicipianty  et  ad  mortem  trahant ;  et  peccatores 
vanis  promissionibus  vivificare  contendant.  Proptcr- 
ea  clemens  et  misericors  Deus  non  ipsas  prophe- 
tissas  interficit,  sed  disrumpitpulvillos  eorum,  qui 

(a)XpudRahdin.,contaminefiiomnenpopulumm€um, 

(^)RescribendumvideturcumVictor.5^wrttm,ad 

Hebraeum  ^:pTD  D^T^JN ,  et  Graecum  'd^^pzi;  dt7r6  twv 

itpeoSjTipwv  ;"quibus  et  Vulgata  Hieronymi  versio, 
ipsiusque  historiae  veritas  concinnunt. 

(c)  Econtrario  est  in  Vulgata,  interrogans  per  eum 
me.  Nihil  vero  immutamus,  cam  nihil  in  Hebraeo  sit, 


instarretium  volantes  animascapiunt,  utpostquam 
rupti  fuerint,  liberam  volandi  habeant  facultatem. 
Et  scindent  velamina,  sive  cervicalia,  in  quibus  prin- 
cipale  animae  recumbebat,  et  quibus  deceptorum 
capitaoperiebantur.CumApostolus  doceat  virorum 
capita  non  veianda,  sed  revdata  facie  Domini  glo- 
riam  contemplandam  (II  Cor.  iii).  Vos  enim,  inquit, 
falsis  terroribus  servientium  Deo  aniinos  frange- 
batis,  et  promissionibus  fraudulentis,  impios  tene- 
batis  inclusos,  ne  agentes  poenitentiam,  vitam  reci- 
perent  quam  perdiderant.  Propterea  vanas  nequa- 
quam  videbitis  visiones  ;  nec  vocabo  18!t  vestra 
mendacia  prophetias ;  sed  divinationes,  de  quibus 
scriptum  est :  Non  est  augurium  in  Jacob,  neque  dt- 
vinatio  in  Israel  {Num.  xxiii,  23)  :  ut  eruam  popu- 
lum  meum  de  manibus  vestris,  et  opere  cognoscatis 
me  esse  Dominum,  qui  perditos  liberavi. 

(Cap.  XIV.  —  Vers.  i  seqq.)  Et  venerunt  ad  me 
viri  {b)  seniores  Israel,  et  sederunt  coram  me.  Et  factus 
eti  sermo  Domini  ad  me,  dicens :  Fili  hominis,  viri 
isti  posuerunt  immunditias  suas  in  cordibus  suis\*  et 
scandalum  iniquitatis  sux  statuerunt  contra  faciem 
smm :  numquid  interrogatus  respondebo  eis  ?  Propter 
hoc  loquere  eis,  et  dices  ad  eos  :  Hopc  dicit  Dominus 
Deus  :  Homo  homo  de  domo  Israel,  qui  posuerit  im- 
munditias  suas  in  corde  suo,  et  scandatum  iniquitatis 
sux  statu^rit  ei  [Vulg.  tacet  ei]  contra  faciem  sumi : 
et  venerit  ad  prophetam  interrogans  (c)  eum  per  me : 
ego  Dominus  respondebo  et  in  multitudine  immundi^ 
tiarum  suarum :  ut  capiatur  domus  Israel  in  corde 
suo,  quo  recesserunt  a  me  in  cunctis  idolis  suis.  PrO' 
pterea  dic  ad  domum  Israel :  Hasc  dicU  Dominus  Deus : 
Convertimini  et  recedite  ab  idolis  vestris  et  ab  wnt- 
versis  contaminationibus  vestris  avertite  facies  vestras. 
Quia  homo  homo  de  domo  Israel,  et  de  proselytis  qui" 
cumque  advena  fuerit  in  Israel,  si  alienatus  fuerit  {d) 
in  Israel  a  me,  et  posuerit  idola  sua  in  corde  suo,  et 
scandalum  ini^juitatis  sux  statuerit  contra  faciemsuam : 
et  venerit  ad  prophetam  ut  interroget  per  eum  me  : 
ego  Dominus  respondebo  ei  per  me.  Et  pofiam  faciem 
meam  super  hominem  illum;  et  faciam  eum  in  exem- 
plum  et  in  proverbium  ;  et  disperdam  eum  de  medio 
populi  mei :  et  scietis  quia  ego  Dominus.  Et  propheta 
cum  erraverit,  et  locutus  fuerit  verbum :  ego  Dominus 
deeepi  prophetam  illum  :  et  extendam  manum  meam 
super  eum  ;  et  delebo  eum  de  medio  populi  mei 
IsraeL  Et  portabunt  iniquitatem  suam  :  juxta  ini- 
quitatem  interrogantis,  sic  iniquilas  prophet»  erit  : 
ut  non  eiret  [Vulg.  addit  ultra]  domus  Israet  a 
me,  neque  potluatur  in  universis  procvaricationibus 
suis ;  sed  sit  mihi  in  populum  :  et  ego  sim  eis  in 
Deum  ait  Dominus  exercituum.  LXX  :  Et  venerunt  ad 
me  viri  de  senioribus  Israel,  et  sederunt  ante  faciem 

(]uod  verbis  istis  respondeat  hoc  loco,  sed  semel 
infra  vers.  7. 

{d)  Has  duas  postremas  voceSj  In  Israel,  Vic- 
tor.  delet,  propterea  quod  nec  in  Hebraica  nec 
Graeca,  Latmave  editt.  reperiantur,  eisque  Brixiffi 
mss.  codd.  careant.  Habent  vero  quibus  nos  uti- 
mur  mss. 


H7 


COMMENTARIORUM  IN  EZBCHIELEM  LIB.  IV.  GAP.  XIV. 


ItS 


meam.  Et  facius  est  sermo  Domini  ad  me,  dicens  :  A  babenles  ruinam,  iniquitatis  contra  faoiem  Baam 


IM  Fili  haminis^  viri  isti  posuerunt  cogitationes  suas 
in  cordibus  suis  :  et  tormentum  iniquiiatum  suarum 
posuerunt  ante  fa^Hem  smm  :  si  respondens  respon- 
debo  eis  f  Propterea  loqueris  eis  :  et  dic  ad  eos  :  Hxc 
dicit  Adonai  Dominus :  Homo  homa  de  domo  Israei  qui 
posuerit  cogitationes  suas  in  corde  suo,  et  tormentum 
iniquitatis  sux  posuerit  ante  faciem  suam  :  et  venerit 
ad  prophetam,  ui  interroget  eum  in  me :  ego  Dominus 
respondebo  ei  in  his  guibus  tenetur  mens  ejus  :  ut 
averteret  domum  Israei  secundum  corda  eorum  quse 
abalienata  sunt  a  me  cogitationibus  eorum,  Propier- 
ea  dic  ad  domum  Israel :  Haec  dicit  Dominus  Deus  : 
Convertimini^  et  recedite  ab  inventionibus  vestris  :  et 
ab  omnibus  impietatibus  vestrist  et  convertite  facies  ve- 


atque  tormentum,  dum  meliora  desperant,  et  parati 
suntad  supplicium,  et  sic  mea  per  te  cupiunt  verba 
cognoscere  ?  Quia  igitur  perverso  ad  te  corde  vene- 
runt,  responde  eis  non  ex  persona  tua,  ne  levis  ait 
auctoritas  respondentis ;  sed  ex  meo  imperio,  et 
dices  ad  eos  :  Haec  dicit  Dominus  Deus.  Est  autem 
totius  loci,  ut  latam  explanationem  brevi  sermone 
comprehendam,  ista  sententia  :  Homo  homo  non 
aliarum  gentium,  quarum  error  potest  habere  ve- 
niam,  sed  domus  Israel,  qui  cum  pristinis  vitii8,de 
quibus  supra  diximus,  ad  prophetam  venerit  scisci- 
tandum,  ego  respondebo  ei  juxta  cor,  et  immundi- 
tias  suas,  ut  juxta  quod  vult  et  credit,  ita  et  audiat. 
Non  enim  meretur  correctionem,  qui  non  discendi, 


stras  adme :  Quia  homo  homo  de  domo  Israeiyet  de  ad-  jg  sed  tentandi  animo  interrogat.  Recesserunt  enim  a 


venisquiperegrinantur  in  terra  lsraei:qui  abaiienatus 
fuerit  a  me,  et  posuerit  cogitationessuas  in  corde  suo : 
et  tormentum  iniquitatis  sum  posuerit  ante  faciem 
suam;  ei  venerit  ai  prophetam  ut  interroget  eum  in 
me  :  ego  Dominus  respondebo  ei  in  eo  quo  lenetur,  et 
abfirmabo  faciem  meam  super  hominem  iiium  :  ei  po- 
nam  eum  tn  desertum,  et  in  exterminium :  ei  auferam 
eum  de  medio  popuii  mei :  et  cognoscetis  quia  ego 
Dominus.  Et  propheta  si  erraverit,  et  locutus  fuerit 
verbum  :  ego  Dominus,errare  feciprophetamiiium.Et 
exlendam  manum  meim  super  eum^  et  exlerminabo 
ilium  de  medio  populi  mei  Israei.  Et  accipient  iniqui- 
tatem  suam  secundum  iniquitatem  interroganiiSy  et 
iniquitas  similiter  prophetse  erit^  ut  nequaquam  erret 
domus  Israei  a  me,  et  non  poiluantur  adhuc  in  cun- 


me,  idola  sunt  secuti.  Brevisque  ista  est  commi- 
natio,  ut  recedant  ab  idolis  cogitationibusque  per- 
versis,  et  convertantur  ad  me,  priora  [Ai.  propria 
scelera  relinquentes.  Non  enim  meretur  audire  ve« 
ritatem,  qui  fraudulenter  interrogat ;  sed  suo  corde 
capiendus  est :  secundum  quod  Scribas  et  Pharisiei 
interrogantes  Dominum,immo  tentantes,  audiunt : 
Quid  me  tentaiis  ?  Et  rursum  :  Nec  ego  dicam  vobis^ 
in  qua  virtute  hxc  faciam  {Matth.  xxi,  27).  Qui  autem 
homo  talis  est,  et  sic  interrogat,  ponit  Deus  faciem 
suam  super  illum,  sive  conflrmat ;  ut  austeritate 
vultus  frontisduritia  molliatur,et  sit  in  exemplam, 
et  in  proverbium,  sive  in  solitudinem,  et  in  inte- 
ritum,  ut  illo  perdito  de  populo  Dei,  cognoscant 
cffiteri  quod  ipse  sit  Dominus  18S  qui  cordis  ar- 


etis  delidis  suis.  Et  erunt  mihi  in  popuium  :  et  ego  ^  cana  cognoscit,  et  perversitatem  mentis  intelHgit ; 


eroeisin  Deum,  dicit  Adonai  Dominus.  Postquam 
loeutos  est  ad  prophetas  qui  prophetabant  in  cor- 
de  8110,  et  linebant  parietem  absque  tomperamento ; 
et  ad  prophetissas  qu»  consuebant  cervicalia,  et 
ponebant  sub  omni  cubito  manus,  faciebantqce  ve- 
lamina,  et  operiebant  capita  universas  (etatis  (per 
qus  perversorum  dogmatum  doctrina  monetratur), 
Tenerunt  ad  prophetam,  non  omnes  senes,  ne  cuncti 
Tiderentur  errare  ;  sed  quidam  seniorum  Israel,  et 
sederant  coram  propheta  :  quam  ob  causam  venis- 
sent  interim  silentio  differentes  ;  statimque  Dei 
sermo  factus  est  ad  prophetam,  indicans  cur  ades- 
sent.Neqne  enim  naturae  homi  nis  est  quamvis  sancti, 
cordis  arcana  cognoscere.  Unde  de  184  solo  dici- 


nec  considerat  verba  loquentium,  sedcorda.  Quod- 
que  sequitur,  et  videtur  facere  quffistionem  :  PrO" 
pheia  cum  erraverit^  et  iocutus  fuerit  verbum,  ego  DO' 
minus  decepi  prophetam  ilium,  non  putemus  de  vero 
propheta  dici,  sed  de  pseudopropheta,  qoi  ^uvcovo- 
\ua<;  propheta  appellatur.  Et  de  illo  Scripturarum 
loco  solvi  potest,  quando  Achub  rex  Israel  vadens 
ad  praBlium,  non  vult  audire  Michsam  prophetam, 
sed  pseudoprophetarum  consiliisacquieBcit(III  A^. 
xii).  Dicitque  MichflBas,  quod  viderit  Dominum  se- 
dentem  in  solio,  et  erroris  apiritum  ultro  se  obtu- 
lisse  ad  decipiendum  regem.  Diabolus  quoque  in 
volumine  Job  circuiens  terram,  stare  dicitur  in 
conspectu  Dei^et  in  substantiam  primo  Job,  deinde 


tur  Halvatore   :    Videns  autem  Jesus    cogitationes  D  in  corpus  ejus  accipere  a  Domino  potestatem  {Job. 


eorum,  dixit :  Ut  quid  cogitatis  maia  in  cordibus  ve- 
siris  (Matth.  ix)  ?  Et  est  sensus  :  Fili  hominis,  isti 
viri  qoi  coram  te  sedent,  posuerunt  immunditias 
suas  in  cordibus  suis,  sive  cogitationes ;  et,  juxta 
Symmachom  et  Theodotionem,  idoia  et  scandalum^ 
id  est,  ruinam  atque  tormentum  iniquitatis  sufie,  po- 
suerunt  contra  faciem  suam,etsic  ad  sciscitandum 
Domini  venere  sermonem.  Numquid  hujuscemodi 
hominibus  debeo  respondere,  qui  cum  cogitationi- 
bu8  pristinis  ad  me  veniunt :  ne  hoc  quidem  tem- 
pore  impietatis  suae  scelera  relinquentes,  sed  cre- 
dentes  idolis,  et  divinationibus  fraudulentis ;  et 


I  et  ii).  Sed  et  Balaam  hariolus  a  Domino  mittitur, 
ut  decipiat  Balac  fllium  Beor  (Num.  xxii).  Hoc 
autem  totum  dicitur,  ne  pseudoprophetarum  fortitn- 
dini  reputetur,  quod  decipitur populus,  et  magis vult 
audire  mendacium,  quam  veritati  aurem  aocom- 
modare:  sedquod  Dei  irssit,utperversus  populuset 
incredulus,magi8  pseudoprophetas  audiatquam  pro- 
phetas.Deniqueextenditmanum8uamBupereum,8U- 
bauditur,  prophetam,et  deletur  de  medio  populi  ejua, 
ut  portet  iniquitatem  suam,  quia  similis  errori8,6t 
pocna  consimilis  sit :  ut  tam  ille  qui  interrogat,quam 
ille  qui  interrogatiiryportentiniquitatem  8uam»6tiiA 


IM 


S.  EnSBBII  HIBRONTMI. 


IM 


quaquam  domus  Israel  eorumqui  Dei  verba  audire  A  ''^^  illam,  ei  dixero  gladio  :  transi  per  Urrrnn^  ei 


voluerint,  perversis  vaticinationibus  illudatur  ;  sed 
bU  populusDeiyOt  ipseDominum  babere  mereatur. 
In  eo  quod  dizit  :  Ego  Dominus  decepi  illum,  Salo- 
monis  verba  consentiunt,  qui  de  Deo  disputans,ait : 
Et  illusoribus  illudet  (Prov.  iii,  34)  :  illudque  testi- 
monium  :  Si  ambulaverint  ad  me  perversi ;  et  ego  am- 
bulabo  contra  eos  in  furore  perverso  (Levit,  xxvi,  27, 
28).  Quodque  secundo  dicitur,  homo  homo  filiorum 
hrael,  et  advenarum  qui  juncti  sunt  eis,  duplicem  in 
Dobis  juxta  Apostolum  ostendit  hominem,  exterio- 
rem  et  interiorem  (l  Cor.  xv).  Multi  enim  habentes 
hominis  faciem  corporalem,  diversarum  1S6  be- 
Btiarumassumnnt  imagines^quas  dissipari  propheta 
cupiens,  deprecatur  :  Domine,  in  civitate  tua  imagi- 


interfecero  de  ea  hominem  et  jumentum,  et  tret  viri 
isii  fuerint  in  medio  ejus,  vivo  ego,  dicit  Domi" 
nus  DeuSf  non  liberabunt  fttios  neque  fUias  :  sed 
ipsi  soli  liberabuntur.  Si  autem  et  pestUentiam 
187  immiserosuperterram  illam,eteffudero  indigna- 
tionem  meam  super  eam  ih  sanguine,  ut  auferam  ex  ea 
hominem^et  jumentum^et  Noeet  Daniel  et  Job  fuerint 
in  medio  ejus^  vivo  ego,  dicit  Dominus  Deus^  quia  ft" 
lium  et  fUiam  non  liberabunt ;  sed  ipsi  in  justitia  sua 
liberabunt  animas  suas.  Quoniam  hsec  dicit  Dominus 
Deus :  Quod  si  quatuor  judicia  mea  pessima,gladium,et 
famemyetbestiasmalas,etpestilentiammiseroinJerusa- 
lemyUtinterficiamde  eahominemetpecus :  tamenrelin' 
quetur  in  ea  salvatio  educentium  fiiios  et  filias.Ecceipsi 


nemeorum dissipabis  (Psalm. lxxii,20).  Ilii  de  quibus  ^  egredientur  ad  voSjCt  videbitis viameorumy  et  adinven- 


Boriptum  est :  Homo  cum  in  honore  esset,  non  intel- 
lexitf  comparatus  est  jumenUs  insipientibus  et  similis 
factus  est  iltis  (Psal.  xLvni,  21),  non  sunt  homines 
homineSySed  homines  sunt  jumenta.  Rursum  quiin 
Iivangelio  audiun  t,  Serpentes  genimina  viperarum,quis 
ostendit  vobis  fugere  a  ventura  ira  (Matth.  xxiii,  33)1 
pon  sunt  homines  homines,  sed  homines  (a)  serpen- 
t^a^Eide  quibus  scriptum  est :  Vulpesfoveas  habent^ 
et^  volucres  cceli  nidos  (Matth.  viii,  20) :  ac  de  Herode : 
Dicitevulpi  huic  (Luc.  xiii,  32),non  sunt  homines  ho- 
mines  sed  homines  vulpes.  Qui  vero  utrumque  homi- 
niavocabulum  possident,  sierraverint,  ideoper  sup- 
plidaoorriguntur,  utintelligant  quod  ipse  sit  Dorai- 
nua»  Nec  non  quod  juxta  LXX  posuimus :  Homo^  qui 
alfalienatus  fuerit  a  me,  et  posuerit  cogitationes  suas  in 


tiones  eorumyeteonsolabindnisuper  malo  quod  induxiin 
Jerusalem  in  omnibusqusR  importavisuper  eam:  Et  con- 
solabuntur  vos  cum  videritis  viam  eorum,et  adtnventio- 
nes  eorum  :  et  cognoseetis  quod  non  frustra  fecenm 
omnia  quae  feci  in  ea,  Dominus  Deus.  Quatuor  plo^ 
gs  induncuntur  super  ierr^Lm prsevaricatrioen^Bive, 
ut :  Septuaginta  transtulerunt,p«ccotncem;fame8,be- 
stia,gladius,pestilentia,quarum  si  singuls  perpar- 
tes  induct«B  fuerint  singulis  regionibus,  et  tresviri 
isti  Noe  et  Daniel  et  Job,  quorum  justitia  Scripture- 
rum  vocibus  praedicatur,  pro  terrapeccatrice  foerint 
deprecati,  non  solum  illam  salvare  non  poteraat, 
sed  ne  filios  quidem,  et  filias  suas,  si  terne  peooa*- 
tricis  opera  perpetrarint ;  sed  seipsos  tantumn^odo 
poterunt  liberare.  Quffiritur  cum  et  Abraham  et  leaac 


ci^de  SUO9  et  tormentum;  sive,  supplicium  iniquitatis  C  et  Jacob,  Moyses  quoque  et  caeteri  patriaroh»  et 


SU3S  anie,faciem  suam fiWi  testimonio  convenitquod 
il^  Isaia  soriptum  esi:  AmhiUate  in  tumine  ignis  ves- 
U^,etinflammaquamsuccendisiis{lsai  l,  11).  Unus- 
qi;^quQenim  ipse  sibiflammarum  succendit  ardo- 
EQ8|,paratque  supplioia»  dum  non  vult  pcBnitudine 
ei^fata  corrigere,  sed  permanet  in  erroribus,  qui 
fljammarum  meretur  incendium. 

(Yera.  12,  13  seqq.)  Et  factus  est  sermo  Domini 
a4  moi,  dicens  :  Fiii  hominis  :  terra  cum  peccaverit 
mihiut,prxvaricetur  prssvaricans,  extendam  manum 
[Af^  addii^  meam]  super  eam^  et  conteram  virgam  panis 
qu^  et  immittam  in  eam  famen,  et  interficiam  de  ea 
hominem  et  (b)  jumenta.  Et  si  fuerint  tres  viri  isti  in 
n^fdio  ejuSf  Noe  et  Daniel  et  Job^  ipsijustitia  sua  li- 


prophetmjustifuerint;  curhorum  tantummodofiot 
mentio.  Quod  facile  solvitur  :  Noe  enim  imminens 
orbi  terrarum  [Al.  terr»]  dilavium,  quia.  omnis  ter- 
ra  polluerat  vias  Domini,prohibere  [v4i.di£Perre]  non 
potuit  (Genes.  vi,  vii) ;  sed  fllios  qui  forsitan  C|jU8- 
dem  virtutis  erant,(e)ob  seminarium  humanigeneris 
habuit  reservatos.  Daniel  quoque  imminentem  ca- 
ptivitatem  populi  Jud8eorum,nullis  fletibus  miUgavit 
(Dan.  1).  8ed  et  Job  non  ob  peccata,  sed  ob  proba- 
tionem,  nec  domum  nec  fllios  liberavit  (Job^  i).  Alii 
autem  dicunt,  quia  hi  tantum  tres  viri,|et  proBp«ra 
et  adversa,  et  rursum  prospera  conspexenint ;  id- 
circo  pariter  nominatos  ;  et  hoclatentersignificari> 
ut  quomodo  illi  et  bona  et  mala.et  rursumlwtavi- 


b^/vi^unt  animas  suas^ait  Dominus  exercUuum.  Quod  D  derunt :  sic  et  populum  Israel,  188  qui  prius  bonis 


si^el  be^ii^^  pessimas  induxero  super  terram,  ut  vastam 
efffntfd  fufirit  inviayeo  quod  non  sit  pertransiens  pro- 
pfffrbestias,  tres  viri  istisi  fuerint  in  ea,  vivo  ego,  dicit 
D(^nus,[Vulg.  addit  Deus],  quia  nec  fUios  nec  fiiias 
lili^abunt, :  sed  ipsi  soli  liberabuntur ;  terra  autem 
d^ofqbifur.    Vel  si  gladium  induxero  super   ter- 

(a)  Inepte  erat,  atque  serpentes fi&meiBi  eam  copu- 
lam  Drixianorum  codicum  ope  Viotor.  anteasustu- 
lerat.  Gasterum  pene  ad  verbum  ex  OrigenisHomil. 
in  tizech.  iii,  ex  his  quas  ipse  Hieron.  Latine  ver- 
tit,  nosque  huic  tomo  annectimus,  sumpta  sunt, 
qtiaB  de  duplici  homine  hic  edisseruntur.  Omnes^  in- 
^ft^ille,  fiijimines  nati  sumus  homines^  sed  non  omnes 


fruitus  fuerat,et  postea  captivitatis  sustinuitj^ugum, 
si  egeritpoanitentiam,redire  ad  pristinam  leUoitatemk 
Quod  si  Noe  etDaniel  et  Job  pariter  oongrogati.;  et 
in  uno  loco  positi,  peccatricem  terram,  hocest,  eoa 
qui  in  terra  (d)  habitant,  non  possunt  ir»  Dei  subtrftr 
here  :  quid  dicendum  estde  his,qui  putaiatcmerito 

homines  homines  sumus;  id  quod  in  Levitico  scriptum 
est :  Homo,  homo  filiorum  Israel,  etc. 

(b)  Minori  numero,  ex  Hebraeo  Vulgataque  edit., 
jumentumy  Victor.  hic  atque  infra  substituit. 

(d)  Voculam  ^/ post  Victorium  expungimus,ut  sen- 

sus  conslet.  .  . 

(d)  Unus  Vatic.  iniQvseviipeccatricef  quod  et  Bnxi» 


COMMENTARIORUM  IN  BZEGHIELEM  LIB.  IV.  GAP.  XV. 


m 


pareutum  atque  virtatibusposseBlios  peccatores  de  A 
gabenneignibus  liberari?  Unde  nec  peccatorem  [/#/. 
prcvarioatorum]  filium,  martyr  [Al.  justusj  pater 
poterit  liberare ;  nec  sanctse  conversationis  mater, 
impiidicsfiliflB  dabitprasmia  pudicitiae.Etecontrario, 
pareniimviiia  fUiis  non  nocebunt ;  sed  anima  quxpec- 
caverit,  ipsa  morietur  (Infra.xyn,  4).Lot  in  Sodomis 
habitanSySed  et  spiritu^etcame  peregrinus^uxorem 
qiiia  posttergum  respexerat^non  liberavit :  sed  tan- 
tum  filia8,que  forsitan  non  pecoaverant  [Genes.xix). 
Et  JosiaB  vir  8anctus,non  solum  peccatorem  popu- 
lam  sais  virtutibus  non  salvavitjsed  et  ipse  in  pec- 
eaiis  iUius  mortuus  est  (IV  Reg.  xiii).  Quod  si  ali- 
quando  propter  Abraham  et  David  in  posteros  eorum 
miaerioordiam  suamDoniinuspollicetur :  notandum 
quod  non  his  paroat,  qui  [Al.  si]  in  sceleribus  per-  d 
sererant ;  sed  qui  agunt  poenitudinem,ut  merita  pa- 
tram,  flliorum  adjuvet(a)conversatio.Cum,  inquit, 
hac  ee  ita  habeant,et  terram  peccatricem  a  singulis 
plagis  tantorum  virorum  non  salvet  deprecatio  :  *sic 
dkit  Dominus  Deus,quia  Jerusalem  nefanda  pecca- 
vit,  qaatuor  aimul  plagas  inducam  super  eam  :  gla- 
diaiDyqoo  ab-hostibus  truoidatur ;  et  famem,quam 
in  obsidione  sustinet;  et  bestias^quibus  fugientes  in 
deaertb,  et  saltibus  devorantur  ;  et  pestilentiam, 
qos  semper  famem  ac  penuriam  sequitur.  Pro  qua 
Volgata  editio  mortem  transtulit.H«c  autem,inquit, 
indaoain  snper  eam,  ut  nec  homines  in  ea  rema- 
neant,  nec  Jumenta.  Et  tamen  pro  mea  clementia 
qaaUior8imalimminentibu8plagi8,etcunctavastan- 
tibus^rslinquam  in  ea  aliquos,quieducantfiliossuo8  ^ 
etfiliaB  ;  et  captivi  huc  veniant,  hoo  e8t,in  Babylo-  ^ 
nem,et  in  Ghald»am,ut  cum  viderltis  eos,et  opera 
ipseram  perspexeritiSytuno  intelligatis  juste  eos  ca- 
pioe,elmeam  juetam  fuisselSH  eententiam^et  ha- 
btat  eonBolaiionem  vestra  captivitas ;  dum  intelligi- 
tii  idetroo  me  eos  de  gladio,  fame,  bestiis^et  pesti- 
leatia  liberasse,  ut  eorum  perversitate  discatis.me- 
riie  eoram  subversam  Jeru8alem,templumque8uc- 
otnsam^  et  pepulum  ductum  essecaptivum,praeter 
eo8  qnos  glMiiu8,fame8,  bestis.pestilentiaque  con- 
sumpserint.  Haec  dicta  sint  de  illa  Jerusalem,  cui 
prephetaQte  Ezeohiele  apud  Ghaldeos,  appropin- 
qoabai  eaptivltae.Cffiterum  et  super  nostrum  terram 
eai  dieitar :  Terra  ei,€iin  terram  ibis {Genes. m^i^) ; 
•teapernoetram  Jerasalem  singulosque  credentium, 
siDei  noandata  oontempserint^et  prsvaricatores  me*  D 
HMnni  appeUari,inducetur  fames;  non  fames  panis, 
Deqoe  «tie  aqu»,  sed  fames  audiendi  verbum  Dei. 
ladoeelor  ei  gladiu8,de  quo  legimos  :  Tradentur  in 
mmm  §Udii  :  paries  vuljnum  erard  [Al.  erunt]  {Psal. 
UBiy  11).  Ifil  ad  Ifariam  :  Tuam  quoque  animam  per* 
fmmribU  gladius  {Luc.  ii,  35).  Inducentur  etbesti®, 
qa^os  ne  tradatur  ja8tu8,po8tulat :  Ne  tradas  bestiis 
mm&m.confiien$em  ibi  (PsaL  lxxiii,  49).  Inducetur 
et  p^lentia  (pro  qua  LXX  mortem  interpretati  sunt) 


de  qua  soriptum  est :  Mors  peceatorum  pessima  esi 
{Psal.xxxin,  22).  Et :  Animaqux  peccaverit,ipsa  mo- 
rietur.  Et ;  Si  sic  separat  amara  mors  {Infra  xvin,4)? 
De  quibus  cunctis  nec  spiritualium  parentum,quos 
magistros  intelligimus  (/  Reg.  xv),  doctrina,  nec 
principes  non  poterunt  Iiberare,nisi  flliorum  fuerit 
assensus,et  illorum  obsecrationes  suisconatibus  ju- 
verint.Justiiia  enim  justi  erit  super  eum,et  iniqui- 
tas  iniqui  iniipso commovBhiiur :Unusquisquepeccato 
proprio  morietur^et  justitia  sua  salvabitur  {Deut.xxjv^ 
16.  Frustraque  dicunt  Judaei  :  Abraham  pater  noster 
(Joan.  vni),cumopera  Abraham  non  habeant.  Quod 
si  in  aliquo  fiducia  est,in  solo  Domino  confidamus 
Maledictus  enim  omnis  homo  quispem  habet  in  homi- 
ne  {Jerem.  xvii,  5),  quamvis  sancti  sint,  quamvis 
prophetae.  Legimus  :  Nolite  confidere  in  hominibus 
{Psal.  cxLV^  2).  Et  iterum  :  Bonum  est  conMere  in 
DominOyquam  confidere  in  principibus  {Psal.cxymfi). 
Non  in  principibus  tantum  sseculi,sed  et  in  princi- 
pibus  Ecclesiarum,qui  suas  tantum  animassijusti 
fuerint,  liberabunt.  Filios  autem  ac  filias,  quos  in 
Ecclesia  genuerint,  si  fuerint  negligentes,  salvare 
non  poterunt,  et  tamen  Apostolus  loquitur  :  St  cu- 
jus  opus  arsenty  ipse  salvus  erit :  sic  tamen  quasiper 
ignem  (I  Cor.m,2L  15).Manus  autem  super  terram 
pr(evaricatriceml40  extenditur,ut  virga  sive  forti- 
tudo  panis  conteratur.Quae  extenta,minaturplagas, 
nolente  qui  eam  extendit,  et  sublevat  peccantes  per- 
cutere,8ed  extensione  terrere,et  territos  conservare. 
(Cap.  XV.  —  Vers.  1  seqq.)  Et  factus  est  sermo 
Domini  ad  me,  dicens :  Fili  hominis,  quid  fiet  ligno 
vilis  ex  omnibus  iignis  nemorum  qux  sunt  inter  ligna 
silvarum^  Numquid  tolletur  de  illa  tignum,utfiatopus: 
aul  fabricabitur  de  ea  paxilluSfUt  pendeat  ex  eo  [Al. 
ea]  quodcumque  vas  ?  ecce  igni  datum  est  in  eseam  : 
'Utramque  partem  ejus  consumpsit  ignis  :  et  medietas 
ejusredactaestinfavillam.Numquidutileeritad  opus  ? 
Etiam  cum  esset  integrum^  non  erat  aptum  ad  opus : 
quanto  magis  cumignis  illud  devoraverit^et  combusse- 
rit,  nihil  ex  eo  fiet  operis  ?  Propterea  hsec  dicit  Domi- 
nus  Deus  :  Quomodo  lignum  vitis  inter  ligna  silvarum^ 
quod  dedi  igni  ad  devorandum  :  sic  tradam  [Al.  tra- 
didt]  habitatores  Jerusalem ;  et  ponam  faciem  meam  in 
eos.  De  igne  egredientur  :  et  ignis  consumet  eos.  Et 
scietis  quia  ego  Dominus,cum  posuero  faciem  meam  in 
eos,et  dedero  terram  inviam,et  desolatam,eo  qaodprsB- 
varicatores  exstiterint,  dicit  Dominus  Deus.  Pro  eo 
quod  nos  interpretati  sumus  :  utramque  partem  ejus 
consumpsit  ignis,  et  medietas  ejus  redacta  est  in  fa- 
villam,  Septuaginta  transfulerunt  :  Annuam  purga- 
tionem  ejus  consumit  ignis,  et  dimittit  in  finem.  Rur- 
8um  nbi  nosdiximus  :  Cumposuerofaciemmeamin 
eos,  illi  verterunt,  cum  obfirmavero.  Praevaricatio- 
nem  quoque  d^/t^um  interpretati  sunt.Variis  autem 
eimilitudinibus,  quas  Graeci  parabolas  vocant,prse- 
nuntiatur  subversio  urbis  Jerusalem.  £t  quomodo 


eadd.  habent^  Vietoria  teste,  Terra,  inquit,  pecca- 
tria.pDaiiaidiaitiiCy  qm  peocatares.  in  terra  sont. 


(a)  in  aliis  libris,  ac  penes  Raban,  conversio. 


1S8 


S.  EUSEBII.  HIERONTMK 


i24 


8Upra(ii(i  cap,  iv)  in  sartaginey  in  qua  carnes  po- 

puli  frigebantur,  et  in  latere  in  quo  munimenta^et 

aggeres  arietum  ac  vinearum  machinaepingebantur, 

ejusdcm  urbis  obsessio  famesque  descripta  est,  et 

postea  in  hoc  eodem  lecturi  suraus:  in  Jeremia  quo- 

que  scriptum  est  {Jerem.  i,  13),  Ollam  quac  a  facie 

Aquilonis  accenditur,    siguificare    urbem  Jerusa- 

lem  ;  saltusque  Nageb,  et  Theman,  ct  Darom,  suc- 

cisus,  hoc  ipsum  praenuntiat    :    sic   in    praesenti 

loco   eadem    Jerusalem    vincae   et   viti    fructiferac 

comparatur.    De    qua  in  alio  loco  scriptum  est  : 

Ego    te   plantavi    vineam    jrugiferam,    omnem  (a) 

veram  :  quomodo   conversa  es  in  amariituiinem  vi- 

tis  t4t  aliense ? {Jerem.  ii,  2^.)  Et  in  Isaia  :  Plan- 

tavi,  inquit,  vineam  sorec  (Isaia.  v.  2)  quod  electam 

ei  pulchram  sonat.  Etin  Psalmis  legimus  :  Vineam 

ex  JEgypto  transtulisti  :  ejecisti  genteSy  et  plantasli 

eam :  Dux  ittneris  fuisti  in  conspectu  ejus  {Psal.LxxiXy 

9).Etmanifestius  discimus,Scriptura  dicente:  Ft>ie« 

autem  Domini  saboath  domus  est  Israel  (Isai.  v,  7). 

Haec   vinea   quamdiu   affert  fructus,  in   omnibus 

lignis  saltuum  nihil  ea  pretiosius ;  sin  autem  uvas 

habere  desierit,in  nullo  utilis  erit  :  nisi  ut  cum  ra- 

dice,et  propagTnibus  suis  tradatur  incendio.Caetera 

ligna  silvarum  (ut  de  pomiferis  arboribus  taceam. 

quarum  et  Scripturamodo  nuUam  facit  mentiocem) 

cum  poma  non  habeant,  succisa  plurimam  praebent 

utilitatem,  in  omnem    agriculturam,   et  in  usum 

armorum  proficiunt :  dum  attenuantur  in  scuta,  ra- 

dunturinha8tilia,cluduntforibus,contincnt(ft)arma- 

riis,risco,  loculis  ;  omnemque  damus  tribuunt  su- 

pellectilem.  Vitis  autem  si  semel  uvas  afferre  ccssa- 

verit,intaDtum  inutilis  est,ut  ne  paxillus  quidem  ex 

ea  possit  fieri,dequoaliquid  pendeat.  Gumque  mal- 

lcolos  excideris,  utramque  partem  eorum  primum 

ignis  arripit,deinde  flamma  consumit  :  tantumque 

nihil  prod^stcum  reducta  fuerit  in  favillam,ut  etiam 

cumintegra8it,absque  frugibus  nullam  praebeat  uti- 

litatem.Ambiguitas  autem  verbi Haebraici  sene^ut^') 

quod  tribus  litteris  scribitur,siNU  et  nun  5  et  jod  ^ ; 

si  legatur  sene,  duo  signicat :  si  sane,  annos.  Unde 

factum   est,    ul   pro  duabus  sumroitatibus,    quod 

nos  interpretatisumus  utramqueparlem  ejus;  Septua- 

ginta  interpretarentur,   annuam  purgationem  ejus  : 

eum  Aquila  dixerit,dttO  novissima  ejus ;  Symmachus 

et   Theodotio,  duas   summitates    ejus,    Et   ordo  : 

Sicut  vitis  infructuosa  incendio  traditur  in  nullam 

utilitatem  :  sic  et  Jerusalem,immo  habitatoresejus 

tradenturardoribus,  utegrediantur,  deigne,etignis 

consumat  eo6,id  est,  etiamsi  de  urbe  evaserint^fo  - 

ris  hostili  glkdio  consumentur ;  et  qui  remanserint, 

ipso  miseriarum  pressi  pondere,me  esse  Dominum 

recognoscent :  cum  posuero  sive  obfirmavero  faciem 

meam  super  eos,  et  dedeorillos  in  aeternam  solitu- 

dinem.  Non  enim  peccatores   sicut   aeterae  gentes, 


alie- 


(a)  Vatic,  oynne  semen  verum,ium  alienay  proc 
e  Victorius  probat  ex  LXX,  ol^iteLo^  aXAoxp^a. 

(b)  Apud  Raban.,  armariis^   scriniis,   ac  loculu. 
(c)Totum  integrumquecapitulum  Vulgatae  editio- 


A  149  sed  praevaricatores  exstiterunt.Aliud  estenim 
negligere  quod  ignores  :  alud  contemnere  quod  co- 
lueris.Possumus  vineam  et  Jerusalem  juxta  intelH« 
gentiam  spiritualem,intelligere  credentiummultitu* 
dinem.Quae  si  negligens  fuerit,et  culturam  pristinae 
religionis  amiserit,  ncc  attulerit  fruges  virtutum, 
nec  vinum  fecerit  quod  laetificat  cor  honoris,  aeter- 
nis  tradetur  ardoribus,  et  in  nihilum  reputabitur 
Servus  enim,  qui  scit  voluntatem  domini  sui,  et  non 
facit  eam,  vapulabit  multis  {Luc.  xii,  47).  Tale  quid 
et  Dominus  loquiturin  Evangelio  secundum  Joan- 
nem  :  Ego sum  vitis  vera ;  et  Pater  meus  agricola.Om- 
nis  palmes,  qui  manet  in  me,  et  non  facit  fructum, 
tollet  illum  Pater.  Et  omnis  qui  affert  fructumypurga- 
bit  eum,  ut  Iructum  ptus  afferat  {Joan.  xv,  2,  2).  Si 

n  autem  Salvator  vitis  est,  et  nos  palmites,  et  Deus 
[Al.  dicitur]  Pater  agricola,quamdiu  Dei  praecepta 
servamuSjSemper  excolimur,et  cultura  nostra  pur- 
gatio  est  :  Non  est  enim  votentis  neque  currentiSy  sed 
miserentis  Dei  {Rom.  ix,  16.  Quod  si  afTerentes 
fructum,purgamur  a  Patre,ut  fructus  ampliores  af- 
feramus,ostenditur  omnem  nostrum  conatum,adju- 
torio  Dei,pervenire  ad  finem,et  fructum  facere  ple- 
nitudinis.  Qui  autem  palmes  fruges  non  fecerit,toI- 
letur  a  Patre.  Et  cum  sublatus  fuerit,  quid  de  eo 
Pater  faciat,Scriptura  non  dicit :  nisi  forte  separatio 
a  Christi  corporc,  pojna  perpetua  est,  et  interitus. 
Quod  in  vinea  et  vite  intelleximus,  sub  alia  figura 
Salvator  docet  in  Evangelio  :  Bonum  est  sal :  si  au- 
tem  sal  infatuatum  fuerit,  ad  nihil  est  utile,nisi  ut  fo- 
ris  projiciatur ^et  ab  hominibus  conculcetur  (Marc.  ix, 

C  49).  Et  oculus  qui  totum  corpus  illuminat,si  fuerit 
exc8ecatus,audit  a  Domino  :  Si  tumenquod  in  teeit^ 
tenebrx  sunt :  ipsx  tenebrx  quantx  [Al.  quotae  erunt 
(Maith.  VI,  23  13)?  Comparatione  quippe  praevari- 
catoris,cjus  qui  confessum  prius  negaverit  Deum, 
levior  pcena  est  eorum,  qui  numquam  Dei  babuere 
notitiam.  Ligna  autem  saltuum,  sive  silvarum,  se- 
cundum  varietatem  ;  in  qua  non  solum  vasa  au- 
rea,  et  argentea  sunt,  sed  lignea  et  fictilia ;  alia  in 
honorem,  alia  in  contumeliam  (II  Tim.  ii). 

(Cap.  XVI.  —  Vers.  1,  2.)  Et  factus  est  sermo 
Domini  ad  me,  dicens  :  Fili  honiiniSy  notcLS  fac  Jeru- 
salem  143  abominationes  suas,  et  dices  :  Hmc  dixit 
Dominus  Deus  Jerusalem.  LXX  :  Et  factus  eU  sermo 
J)  Domini  ad  me,  dicens  :  Fiii  hominiSjtestificare  Jeru- 
salem  iniquitates  suas^et  dices  ad  eam  :  Hsec  dicit  Ado^ 
nai  Dominus.  In  quibus  brevis  erat  singularum  pro- 
phetiarum  circumscriptio,  tota  capitula  posuimus, 
quid  nobis  videretur  illico  subjungentes.  Hic  autem 
quialongusad  Jerusalem  sermo  dirigiturtestificantis 
et  docentis  eam  peccataquae  fecerit ;  et  peneusque 
(c)ad  ducentorum  versuum  numerumextenditurvati- 
cinium,  usque  ad  eum  videlicet  locum  in  quo  scri- 

nisdividitur  in  sexagintaet  tresvers  ;  qua  divisione 
longe  distat  a  numeroquem  hic  assignat  Hierony- 
mus.  Igitur  ut  divisionem  antiquam  perspectam  ha- 
beas,consule  Bibliothecam  divinam  S.  Hieronymi  a 


135 


COMMENTARIORUM  IN  EZEGHIELEM  LIB.  IV.  CAP.  XVI. 


1S6 


ptnm  est  ;Cum  poacatusfuero  tibi  in  omnibus  qu,v  fe-  A. 

dsdj  dicii  Dominus  Deus^  necesse  habemus  omnem 

prophetiam  per  partes  ponere  ;  et  his  quae  propo- 

eoerimas,  explanationes  debitas  coaptare.  Sub  per- 

90oa  malieris  meretricis  quae   primum  viri   fuerit 

eonaoriio  copulata,Jerusalem  et  ortus,et  educatio, 

et  pabertaSy  et  nuptis,et  adulteriumy  et  repudium, 

et  rursum  revocatio  contexitur  ;  ut  et  clementia  vi- 

ri  atque  jadicium,et  adulterse  atque  meretricis  sce- 

lera  cognoscantur,dum  post  universa  supplicia  sus- 

dtat  ei  pactnm  sempitemum:  ut  recordeturiniqui- 

tatis  SFuae,  et  confundatur,  et  non  sit  ei  ultra  aperire 

oe  prs  confasione  sua,  cum  placatus'  fuerit  illi  in 

omnibasqas  feceratjMultum  namque  prodest  pecca- 

tonbus  scire  qoid  fecerint.Unde  et  pcenitens  loqui- 

tor:  Quoniam  iniquilatem  meam  ego  cognosco^et  pec-  ^ 

edwn  meum  coram  meesi  semper  {Psal.  l.,4),  Qua- 

taoraatem  modis  intelligi  potest  Jerusaiem  :  Vel 

bsc  qusB  Babylonio  et  Romano  igne  succensa  est : 

Tel  ocFlestia  primitivorum  ;  vel  Ecclesia  quae  inter- 

pretator  visto  pacis',we[  animae  singulorum  quse  fide 

cemunt  Deom.  llludque  quod  plerique  de  CGelesti 

Jerasalem  interpretandum  putant,Ecciesia  non  re- 

npit,ne  omnia  quae  in  praesenti  prophetia  conlexun- 

tor,ad  ccelestium  fortitudinum  ruinas  atque  crucia- 

tiis,et  restitationem  in  pristinum  statum  suscipere 

compellamar. 

iyers.  3.)  Radix  tua  generatio  tua  de  teterraCha- 
uan  [Vu\g.Chananxa],  PatertuusAmorrhxus,  etma- 
ter  taa  Chethxa  Magna  fides,  et  grandis  audacia 
prophetaram,anam  hominem,totam  urbem  ignobi- 
iitatis  argaere.Mirabilis  Daniel,qui  ad  presbyterum  C 
delinqaentem,  et  adulterio  jungentem  homicidium 
poer  aasas  est  144  diccre:Sem^  Chanaam,et  non 
hda,  spedes  decepU  te  {Dan,  xiu,  50).  Magnus  et 
lsaias,qai  clamat  ad  principes  et  ad  populum  Judaeo- 
nim  :  Audiie  verbum  Domini,  principes  Sodomorum, 
OMribus  percipiie  verba  Doipini,  populus  Gomorrhse 
(iMt.  i^  10).  Sed  non  minor  Ezechiel,  qui  ad  totam 
nrbem  loqaitur  confidenter:  Radix  tua,  et  generatio 
tmi  de  terra  Chanaan  :  Pater  tuu$  Amorrhseus,et  ma- 
ier  tua  Chethaea,  Quamquam  et  Stephanus  primus 
martyr  Evangelii,ad  insanientem  populum  sit  locu- 
tosfAci.  VII,  51)  :  Dura  cervice,etincircumcisi corde, 
vos  semper  saneto  Spiritui  restilislis  [Al.  resistitis], 
Et  lieet  possimas  radicem  Jerusalem,et  generatio- 
sem  ejosterram  Ghanaan,secundum  illud  accipere  ]) 
quod  in  iEgypto  vocatus  sit  populus,  et  ibi  multo 
tempore  hidiitaverit  (Cham  quippe  pater  Ghanaam 
pinceps  fait  gentis  iGgypti®)  tamen  juxtascelerum 
nmilitadinem,  radicem  Jerusalem  terram  iGgypti 
dicemus  :  Unde  et  pater  iilius  appellatur  Amo- 
i,qui  interpretatur  XaXou(jL&vo<;,id  e9i,multo  ser 
cetebratus.  Et  mater  tua  Chethosa,  id  est,  i^i- 
tzIm  :  qujt  vel  ipsa  insanit,ye\  alios  mittit  in  amen- 
tiam.  Omnis  enim  qui  facit  peccatum,de  diabolo  natus 


est  {Joan.  viii,  54).Unde  et  m  toto  orbe  hujus  anti- 
quis  patris  famosum  vocabulum  est,et  multosver- 
ten  in  amentiam.  Praecipiturque  Jerusalem  vel  juxta 
litteram^  vel  juxta  spiritum,ut  relinquat  antiquum 
patrem,  et  dicitur  ad  eam  :  Audi,  filia,et  vide^et  in- 
clina  aurem  tuam;  et  obliviscere  populum  tuum^  et 
domum  patris  tui  :  et  concupiscet  rex  decorem  tuum 
{Psal.  xLiv,  H).  Kt  promittitur  ei  si  post  peccatum 
ad  verum  voluerit  patrem  reverti :  Restituam  te  sicut 
fuisti  quando  naia  ^«.Gujus  tanta  nobilitas.ut  urbis 
Jerusalem  quae  de  Abraham,  Isaac  et  Jacob  stipe 
descendens  Oeum  habuit  patrem  ?  et  tamen  quia 
peccavit,  et  verum  reliquit  parentem,  meretur  au- 
dire  :  Radix  tua,  et  generatio  tua  de  terra  Chanaan  : 
Pater  tuus  Amorrhaeus,  et  mater  tua  Chethoea.  Si  illa 
hoc  audivit  :  qui  de  nobis  fiet  qui  vocati  ex  gentium 
sordibus,  omnem  maculam  in  lavacro  Salvatoris 
amisimus,sipolluerimusindumentumGhristi,etnon 
habuerimus  in  convivio  vestem  nuptialem  ?  Utique 
illud,ut  vinctis  manibus  pedibusque,aeternis  trada- 
mur  ardoribus,in  quibus  estfletus  oculorum  etstri- 
dor  dentium  {Matth.  xxii. 

145  (Vers  4,  5.)  Et  quando  nata  es,  indie  ortus 
tui  non  est  prxcisus  umbiticus  tuus,  et  in  aqua  non  es 
lota  in  salutem,  nec  sale  salita,  nea  involuta  pannis. 
Non  pepercit  super  te  ocutus,  ut  faceret  tibi  unum  de 
his,  misertus  tui  :  sed  projecta  es  super  faciem  terrx, 
in  abjectionem  an  imx  tuae,  in  die  qua  nata  es .  LXX  : 
Et  generatio  tua,  in  die  qua  nata  es,  non  ligaverunt 
mamillas  tuas,  et  umbiticus  tuus  non  est  prxcisus,  et 
in  aqua  non  es  lota  in  salutem,nec  sale  salita,et  pan- 
nis  non  es  involida  :  nec  pepercit  super  te  ocutxu  tuus, 
ut  facerem  tibi  unum  ex  omnibus  istis,  et  pateretur 
quidpiam  super  te,  et  projecta  es  super  faciem  campi 
{a)pravitate  animsrtux  in  diequa  nata  ^^.Juxta  ordi- 
nem  lectionis  de  singulis  disseramus.  Quando  nata 
est  Jerusalem  de  patre  Amorrbaeo  et  matre  Ghe- 
thaea,et  erfusa  ex  utero,  non  est  praecisus  umbili- 
cus  cjus,  quo  fetus  aluntur  in  ventre  instar  arbo- 
rum  ct  virgultorum,qua3  per  radices  humore  terrae 
nutriuntur  occulto.  Et  quomodo  virorum  semina- 
rium  significatur  in  lumbis :  ita  genitalia feminarum 
honesto  sermone  juxta  consuetudinem  Sripturarum 
umbilicus  vocantur,  testimonio  Job,  qui  sub  figura 
draconis  loquitur  de  diabolo  :  Virtusejus  in  lumbis 
ejus  :  et  fortitudo  illiusin  umhilico  ventris  {Job.  xl, 
11).  Isteenim  draco  coluber  antiquus,  qui  vocatur 
diabolus  et  Satanas,  et  decepit  orbem  terrarum, 
adversus  viros  virtutem  habet  in  lumbis,  adver- 
sus  feminas  in  umbilico.  Iloc  autem  significat  de 
Jerusalem  :  quod  non  statim  legem  acceperit,  nec 
ei  pudendffl  nativitatis  exordia  sint  abscisa  :  sed 
gentilem  primum  vixerit  vitam  ;  pro  quo  Septua- 
ginta  interpretati  sunt  :  In  die  qua  nata  es,  non  at- 
ligaverunt  mamillas  tuas  {Ezech.  vii),  hanc  habente 
scriptura  sancta,consuetudinem,utprocorde,  pectu- 


nobis  editamySive  tom.I  editionis  nostrae  col.  673  et      capitulo  xvi  invenire  et  scire  poleris.  Mart. 
aeqq.y  obi  nomerampene  duoentorum  versuum  in         (a)  Victor.,  pravitati  ex  LXX,  x^  (txoX  1(^7^x1. 


iir- 


S.  ISUSEBn  miSRONTML 


m 


soulum  Bive  pectuB  {LevU.  x\Num.  xviii),etmamillas  A 
naminet:  ut  unicuique  loco  coagruum  viderit.Sacer- 
dotes  in  quibua  debetesse  doctrina,et  legem  requi- 
runt  ex  ore  eorum^accipiunt  pectusculum.  Joannes 
super  pectus  recumbitDomini,utde  fonte  uberrimo 
hauriret  fluenta  sapientiae  {Joan.  xiri).  Virginis  in 
Cantico  Ganticorum  dua  mamills  sunt,  quasi  duo 
binnuli  gemini  capre(e,qui  pascuntur  in  iiliis,  do- 
nec  respiret  dies,  et  amoveantur  umbrae  {Cant,  iv). 
Mater  diligens,146  statim  ut  nata  fuerit  infantula, 
ligat  mamillas  ejus,ut  a  tenero  tumore  {a)  desistant, 
et  pulchritudiuem  custodiant  virginalem.  Gum  au- 
tem  ad  «tatem  venerit  pubertatis,  dicitur  de  ea  ; 
Nunquid  obliviscetur  sponsa  omatus  sui  ;  aut  virgo 
fascix  pectoralis  suss  (/^^.  ii,3'i)?  Sequitur:£nra 
aqua  non  es  lota  in  salutem,  Gruenta  infantium  cor-  n 
pora,  statim  ut  emittuntur  ex  utero,lavari  solent : 
ita  et  generatio  spiritualis  lavacro  indiget  salutari. 
NtUlus  enim  mundus  a  sorde,  nec  si  unius  quidem 
disi  fuerit  vit:i  ejus  (Job.  xxvi,  44  45.)  Et  in  Psal- 
mifi  legimus  :  In  iniquitatibus  conceptus  sum^  et  m 
delictis  concepit  me  mater  mea  {Ps.  l,  6).  Secunda 
nativitas  solvit  primam  nativitatcm.  Scriptum  est 
enim  :  Nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aqtui,  et  Spiritu 
saneto,  non  potest  intrare  in  regnum  Dei  {Joan,  iii, 
5).  Multaque  sunt  lavacra  qu»  Ethnici  in  mysteriis 
suis,  et  bsretici  pollicentur  :  qui  omnes  lavant  : 
sed  non  lavant  in  salutem.  Propterea  additum  est  : 
et  in  qua  non  es  lota  in  saluiem.  Quod  quidem  non 
solum  de  haereticis.sed  de  Eoclesiasticis  intelligi  po- 
test,  qui  non  plena  flde  accipiunt  baptismum  salu- 
tare.  De  quibus  dicendum  est,  quod  acceperint  C 
aquam,  sed  non  acceperint  spiritum  :  sicut  et  Si- 
mon  ille  Magus,  qui  pecunia  volebatredimere  gra- 
tiam  Dei,baptizatu8  quidem  est  in  aqua,sed  nequa- 
quam  baptizatus  est  in  salutem  {Aet.  viii).  Tertio 
dicitur  :  nec  sale  satita.  Tenera  infantium  corpora 
dum  abhuc  uteri  ealorem  tenent,  et  primo  vagitu 
laboriosaB  vitae  testantur  exordia,  solent  ab  obste- 
tricibua  sale  oontingi,  ut  sicciora  sint,  et  restrin- 
gantur.  Porro  Jerusalem,  qu89  de  malis  parentibus 
nata  est,  nihil  saporis  nihil  diligentisB  consecuta 
est.  Qui  autem  renascuntur  in  Gbristo,  dicitur  ad 
eo8  :  Vos  estis  sal  terrae  {Matth.  v,  5) ;  et  praecipitur 
eia  ab  Apostolo  :  Sermo  vester  semper  in  gratia  sate 
sit  conditus  {Coloss,  iv.  6).  Unde  et  vulgo  sapientes 
salsi,  et  stulti  vocantur  insulsi.  Et  in  Levico  lege  D 
sancitur  :  Omne  sacrificium  vestrum  sale  salietur. 
Non  cessabit  sat  Testamenti  Domini  de  sacrificiii  ve- 
strii :  tfi  cunctis  muneribus  vestris  sal  offeretis  {Levit. 
iiy  43).  Quid  hoc  sale  conditus  fuerit,et  ojnnem  pu- 
torem  humoremque  noxium  hujus  admixtionesicca- 
verit,  ultra  non  dicet  :  Computruerunt  et  corruptss 
sunt  cicatrices  mex  a  facie  insipientife  1 41  mesB  {Ps. 
xxxvii,  6).  Scio  me  legisse  in  quodam  volumine  De 
Domino  Salvatore^quod  ipsesit  sal  coeleste;  etnon 

{a)  Duo  mss.,  tumore  resistant. 
Ib)  Exciderit  llbrarioram  incuriaversiculu8,^(mtt^ 
tqfltcata  «s>  et  grandiseffecta,  quem  VictoriuB  Bup- 


solum  terrena,  et  infema,  sed  ccelestia  c^QOque  buo 
sapore  condiverit :  utimpleatur  illud  quod  scriptutil 
est :  Gloria  in  cvcelsis  Deo,  et  super  terram  pax  ho- 
minibus  bonss  voluntatis  (Luc.  ii,  14).  Quartum  est: 
nec  involuta  pannis.  Et  Salvator  pannis  est  involutus 
infantiae,  et  omnis  qui  nascitur  per  involucra  pan- 
norum,  protectione  indiget  Dei.  Naturale  est,  ubi 
tamen  parentum  non  deest  diligentia,  ortis  infanti- 
bus  primum  praecidi  umbilicum  :  deinde  ad  eluen- 
dum  sanguinem  lavari  eos  aqua.  Tertio,  humorem 
corporum   parvuiorum,   salis  adjectione    siccari. 
Quario,  ut  tenera  infantium  corpora  pannis  invol- 
vantur,  duplicem  ob   causam,  ut  et  sale  siccetar 
corpus,quod  pannis  ne  defluat,  servatur  et  stringi- 
tur ;  et  membra  tenerrima  ne  facile  depraventur. 
Unde  et  corpora  Barbarorum,  Romanis  corporibus 
rectiora  sunt.  Usque  ad  secundum  enim,  et  tertium 
annum,semper  pannisinvoIvuntur.Sed  non  talis  Je- 
rusalem,cujus  nec  umbilicus  abscisus,nec  ligata  sunt 
ubera,  nec  aqua  lota  est  in  salutem,nec  sale  salitay 
neque  involuta  atque  constricta  pannis  infa;ntiae. 
Gur  autem  nihil  horum  meruit,  sequens  Scriptura 
testatur.  Non  peperdt  super  te  oculus  :  ut  faceret  iibi 
unum  de  his  misertus  tui.   Pro  quibuB  LXX  posue- 
runt :  Non  pepercit  super  te  oculus  tuus  :  ut  facerem 
tibi  unum  ex  omnibu^  istis.  Et  necesse  est,ut  duplez 
editio  duplicem  habeat  intelligentiam.  Priorhoc  si- 
gnifloat :  Non  pepercit  super  te  oculus,  ut  faceret 
tibi  unum  de  his  misertus  tui.Et  est  sensus  :  Nul- 
lus  tui  misertus  est,  offenso  Deo  ;  nullius  super  te 
mota  sunt  viscera,  ut  de  quatuor  superioribus  sal- 
tem  unum  tibi  faceret ;  quia  omnia  simul  non  mere- 
baris  accipere.  In  altera  dicitur  :  Non  pepercit  su- 
per  te  oculus  tuus,  ut  facerem  tibi   unum   de  his 
misertus  tui.  Et  hunc  habet  sensum  :  Ita  egisti,  et 
sic  in   pecoatis  nata  es,  et  in   delictis  concepit  te 
mater  tua,ut  ne  ipsa  quidem  tui  miserearis.  Gum- 
que  sic  gesseris,  ut  adversum  te  per  mala  opera 
crudelis  exsisteres  :  ego  quid  tibi  potui  facere^lJS' 
quae  ne  unum  quidem  superiorum  accipere  merae- 
ris  ?  Quia  igitur  nihil  horum  qu(B  fleri  infantibus  so- 
lent,  in  te  factum  est ;  et  hoc  non  sine  causa  neo 
absquejudicio,  sed  tuo  vitio  atque  peccato,  qu<e  ne 
ipsa  quidem  tui  miserta  est  :  ideo  projecla  es  in  fa- 
ciem  terrae,  sive  campi ;  et  projecta  propter  pravi- 
tatem  anim»  tuae  in  die  qua  nata  es.   Oremus  ne 
pravitate  animse  projiciamur  in  faoiem  campi,  in 
quo  lata,  et  spatiosavia  est  qu8educitadmortem;fn. 
quo  Ghaldsorum  debacchatur  equitatus.  SimulqUe 
considerandum,quod  nullusin  diequonascitur^pra'* 
vum  aliquid  committere  potes,nisi  lavaeri  tempore, 
quando  sapiens  generatio  flde  credentis  assamitur, 
(Vers.  6,  7.)  Transiens  autem  per  te :  vidi  tecon' 
culcatam  in  sanguine  tuo.  Et  dixi  tibi  cum  esses  in  san^ 
guine  tuo^  vive  :  dixi,  uiquam,  tibi,  in  sanguine  tuo, 
vive.  Multiplicatam  quasi  gemen  agri  dedi  te,  {b)  et 

plet  ex  Vulgata  Hieroynimi  edit.  et  Hebraico.  quin 
etiam  ex  LXX,  in  quorum  Latino  codioe  legitar,ef 
muUiplicata  es^  et  ma^nifuxiia  es. 


I^ 


COMMENTARIORDM  IN  BZECttlELEM  LIB.  IV.  CAP.  XVI. 


t30 


mgresta  es^  et  pervenhti  ad  mundum  mu/te6rem.  A  temrursuminvisit^etquiaeratnuday  ctconfusionis 


Ubera  tea  irUumuerunt,  et  pilus  tuus  germinavit  : 
€t  eras  nuda,  et  confusionis  plena,  LXX  :  Et  transivi 
fer  te,  et  vidi  te  mixtam  in  sanguine  tuOfCt  dixi  tibi, 
de  sanguine  tuo  vila  multiplicare,  sicut  ortum  agri 
Mi  ie,  et  mnlHplicata  es,  et  magnificata  esy  et  in- 
§res$a  es  in  eivitates  dvitatum,  Ubera  tua  erecta  sunt, 
ei  pilus  taus  ortus  est :  tu  autem  eras  nuda,  plena 
ifnominix.  Postquam  projecta  es  in  faciem  campi, 
Bive  Boper  faeiem  terrse,  propier  pravitatem  animse 
Ui8,  meum  nltranon  merebaris  auxilium:attamen 
traQBieos  per  te  vidi  te  conculcatam,  sive  commix- 
tam  in  Bangaine  too^  id  est,ream  mortalium  crimi- 
oom  :  et  provocavi  te,  tribuens  pcenitentiam,  dixi- 
qoe  tibi :  Licet  sis  in  sanguine,  tamen  vive  con- 


plena^  rursum  venit  et  visitat,et  ecce  tempus  ejus, 
tempus  amantium ;  sive  juxtaSepiuaginta  diverteu' 
iium,  et  sive  juxta  interpretationem  Aquilse  secun* 
dam  duvaXXaYf,;,  sponsalium  videlicet,  et  temporis 
nuptiarum  ;  juxta  primam  vero  ejusdem  editionem 
et  Theodotionis,  [Aaruwv,  quod  interpretatur  u6e- 
rum  :  pro  quo  Symniachus  vertit  iY^Tuf^;,  quod  rft- 
tectionem  sonat.  lilud  igitur  tempus  erat,  quando 
possunt  mulieres  viris  sociari,  et  sustinere  coitum 
maritalem.  Attamen  misericors  Deus  expandit  alas 
suas,  et  suscepit  eos,  etl50  in  humeris  suis  por- 
tavit  eos,  juxta  illud  quod  in  Evangelio  scriptum 
est  :  Quoties  volui  congregare  fitios  tuos  sicut  gallina 
congregat  pullos  suos  subalassuas,  et  noluisii  (Luc.  xii, 


verBa; 


;tantaqaeiuitiD  teomniumrerumabundantiuy  j.  34)?  Sive  amictum  e.xpandit  pro  aliis  :  hoc  enim 


«t  agri  uberrimi  haberes  similitudinem,  et  benedi- 
etionem  Jacob,  qoa  benedixitei  pater  suus,  dicens  : 
£cof  adoT  fUii  mei  sicut  odor  agri  pleni,  cui  benedixit 
Dominus  {Genes.  xxvii,  27) ;  et  intrares  penetralia 
Oomini,  diceresque  cum  sponsa  :  Jntroduxit  me  rex 
m  cMculwnsuum  (Cant.  i,  3) ;  et  ad  mundum  mu- 
liebrem  pervenires,  pro  quo  Septuaginta  transtule- 
runt :  et  ingressaesin  civitatescivitatum;  utquomodo 
Canticom  Canticorum,et  Sfficulum  diciturl  49  saecu- 
lonim ;  ita  civitates  appellentur  civitatum.  De  qoibus 
in  Bvangelio  dicitor :  Habeto  potestatem  super  decem, 
nve  super  guinqueeivitates  (Luc,  xix,  17, 18):  ut  non 
lolom  civitas,  sed  metropolis  civitas  appelleris^se- 
eondam  illod  qood  io  Isaia  legitor  :  Mater  urbium 
fidelis  SUm  {Isa,  i,  26,  27).  Porro  quod  interpreta- 


interprelatur  ir-cEpJYiov,  quo  operta  est  et  Ruth  ad 
pedes  dormiens  Booz  (Ruth.  iii).  Et  in  ora,  id  est, 
irrEpuYtV  vestimenti  noslri,  jubemur  hyacinthinas 
fimbrias  alligare.  Haec  autem  fecit  ut  operiret  igno- 
miniam  Jerusalem  :  genitale  feminarum  sub  hoc  no- 
mine  corpus  ostendens.  Etenim  juxta  Apostolum  : 
Jnhonesta  corporis  nostri  majore  honore  circumda- 
mu^  (I  Cor,  XII,  13).  Unde  et  Psaimista  canit  : 
Beatiquorum  remissss  sunt  iniquitates,et  quorum  tecta 
sunt  peccata  {Ps.  xxxi,  1).  Quae  Cham  quia  non  pro- 
texit  in  patre,  aeterna  maledictione  signatur  (Ge- 
nes.  ix).  Quod  de  Jerusalem  diximus,  referamus  ad 
animam  nostram,  qu®  quamdiu  in  infantia  consti- 
tuta  est^  peccato  caret.  Gum  autem  setatis  ejus  tem- 
pus  advenerit,  multi  sunt  amatores  dsemonum*et 


iU8  eet  Symmaohos,  et  pervcnisti ad  omatum  mulie^  C  baereticorum,  perversorumque  dogmatum,  qui  ad 


rumj  flive  ot  Theodotio,  et  ingressa  es  ad  omatum 
omasmeniorumf  pro  quo  nos  secuti  sensum  Hebrai- 
e«ui  diximuB  :  et  pervenisti  ad  mundum  muliebrem^ 
tempoB  pobertatis  ostendit,  quando  puellas  nubiles 
appellantory  et  poBsont  maritorom  amplexibus  co- 
polari.  Deniqoe  sequitur :  Ubera  tua  intumuerunt^et 
fdustuns  germinavit,  Honeste  adolescentularum  ma- 
tnritas  indicator,  qoando  intumescunt  ubera  sive 
wigimtur,  et  germinat  pilus.  Gumque  parata  esset 
ad  noptiaB,  et  haberet  pulchritudinem  corporis, 
Testimentorum  tegmina  non  habebat,  nec  Dei  pro- 
tegebatur  aoxilio.  Si  quis  Ghristi  non  habet  indu- 
mentum,  nndos  est.  Si  quis  non  est  indutus  visce- 
riboB  misericordiae,  bonitatis,  humilitatis,pudicitiae, 


eam  cupiunt  declinare.  Qui  protectione  Dei  repel- 
luntur ;  ut  non  satellites  diaboli,  sed  ministros  Sal- 
vatoris  recipiat.  Pro  divertentium,  dileciione,  etwfte- 
rumy  in  Hebraico  habctur  dodim  (Dn*n),  quod  se- 
cundum  linguae  eorum  proprietatem,  omnia  quaa 
supraversasuntsignificat.Potesttempusdilectionis, 
et  uberum  siveamatorum  Dei,intelligi  Abraham,et 
Isaac,  et  Jacob  :  quando  eis  pollicitus  est  Dominas 
post  iEgyptiam  servitutem,  suum  populum  libe- 
randum. 

Et  juravi  tibi ;  et  ingressus  sum  pactum  tecum,  ait 
Dominus  Deus,  LXX :  Et  juravi  tibi,  et  ingressus  swn 
in  testamehtum  tecum,  dicit  Adonai  Dominus,  Quia 
expandi  amictum  meum,  sive  alas  meas  super  te  ; 


mansoetodinis,patientise,  jacet  super  faciem  terrae :  j)  et  operui  confusionem  tuam  :  propterea  juravi  tibi, 


et  pokhritodo  ejus  confusione,  et  nuditate  (a)  tur- 
pator. 

(Vere.  8.)  Et  transivi  per  te^  et  vidi  te :  et  ecce 
iempus  Amtit^  tempus  amantium.  Et  expandi  amictum 
meum  super  te,  ei  operui  ignominiam  tuam,  Septua- 
ginta  :  Et  transivi  per  ie,  et  vidi  ie,  et  ecce  iempus 
tuumj  iempus  divertentium :  et  expandi  alas  meas  su- 
per  te^  et  operui  ignominiam  tuam.  Quanta  clementia! 
KonBufTeceratBemel  vidisseeam  conculcatam  in  san. 
goine,  et  ad  paenitentiam  provocasse :  sed  peccan- 


et  ingressus  sum  pactura,sive  testamcntum  tecum : 
ut  mihi  potius  quam  cajteris,  qui  ad  te  volebant  di- 
vertere,  jungeris,  juxta  illud,  Juravit  Dominus 
et  non  pcenitebit  eum  :  tues  sacerdos  in  seternum,  «e- 
cundum  ordinem  Melchisedec  (Ps,  cix,  4  ;  JJebr.  vi)." 
Omnis  enim  controversiae  finis  est  juramentum.  Et 
vivo  ego,  dicit  Dominus  :  nisi  malo  pcenitentiam 
peccatoris,  quam  mortem  (E%ech.  xviii).  Tempore 
igitur  nuptiarum,  Israel  juramentum  accipit  Dei, 
pro  omni  dotali  151  munere.  Et  quia  David  de 


(a)  Antea  incoromodo  sensu  erat  turbatur  :  pro  quo  iurpatur  resoribimus. 


*31 


S.  EUSEBII  HIERONYMI. 


139 


se  dixerat :  MemenU),  Domine  David,  et  omnis  man- 
sueludinis  ejus  (Ps,  cxxxi,  1):  qui  juravit  Domino, 
votum  vovit  Deo  Jacob  ;  et  ipse  Dominus  jurat  ei, 
Scriptura  dicente :  Juravit  Dominus  David  veritatem, 
et  non  frustrabitur  eum  {Ibid,,  11). 

(Vers.  9.)  Et  facta  es  mihi,  et  lavi  te  agua,  etmun- 
davi  sanguinem  tuum  ex  te,  et  unxi  te  oleo,  Quia  ex- 
pandi  alas  meas,  et  operui  ignominiam  tuam,  et 
juravi  tibi,  et  ingrcssus  sum  pactum  tecum  ;  pro- 
pterea  mea  es  facta  possessio  :  ut  quae  aliena  eras, 
quandovidebarisimmunda,  meaessecoeperis,  quan- 
do  pactum  meum  tecum  juramento  firmavi.Sivejuxta 
consuetudinem  prophetarum  :  facta  es  mihi,  ait, 
pro  eo  quod  est,  meo  conjugio  copulata  es  :  etlavi 
te,  inquit,  ,  aqua  baptismi  salutaris.  iVm  enimquis 
renatus  fuerit  ex  aqua,  et  Spiritu  sancto,  non  potest 
intrare  in  regnum  Dei  {Joan.  iii,  5).  Et  alibi  legimus : 
Ipsevos  baptizalitin  Spiritusancto  etigni  (Marc.  i,  8). 
De  quo  bapismate  et  Isaias  loquitur^dicens:  Lavabit 
Dominus  sordes  fitiomm  et  fitiarvm  Sion;  et  sangui- 
nem  mundabit  de  medio  eorum,  spiritu  judicii,  et  spi- 
ritu  combustionis  {Isa.  iv,  4).  Cum  autcm  laverit, 
et  mundaverit  sanguinem  :  (a)  sicut  al|xoppou«jav, 
quae  duodecim  annis  cruore  manabat,  fimbriaB  sa- 
navit  attactu  (Marc.  v) :  non  sufficitei  lavareaqua, 
et  mundare  sanguine,  nisi  oleo  quoque  unxerit : 
juxta  quod  Samaritanus,  qui  interpretatur  custos, 
seminecis  vulnera  primum  olei  infusione  linivit, 
deinde  vini  austeritate  compescuit  (Luc.  x).  Domi- 
nus  autem  noster  alio  unctus  est  oleo,  quod  non  do- 
lorem  vulnerum  mitigaret,  sed  laetitiam  tribueret, 
dicente  ad  eum  Spiritu  sancto  :  Propterea  unxit  te 
Deus,  DeustuuSf  oleo  exsultationis  prx  consortibus  tuis 
{Ps.  XLiv,  8).  Habent  et  contrarias  fortitudines  simu- 
lati  olei  lenitatem,dulcia  per  hsBreticos  poUicentes  ; 
quae  vertuntur  in  amaritudinem,  et  quac  detestatur 
propheta  commemorans  :  Oleum  autem  peccatoris 
non  impiguet  caput  meum  {Ps.  cxl,  5).  Sin  autem 
ab  unctione  unctus,id  est,Christusappellatur,vide 
quantum  profecerit  Jerusalem :  ut  et  ipsa  uncta  oleo 
spirituaii,  Christi  nomen  acceperit;  juxta  quod  et 
159  in  Psalmis  de  Abraham  legimus  :  Notife 
tangere  christos  meoSy  et  in  prophelu  meis  nolite  mati- 
gnari. 

(Vers.  10).  Et  (6)  vestivi  te  discoloribus  LXX  :  Et 
induite  rarm;  Legis  C8eremoniis,quarum  occupata 
studio,  idola  derelinqueres.  Ista  sunt  varia  vesti- 
menta,  quibus  indutus  est  Joseph  :  nec  potuerunt 
eum  fratres  vendere,  nisi  prius  eum  tunicae  varie- 
tate  nudassent  {Gen.  xxxvii).  Et  de  sponsa  dicitur 
in  quadragesimo  quarto  psalmo  :  Astitit  regina  a 

(a)  PutaruntErasmusetMarianus  Hemorrhoissam 
dictam  fuisse  sanctam  a  B.  Hieronymo  ;  unde  pro 
particula  etiam  Latina,  Graeoum  nomen  aYiav  sup- 
posuerunt  contra  fidem  exemplarium  mss,  Mart. — 
Pro  sicutj  quod  nostri  praeferunt  mss.  ac  Rabanus, 
duobus  verois  Martianaeus  legit  quo  etiam;  corrupte 
vero  editi  vetustiores  quo  ay^av,  id  est,  sanctam; 
alfxo^poujav,  etc. 

(6)  Deerat  versiculus  iste,  Et  vestivi  ie  discoloribuSf 


A  dextris  tuis  in  vestita  deaurato,  circumdala  varietate 
{Ps.  xLiv,  10).  Hoc  est  vestimentum  de  quo  et 
Apostolus  loquitur  :  Induite  novum  hominem,  qui 
renovatur  in  cognitionem  juxta  imaginem  Creatoris 
{Ephes.  IV, -24).  Volumus  scire  quae  sint  varia  ve- 
stimenta  ?  Idem  nos  Apostolus  doceat,  Credentibus 
scribens  :  Induimini  ergo  visceribus  misericordix^bo- 
nitatis,  humilitatis,  mansuetudinis,  patientiw  (Co- 
loss.  III,  12).  Quid  hac  varietate  pulchrius  ?  De  qua 
et  Job  loquebatur :  Quis  dedit  mulieribus  texturx  sa- 
pientiam,  aut  varietatis  disciplinam  {Job.  xxxviii, 
sec  LXX)  ?  Et  pontifex  semel  in  anno,  quando  pro 
populo  adolebat  incensum,  ingrediens  in  Sancta 
sanclorum,  variis  vestibus  utebatur  (Exod,  xxxix ; 
Hebr.  ix).  Certe  si  divitiae  varietatem  vestium,  etnon 

P  sanctitas  faceret  diversitasque  virtutum,  Pharao  et 
Nabuchodonosor  haec  vestimenta  habuisse  scribe- 
rentur,  et  non  Joseph,qui  sub  peregrino  et  pastorali 
patre, vestes  discolores  et  regias  habere  non  poterat. 
Et  calciavi  te  janthino,  LXX  :  Et  calciavi  te  hyor 
cintho  [Al.  hyacinthino].  Aquila  et  Symmachus, 
janthina  :  Septuaginta  et  Theodolio,  hyacinthina 
transtulerunt.  Pro  quo  in  Hebraeo  scriptum  est  thas 
(wnr)).  Et  quia  pulchre  ad  JerusaJem  sermo  diri- 
gitur,  et  sub  persona  feminae,  omnis  ejus  omatus 
exprimitur,  hyacinthina,  sive  janthina  calciamenta 
narrantur,  quae  virorum  personae  non  conveniunt. 
Denique  facturis  pascha  praecipitur,  absque  ulla  co- 
loris  varietate,  ut  accinctis  lumbis,  et  pedibus  caJ- 
ciatis  sint.  Ista  sunt  calciamenta  de  quibus  et  Apo- 
stolus  scribit :  calciati  pedes  in  prgeparatione  Evan- 

C  getii  pacis.  Philo  vir  disertissimus  Judaeorum,hya- 
cinthon  in  vestibus  pontificis  aeri  comparat,  per 
quem  superna  atque  coelestia  158  significari  arbi- 
tratur.  Nec  prius  Jerusalem  calciatur  hyacinthinis, 
nisi  lavetur  aqua.  Unde  et  Apostolorum,  quibus 
prius  praeceperat  Dominus  ut  excuterentpedum  suo- 
rum  pulverem  {Matth,  x),  lavantur  a  Salvatore 
pedes.  Et  sponsa  dicit  in  Cantico  Ganticorum  :  Lavi 
pedes  meos,  quomodo  inquinabo  illos  {Cant.  v,  3)  ?  Et 
Moysen  et  Jesumdivinussermo(e)testatur(£ik>(i.  iii), 
ut  solvant  corrigiam  calciamenti  sui,  quia  locus  in 
quo  stent  sanctus  sit.Cum  autem  loti  fuerint  pedes, 
et  omni  sorde  purgati,  calciantur  hyacinthinis,  sive 
janthinis ;  quod  utrumque  aerii  et  xuoviou  coloris 
est  :  ut  rapianturin  occursum  Domini  in  aerem,  et 

n  ad  coelestia  regna  festinent. 

Et  diujci  te  bysso.  Jerusalem  non  solum  vestitur 
discoloribus,  et  calciatur  hyacinthinis,  sed  et  bydso 
accingitur,  de  quatenuissima  in  veste  pontiflcis  fila 
texuntur.  Et  uxor  in  Proverbiis,  quae  viro  suo  doas 

quem  positum  hic  abs  Hieronymo  nihil  est  dubiuna, 
cuin  et  LXX  versionem  subdat,  cui  Hebraicam  veri- 
tatem  conlinenter  praeponit,  et  infra  in  Commen- 
tario  notet,  Jerusalem,  mquiens,  non  sotum  vestitur 
discotoribus,  et  catciatur  hyacirUhinis^  sed,  etc,  Nos 
ex  mss.  et  Rabano  suffecimus. 

{c)  Rescribendum  meaquidemsententiaest,  obie' 
statur,  aut  quid  simile. 


133 


COMMENTARIORDM  IN  EZECHIELEM  LIB.  IV.  CAP.  XM. 


m 


texait  chiamydes,  et  prffisentis  sseculietfuturi^sibi  ^  et  coronam  et  reliqua,  qux  ornamenta  tribuit  Je- 


de  bysso,  et  purpura  fccisse  dicitur  vestiirenta 
(Prov.  xxxi).  Hac  bysso  accinguntur  renes,  quoties 
pinguia  libidinis  incentiva  tenuanda  sunt,  nihilque 
in  eis  crassi  humoris  [AL  crasseB  Veneris]  relinqui- 
tor  :  et  implemus  prseceptum  Apostoli  dicentis  : 
SUUe  argo  succincti  lumbos  vestros  in  veritale  {Ephes. 
VI,  14) ;  quasi  aliis  verbis  diceret,^i/5A0.Et  Dominus 
ad  Apostolos  loquitur  :  Sint  lumbi  vestri  prsecincti^ 
et  lucemde  ardentes  in  manibus  vestris  [Luc.  xxii,55). 
Nisi  enim  astrinxerimusfiuentia  lumborum  reumata, 
'  iacernas  in  manibus  habere  non  possumus.Unde  et 
ad  Job  loquitur  Deus  :  Accinge  sicut  vir  lumbos  tuos 
{Job.  xixviii,3).  Etcomessuriagnum,calciati  pedes, 
tenentes  baculum,  stantes  in  Evangelii  veritate,  et 
ad  Christi  sanguinem  praeparati,  lumbos  accinctos 


rusalem,  et  in  Isaia  dicitur,quod  vitio  suo  universa 
perdiderit.  Scriptum  est  enim  :  Pro  eo  quod  elevatx 
sunt,  hoc  est,  superbierunt  filijs  Jerusalem,  et  am- 
bulaverunt  excelsa  cervice  {Isa.  iii,  -16,  ^7),  etreli- 
qua  :  pro  zona  accinctae  sunt  funibus,  et  pro 
ornatu  capitis,  calvitio  deturpatce,  et  pro  pul- 
chris  et  moUibus  indumentis,  cilicii  asperitate 
circumdatae. 

Et  dedi  armillas  in  manibus  tuis.  LXX  :  Et  circum- 
dedi  annillis  manus  luas.  Quando  155  nobis  bona 
opera  dederit  Deus,  circumdat  armilias  raanibus 
nostris.  Unde  et  in  manibus  prophetarum  assimila- 
tum  esse  se  dicit  {Osee  xiii),et  crebro  in  manu  Ag- 
gaei  sive  Jeremiae  et  reiiquorum  factum  sermonem 
legimus  {Agg.  i).    In  Job  quoque  draconis  labium 


babere  dicuntur  {Exod.  xii).Qua  zona  mortiQcante      perforatur  armiJia,  omnesque  ejus  venenati  sibili, 


lambos,Elias  quoque  et  Joannes  Baptista  accingun- 
tar(IV  Reg,  i;  Marc.  i)  De  quibus  etpcenitens  fle- 
biliter  ingemiscit,  dicens  :  Quoniam  lumbi  mei  im. 
pldisunt  iltusionibus  (Ps,  xxxvii,  8). 

Ei  indui  te  subtilibus.  LXX  :  Et  circumdedi  et 
trichapto.  Pro  quo  aquila  floridOj  sive  palpabili  : 
Symmaehus,  indumento  :  154  Theodotio  ipsum 
verbum  flehraicum  posuit  (a)  messe  (v^)3).  Cumque 
diligenter  inquirerem,  quid  sibi  tellet  vocabulum 
{b)trichapti,quod  LXX  tran8tulerunt;et  a  nuUoGrae- 
conim  nec  usum,nec  etymologiam  possem  invenire 
sermonis  :  tandem  didici  a  LXX  esse  compositum 
(rebns  enim  novis  nova  figenda  sunt  nomina)  quod 
tants  subtilitatis  fuerit  vestimentum,ut  pilorum  et 


qui  in  perversis  intelliguntur  dogmatibus,bonorum 
operum  circulo  perforantur  {Job  xl.) 

Et  torquem  circa  collum  tuum.  Pro  torque,  quam 
nos  juxta  Aquilaj  secundam  editionem  et  Symma- 
chum  interpretati  sumus,  Septuaginta  etTheodotio 
xaO£|jLa  transtulerunt,quod  non  solum  hic,sed  et  in 
Isaia  scriptum  est  :  Auferet  Dominus  gloriam  vesti- 
menti  eamm,  et  murcnulaSy  et  coitjmbos,  et  circulos, 
et  xaOsjjLx  {Isa.  iii,  18).  Puto  autem  xaOsjia  ab  eis 
dictum,  ex  variis  gemmis  in  pectus  mulierum  mo- 
nile  descendens,  qui  et  ipse  ornatus  pulcherrimus 
mulierum  est. 

(Vers.  i2.)  Et  dedi  maurem  super  oSj  sive  nares 
tuas.  Verbum  Uebraicum  nezem  (DlJ^jCxcepto  Sym- 


capiUorum  tenuitatem  habere  credatur.Undeetego  C  macho,  qui  interpretatus  est  l7fi(S6(viov,  omnes  in- 


voleiis  tenuitatem  exprimere  vestimenti,  pro  tri- 
chaptOy  subtilibus  transtuli,quod  tenui  stamine  atque 
sabtegmine  textum  erat.  Et  congrue  illis,de  quibus 
increpans  dixerat :  Incrassatum  est  corpopuli  hujus 
et  manducavit,  et  bibit  Jacoby  et  saturatus  est,  et  in- 
crassatuSy  et  calcUravit  dilectuSy  et  dereliquit  Deum 
(actorem  mum  {Deut,  xxiii,  15),  nunc  tenuitas  ve- 
stiom  condonatur.  N^^m  et  in  libro  Sapientio;,  quia 
quibaadam  Salomonis  inscribitur,8piritus  sapientis 
anigenitus  et  multiplex,tenuis  et  mutabilis  appella- 
tur  {Sap.  Tii).  Et  manna  de  quo  scriptum  est.Panm 
angelorum  manducavit  liomo  {Ps.  lxxvii,  25),  tenuis- 
simum  in  similitudinem  pruinse.etsementis  corian- 
dri  fuisse  narratur  {Exod.  xvi).  Possumus  juxta  in- 


aurem  transtulerunt  :  nonquo  inaures  ponanturin 
naribus  quse ex eo  quod  de  auribus  pendeant  inaures 
vocantur  :  scd  quo  circulos  in  similitudinem  factus 
inaurium,  eodem  vocabulo  nuncupetur,  et  usque 
hodie  inter  caeteraornamenta  mulierum,solentaurei 
circuli  in  os  ex  fronte  pendere,  et  imminere  nari- 
bus.Quos  tuncaccipimus  juxta  mysticosintellectus, 
quando  cum  Apostolo  possum  d'\cere.Chi'isti  bonus 
odor  sumu^  in  his  qui  salvi  fiunt,  et  in  his  qui  pereunt. 
Aliis  quidem  odor  morlis  in  mortem  :  aliis  aulem  odor 
vitse  in  vitam  (II  Cor,  ii,  15).  Quando  vivimus  et  de 
nobis  dici  polest,  iVon  mortui  laudabunt  tCy  Domine, 
sed  nos  viventes  {Psal.  cxiii,n),  tunc  odoratur  Deus 
odorem  sacrificii  nostri  bonae  fragrantiae,et  aureum 


terpretationem  secundae  editionis  Aquilae,qui  flori-  j)  circulum  sensuum  ac  dogmatum  divinorum  habe*- 


dum  interpretatus  estyVestimentum,  ubertatem  terrae 
Judaue  per  metaphoram  intel!igere,vel  divini  cultus 
pulchritndinem. 

(Vers.  H.)  Et  omavi  te  ornamento.  Generaliter 
omamenta  nunc  ponit,de  quibusin  consequentibus 
per  partes  enumerat,  armillas  et  torquem,  inaures 

(a)  In  uno  e  nostris  mss.  est  iV^552,quemadmodum 
et  infra  legitur. 

(6)  Docet  vero  Theodoritus,plexum  esse  e  capillis 
factum,  qui  capiti  mulierum  circumponitur.  Et 
Scholion  inCoisnniano  codicepenesMautfauconium, 

-0  2,'zo  /J5'jwvi  xo5T6«)C8vaff[JLivov,  Vva  gtTCT)  7,1:6  XP^^o 


musin  naribus.Quando  vero  mortui  sumu8,et  ver- 
samur  in  coeno  atque  in  sordibusturpitudinum,ha- 
bemus  illam  inaurem  in  naribus,  de  qua  scripsit 
Salomon  :  Sicut  inauris  aurea  in  naribus  porcx  :  sic 
mulieri  male  moratse  pulchritudo  {Prov.  xxi,  22). 
Etcirculos  in  auribus  tuis.  LXX :  E/ 156  rotulasgU' 

vT,u.aTo;*  Xi^ti  01  TTfJv  \-K  ypjJoO  oiajtoowv  eciO^Ta. 
Plexus  quo  capilli  compilicantur.Trichaptum  auiem 
dicitj  quod  ex  auro  concinnatum  e$t,  quasi  dicat  ex 
aureo  filo.  Loquitur  aulem  e  vestc  hguris  animalium 
exauro  intertexta.  Huiesimilc  pallium  Hieronymus 
ipse  Epist.  107, ad  Laetam  statuit  pudicitise  signun^ 
exstitisse. 


IW 


S.  BUSeBII  HIER0I9TMI. 


m 


per  auresUuis.  Qui  claudii  aures  Bua8,neaudiai  Judi-  A  Joannes  post  pueros  (I  Joan,  ii),ei  jtiTenfebqui  {hmi^ 

cium  isanguinis,  et  sepit  eas  spinis,  ne  paticeps  fiat 

invidis,  et  detractoribus,  de  quibus  soriptum  est : 

Cum  detractoribus  ne  eommiscearis,  qvoniam  repente 

veniet  interiius  eorum,  et  ruinam  utriusque  quis  novit 

(Prov,  xxiv,2i,  22)?  tam  videlicetejus  qui  deiTabit, 

quam  illiusqui  libenter  auscultat:  iste  circulosba- 

bet,et  rotulas  in  auribus,non  rotas  Quae  sequuntur 

Gherubim  (illud  enim  angelicarum  fortitudinumest), 

sed  rotulas  diminutive,   quse   humanss  conveniunt 

£ragilitati.  Quamobrem  et  ad  Deum  dicitur  :  Vox 

tonitrui  tui  inrota  (Psal.  lxxvi,  19). In  his  enim  qui 

terrena  pertranseunt,et  vix  modicis  vestigiis  contin' 

gunt  terram,de  quibus  scriptum  est :  Lapides  sancti 

volvaniur  super  terram  (Zach.  ix,  16),  vox  tonitrui 

Domini,   et  excelsorum   dogmatum  personat.  Qui  -^  argenti  vilior  materia^rusticarum  et  paupemm  ilii^ 

1 •! j        X       _       l.        •  i  l_       l_  «     D         •11  1  •  • ^ •*      T— -.^_ 


sunt  dicere  :  Qnandoerampar^lus^loquebttrutp 
vulus,  sapiebam  ut  parvulus,cogitabam  ut  pctrvuliu : 
quando  autem  faetus  sum  vir,  destruxi  ea  qu&pwr^ 
vuli  sunt  (I  Cor.  xiii,  11). 

(Vers.  13.)  Et  omata  es  auro  et  argento.  CtelM 
diximus  aurum  ad  mentem,argentum  ad  eloqniutti 
pertinere.  Tribuatque  nobis  Dominus,  ut  divifium 
sensum  accipere  mercatur  atque  sapientiam,  ^  id 
quod  mente  concipimus,eloquii  venustate  prolMe 
ei  nequaquam  ex  his  facere  idolum  sieut  faciulit 
heeretici,  de  quibus  scriptum  est :  Deditis  airgentsm 
et  aurum ;  ipsi  vero  ex  argentOyet  auro  fecerunt  BdaL 
[Osee  ii^  8).  Et  hoc  magis,  juxta  inteliigentiam  spi- 
ritualem,  omatui  aptum  est  feminarum.  Alioqain 


autem  erroribus  ducuntur  humanis,et  non  habent 
solida  ve8tigia,8ed  circumferuntur  omni  ventodoc* 
trinaB  (Ephes.  ii),  et  ejecti  de  paradiso  fumitatis,  ha- 
bit  in  regione  Naidf  quse  interpretatur  fluctuaiio^ 
merentur  linguas  mendacis  ferre  sententiam,  qu» 
inflammat  rotam  nativitatis  nostrse  (Genes.  iv). 

Es  coronam  decoris  in  capite  tuo.  LXX  :  Et  coro^ 
nam  gloriationis  super  caput  tuum.  Decorem  juxta 
Symmachum  ob  sensus  elegantiam  interpretati  su- 
mus.  Alioquhi  et  in  Hebraeo  thopherth  (niNSn,et 
in  reliquis  translatoribus  xau^^T^vic,  gloriatio  dicitur. 
Ornamenta  cstera,  membrorum  sunt  singulorum. 
Gapitisornatus,totiuscorporisdignitasest.Goronara 
autem  vocat  diadema  feminarum,  quo  capillorum 
stringintur  etornaturambitio.Volumusscire  qus  sit 


cillarumque  ornatus  est,  qui  non  convenit  Jeruaa- 
lem,  quae  in  reginam  dicitur  profecisse. 

Et  vestita  es  bysso,  et  polymito,  et  multicolorihmf 
LXX  :  Et  amictus  tui  byssini,  et  trichapta  et  versiod^ 
/ona. Verbum  (b)  Hebraicum  mesi  (^vQ),ethic  TI166- 
dotio  ipsum  ut  supra  posuit,  Aquila  otvBifAov,  Sym- 
machus  polymitum.  Nos  autem  quod  snpra  mbliiOf 
hic  juxta  Symmachum,  polymitum  diximilB  ;  hSX 
xplyamzai  transtulerunt,  servantes  interpretaiioiiem 
praeteritam  :  ut  ad  similitudinem  capiliorum  tennili 
vestimenta  monstrarent  Omnis  autem  ornatus  deh 
scribitur  feminarum,  ut  lavetur,  ut  mundetitr,  oi 
ungatur  oleo,  et  discoloribus  vesUatur,  culcietor 
hyacintho,  accingatur  bysso,  induatur  triohantifly 
sive  subtilibus,  accipiat  armillas,  et  torquem  aa- 


corona  decoris  in   capite  Jerusalem,  revolvamus  C  ream,  circulos  in  ora  pendentes,  et  rotulas  in  a»- 


Exodum,  in  quo  scriptum  est :  Et  fecit  laminam 
auream,  et  scripsit  in  ea  litteras  deformatas  stgillo 
sanctificationis  Domini^  et  posuit  super  caput  Aaron 
(Exod.  xxxix,29).SignumDominicfle  sanctiflcationia, 
nomen  est  omnipotentis  Dei,  quod  quatuor  litteris 
Hebraicis  scribitur  (ntn^),  et  apud  eos  vocantur 
fabile,  dum  nomen  ejus  non  potest  dici.  Gujus  ma- 
jestatem  etiam  gentilitas  non  ignorat,et  Athenien- 
sium  testatur  anL,(a)  Ignoto  Deo.  Unde  et  Apostolus: 
Quem  vos,  inquit,  ignotum  colitis,hunc  nos  annuntia' 
mus  vobis  (Act.  xvii,23).  Istam  puto  coronam  esse, 
15T  de  qua  et  Psalmistadicit :  Signatum  estsuper 
nos  lumen  vultus  tui^  Domine  (Ps.  iv,  7).  Et  Aposto- 
lus  loquebatur  :  Cursum  consummavi,fidem  servavi, 


de  cmtero  reposita  esi  mihi  corona  iustiti3S,quam  red-  n  exhibeant,  et  decorem 


ribus,15§  diadema  in  capite^  auro  argentoque  de^ 
coretur  :  quamquam  argenti  vilior  sit  materf%  M 
post  omnia  inferatur  :  Vestita  es  bysso^  et  pohymU»^ 
et  versicoloribus ;  uve,ut  Septuaginta  traBrtalenmftf 
amictu  et  palliis,hoc  enim  ittpiSiXaia  Bignifieant^tt 
non  solum  cultu  corporis  esset  omatB,  et  omnki 
haberet  monilia  feminarum,sed  strati  quoque  ^tt9> 
et  lectuli  sollicita  esset  diligentia  maritali8,ut  post- 
quam  ista  complesset,veniret  ad  ciborum  delioia^ 
et  ne  in  his  quidem  aliquidei  deesse  pateretur.Qus 
omnia  juxta  superiorem  explanationem  aptabimwi 
intelligentise  spirituali  :  ut  byssinisoperiaturatqoe 
subtilibus,ne  delicata  conjugis  membra  gravi  pal- 
liorum  onere  praegraventur,  sed  et  usum  pariteEr 


det  mihijustus  judex  (II  Tim.  iv,  7,  8).  Et  in  alio 
loco  ad  Gredentes  :  Gaudium  meum^  et  corona  mea 
(Phil.  rv,  i).  Gloria  enim  patrum,  filii.  Et  in  Salo- 
mone  scribitur  :  Corona  glorix  senectus  (Prov.  xii, 
6) ;  eorum  videlicet  qui  destruxerunt  ea  quae  parvu- 
lorum  sunl,  et  post  aetatem  perfecti  viri,  venerunt 
ad  senectutem,et  ad  patrum  nomina,quibusscribit 

(a)  Si  (Ecumenio  credimus,  ejusmodi  inscriptio, 
fuit  :  08oi;  'Acy{ac  xal  EuptiTCT^^  xoti  AtSurjC,  ayviTcip 
xal  J4vy  Dis  Asise  Europxque  et  Libyse,  Deo  ignoto  ar. 
peregrino.  Gonfer  autem  Hieronymum  in  Gommen- 
tar.  in  Epist.  ad  Titum  cap.  i. 


Similam  et  mel  et  oleum  comedisti,  ei  decora  fmdls 
es  vehementer  nimis.  Post  vestitum,ciborum  cnram 
gerit,utcomedat  Jerusalem  similam  etmeletolieiimi 
vel  per  partes,  ut  plerique  aestimant,  vel  commix- 
tione  trium,  dulciorem  panem,  qui  panis  de  co^ 
descendit  (Joan,  vi) ;  ac  sub  tribus  nominibus,  ut 
nonnulli  putant,  sacramentum  indicat  Trinitatis  : 

(b)  Sic  legunt  codices  mss.hoc  loco ;  licet  supra  re- 
tineant  MessCt  vel  Mst.  Hinc  videas  vei^um  wa 
Hebraicum  et  Msse^  et  Mesi  legi  potuis8e,cum  eeaet 

Sunctis  vocalibus  destitutum.  Mart.  — -  ArchintftiM 
[ediolanensis,  quo  nunc  uti  inoipimus  ma.,  Jbu 


187 


GOMMENTARIORDM  IN  EZBGHIBLEM  L16.  IV,  GAP.  XVI. 


m 


aon  quo  alia  aiqoa  olia  subBtantia  eit ;  sed  quo  di-  A 
vareiS)  atmils  et  mellis,  et  olei  nominibus,  Patrie 
et  Filii  ei  Spintus  sancti  una  dulcedo  monstretur. 
Et  hoc  animadvertendum,  quod  in  multis  sacrifi- 
oiis  ofTeratQr  simila»  medulla  frumenti  atque  puris- 
sima,  dequascriptum  eet:  Et  de  adipe  frumenti  sa^ 
turavii  eos  {?$,  lxxz,  17) :  non  de  bordeo,  nec  de  fa- 
rina,  qua  tanc  solum  offertur^  quando  maritus  zelo- 
typie  spiritu  commovetur.  In  Judicum  volumine 
^ebbarttm  legimus  [Judic.  iv),  qus  interpretatur 
^ii^  eigns  prophetia  [AL  propbetie]  mella  dulcis- 
sima  sont,  et  referiur  ad  Spiritum  sanctum,  qui 
apadHebrflBOs  appellatur  genere  feminino  RUA(nil). 
In  Eyangelio  quoque  Hebraeorum,  quod  lectitant 
Nazarei  (a),  Salvator  inducitur  loquens :  Modo  me 
arrijimU  maier  mea^  Sptritus  sanctus,  Porro  simila,  «^ 
que  de  frumento  confioitur,  referbur  ad  Dominum, 
qui  de  aemetipso  ait.  Ni$i  granum  tritici  ceciderit^ 
et  in  terra  mortuum  fuerity  ipsum  solum  manet,  Sin 
aulem  mortuum  fuerit^  multum  fructum  affert  (Jvan. 
xu,  24).  Oleum  vero,  quod  lassorum  159  mem- 
brasustentat  et  reflcit,  etest  luminis  nutrimentum, 
et  quo  in  tabernaculo  Dei  juge  lucernae  lumen  ac- 
cenditnr,  Patri  dicitur  convenire.  Quas  omnia  unam 
credentibus  tribuunt  gratiam,  dicente  Apostolo :  Di- 
visiones  sunt  ffratiarumf  unus  autem  spirituSy  et  dtvi' 
siones  ministeriortum  unus  autem  Domintis,  et  divi- 
nones  operationumy  unus  autem  et  idem  Deus  (1  Cor. 
xu,  4,  5).  Qui  talem  comederit  cibum,  et  hoc  dul- 
cisaimOy  et  suavissimo  pane  oleique  splendore  ful- 
gente  pastus  fuerit  ac  nutritus,  vertetur  in  decorem 
et  fiet  pulcberrimus :  non  semel,  sed  repetito,  nmis^  C 
mmii,  Ouplicatum  enim  adverbium  pondus  facit 
Qrationle:  quoad  pulchritudinis  magnitudinemaddi 
nltra  nibil  possit. 

Et  profedsti  in  regnum,  Hoo  in  Septuaginta  non 
habetnr»  qni  forsitan  Alexandris  in  Graecum  sermo- 
nem  Scripturas  ex  Hebraica  veritate  vertentes,  ti- 
muerunt  boc  edere,  ne  regem  iGgypti  viderenfur 
offendere,  dum  a  Deo  Jerusalem  debitum  regnum 
esse  commemorarent:quamquam  eruditi  solos  quin- 
qne  libros  Hoysi  ab  eis  interpretatos  probent  (Vid. 
sup,  cap,  t).  Post  ornatum  ergo  roultipiicem,  post 
coroBam,  post  auri  et  argenti  abundantiam,  post 
indumeanta  palliaque  pulcherrima,  post  decorem 
incredibilem  proficit  in  reginam,  quia  civitas  est 
magni  regis,  de  quo  scriptum  est :  Deus  judicium  ]) 
tuum  regi  da,  et  justitiam  tuam  filio  regis  (Ps.  xvii, 
1).  £t  in  Apocalypsi  Joannis  Jerusalem  quasi  sponsa 
oroata  atque  composita  describitur  viro  suo  iApoc. 
xxi).  lo  Pealmis  quoque  de  cadem  dicitur  :  Astitit 
regina  a  dextris  luis  in  vestilu  deauraio,  circumdata 
varietate  [Ps.  xltv,  10).  Omne  autem  quod  dicimus 
de  Jemsalem,  ne  in  singulis  haBreamus,  et  librorum 
magnitndo  tsdium  legentibus  faciat,  referamus  ad 
Eccleaiam.  Si  enim  Jerusalem,  Juxta  Apostolum 

(a)  Gonfer  qus  tum  alibi,  tum  prscipue  in  Admo- 
nitione  Dialogis  contra  Pela^anos  presOxa  de  Naza- 
neoram  hocce  Evangelio  ducimus, 

Paiioi.  XXV. 


(Galat.  iv),  roater  nostra  est ;  mater  auiem  nos- 
tra  Ecclesia  est :  consequenter  Jemsalem  Eccle** 
sia  est,  mater  primitivorum  qui  descripti  sunt  in 
cgbIIs. 

(Vers.  14.)  Et  egressum  est  nomen  tuum  in  gentes 
propter  speciem  tuam,  quia  perfecla  eras  in  dec&re 
meo  quem  posui  super  te,  ddcit  Dominus  Deus.  LXX: 
Et  exivit  nomen  tuum  in  gentes  in  specie  tua :  quia  com^ 
pletum  erat  in  pulchritudine  quam  posui  160  super 
te,  dicit  Dominus  Deus.  Bnnc  locum  maniibstius  inter^- 
pretatus  est  Symmachus  :  Et  egressum  est  nomen 
iuum  in  gentes,  quod  perfectum  erat  propter  dignita^ 
tem  meamy  quam  posueram  super  te,  dicit  Dominus 
Deus.  £t  est  sensus :  Meis  beneficiis  meaque  incre- 
dibili  largitate  ad  regin®  vocabulum  pervenisti,  ita 
ut  de  te  omnium  gentium  sermo  loqueretur,  et  (b)  es- 
ses  non  tuis  meritis  atque  virtutibus,  sed  mea  libe^ 
ralitate  perfecta.  Nisi  enim  Dominus  a*difieaverii 
domum,  in  vanum  laboraverunt  ^i  cedificani  eam, 
Nisi  Dominus  custodierit  eivitatem,  frustra  vigilett 
qui  custodit  eam  {Ps.  cxxvi,  1,  2).  Qui  plantat  enim 
et  qui  rigat,  nihil  est,  nisi  Dominus  dederit  incre- 
mentum  (I  Cor.  iii) ;  quianon  est  volentis  neque  cuT' 
rentiSf  sed  miserentis  Dei  (Rom.  ix,  16) :  ut  postquatn 
omnia  fecerimus,  dicamus  :  Servi  inutiles  sumus  : 
quse  debuimus  facere^  fecimus  (Luc.  xvii,  10).  Non 
quo  ex  beneflcentia  Dei,  liberum  homini  tollatur  ' 
arbitrium,  a&A.  quo  ipsa  libertas  Dominum  habere 
debeat  adjutorem. 

(Vers.  15.)  Et  habens  Muciam  in  pulckritudine 
tua :  fomicata  es  in  nomine  tuOy  et  exposuisti  farniea» 
tionem  tuam  omni  transeunti,  ut  ejus  fieres.  Grande 
discrimen,  non  in  Dei  clementia,  sed  in  suo  decore 
conOdere.  Quantoque  quis  sublimior  fuerit,  debel 
timere  ne  corruat,  et  fornicetur  in  nomine  suo. 
Adversariffi  siquidem  potestates  solitos  contemnunt 
cibos,  et  peregrina  alimenta  desiderant.  Unde  de 
diabolo  dicitur :  Escx  ejus  electm  (Abac.  i,  16).  Non 
vult  quemlibet  decipere.  Saul  regem  qui  electus  a 
Domino  est,  et  Judam  apostolum  supplantare  festi- 
nat.  Non  ergo  confidamus  in  propria  pulchritudine» 
nec  Dei  liberalitatem,  nostram  putemus  esse  virtu- 
tem :  sed  potius  audiamus :  Negloriens  in  crastinum: 
nescis  enim  quid  ventura  pariat  dies  (Prov.  xxvu,  1). 
Et  in  alio  loco  :  Fratres,  si  prxventus  fuerit  komo  in 
aliquo  peccatOy  vos  qui  spirituales  esiis,  perftcite  hujus- 
cemodi  in  spiritu  mansuetudinis,  considerans  teipsum^ 
ne  forte  et  tu  tenteris  (Galal.  vi,  1).  Neque  expona- 
mus,  sive  efTundamuSy  fornicationem  nostram  omnt 
transeunti,  ut  non  Dei,  in  quem  credimus,  sed  ejus 
fiamus  a  quo  polluimur.  Qui  cuncta  recipit  vitia,  et 
diversorum  peccatorum  spiritum  transeuntem  suo 
suscipit  gremio,  et  divaricat  pedes  suos  omni  trans- 
eunti,  iste  efifundit  fornicationem  161  suam,  et 
cjus  incipit  sustinere  dominatum,  cujus  hospes  ex- 
stiterit. 

(6)  In  Vat.  ms.,  quocum  et  Rabanus  le^t,  quod 
esset,  non  tuis  meritis.,,,  sed  mea  liberalttate  pro* 
fectum, 

S 


5189 


S.  EUSEBII  HIBRONTMI 


440 


(Vers  16.)  Elsumens  de  vesiimentis  tuis^  fecisUMbi  X 
excelsa  hinc  inde  consutaf  et  fomicata  es  super  eis,  sicut 
non  est  factum,  neque  futurum  est.  LXX  :  Et  tulisti  de 
vestibus  tuis,  et  fecisti  tibi  idola  consuta^  et  fomicata 
es  super  eis^  ei  non  ingredieris,  neque  fiet.  Symma- 
chus  huDC  locum  ita  interpretatus  est :  Cumque  tur 
lisses  de  vestibus  tuis,  fecistitibiexcelsamuUicotoria, 
et  fomicata  es  in  eis,  non  facta  neque  futura.  Pro  con- 
sutis  et  versicoloribus  et  excelsis,  sive  idolis.  Aqui- 
la  et  Theodotio  l[jL6oX{(7|jLatT3  transtulerunt,  quod  si- 
gnificat  diversos  pannos  hinc  inde  consutos,  et  in- 
9tar  emplastri  factum  idolum,  quasi  itoXu(Sf5acpov  ve- 
stimentum.  Vestivi,  inquit,  te  veraicoloribus,  et 
induta  es  bysso,  et  polymito,  et  multarum  varietate 
formarum.  Tu  autem  vestimenta  tua  quibus  mea 
largitate  donata  es,  tulisti :  et  fecisti  tibi  idola,  vel  ^. 
excelsa,  qus  Hebraice  dicuntur  bamoth  (n*lDl)f 
quod  numquam  ante  factum  est,  neque  fiet ;  ut  quas 
acceperis  ad  ornatum,  transtuleris  ad  injuriam  do- 
natoris.  Quod  super  Jerusalem  juxta  litteram 
intelligi  potest,  ut  omnia  praBcepta  Legis,  et 
divitlas  ac  rerum  omnium  abundantiam  idolis  de- 
putaverit,  quod  gens  alia  non  fecerit,  nec  fac- 
tura  sit.  Omnes  enim  nationes  qus  a  princi- 
pio  idolis  servierunt,  non  tanti  criminis  reae 
sunt.  Nostra  autem  Jerusalem,  quae  interpreta- 
tur,  lisiopacis,  ab  hsriticis  scif^ditur,  quando  unum 
et  alterum  testimonium  Scripturarum  de  propriis 
carpentes  locis,  conantur  assuere  his,  quibus  non 
queunt  coaptare.  Ad  quos  et  supra  dictum  in  hoc 
eodem  propheta  legimus :  Vos  kis  qui  consuunt  cer- 
vicalia  sub  omni  cubito  matius,  et  faciunt  operimenta  C 
super  caput  universx  cetatis  [Sup.  xiii,  18)  :  quod 
Dominus  fieri  prohibens,  loquitur  in  Evangelio : 
Nem^  assumit  commissuram  panni  rudis  in  veteri  vesti- 
mento.  Alioquin  tollit  de  plenitudine  ejus,  et  pejor  scis- 
sura  fiiet :  nec  mittunt  vinum  novum  in  utres  veteres 
{Matth.  IX,  16,  17).  Tales  sunt  Nazaraei,  qui  veteris 
Legis  observantiam,  Evangelicae  gratiae  aptare  co- 
nantur.  Et  omnes  haeretici,  qui  testimonium  in  suo 
loco  alteri  sensui  congruens,  alteri  nituntur  assue- 
re:  cum  Dominica  tunica  desuper  textapcrtotum, 
scindi  omnino  non  possit,  sed  texta  Spiritu  sancto 
nullam  recipiat  169  scissionem.  Quod  autem  dici- 
tur  juxta  LXX,  et  non  intrabis  neque  eritj  hoc  si-  C 
gnificat  :  cum  tibi  idola  feceris  porversorum  dog- 
matum,  quas  arbitraris  excelsa  :  et  fornicata  sis 
Buper  eis,  credens  in  his  quae  ipsa  flnxisti,  templum 
Dei  intrare  non  poteris.  Et  simulacra  tua  substan- 
tiam  non  habebunt,  neque  eruntin  perpetuum,  di- 
cente  Apostolo  :  Scimus  enim  quia  nihil  est  idolum 
in  mundo  (I  Cor.  viii,  4). 


(Vers.  17.)  Et  tuiisti  vasa  decoris  tui  de  auro  meo 
atgue  argento  meo  quod  [Vulg.  qum]  dedi  tibi ;  et  fe- 
cisti  iibi  imagines  masculinas,  et  fomicaia  es  in  eis, 
Juxta  litteram  Dominus  Lege  praecepit,  ut  fierent 
thuribula,  phialae,  candelabrum,  arca  Testamenti, 
cunctaque  vel  aurea  vel  deaurata^  et  alia  ex  argento, 
quae  omnia  conflavit  Jerusalem  et  vertit  in  idola  Be- 
lis,  sive  Baalis,  Chamos  et  Astaroth,  et  Melchom. 
Juxta  inteiligentiam  spiritqalem,  et  de  auro  et  ar- 
gento  sanctarum  Scripturarum  idola  facimus,  quan- 
do  gratiam  sensus  et  eloquentiae  haeretica  pravitate 
corrumpimus,  etponimus  in  ccelo  os  nostrum,et  lin- 
gua  nostra  pertransit  in  terram.  Masculinae  autem 
dicuntur  imagines  in  quibus  omnis  haeresis  fornica- 
tur,  ex  eo  quod  unusquisque  se  putat  robustissima 
colere,  et  habere  quae  finxit,  nec  ulla  posse  oppu- 
gnatione  subverti.  Hae  sunt  imagines  quas  de  no- 
stro  corde  confinximus,  et  quae  in  caelesti  Jerusa- 
lem  destruendas  sunt,  dc  quibus  Propheta  pronun- 
tiat :  Dofnine,  in  civiiale  tua  imaginem  ipsorum  dissi- 
pabis  (Ps,  Lxxii,  20).  Quicumque  enim  homo  est, 
et  Dei  nomen  amisit,  dicitur  de  eo  :  Verumtamen 
in  imagine  perambulat  homo^  verumtamenfrusiracon' 
turbatur  (Ps.  xxxvii,  7).  Nos  autem  unum  habemus 
virum,  et  unam  veneramur  imaginem,  quae  est 
imago  invisibilis  et  omnipotentis  Dei. 

(Vers.  18.)  £/  sumpsisti  vestimenta  tua  muiticotoria^ 
et  opcruisti  illas  :  subauditur  imagines  masculinas  : 
ut  omnem  cultum  quem  acceperat  ad  utendum,  ver- 
teret  in  blasphemiam.  Hoc  autem  facimus,  quoties 
prudentia,  temperantia,  fortitudine,  justitia,  cun- 
ctisque  virtutibus  haereticam  circumdamus  pravita- 
tem,  sub  occasione  earum,  simplices  quosquedeci- 
pimus ;  ut  videntes  mella  virtutum,  vitiorum  venena 
non  caveant. 

Ei  oieum  meum,  et  thymiama  meum,  posuisti  co- 
ram  eis.  Et  panem  meum  (sive  ut  LXX  transtule- 
runt,  panes  meoSjtM  quem  dedi  tibi  ;  similam^  et 
oleiim,  et  mel,  quibus  enutnvi  te,  posuisti  ea  in  con^ 
spectu  eomm  in  odorem  suavitaiis.  Oleum  de  quo  su- 
pra  diximus,  et  thymiama,  sive  incensum,  de  quo 
Psalmista  proclamat  :  Dirigaturoratiomeasicuiin" 
censum  in  conspectu  tuo  (Ps.  cxl,  2) ;  et  panes  pro- 
positionis,  quos  Deo  jubemur  ofTerre  :  similam 
quoquc,  sensum  purissimum  164  Scripturarum,  et 
mei,  quod  gustavit  Jonathan,  et  aperti  sunt  oculi 
ejus  et  confortatus  est  (I  Beg.  xiv),  posuit  misera 
Jerusalem  in  conspectu  idolorum,  sive  coram  ima- 
ginibus  masculinis,  ut  essent  his  in  odorem  suavita- 
tis,  quae  natura  sua  dulcia  sunt  atque  suavissima: 
sed  dum  ofTeruntur  idolis  falsisque  doctrinis,  ver- 
tuntur  in  amaritudinem. 


LIBER  QUINTUS. 


t6S-164  Ne  librorum  numerus  confundatur,      luminum  ordo  vitictur,  praefatiunculas  singulis  li- 
etperlongatemporumspatiadivisoruminter  sevo-     bris  praeposui :  ut  ex  fronte  tituli  statim  lector 


141 


GOMMENTARIOtinM  IN  EZECBIBLGM  LIB.  V.  GAP.  XVI. 


i^ 


agQoscaty  quoias  sibi  liber  legendus,  et  qusa  nobis 
prophetia  explananda  sit.In  prsBterito  igitur  volumi- 
ne,  id  est,  quario,  partem  propheti»  contra  Jerusa- 
lem,  cujus  istud  exordium  est :  Radix  tua  etgenera- 
Uo  tua  de  ierra  Chanaan,  usque  ad  eum  locum,  ubi 
scriptnm  est :  Similam  et  oleum  et  mel,  quibus  enu- 
trivi  ie^  posuisii  in  conspectu  eorum  in  odorem  suaiH. 
taiU,ui  potui  brevi  sermone  disserui.Nunc  ejusdem 
prophetiaB  pars  reliqua  cum  cffiteris  quaB  sequuntur, 
quinto  volumini,  et  tuo,  Eustochium,  nomini  de- 
dicaiur.  In  quo  nihil  ex  arte  rhetorica,  nihil  ex 
compositione  reperies,  et  venustate  verborum  :  sed 
curam  simplicis  et  solertis  diligentiae,  ut  ista  et  soia 
lans  mea  sit,  si  prophets  per  me  dicta  intelligas. 


(Vers.  20  seqq.)  Et  facium  est,  ait  Dominus  DeuSy 
et  iulisti  filios  iuos  et  filias  tuaSf  quas  genuisii  [Vulg. 
generasti]  mihi :  ei  immolasii  eis  ad  devorandum. 
Numquid  parva  esi  fomicalio  iuat  (a)  immolantis  fitios 
meosf  et  dedisti  illos  consecrans  eis.  Et  post  omnes 
abcminiUiones  iuas  ei  fomicationeSf  non  es  recordata 
dierum  adolescentiae  tux,  quando  eras  nuda  et  confu^ 
sionis  plena,  conculcaia  in  sanguitie,  tuo,  LXX :  Et 
fadum  est  posi  h3BC,  dicit  Adonai  Dominus,  et  iulisii 
fUios  tuosj  et  filias  tuas  quas  genuistiy  et  immotasti  eis 
in  consumptionem,quasi  parum  fomicaia  sisjb)  et  in- 
terfecisU  filios  tuos,  ei  dedisii  eos  cum  offerres  ittis, 
koe  est,  super  omnem  fomicaiionem  ttuim  ei  abomina- 
tiones  tuas,  et  non  es  recordata  diei  infantix  tuae, 
quando  eras  nuda  et  ignominiosa :  mixta  in  sdnguine 
tuo  vixisii.  Quod  filios  suos,  et  filias  Jerusalem,  de 
qufbus  scriptum  est :  Filios  genui  ei  exaltavi :  ipsi 
autem  spreverunt  me  (Isa.  i,  2) ;  idolis  immoiaverit, 
sancta  Scriptura  commemorat :  Immotaverunt  filios 
suos  et  fUias  suas  dsemonibus  (Ps.  cv,  37).  Et  iterum 
Effuderunt  sanguinem  innocentem  (Ibid.,  38,)  165 
sanguinem  fUiorum  suorum,  et  filiarum  suarumyquas 
immoiavemni  sculpiilibuk  Chanaan  (Exod.  iv,22).Suo8 
aotem  Tocat  juxta  Hebraicum.Ipse  enim  de  eis  dixe- 
rat :  (c)Fiiius  primogenitus  meus  Israel.  Sive  juxta 
Septuaginta,  tuos,  quos  de  fornicatione  genuisti.In 
eo  auiem  loco  in  quo  nos  posuimus^  et  dedisti  illos 
eonsecrans  eis,  pro  quo  Septuaginta  transtulerunt, 
et  dedisti  eos  ad  placandum,  sive  expiandum,  Aquila, 
Sjmmacbus,  et  Theodotio  posuerunt,  transtutisti  ei 
transduxisti  eos :  quia  ethnici  per  ignem  filios 
81108,  vel  transferuni  parvulos,  vel  aduitos  transire 
compellunt.  Gum  hsc,  ait,  feceris,  non  es  recor- 
data  infanti^  tuae,  quando  tuli  te  conspersam  san- 
guine  et  lavi,  et  post  multa  quiB  propheticus  sermo 
narraYit,  copulavi  mihi.  Nostra  quoque  Jerusalem, 

(a)  Ex  Hebraico  ^anwm,  et  vulg.  edit.  reposuit 
Victorius  immolasti. 

(b  )Locum  hunc  ita  refi^t  Victor.  :  eidedistieos  ad 
placandum  in  ittis,  ex  LXX,  qui  habent  xa^  eScDxot; 
au>Ta  h*  Tcji  a'i:oTpoicia2[£90ai  iv  auToT^;  :  cui  lectioni 
Hieronymua  quoqiie  in  Gomment,  sufiTragium  addit. 
ubi :  /n  eo  aulem,  inquit,  loco,  ubi  nos  posuimus,  ei 
iedisU  illos  consecrans  eis^  pro  quo  LXX  transtule- 


A  si  haeretica  fraudulentia  supplantala  fuerit,  tollit  fl- 
lios  suos,qui  ((i)robustiores  sunt  in  fide,et  fllias  que 
non  habent  tantam  iidei  fortitudinem.  Aut  certefl- 
lids,  qui  mystica  quseque  cognoscunt :  fllias  que 
simplicem  sequuntur  historiam  ;  et  tradit  dssmoni- 
bus  devorandos,  et  cum  interficiat  eos,  vivificare  se 
credit,  et  placare  simulacra,  quorum  occisione  sata- 
rantur.  Quodque  diciturjuxtaSeptuaginta,  hocest, 
super  omnem  fomicationem  iuam,  ei  abominaiionet 
iuas,  iliud  signiOcat,  quod  cunctis  peccatis  et  forni- 
cationibus  pejor  sit  doctrina  daemonum  :  immo  in- 
terficiet  eos,  quos  vel  multo  labore  genuerat  Deo» 
vel  8U0S  fecerat  filios,  quos  in  fornicatione  gene* 
ravit. 
(Vers  23  seqq.)  Et  accidit  post  ocnnem  matitiam 

|.  tuam:  vx,  vxtibi,dicit  Dominus  Deus.  EtaedifieaM 
tibi  tupanar,  et  fecisii  tibi  prosHbulum  in  cunctis  pta' 
his.  Adomne  caputviassedificastisignum  prosiitutio» 
nis  tux,eiabominabil€mfecistidecoremtuum,  etdi' 
visisti  [Al.  dimisisii]  pedes  tuos  omni  transeunii,  ei 
mulliplicastifornicationes  tuas.  Eifomicaia  escum 
fitiisEgyptivicinis  tuis  magnarum  camium,  etmnlU» 
pticasti  fomicationem  tuamad  irritandum  me.LXX ; 
Ei  factum  est  post  omnes  malitias  tuas)f^  vx,vm 
tibi :  dicit  Adonai  Dominus.  Ei  xdificasti  tibi  Aa- 
bitaculumfomicationis,eifecistiiibiprostituiionem 
in  omniplatea.Et  inprincipioomnisvim  ssdificasti  for- 
nicaiiones  tuas :  et  corrupistidecorem  166  tuum,  et 
divaricasti  crura  iua  omni  transeunli,et  mu  tiipticasti 
fomicationemiuam  :  et  fornicataescum  filits  JSgi- 
pti  vicinis  iuis,  qui  sunl  magnarum  cdmium,  et  mul* 

C  tipliciterfomicataes,uimeadiracuudiam  provoca^ 
res.  Hoc  quod  secundo  dicitur,  V3e,  VeP,  tibi,  Vulgata 
editio  non  habet,  sed  de  Theodotionis  editione  addi- 
tum  est.  Rursumque  ubi  nos  diximus :  Ei  xdificasti 
Hbilupanar,  pro  quoSeptuagintatranstuIerunt:  Et 
xtificasti  tibi  habitaculum  fomicationis,  Symmachua 
et  Theodotio  Tuopveiov  interpretati  sunt ;  Aquila  vo- 
lens  exprimere  etymologiam  sermonis  Hebraici  gob 
(2i),  posuit  ^aOuvov,  quod  nos  dicerepossumus,/(>- 
veam :  ut  significet  ganeam  ac  defossum  specum  at- 
que  tenebrosum,  in  quo  prostitutarum  iibido  ver- 
satur.  Quodque  sequitur:  El  fecisti  tibi  prostibulum 
in  cunctis  plateis,  pro  quo  Septuaginta  transtulerant 
(e)  exOefxa,  in  Hebraico  habet  rama  :  et  tam  Aquila, 
quam  Symmachus  et  Theodotio,  excelsum  sive  su^ 

])  blime  interpretati  sunt.  Denique  et  in  consequenti- 
bus,  ubi  scriptum  est :  Ad  omne  capui  vim  xdificasti 
signum  prostiiutionis  tuae,  pro  signo  et  fomicatione, 
rursum  in  Hebraeo  habet  rama  (noi),  quod  nos  vel 
prostibutum,  vel  signum  interpretati  sumus,  cum 
apud  Hebrseos  unum  vocabulum  sit.  Hoc  aulem  po- 

runt,  et  dedisti  eos  ad  placandum,  sive  expiandum,eUi. 

(c)  Penes  Rabanum,  de  eis  dixerat,  Ftlios  meos,stve 
ju.xta  Septuaginta,  tuos,  etc. 

(^d)  Apud  eumdem,  aui  subtitiores  suni,  etc. 

(e)  Polychronius,  ^xOEaa  Xi^zi  olov  x6  TupoaYa^ifiov 
h^oL  Tac  Tcopva^;  Tpicpeiv  sicoOacri,  Ecthema  dicii  quosi 

prostibulum,  ubi  soteni  scoria  alere,  • 


m 


S.  BUSEBtl  HIERONYMI 


m 


nilari  qwod  eieelBuS  nt ;  ut  volentibus  fornican,  A. 
prQCul  appareat  fornicationis  locus,  et  non  necesse 
•it  quari.  Quod  semel  et  iterum  atque  iterum  dizi- 
musi  in  perpetuum  dixisse  sufQciat,  sub  persona 
muUeris  pcst  multa  mariti  beneflcia  fornicantis, 
describi  fornicaUoaem  Jerusalem^  quomodo  a  Deo 
recesserii,  et  juncta  sit  idolis,  nec  occulta  fuerit 
fernioatione  contenta ;  sed  edificaverit  sibi  lupanar, 
et  in  omni  via  signum  transeuntibus  posuerit,  ut 
Tesirent  ad  scortum,  et  satiarent  libidinem,  non 
tam  Buam,  quam  ejus  quAB  divaricavit  crura  sua 
Qjnni  transeunti,  et  pulchritudinis  magnitudinem 
ioriucationiB  magnitudine  deturparit :  et  inter  c®- 
tera  eliam  i£gyptiis  vicinis  suis  amore  magnorum 
earsiumprostratasit.  Etutomne  genusturpitudinis 
demoostraret,  multlplici  spurcitiae  genere  defor*  «^ 
xpata  sit.  NuUi  antem  dubium,  quod  iEgypto  vicina 
Btt  t^akBBtina,  dicente  Domino  1117  ad  Abraham : 
JPO^  tibi  omnem  terram  a  fluvio  y£gypti,  usque  ai 
fiuvimn  magnumEuphratem  (Gen.xy^  48),  utez  una 
jHurte  ifigyptios,  et  ex  altera  habeat  Assyrios,  cum 
quibuB  et  ia  posterioribus  dicitur  fornicata.  Forni- 
catio  autem  JerusalemcumiEgyptiis^idololatriffi  eo- 
rum  imitatio  est.  Ad  nostram  autem  Jerusalem) 
sive  Eociesiam,  sive  credentium  animas,  si  fuerint 
negligentes»  etomnibusvitiis  patuerint,duplexma- 
lectiotieniB  sermo  dirigitur,  ut  audiant :  VsRy  vx  tibi^ 
ait  Dowinui  Deus^  juxta  iiiud  quod  in  Apocaiypsi 
Jo^niB  Bcriptum  est :  VsBtuper  amnes  habitatores 
terrm  {Apoc.  vih,  43).  Si  enim  sanctus  dicit :  Ad* 
vemfi  sum^et^l>eregrinussicutomnespatres  mei(Psal, 
x^vHi,  13) :  quare  non  peccator  habitator  terrs  ^ 
'eaae  dicitur  ?  iEdificat  autem  sibi  lupanar,  qui  tota 
frontiBlibertatedelinquit  ;juxtaiiludquod  scriptum 
etfit :  Pecctrtor  cum  venerii  inprofuntUiminiquilaliSi 
ijmUemoiit  {Prov,  xviii,  3).  Et  exstruit  altissimum 
loeum  inounetisplateis:  Lara  enim  etspatiosa  via 
^  quseducit  admortem,  Et  inomnicapite  y'm  sdi- 
fieat;  utnullapeccatorumgenera  derelinquat;  sed 
imitanB  Bcortum  Proverbiorum,  manifeste  in  pla- 
t(ei4  et  in  angulia  plalearum,  prffitereuntes  stultos 
JvveBefl  ad  buob  invitet  amplexus,  et  polluat  deco* 
fleiii  anim«,  quem  pro  beneficio  a  Deo  conditore 
Bovlita  est  (Prov.  v  et  vii).  £t  omnia  ilinera  ejus 
plena  Buat  turpitudinis»  cunctisque  cogitationibus 
quffi  vitiorum  incentiva  suppeditant,  aperit  cor 
Bjuum^  et  crura  divaricat,  et  fornicatur  cum  y£gy-  D 
ptitB  vicinis  suis,  qnorum  exempla  sectatur,  ethni- 
018  videlioet,  qui  in  suis  turpitudinibus  gloriantur, 
et  tam  nefaria  est,  ut  ipsos  quoque  superet  in  tur- 
pitttdine.  Et  heec  omnia  facit,  ut  Deum  ad  iracun- 
diam  provocet.  Magnarum  autem  carnium  JSgyptii 
esse  dicuntur,  sive  ob  turpitudinis  magnitudinem, 
si^e  ob  peccatorum  deformitatem.  Unde  sanctus, 
carnium  dicitur  parvularum,  qusB  in  eo  decrescunt 

Ja)Utran)quelectionem,guffi  penes  LXKerat,recole 
eriue  in  oap.  xuv,  ubi  Hieronymus  Attenuata^ 
inqmi  Jejuniiscaro,  et  circumcisacontinentia^  fugii 
Qpprobrium  JEgyptiorum^  etc. 


quotidie,  et  per  virtntes  attcmuanttir :  ita  ut  neqtttt» 
quam  caro  appelletur,  sed  spiritos :  et  loquatur  in 
psalmo:  SiHvit  animamea  ad  teJDcus.quammulti^ 
pliciter  tibi  caro  mea  {Psal,  lxii,  2) :  sive  (ut  qum* 
dam  habent  {a)exemii\eivi9L)quomodo  consumpiaeH 
tM  caro  mea :  In  terra  deserta  el  invia  ei  inaquth 
sa:  sic  insanctoapparuitibi  (l€or,v).  Quaraobrem 
et  Gorinthius  fornicator  traditur  in  interitum  oai^ 
nis,  ut  spiritus  salvus  fiat.  De  hac  came  scriptain 
est :  Omnis  caro  fenum,  et  omnis  gtoria  ejus  quM 
flos  feni.  AruU  fenum,  et  flos  ejus  deeidU:  verbmH 
autem  Domini  manet  in  asternum  (Isa.  xl,  6, 7).  D0 
qua  et  Apostolusloquebatur :  Caroet  sanguisregnmtl. 
Dei  non  possidebunt  (I  Cor.  xv,  50).  Et  in  Oenesl 
loquitur  Deus  :  Nonpermanebit  spiritus  meus  inliO' 
minibus  istiSt  quiacaro  sunt  (Gen.  vi,  3).  Etadcre- 
dentes  dicitur :  Qui  in  came  sunt,  Deoptacere  lum 
possunt,  Vosautem  non  estism  came,sedinspirieu 
(Rom,  VIII,  8,  9).  Alia  autem  caro  sanctorum  e8t,de 
qua  scriptnm  est :  Omnis  caro  videbit  saluiareDai 
(Isai.  XL,  5). 


( Vers.  27.J  Ecce  egoexlendi[Wu\g.  extendam]\ 
num  meamsuperte,  et  auferamjustiftcationemtuam 
[\u\g.  jus  tuum]y  et  dabo  teanimis  [Vulg.  mantiitAi} 
odientium  te,  fitiarum  Paiautinarumy  guse  erube* 
scunt  [Al.  ardescunt]  in  via  tua  scelerata.LXX  :  Si 
autem  extendero  manum  meam  super  te,  et  aufermm 
legiiima  tua.et  dabo  te  in  animas  odientiumte  filit^ 
rum  alienigeriarumfquse  tedeclinare  fecerunide  «te 
Quodque  sequitur:  xi(r46T)(ra<;,  hoc  est,  tmpie  egiiiif 
juxtaSeptuaginta  sequenticapitulo  coaptatur,  juzts 
cffiteros  Gnis  superioris  est.  Extendit  autem  Dominus 
super  Jerusalem  manum  suam,  ut  corrigat  deiia^ 
quentem,  et  auferatleg^timaejus,quffiquamdiaDBl 
prscepta  servabat,  legitima  Domini  dicebantar;.' 
Quando  vero  adoravit  idola,  et  religponem  in  impie* 
tatem  mutavit,  nequaquam  (^jlegitimaillius  appel'* 
lantur.  Quod  non  solum  in  lege  et  offiremoniis^ bcnI 
in  sabbatis  quoque  et  diebus  festis  et  neomeatis 
accipiendum  est.  Dans  enim  legem,  ait :  Stsbbat» 
mea  et  diesfestos  m^os.Quando  autem  reoeserunt « 
Deo,  dicitur  eis .  Neomenias  vestraSf  et  sat>bcUa,  mA 
diem  magnum  non{c)recipiam:Jejunivmeiotium,€t 
solemnitates  vestras  odit  anima  mea  {Rxod*  xzzi ; 
DetU.  v;  Isai.  i,  U).  Quod  et  de  populo  sonptuo» 
est  (Deui.Yii).  Qui  enim  prius  Dei  populuB  vocaba"-^^ 
tur,  postquam  recessit  a  Domino,  dicitur  de  eo  ad 
MoYsen:Peccavit  poputustunsquemeduxisiide  terrsi 
JEgypti  (Exod,  xxxii,  7).  Quffi  hic  extensio  manos^ 
alibi  elevatio,  sive  visitatio  dicitur.  Quando  enittr 
peccantem  noncorripit  Deus,contrahitmanum  1419 
suam.  Sin  autem  peccaverit,  et  in  Dei  lege  cmperit 
ffigrotare,  mittiturad  eum  visitatio  ;  juxtailludquod 
in  psalmo  canitur :  Si  dereliquerunt  fitii  ejus  legem 
meamyetinjudiciismeisnon  ambulaverint  :vi5ifa6o 

(b)  Ex  nostrisetVictorii  mss.utpote  neeeBBaHaiBft' 
negandi  cocem  nequaquam  supplevimus. 

(c)  Reponit  Victor.  recipio^  ex  LXX,  oOx  divi^^o^Mi 


lAS 


COMHENTARIOftDM  IN  IZBCHIBLBM  LIB.  V,  CAP.  XVI* 


m 


imvirga  iniquitaies  eorum  (PsaL  lxxxviii,  31,  32).  A  naany  et  Chaldxorum; etnequein  istisexptetaes.Su 


fit  m  hoe  propheta  scriptum  est :  lerra  si  peccaverit 
muhi  ui  ddinquat  delictum,  exlendam  manum  meam 
tnper  eam,  ei  cotUeram  firmamenium  panis  efus,  et 
reliqua.  In  quo  qaaerimus,  quid  sit  inter  extensio- 
nein  manus,  et  emissionem  ejus.  Loquitur  autem 
diaboiofi  ad  Dominum  :  Mitte  manum  tuam  et  tange 
amnia  qum  habet :  nisi  tn  facie  benedixerit  tibi  {Job. 
Uy  5).  Yidetarque  mihi  mitti  manus,  ad  probatio- 
eorum  qoibus  mittitur :  extendi  autero,  ad  poe- 
eonim  qui  merentur  snpplicia.  Nec  solum  ex- 
iensio  etimmissio ;  sed  expansio  manusDei  dicitur, 
laaia  ex  pereona  Domini  prodamante :  Tota  die  ex- 
pmU  mafiitf  meas  ad  populum  non  credeniem^  et 
amtradiceniem  (Isa»  lxv^  2).  Sanctus  quoque  levare 


pra  soriptum  est,  Jerusalem  fornicatam  cnm  flHia 
iEgypti  vicinis  suis,  qui  sunt  magnarum  camiutii : 
hic  altera  Assyriorum  vicinitas  indioatur.  Et  prop- 
Weautrisquetradunturgentibus,  quia  utraromque 
simulaoravenerati  sunt,  ingredientesque  GhaldtBam, 
quffi  est  terra  Ghdnaan,  imitati  sunt  eorum  erroros 
quorum  imperio  subjacebant.Secundum  tropologiam 
de  aliis  peccatis  ad  alia  ssBpe  transimus.  Gumqne 
non  egerimus  pnorum  scelerum  poBnitentiamy  auf^- 
mus  delicta  delictis,  et  nullo  errore  satiamur,  sed 
quasi  fune  longo  et  corrigia  jug!  vitulfls,  trahimus 
peccata,  et  testamentum  nostrum,  sive  fomieatio- 
nem  multiplicamus  in  temChanaan,  qus  interpro- 
tatur,  quasi  fluctuatio,  et  cum  Ghaldsis,  qui  etipsi 


aarratar  maBus,  Scriptura  dicente  :  Elevatio  ma-  j.  nobiscum  sonant,  quasi  dsemonia  (Psal.  xxxix,  3). 
-./»„• ...        ,^.    _^  _   *.^       Semperque  vestigia  habemus  in  salo,  et  nnmquain 

possumus  dicere :  statuit  supra  petram  peies  mees. 
Heretioorumquepravitatibu8SubJic!mar,quihabe6t 
similitudinem  dsmonum :  sive  ipsis Dflsmonibus,  de 
quibus  Paulus  scribit :  Non  estnohis  pugna aditemu 
camem  et  sanguinem^  sed  adversum  rectores  tenebra" 
rum  istarum,  adversum  spirituatia  nequiiise  in  eeeU' 
stibus  {Ephes.  vi,  12). 

(Vers.  30,  31.)  In  quo  mundabo  cor  twm,  ait  Ih- 
minus  DeuSy  cum  facias  hxe  omnia  opera  muliefis 
meretricis,  et  procacis  ?  Quia  fabricata  es  lupanar  ttnHn 
in  capite  omnis  vide^  etexcelsum  iuum  fedsH  in  omni 
piatea:  nec  facta  es  quasi  meretrix  fasiidio  ITl 
augens  pretium.  LXX ;  Quid  fadam  eordi  tiie,  dieii 
Adonai  Dominus,  cum  feceris  hsee  omnia  opera  muHe" 


mearum  sacrificium  vespertinum  (Ps.  cxl,  2). 
SabiatiB  autem  legitimis  Dei  a  populo  iudsBorum, 
ioterrogsmus  eos  quam  habeantlegisobservantiam. 
Vieiimas  sahlato  templo  atque  subverso  offerre  non 
poaainit ;  neo  adulterarum  lapidatio,  caeterorumque 
eriminam  lege  coneessa  exerceri  potest,  et  vacatio 
tflrne  anooremissionis,  et  catera  hujuscemodi.  Da- 
tor  aatem  in  animae  odientium  se  filiarum  Palasti- 
juuram«quando  traditur  PaifiBstinis,quos  indifferen- 
ier  Septaagintaali>nt^en£»vocant:  quas  intelligere 
poasumuB,  urbes  vel  oppida  Paiaestinae.  Nostra  quo- 
ifiie  JeriBsalem,  si  prieterierimus  csremonias  Dei, 
tk  exieota  fuerit  manus  ejus  super  nos,  et  ablata 
oonete  legis  observantia,  tradetur  filiabus  Palssti- 
B9  et  non  filiis.  Neque  enim  primum  fortioribus 


ipplidis  tradimur,  sed  juxta  peccatorum  qualita-  C  ris  fomicatiaR^ei  impudentisf '^  etfbmicataes  tripH- 


lem,  inferioribus :  ut  correpti  in  minori,  majora 
erseiaiaum  tormenta  vitemus.  Philisthiim,  hoc  est, 
FaUetiini,  prima  litterarumparte  mutata,  interpre- 
tantor  cadentes  poculo,  sive  fractura  [Forte  actura]. 
Fer  qnm  Bignificatur  tradendos  nos  adversariis  po- 
leotaiibiiB,  qu»  biberunt  de  calice  Babylonis,  et 
eorraeranty  et  quarum  opera  perversa  sunt.  Tanta- 
que  erit  miseraB  Jeruaalem  correptio  atque  igno- 
n»inlay  ut  erubesoant  etiam  1 70  ips»  adversariae 
poleBtates  Buper  nostrorum  magnitudine  peccato- 
rofli.  Qood  nos  interpretati  sumus  juxta  Symma- 
ehom,  seelsraia:  Tbeodotio  ipsum  verbum  Hebrai- 
eam  poBuit  (a)  zeuua  (riQt).  Sublatisautem  csremo- 
liiB  Deaapopnlo  JudeBorum,  ad  nos  cum  sacerdotio 


citer  in  fUiabus tuis  * quando sedificasHlupanar iuum 
in  principio  omnis  viae^  et  basimtuam  fhcisHinomni 
platea :  et  non  fuisti  quasi  mereirixcongregans  meroe' 
des.  Quodque  dixere  Sepiuaginta :  Bi  fomicata  es 
iripliciter  in  filiabus  tuis,  in  Ifebraico  non  habetor, 
nec  aliorum  Interpretum  quispiam  posuit.  ISicaTra- 
pTjTixcoi;  (contenHose)  autem  hspc  omnia  ad  Jemsfi^ 
lem  loquitur  Deus,  quod  invenire  non  vaieat,  qao 
flBgrotantem  et  semineoem  possit  curare  medioami- 
ne  ;  juxta  illud  quod  scribit  Isaias :  Qmdest  qnoi 
debui  ultra  facere  vinese  mese  et  non  fecerim  ei  (Isa, 
v,  4)  ?  Et  Osee  :  Quid  tibi  faciam,  Ephraim? quid  fk^ 
ciam  tibi,  Juda  f  Misericordia  vestra  quasi  nubes  mo- 
tutifUiy  et  quasi  ros  mane  pertransiens  (Osee  vt,  4). 


IrBiiBit  et  legislatioy  dicente  Scriptura:  Constitue^  j)  Idololatria  enim  tua  nonin  occuho,  sed  totalilyer- 


BoBitiiB,  legislatorem  super  eos  (Psai.  ix,  2i).  Et 
in  alio  iooo:  Legem  pone  mtAi,  Domtne,  in  via  tua 
{Pmd.  XXVI,  4i). 

(VerB.  28,  .)29  Et  fomieata  es  in  fUiis  Assyriorum : 
e$  qmod  necdum  fueris  expleta,  ei  postquam  fomicata 
e$p  nee  eie  es  saiiata.  Et  mulHplicasti  fomicationem 
tamn  t»  i^rra  Chanaan  cum  Chaldssis,  et  nec  sic  sa- 
Hata  es.  LXX :  Impie  egisti,  ei  fomicata  es  in  fUios 
itiwr;  ei  nee  $ic  satiaia  es:  et  fomicata  es,  et  non  es 
repleta;  etmuiiiplicasti  testamenta  tua  ad  terramCha- 


taie  commissaest,  ut  in  omnibusviarum  prinoipiie 
et  compitis  poneres  aras,  et  basim,  sive  excelsuai 
tuum,  de  qua  supra  diximus^  faoeres  in  omni  platea. 
Neo  imitata  est  callidas  meretrices,  qutt  solent  diP- 
ficultate  augere  libidinis  pretium,  et  ex  hoe  magie 
amatores  ad  insaniam  provocare.  Sive  Juxta  Septoa- 
ginta :  Non  fuisti  quasi  meretriz  oongregaoB  meroe- 
des,  sed  dedisti  qu»  accipere  dehueras,  ut  nee  in 
eo  quod  fornicata  es,  et  seouta  demoneB,  eoren 
protegereris  auxilio,  sed  variis  oppressa  oaptivita- 


(a)  Martianeus  cum  jod.  intermedio,  nioil ;  est  autem  %emma  ut  piurimam  oogitatio  in  OMkun. 


J 


14ff 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


148 


tibus,  sentires  calamitates  tuas.  Quod  quidem  et  ad 
omnem  animam  Ghristianam  referri  potest,  qus  de- 
serto  cultu  Dei,  vitiisse,  (a)luxuriaeque  permisit,  et 
Bscularem  secutavitam^nein  eaquidem  egitfelici- 
ter,  sed  et  divitias  religionis  perdidit,  etmundi  di- 
vitias  non  accepit :  nec  in  constupranda  ea  fuit  ali- 
qua,difncultas,  sed  ipsa  se  ingessit  amatoribussuis. 
Est  autem  et  alia  fornicatio  spiritualis,  quando  de- 
serentes  Ecclesiam,  hsereticis  jungimur,  et  sedi- 
ficamus  lupanar  nostrum  in  capite  omnis  vifie,  qui- 
bus  praecipit  sermo  divinus  :  State  in  viis,  et  quse- 
rite  semitas  Domini  sempitemaSf  et  videte  qux  sit  via 
bona  et  ambulate  in  ea  [Jerem.  vi,  46),  Moysi  vide- 
lioety  Jesu,  Judicum  et  Regum  libris,  Isaiaque  et 
Jeremia,  et  aliis  prophetis.  179  In  omnibus  via- 
rum  principiisfabricatur  lupanarsuum,  qui  ad  per- 
versitatem  doctrinae,  testimoniis  male  abutitur 
Scripturarum  et  dicit :  Haec  ait  Isaias :  haec  dicit 
Osee :  haec  locutus  est  Moyses  :  haec  Daniel.  Et  pul- 
chre  non  in  mediis  viis,  nec  in  viarum  terminis  po- 
nit  lupanar  suum,  sed  in  principio.  Si  enim  ad 
Bcientiam,  et  profunda  divinorum  venerit  librorum, 
errare  non  poterit.  Excelsum  quoque  suum,  sive 
basim,  facit  in  omni  platea,  Ethnicorum  se,  et  im- 
piorum  lasciviae  vitiisque  permittens,  etiam  inter 
ipsos  haereticos  cum  ab  eis  fuerit  deturpata,  non 
habens  gratiam,  sed  patens  contemptui,  quia  facile 
praeteritam  fldei  perdidit  castitatem.  Hoc  autem 
quod  (ut  supra  diximus)  in  Hebraico  non  habetur : 
Fomicata  es  tripliciter  in  filiabus  tuis,  sive  ad  Jeru- 
saiem  juxta  litteram  dicitur,  quod  omni  genere  in 
suisoppidiSyet  viculis  fornicatasit  ;etnuilus  reman- 
serit  angulus  vel  platea,  ubi  non  idololatriae  signa 
condiderit :  sive  Ecclesise  credentibusque  deceptisj 
qui  non  audierunt  illud  Apostoli  :  Ipse  autem  Deus 
pads  sanctificet  vos  per  omnia,  ut  integer  spirUus  ve- 
ster,  et  anima,  et  corpus  sine  querela  in  die  advenius 
Domini  nostri  Jesu  Chrtsti  servetur  (I  Thess.  v,  23)  5 
Bed  omni  genere  fornicati  sunt  et  corpore,  et  anima, 
et  spiritu.  Legimus  inProverbiis  :  (b)  Tuautemscribe 
ea  tripliciter,  ut  respondeas  sermones  veritatis,  qui 
proponuntur  tibi  (Prov.  xxii,  20, 21).  Et  jubetur  no- 
bis,  ut  eloquia  veritatis,  id  est,  Scripturas  sanctas, 
intelligamus  tripliciter.  Primum,  juxta  litteram  ; 
secundo,  medie  per  tropologiam  ;  tertio,  sublimius, 
ut  mysticaquaeque  noscamus.  Secundum  litteram, 
illud  est :  Neque  fomicemur,  sicut  quidam  eorum  for- 
nicati  sunt,  et  ceciderunt  una  die  viginti  tria  miltia 
(I  Cor.  X,  8).  Et:  Notite  murmurare,  sicutquidam 
de  eis  murmuravemnt  et  perierunt  ab  exterminatore 
(I  COr.  X,  10).  Medie  autem  et  juxta  tropologiam, 
qaando  recedimus  a  littera,  et  paululum  ad  altiora 
conscendimus,  dicente  Apostolo :  Scriptum  est  : 
Non  alligabis  os  bovi  trituranti.  Statimque  sequitur : 
Numquid  de  bobus  cura  est  Deo  ?  An  propter  nos  uti- 
que  tocuius    estl  I  Cor.  ix,  9).  Extrema  autem,  id 

(a)  In  Vatic.Jms.;cui>tRabanusconcinit,i;27m«5 
luxurix  pollui  permisit. 

(b)  Al.,  Describe  autem  tibi  tripticiter. 


B 


A  est,  tertia  et  sublimis  sacraque  intelligentiay  juxta 
illud  ejusdem  178  Apostoli :  Propterea  relinquel 
homo  patrem  et  matrem,  et  adhxrebit  uxori  suse.  Sa^ 
cramentum  hoc  magnum  est.  Ego  autem  dico  in  Chri^ 
sto,  et  in  Ecclesia  (Ephes  .  v,  31,  32).  Filiae  autem 
sunt  Ecclesiae  fornicantis.credentium  prius,  etpo- 
stea  deceptorum  in  haeresi  animae,quarumculpa  re- 
fertur  ad  matrem. 

(Vers.  32  seqq.)  Sed  quasi  mulier  adultera,  quse 
super  vimm  suum  inducit  alienos.  Omnibus  meretrici- 
bus  dantur  mercedes :  tu  autem  dedisti  mercedes  cunc- 
tis  amatoribus  tuis,  et  donabas  eis  ut  intrarent  ad  le 
undique  ad  fomicandum  tecum.  Factumque  est  in  te 
contra  consuetudinem  muliemm  in  fomicationibus  tuis 
et  post  te  non  erit  fornicatio.  In  eo  enim  quod  dedisti 
mercedes,  et  mercedes  non  accepisti :  factum  est  in  te 
contrarium.  LXX  :  Mulier  adultera  *r  similis  tui :  a 
viro  suo  accipiens  meicedes :  omnibus  qui  fomicaban^ 
tur  cum  ea  dabat  mercedes:  et  tu  dedisii  mercedes 
cunclis  amatoribustuis,et  onerabasillosut  venirent 
adte,percircuitum  infornicationetua.  Etfaclumest 
in  te  perversum  conlra  mutieres  in  fornicaJtione  tua, 
et  post  te  nonsuntfornicatx  :  ineo quoddaresmerce- 
des,  et  mercedesnonsunt  datxlibi:  et  factum  est  in 
te  perversum.  Hoc  quod  in  LXX  :  scriptum  est,  sinUlis 
tui,  in  Hebraico  non  habetur,  et  lectionis  conturbat 
ordinem,  et  facit  non  minimam  quaestionem,  quae 
mulier,  cujussimilis  sit:  cum  Jerusalemipsamulier 
adultera  esse  dicatur.  Tulitigitur  Jerusalem  rerum 
omnium  abundantiam,  qua  fuerat  viri  liberalitate 
donata^et  dediteam  alienis,  daemonibus  videlicet  et 

C  idolis,  juxta  iiludquod  scriptum  est  in  Osee :  £/ ^ 
non  cognovit,  quiaego  dedieitriticum,  etvinum,  et 
oleum^etargentum  muttiplicavi  ei:ipsa  vero  argentea 
et  aureafecit  Baalim  (Oseeu,  8.)  Unde iratus statim 
Meri :  Propterea  convertam,  etauferam  triticum 
meumintemporesuo,etvinum  meumin  tempore suo ;et 
tollamvestimentamea,etlinteaminamea,utnon[c)  ope- 
riam  ultra  ignominiam  ejus:et  nuncrevetaboimmun'' 
ditiamejus  in  conspectu  amatorumillius,  et  nemo 
eruet  eamdemanumea.  Gumque  omnes  mulieres 
fornicantes  soleantacciperemercedesab  amatoribns 
suis,Jerusalemfecitcontrarium,utmagi6daretquazn 
acciperet.Et  ut  largitatem  mercedis  ostenderetiOne- 
rabat(i4/.Honorabat),inquit,174  eosut  venirent  ad 
se  per  circuitum  ;ne  quis  esset  vicinu&qui  ejusigno- 

j)  miniaenon  misceretur.Et  quidem  Jerusalem  in  hoc 
quoque  vicit  alias  raeretrices,ut  non  solum  sua  da- 
ret,  quae  pro  ritu  turpitudinis  labore  quaesiverat ; 
sed  et  munera  maritaliaamatoribus,et  stupratori- 
bus  suis  tribueret.Tantaquo  fuit  expositio  adulter» 
ad  omnem  turpitudinis  magnitudinem,  ut  non  bo- 
lum  praesentibus,  sed  etiam  futuris  meretricibuB 
praeferatur.  Unde  et  nos  juxta  Symmaohum  inter- 
pretati  sumus  :  Et  post  te  non  erit  fomicatio.  Golla- 
tione  enim  lui,  omnis  deinceps  fornicatio  ievior 

(c)RescribitVictorius,  operiant,  exTou  jXTixaXuirceiv 
Graeci  textus,  ut  sibi  videtur,  signiflcatioue. 


149 


COMMENTAHIOftUM  IN  BZEGHIELEM  LIB.  V,  CAP.  XVI. 


isd 


existimabitur.  Qaidquid  de  Jerusalemdiximus,  re-  A  ^uam,  Et  ulciscar  te  uUione  aduUerarum  el  effundm* 


fertur  ad  Ecclesiam  animasque  credentium,  qusa 
munera  maritalia,  aurum  vidolicet  in  sensu,  et  ar- 
gentam  in  eloquio,  et  veslimenta,  quibus  fo^ditas 
nostra  ac  turpitudo  velatur,  dant  amatoribussuis; 
vel  contrariis  fortitudinibus,  vel  magistris  dogma- 
tum  perversorum,  quando  asserunt  nibii  nocere 
luxuriam,  et  paspivam  libidinem,  juxtacorporis  ge- 
nitalfa,  coitum  naturali  lege  deposcere  :  cibisomni- 
bu8  indifTerenter  utendum,  qui  ad  boc  facti  sunt,ut 
sumantur.  Prudentiam  in  eo  tantum  necessariam, 
ut  sibi  prosit ;  nec  justitiam  habere  locum,  quae  si 
Taieat,mendicandumsit,etc«terahuju8cemodi.Quae 
acclpiens  misera  Jerusalem,  in  qua  visio  pacis  esse 
deberet,  acumen  ingenii  et  eloquii  venustatem  ver- 


tium  sanguinem,  et  ponam  te  in  sanguine  furoris  et 
%eli^  et  tradam  te  in  manus  eorum :  et  suffodient  lupor 
nar  tuum,  etdestruent  basim  tmmy  et  nudabunt  te' 
vestimentis  tuis,  et  tollent  vasa  gloriationis  tuse^  et  de^ 
relinquent  te  nudamet  plenam  igiuminix,  et  adducent 
super  te  muttitudinem^y  et  lapidabunt  te  lapidibuSf  et 
truncabunt  te  gladiis  suis.  Et  succendent  domos  tuas 
igniy  et  facient  in  te  ultiones  coram  mtUieribus  pluri' 
mis :  et  avertam  te  a  fomicatione,  et  mercedes  ultra 
non  dabis :  et  immiUam  furorem  meum  super  te,  et 
auferetur  zelus  meus  a  te,  et  requiescam,  et  non  ero 
uUra  sollicitus:quianon  es  recordatadieiinfantisstuas^ 
etcontristabasmein  his  omnibus.Et  ecce  ego  vias  tuas 
in  caput  tuum  dabo  dicitAdonai  Dominus  -yetsicfedsti 


tit  in  turpitudinem.  £t  pro  amatoribus  suis  adver-  d  iniquitatem  super  cunctis  iniquitatibtu  tuis.  Primum 


sam  maritum  ornata  processit  his  ornamentis,  in 
quibus  in  boni  abusionem  a  viro  fuerat  ornata. 
Quodque  sequitur :  Et  donabas  eis  ut  intrarent  ad 
te  undique  ad  fomicandum  tecumy  omne  genus  signi- 
ficat  peccatorum,ut  non  unosit  contenta  deiicto,sed 
peccandi  sustineat  famem,et  contra  juranaturae  om- 
nibasturpatamembris  usquead  verticem  poiluatur. 

(Vcrs.  35  seqq.)  Proptereay  meretriXy  audi  verbum 
Dcmini.  Hasc  dicit  Dominus  Deus :  Quia  effusum  est 
ms  tuum,  et  revelata  est  ignominia  tua  in  fomicalione 
tua  (Vulg.  fomicationibus  tuis)  super  amatores  tuoSyCt 
super  idota  abominationum  tuarum  in  sanguinc  fitiO' 
7%m  tttorum,  quos  dedisti  eis.  Ecce  ego  congregabo 
emnes  amatores  tuoSy  quibus  commixta  es,  et  omnes 
fitai  dtlexisti  cum  universis  quos  oderasy  175  et  con- 


historisefundamentajacimus.QuiahsBcetilla  fecisti, 
quae  116  superiorsermo  comprehendit:idciroo  audi, 
meretrix,  quas  feceris,  et  quae  passura  sis.  Effudisti 
aes  tuum  quod  a  me  acceperas,et  dedisti  mercedem 
amatoribus  tuis,  qua  acciperedebueras,etinterfe- 
cisti  filios  tuos,  dum  eos  offerres  idolis  :  ut  non  so- 
lum  adultera,  sed  et  parricida  exstiteris.  Idcirco 
congregabo  super  te  omnes  amatores  tuos,  cum 
quibus  fornicata  es,  tam  eos  quos  dilexisti,  quam 
iilos  quos  oderas,  et  adulterarum  te  lege  nudabo, 
ut  omnes  videant  turpitudinem  tuam,  et  genitalia 
propter  quae  prius  amoris  amentia  ferebantur.  Haec 
autem  omnia  per  metaphorammuIierisaduIteraBct 
homicidae,  quaenonsolumcontravirumsuum  forni- 
cata  sit,  sed  et  filios  interfecerit,   dicuntur  ad  Je- 


jreqabo  eos  super  te  undique,  et  nudabo  ignomiuiam  ^  rusalem,  et  quodcongregandffisinluniversaBgentes 


tmom  corameiset  tddebunt  omnemturpitudinem  tuam. 
Etjudicabo  te  judiciis  'idulterammy  et  e/fundentium 
sanguinem^  et  dabote  in  sanguine  (Vuig.  sanguinem) 
fMroriset  zelij  et  dabo  te  in  manus  eorumy  etdestruent 
Impanar  tuum,  et  demolientur  prostibhlum  tuum,  ct 
ienudaimntte  vesitmentistuiSy  et  auferent  vasa  decoris 
tei.  et  derelinquent  te  nudamy  plenamque  ignominia. 
Et  adducent  super  temultitudinemy  et  lapidabunt  te 
lofidibus,  et  trueidabunt  (Al.  truncabunt)  te  gladiis 
istf .  Et  comburent  domos  tuas  igniy  et  facient  in  te 
p^icia  in  oculis  mulierumplurimarum,  et  desines  for- 
micari  ei  mercedes  ultra  non  dabis.  Et  requiescet  indi- 
gnaUo  mea  in  te,  et  auferetur  zetus  meus  a  tCy  et  quie- 
scam^  nec  irascar  amptius :  eo  quod  non  fueris  recor- 


adversum  eam,  quarura  adoraverit  idola,  et  omnia 
Dei  munera  in  cultum  eorum  converterit,  et  de- 
struatur  templum  Baa1,et  arae  omniscivitatisinoen- 
dio  subvertantur,  nihilque  in  ea  remaneat.  Et  sicut 
solent  contra  adulteram  omnes  lapides  jacere,  et 
trucidare  meretricem,ut  singulorum  vulneribus  oc- 
cidatur :  ita  ut  omnes  mulieres  pcenam  videant  for- 
nicariae:  sic  in  conspectu  aliarum  in  circuitu  civi- 
tatum,  etomnium  nationum deserendam  Jerusalem. 
Et  hoc  fieri,  ut  desinat  fornicari,  et  non  det  ultra 
mercedes  amatoribus  suis,  etrequiescatindignatio 
Dei,  nec  irascatur  ei  quam  amare  desierit.  Ex  quo 
perspicimus  grandem  offensamesseynequaquamcu- 
rae  haberi  a  Deo,  sed  permitti  hominem  sceleribus 


iata  dierum  adotescentix  tuXy  et  provocasti  me   in  D  suis  atque  peccatis.  Auferetur,  inquit,  zelus  meus  a 


omniUuM  kis.  Quapropter  et  ego  vias  tuas  in  capite  tuo 
dedi,  aii  Dominus  DeuSy  et  non  feci  juxta  scelera  tua 
tn  onmibus  abominationibus  tuis.  LXX :  Propterea, 
meretrix,  audi  verbum  Domini :  Haec  dicit  Adonai  Do- 
minus :  Quia  efudisti  ass  tuum,  revelabitur  igno- 
wUnia  tua  in  fomicatione  tua  ad  amatores  tuoSy  ^et  in 
omnes  cogitaiiones  iniquitatum  tuarum^  et  in  sanguine 
ftiorum  tuorum.  quos  dedisii  eis.  Ideo  ecce  ego  super 
k  congregabo  omnes  atnatores  tuoSy  quibus  commixta 
esy  ei  omnes  quos  ditexisti  cum  universis  quos  oderas, 
et  eongregaho  eos  super  te  per  circuitumy  et  revelabo 
tuas  ad  eos^  et  videbunt  cunctam  ignominiam 


tCy  et  requiescamy  nec  irascar  ampliuSf  quasi  aiienaej 
et  quae  ame  recesserit,  et  quam  aeternaB  tradiderim 
nuditati.  Si  autem  hoc  passaest  Jerusalem,  quia 
cum  idotis  fornicata  est,  quid  eam  passuram  puta- 
mus,  quando  Dei  Filium  trucidarit?  Et  haec,  ait, 
universa  fecisti,  oblita  beneficiorum  pristinoram* 
et  me  ad  iracundiam  provocasti,  sive  contristasti 
me,  quom  bonis  operibus  debueras  ad  gaudia  pro- 
vocare.  Propterea,  et  ego  reddidi  tibi  opera  tua 
in  caput  tuum.  Et  cum  te  subvertero,  o  adulte- 
ra,  tamen  minus  in  te  iraB  meae  exercebo,  quam 
meruisti :  quo  etin  hoc  divina  clementia  demons- 


Iftl 


S.  BU8BBII  HfBRONTMI 


1S9 


tretur^ut  malora  mi  peccataquam  poeDdB.  Juxia  tro-  A 
pologiam,  177  omnis  anima  acdpit  a  Dco  peou- 
lUam  apiritualem,  secundum  illud  Evangelii  (Mat, 
XXV,  Luc.  xix)  quod  dicitur  in  parabolis  quinquo  et 
4uum,et  unius  talentorum,ot8ervorum  decem  mnas 
BUigulas  accipientium,  quicumegerintnegligenter, 
debitores  flunt  quinquaginta  [Al.  decem]  denario- 
rum  et  quingentorum,  et  propter  hoc  prssentibus 
ajnatoribus,  quos  dsmones,  contrariasque  virtutes 
intelligimus,  revelatur  ignominia  Jerusalem,  vel  in 
die  judicii,  vel  in  tempore  poenitenti»  quando  cor- 
ripiuntur.  ^i  priusquidem  soius  omnipotens  Deus 
cernit  occulta,  dicente  sermone  Evangelico :  EtPa- 
ter  qui  videt  in  abscandito  {Mat.  vi,  6).  Et  in  alio 
loco  :  ScrtUans  corda  et  renes  Deus  (Ps,  vii,  10).  Et 
in  Regum  volumine  :Tu  solus  nosti  corda  cunctorum  n 
filiorum  hominis  (IV  Reg,  viii).  Quando  vero  fuerit 
expletum  :  Non  est  absconditum  quod  non  mauifeste- 
tUTf  etopertum  quodnon  reveletur  {Lu<i,  xii,  2).  Et 
in  alio  loco  :  Nolite  ante  iempus  judicare,  donec  ve- 
niat  Dominus,  quiilluminabit  absconditatenebrarum, 
et  manifestabit  consilia  cordium,  et  tunc  laus  unieui' 
que  erit  a  Deo  (/  Cor,  iv,  5) ;  et  cum  corruptionis 
tempus  advenerit,tuncimplebitur  illud  Osee:  Nun/. 
drcumdederunt  eos  cogitationes  swr  (Osee  vii,  2). 
Et  in  alio  loco  :  Inter  se  cogitalionibus  accusantibus, 
sive  defendentibuSf  in  die  quando  judicabit  Deus  abs- 
cpndita  hominum  (Rom,  ii,  15).  Et  rursum :  Ecce 
homo,  et  opera  eju^  ante  faciem  illius;  Et  videbunt 
omnes  turpitudinem  ejus  qui  prius  cum  eafuerant 
fornicati,  et  dabit  eam  Deus  in  sanguine  furoris  et 
zeli.  Plenus  estenim  furorviricontrauxoremadul-  C 
teram,  et  nullo  pretio  potest  redimi.  Sanguis  autem 
filiorum  sic  intelligi  potest,  ut  fllios  appellemus  Je- 
rusalem  XoY^criJiou;  xaXouc,  id  esiyCogitationes  bonas^ 
quffi  a  Deo  hominibus  insit^  sunt ;  quos  interflcit 
adultera,  quando  ad  malaoperadeclinaverit.  Prod- 
est  quoqueJerusalem,  ut  suflodiatur  lupanar  ejus, 
et  omnis  fornicationis  ejus  seminarium  destruatur. 
Gum  enim  hoc  factum  fuerit,  mercedes  ultra  non 
dabity  et  requiescet  Dei  indignatio,  et  nequaquam 
eam  zelabitur,  de  illius  castitate  securus  :  videlicet 
Juxta  eosqui  in  bonam  partem  accipiunt  qua)  di- 
ountur.  Alii  vero,  179  ut  supra  diximus,  ad  con- 
trariam partem  referunt,  ut  magns  ira  Dei  sil  non 
irasci,  cum  semel  contempserit  fornicantem,  et  de 
salute  illius  desperaverit.Sin  autem  haerelici  qui  ve-  n 
tus  non  recipiuntlnstrumeutum,  juxta  Septuaginta 
edltionem,  in  hoc  loco  reprehenderint  illud  quod 
diotum  est :  Et  constritabas  me  in  omnibus  istis ;  eo 
quod  Deus  non  solum  iram  recipiat,  sedet  moerori 
snbjaeeatatque  tristitifie,interrogemus  eos  quomodo 
illud  suscipiant,quod  certe  boni  Dei  mandatum  est : 
Nolite  contristare  Spiritum  sanctum  Dei,  in  guo  5t- 
gnatiestis  indieredemptionis(Ephes,iy,  30).  Quid- 

(a)  Distinctis  verbis,alioque  adeo  sensu,  hic  et  su- 
pra  Martianeeus  legit,  soror  es,  Nec  diffiteor,  quod 
et  Nobilio  notatum  est,  in  aliauot  Grascis  libris,  et 
penida  Theodoritum  haberi  dlkX^i^.  Verum  et  textus 


quid  enimdixerint  in  defensionem  iUius  teelimoHii, 
hoc  nos  in  satisfacUonem  prfiBsentis  sermonis  apta- 
bimus. 

(Vers.  44.)  Ecce  omnis  qui  dicit  vuLgo  proverbiurn^ 
in  te  assumet  illud,  dicens :  Sicut  mater,  ita  et  filia 
ejus,  Filia  matris  tux  es,  qu3B  projecU  virum  «tium,  et 
filiossuoSf  et  soror  sororum  tuarum  tu,  quae  projeeO' 
runtviros  suos.et  filios  suos.  LXX:  Haec  sunt  omnia 
quas  dixerunt  contra  te  in  parabola,  dicentes  :  Siktd 
matery  et  fiiia,  Filia  mairis  tux  tu  es,  quae  reputit  vi- 
rum  suum,  et  filios  suos  :  etsorores  sororum  tuarum 
qvLX  repuLeruid  viros  suos,  et  fHios  suos,  Post  xord^o- 
Yov  vitiorum  etcorreptionis[i4/.correptione8]Jera- 
salem,  per  quam  retrabitur  ad  salutem,  aptatur  et 
tritum  volgi  sermone  proverbium,  sive  ut  Septua- 
ginta  transtulere,  para6(?la :  Qualis  mater,  talis  et 
fliia.  Mater  autem  Jerusalem,  sicut  et  supra  et  in 
oonsequentibus  scriptum  est,  Ghethaea  appellatur, 
interpretaturque  insaniens,  siyeinamentiamvertens : 
per  quae  saeculi  hujus  incentiva  monstranfur,  qua 
captivam  animam  ducunt  ad  interitum,  et  a  viro 
separant  (haud  dubium  quin  verbum  Dei  doctrina- 
que  dicatur).  Et  soror  sororum  suarum,  ut  post 
paululum  lecturi  sumus,  Sodomavocatur,  etSama- 
ria  :  quarum  altera  gentilem  vitam  luzuriamq«a  ai*' 
gniflcatf  altera  ha&reticorum  decipulas.  Porro  quod 
in  Septuaginta  legitur  :  (a)  sorores  saromm  tuarumf 
qux  repulerunt  viros  suos,  et  fUios  suos,  non  b^Lbel 
sensum.  Quas  enim  alias  sorores  habebant  Sodaaia 
et  Samaria,  quae  sorores  sunt  Jerusalem  7  Et  boe 
qusrendum,  179quo8  virosSodoma  Samariaqi># 
dimiserint,  et  quos  projecerint  (ilios?  Nisi  forte 
possimus  hoc  dicere,  quod  semper  errantium  flae- 
tuent  pedes,  nec  sint  solida  vestigia  qus  (b)  oo&lra 
veritatem  sunt;  sed  huc  illucquedi8currani,etei> 
cumferantur  omni  vento  doctrin»,  dumdefieJsitate 
transeant  ad  aMam  falsitatem  (Ephes,  iv).  Et  cam 
in  primis  frustra  se  sudasse  oognov6rint,ad  eeeiuida 
tertiaque  transcendant. 

(Vers.  45  seqq.)  Mater  vestra  Helkma  (Al.  Che- 
thxa),  etpaier  vester  Ammorrhseus^eiserortuamaior 
Samaria  :  ipsa  et  filiae  ejusqux  habUani  ai  siniMram 
tuam,  Soror  auiem  tua  minor  te^  qum  halntat  a  deX' 
iris  tuis,  Sodoma  et  fiiiae  ejus.  Sednec  in  viis  earum 
ambuiasti^  negue  secundum  sceiera  earum  feeuU 
paulo  [Vulg.  pauxiilum]minus :  pene  sceleratiora  fe* 
cisii  iliis  in  omnibus  viis  tuis.  LXX :  Mater  ves^^a 
Chelhxa^  et  pater  vester  AmorrhseuSf  soror  vestm  m- 
nior  Samaria :  hxc  etfiiise  ejus  quae  habUant  a  «int- 
stris  tuis  et  soror  tua  junior  te^  quas  habitat  a  dozlris 
tuiSt  Sodoma  et  fiiix  ejus :  et  nec  sic  quidem  t»  wii 
ejusambulasti,nequesecunduminiquUates  iilius  egresit 
pauio  minuSf  et  transgressaes  eas  inomnibusvmkiiis. 
Supra  dixerat :  Pater  tuus  Amorrham,  et  maitr  ium 
Cheihaea ;  hic  ordine  et  numero  oommutato :   Uaior 

LXX  pluriumnumero,xaid8eX(pa(  xci^v  di8&X<pMv  w^ 
et  sorores  sororum  tuarum  habet,  et  subnexA  Hie« 
ronymianae  expositionis  series  sic  legi  postulat. 
(S)  Duo  mes.,  qusR  proprie  veriMis  sunt. 


m 


GOMMENTARIORCM  IN  SZBCSiELBM  LIB.  V,  GAP.  XVL 


181 


vetiim  Chethasay  et  pater  vester  Amorrhseus.Cum  emm  X,  peri  non  porngebant.  Et  elevatse  sunt^  et  fecerunt 


icelera  profeceriot,  scindiintur  in  partes  ;  et  unione 
deaerta»iji  tarbam  proficiuntac  multitudinem,qu» 
omn  JesQ  non  valetad  montanaconscendere.  Soro- 
res  autem  Jerusalem  Samariam,  et  Sodomam  qua- 
ram  altera  a  8inistris,altera  a  dextris  est,  etiam  se- 
CQDdamintelligentiam  corporalem  si  de  templo  Je- 
raealem  Orientem  aspic'!a8,approbabi8(a)  .Marjorque 
dicitur  Samariay  quia  prior  peccavit^et  ab  Assyriis 
daeta  est  in  captivitatem  :  et  minor  ac  junior  So- 
doma,qa«  refertur  ad  gentium  turbam.  Alioquin  eo 
tempoie  Sodoma  non  erat,qua}  prius  quam  in  Scri- 
pUuriB  legamuB  Jeru8alem,cum  Gomorra,  Adama  et 
Seboiai,  divino  fuerat  igne  deleta  {Genes,  xix).  Me- 
dia  aotem  inter  duas  sorores  Jerusalem,  quas  alio 


abominaiiones coratn  me^et  abstuli  eas  sicut  vidisti[A\, 

tiuU'].  Et  Samaria  dimidium  peccatorum  tuorum  non 

1  Sl  peccavit  ;sed(b)vicistieamsceleribus  iuis,etjus1ili'' 

casU  sorores  iuas  in  omnibus  abominatimibus  tuis  quas 

operala  es,  LXX:  Vivo  egOydicit  Adonai  Dominus  :  sie 

feeit  Sodoma  soror  tua  haecy  et  filiss  ejus  sicut  feeisti 

tu  et  hlix  tu«.    Verumtamen  fuit  iniquitas  Sodomae 

sororis  iuae  superbia  in  saturitaie  panum^  et  in  abun- 

daniia.  Deliciis  affluebat  ipsa  et  filiss  ejus  >^  hoc  habe* 

bat  ipsa  ei  filiae  ejus  *,  et  manum  pauperis  et  egeni  nm 

assumebant,et  gloriabantur  magnifice,  et  fecerunt  tfii- 

quUates  in  conspectu  meo,  ei  abstuli  eas  sicut  vidisti. 

Et  Samariadimidiumpeccatorumluorum  nonpeecamt, 

etmuUiplicasti  iniquilates  tuas  super  eas:  et  justifieasti 


nomioe  appellatur  Juda,a  Ghaldffiis  ducta  est  in  Ba-  ^  sorores  tuas  m  omnibus  iniquitatibus  iuis,  quasoperata 


bjloaem;  multoque  Jerusalem  sceleratiora  peccavit 
qaam  Sanaaria  et  Sodoma,  in  IftO  templo  adorans 
idolam  Zeii,  et  postea  Oei  Filium  interHciens.  Porro 
aecandum  tropologiam,  Samariaet  Sodoma,  id  est, 
biBretici  etBtbnici,8ffipeleviora  committunt,  quam 
bi  qai  patantur  Jerusalem,  hoc  est,  Ecclesiastici. 
Dnde  ad  Corinthios  dicitur,  qui  credebant  quidem  in 
Cbrisium,  sed  malis  operibus  premebantur :  Om-' 
nvu>  auditur  inter  vos  fomicatiOy  et  ialis  fomicatio 
qualis  nec  inter  gentes  quidsm,  ita  ut  uxorem  patris 
guis  habeat  (I  Cor.  v,  i),et  cstera.  Solent  haaretioi, 
qoi  tamen  vetus  suscipiunt  In8trumentum,tres  na- 
taraB  ex  boc  loco  intelligere,spiritualem,animalem, 
atqae  terrenam.  Et  spiritualem  referunt  ad  Jerusa- 
lem;  aBimaJem,ad  Samariam  ;  terrenam,  ad  Sodo- 


es.  Quod  posuere  LXX,  hoc  habebat  ipsa  et  filiw  ejus, 
in  Hebraico  non  habetur.  In  veteri  Testamento  Dei 
juramentum  est :  Vivo  ego,dieit  Dominus  (/Vum.xir, 
21). In  novo  autem  :  Amenf  amen  dico  vobis  {Joan. 
XIII,  16).  Sin  autem  hoc  commune  cum  csteris  est : 
Deus  Abraham^Deus  IsaaCyet  Deus  Jacob,  non  est  Deus 
mortuorumf  sed  viventium  (Marc.  xii,  16,  27).  JSt 
in  alio  loco ;  Placebo  Domino  in  regione  viventium 
{Psal.  Gxiv,  9) :  quserimus,  qua  ratione  oommune 
vooabulum  proprie  sibi  vindicet  Deus.Sed  quomodo 
dicitur,  arbor  bona,  et  bonushomo,  et  bonus  pastor, 
et  bonus  servus  (Lm.  xviii) ;  nemo  autem  absolnte 
bonus,  nisi  solus  Deos :  sic  cum  angeli  castersque 
virtules,patriarch9B  quoque  et  prophets,atque  apo- 
stoli  sint  viventes  comparatione  Dei  omnipotentis, 


mam 


.  Quos  breviter  interrogemus,  quomodo  tres  C  mortui  appellantur.  Quis  est  enim  homo  qui  vivit, 


naUur»,  spiritualis,  animalis,et  terrena,  quse  utique 
inter  se  diversa  sunt,  unam  matrem  et  unum  pa- 
tiem  babere  dicantur?  quod  figmento  eorum  non 
epngruit.  Et  quomodo  animalis,  et  terrena  natura, 
joxta  baoe  eumdem  prophetam  restituantur  in  anti- 
qaam  8tatum,id  est  in  spiritualem?  quod  et  ipsum 
eorum  rationibus  contrarium  est.  Quod  autem  Sa- 
maria  intelligatur  in  hffiresibas,et  in  Oseepropheta, 
et  in  maltisaliis  lociSy  prscipuequeillo  testimouio 
oomprobatur :  V«  qui  despiciunt  Sion^  et  qui  confi" 
dtiMl  th  monte  Samanx^  vindemiaverunt  principia 
gentium  {Anrn  vx,  1).  Omnes  enim  hffiretici  despi- 
eiant  Siony  qus  interpretatur,  specula,  et  refertur 
ad  Ecoieeiam ;  etconfldunt  sibi  in  monteSamari», 


et  non  videbit  morlem  (Psal.  lxxxviii,  49)  ?  Dnde 
et  apostolus  Paulus  de  Deo :  Qui  jo/us,  inquit,  ^6^ 
immortatitatem,et  lucem  habitat  inaccessibilem  (I  7Ym. 
VI,  16).  Et  de  fonte  viventium  :  Vita,  inqoit,  n05^ra 
ahscondiia  est  cum  Christo  in  Deo  (Coloss.  iii,  3). 
Iste  igitup  qui  jurat,et  loquitur:  Vivo  ego,  dicit  Do- 
minus,  describens  SodomaB,et  flliarum  ejus  scelera, 
primam  superbiam  posuit,  proprium  diaboli,  pri- 
mumque  peccatum.Unde  idem  Apostolus  :  Ne  infla- 
tus^  ait,  superbia^  in  judicium  incidat  diaboli  (I  Tim. 
ui,  6),propter  quam  de  coelo  corruit.  Dixerat  enim  : 
Foriitudine  faciam,  et  sapientia  intelligeniix  auferam 
iemUnos  gentittm,et  robur  earum  devastabo^et  commo- 
vebo  civitates  habitaias,  et  orbem  terrarum  totum  ap- 


in  evperbia  videlicet  dogmatum  perversorum,  qu«  j)  prehendammanusiaUinidum^el  sicut  confracta  tM 


paUnt  esse  8ublimia,et  per  has  praBdicationes  frau- 
dplentas,  vindemiant  atque  populantur  prinoipia 
geniinm;  ut  miraoulo  doctrinarum,potentes  quos* 
qoe  gentiiium  ad  errorem  hffireticum  pertrahant. 
(Ven.  48,  49«)  Vivo  ego,  didt  Dominus :  quia  non 
fe0i  Sodoma  soror  tua  ipsa  et  fiUm  ejus,  sicut  fecisU 
tn  et  fUise  tuae.  Evce  hxc  fuit  iniquitas  Sodom»  soro- 
pm  tmae  euperkia,  saturitai  panis,  et  abundantia,  et 
oUmm  ipiius^et  ftliarum  ejus;  et  manum  egeno  et  pat^ 


ova  auferam  (Isai.  x,  13,  14).  Et :  Superbis  Deus 
resistit ;  humilibus  autem  dat  gratiam  (Jacob  iv,  6). 
Legimus  et  in  alio  loco  :  Quid  superbis^terra  ei  cinis  ? 
Et  Evangelium  refertPharissi  superbiam,  publicani 
humilitate  superatam  [Luc.  viii) :  cujus  seminarium 
eat  saturitas  panum,et  reram  omnium  abundantia^ 
et  otium  ;  sive  ut  LXX  trsnstulerunt,deliciarum  lu- 
xuriseque  opulentia.  Dives  ille  in  Evangelio  purpu- 
ratus  {Luc.  xvi)  nihil  aliud  refertur  babuisse  crimi- 


(a)  Vatican.ms.cum  Rabano,  approbabiSf  quod  mo'      mam  et  Samariam  :  aicque  plurium  numero  in  He- 
jor^jQum  didtur  SamariOy  ouia,  etc.  braicay  Grsca,  Latinaque  editt.  habetur. 

(9)  Yie^rixm/^vmsti  m^mw^  aciUQ^t^Sode- 


16S 


S.  EDSEBII  fllERONYMI 


186 


niB,  flisi  quod  opibus  et  divitiis  afQuens,  in  taniam  A 
eruperat  sufterbiam,  ut  manum  egeno  et  pauperi 
Lazaro  non  porrigeret :  et  sic  oblitus  sit  conditionis 
8U®,  ut  ne  hoc  quidem  misero  darel,  quod  proji- 
oiendum  erat.Ob  quam  causam  etin  aiio  loco  scri- 
bitur  :  Omnis  qui  se  exaltat,  hnmiliabitur  ;  et  qui  se 
humiliat,  exaltabitur  (Luc.  xiv,  11).  Superbia,  satu- 
litaspanis^rerum  omnium  abundantia,otium  et  de- 
liciae,  peccatum  Sodomiticum  est,  et  propter  hoc 
sequitur  Dei  oblivio,quoB  praesentia  bona  putat  essc 
perpetua,et  numquam  sibi  necossariis  indigendum. 
Quapropter  et  iege  praBcipitur :  AUendejTie  comedens 
et  bibens  et  saturatusysedificatis  domibus  optimis,  ha- 
bensque  oves  et  boves,argentum,et  aurum,  obtiviscaris 
Domini  Dei  iui  {Deut.  viii,  11).  £t  in  alio  loco  de 
Israel  scriptum  est :  Manducavit  et  bibityCt  saturatus  n 
esty  ei  impinguatus,et  calcitravit  dilectus  {Deut.xxwi, 
15).Quod  sciens  etsapientissimusomnium  Saloiron 
in  Proverbiis  deprccalur ;  Tribue  mihi  necessaria  et 
quce  sufficiant :  ne  suturatus  mendax  fiam,  ei  dicam  : 
quis  me  videbit?  aut  pauper  effectuSjfurer  et  pejerem 
nomen  Dei  mei  (Prov.  xxx,  8,  9).  Quodque  sequi- 
tur  :  et  justificasti  sorores  tuas  in  cunclis  abominatio- 
nibus  tuis,  quas  operata  es,  non  simpliciter  justas 
Sodomam  et  Samariam  esse  decernit,  sed  coixipara- 
tione  deteriorum  :  quomodo  et  Publicanus,  de  quo 
supra  diximus,non  absolute  justus  dicitur,sed  col- 
latione  pejoris.  Et  tamen  cum  tales  sintSodoma  et 
Samaria,  ne  dimidium  {Al.  dimidiam)  quidem  pec- 
caverunt  comparatione  Jerusalem.  Servus  enim  qui 
scit  votunialem  domini  sui.et  non  facit  eam,vaputabit 
mutiis  {Luc.  XII,  47).  Et  :  Poientes  poienter  tor-  C 
menia  paiieniu^  {Sap.  vi,  7).  Porro  quod  pro  deli- 
ciis  (Al.  divitiis)  otium  in  Hebraico  continetur,  scien- 
dum  ad  illum  sensum  pertinere  :  In  1S8  desideriis 
esi  omnis anima otiosi ;  quodvidelicetsemper  aiiquid 
agendum  eit:ne  ager  pectoris  nostri,  cessantemanu, 
malarum  cogitationum  sentibus  occupetur. 

(Vers.  52.)  Ergo  et  iu  porta  confusionem  tuam^ 
qux  vicisti  sorores  iuas  peccatis  tuis,sceleraiius  agens 
itlis  [Al.  ab  eis]  ijustificaise  enim  sunt  a  te.  LXX  :  Et 
iu  susiinetormentum  tuum  ineo  quod  corruperis  soro- 
res  tuas  in  peccaiis  tuiSyquibus  inique  egisti  super  eaSy 
et  jusiificasti  illas  c«up^r /^.Secundapost  naufragium 
tabula  est,cum  peccaveris,erubescere ;  et  non  illi  sub* 
jacere  increpationi,  quffi  contra  Jerusalem  dicitur: 
Facies  meretricis  facta  esi  tibi :  nescis  erubescere  {Je~  j) 
rem.iii,  3).Portat  autem  tormentum  suum,quipro-  . 
priatorquetur  conscientia,et  in  istosaeculo  sustinet 
propria  voluntate  cruciatum,  ne  aeterna  tormenta 
sustineat  (Genes.  iv.)  Corrumpimusque  fratres  no- 
8tros,vel  sorores  peccatisnostris,quando  per  nostra 
peccata  ad  majora  scelera  provocantur.  Quod  dico, 

(a)  Erat  forte  hacc  sententia  in  ali(juo  Evangelio 
apocrypho,  vel  in  exemplaribus  antiquae  VulgataB 
addita  fuit,  sicut  et  alia  feene  multa  quae  modo  non 
legunturapud  eos.  Mart.  —  Archinteus  liber,  taie 
quid  et  in  Evangelio  sonat.\\ciQv'\u9\ocem  Evangetii 
aelet,nihil  enim  tale  in  hodiernis  saltem  Evangelio- 
rum  codicibus  reperitur.Respici  autem  videtur,  ubi 


ita  Get  manifestius :  Finge  aliquem  in  sacerdotali  cul 
mine  constitutum  non  bene  vivere,  et  deturpare 
operibusdignitatem.Nonneimitationevitiorumejus, 
laicus  frater  corrumpitur?  Nam  etqui  unum  de  mi- 
nimis  scandalizaverit,  molacollo  alligata,praecipita- 
tur  in  profundum  {Matth.  xviii,  6).  Sorores  quoque 
Jerusalem  Sodoma,  et  Samaria  justiflcantur :  non 
quo  per  se  justae  sint,sed  ut  diximus,comparatione 
pejoris. 

Ergo  et  tu  confundere ;  ct  porta  ignominiam  iuam^ 
quw  justificasti  sorores  tuas.  Septuaginta:  Et  tu  con- 
funderCy  ei  suscipe  ignominiam  tuam :  eo  quod  justi^ 
caverw  5orores/tta5.Confusionempequiturignominia: 
ignominiam  correptio  :  correptionem  consolatio  : 
consolationemsalus  :  juxta  illud  Apostoli :  Tribulatio 
operatur  paiientiam :  patientia  probaiionem :  probaiio 
spem :  spes  auiem  non  confundit  (Rom.  v,  3-5).  Haud 
dubium  quin  in  futurum  :  quiainpraesentiarum  sua 
per  confusionem  peccata  delevit.Tale  quid  et(a)  illud 
Evangelii  sonat :  Est  confusio  qude  ducit  ad  mortem^ 
et  est  confusix>  quae  ducil  ad  vitam  (Eccli.  iv,  25). 
Spiritus  quoque  sanctus  peccatoreabortatur  in  Psal- 
mis  :  Confundantur  et  rcvereantur  omnesinimici  mei: 
convertaniur  retrorsumyeiconfundaniur  valdevelodter 
(Psal.  XXXIX,  15).  Scriptum  est  1§4  et  alio  in  loco : 
Dic  tu  primum  peccafa  tua,  ut  jusiificeris  {Isa.  xuii, 
■6,  sec.  LXX).  Et  rursum  :  Justus  accusator  sui  e$t 
in  principio  sermonis  {Prov.  xviii,  17).  Non  igitur 
mirum  si  provocetur  Jerusalem  ad  confusionem.et 
ignominiam  ;  quae  intantum  peccaverit,et  jusficaret 
sororessuas  :  cuideinceps  dicitur  '.EttUyCt  filise  tum 
{b)  revertimini  in  antiquum  statum. 

(Vers  53,  54).  Et  convertam  restituens  eas  conver- 
sione  Sodomorum  cum  filiabus  suiSyCt  conversione  Sor 
marias,  ei  flliarum  ejus :  et  eonvertam  reversionem  [Al, 
conversionem]  iuam  in  medio  earum^ui  portes  ignomi- 
niam  tuamy  et  confunderis  [Al.  confundaris]  in  omni- 
bus  qux  fecisti  consolans  eas.  LXX  :  Et  convertam  con- 
versiones  earum  conversione  Sodomorum  et  filiarum 
ejuSyConvertamconversionem  SamariXyeifiliarum  ejus^ 
et  convertam  conversionem  tuam  in  medio  earumy  ut 
portes  tormentum  tuum :  et  habeas  ignominiam  ex  om- 
nibas  qux  fecistiy  ut  me  ad  iracundiam  provocares. 
Grandis  profectus  Jerusalem,  ut  post  confusionem, 
et  ignominiam,quam  illatam  sibi  Dei  judicio  liben- 
ter  excepitatque  portavit  dicens :  IramDomini  susti- 
nebOy  quoniam  peccaviet,promittatur  ei  restitutio  in 
antiquumstatum.Sedtamenquoniamcomparatione 
scelerum  ejus,  justificata  est  Sodoma,  et  Saroaria, 
quarum  altera  a  dextris,  altera  a  sinistria  est ;  pri- 
mum  restituitur  conversiOy  sive  captivitas  Sodomas, 
utinterpretatus  est  Aquila;  secundo  captivita^  Sama- 
riae,ut  idem  Aquila  et  Symmachus  transtulernnt :  et 

haec  est  eorum  verborum  sentenlia :  Est  enim  confur 
sio  adducens  peccaiumj  et  est  confusio  adducens  gto- 
riam  et  graiiam.  Et  II  Cor.  vii :  Quse  enim  secuudum 
Deumtristitiaest^popniteniiam  insaluiem  stabilemope- 
raiury  sseculi  autem  trisiiiia  moriem  operatur. 

{b)  Posl  Viclorium  legimus  ad  sacn  textus  fidem, 
reverteminif  pro  quo  erat  revertimini. 


187 


COMMENTARIORUM  IN  EZEGHIELEM  LIB.  V,  CAP.  XYI. 


188 


noviasima  restituetur  Jerasalem,  qusmajoreluerat 
iniqnitate  depressa,  et  peccatrices  sorores  compa- 
ratione  sui  justas  esse  monstraverat.  Gui  enim  du- 
biom,  quin  intertres  peccatores,immo  impios,  gen- 
tilem,  hsreticum,  ecclesiasticum,  multo  majoribus 
pceais  dignus  sit,  qui  majoris  fuerit  dignitatis  ?  Po- 
tenles  enim,  ul  diximus,  potenter  tormenta  patientur 
{Sap.  VI,  7)/Qui  autem  minimus  fuerit,  dignus  est 
misericordia.  Et  servus  qui  scit  voluntatem  domini 
m,  et  non  facU  eam,  vapulabit  multis  {Luc.  xii,  47). 
Unde  et  Petms  :  Tempus,  inquit,  estut  incipiat  judi- 
dtun  a  domo  Domtni  {I  Pet  iv,  17).  Et  in  hoc  eodem 
propheta  prscipitur  secores  habentibus :  /#  san- 
dismeis  incipile  {Supra  ix,  6),  ut  extrema Jerusalem, 
1M  sororibus  ante  conversis  et  restitutis  in  pris- 
tinum  statum,  poriet  ignominiam  suam,  et  confun- 
datur,  et  erubescat  super  his  quae  peccaverat,  et  in 
omnibus  consoletursorores  suas,  dum  graviora  sus- 
tinct  (Jerem.  vi).  Vel  certe  ideo  confundatur  et  eru- 
be8cat,quia  Deum  ad  iracundiam  provocarit.  Ex  quo 
perspicuum  est,  non  esse  naturalem  iram  Dei,  sed 
nostris  vitiis  clementissimum  et  mansuetissimum 
Deum  ad  iracundiam  provocari^  dicente  Apostolo : 
An  divitias  bonitatis  ejus,  et  sustentationis,  et  patien- 
tiae  contemnis :  ignorans  quia  bonitas  Dei  ad  pceniten" 
tiam  te  provocat  ?  Secundum  duritiam  autem  tuam,  et 
imp^mitens  cor,  thesaurizas  tibi  iram  {Rom,  ii,  4,  5), 
qoam  Deus  naturaliter  non  habet.  Unde  et  in  alio 
loco  scriptum  est :  Emisisti  iram  tuam^  quse  devoravit 
eos  sicut  stiputam  {Exod,  xv,  7].  Quod  enimconjunc- 
tum  cst,  et  in  uno  corpore  copulatum,  mitti  non 
potest,  sed  illud  quod  extra  corpus  est.  Verbi  gratia 
lancea,telum,sagitta,  giadius.  LegimusetinEvange- 
lio  {Matth.  X,  15]  tolerabilius  fore  terr»  Sodomorum 
in  diejndicii,  quam  ei  qusapostolos  non  receperit. 

fVcrs.  55.)  Et  soror  tua  Sodoma  et  filix  ejus  rever- 
teniur  ad  antiquititaiem  suam.  El  Samaria.et  filiaeejus 
revertentur  ad  cmtiquitatem  suam,  Et  tu  et  filix  tuas 
revertemini  [W.revertimini]  adantiquitatem  vestram. 
L\X  :  Bt  soror  tua  Sodoma,  et  fitias  ejusrestituentur 
sicut  ferant  a  principio :  et  Samana,  et  filias  ejus  re- 
stUuentur  sicutfuerant  aprincipio.Et  tuetfHiastusere* 
stitueminif  sicut  fuistis ab  initio.  Judsi inter  caeteras 
fabnlas,  et  intenninabiles  genealogias,  et  delira- 
menta  quas  flngunt,  etiam  hoc  somniant,in  adventu 
Christi  sniy  quem  nos  Antichristum  scimus,  et  in 
mille  annorum  regno,  Sodomam  esse  restituendam 
in  antiquum  statum,  ita  ut  sit  quasi  paradisus  Dei, 
et  qaasi  terra  iCgypti;  etSamariampristinam  reci- 
perefelicitatem,otddAssyriis  revertantur  in  terram 
Jodsam  {IV  Reg.,  xvii,  xviii).  Legimus  enim  decem 
tribnB  captas  a  Phul,  et  Salmanassar,  et  Teglath- 
phalassar  regibos  Assyriorom,  et  usque  hodie  ibi 
esse  captivas.  Jerosalem  qooque  tuncesse  fabrican- 
dam,  et  omnesAlias  ejus,  urbes  videlicet,etviculo3, 
et  eaatella,  qoae  sub  ipsiusfuturasintpotestate^flo- 
ritoras  nt  prius  floroeront,  et  ipsam  Jerusalem  auro 
ei  argento^  et  pretiosis  lapidibus  exstruendam,  de 
qoa  IM  et  Isaiaa  vaticinetar :  Constituam  judices 


A.  tuos  sicut  priuSy  et  consilianos  tuos  sicut  a  princtpio, 
et  post  hxc  vocabens  civitas  jystitix,  mater  civitaium 
fidelis  Sion  (Isa.  i,  26) ;  et  nostra  loquatur  Apoca- 
lypsis  (Apoc.  xxi) :  Et  David  cantat :  Bene  fac,  Do- 
mine^  in  bona  voluntatetuaSion,  et  asdificentur  muri 
Jerusalem  {Ps.  l,  20).  Etin  aiioloco  :  jEdificahuntur 
civitates  Judse,  et  habitabunt,  et  commorabuntur  ibi^ 
et  semen  eorum  in  setemum  dirigetur  {Ps.  lxviii,  36). 
Nos  autem  horum  perfectam  scientiam,  Dei  judicio 
relinquentes,  iramo  liquido  confltentes  [Al.  confi- 
dentes]postsecundum  adventumDominiSalvatoris, 
nihil  bumile^nihilfuturumesseterrenum  ;sedregna 
coelestia  quae  primum  in  Evangelio  promittuntur, 
hoc  dicimus,  quod  in  Ecclesiae  statu,  cuncta  com* 
pleta  sint,et  quotidie  compleantur.Sodoma  reverti- 

|)  tur  in  antiquum  statum^quando  naturae  suae  reddita 
gentilis  prius,  et  impia  animaintelligitCreatorem. 
Samaria  recipit  antiquam  beatitudinem,  hseretico- 
rumerrorecontempto,etjunctadoctrinaB,etfideiChri 
stianae.  Cumque  illae  reversae  fuerint,  et  Jerusalem, 
visio  paciSf  quae  interpretatur  Ecclesia  revertetur  in 
pristinum  statum.  De  qua  scriptum  est :  Factus  est 
in  pace  locus  ejus  {Psal.  lxxv,  2) ;  et :  Jerusalem  quse 
xdifirCatur  ut  civitas :  cujus  participatio  ejus  in  idip^ 
sum  {Ps.  cxxi,  3) ;  et  in  Apostolo  :  Quse  autem  sur^ 
sum  est  Jerusalem,  libera  est,  qux  est  mater  nostra 
{Galat.  IV,  25) ;  et  in  eodem  :  Accessistis  ad  Sion 
montem,  et  ad  dvitatem  Dei  viventis  Jerusatem  cceles- 
tem,  etmilitia  angelorumfrequentium  [A\.frequentiam 
(Hebr.  xii,  22).  Et  revertitur  cum  filiabus  suis, 
quae  in  toto  orbe  dispersa;  sunt.  De  quo  plenius  in 

C  Isaiae  explanationibus  disseruimus. 

(Vers.  56  seqq.)  Non  fuit  autem  Sodoma  soror  tua 
audita  in  ore  tuo  in  die  §uperbix  tujs  antequam  reve- 
laretur  malitia  tua,  sicut  hoc  teinpore  in  opprobrium 
filiarum  Syrix,  et  cunctarumindrcuitu  tuo  filiarum 
Pala^stinarum,  qux  ambiunt  te  per  girum.  Scelus 
tuum,  et  ignominiam  tuam  tu  portasti,  ait  Dominus 
Deus.  LXX  :  Nisi  fuissent  Sodoma  soror  tua  ad  aw- 
dietidum  in  ore  tuo  in  diebus  superbiae  tuie  antequam 
revelarenturmalUix  tuae,  sicutnuncestfiliarum  Syriae, 
et  nisi  hoc  fuisset,  quid  factum  esset  tibi,etomnium  in 
circuitu  tuo  fitiarum  alienigenarum,  quae  circumdant  te 
pergiruml  impietaies  tuas,et  iniquitates  tuas  tuporta, 
Symmachus  hunc  locum  ita  interpretatus  est: 
t S7  Quia  non  fuit  Sodoma  soror  tua  in  aiulitu  per  os 
D  tuum  in  diesuperhixtuae,  antequam  revelaretur  igno- 
minia  tua,  sicut  in  tempore  opprobrii  filiarum  Syrice, 
et  omnium  qux  in  circuitu  tuo  sunt  filiarum  Paioesii» 
narum,  qux  te  ambiunt  per  gyrum.  Scelus  tuum  et 
nefas  tuum  tu  portabis. Theodoiio  hoc  modo  :  Et  non 
erat  Sodoma  soror  tua  in  auditu  oris  iui,  in  die  super- 
biae  tuae,  antequa^n  revelareturmalitiatua :  sicuttem^ 
pus  opprobrii  filiarumSyriae,  etomniumperdrcuitum 
ejus  filiarum  alienigenarum,  quas  ahominantur  te  per 
gyrum.Fomicationem  tuam,  et  coniaminationes  tuas, 
tuportasti,  dicit  Adonai  Dominus.  Editioni  Aquilae 
con):^ruit  nostratranslatio  ;  quas  omnes  posui,  utex 
collatione  conctarum,  alicujus  sensus  possimas  re- 


t» 


S.  BUSEBH  miRONTBtt 


MO 


perire  vestigium^et  interim  absque  aliorum  praeju- 
dioio,  sic  nobis  videtur  lectionis  ordo  reddendus :  In 
diebus  superbiffi  tua  quando  peccabaSy  non  es  re- 
Gordata  eversionis  Sodomae  sororis  tus,  aniequam 
pateret  malitia  tua,  qu®  boc  tempore  revelata  est  in 
tantum,  ut  cunctis  urbibus  Syri»  et  Palestinae  qus 
in  oirouitu  tuo  sunt,  fieresopprobrium.  Quia  igitur 
vicisti  in  scelere  sororem  tuam,  nec  ejus  exemplo 
territa  es,  ne  simiiia  sustineres^  et  prohiberes  pe- 
dem  tuum  :  nuno  autem  revelataestignominia  tua 
Dei  auscuUa  sententiam.  Vel  porla  juxta  Septua- 
ginta :  vel  por^o^/t,  juxta  Aquilam,  et  Theodotionem : 
yel  portatura  ^^,  juxta  Symmaohum,  scelus  etigno- 
miniam  tuam^utpostquam  poBnasprosacrilegiosue- 
tinueris,  veniam  non  ex  pacto  tuo,  sed  ex  mea  cle« 
mentia  consequaris.  Syria  Hebrseo  sermone  dicitur 
ABAM  DInQ,  qu»  interpretatur,  sublimitas.  Et  juxta 
Gxplanationem  illius  loci  laaia)  prophetffi,  in  quo 
Axam,  et  Ephraim  consentiunt  contra  Judam,  et 
Jerusalem,  ethnicorum  arguta  sapientia,  et  quaB  sibi 
aublimitatem  scientise  repromittat,  juncta  maiitiae 
bereticorum,impugnat  Judam,in  quo  vera  confessio 
eet,  et  non  potest  preevalere.  Hic  quoqueeadem  ar- 
rogantia  Syris,  id  est,  phiiisophorum  cum  filiabus 
alienigenarum,  in  quibus  multiplcx  diversorum  in 
gentibus dogmatum  error  ostenditur,  illudit  Jerusa- 
lem,  et  opprobrio  babet  eam,  cujus  vitiis  superata 
eat. 

(Vers.  59  seqq.)  lft§  Quia  hsec  dicii  Dominus 
Deus :  Etfaciam  tibi  sicut  despexistijuramentum  ut 
irritum  faceres  pactum,  Et  recordabor  egopacti  mei 
tecum  in  diebus  adolescentim  tuas :  et  suscitabo  tibi 
pactum  sempitemum.  Et  reco7'daberi$  viarum  lua- 
rum^etconfunderiscumrece^erissorestuastecumma' 
jorescumminoribus  iuis:  etdabo  tibieas  infiliaSy  sednon 
expacto  tuo,  Et  suscitabo  (a)  tibipactum  meum  tecum , 
etsciesquia  egoDominus^ut  recorderis^et  confundaris, 
et  non  sit  tibi  ultra  aperire  os  prx  confusione  tua : 
cum  placatusfuerotibi  in  omnibusqu3efecisti,ait  Do- 
minus  Deus  LXX :  Hasc  dicit  Adonai Dominus : Et  fa- 
ciam  in  te  sicut  fecisti,  sicut  despexisti  hxc^  ut  prx- 
terires  testamentum  meum.  Et  recordabor  ego  testU' 
mentimei^quodfecitecum  in  diehus  adolescentix  tux, 
etsuscitabotibitestamentum  sempiternum,et  re  corda 
berisvixtux^et  despicieris  cum  receperissororestuas 
temajorescumjunioribus  tuisj  etdaboeastibiinpro- 
hationemy  et  non  ex  testamento  tuo,  et  suscitabo  ego 
testamentum  meum  tecum^et  cognosces  guia  ego  Do- 
minus :  utrecorderis,  et  confundaris,  et  nonsit  iibi 
ultraaperire  os  a  facie  ignominix  tu^,cnmpropitius 
fuerotibiJuxtaomniagu£efecisti,dicitDominusDeus, 
Ideo  tibi  dixi:  scelus  tuum  et  ignominiam  tuamtu 
porta,  sive  portasti,  aut  portatura  es,  ut  recipias 
quod  mereris :  quiadespexisti  juramentum  meum,  et 
irritum  fecisti  pactum  meum.  Cum  autem  fuerit 
expletum,  ego  occidam,et  ego  vicificabo ;  ego  percu- 
tiam,et  ego  sanabo  {Deut.  xxxii,  39):  tunc  recordabor 

(o)Victor.  ad  Vulgatam  editionem,  ipsumque  He- 
braicum^e^  suscitabo  egopactum  meum  tecumaeud^m 


A  pacti  mei,  quod  olimtecumhabui.  EtBuscitabotibi 
pactum,  nequaquam  Legis  quod  praeteriit,  sedpao- 
tum  Evangelii  sempiternum :  ut  cum  recordate 
fueris  viarum  tuarum,et  receperis  BororestaaB  m«r- 
jores,vei  minores  Samariam  et  Sodomam  earumqne 
80cias,trihuam  tibi  eas  in  filias,8ive  in  probationem 
(oportet  enim  (/  Cor.xi,19)  et  hxreses esse,utprabaii 
cuique  manifesti  fiant)^  nonex  tuo  meritcsedexmea 
misericordia,et  tuncsciasquod  egosimDominas  ;et 
recorderis  beneficiorum  meorum,  et  confundaviB,  et 
dicas  juxta  Apostolum  :  Qui  non  sumdignusvoeari 
Apostolus  :  quia  persecuius  sumEcclesiam  Dei  {tOor. 
XV,  9).  Et  non  sit  tibi  ultra  aperire  ob  pr»  confnBione 
tua.  Sanctorum  enim  estaperire  os  juztalM  Apo* 
Btolum  qui  ait :  0«  meum  ad  vo$  puleif  o  C^kUkH 

A  (/i  Cor,  VI,  i{):  ei  Domini  Salvatoris,  qui  aperienB 
08  suum,docebat  eoa(Matth.y),  dicenset  io  psalmo : 
Aperiam.inqmi^inparabolis  0$  meum  (P«.  lzxvii,3). 
Peccatori  autem  dicitur  :P€ceasti:quiesce(Genes.rr). 
Et :  Vt  quid  tu  assumis  testamentnm  meum.  per  0§ 
tuum  (Ps.  xLix,  16)  ?  Et :  Non  est  pulckra  taudatio  m 
orepeccatoris  (Eccli.xv^  9).Sanctu8quemepetur  au- 
dire  .Aperi  os  tuum,  et  imptebo  illwl(Ps.  lxxx,  11). 
Ex  quo  inteiligimus,  etiam  cum  per  miserioordiam 
Dei  receperimus  pristinam  gloriam,immo  acceperi^ 
mus  pactum  Evangelii  sempiternum,poBtquam  phi- 
catus  fuerit  nobisDominusinomnibusqu»  fiBcimuB, 
memoriam  praeteriti  nos  habere  pecoati,  et  semper 
08  claudere,  quia  non  ex  operibus  nosiris,  sed  ei 
Dei  gratia  salvati  sumus. 
(Gap.  X  VII.  —  Vers.l  seqq.)Er  faetum  ett  vertnm 

^  Dominiadme.dicens:  Fili  fuminis^propowexnigma^ 
narra  parabolam  ad  domum  Israely  etdkes :  Bsee  di* 
cit  Dominus  Deus :  Aquila  grandis  magncumm  ata- 
rum^longomembrorum  diictu,plena  plumie  et  vari$' 
tate  venit  ad  Libanum,ettulitmedullam  cedri,Sum' 
mitatem  frondium  ejuseveilit,et  transportaviteam  in 
terram  Cfianaan,in  urbe  negotiatorum  pomit  illanu 
Et  tulit  de  semine  terrx,et  posuit  illud  interrapro  ee- 
mine  ut  firmaret  radices  super  aquas  mutta^,  insu^ 
perficieposuit  iliud.CumquegerminassetfCrevUin  vi- 
neam  latiorem  humili  statura :  respkientibus  romti 
ejusadeam  et  radices  ejussub  illa  erant.Factaest  er- 
go  vinea,et  fructificavit  in  palmites^fit  emisit  propa- 
ginea.LXX  :Et  factus  est  sermo  Domini  adme^dicens : 
Fili  hominiSy  narra  narrcUionem,  et  dic  paraboiam 

D  ad  domum  Israel^et  dices :  Hasc  dicit  AtionaiDominus : 
Aquila  magna  magna  rum  atarum,  tongo  du£tu  plena 
unguiumquxhabet  ductum  intrandiin  libanum^  et 
tulitelecta  ctdri.  Sutnmitatesleneritudinis  aveltit, 
et  attuliteasinterra  Chanaam.  In  civUate  murata 
posuitiltud,ettulit  de  semineterrXtetdedititissd 
in  campo  plantationem  super  aquas  multas :  ut  respi- 
ceretur  posuit  illud :  ortumque  esty  et  factum  in  v<- 
neam  infirmam  et  parvulam  magnitudinet  ut  Cott* 
tum  apparerent  190  rami  efus  sub  ea,  ei  radiceis 
illius      subter      illam     erant.     Et     facta     eH 

ratione  paulo  superius  reseripserat,  cum  reeeperie 
sorores  tuas  te  mqforeSf  pro  ieeum  wutfmfea. 


I«l 


GOMMENTARIORUM  IN  GZECHIELEM  LIB.  V,  GAP.  XVII. 


III 


tit  vineam  fMO^nam,  el  feeiipropagines,  et  extmdit  ro-  A 
mo$  mm.  Qaaiido  prophet«  dicitur :  Propane  aeni- 
gma,  narra  parakolamf  aive  ut  LXX  transtuleTunt : 
narra  narraH&nemf  ei  dic  parabolam,  ostenditur  ob- 
Kiiniiii  essequod  dicitur.Nulli  enim  dubium,  «ni- 
gma,  et  parabolam  aliud  proferre  in  verbis,  aliud  te* 
nete  in  sensibus.  Et  Salvator  enim  ad  populum 
loqiiebaiar  in  parabolis,  quas  secreto  apostolis 
disserebat.  Ergo  enigma,  et  parabolam  ita  debemus 
intelligere,  quasi  »nigma,et  parabolam.Duse  autem 
i&  praseiiti  Esechielis  prophetia  Aquilas  proponun- 
tof .  Oe  prtma  nunc  dicendum  est :  de  altera  in  con- 
Mqueiitibos  disseremus.  Et  interim  simplicem  car* 
pammhistoriam.Aqniia  grandismagnarum  alarum, 
loBgoaiembroram  ductu,  plena  plumis  et  varietate, 
live  ai  TBrtere  Septuaginta,  piena  unguiumy  Nabu-  p 
chodoDoeor  rez  Ghaldasorum  est,  de  quo  et  Osee  lo- 
({«tar :  Qwm  aquila  super  domum  Dei  (Ose  viii,  i). 
iste  mohis  imperans  nationibus,  et  innumerabili 
vallatosexercitu,  venit  super  domum  Dei,  haud  du- 
biumqointemplumBignificet:  siveutnunc  Scriptura 
dicii,ad  Labanum,  de  quo  loquitur  Zacharias  :  Aperi 
Lt6afie,  porto  tuaSf  et  comedat  ignis  cedros  tuas.VlU' 
la,  ahieSy  guiacecidU  cedrusj  quoniam magnificivasfati 
tfaU  {Zaek,  XI,  42).  Et  crebro  templum  quod  erat 
inclytom  aiqae(a)sublime,in  Scripturis  sanctis  Liba- 
nas  appellatur.  Tulitque  medullamcedri,  et  summi- 
tatem  ^ndium  ejus  evellit^  et  transportavit  eam  in 
terram  Chanaan,  in  urbe  negotiatorum  posuit  illam. 
Pro  negoUaieribus,  sive  negotiationibus,  mttratomSep- 
toaginia  transtulemnt.  Indicat  autem  Jechoniam  re- 
gem  Jada,  quem  cepit  Nabuchodonosor  cum  matre  C 
saa  et  principibus  populi,  cunctisque  opibus  Jerusa- 
lem,  ei  vaeis  templi ;  et  transtulit  in  Babylonem, 
qne  est  in  ierraChanaan,  ibique  consenuit.  De  cujus 
postea  genere,  sicut  Matthsi  Evangelistae  Scriptura 
tegtaior  {Matth,  i),  Dominus  et  Salvator  noster  natus 
estperSalaihiellOl  et  Zorobabel.  Qui  protulit  de 
semente  ejosdem  terrs,  id  est,  de  stirpe  regia,  Mat- 
&aniam  patrnam  Jechonis,  cujus  vertit  nomen,  et 
?oea.¥iieom8edeciam,  et  posuit  regem  in  Jerusalem, 
moUisqae  prsfecit  populis.  Et  tamen  in  superficie 
posoit  illam,  nec  potestatem  ejus  altaimpeni  radice 
firmavit :  sed  posuit  eum,  ut  respiceretur,  etsub  po- 
testaie  eseeiBabylonia^sive  humili  statura^respicien- 
tibas  ramis  ejos  ad  eam  :  ut  praeesset  quidem  popu- 
iis  Jodsorom  ;  sed  respiceret  ad  Babylonii  jubentis  n 
imperiom.  Hoc  estenim  quod  Scriptura  dicit :  Hu- 
mili  stahira,  respicientibtts  ramis  ejus  ad  eam^  subau- 
dialur,  aqoilam.  Quod  apertius  vetere  Septuaginta, 
artumqfte  esA  quod  pianlatum  fuerat,  et  facium  e.H  in 
trneam  infirmam  et  parvulam  :  ut  tantum  apparerent 

(«)  Atqoe  hec  auidem  congrua  ma^s  est  ratio, 
qaamobrem  templo  in  prophetis  sspe  Libani  nomen 
tribaaior :  sicutenim  continuo  nivibus  aplendebat, 
eratqoe  pras  omnibus  aliis  PalaestinaB  montibus  su- 
biimis  LibanoB,  ot  Theodor.  notat  in  ps.  lxxi,  iO  ; 
lie  templom  Josephus  tradit,  eminus  conspectum 
instar  montis  procerrimi  et  nivei ;  sive  splendentis 

•ppenuMO,  LaMdoliim  in  taano  reai  ab  Hieroaymo 


ramt  ejus,  ut  videretur  quidem  habore  regnum,  sM 
ipsum  regnum  ejus  humile  atque  inflrmum,  Babylo- 
nii  principis  regeretur  arbitrio.  Hoc  interim  de  pve^'- 
senti  capitulo,  cui  subnectamus  et  reliqua. 

(Vers.  7  seqq.)  Et  facia  est  aquiia  altera  grandis^ 
magnis  alis^  muitisque  plumis.  Et  ecce  vinea  ista  quasi 
mittens  radices  suas  ad  eam,  palmites  suos  extendit  aA 
illum,  ut  irrigaret  eam  de  areolis  germinis  sui.  In  ierra 
bona,  snper  aquas  mnltas  (b)  piantavit  eam  :  utfadat 
frondeSy  et  portet  fructum,  et  [Vulg.  ut]  sit  in  vineam 
grandem.  Dic :  H^ec  dicit  Dominus  Deus  :  Ergone 
prosperabitur  ?  Nonne  radices  ejus  evellety  et  frudum 
ejus  distnngety  et  siccabit  omnes  palmites  germinis 
ejus,  et  arescet,  et  non  in  brachio  grandi,  neque  in  po* 
pulis  muitis  [Vulg.  populo  muito]  ut  eveiieret  eam  ra* 
diciius  ?  Ecce  plantata  est,  ergone  prosperabiiur  ?  Non- 
ne  cum  fetigerit  eam  ventus  urens^  siccabitur,  et  in 
areis  germinis  sui  arescet  ?  LXX  :  Et  facta  est  aquila 
altera  grandis  magnarum  aiarum,  piurimis  unguibus : 
et  ecce  vinea  hxc  impiicata  erat  ad  eam,  et  radices  ejus 
ad  iiiamy  et  ramos  suos  extendit  ad  iiiamy  ut  irrigaret 
eam  cum  gieba  pianiationis  suas.  In  campo  bono,  super 
aquam  multam  ipsa  impinguata  est :  ut  faceret  germina 
et  afferretfructwny  et  esset  in  vineam  grannem.  Propter* 
ea  dic:  Hgec  dicit  Adonai  Domtnus :  Si  dirigetur^ 
Nonne  radices  teneritudinis  ejus,  et  fructus  iUius  com- 
putrescent,  et  arescent  omnia  qum  ex  ea  orta  sunt  ?  Et 
non  in  brachio  199  magno,  neque  in  popuio  muito, 
ut  eveiiat  eam  a  radicibus  suis :  et  ecce  impinguatur. 
Numquid  dirigetur  ?  Nonne  statim  ut  tetigerit  eam  ven- 
tu^  urenSf  arescet,  ac  siccabitur  ariditate ;  cum  gieba 
gejminis  sui  arescet?  Aquila  secunda,  id  est,  altera, 
et  ipsa  magna,  plena  plumis,  multorum  unguium, 
propter  rapacitatem,  ct  vastationem  gentium  pluri- 
marum,  rex^gypti  est  Pharao.  Etecce  vineaista 
subauditur  rex  Sedecias,  qui  a  Nabuchodonosorin 
Jerusalem  fuerat  constitutus,  ccepit,  inquit,  mittere 
propagines  suas  ad  eam,  id  est,  ad  regem  iSgyptio- 
rum,  legatos  dirigere,  et  ab  eo  contra  regem,  cui 
subditus  erat,  auxilium  postulare.  Hoc  est  enim 
quod  Scriptura  nunc  dicit,  ut  irrigaret  eam  de  areo- 
lis  germinis  sui.  Quae  in  terra  bona  a  J^^abuchodono- 
sor  plantala  erat,  ut  faceret  frondes,  et  afTerret  fru- 
ctum,  et  cresceret  in  vineam  latiorem  :  'propterea 
Jubetur  prophetae,  ut  loquatur  ad  vineam,  quse  a 
Nabuchodonosor  plantata  fuerat,  et  ramos  suos  ad 
aquilam  yEgyptiam  miserat :  numquidprosperabitur 
quia  hoc  facere  conata  est,  et  non  statim  omnes 
propagines  cjus,  et  palmitcs  siccabuntur  ?  Et  non, 
inquit,  in  brachio  grandi,  neque  in  populo  multo  ? 
Fugiens  enim  Sedecias,  et  regis  /Egyptii  auxiiio  de- 
stitutus,  a  ducibus  Nabuchodonosor  in  desertis  Hie- 

Zachariee  locum  eadem  convenientia  ad  templum 
usurpavit  Rabban  Jochanan  Ben  Zaccai,  cum  sponte 
reseratas  tcmpii  fores  conspiceret,  quod  portentum 
Josephus  quoque  et  Tacitus  narrant ;  praedicens  im- 
minere  tempus,  quo  aides  sacra  conflagraret :  Aperi, 
0  Liba7ion,  portastuas^utconsumatigniscedrostuas^ 
{b)  Victor.  piantata  estyhd  Vulgataa  lectionem. 


163 


-S.  BUSEBtl  HIERONYMt 


164 


richontiis  [AL  Hierichuntis]  comprehensus  est :  et  A  auxilium  :  nonquo  Pharao  eum  eipugnaverit,  vel 


cuncti  ejus  socii  buc  illucque  dispersi  sunt,  sicut 
in  volumine  Regum  et  Paralipomenon,  et  Jeremiae 
scriptum  est  (IV  Reg.  xxv,  Jerem  xxxix). 

(Vers.  1 1  seqq . )  Et  lactum  esl  verbum  Domini  ad 
mey  dicens :  Dic  ad  domum  exasperantem :  Nescitis 
quid  ista  significent  ?  Dic :  Ecce  lenit  rex  Babylonis 
Jerusalem,  et  assumel  regem  et  principes  ejus,  et  ad' 
ducet  eos  ad  sametipsum  in  Babylonem.  Et  tollei  de 
semine  regni,  ferielque  cum  eo  fceduSy  et  aceipiet  ab  eo 
jusjurandum  :  sed  et  fortes  terras  tollet,  ut  sit  regnum 
humile^  et  non  elevetur,  sed  custodiat  pactum  ejuSy  et 
servet  illud.  Qui  recedens  ab  eo,  misit  nuntios  ad  JE- 
gyptum,  ut  daret  sibi  equos  et  populum  multum.  Num- 
quidprosperabitur,(a)  velconsequetursalutem,qui  fecil 


hoc  alicubi  Scriptura  testetur ;  sed  quo  expugnatio 
Nabuchodonosor,  per  occasionem  sit  facta  regis 
iEgyptii :  nec  iste  visus  sit  expugnare  Jerusalem, 
qui  obsidebat,  sed  ille  in  quo  Sedecias  frustra  spe- 
raverat.  Ecce,  inquit,  104  dedit  manum  suam 
regi  iEgypti,  et  tradidit  se;  et  perjurii  contra 
Deum  commisit  sacrilegium.Numquid,  ait,  proderit 
ei  ?  Et  cum  omnia  haec  fecerit,  non  effugiet. 

(Yers.  19  seq.)  Propterea  hsec  dicit  Dominus 
Deus :  Vivo  ego,  qiumiam  juramentum  quod  sprevit, 
et  fxdus  quod  praevaricatus  est,  ponam  in  caput  ejus, 
Et  extendam  *[Vulg.  expendam]  super  eum  reie 
meum,  et  comprehendetur  sagena  mea :  et  adducam 
eum  in  Babylonem,  et  judicabo  illum  ibi  in  praevari' 


lixc  ?  Et  qui  solvit  pactum,  numquid  effugxet  ?  Vivo  ^  catione  qua  despexit  me.  Et  omnes  profugi  ejus,  cum 


ego,  dicit  Dominus  Deus :  quoniam  in  loco  regis  qui 
constituiteumregem,  cujusfecitirritumjuramentum,  et 
solvitpactumquodhabebatcumeo,  in  v.icdio  Uabylonis 
Morietur.t  93  E/  non  in  exercitu  grandi,neque  inpopulo 
multo  faciet  contra  eum  Pharao  prselium  in  jactu  ag- 
geris,  et  in  extructione  vallorum,  ut  interficiat  ani- 
mas  multas.  Spreverat  enim  juramentum,  ut  solveret 
fxdus.Et  ecee  dedit  manum  suam  :  et  cum  omnia  hsec 
fecerit,  non  effugiet.  Hoc  est  aftnigma,  hsec  est  pa- 
rabola,  quod  sub  duabus  aquilis  et  vinea,  duos  re- 
ges  Babyionis  et  ^Egypti  Scriptura  monstraret ;  et  re- 
gemSedeciam,quicontrajusjurandum,descrtaami- 
citia  Nabuchodonosor,  se  ad  regem  iEgyptium  trans- 
tuiit.  Feriet,  inquit,  cum  eo  foedus,  et  accipiet  ab 
eo  jusjurandum,  ut  custodiat  pactum  ojus,  et  servet 


vniverso  agmine  [Vulg.  addit  fuo]  in  gladio  cadent,  re- 
siduique  in  omnem  ventumdispergentur:et  scietis  quia 
ego  Dominus  locutus  sum.  Sententia  ssecularis  est : 

doluB,  an  virtus,  quis  in  hostc  requirat? 

Quam  solent  nobis  opponere,  qui  dicunt  hostes 
fraude  decipiendos.Gui  ut  acquiescamu8,multo  pej  us 
fecit  Sedecias :  non  enim  hostem  decepit^sed  amicum 
cui  fcBdere  Domini  fuerat  copulatus.  Ergo  quandiu 
non  jures,  et  pactum  non  ineas  sub  nomine  Domini, 
prudentiae  est,  et  fortitudinis,  vel  decipere,  vel  su- 
perare  adversarium  utcumque  potueris.  Cum  autem 
te  constrinxeris  juramento,  nequaquam  adversa- 
rius,  sed  amicus  est  qui  tibi  credidit :  et  sub  occa- 
sione  jusjurandi,  id  est  Dei  nuncupatione,  deceptus 
est.  Propterea  Scriptura  nunc  dicit :  Juramentum 


illud.  Qui  dissolvit,  ait,  pactum,  numquid  efTugiet?  C  quod  sprevit^  et  foedus  quod  prsvaricatus  est,  po- 


Ex  quo  discimus,  etiam  inter  hostes  servandam  fi- 
dem,  et  non  considerandum  cui,  sed  per  quem  ju- 
raveris.  Multo  enim  fidelior  inventus  est  ille,  qui 
propter  nomen  Dei  tibi  credidit,  et  deceptus  est,  te 
qui  per  occasioncm  divinas  majestatis  hosti  tuo, 
immo  jam  amico,  es  molitus  insidias.  Quoniam, 
inquit,  in  loco  regis  qui  constituit  eum  regem,  cu- 
jus  fecit  irritum  juramentum,  et  solvit  pactum  quod 
habebat  cum  eo,  in  medio  Babylonis  morietur.  Le- 
gimus  enim  Sedeciam  captum,  ductum  essein  Re- 
blatha,ibiqueinterfectisriliisexc8ecatum;etinstarfe- 
rae  clausum  cavca,  translatum  in  Babylonera  (IV  Reg, 
xxv).  Unde  et  Scriptura  cum  videatur  sibi  esse  con- 
traria,  tamen  in  utroque  verissima  est.  Dictum  enim 


nam  in  caput  ejus.  Ac  ne  putaremus  juramentumet 
foedus,  et  pactum,  regis  esse  Babylonii,  vel  Sedeciae 
qui  fecerat.  sequitur :  In  prevaricatiofie  qua  de^ 
spexit  me.  Ergo  qui  contemnit  juramentum,  Ulum 
despicit  per  quem  juravit :  illique  facit  injurlamy 
cujus  nomini  credidit  adversarius.  Propter  quam 
causam  expandam^  inquit,  super  eum  rete  meum, 
et  comprehendetur  sagena  mea,  ad  addueam  eum  in 
BabyIonem,et  judicabo  eum  illic.  Quidquid  igitur 
contra  Sedeciam  fecit  Nabuchodonosor,  non  suis  fe- 
cit  viribus,  sed  ira  Dei,  in  ctgus  nomine  fuerat 
pejeratum.  Secundum  anagogem,  licet  violenta  vi- 
deaturinterpretatio,  hoc  sciendum,  quod  quomodo 
csetera  animantia,  et  ad  bonam  et  ad  malam  partem 


evSiieLdSedecieLin:  Etintrabis Babylonem,etnonvidebis  n  referri  solent ;  ita  et  de  aquila,  et  de  leone.  In  bo- 


eam  {Jerem.  xxxiv,  4).  Intravil  enim,  quia  ductus 
est  Babylonem,  et  non  vidit,  quia  fuerat  excaecatus. 
Hoc  autem  quod  sequitur :  Et  non  inexercitu  grandi, 
nequeinpopulomutto  facietcontraeumPharao  prxlium 
injactu  aggeris,  et  in  exstructione  vallorum,  ut  inter- 
ficiat  animas  multas :  dupliciter  intelligitur,  sive  rex 
iEgyptius  contra  Nabuchodonosor  regem  Babylonis 
veniens,,  non  poterit  praeliari,  neque  cum  parvo 
exercitu  tantae  resistere  multitudini :  sive  ipse  8e- 
decias  expugnabitur  a  Pharaone,  a  quo  speravit 


nam  parlem  dicitur :  Catulus  tconis  Juda  (Genes. 
xLix.  9).  In  contrariam  :  Adversarius  noster  diabolus 
quasi  leo  rugiens  circuit{l[Petr. y,S).Ei  illud  in  psalmo: 
Insidiatur  in  1 95  absconditis,  sicut  leo  in  cubili 
suo :  insidiatur  ut  rapiat  pauperem  {Ps.  ix,  9).  In 
bonam  partem  de  aquila  dicitur,quodjustusdives 
effectus  faciat  sibi  aias  sicut  aquilae,  utpossitreverti 
in  domum  praecessoris  sui.  Et  in  Isaia  scriptumest, 
quod  justi  pennas  afferant  sicut  aquil8e(/«a.  xl)  :  cur^ 
rant  et  non  lassentur :  ambulent,  et  non  esuriant. 


(a)  H»c  antea,  quasi  alia  ab  Hebrceo,  interpretatio  indusa,  alioque  erat  oharactere  pr»notata. 


46S 


COMMENTARIOnUM  IN  BZEGHIBLEM  LIB.  VI,  GAP.  XVII. 


166 


Reote  autem  ille  qui  dixerat :  Foriitxtdine  faciam,  et  A  '^^^^  f(^io  iignum  aridum.  Ego  Dominus  locutus  sum 


sapientiaintelligentise  auferam  terminos  gentium^etvi' 
re^  earumdeprxdabor:  et  commoveho  civitates  qux  ha- 
bilantur,  et  orbem  terrarum  universum  apprehendam 
manu  quasi  nidum^  et  sicut  confracta  ova  (/6td.,,  x, 
13, 14},Dunc  sub  persona  aquils  describitur  :  quod 
nequaquam  velit  de  Libano,  qui  interpretatur  can- 
dor^  et  refertur  ad  tbymiama,  parvula  atque  humi- 
liavirgulta  perstringnre,  sed  summitates  cedrorum, 
et  de  principibus,  ac  de  stirpe  regia,  juxta  illud 
Abacuc  :  Escos  ejus  eledx  [(Abac.  i,  16).  Ponitque 
testamentum,  cum  his  quos  ceperit,  ut  regi  Baby- 
lonio  colla  submittant,  et  impleantillud  quod  Apo- 
stolus  loquitur:  Quo%  tradidi  SatansSyUt  discantnan 
blasphemare  (l  Tim.  i,  20).  Et  in  aiio  loco  :  Quostra- 


et  facio.  Hoc  quod  in  Septuaginta  legitur  :  Et  dabo 
de  capite  ramorum  ejus,  de  Theodotionis  editione  ad- 
ditum  est.  Rur.^umque  quod  sequitur  :  Et  ramiejus 
restitueiiiur^  obclo  pr«notandum  est,  quia  in  He- 
braico  non  habetur.  Verus  Nabuchodonosor  prop- 
terea  sumit  de  medulla  cedri  sublimis,  de  vertice 
ramorum  ejus,  ut  sit  regnum  ejus  humile,  et  non 
elevetur.  Dominus  autem  Deus  Pater  omnipotens, 
qui  locutus  est  ad  Ezechielem,  toUit  de  stirpe  re- 
gia,  et  de  genere  David  ;  et  plantat  super  montem 
excelsum  et  eminentcm,  qui  loquitur  in  psaimo  : 
Ego  autem  consiituius  sum  rex  ah  eo  super  Sion  mon- 
tem  sanctum  ejus  [Ps.  ii,  6).  Defecerat  enim  prin- 
ceps  de  Juda,  et  dux  de  Israel,  donec  veniret  cui 


didi,inquii,Satanseinintericumcamis,utspiritussalvus  n  repoeitum  est  :  et  ipse  erit  exspectatio  ge.itium 


fUU  (I  Cor.  v).  Non  debemus  ergo,si  lorsitan  ob  ali- 
quod  peccatum  decongregationefratrum  et  de  domo 
Dei  ejicimur,  reluctari  :  sed  SBquo  animo  latam  in 
D08  ferre  sententiam,  et  dicere  cum  Propheta 
(Mich.  VII,  9),  Iram  Domini  sustineho^  quoniam 
[Al.  qiu]  peccavi  ei,  donec  justificet  causam  meam,  et 
csiera.  Et  frequenter  evenit,  ut  alteri  subditi  ad 
alteram  transeamus,  qui  nobis  suum  repromittat 
auxilinm  ;nec  faciatinpristinasententiapermanere. 
Qnod  omni  ratione  vitandum  est,  ne  siccentur  pal- 
mites  nostri  et  germina  arescant  :  et  contra  pac- 
tom  Dei  facere  credamur. 

(Vers.  22  seqq.)  Hxc  dicit  Dominus  [Vulg.  addit 
Deus]  :  Et  sumam  ego  de  medulla  cedri  sublimiSy  et 
ponam  de  vertice  ramorum  ejus ;  tenerum  distringam, 


(Genes.  xlix).  Iste  erupitin  germen,  etfecit  fructum, 
et  cedros  omnes  sua  sublimitate  superavit :  ita  ut 
habitent  sub  eo  omnes  volucres  copli,  et  cuncta  vo- 
latilia  illius  protegantur  umbraculo.  De  quo  dicit 
Abacuc  :  Cornua  in  manibus  ejusy  ibi  abscondita  est 
foriitudo  ejus  (Ahac.  iii) ;  et  qui  congregare  deside- 
rat  quasi  gallina  pullos  suos  sub  alas  suas  (Maith, 
xxiii) :  ut  omnia  rcgionislignacognoscant  quod  ipse 
sit  Dominus.  Tropologice  de  credentibus  loquens  : 
Istc  est  qui  Israel  quondam  sublime  lignum  humi- 
liavit,  et  exaltavit  humilem  gentium  populum,  qui 
exsiccavit  lignum  viride  Judffiorum,  florens  et  ger- 
minans  in  Lege  et  Prophetis ;  et  frondere  lecit 
lignum  aridum  nationum:  ut  quod  semper  locutus 
est,  opere  compleret.  Hoc  idem  significant  [Al.  si- 


etplantabo  supermontem  exceisumet  emineniem:  in  C  gnificans]   Simonis  in  Evangelio  verba  dicentis  : 


numts  sublimi  Israel  ptantabo  illud.  Ei  erumptt  in 
germen^  et  faciet  frucium,  et  erit  in  cedrum  magnam, 
et  habitabunt  sub  ea  omnes  volucres :  universum  vola- 
tile  sub  umbra  frondium  ejus  nidificabit.  Et  scient 
omnia  ligna  regionis,  quia  ego  Dominus  humiliavili' 
gnum  sublime,  et  elevavi  [Vulg.  exattavi]  lignumhu- 
mile,  et  siecavi  lignum  viride,  et  frondere  feci  lignum 
aridum^ego  Dominus  locutus  sum  108  et  feci.  LXX  : 
Quia  hsec  didt  Adonai  Dominus  :  Et  auferam  ego  de 
tlectis  cedri  de  vertice  ^  et  dabo  de  capile  ramo- 
rum  ejus  *,  decorde  eorum  auferam,  et  plantabo  super 
moniem  excelsum,  et  suspendam  illud  in  monte  sublimi 
lsrael,eiplantabo,€tafferet  germen,et  faciet  fructum,et 
erii  in  cedrum  magnam,  et  requiescet  sub  ea  omnis 


Eccehicpositusesi  in  ruinam^etresurreciionemmuUO' 
rum  (Luc.  ii,  34).  Etgranum  sinapis,  quod  cum  mini- 
mumsitomnibusseminibus,postquaml97creverit 
avium  habitaculum  est  (Matth.  xiii,  32).QuidamaIi- 
ter  interpretantur,  lignum  sublime  humiliatum,  et 
humile  exaltatum,rererentes  ad  passionem  Domiui 
Sal  vatoris.  Qui  cum  in  forma  Dei  essetj  non  est  rapinam 
arbitraius  xqualem  se  esse  Deo:sed  exinaniviise,  for- 
namserviaccipiens(Philipp. \iii,6^7)\  et  postresurre- 
ctionem, ipsum  lignum  postea  sublimatum  est,  quod 
198  prius  virens,  morte  siccatum,et  postea  revi- 
viscens,  pristinum  receperit  virorem.  Alii  Judaice 
utrumque  referunt  ad  Israel ;  quod  primo  adventu 
humiliatus  sit  et  arefactus  :  et  secundo  restituatur 


(wis,etomnevolatilesubumbraejusrequiescet^etrami  D  inpristinum  statum,impleto  illo  quod  dicit  Aposto- 
ejiu  resiituentur  *,  et  scient  omnia  ligna  campi,  quia      lus  Paulus  :  Cum  intraveril  plenitudo  gentium,  tunc 
ego  Dominus  qui  humilio  lignum  excelsum,  et  e.valto      omnis  Israel  satvus  fiet  (Deut.  v,  9,  10). 
Itgfium  hunale  :  et  arefacio  lignum  viride,  et  germi- 


LIBER  SEXTUS. 


1#7-1M  Putabam  quod,  medio  serpente  con- 
foBso,  non  reviviscerent  bydra!  novella  plantaria,  et 
jnxta  fabulas  poetarum,  Scylla  mortua,  nequaquam 
in  me  Scyllsi  ssevirent  canes,  qui  iatrare  non  ces* 


sant :  et  haereticis  Dei  percussis  manu,  ne  tenta- 
rentur,  si  fieri  potest,  etiam  electi  Dei  (Matth.  xxiv), 
haeresis  ipsa  non  moritur,  hffireditariis  contra  nos 
odiorum  suorum  catulis  derelictis,  qui  nostra  simu- 


I«f 


S.  ETJSEBR  aiBRONTffl 


101 


laniet»  genitriciB  atttiquiB,  et  peliacis  UlysBia  vene- 
na  non  deserant :  labiaque  tantum  melie  circamli- 
nunt;  et  juxta  eloquiaScripturarum  {Ps,  uv),mol- 
lieruntverbasua  super  oleum  :  ipsi  autemsuntja- 
cula,  et  jacula  ignita,  qusB  scuto  fldei  repellenda  si- 
muletexstinguendaeunt.Haecdixi.liJiaEustocbium, 
ut  laborantem  in  mc  opere  propbetali,  et  hffireticis 
resistentem,  orationibus  juves,  et  sextum  volumen 
Bxplanationum  in  Ezechiel,  meo  ore,  suo  sensu  Do- 
minus  explicet  :  ejusdemque  Spiritu  gratia,  quo 
prophetis  revelata  sunt  qu»  scripta  legimus,  nobis 
quoquedisserentibus  revelentur,utpossimu8  dicere: 
Os  meum  aperuif  et  attraxi  spiritum  (Psal.  cxviii, 
431). 

(Cap.  XVIII.  —  Vers.  1, 2.)  Et  factus  estsermo  Do- 
mini  ad  me^  dicens  :  Quid  est  quod  inter  vos  parabotam 
vertitis  in  proverbium  istud  in  terra  Israet^  dicentes : 
Patres  comederunt  uvam  acerbam,  ef  f^rntes  fUiorum 
obstupueruni  [Vulg.  obstupescunt]  ?  LXX  :  Et  factus 
est  sermo  Domini  ad  me,  dicens  :  ->  Fili  hominis  : 
qux  est  parabola  haec  in  filios  Israel  dicentium  :  Pa- 
tres  comederunt  uvam  acerbam,  et  dentes  filiorum  obs- 
/upu^rttn/ f  Hoc  quod  Septuaginta  dixerunt, /i/t /lo- 
miniSf  in  Uebraiconon  habetur.Monet  autem  divina 
Scriptura  illud  quod  in  Exodo  dictum*est:  Egosum 
Dominus  Deus  tuus,  Deus  semulator,  qui  reddo  peccafa 
patrum  super  filios,usque  ad  iertiam  et  quartam  gene- 
rationem  his  qui  oderuntme,et  facio  misericordiam  in 
millta  kis  qui  diligunt  mCy  et  custodiimt  praecepta  mea 
(Exod.  X,  5 ;  Deut.  v,  9,  10).  Et  iterum  :  Deseendit 
Dominus  in  nube  et  astitit  juxta  Moyseny  et  invocavit 
Mayses  nomen  Domini^  et  transiit  Dominus  ante  faciem 
ejus^  et  invocavit  (a)  eum^  dicens :  Domine  Deus  misera^ 
tor  et  misericors,  patiens  et  multx  misericordise,  et 
verax,etJustitiam  servans,et  misericordiam  inmillia, 
auferens  iniquitutes,  et  injustitiaSy  et  peccata  :  et  non 
emundabit  100  iniquitates  patrum  superfilios  ei  su^ 
per  fUios  filiorum.in  tertiam  et  quartamgenerationem 
(Exod.  XXXIV,  5  seq.),  sic  accipi  debere,  quasi  pro- 
verbium,  et  parabolam,  ut  aliud  in  verbis  sonet, 
aliud  in  sensu  teneat ;  quod  in  parabola  quoque  dua- 
rum  aquilarum  supra  diximus.  Unde  et  Dominus  in 
septuagesimo  septimopsalmo  :  //jomam,  inquit,  tn 
parabolis  os  meum :  toquar propositiones  ab  iniiio  (Ps. 
Lxxvn,  15).  Et  in  Evangclio  parabolam  semcntis,  et 
lolii,  et  sinapis,  quod  cum  sit  minimum  omnium 
seminum,  in  magnam  consurgit  arborem  (Matih. 
xiii),  ita  proponit,  ut  aliud  praetendat  in  verbis,  aliud 
in  sensibus  tcneat.  Etnos  usquein  prssentem  diem 
putabamus  duo  testimonia  Exodi,  quae  supra  (Imp. 
xxix)  posuimus  non  esse  parabolam,  sed  simplicem 
explicaresententiam.Et  quamquam  non  auderemus 
quidpiamdicere,nec  vasfictileloqui  contra  figulum, 
quare  ita,  vel  ita  me  fecisti  :  tamen  scandalum  pa- 
tiebamur  occultum,  quod  i^justia  videretur  Dei, 


A  alium  peccare,  et  alium  laere  pMcata.  81  enlm  rMl« 
dit  peccatapatrum  superfilios  in  tertiamet  quartam 
generationem,  injustum  videtur  ut  alius  peceet,  et 
alius  puniatur.  Sed  ex  eo  quod  sequitur  :  his  qui  me 
0(ierttn/,comminationi8,8ive  prscepti  scandalum  86l- 
vitur.  Non  enim  ideo  puninntnr  in  tertia  et  quaita 
generatione,  quia  deliquerunt  patres  eorum,  cocti 
patres  potius  qui  fuernnt  peccatores  puniri  debue- 
rint ;  sed  quia  patrum  exstiterunt  emulatores,  ett 
oderunt  Deum  bereditario  malo,  et  impietate  iik 
ramos  quoque  de  radice  crescente.  Solent  in  ho6 
locoh8sretici,qui  vetas  non  recipiunt  Instmmentnfb, 
contra  creatoremdicere:  Quam  bonasetJustusDeot 
Legis  et  Propbetarum,  qui  quiescens,  et  eiletts  ad 
peccata  patrum,  reddit  his  qui  non  peecaveront ; 

H  immo  quanta  in  eo  crudelitas,  ut  iram  siiam  usqiie 
ad  tertiam  ot  quartam  extendat  (b)  generationem ! 
Quibus  nos  respondebimus^et  in  hoo  Dei  Creatoris 
clementiam  demonstrari.  Non  enim  truculentise  est, 
et  severitatis,  iram  tenere  usque  adtertiam  et  quar- 
tam  generationem,sed  signum  misericordie  poenam 
diiferre  peccati.  Quando  enim  dicit :  Donune  Deus 
miserator,  et  misericors,patiensetmultae  nriseraiionis ; 
et  infert :  900  reddens  iniquitatem  patrmn  swper  /(- 
lios,  et  filios  filiorum,  boc  indicat,  quod  taat»  mise- 
ricordiffi  sit,  ut  non  statim  puniat,  sed  sententiam 
differat  puniendi.  Sin  autem  vindicta  pcccantium 
difTerturin  tertiamctinquaitam  generationem,cam 
justis  sanctisque  quid  amplins  facit.  Sequitur  :  Et 
servans  fustitiam  et  misericordiam  in  multamillia,  his 
qui  custodiunt  mandata  ejus.et  faciunt  prsecepta  illim. 

C  Scriptum  est  in  Proverbiis  :  Sicutuva  acerbadenii- 
bw  noxia  est,  et  fumus  oculis  :  sic  iniquitas  his  qui 
utnnlurea(Proif.x,26).  Ex  quo  perspicuum  est,  nott 
aliorum  dolere  dentes  et  obstupescere,  sed  eoratn 
qui  uvam  acerbam  comedcrint.Est  autem  loci  isticA 
hic  sensus ;  quomodo  si  quis  velit  dicere  :  Patres 
uvam  acerham  comederunl,  et  dentes  filiorum  obst^f- 
ptt^run^ridiculum  est,  et  nullam  habens  consequett- 
tiam  :  sic  iniquum  est  atque  perversum  peccarepa- 
tres,  et  filios  nepotesque  cruciari.  Sunt  quihocquod 
in  Exodo  scriptura  est :  Deddens  iniquilates  patrum 
super  filios  in  tertiam  et  quartam  generationem^  ita 
edisserant,  ut  ad  animam  iiumanam  sententiam  re- 
ferant,  patrem  in  nobis  ievem  [At.  lenem]  punctum 
sensuum  etincentivavitiorum  esse  dicentes ;  fllium 

{)  vero,  si  cogitatio  peccatum  conceperit ;  nepotes,  si 
quod  cogitaveris  atque  conceperis,  opere  perpetra- 
veris  ;  pronepotem  autem,  hoc  est.quartam  genera* 
tionem,  si  non  solum  feceris  quod  malum  est  etsc^ 
lestuiB,  sed  in  tuis  sceleribus  glorieris,  secundum 
illud  quod  scriptum  est  (Ibid.,  xviii,3)  :  Impius  cum 
im  profttndummalorumvenerit,contemnitl.4l.  contem- 
net].  Deus  igiturprimos  etsecundos  stimulos  cogita- 
tionum,  quas  Graeci  izpoTza^zia^  vocant,  sine  quibus 
nullus  hominum  esse  potest,nequaquam  punit;  a*l 


(a)  Duas  voces,ettm dicenSfCnm  neque  penes  LXX,      que  adjutus  mss,  sufft^agio,  delet. 
neqne  in  HebrsQO  eint  codice,  Viotorius  saorum  quo-        (6)  vitiose  Martian,  legerat  gubemationem. 


169 


COMMENTARIORDM  IN  EZECHTELEM  LIB.  VI.  CAP.  XVHI. 


m 


bL  cogitata  quis  facere  decreverit,aut  ipsa  quas  fece- 
.rit,  nolaerit  corrigcre  poenitentia.  Unde  scriptum 
est :  NuUus  kominum  sinepeccatOjnecsi  unius  quidem 
diei  fuerU  vHa  ejus.NumerabiUs  autemannivitx  illius 
{Prov.  XL,  9j.  £t  in  alio  loco  :  Quis  gloriabitur  cas- 
tum  se  kabere  corf  Et  rursum  :  Astra  quoque  non  sunt 
numda  in conspectu  ejus :  et  adversus  Angelos  suos  per- 
versum  quid  excogitavit  (Job  xxv,  5).  Sin  autem  su- 
blimis  illa  natura  peccato  non  caret,quid  dicendum 
est  de  hominibus,  qui  fragili  carne  circumdati,  de- 
bent  loqoi  cum  Apostolo  :  901  Miserego  homo.quis 
me  liberabit  de  corpore  mortis  hujus  (Rom.  vii,  24)  ? 
Et  iUodyUt  cum  omnia  fecerimu8,debeamus  dicere  : 
Servi  inutiles  sumus  :  quod  debuimus  facere,  fecimus 
{Lae.  XVII,  10).  Et  :  iVt&i  Dominus  xdificaverit  dO' 
flnrm,  in  vanum  laboraverunt  qui  xdificant  eam  :  nisi 
Oominus  eustodierit  civitatemjrustra  vigilat  qui  cus- 
lodit  eem  (Psal.  cxxvi,  1, 2).  Ad  probationem  autem 
hqjas  rei,  ncquaquam  primus  pulsus  cogitatio- 
niSy  immo  parvus  mentis  instinctus  puniatur  a  Deo, 
eed  ei  quod  mente  conceperis,  opere  consumes,  il- 
iud  de  Genesi  proferendum  est  :  Cham  peccavit^ir- 
ridens  nuditatem  patris;  et  sententiam  non  ipse  qui 
riflit,  sed  filius  ejus  suscepit  Gbanaan  :  Maledictus, 
ait,  CKanaan  ;  servus  erit  fratrum  suorum  (Genes.ix). 
Qoae  enim  justitia  est,  ut  pater  peccaverit,  et  in  fi- 
liam  sententia  proferatur?  Necnon  quod  in  contra- 
riam  partem  ponit  Apostolus  (1  Tim.  ii),salvam  esse 
mulierem,  si  filii  ejus  permanserint  in  ride,et  sanc- 
titate,  et  pudicitia,  videtur  sententia  justitiam  non 
habere,ut  si  filii  boni  fuerint  et  nepotes,  salventur 
parentes.  Qoanti  enim  parentes  sancti  sunt,et  ma- 
los  habent  Olios  :  et  e  contrario  quanti  parentes  pec- 
catores,  justos  et  sanctos  filios  generanl  ?  Ergo  se- 
condum  huncsensum  cuncta  accipienda  qu®  supra 
diximuSy  peccata  parentum  atque  generantium,  in 
rami8,noa  in  radice  puniri.Hoc  interim  de  prover- 
bio  sive  parabola  dixisse  sufficiat :  quod  Lex  et  Pro- 
phetA,  hoc  est,Exodus  et  Ezechiel,immo  ipse  Deus 
qni  et  hic  ibi  locutus  est,  nequaquam  in  sententiis 
diserepare  videatur  aut  hic  corrigere,quod  ibi  male 
dixerit.  Si  qnis  autem  vel  meliorem,  vel  alterum 
seosam  potuerit  reperire,qui  contrariorum  inler  se 
testimoniorum  scandalum  tollat,  illius  magis  ac- 
qaiescendom  sententis  est. 

(Vers.  3,  4.)  Vivo  ego,  dicit  DominuSy  si  erit  vo- 
his  uiira  paraboia  hxc  in  proverbium  in  Israel.  Ecce 
onmes  animx  mex  sunt :  ut  anima  patris,ita  et  ani- 
ma  ^/tt  mea  est.  Anima  qux  peccaverit^psa  morietur. 
LXX  :  Yivo  ego,  dicit  Adonai  Dominus^si  fuerit  uttra, 
u£  dtcatur  hsec  parabola  in  Israel :  quia  omnes  animx 
sunt.  Quomodo  anima  patris,  ita  anima  filii 
mea  est,  Anima  quae  peccaverit  ipsa  morietur. 


A  Quid  significet,  Vivo  ego,  dicit  Dominus^et  parabolat 
vcl  proverbiumjSupvsL  plenius  diximus  :  quae  nequa- 
quam  dicitur  in  Israel,  sed  in  his  qui  Dei  notitiam 
non  habent,ncc  possunt  perspiscere  veritatem.Om- 
nes,  inquit,animaB  meae  sunt ;  juxta  creaturam,non 
juxta  meritum  :  ut  Moyses  appellabatur  homo  Dei, 
de  quo  scriptum  est  :  Oratio  Moysi  hominis  Dei 
(Deut.  xxxiii,  l).Et  Elias  qui  ad  quinquanginta  mi* 
litum  principem  loquebatur  :  Et  si  homo  Dei  ego 
sum,  descendat  ignis  de  copIo  super  te,  et  super  quin" 
quaginta  a  viros  (IV  Reg.  i,  12).  Homo  vero  peccati 
et  Olius  iniquitatis,non  vocatur  homo  Dei,sicut  ser- 
vus  et  famulus  Dei  hi  appellantur,  de  quibus  dici 
non  potest  :  Omnis  gui  facit  peccatum,  servus  est  pec- 
eati  (Joan.  vin,  34).  Et  iterum  :  A  quoenim  quisvin' 

P  citur,ejus  et  servus  est  (II  Petr.  ii,19).  Sicut  peccata 
Oliorum  non  nocent  patribus,sic  peccata  patrum  ad 
filios  non  redundant ;  sed  anima  quae  peccaverit^ 
ipsa  morietur  non  abolitione  substantiae,  sed  ex 
ejus  consortio,  qui  dicit :  Ego  sum  vita  (Joan,  xrv,6). 
Et  alibi  loquitur  :  Omnis  qui  vivit  et  credit  in  mCynon 
morietur  in  setemum  (Ibid.  xi,  26).  Et :  Amen^  amen 
dico  vobis  :  qui  sermonem  meum  custodierit,  mortem 
non  videbit  in  sempitemum.  Vita  enimnostra  abscon- 
dita  est  cum  Christo  in  Deo  (Ibid.  viii,  51)  :  quia 
[Al.  qua]  victuri  sumus  quando  Ohristus  apparuerit 
vita  nostra  in  gloria  (Coloss,  iii  3)  ;  et  implebitur 
illud  quod  scriptum  est :  Amen  amen  dico  vobis  :  qui 
sermonem  meum  audit^et  credit  ei  qui  misitme^habet 
vitimxternam:  et  in  judicium  non  venit.sed  transibit^ 
de  morte  in  vitam  (Joan.  v,  24).  Illud  autem  quod  a 

C  Baiam  dicitur  :  Moriatur  anima  mea  in  animabus 
justorum  (Num.  xxiii,  10) :  hunc  habet  sensum,  ut 
cupiat  mori  sa?culo  atque  peccato,  ac  vivere  cum 
justorum  animabus,  quorum  vita  Christus  est,  et 
possunt  cancre  :  Placebo  Domino  in  regione  vivenlium 
{Ps.  cxrv,  9).  Non  est  enim  Deus  mortuorum,  sed  vi" 
vorum  (Maith.  xxii,  3i).  Et  si  Balaam,  ut  (b)  verisi- 
mile  est,in  linguam  nostram  translatum,t;a?iumj9a- 
pulum  sonat :  per&picuum  est  quod  vanus  prius  gen- 
tium  populus  desidcret  habere  consortium  cum 
animabus  justorum,  Abraham,  Isaac  et  Jacob,  qui 
euOs;,  id  cst,  recti  et  203  justi  nuncupantur.  Unde 
et  Geneseos  liber,  ex  eorum  vocabulo  (c)  nomen  ao- 
cepit. 
(Vers.  5,6  seq.)  Et  vir  si  fuerit  justus,  et  fecerit 

p  judicium  et  justitiam  ;  in  montibus  non  comederit,  et 
oculos  suos  non  levaverit  ad  idola  domus  Israel ;  et 
u.xorem  proximi  sui  non  viotaverit,  et  ad  mulierem 
menstruatam  non  accesserit;  et  hominem  non  constris- 
taverit ;  pignus  debitori  reddiderit ;  per  vim  nihil  ra- 
puerit;  panemsuum  esurienti  dederit ;  el  nudum  ope- 
ruej'it  vestimento  ;  ct  ad  usuram  non  commodaverit  ; 


(a)  Pro  viros,  inquit  Victor.,apud  omnes  est  suoSy 
sieaue  babenl  aliquot  ms.  coda. 

(p.  Sic  putaremalim  scriptum  abHieronymo,quam 
reri»tfnum,quod  in  Vatic.  quidem  est  ras.  et  Victo- 
rios   probat.  Vcrissime  enim  non  vanum  populum^ 

sed  absorptionem^  sive  pemiciem  ab  Hebraico  ^^ 

Patiol.  XXY. 


sonat  et  nomen  DjrSl. 

(c)  Scite  in  cam  judajorum  opinionem  concedit, 
Gencsislibrumdenolari,ubi  Liber  recti  laudatur  Jo- 
sue  X,  43,  et  Samuel  I,  xxviii.  Paria  habet  in  caput 
Isaiae  xliv  :  Unde  et  tiber  Geneseos  appetatur  ev)6sTC| 
id  est  justorum,  Abraam  Isaac  et  Israel. 


171 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


m 


et  ampltus  non  acceperit ;  ab  iniqvttate  averterit  ma-  A.  nici  judicarit,ut  non  accipiat  perdonam  pauperis  in 


num  smm ;  judicium  verum  fecerit  inter  virum  et  vi- 
rum ;  in  praeceptis  meis  ambulaverilf  et  judida  mea 
custodierity  ut  faciat  veritatem  :  hic  ju^tus  est,vita  vi- 
vet  dicit  Dominus  Deus,  LXX  :  Homo  autem  qui 
Juerit  justus,  qui  facit  judicium  et  juslitiam  ;  super 
montes  non  comederit,  et  oculos  suos  non  levaverit  ad 
cogitationes  domus  Israel;  etuxoremproximi  sui  non 
contaminaveritfCt  ad  muliei^em  fluentem  san^uine  non 
accesserit ;  et  hominem  non  oppresserit ;  pignus  debi- 
tori  reddiderit ;  et  rapinam  non  rapuerit,panem  suum 
esurienti  dederit ;  et  nudum  operuerit  vestimento ;  et 
pecuniam  suam  ad  usuram  non  dederit  ;  et  amplius 
non  acceperit ;  ab  iniquitate  averterit  manum  suam  ; 
justum  judicium  fecerit  inter  virum  et  inter  proximum 


judiciojimplebit  praeceptum  Domini :  Sicutminoremt 
sic  et  majorem  judicabis  (Prov.  xviii,)  audacter  di- 
cens  :  Desideravit  anima  mea  desiderare  judicia  tua  in 
omni  tempore  [Ps,  cxviii,  40).  Et  iterum  :  Viam  veri- 
tatis  etegi,  judicia  iua  non  sum  obtitus  (Vers.  30).  Et 
in  eodem  psalmo  :  Cognovi  quia  justitia  [AL  justa] 
judiciatua  (Vers.  75) :  etin  tantam  proficict  beatitu- 
dinem,ut  intelligat  judicia  Domini,quaB  sunt  abys- 
sus  multa;  et  dicat  cum  Apostolo  :  0  profundumdi- 
vitiarum  sapientios  et  scientix  Dei,quam  inscrutabilia 
sunt  judicia  ejus,  et  investigabiles  viae  illius  (Rom.u, 
33).  Et  in  orationc  commemoret  :  Quoniam  judicia 
tuajucunda(Psal.  cxviii,39).  Post  judicium  sequitur 
justitia,quam  qui  habuerit,Cbristum  liquido  possi- 


ejus ;  in  prseceptis    meis  am6u/a&m7,  yti^fi/rca/tonex  ^  debit  qui  juxta  Apostolum   factus   est  nobis  jus- 


meas  custodierit  ut  faciat  eas  :  hic  justus  est,  vita  vi- 
vety  dicit  Adonai  Dominus.  Vultis,ait,scire  hoc  quod 
dictum  est :  Peccata  patrum  reddam  in  tertiam  et 
quartam  generationem  (Deut.  v,  9),  non  id  sonare 
quod  plerique  existimant ;  nec  esse  simile  huic  sen- 
tentiae  :  Patres  comederunt  uvam  acerbam,  et  dentes 
fitiorum  obstupuerunt  (Jerem.  xxxi,  29)  :  audite  quae 
illaturus  sum  :  si  fuerit  pater  justus^qui  haec  fecerit, 
et  illa  non  fecerit,et  habuerit  filium  pessimum,qui, 
desertis  virtutibus  patris,  se  flagitiis  manciparit  ; 
nonne  et  iste  vita  vivet  quia  justus  est;  et  ille  morte 
morietur,quia  omnia  perpetrarit,quae  pater  vitando 
justus  ciTectus  est?  Videamus  catalogum  virtutum 
patri8,qu83  mihi  videnturin  decem  et  septem  partes 
dividi.  Quorum  primumest,fecissejudicium;  secun- 


titia,  et  sanctificatio,  et  redemptio  (I  Cor.  i)  ;  ut 
faciatjustitiam  veram,Dec  personas(a)r6cipiatinju- 
dicio  ;  sed  de  sua  sciat  in  aliorum  judiciojustitia  ju- 
dicandum.  905  Tertium  est  in  montibus  non  co- 
medere,  quod  Judsi  existimant  ad  idololatriffi  per- 
tinere  peccatum.  Crebro  enim  legimus  in  Regum 
et  Paralipomenon  libris  :  Verumtamen  ab  excelsis 
non  recesstt.  Adhuc  poputus  immolabat  in  excelsis 
adolebat  incensum  in  sublimibus  (lll  Beg.  xy,  22; 
Paral.  xx),  hoc  Scriptura  significante,  quod  in 
montibus  lucisque,  idolis  hostias  immolaverint,  et 
thura  succenderint.  Nos  autem  dicemus  comedere 
eum  in  montibus,  qui  dicit  cum  Pharisaeo  :  Gratia 
ago  tibifDeus,  quod  non  sum  huic  similis  publicano : 
jejuno  bis  in  sabbato  :  decimas  do  omnis  substantise 


dum  huic  simile,  judicio  copulasse  justitiam  ;  ter-  C  meos  (Luc.  xviii,   42),  etc.   Et  e  contrario   Publica- 


tium,  non  comedisse  in  montibus ;  904  quartum, 
oculos  non  levasse  ad  idola,  sivc  ut  LXX  transtule- 
Tunifad  cogitationes  domus  Israel ;  quintum,uxorem 
proximi  sui  non  violasse  Sextum,menstruat®uxoris 
vitasse  compIexus.Septimum,hominem  non  contri- 
stasse,  sive,  ut  LXX  ediderunt,  oppressisse  per  po- 
tentiam  ;  octavum,pignus  debitori  reddidisse ;  no- 
num,pervim  nihil  rapuisse,veljuxta  LXX.rapinam 
non  ra pui5t^;decimum,  panero  suum  esurienti  de- 
disse  ;  undecimum,  nudum  operuisse  vestimento  ; 
duodecimum,adu8urampecuniamnondedisse ;  ter- 
tiumdecimum,nihilexhisquffidederitampliusacce- 
pisse;  decimumquartum,abiniquitateavertissema- 
num  suam;  decimum  quintum,  quod  simile  videtur 


nus  audiens  eum,  qui  dixerat :  Discite  a  me,  quia^ 
mitis  sum  et  humilis  corde  (Matlh.  xii,  29),  percutie- 
at  pectus  suum  manu,hoc  est,  pessimarum  cogita- 
tionum  thesaurum,et  oculos  ad  ccelum  non  audebat 
extollere.  Sed  et  illud  quod  alibi  dicitur  :  Majora 
te  non  requiras,  et  fortiora  te  non  scruteris  (Eccli,  iii, 
22),  omnes  haereticos  arguit  in  montibus  comedere 
superbiae  ct  Ecclesiasticam  despicere  simplicita- 
tem,et  nescire  de  se  scriptum  :  Deus  superbis  resisr 
titj  humilibus  autem  dat  gratiam  (Jacob.  iv,  6). 
Quarto  loco  ponitur,  et  oculos  suos  non  levaverit 
ad  idola  domus  Israel,  pro  quibus  Septuaginta  co- 
gitationes  transtulerunt.Idola  aulem,  id  est,  simu- 
lacra  qudc  de  suo  corde  finxerunt,  omnes  haBretioi 


primo,  sed  in  parte  diversum  est,  judicium  verum  -.  faciunt,  ad  quae  levant  cordis  oculo8,qui  falsitatem 

p^^:^^^  i^L : ^i  .  • -.:..^ : li -i ^,»,^^»^:..^  ..v^i....».:^^^  ..AM4^A4^n««.  T^r»- 


fecisse  inter  virum  et  virum^sive  proximum  suum; 
decimum  sextum,  in  prasceptis  Domini  ambulasse: 
decimum  septimum Judicia,et  justificationes  illius 
custodisse.  Quorum  singula  quid  velint,dicemus  in 
consequentihus.  Si  /tttfri/,ait,  vir  justus  ct  feceritjur 
dicium.  Scriptum  est  in  Proverbiis  :  Cogitationes  jus- 
torum  judicia  (Prov.  xii,5).  Qui  hanc  virtutem  pos- 
sederit,ut  nihil  sine  ratione  faciat  ct  judicio,potest 
illud  propheticum  dicere  :  Judicia  Domini  verajusti- 
fxcata  in  semetipsis  (Ps.  xviii,  10),  et  cum  recte  om- 


eorum  atque  mendacium  putaverint  veritatem.Do- 
mus  autem  Israel  simulacra  dicuntur,quffi  repe- 
riuntur  in  Ecclesia  ;  et  per  occasionem  falsi  nomi- 
nis  scientios,  simplices  quosque  seducunt,ut  philo- 
sophorum  dogmata  introducant  in  domum  Israeiy 
eorum  scilicet  qui  Dcum  mente  conspiciunt.Quinto 
loco  ponitur  :et  uxorem  proximi  sui  non  violaverit, 
sive  contaminaverit,  quod  aperte  adulterium  qui- 
dem  prohibet  ;  sed  ex  eo  quod  additur,  proximi 
sui,  nisi  omnis  homo  proximus  intelligatur,videtar 


(a)  Antea,  eodem  tamen  sensu  erat,  respiciat^ 


«3 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIBLEM  LIB.  VI.  CAP.  XVIII. 


!74 


esse  praceptum,  ut  ab  amicorum  nos  abstineamus  A  Romanis  conciliaret  auribus.  Sequitur  in  loco  septi- 


%0%  uxoribus  ;  inimicorum  vero,  et  ignotorum 
conjoges  libere  polluamus.  Proximus  ergo  omnis 
bomo  hominis  accipiendus,  juxta  parabolam  Evan- 
gelii,  qus  a  Salvatore  proponitur,  cujusdam  bomi- 
nis  qui  Jericbo  [Al.  Hi^richum]  descendens,  a  la- 
tronibus  vulneratus  est :  quando  interrogat  Pbari- 
8SUS,  qui  fuerit  proximus  ejus,  docens  illum  esse 
proximum,  qui  bene  fecerit.  Potest  juxta  mysticos 
intellectus  uxor  intelligi  sancti  viri,  sapientia,  di- 
cente  Saiomone  :  Ama  illam,  el  amplexabitur  te  : 
dilige  illam,  et  custodiet  te  [Prov.  iv,  6).  Quam  con- 
taminare  desiderat,  qui  aliorum  benedicta  repre- 
hendit,  et  facibus  accensus  invidisB,  sancta  violat, 
casta  comimpit,  pura  contaminat.  Sextum  est :  Et 


mo  :  Et  hominem  non  contristaverit^  sive,  ut  LXX 
transtulerunt,  non  oppresserit  per  potentiam.  Quo 
vitio  atque  peccato  nescio  quis  alienus  sit.  Et  iE- 
g}*ptii  enim  opprimebant  Hebrsos  per  potentiam. 
Unde  et  Abacuc  queritur,  quare  impius  opprimat 
justum  {Ahac.  i).  Atque  utinam  de  solis  bis  dicere- 
tur  qui  furis  sunt,  et  non  de  bis  qui  intus.  Solent 
enim  et  principes  Ecclesiarum  opprimere  plebem 
per  superbiam.  De  quibus  scriptum  est ;  Prindpem 
te  constituerunty  ne  eleveris  :  esto  inter  eos  quasi 
tiniw  ex  ipsis  {Eccli.  xxxii,  1).  Et  salvator  prifice- 
pit :  Qui  vult  inter  vosesseprimus,  sit  omnium  mini- 
mus  [Al.  novissimus]  {Matth.  xx,  27).  Quod  autem 
juxta  Hebraicum  dicitur,ef  hominemnoncontristaverit^ 


ad  mulierem,  sive  uxorem  menstruatam  non  acces-  B  ApostolicocongruittestimonioriVo/itecon/m^arcSpt- 


serit.  Per  singulos  menses,  gravia  atque  torpentia 
mulierum  corpora,  immundi  sanguinis  efTusione  re- 
levantnr.  Quo  tempore  si  vir  coierit  cum  muliere, 
dicnntur  concepti  foetus  (a)  vitium  seminis  trabere : 
ita  ut  leprosi  et  elepbantiaci  ex  bac  conceptione 
nascantar,  et  fceda  in  utroque  sexu  corpora,  parvi- 
tate  \AL  pravitate]   vel  enormitate  membrorum^ 
tanies  corrupta  degeneret.  Proecipitur  ergo  viris, 
at  noD  solum  in  alienis  mulieribus,  sed  in  suis  quo- 
qi>e,quil>as  videntur  legeconjungi  Scripturadicente: 
CresciU  ei  muUiplicamini,  et  reptete  terram  {Genes.  i, 
28),  certa  concubitus  norint  tempora,  quando  co- 
(mndum,  quando  ab  uxoribus  abstinendum  sit.  Quod 
qoidem  et  Apostolus  et  Ecclesiastes  sonant :  Tem- 
fns  ampleximdiy  et  tempus  longe  fieri  a  complexibus  Q 
[Eceles,  iii,  6).  Gaveat  ergo  et  uxor,  ne  {b)  forte  victa 
desiderio  coeundi  illiciat  virum,  et  maritus,  ne  vim 
faciat  uxori,  putans  omni  tempore  subjectam  sibi 
nse  debere  conjugii  voluptatem.  Unde  et  Paulus  : 
€i  noverit,  inquit,  unusquisque  possidere  vas  suum 
in  sametiiate  ei  pudidtia  (I  Thess.  iv,  4).  Pulchre  in 
lysii  Pythagorici  sententiolis  dicitur :  Adulter  est  {c) 
uoris  propriae^  amator  ardentior.  Quem  librum 
qaidam  in  Latinam  linguam  207  transferens,  mar- 
tyris  Xisti  nomine  voluit  illustrare :  non  considerans 
in  toto  volumine,  quod  in  duas  partes  frustra  divi- 
sit,  Christi  nomen  et  Apostolorum  omnino  reticeri. 
Nee  miram,  si  gentilem  philosophum  in  martyrem 
EtRomane  urbis  episcopum  transtulerit :  cum  Eu- 


ritum  sanctum,  qui  habitat  in  vobis  {Ephes.  iv,  30).  Bt 
inEvangelioquodjuxtaHebraeosNazarsilegerecon- 
sueverunt,  inter  maxima  ponitur  crimina,  qui  fra- 
tris  sui  spiritum  contristaverit.  Si  autem  tristitia  al- 
terius  interficit  contristantem,quid  de  iniquitate  et 
tyrannica  mente  dicendum  est,  cui  illud  convenit: 
Quid  gloriatur  terra  et  cinis  {Eccli.  x,  9)  ?  ut  oblitus 
condilionis  sudB  quomodo  plenus  pituitis,  felle,  ster- 
coribus,  et  post  paululum  vermibus  exarandus,  po- 
nat  in  ccelum  os  suum,  et  iingua  ejus  pertranseat 
usque  in  terram,  et  dicat  cum  vero  Nabuchodono- 
sor  :  Ascendam  in  ca^lum,  super  sidera  coeli  ponam 
thronum  meum,  et  ero  similis  Altissimo  {Isa.  xiv,  12). 
Octavumest:  Pignusdebitorireddiderit.  Nonomni 
debitori,  alioquin  multis  occasio  recipiendorum  pi- 
gnorum,  fiet  divitiarum  materia  :  sed  ei  debitori, 
de  quo  in  lege  scribitur,  quod  pauper  sit,  et  pro- 
prium  opposuerit  vestimentum,  et  ante  solis  occa- 
sum  oporimentum  recipere  debeat  {Deut.  xxiv), 
208  ne  cruciatus  frigore,  ciamet  ad  Dominum,  qui 
ultor  est  ejus  injuriffi.  Sin  autem  juxta  ea  qu®  se- 
quuntur,  panem  esurienti  dare  debemus,  et  nudum 
operire  vestimento  {Exod.  ii) :  quanto  magis  suum 
reddere,  si  tamen  debitoris  indubitata  paupertaa 
est  ?  Possumus  quoque  pignus  reddere  debitori, 
quando  ei,  cui  dilectione  conjungimur,  et  qui  nobis 
debet  mutuam  cbaritatem,  reddimus  pignus  suum, 
nihil  debili  ejus  apud  nos  ultra  retinentes.  Nonum 
possidet  locum  :  Per  vim  nihil  rapuerit,  sive  juxta 
Septuaginta,rapinam  non  rapuerit.  De  raptoribus  et 


Bd>ii  quoque  Cssariensis  primum  pro  Origene  li-  D  Apostolus  loquitur,  quod  inter  cseteros  peccatores 


bram.  Pamphili  martyris  vocabulo  commutarit,  ut 
fiicilios  tali  laudatore  libros  impiissimositsp\  ip^u)v 

{a';  Hoc  refer  illam  MneiB  Gazensis  sententiam  in 
Dialog^o  ante  medium,  lirel  xat  to^v  *E6pa(a>v  xov  v6- 
;i9v  7:po7(£(rai,  etc,  qude  sic  habent  Latine,  Nam  et 
fUebrieorum  tegem  admittOi  ause  corpore  fcede  vitiati 
haminis  patrem  adjudicavit  tapidationi,  eo  quod  ob 
iatemperantiam  purgationem  conjugis  non  exspeclave- 
rii,  unde  materice  redundantiat  et  turpissimus  prolis 
marbus  exstitit.  Vid.  Levit.  xx,  18. 

(b)  Hunc,  ubi  se  cundis  curis  recognovit  Martia- 
asuSy  iocam  in  Sup  plemento  post  tomi  v  Prsefatio- 
nem,  ex  cod.  Gorbeien  si  littens  Longobardicis,  ut 
ipae  vocat,  exarato  ante  annos  octingentos,  sic  mu- 
tat,  ne  desidcria  coemii  csM  virwn ;  de  eo  scUioet 


ne  vescendum  quidem  cum  hujuscemodi  sit:  omnis- 
que  rapina  mixta  violentiae  est  (I  Cor.  vi).  Nisi 

quo  laborat,  menstruo. 

{c)  De  hoc  Xysti  libello,  quem  Rufinus  Latine  ex- 
plicavit,  recole  quse  in  Epist.  133,  num.  3,  et  Gom- 
ment.  in  Jerem.  cap.  xxii,  replicat  S.  doctor,  quas- 
que  nos  ibi  annotavimus.  Quae  hsec  ejus  iaudatur 
sententia  sub  numero  138,  ita  effertur  :  Adulter 
etiam  proprise  uxoris  e%t  impudicus  omnis,  vel  amator 
ardenlior,  Paria  habet  Athenagoras  Legatione  pro 
Ghristianis,  et  Glemens  Alexandrinus  in  Psdago^o 
II,  cap.  10.  Quin  et  Publius  Syrus  exethnicis.  Dio* 
tum  quoque  illud  de  Otbone  notissimum  est, 

Uxoria  modchus  cooperat  esy  8U«« 


13B 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


176 


enim  vis  fuerit  illata,  rapina  non  prolicit.  Est  autem  A  pc^nis.  Hoc  quod  loquimur,  si  tamen  Ghristi  sumug 


et  sancta  violentia,  rapinaque  optabilis,  de  qua  scri- 
bit  et  Evangelium  :  A  diebus  Joannis  Baptistx  re- 
gnum  ccelorum  vin  patitur,  el  violenti  diripiunt  illwl 
(Matth,  XI,  12).  De  qua  et  Judas  frater  Jacobi  lo- 
quitur :  Et  alios  quidem  de  igne  {a)  rapite :  aliorum 
vero  qui  judicantur  miseremini  (Judx  23).  Et  c  con- 
trario  adversariae  potestates  in  pernicicm  corum 
quos  rapiunt,  praedam  rapere  festinant.  Quod  signi- 
ficat  ct  Jacob,  dicens  :  Beslia  mala  comedit  eum : 
bestia  mala  rapuit  Joseph  (Genes,  xxxvii.  33).  Unde 
et  oves  Domini  quae  sequuntur  eum,  non  rapiuntur 
de  manibus  pjus.  Et  ipse  dicit  :  Pater  quod  dedit 
mihi^  omnibus  majus  est^  et  nemo  potest  rapere  de  ma- 
nu  [Al.  addit  tnea]  Patris  mei  (Joan.  x,  29).  Ex  quo 


immoquodprophetacommeinoratpaniscredentium, 
est  ct  csurientium.  Qui  omnino  non  dandus  est  his, 
qui  raanducaverunt  et  biberunt  et  saturati  sunt,  et 
incrassati  calcitraverunt,  de  quibus  dicitur:  Vae  qui 
saturaii  estis  nunc,  quia  esurietis  (Luc.  vi,  25),  ne 
evomant  illum,  dicente  Salomone  :  Evomet  enim  et 
contaminahit  sermones  tuos  Iwnos  (Prov,  xxiii.)  Quod 
aliis  verbis  Salvator  loquitur  :  Ne  detis  sanctumca" 
nibus  :  ncque  miitatis  margaritas  vestras  ante  porcos 
(Matth.  vii,  6).  Undecimum  possidel  locum  :  Et  nu- 
dum  operuit  vestimento.  Qui  senno  juxtasuperioris 
versiculiexplanationem.dupliciterdisserendusest: 
ut  et  nudis  tribuamus  operimentum,  Salvatore  di- 
ccnte  :  Nudus  eram,  et  operuistis  me  {Matth.  xxv),  et 


perspicitur,  una  Patris  Filiique  potestas,  virlus  at-  ^  nudis  fideatque  virtutibus  tribuamus  vestimentum 


que  substantia.  Si  enim  de  Filii  manu,  quae  dedit 
Pater,  nemo  potest  rapere,  et  haec  eadem  in  Patris 
manu  sunt  quae  non  rapiuntur  ab  eo,  liquido  com- 
probatur,  omnia  Patris  et  Filii  esse  communia, 
et  in  Filii  manu  tenere  Patrcm,  sicut  Patris 
manu  tenentur  quae  Filii  suot.  Decimum  est  : 
Panem  suum  esurienti  dederit.  Per  quod  docemur 
eleemosynam  non  saturis  faciendam,  sed  esurienti- 
bus :  nec  dandum  panem  his  qui  ructant  plenilu- 
dine,  sed  his  qui  inanitate  cruciantur.  In  pane 
autem  omnis  continetur  cibus.  Et  significanler  di- 
citur,  suum :  ne  de  rapinis,  et  usuris  et  alieno  malo 
quaesitum  panem,  vertamus  in  misericordiam  :  Re- 
demptionem  enim  animx  viri  (Prov.  xiii ,  7) , 
%09  proriaedivitim. Quod  multos  faccreconspicimus. 


Ghristi,  de  quo  scriptum  est :  Quotquot  enim  in  Chri- 
sto  baptizati  estis,  Christum  induistis  (Galat.  iii,  27). 
IToc  vestimento  nudus210erat,qui  vestem  nonha- 
bens  nuptialem,  projectus  est  de  convivio.  De  hac 
nuditate,  ot  ad  Jerusalem  Dominus  loquitur:  Tu  au~ 
tem  eras  niida  ct  confusione  [Al.  confusionis]  plena 
(Supra  XVI,  7).  Duodecimum  numerum  tenet ;  Et  ad 
usuram  non  commodaverit,  sive  ut  LXX  transtuJe- 
runt,  pecuniam  suam  ad  usuram  non  dederit.  In  He- 
braico  cunctarum  specierum  usura  prohibetur  ;  in 
LXX  tantum  pecuniae.  Juxta  quod  et  in  quarto  deci- 
mo  psalmo  scrijitum  est :  Qui  pecuniam  suam  non 
dedit  ad  usuram  (Psal.  xiv,  5).  Et  quomodo  dicitur : 
Fatri  tuo  non  fenerabis,  alieno  aui^m  fenerabis 
(Deut.  XV,  G»  et  xxiii,  10).  Sed  vide  profectum  :  In 


clientes  et  pauperes,  et  agricolas :  ut  taceam  de  mi-  C  principio  Legis  a  fratribus  tantum  fenus  tollitur;  in 


litantium  et  judicum  violentia,  qui  opprimunt  per 
potentiam,  vel  furta  committunt,  ut  de  mullis  parva 
pauperibus  tribuant,  et  in  suis  sceleribus  glorientur. 
Publiceque  diaconus  in  Ecclesiis  rccitet  offerentium 
(b)  nomina:  tantum  offert  illa,  tantum  ille  pollicitus 
est,  placentquesibi  ad  plausum  populi,  torquenteeos 
conscientia.  Damusque  materiam  miscris,  ut  gau- 
deant,  ad  ea  quae  tribuunt,  et  non  lugeant  ad  ea  quae 
rapuerint.  Melius  autem  est  utintclligamus  panem 
justi  eum  esse  qui  dicit :  Ego  sum  panis  vivus,  qui 
de  cobIo  descendi  (Joan.  vi,  biy*  et  quem  in  oratione 
nobistribui  deprecamur:  (c)  Panemnosirumsubstan- 
tivum^  sive  supervcnturum  da  nobis  (Matth.  vi,  11) ; 
ut  quem  postea  semper  accepturi  sumus,  in  prae- 


propheta  ab  omnibus  usura  prohibetur,  dicente  Eze- 
chielc  :  Pecuniam  suam  non  dedit  ad  usuram.  Porro 
in  Evangelio  virtutis  augmentum  est,  praecipiente 
Domino  :  Feneramini  his  a  quibus  non  speratis  red- 
pere  (Luc.  vi,  35).  Sequitur  in  tertio  decimo  looo  : 
Et  amplius  non  acceperit.  Putant  quidam  usuram 
tantum  esse  in  pecunia.  Quod  praevidens  Scriptura 
divina,  omnis  rei  aufort  superabundantiam,  utpl|i8 
non  rccipias  quam  dodisti.  Solei^t  in  agris  frumenti 
etmilii,vini,etoIei,caBterarumque8pecierumusur© 
exigi,  sive  ut  appellat  sermo  jdivinus,  abundantix  : 
verbi  gratia,  iit  hyemis  t^mpore  demus  decem  mo- 
dios,  et  in  messe  recipiamus  quindecim,  hoc  est, 
ampIiuspartemmediam.Quijustissimumseputave- 


senti  sroculo  quotidie  mcreamur  acciperc.  Hunc  pa-  n  rit,  quarlam  plus  accipiet  portionem,  et  solent  ar- 


ncm  justus  esurientibus  tribuit,  de  quibus  scriplum 
est:  Beati  qui  esuriunt  et  sitiunt  (Matlh.  v,  6).  (juia 
qui  justus  cst,  comraunem  omnium  pancin,  suum 
facit  proprium,  qui  defecerat  in  Judaja,  propheta 
dicente  :  Aujcram  ab  eis  fortitudinem,  sive  baculum 

(a)  Penes  Rabanura,  de  igne  rapienles,  aliisautem 
miseremini  in  limore. 

(6)QuarahicHieronyraus8uggillatconsuetudinem, 
recitandi  ofTcrentium  nomina,  ctiam  per  id  fcre 
temporisInnocentiusIepistol.adDecentium,nura.5, 
improbavit,  edicens  ut  fidelium  oblaliones  DeOj  non 
populo,  nec  publica  diaconi  rccitatione,  sed  tacita 
sacerdotisortt/wnecommendentur.  Ejus  praBceptum 


gumentari  ac  dicere  :  Dcdi  unum  modium,  qOi  sa- 
tus  fecit  decem  modios.  Nonne  justum  est,  ut  me- 
diura  modium  de  meo  plus  accipiam,  cum  ille  mea 
liberalitatc,  novem  etsemisdemeo  habeat?  Nolita 
errarCy  inquit  Apostolus,  Deus  non  irridetur  (Galat, 

Francofordienseconciliuman.794instauravit,  edito 
decrcto,  de  non  reciiandis  nominibus  antcquam  ohlO' 
tio  oflcraiur. 

(c)  Swbstanlivuju  hic  vocat  ci  superventurum  panem, 
quera  alibi  snpcrsuhsUmtialemj  peculiaremj  prmdpU' 
umei  crasttnum  intelligit.  Vide  hac  do  re  commenta- 
rium  eruditissimum  in  Matth/ei  caput  &ex.tum  Mart. 


m 


COMMBNTARIORUM  IN  EZEGHIELRM  LIR.  VI.  CAP.  XVIII. 


m 


Ti,7),  Respondeat  enim  nobis  brevitcrfenerQtor  mi-  A. 
sericors :  ulrum  babenti  dederit,  an  non  habcnti  ?  Si 
habeDti,  utique  dare  non  debuerat,  sed  deditquasi 
non  habenti.Ergo  quareplusexigitquasiabhabente? 
Alii  pro  pecunia  fenerata  solentmunuscula  accipere 
diversi  generi8,et  non  intclligunt(a)usuraraappellari 
etsuperabundantiam,91 1  quidquid  illud  cst,&i  abeo 
quod  dederit,plus  acceperint.  Quartus  decimus  gra- 
das:  Ab  iniquitate,a:t,  iiVertcrit  nianum  suam,  ut 
omni  opere  fugiat  iniquitatcm.  Non  enim  solum 
manu,  scd  et  aliis  membris  committitur  iniquitas^ 
dicente  Salomone :  Iniqua  lalna  procul  a  te  refnove 
(Prov.  IV,  24).  Et  in  Psalmis :  Iniquitatem  in  excelso 
locuti  suni  (Ps,  Lxxii,  8).  Pes  quoque  currit  ad 
iniqaitatem,et  oculus  si  alienam  mulicrem  concupi- 
seat,  nec  sit  ejus  imitator,  de  quo  dicitur :  Iniqui-  ^ 
tatem  non  fecit,  et  dotus  non  est  invcuius  in  orc  ejus 
(Isa.  Liii,  9).Unde  et  de  iniquo  mammona  jubemus 
facere  nobis  amicos,  qui  nos  in  reterna  rccipiant  ta- 
bernacula.Quintum  decimum  est :  Judicium  verum 
ieceTit  inter  virum  et  virum,  sive  proximum  suum. 
Oui  videtur  idem  sonare  quod  primum,  ubi  scri- 
ptum  est :  Si  fuerit  justus,  et  fccerit  jwUcium  :  scd 
tddita  veritate  judicii :  quod  facit  intcr  virum  et 
Tiram,8iveproximum8Uum,£7:(Tat7ivcerniturhabcre 
?irtiitam.Unde  e  t  i  n  Proverbioru  m  cxordio,post  m  ulta 
prscepta,  correptio  infertur  judicii.  Scire,  inquit, 
mpientiam  et  disciplinam,  el  inteiligere  verba  prudcn' 
tiat^  suscipere  versuiias  sermonum,  et  nosse  justitiam 
veram,ei  post  omnia  corrigere  judicium  (Prov.  i,  2,.'»). 
Qaamobrem  et  Apostolus  (I  Cor.  vi)  reprehendit  oos 
qai  inEcclesia  constituti  sunt,quod  habcant  intcr  C 
se  judicia,  minimusque  eligitur,  atque  contomplus, 
qui  juxta  Bvangelium  primus  est,utjudicot  intervi- 
ram  et  virum,  qui  destruxit  eaquae  parvuli  sunt,  et 
pervenit  usque  ad  perfectum  virum  ;  et  tamen  ma- 
Jori  sententia  indiget,  ut  possit  ad  veritatem  judicii 
pervenire.  Sequitur  in  sexto  decimo  loco:  In  prae- 
eeptis  meis  ambulaverit.Et  in  decimo  septimo  :  Ju- 
diciaet  justificationes  meas  custodierit,  ut  iaciat  ea^ 
iaetaquecustodiat.Quorum  utrumque  multiplicem 
habet  inte]ligentiam,si  velimusomniaiegis  mandata 
replicare,  in  quibus  pra?cepta  Domini,  ct  in  quibns 
jastificationes  esse  dicuntur.  21%  Plenus  est  prae- 
eeptoram  et  justificationum  centesimus  octavus  de- 
cimaspsalmus,et  ex  parte  octavus  decimus,  in  quo 
eeriptum  esii  Just itise  Domini recta^, laet ifica ntes  corda,  j) 

(a)ln  eoigitur  usura3censeturiniquitas,quo(l  quis 
sapra  quod  dedit  accipiat.  Verissima  hmc  autem 
sanctidoctoris  sententiatot  supra  atque  infra  exem- 

Slis  atque  argumentis  munita  penitus  everlit  novi- 
iom  dogma,  de  libera  fenerandi  pcr  civicas,  quas 
Tulgo  Cambiales  vocant;  litteras  facultate,  omnes- 
qoe  frivolas  et  a  Christiana  charitatc  alienas  ratiun- 
culas,  quas  suo!  obtendunt  avaritio;  (quod  summo- 
pere  doiendum  esl)  nuperi  fcneratores  Ghristlani, 
nihil  esse  ostendit.  Ut  enim  se  a  lcgum  pfcnis  cal- 
lide  eximant  simulatis  contractibus,  Deus,  inquit 
Hieronymus  ex  ore  Apostoli,  non  irridctur.  Usura 
mppellatur  supcrabundantia,  quidquid  illud  est,  si  ab 
to  fuod  dederint,  plus  acceperint.  Jam  vero  audiant 
qrn  fortanas  suas  fenoribus  quotidieaugent,  Hiero- 


et  prxceptum  Domini  lucidumy  illuminans  oculos  (Ps. 
XVIII,  9).  In  quo  qufleritur,  quomodo  in  hoc  eodem 
propheta  dixerit  Deus  :  Dedi  eis  justificationes  nm 
bonas,  in  quibus  non  vivant  in  eis  (Infra  xx,  28).  Pa- 
cilisque  responsio  est  plenior  in  consequentibus, 
non  vivere  Judreossequentes  occidentem  litteram,et 
vivcre  Christianos  intelligentes  spiritum  vivifican- 
tem.  Longum  est,  si  voluerimus  probare  testimo- 
niis,  ubi  prxcepta  Domini,  ct  ubi  justificationes 
esse  dicantur,  et  quibus  singula,  vel  divcrsitatibus^ 
vel  obscuritatibus  involvantur.Unde  etin  praesenti 
loco  infertur :  Hic  justus  est,  vita  vivet,  ait  Dominus 
D^M^.Qui  hffic  fecerit,  etilla  non  fecerit,  nequaquam 
punietur  deliclis  patris,sed  suisvivetvirtutibus. 

(Vers.  10  seqq.)  Quod  si  genurit  filium  tatronem^ 
effundentem  sanguinem,jsi  fecerit  unum  de  istis  (sive 
ut  LXX  transtulerunt,^?/  fecerit  peccata :  inviapatris 
suijusti  non amhulaverit),cthiec quidem omnia nonfa- 
cieatem,  sed  in  moniibus  comedentem,  et  vxorem  pro^ 
ximi  sxu  polluentem,  egenum  et  pauperem  contristofi' 
tem(sivG  opprimentem),rapientem  rapinaSypignus  non 
reddcntem.et  ad  idola  levantcm  oculos  suos^  abomina' 
tionem  facientem,  ad  usuras  dantem,  etamplius  acci- 
pienteni,numquid  vivelib)fCumuniversadetestanda  haec 
fecerit,  morte  morietur:  sanguis  ejus  in  ipso  eril.  Pro 
latrone  in  Hebraico  scriptum  habct  pharis  (V^-S)» 
quod  Aquilae  secunda  cditio,  peccatorem  ;  Symma- 
chus,  transgressorem,  Scptuaginta  et  Theodotio  pe- 
s/27<?n/^/i  intcrpretati  sunt.Quomodo  autem  pestilen- 
tia  morbos  creat,et  passim  regiones  in  quibus  incu- 
buerit,  vastare  consuevit,  sic  pestilens  homo  uni- 
versa  populalur.  Dicamusque  primum  juxta  histo- 
riam,  ut  sciatis  iniquitates  patrum  non  redundare 
ad  filios.  Si  justus  fccerit  qua3  superior  sermo  per 
ordinem  tcxuit,  vila  213  vivet.  Quod  si  genuerit 
filium  recedentem  a  Domini  servitute,  et  patris 
virlutes  vitiis  commutantem,  ut  faciat  quae  ille 
non  fecit,  et  non  fa«nat  quae  illo  operatus  est :  nnm- 
quid  vivere  poterit  ?  Certe  uon  vivet,  sed  erit  reus 
sanguinis  sui.  Porro  juxta  intelligentiam  spiritua- 
lem  justus  virEcclesiaslicus,  si  fidem  Evangelicam 
pra?dicaverit,et  filiusejus  atque  discipulus  hffiretico 
fuerit  errore  deceptus,  vocabitur  pestilcns.  De  quo 
et  in  primo  psalmo  scribitur  :  Et  in  cathedra  pesti- 
lenliae  non  sedit  (Psai. i,l).Et  in  proverbiis^confidens 
etprocax,  et  superbus  pcstilens  ap pellatur  (Proy. 
xxxiii).Istc  effudit  sanguinem  deceptorum,et  omnia 

nymiano  gcminum  S.Lconis  Magni  testimonium  ex 
Sermone  IG  :  Injusta^  inquit,  et  imnudens  avaritia, 
quse  benefirium  se  dicit  prxstare  cum  decipit ;  non  cre- 
dit  Deo  veraciter  promiitenti,  et  credit  homini  trepide 
paciscenti :  dumque  certiora  existimai  prxsentia  quam 
futura,  merito  in  hoc  frequenter  incurrit,ut  ei  cupidi- 
tas  iiijusti  lucri,non  injusti  causa  sit  damni.Vnde  qui* 
libetsequatur  cventus^mala  semperest  ratiofeneranOs^ 
cui  pecuniam  et  minuisse^  et  auuisse,  peccatum  est : 
ut  aut  miser  sii  amitlendo  quod  dedit.aut  miserioraC' 
cipicndo  quod  non  dedit.  Fuyienda  prorsus  est  iniqui' 
tas  fenoris.ct  iucrum.quod  omni  caret  humanitate,  vt- 
tanduiii  jU...Fenus  piJCunicV  funus  cst  animx. 

(b)  Addit  juxta  llebraicum  Vulgata,iVo»  mi;e/,quod 
et  Rabanus  olim  iegit,  et  Victorius  de  more  sumdft. 


4T9 


S.  EnSBBII  HIERONTMI 


180 


inse  peccata  congeminat ;  comedens  in  montibus  su- 
perbi8e,etEcclesiam  proximi  sui  polluens,  egenos  et 
pauperes  in  scientia  Scripturarum  contristans,oppri- 
mens  atque  supplantans :  rapinam  rapiens,  eos 
quos  de  Ecclesia  seduxerit :  pignus  non  reddens, 
quod  a  magistro  acceperat,  ut  impleret  quod  scri- 
ptum  est :  Graiis  accepistis^gralis  date  (3fa///t.x,8).Et 
ad  idola  atque  simulacra,  qus  de  suo  cordc  finxit, 
levans  oculos  suos,  cunctasque  faciens  abomi- 
nationes  :  et  dans  ad  usuram  pecuniam,ut  errorem 
magistri  (a)discipulorum  augeat  diligentia  ;  et  repe- 
tens  ab  bis  quibus  tribuit,  amplius  quam  dederat : 
certe  vivere  non  poterit,  sed  in  suo  sanguine  mo- 
rietur. 

(Vers.  i^seqq.)Quodsigenu€rit  filium,  qui  videns 
omnia  peccata  pairis  sui  quse  fecity  timuerityet  nan  fe- 
cerit  similiter  [Vulg.  simile  eis] :  super  montes  non 
comederity  et  oculos  suob  non  levaverit  ad  idola  do- 
mus  Israel,  et  uxorem  proximi  sui  non  violaverit,  et 
virum  non  contristaveritf  pignus  non  retinuerit,et  ra^ 
pinam  non  rapuerit^panem  suum  esurienti  dederit,  et 
nudum  operuerit  vestimento,a  pauperis  injuria  averte- 
rit  manum  suam,  usuram  et  superabundantiam  non 
acceperit,  judicia  mea  fecerit,  in  prseceptis  meis  am- 
bulaverit:  hicnonmorieturininiquitatepatris  sui,s€d 
vita  vivet.Pater  ejus,  (b)  qui  calumniatus,  et  vim  fecii 
frairi,  et  malum  operatus  est  in  medio  populi  sui :  hic 
moiiuus  est  in  iniquitate  5ua.Nec^inquit,miremini,si 
justi  viri  fiiius  declinans  ad  vitia  atque  peccata, 
morte  morietur.Gum  econtrario  filius  peccatoris  et 
impii,2148ivideritperver8itatemviarumpatrissui, 
etconverterit8e,utmalanonfaciatetfaciatbona,reu8 
paternorum  scelerum  non  teneatur.Quod  el  in  nobis 
accipi  pote8t,quibus  in  Psalmis  dicitur  :  Audi,  fHia^ 
et  vide,et  inclina  aurem  tuam,  ei  obliviscere  populum 
tuwn,  et  domum  patris  tui :  et  concupiscet  rex  deco" 
rem  tuum  {Ps,  xliv,  11).  Et  qui  de  gentium  sumus 
stirpe  generati,  ut  relinquamus  parentum  crimina, 
et  faciamus  jadicium  atque  justitiam,  et  vivamus  in 
ea.Repetit  itaque  quae  supra  latius  prosecuti  sumus. 
Et  ideo  breviter  cuncta  percurrimus^  ad  illa  qusB 
obscuriora  et  nova  sunt  transire  cupientcs. 

(Vers.  19,  20.)  Et  dicitis :  Quare  non  portavit  [Al. 
portabit]  filius  iniquitatem  patris  ?  Yidelicet,  quia 
filius  judicinm  et  justitiam  operaius  est,  omnia  prae- 
cepta  mea  custodivit  et  fecit  illa :  vita  vivet,  Anima 
quas  peccaverit^ipsa  morietur,Filius  non  portabit  ini- 
quitatem  patris  :  et  paier  non  portabit  iniquitatem  /i- 
lii.  Justiiia  justi  super  eum  erit,et  impietas  impii  erit 
super  Hium,  Solvit  quaestionem,  quam  e  contrario 
poterat  auditor  opponere.  Soletis,  ait,  dicere  : 
Quare  fllius  justus  non  portavit  iniquitatem  patris  ? 
Ad  quse  ipse  respondet :  Videlicet,  quia  (ilius  bene 
operatus  est,  et  patris  delicta  non  fecit.  Justumque 


A  est,  ut  quomodo  peccator  in  suo  scelere  moritur ; 
sic  justus  in  suis  vivat  virtutibus :  et  moriatur 
anima  quo;  peccaverit  ;  et  vivat  quae  Dei  prsecepta 
custodierit. 

(Vers.  21,  22.)  Si  autem  impius  egeriipoenitentiam 
ab  omnibus  peccatis  suis  quas  operaius  est,et  custodie- 
rii  universa  prxcepta  mea,ei  fecerit  judicium  et  jusU- 
tiam  :vita  vivet,et  non  morielur,Omnium  iniquitatum 
ejus  quas  operaius  est,non  recordabor. In  tantum,  ait, 
peccatapatrum  adfilios  non  redundant,nec  justum 
filium  sceleratus  prsegravat  pater :  neque  alii  pro 
aliorum  sceleribus  puniuntur,  ut  ipse  unus  atque 
idem  qui  prius  impius  fuit  atque  peccator,si  postea 
egerit  poenitentiam,et  ad  meliora  conversus  pristina 
peccata  deleverit,  non  judicetur  vetustate  peccati : 

P  sed  in  meumsuscipiaturgregem,innovationevirtu- 
tis.Simulqueconsiderandum,qualemimpiumetpec- 
catorem  suscipiat  pcenitentem.  Si  abomnibus,  in- 
quit,%15  peocatissuisquaeoperatu8e8t,averterit8e, 
et  custodierit  universa  praecepta  Domini,  quo  scili- 
cet  omnia  crimina  derelinquat,  et  cunctas  virtutes 
sequatur  :  si  omnia  bona  fecerit,et  cuncta  deserue- 
ritmala ;  etego  omnium  iniquitatum  ejus,qua8  ope- 
ratus  est,  obliviscar. 

(Vers.  23).  In  justitia  sua,  quam  operatus  est,  vi- 
ve/.Non  tam  mea  quam  suavivet  justitia  :  licet  jus- 
titiae  meas  sit,  bonis  bona,  et  malis  mala  reddere. 
Numquid  voluntaiis  tnex  est  mors  impii,  dicit  DO' 
minus  Deus  :  et  non  ut  convertatur  a  viis  suis,et  vivalf 
(I.  nm.ii^.Ergo  Domini  voluntatis  est,  omnes  salvos 
fieri,et  ad  notitiam  veritatis  venire.  Ubicumque  au- 

C  tem  Dei  videtur  severa  et  truculenta  sententia,  non 
homines,  sed  peccata  condemnat. 

(Vers.  24).  Si  autem  averterit  'se  justus  a  justitia 
sua,et  feceril  iniquiiatemsecundumomnesabominatiO' 
nes  quas  operari  solet  impius  :  numquid  vivet  ?  Omnes 
justiiix  ejus  quas  fecerat  non  erunt  in  memoria  [Vulg. 
recordabuniur],  In  prsevaritione  qua  prsevaricatus 
est,  et  in  peccato  suo  quo  [Vulg.  quod]  peccavit^  in 
ipsis  morietur,  Sicut  justum  antea  peccatorem  non 
prxgravant  antiqua  delicta :  sic  peccatorem  qui 
priusjustusfuerit,nonjuvantveteresjustitiffi.Unu8- 
quisqueenim  in  quo  invenietur,  in  eo  judicabitur. 
(Vers.  25.)  Et  dixistts :  Non  est  sequa  via  Domini. 
Audite  [Vulg.  addit  ergo],  domus  Israel :  Numquid 
via  mea  non  est  xqua  :  et  non  magis  viss  vestras  pravse 

Q  suntl  Reddit  causas  quare  Domini  justa  sententia 
sit.  Puiatis  me,  ait  iniquum,  ut  peccata  patrum  red- 
dam  filiis  (Deut.  xxiv) ;  et  aliis  comedentibus  uvam 
acerbam,aliorum  dentes  obstupescant  {Jerem,xxxi)  f 
Ecce  unusquisque  in  suo  peccato  moritur,et  in  sua 
justitia  vivificatur:  in  utroque  non  pr«eterita,  sed  prae- 
8entia[judicatur](c).Quin  potiusvestra  iniqua  sen- 
tentiaest,qui  putatis  parabolam  non  esse  parabolam: 


(a)  Antea  minus  commodo  sensu,  et  adversantibus 
mss.  erdii  discipulorumque. 

(6)  RabanusetVictorius,aum,cum  Vulgata  et  He- 
braico,  ex  quibus  itidem  libris  mox  Victorius  eccCy 
hic  legit. 


(c)  Victorius  \evhum,  judicantur,q\xo  sine  imper- 
fecta  sententia  videbatur,  ipsiusmet  Hieron^ncni  ope 
supplet  acceptum  ex  cap.  xxxv  infra,  ubi  :  Deus 
non  prseierita  in  utroque  judicare,  sed  praesenlia^ 
dicitKir. 


iBi 


COMMBNTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  VI.  CAP.  XIX. 


189 


aed  eic  eam  accipitis,quasi  historiae  veritatcm,ut  A 
alionim  Bcelera  in  aliis  puniantur. 

(Vers.  26.)  Cum  enim  averterit  se  justus  a  justitia 
sua  et  fecerit  iniquitatem,  morieiur  in  eis.  In  iniqui- 
iaU  [VuJg.  injustiiia]  quam  operalus  est  morietur. 
Potest  et  hoc  intelligi :  Justus  prius  populus  Israel, 
avertit  se  a  justitia  sua,  quia  justitis  reliquit  aucto- 
rem,  et  fecit  iniquitatem,  Dei  Filium  916  dene- 
gando.  In  peccato  alquescelere  quod  operatus  est 
morietur :  non  in  pluribus,  sed  in  uno,  hxredem 
interficiens,  ut  perderet  haereditatem. 

(Vers.  27, 28.)  Et  cum  ai  erterit  se  impius  ab  im- 
fieiaie  sua  quam  operatus  est^  et  fecerit  judicium  af- 
gue  justitiamf  ipse  animam  suam  vivilicabit.  Conside- 
rans  enim  veriit  [Vulg.  et  avertens]  se  ab  omnibus 
inutuiiatibus  suis  quas  operatus  est,  vita  vivet,  et  non  g 
morielur,  E  contrario,  ait,  gentium  populus  non  ha- 
bens  notitiam  Dei,  et  impius,  si  se  averterit  ab  im- 
pietate  sua,quam  prius  operatus  est  in  idololatria,et 
fecerit  ea  qus  Israeli  iege  prscepta  sunt :  ipse  prius 
mortuua  viviQcabit  animam  suam.  Vidensque  se  in- 
terisse  in  iniquitatibus  quas  operutus  est,  credct  in 
eum  qui  dicit :  Ego  sum  vta,  veritas  et  vita  (/oan.xiv, 
6) :  vita  vivet,  et  non  morietur. 

(Vers.  29.)  Et  dicunt  filii  Israel :  Non  est  gequa 
via  Domini.Numquid  viae  mex  non  sunt  sequx^  domus 
Israel :  et  non  magis  viss  vestrx  pravx  ?  Usqne  hodie 
Israel  blasphemat  Deum,curpopulumsuum  relique- 
rit,et  gentiumassumpserit  multitudinem.Quos  ar- 
guit  Dominus,quod  vias  eorum  pravse  sint,  Domini 
aotem  JQsta  8ententia,ut  perditis  colonis  prioribus,  p 
alios  in  vineam  suam  mittat  agricolas.  Quod  intelli- 
gentes  in  Evangelii  parabola,  dixere  Judsi :  Non 
erii  istud  [Luc.  xx,  16). 

(Vers.  30.)  Idcirco  unumquemque  juxta  vias  suas 
judicahOy  domus  Israelf  ait  Dominus  Deus.  Sive  de 
gentium  multitudine,  sive  de  Israel  populo  sint 
qui  jndicantur :  Non  est  personarum  accepiio  apud 
Dewn  (Coioss.  ii,  25),  sed  unusquisque  sua  coro- 
nabitur  fide:  et  impietate  atque  infidelitate  dam- 
nabitur. 

(Vers.  31.)  Converlimini  et  agiie  pwnitentiam  ab 
omnibus  iniquitatibus  vestris^et  non  erit  vobis  in  rui- 
nam  iniquUas.Projicite  a  vobis  omnes  prxvaricationes 
vestraSfin  quibus  praevaricati  estis,  Proprie  ad  Israel 
iste  sermo  dirigitur,ut  agant  poenitentiam,et  relin- 
^ant  iniquitates,sive  prasvaricationes  suas^quibus  D 
inDeompraevaricatisunt.Potestautem  et  ad  utrum- 
qne  populum  intelligi :  ut  et  Israel,  et  gentium 
tarba,  ana  vitia  derelinquens,  convertatur  ad  eum 
qni  poasit  sanare  contritiones  suas. 

Et  faeite  vobis  cor  novum,  et  spiritum  21 7  novum. 
Ut  vetoatatem  litters  deserenteS|Vivatis  in  novitate 
fpiritas.  Cor  novum  Israeiis,  est  credere  in  eum 
qnem  prius  negaverat.  Cor  novum  gentium,et  idola 
derelinquere,etmortuorum  cultura  contempta,  cre- 
dere  in  eum  qui  ebt  Deus  viventium. 

Et  quare  moriemini,  domus  Israel  ?  Melius  est,  ut 
supra  dizima8,ezhortationem  hancin  qua  scriptum 


est :  Converttmini,  et  agite  poenitentiam^  super  per- 
sona  accipere  Judsorum,  quos  non  vult  mori,  et 
quibus  nunc  loquitur :  quare  moriemini,domus  Israel, 
qui  habetis  patres  Abraham,  Isaac  et  Jacob,  de 
quibus  scriptum  est :  Deus  vivorum,  et  non  mortuO" 
rum  (Marc.  xii,  27).  Cur  vestro  vitio  moriemini, 
qui  patrum  merito^  et  mea  debetis  vivere  mise- 
ricordia? 

(Vers.  32.)  Quia  nolo  mortem  morientis  (Al.  pecca- 
toris),  dicit  Dominus  Deus :  revertimini,  et  vivite. 
Nolo,  inquit,  vos  mori,  quos  in  salutem  genui.  Ft- 
lios  enim  genui,  et  exaltavi :  ipsi  autem  spreverunt 
me  [Isa.  i,  2;.  Revertimini  ergo,et  vivite.  Non  dici- 
tur  revertimini,  nisihis  qui  prius  cum  Deo  fueranty 
et  postea  ejus  deseruere  comitatum.  Et  vivite  per 
poenitentiam  qui  estis  mortui  per  peccatum.  Igitur 
IsraeI,quianon  revertitur  ad  pristinumstatum,mor- 
tuus  esse  credendus  est. 

(Cap.  XIX.  —  Vers.  1  seqq.)  Et  tu  assume  p/an- 
ctumsuperprincipes  Isra€l,etdices:Quaremater  tua 
ieaena  inter  leones  cubamtl  in  medio  leunculorum  enur 
trivit  calulossuos.Et  eduxitunum  de  leuncutis  suis, 
leo  factusestiel  didicitcapereprxdam,hominemque 
comedere.  Et  audierunt  de  eo  gentes^  et  non  absque 
vutneribus  suisceperunt  eum,  et  adduxerunteum  in 
catenis  in  terram  jEgypti.Quzcum  vidissetquaniam 
infirmcUaestyetperiitexpectatioejus,  iutit  unum  de 
leuncutis  suis.leonem  constituit  eum.Qui  incedebojt 
inter  leones,  et  factus  est  teo.  Didicit  capere  prae^ 
dam,et  homines  devorare.  Didicit  viduas  facere,  et 
civitates  eorum  in  desertum  adducere^et  desolataest 
terra^et  plenitudo  ejus.a  voce  rugitus  iitius.  Et  con" 
venerunt  adversum  eam  geniesundiquede  provinciis 
et  expanderunt  super  eum  rete  suum :  in  vuineribus 
earum  captus  est.  Et  miserunt  eum  in  caveam^  in 
catenis  adduxerunt  eum  ad  regem  Babylonis,mise' 
runtque  eum  in  carcerem  ne  audiretur  vox  ejus  ultra 
super  montes  Israei.LXX :  Et  tu  accipe  iameniumsW' 
per  prineipemIsraelyetdices:Quidmater  tua  catulus 
%t  8  in  medio  leonum  facta  estfinmedio  leonum  mui- 
tiplicavit  catuiossuos.  Et  exsiiivit  unus  de  catulisejus: 
leo  factus  est,et  didicit  rapere  rapinas  :  homines  co- 
medit,et  audierunt  coniraeum  gentes.In  corruptione 
earum  captus  est^et  adduxcrunt  in  chamo  in  terram 
/Egypti.Et  viditquoniam  ablalus  esset  abea^et  peris- 
set  substantiaejus,et  iulit  aiium  de  catutis  suis^  teO" 
nem  constituit  eum  :et  conversabatur  in  medioieonum' 
Leo  factus  est^et  didicit  rapere  rapinas :  hominesco- 
medityCt  pascebatur  in  audacia  suOyet  civitates  eorum 
ad  desertum  adduxit,et  vastavit  terram  et  plenitiidi- 
nemejusa  vocerugitussui.  Et  dedit  super  eum  gentes 
per  circuitum  de  regionibus :  et  expanderuwt  super 
eumrctia  sua.Incorruptioneearumcaptusest^^t  po^ 
suerunt  eum  in  chamo,  et  in  cavea  venit  ad regem Ba- 
bytonis,et  introduxerunteumincareerem :  utnonau- 
diretur  vox  ejus  uitra  super  montes  Israet.  Scio  me 
in  hoc  loco  multiplicem  legisse  explanationem,  et 
tantis  obscuritatibus  impeditam,  ut  non  tam  ape- 
'  ruerit,  quam  involverit  lectionem,  dnm  universa 


i8a 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


1B4 


quffi  scripta  suot,  refert  ad  contrarias  fortitudines,  A. 
et  in  coelesti  Jerusalem  leoncs  et  bella  describit : 
quomodo  alter  eorum  captus  sit,  ct  rursum  in  lo- 
cumejus  alius  constitutu8,multaqueponittestimo- 
nia  :  diabolum,  et  comites  ejus,  leones  appellari 
solere,ut  est  illud  de  apostolo  Petro  :  Advcrsaritis 
noster  diabolus  quasileo  rugiens  circuit^et  quserit  quo- 
modo  possit  intrare  (1  Petr.  v,  8);  et  de  Psalmis : 
Ne  tradas  bestiis  animam  confitentem  tibi  [Psal, 
Lxxiii,  19).  Certe  ubi  ad  historiam  venit,  dicit  Jo- 
hanan  filiumCarcaB  ductum  in  .^gyptum  :  qui  quo- 
modo  fugiens  cum  paucis  leo  appellatus  sit,  scire 
non  possum  :  et  alterum  leonem  Sedeciam,  qui  et 
ipse  ductus  in  Babylonem  sit.  Nos  autem  istiusmodi 
explanationeslectoris  arbjtrio  relinquentes,dicemus 
oaptivitate  vicina,  prophetam  non  tam  futura  vati- 
cinari,  quam  narrare  praeterita.  Post  sextum  enim 
Sedeciffi  annum  (siquidem  statim  in  consequentibus 
legimus :  Et  factum  est  in  anno  septimo,  in  quinto 
fnen5^,rfeczwam€i?^w)assumiturplanctus  super  prin- 
cipes,  vel  principem  Israel,  et  dicitur :  Quare  mater 
tuateama  inter  leones  mbavit?  Plancius  igitur  super 
principes  est,  omnes  vidclicet  qui  de  Josias  slirpe 
generati  sunt.  Matcr  principum  Jerusalem  iea?naap- 
pellatur,  qure  leunculos  219  genuit  et  nutrivit: 
unumquedc  leuncuJis  suis  eduxit,  et  fecit  lconem, 
Joachaz  significans  filium  Josiaj,  quem  Nechao  Pha- 
rao  duxit  in  .figyptum,  et  pro  co  constiluit  Joacim. 
Quo  mortuo,  Jechonias  filius  ejus  rex  constitutus, 
cum  matre  et  optimatibus  civitatis  a  Nabuchodono- 
Bor  ductus  est  in  Babylonem  :  dequo  nascitur  Sala- 
thiel,  pater  Zorobabel,  qui  ex  eo  quod  in  Babylone  (] 
natus  est,  nomen  accepit  (IV  Reg,  xxiii).  Perspi- 
CQumque  est  sub  metaphora  leaenae,  leunculorum, 
Bt  leonis,  rursumque  alterius  leonis,  illa  describi 
quae  eo  tempore  jam  facta  erant,  quohaec  propheta 
dicebat.  Postquam  enim  Jerusalem  eduxit  de  stirpe 
regia  Joachaz  filium  Josiae,  et  constituit  in  regem, 
tam  crudelis  in  brevi  exstitit  tempore,  ut  tro- 
pologice  cepisse  praedas,  et  homines  devorasse 
memoretur.  Ad  quem  cum  venisset  iEgyptius,  ce- 
dit  eum  non  absque  vulneribus,  sive  in  fovea,  ut 
proprie  in  Hebraico  continetur  :  ut  conservet 
tropologicam  captionem  leonum,qua  semper  in  fo- 
veis  capi  solent.  Et  adduxit  eum  in  chamo  sive  in 
catenis  in  terram  iEgypti,  ibique  mortuus  cst. 
Quod  cum  vidisset  mater  ejus  Jerusalem,  quae  j^ 
eum  genuerat,  quae  nutrierat,  quas  constitue- 
rat  in  rcgnum,  quod  perisset  expectatio  ejus,  tuli 
de  aliis  regibus  Jechoniam,filium  Joacim,  et  consti- 
tuit  in  regem.  Qui  et  ipse  praeccssoris  imitatus  cru- 
delitatem,  subleonis  feritatedescribitur,  quod  ho- 
mines  devorarit,multasviduas  fecerit,ad  desertum 
adduxerit  civitates ;  et  ad  vocem  rugitus  ejus  ter- 
rita  sit  universa  provincia,  ita  ut  convenirent  ad 
eum  gentes,  et  expanderent  super  eum  rete  suum, 


et  in  fovea  caperent,  et  mitterent  eum  in  caveam, 
et  in  catcnas,  non  quod  hoc  Jechoniae  factum  sit, 
ipse  enim  sc  tradidit  regi  Babylonio,et  in  Chaldeam 
asportatus  est ;  sed  ut  lconis  servetur  translatio, 
qui  capitur  in  foveis,  catenisque  constringitur,  etin 
caveis  reservatur.  Alioquin  juxta  historiam :  hoc 
de  Sedecialegimus,qui  post  Jechoniam  rex  Jerusa- 
lem  Gonstitutus  est.  Et  hacc  fecit  occasio,  ut  quia 
catenae  leguntur,  et  caveae,  et  carcer  nominatur,  Se- 
deciam  potius  quam  Jechoniampleriqueintelligant. 
Servatus  igitur  in  carcere  est,  220  nec  interfectus, 
et  tantummodo  sublatus  e  regno.  Caeterum  Sede- 
ciam  caecum  ductum  in  Babylonem,  ibique  statim 
occisum,  narrat  historia. 

(Vers.  10  seqq.)  Mater  tua  quasi  vinea  in  san- 
guine  tuo  super  aquam  plantata :  fructus  ejus  et  fron- 
des  ejus  creverunt  ex  aquis  multis.  Et  factx  sunt  ei 
virgss  solidx  in  sceptra  dominantiwn,  et  exaltata  est 
statura  ejus  (a)  in  frondes,  Et  vidit  altitudinem  suam 
in  nmltitudine  palmitum  suorum.-etevutsa  estin  ira, 
in  terramque  projecta,  et  ventus  urenssiccabit  fructum 
ejus  :  emarcuerunt,et  arefactx  suntvirgae  roborisejus^ 
ignis  comedit  eam,  Et  nunc  transplantata  est  in  de^ 
sertum  in  terra  invia  et  sitienti.  Et  egressus  est  ignis 
de  virga  ramorum  ejuSy  qui  fructus  ejus  comedit,  et 
non  fuit  in  ea  virga  fortis,  sceptrum  dominantium : 
planctus  esty  et  erit  in  planctum.  LXX ;  jfa^r  tua 
quasi  vinea,sicut  flos  in  malis  granatis  in  aqua  plan- 
tata,  Frudus  ejus  ct  germen  itlius  factum  est  ex  aqua 
multa.Et  facta  est  ci  virga  fortitudinis  in  tribum  du^ 
cum :  et  exaltata  est  magnitudine  sua  in  medio  propa- 
ginum.  Et  vidit  magnitudinem  suam  in  multitudine 
palmitum  suorum^  et  confracta  est  in  furore :  in  ter- 
ram  projecta  esty  et  ventus  urens  arefecit  electa  ejuSm 
Vindicati  sunt,  et  arefacta  est  virga  fortitudinis  ejus^ 
Ignis  comsumpsit  cam,  et  nunc  plantaverunt  eam  in 
deserto  in  terra  sine  aquayCtexivit  ignis  devirgaelecto- 
rum  ejuSy  et  comedit  eamy  et  non  erat  in  ea  virga  forli' 
tudinis.  Tribus  in  parabolam  tameniationis  est,  et  erit 
inplanctum.  Diversis  sermonibus  una  res  dicitur.  Et 
quomodoinsuperioribuslegimusJerusalempuIchrs 
mulieri  comparatam,  et  rursum  leaenae  quae  in  cu- 
bili  suo  leones  nutrierit,  sic  nunc  viti  vel  vineae 
pulcherrimae  comparatur,quae  supcr  aquas  plantata 
8itmultas,et  idcirco  humorenutriti  palmitesintan- 
tum  incrcverint,  ut  unus  palmes,  quem  Scriptura 
virgam  solidissimam,  sive  fortissimaoi  nuncupat 
profecerit  in  sceptra  dominantium.  Pro  quo  vertere 
Septuaginta,m  tribum  ducum,ui  scilicet  reges  ex  ea 
fierint.  Tantae  autem  erat  ipsa  vinea  pulch  ritudinis, 
utsplendor  viroris  ejus,floribusmaIi  punici  coaequa- 
retur,  quod  in  Hebraico  dicitur  quasivineainaan- 
guine  tuo,ruboreflorum  sanguini  comparato,exaIta- 
ta221  ergo  vinca  erecta  :  Quia  superbis  Deus  resistit^ 
humilibus  autem  dat  gratiam  (Jac.  iv,  6),  evulsa  est 
in  furore  Domini  in  terramque  projecta,  ut  ruinas 


(a)  Pro  m  Victor.  inter  rescribit  ex  Hebr.  Ill-Syi  et  Vulg.  Grascoque  Iv  \ki9t^.  Paulo  quoquepost  siccavit, 
pro  siccabit,  quemadmodum  et  Rabanus. 


185 


COMMENTARIORUM  IN  EZBCHIBLEM  LIB.  VI.  GAP.  XX. 


iM 


Jeru8alem,elegan8viti8tran8latiocu8lodiret.Quam-  Ain  q"»  solo  crle,  ea  quae  germinaverant,  aestuave- 


vis  enim  pulchra  sit  vinea,  et  longis  propaginibus 
extendatur,  ei  bastilia  calamosque  subtraxcris, 
terrae  juncta,  arescit  calore,  maxime  si  ventus  urens, 
quem  Graeci  xajffwjjLa  vocant,  siccavcrit  fructum 
ejus,  ut  emarcescat,  et  quasi  ignis  cremetur  ardori- 
bus.  Quod  autem  inSeptuaginta  additum  est :  Viiidi' 
calisunt,  pro  eo  quod  inHebraico  scriptum  est, mar- 
cu^runt,  quam  consequentiam  babere  possit,  scire 
non  valeo.  Illa  igitur  vinea  tantffi  ubertatis,  et  fru- 
ctnum,  tantaeque  pulchritudinis,  quomodo  nunc 
transplantata  est  in  desertum,  in  terra  invia  et  si- 
tienti  ?  Signiflcat  autem  terram  Babylonis  ad  quam 
tranalati  sunt,  veliEgyptum,  quo  confugerunt,  aut 
ipsam  terram  Judsam ,  in  qua  pauci  pauperes  reman- 


vunt,  ct  repente  siccata  sunt  {Marc.  iv) ;  ita  ut  vix 
ramaneatunusepalmitibusquiconsurgatinvirgam, 
et  dignus  populi  princeps  fiat.  Quod  aliis  verbis  lo- 
quitur  Amos  :  Inducam  famem  ei  sitim  super  terram : 
non  famem  panis  et  siiim  aqux,  sed  famem  audiendi 
sermones  Dei  (^moi  viii,  11).  Unde  debemus  plan- 
gere,  et  lamentari  super  principes  Israel,  quorum 
vitio  et  superbia  Judaea  deserta,  et  capta  est  Jerusa- 
lem. 

(Gap.  XX.  —  Vers.  1.)  Et  facium  esl  in  annosep- 
timo,  in  quinto,  in  decima  tnensis,  venerunt  viri  de  se- 
nioribus  Israel,  ut  interrogarent  Dominum,  et  (b)  sede- 
bant  coram  me,  Post  undecim  menses,  et  quinque 
dies  superioris  visionis,  rursum  sermo  fit  ad  prophe- 


serunt,  quibus  praefectus  erat  Godolias  [Al.  Gotho-  t^  tam,  postquam  venerunt  viri  de  senioribus  domus 
"  "  .      1.     .  1.      Israel,utinterrogarent  Dominumetsederuntcorara 

eo.  Hanc  autem  fuisse  consuetudinem  populi  Israel, 
ul  quidquid  scire  cupiebant  a  Domino,  quaererent 
per  propbetas,  multa  exempla  testanlur.  Saul  quae- 
rens  asinas,  pergit  ad  Samuelem,  accepitque  consi- 
lium  a  puero  ut  offerat  prophetaB  quartam  partem 
sicli.  iEgrotante  filio  Jeroboam,  mittitur  in  Sylo  ad 
Achiam  [Al,  Abiam]  prophetam  uxor  ejus,  deferens 
munuscula,  panes  et  colliridas,  uvas  et  lagunculam 
mellis,  ut  de  filii  infirmitate  cognoscerel  (I  Reg,  ix, 
III  lieg,  xiv).  Drtvid  quoque  propheta  alium  interro- 
gat  993  prophetam  Nathan,  utrum  templum  Domi- 
no  aedificare  debeat  (II  fieg,  vii).  Et  Achab  sciscita- 
tur  ascendat  an  non  in  Ramoth  Galaad  (III  Reg,  xxii). 
In  Isaia  quoque  {Isa,  xxxvii),  et  in  Regum  volumine 


liasl,   ut  congregaret  et  regeret  reliquias  populi 
{IV  Reg,  xxv).  Contra  quem  surrexit  de  stirpe  regia, 
et  de  virga  ramorum  vinea;  Ismael,  qui  interfecit 
eaDQ  in  Maspha  [Al.  MasephaJ,  et  comedit  omnem 
fnictum  vine»,  et  exinde  non  fuit  in  ipsa  vinea  vir- 
ga  forti8,etsceptrum  dominantium  (Jerem.  xLci  xli). 
Nullusenimremansitderegibusqui  populum  guber- 
naret,  sed  cum  Joannam  filio  Gareae  ad  ^Egyptum 
confugerunt.  Idcirco  planctusest,etparabolaiamen- 
tationis,  ut  plangatur  regium  genus  quod  in  Judsea 
nltra  cessavit,  donec  veniret  cui  repositum  est :  Et 
ipse  erat  e^jcpectatio  gentium  (fienes.  xlix,  10).  Ex 
quo  perspicuum est,et  superiorem  lectionem, in  qua 
dicitur :  Quare  maier  (ua  lesena  inJter  leones  cubavit? 
et  hauic  in  qua  scriptum  est :  Mater  iua  quasi  vinea 


m  sanguine  tuo  super  aquam  plantataf  ad  Jerusalem  C  (IW  lieg.  xix),  qutcSennacherib  venturasintnuntian- 


pertinere,  quae  perdidit  lconcs  et  palmites  suos,  et 
non  remansit  in  ea  virga  qus  consurgeret  in  tribum^ 
sive  in  sceptra  dominantium.  A  planctu  cnim  inci- 
pit,  et  finitur  in  planctu.  Assume  planctum  super 
prineipes  Israel.  Hoc  est,  in  principio  et  nunc  in 
fine,  planctus  est;  et  lamentatione,  planctuque  pa- 
rabols  sUrps  regia  prosequenda.  Porro  secundum 
%%%  aaagogem,  quod  alii  ad  coelestem  relcrunt  Je- 
ruHalem,  ut  dicant  ex  ea  in  istam  vallcm  lacr^^ma- 
mm  plarimos  corruisse,  et  reges  esse  desisse,  et  vi- 
neam  qoondam  pulcherrimam  vento  urente  sicca- 
tam,  ita  ut  nullus  in  ea  virentium  palmitum  reman- 
Bcrit,  quam  posteasuburbisfigura  plangatJeremias, 
D08  inteliigimus  (Maittu  xxiv)  super  Ecclesiam,  eo 


tur.  Nec  mirum  si  in  veteri  Testamento,  singulis 
qua;  ventura  sunt  prophetae  annuntient,  cum  Aga- 
bum  legerimus  quae  Paulo  ventura  sunt,  prophetare 
(Aci.  xxi).  Scriptum  cst  in  Deuteronomio  :  Gentes 
quas  perditurus  est  Dominns  in  canspectu  tuo,  istx 
(c)  somnia  et  divinaiiones  audient :  iibi  autem  non  sic 
dedit  Dominus  Deus  tuus  (Deut.  xviii,  14).  Gentium 
enim  est  adire  Ghaldaeos,  harialos,  aruspices,  divi- 
nos,sortilegos,oraculad«monum,  quibus  errori  ea- 
rum  illuditur.  Unde  et  nunc  seniores  Israel  prohe- 
tam  adeunt,  ut  interrogent  per  eum  Dominum,  et 
tamen  de  interrogatione  silent,  ipso  qui  interrogan- 
dus  erat  sciente  quid  interrogarent,  ut  et  in  eo  mi- 
raculum  sit  scire  cur  venerint,  et  ad  ea  respondere 


qnod  in  novissimo  tempore  multiplicata  iniquitate,  0  quae  tacitus  sermo  in  animo  continebat. 


refrigetcat  [AL  refrigescet]  charitas  multorum :  ita  ut 
probeatar  si  iieri  potest  etiam  electi  Dci,  et  princi- 
pe8cy'a8  eapiantur  retibus  diaboli,  qui  non  sit  unius 
regia  capiioDe  contentus,  sed  quotidie  reges  et  prin- 
cipea  eapere  festinet,  secundum  illud  quod  scri- 
^UimtBi:  Escxejvs  electx  (Abac.  i,  16).  Palmites 
qnoqne  Ecclesis  qui  dudum  floribus  et  rubori  san- 
goinis  squabantnr,  postea  vento  (a)  siccentur.  Quam 
ezpositionem  et  Evangilii  quoque  parabola  sonat, 

(a)  Addit  cum  Rabano  Vatic.  ms.  urente. 
(h}  Vietorioa  ab  Vulgat®  textum,  sederunt.  Uebrai- 
eeesttll^. 


(Vers.  2,  3.)  Et  factus  est  sermo  Domini  ad  me, 
diccns  :  Fili  hominis.,  loquere  senioribus  Israelf  et  di' 
ces  ad  eos  :  Hxc  dicit  Domtnus  Deus  :  Numquid  ad 
interrogandum  me  vos  venistis  ?  Vivo  ego,  quia  non 
respondebo  vobis,  ait  Dominu^  Deus.  Sanctis  et  con- 
gruainterrogantibusdaturpromissio,adhucloquen- 
te  te  dicam  :  Ecce  adsum.  Peccatoribus  autem,  qua- 
les  fuerunt  seniores  Israel,  et  quorum  scelera  in 
consequcntibus  propheta  describit,  non  datur  res- 

(c^  Reponit  Victor.  omnia^  pro  somnia,  ex  Graeo. 
xX7Q0ovi9(jLa)v.  Hebraious  quoque  augures  et  praesti 
giatores^sonat. 


I8T 


S.  EUSeBlI  HIERONTMI 


188 


ponsio;  eed  increpatio  pro  peccatis  :  et  addit  jus- 
jurandum  :  vivo  ego,  ut  flrmior  sit  sententia  dene- 
gantis.  Quod  autem  dixere  LXX,  $i  respondero  vobis : 
Symmaobus  manifestius  transtulit,  non  respondeho 
vobis, 

(Vers.  4.)  Si  judicas  eos  :  si  judicas^  fili  hominis, 
LXX  :  si  ultus  eos  fuero  ultione,  fili  hominis :  Illi  qui- 
dem  ad  interrogandum  me  venerunt,  cupientes  do 
his,  quibus  ambigunt,  et  futura  cognoscere  ;  tu  au- 
tem,  fili  hominis,  judica  eos,  ut  non  propheta}  sit 
responsio,  sed  sententia  jodicantis  pro  iniquitatibus 
quae  fecerunt,  et  patrum  secuti  sunt  scelera.  Vel 
certe,  si  ultus  eos  fuero  ultione,  ut  sit  sensus  :  Tanta 
iniquitate  cooperti  sunt,  ut  neemendationequidem, 
et  294  correptione  sint  digni,  secundum  illud  quod 
in  propheta  dicitur  :  f^on  visitabo  (a)  uttra  fiiias  ves- 
traSf  et  nurus  vestras,  cum  ma^chaix  juerint  (Osee iv). 
Unde  et  peccatores^  qui  in  profundum  venere  pec- 
catiy  dimittuntur  ut  faciant  desideria  cordis  sui 
(Prov.  xviii). 

Abominationes  patrum  suorum  ostende  eiSy  et  dices 
ad  iltos.  LXX :  Iniquitates  patrum  eorum  contestare 
eiSy  et  dices  ad  eos.  Si  peccata  patrum  non  redun- 
dant  ad  filios,  quomodo  abominationes,  et  iniquita- 
tes  patrum  nunc  senioribus  ponuntur?  Hac  videlicet 
causa,  ut  ostendantur  similia  parentibus  agere,  et 
hffireditario  malo,  Jongissimum  funem  trahere  pecca- 
torum,  ut  quorum  imitantur  vitia,  eorum  supplicia 
pertimescant. 

(Vers.  5.  6.)  Hsec  dicit  Dominus  Deus  :  In  die  qua 
elegi  Israel,  et  levavi  manum  meam  pro  stirpe  donius 
Jacoby  et  apparuieis  in  terra  ^gypti,  et  levavi  manum 
meam  pro  eis,  dicens  :  Ego  Dominus  Deus  vester.  In 
die  ilta  levavi  manum  meam  pro  eis,  ut  educerem  eos 
de  terra  ^gypti  in  terram  quam  provideram  eis,  fluen- 
tem  lacte  et  melte :  quse  est  egregia  inter  omnes  terras. 
LXX  :  Hasc  dicit  Dominus  Deus  :  Ex  qua  die  elegi  do- 
mum  Israet,  et  notus  factus  sum  semini  domus  Jacob, 
et  cognitus  eis  in  terra  ^gypti,  et  suscepi  eos  diccns : 
igo  Dominus  Deus  vester :  in  die  illa  apprehendi  eos 
manu  mea  dicens  :  ut  educerem  eos  de  terra  ^gypti 
in  terram  quam  paravi  eis,  terram  fluentem  lacte  et 
m£lte :  favus  est  ultra  omnem  terram,  Pro  eo  quod 
dixere  Septuaginta,  favus  est  ultra  omnes  terras,  pro 
quo  no8  interpretati  sumus,  egregia  est  inter  omnes 
terras,  Aquil®  prima  editio,  posuit,  firmamentum; 
secunda,  inclytum;  Syncmachus,  {b)regionem  ;TheO' 
dotjo, /or^iiudtn^m ;  quodvidelicetomnium  terrarum 
ista  sit  fundamentum,  quod  in  ea  Dei  religio  sit,  et 
templum,  et  cereraoni®,  et  notitia  Dei ;  et  in  tantum 
populus  Israel  in  iEgypto  constitutus  ignorabat 
Deum,  ut  missus  ad  eos  Moyses  :  Si  interrogaverint, 
ait,  me,  quis,  misit  te?  quid  dicam  eii  ?  Dic,  inquil, 

(a)  Idem  ac  Hebrffium,  Vulgatumque  Interpretem 
quibus  revera  assentitur  etCjrfficuB,  huncitaretixit 
locum  :  Nonvisitabosuperfiltasvestrascumfomicatae 
fueiint,  et  super  sponsas  vestras  cum  mxchatx  fue- 
rint.  ' 

(b)  Grffice  vero  habet  Symmachus  Tcdijiv,  quffi  vox 
proprie  statUmem  sonat. 


A  ad  eos  :  Qui  esty  misit  me  (Exod.  iii,  13,  44).  In 
JSgypto  igitur  notus  factus  est  populo,  et  semini  do« 
mus  Jacob :  225  quando  levavit  manum  suam  pro 
eis  contra  -<Egyptios,  et  dixit :  Ego  sum  Dominus 
Deus  vester,  et  elegit  eos  ut  educeret  de  terra 
iEgypti,  ad  terram  fluentem  lacte  et  melle.  Necdum 
enim  capere  poterant  solidum  cibum  :  sed  quasi 
parvuli  atque  lactentes,  melle  et  lacte  indigebant  in- 
fantiae.  Juxta  litleram  vero  inclytam  esse  terram 
Judffi,  et  cunctis  terris  fertiliorem,  dubitare  non  po- 
terit,  qui  a  Rinocorura  usque  ad  Taurum  montem, 
et  Euphratem  fluvium  cunctam  consideraverit  ter- 
ram,  et  urbium  potentiam  amoenitatemque  regio- 
num,  Palffistinam  videlicet  et  Phoenicen,  Arabiam, 
Syriam  Cffilen,  Ciliciam,  et  coeteras  regiones,  quas 

H  Israeli,  si  Dei  prfficepta  servasset,  Dominus  repro- 
misit,  quas  (c)  qui  non  accepit,  vitium  fuit  incredu- 
litatis  ejus.  Nam  et  io  ipsa  Palffistina  Judffiaque  pro- 
vincia  gentes  plurimffi  remanserunt,  quffi  non  sunt 
ejectffi.  Neque  enim  sponsor  in  crimine  est,  si  ille  cui 
repromittitur,  indignum  se  fecerit  sponsione  :  pr»- 
sertim  cum  proponatur  optio  promittentis  :  Si  vo- 
lueritis  et  audieritis  me,  quse  bona  sunt  terrae  come- 
detis.  Sinautemnolueritis,  gladius  devorabit  vos.  Eli- 
guntur  ergo  prffisentia :  nco  statim  qui  eligitur,  ten- 
tari  non  potest,  nec  perire  ;  quia  et  Saul  electus  in 
regem,  et  Judas  in  Apostolum,  suo  postea  vitio  cor- 
ruerunt.  Elevatio  autem  manus,  sive  extensio,  habi- 
tum  percutientis  ostendit :  ut  percuteret  pro  eis 
iEgyptios,  et  populum  Israel  de  iEgypto  iiberaret. 
(Vers.  7.)  Et  dixi  ad  eos:  Unusquisque  offensiones 

C  oculorum  suorum  abjiciat,  et  in  idolis  JEgypti  notite 
pollui :  ego  Dominus  Deus  vester.  LXX  :  Et  dixi  ad 
eos  :  Unusquisque  abominationes  oculorum  suorum 
projiciat,  et  in  adinventionibus  Mgypti  non  polluatur : 
ego  Dominus  Deus  vester.  Pro  offensionibus,  qu® 
Hebraice  dicuntur  secdse  (•'Snp''^^),  Symmachus  in- 
lerpretatus  est,  nauseas ,  Aquil®  secunda  editio,  abcis' 
siones,  ut  significarent  abjiciendas  ab  oculis  lippitu- 
dines,  et  quasi  nauseas,  qu®  non  solum  aspectum 
impediunt  ;  sed  et  contra  cernentibus  vomitum 
creant.  Gelule  (^SlSa)  quoque  verbum  Hebralcum, 
est,  quod  LXX  adinventiones ;  Aquilffi  primo  editio, 
inquinamenta  ;  226  secunda,  Symmachusque  et 
Theodotio,i(fo/ainterpretati  sunt :  quos  et  nos  in  pr»- 
sentiarum  secuti  sumus.  Prfficipit  autem  exeuntibus 

D  primum  deiEgypto,utobliviscanturidolorum,  qui- 
bus  multo  tempore  servierunt,  immo  abjiciant  ea  ab 
oculis  suis,  utne  aspectu  quidem  digna  habeant :  et 
quibus  multo  tempore  polluti  sunt,  ultra  non  acquie- 
scant.  Ego,  inquit,  Dofninus  Deus  vester ;  non  por- 
tentaiEgyptia,tnonvariorumfigmentamonstrorum. 

Sed  et  nobis,  quando  eximus  de  ^Egypto,  jubetur  ut 

(c)  Huc  refer  Th  eodoriti  Quffistionem  59  in  Exoduna, 
Hax;  iTzoL-c^itikkikt^^o^  6  eEo;  [jixpi^^oj^  'Eu<ppixo»  tou 
iroTajxou  TrapaowTCiv  ai)ToTcvV[v  yVjQ^'^^^  TJptoae  tiJv 
67r(5(r/£aTv :  Quamobrem  Deus,  qui  promiserat  se  datU" 
rum  Judxis  terram  usque  ad  Euphratem,  promissts  nan 
steterit.  Confer  et  Hieronymi  nostri  Kpist.  129,  ad 
Dardanum. 


180 


COMMENTARIORUM  Nl  EZECmBLEM  LIB.  VI.  CAP.  XX. 


190 


offenfiiones  oculorumnostrorum  abjiciamus  ue  sci-  A  describit.Quffi  8equuntur,egresBis  de  iEgypto  locu- 
licet  his  delectemur,  quibus  antea  delectabamurin      tus  est. 


Bcculo,  ne  simulacris  ^ypti  polluamur,  adinven- 
tion  ibus  videlicet  pbilisopboru  m  atque  baereticorum 
qu»  recte  idolanominantur.  A  spectaculis  quoque, 
immo  ofTensionibus  ^gypti,  removeamus  ocuios, 
arenae,  circi,  tbeatrorum,  et  omnibus  qnse  animae 
contaminant  puritatem,et  per  sensus  ingrediuntur 
ad  mentem  ;  impleturque  quod  scriptum  est :  Mors 
intravit  per  fenestras  vestras  (Jerem.  ix,  21). 

(Vers.  8.)  Et  irritaverunt  me.  LXX  :  Et  recesserunt 
a  me,  Sive  ut  Symmacbus  intcrpretatus  est :  Non 
acquieverunt  nUhi.  Statimqne  vocati  recedunt  a  Deo, 
nt  nuilum  sit  spatium  inter  vocationem,  et  reces- 
sionem.  Et  boc  notaDdum,quod  nemo  recldita  Deo, 


(Vers.  iOseqq,)  Ejeciergo  eos  deterra  jEgyptiy 
eteduxiindesertumy€tdedieis  prgscepta  mea^et  ju- 
dicia  mea  ostendi  illis,  quxfaciat  homo^  etvivatin 
eis.  Insuper  el  sabbatamea  dedi  eis,  ut  esset  signum 
inter  me  et  eos,  et  scirent,  guia  [egoDominus  sanctifi- 
cans  eos.  Et  irritavemnt me domus  Israel indeserto : 
in  pracceptis  meis  non  ambulaverunt,  etjudiciamea 
projecerunt,  qux  faeiet  homo  et  vivet  [Vulg.  faciens 
homovivet)  in  eiSy  st  sabbata  meaviolaveruntvehe- 
menter,  Dixi  ergout  effunderemfurorem  meum  super 
eos  in  deserto,  et  consumerem  eoset  fecipropternO' 
men  meum  ne  violaretur  coram  gentibus,  dequibus 
ejeci  eos  in  conspectu  earum.  Hsc  ad  eos  dicantur 


nisi  qai  ante  cum  eo  fuerit.  Unde  et  draco  in   Job  n  quieducti  sunt  deyEgypto  in  desertum:  ut  ^gy- 


▼olumine,  apostata,  praevaricator,  et  recedens  ap- 
pellatur  (Job  xxxiv). 

Nolueruntque  audire  me.  Unusquisque  abominatio- 
nes  oculorum  suorum  non  projecit,  nec  idola  ^gypti 
rtliquerunt.  LXX  :  Et  noluerunl  audireme.  Abomina- 
tiones  oculorum  (a)  non  projecerunt,  et  adinventiones 
JEgypUnon  reliquerunt.  Propterea,  inquit,  irritave- 
mntme,  et  recesserunta  me,quia  noluerunt  audire 
me,  dum  liberum  bomini  servatur  arbitrium  :  et 
fecerunt  omnia,  qus  ne  facerent  lege  prscepi :  sta- 
tim  desperantes  salutem,  et  mussitantes  contra 
Moysen,  Deique  repromissionibus  diffidentes.  Unde 
seqaitur : 

Et  dixi  ut  effunderem  indignationem  meam  super 
eaSf  et  implerem  iram  meam  in   eis  in  medio  terrae 


ptiorum  vitiis  liberati  facilius  insolitudineprfficepta 
M8  DeicompIerent,et  judicia  ejus  facerent,  etsab- 
batacustodirent.  QusBinsignumdata  suntintereum 
qui  dedit,  et  eos  quibus  data  sunt,Scripturadicente: 
Et  tocutusest  Dominus  ad  Moysen^dicens  :  Et  tu  prse- 
dpe/iliis  Israel,  dicens:Videte,  et  sabbata  meacusto- 
ditCjquod  est  signum  interme  et  vos  in  generationibus 
vestris\utsciatis  quodegosum  Dominusquisanctifico 
voSy  etcustoditesabbatum,  quoniam  sanctum  estvobis. 
Quiviolaverit  itlud^morte  morietur.Omnisquifecerit 
in  eo  opus^  interficietur  anima  itlademediopopuli 
sui  [Exod.  XXXI,  13,  Uj.Ergo  sabbatumetcircum- 
cisio  in  signum  data  sunt  veri  sabbati,  etver®  cir- 
cumcisionis :  ut  sciamusnobis  in  perfecto,  et  aeterno 
sabbato  requiescendum  a  saeculi  operibus,  et  non 


JSgypii.  Statim  ut  praecepi  eis  relinquere,  sive  abji-  C  prsputium,  sed  cor  circumcidamus.  Unde  in   sex 

diebus  operantes,  die  septimo  requiescimus.ut  ni- 
bil  aliud  dieac  nocte  faciamus,  nisi  omne  quod  vivi- 
mus,  deberi  Domino  noverimus,  et  redeunte  bebdo- 
made,  lotos  nos  ejus  nomini  consecremus,  ut  per 
sanctiflcationemdiei,  recordemur  Domini  qui  san- 
ctificat  nos.Hffic  praecepta  et  justiricationes,etobser- 
vantiam  sabbati  dedit  Dominus  in  deserto,  ut  fa- 
cientes  illa  viverent  in  eis  :  non  de  illis  ad  majora 
transirent,  sicut  in  Evangelio  promissum  est.  Quas 
ilIiviolaverunt,non  semel  nec  parum.Sed  vebemen- 
ter,  ut  violationis  iTtkadi^  monstraretur.  Dixit  ergo 
et  in  sua  mentedecrevit.uteffunderetfuroremsuum 
super  eos  in  deserto,  et  consumeret  eos,  quando 
locutus  est  adMoysen  :  Dimitte  me,  et  iratusfurore 


eere  %%1  oiTensiones  oculorum  suorum,  et  in  idolis 
iE^ypti  nequaquam  poUui,  irritaverunt  me,  et  no- 
lueront  audirequae  dixi,sed  e  contrario  feceruntquae 
non  faciendapraeoepi.  Ideo  decreveram  ,ut  eifunderem 
in  eos  furorem  et  indignationem  meam,  et  implerem 
iram  meam  quam  menteconceperam  in  medio  iEgy- 
pti,qaia  necdum  egressi  fuerantdeiEgypto.Sequitur 
eniminfra  \Ejeci  ergo  eos  de  ierra  jEgypti,  et  eduxi  in 
desertum.  Ex  quo  ostenditur,  nec  dum  eos  fuisse 
egressos  de  iEgypto,  quando  effundere  voluit  in- 
dignatiooem  8uam,et  implereiram  suamsupereos, 
et  percatere  eos  in  medio  terrae  ^Egypti. 

(VePB.  9.)  Et  feci  propter  nomenmeum^  utnon  vio- 
laretur  coram  gentibus,in  qmrum  medioerant,etinter 


fuas  apparui  eis  ut  educerem  eos  de  terra  ^gypti.  D  contra  eos,  deleboillos[Exod.  xxxii,  10).  Sed  noluit 


Qood  facere  cogitabam  propter  justitiam,  non  feci 
propterclementiae  magnitudinem,  ne  pollueretur 
nomen  menm,et  viderernon  potuissecomplere  quod 
larael  rqiromiBeram.  Peperci  igitur  nomini  meo,  ne 
haberent  occasionem  blasphemandi  nationes,  inter 
quas  Dotas  factus  sum  eis  in  terra  yGgypti.  Hucus- 
qoe  qoid  eiB  promiserit  in  terra  i^gypti  constitutis, 
et  quomodo  statim  offenderint,  et  quid  contra  eos 
DominoB  cogitaverit;  ettamennonfecerit,propbeta 

fa)  AdditVictor.m^m  ex  Grseco  ^cp6aX(jLa)v  aika>v* 
\b)  Cam  Vatic.  ms.legimuspostVictor,con^it7t<^t5 
pio  qoo  antea  "mX^j^nUiMus, 


facere,  parccns  iEgyptiis,  et  caeteris  gentibus,  ne 
scandalizarentur,  et  ipsis  quorum  misertus  est  ex- 
spectans  poenitentiam  conversorum.  Notandumque 
quodquando(^)constituti8iniEgyptoloquebaturpost 
offensam  :Ftfci,ait,prop/^r  nomen  meum,ut  non  vio- 
laretur  coram  gentibus{c)  de  quibus  ejeci  eos  in  con- 
spectu  <?ariim.Tuncenimadbuc  in  medio  erant,quia 
necdum  exierant.  Nunc  autem  postquam  egressi 
sunt,  dicilur,  de  quibus  ejeci  eos  in  conspectu  earum. 

(«)  Victoriu8,ms.utait,  opeadjutu8,8uppletin  qua- 
rum  medio  erant :  qum  tamen  verba  in  nostris  mse. 
ant  alias  editis  libris  non  sunt. 


191 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


m 


(Vers.  15).  Ego  igttur  levavi  manum  meam  super  A  tico  :  Ego\nlerficiam,etegovivificaho,  Deut.  xn,39). 


eos  229  in  desertOyne  (a)  educerem  eos  in  terram  quam 
dedi  eiSf  fluaitem  lacteetmelle :  prxcipuam  terrarum 
omnium,  quiajudiciameaprojeccrant.etin  prxceptis 
meisnonambulaverant.etsahbata  mea  viotaveranLPost 
idota  enim  cor  eorum  gradiebalury  et  pepercit  oculus 
meus  super  eos^  ut  non  interficcrem  eos,  necconsumpsi 
eos  in  deserto,  LXX  :Et  egolevavi manummeam  super 
eos  in  deserto,  ut  omnino  non  introduceremeos  in  ter- 
ram  quam  dedi  eis  :  terram  ftuentem  lacte  et  mellc  : 
(avus  est  uttra  omnem  terram :  eo  quod  justtficationes 
meas  repulerunt,  et  in  prxceptis  meis  non  ambulave- 
runty  et  sabbata  mea  violaverunt,  et  post  cogitationes 
cordium  suorum  ambulaverunt.Etpepercit  oculus  meus 
tuper  eosy  ne  deterem  eoSy  et  non  interfeci  eos.in  con- 


Possumus  et  hoc  juxtalitteram  dicerequod  non  de- 
leverit  eo3,nequeconsumpserit  cum  stirpesuaatqae 
progenie,  sed  interfectis  patribus,  pepercerit  filiis, 
quos  in  tcrram  repromissionis  iuduxit. 

(Vers.  48  seqq.)  Dixi  autem  adfitioseoruminsO' 
litudine :  In  prseceptis  [sive  legitimis)  patrum  vestro- 
rum  nolite  incedereynecjudiciaeorumcustodiatiSfnec 
idotis{si\'e  cogitationibus)  eorumpolluamini.  EgoDo- 
minus  Deusvester  .Inprgeceptis  meis  ambutate.et  ju- 
dicia  mea  custod  ite.et  facife  cajCt  sabbata  mea  sancti- 
ficatCyUtsit  signum  infer  meet  vos,  et  scia(ur{sive 
ut  sciatis)  quia  ego  sum  Dominus  Deus  vester,  Post 
interfectionem  patrum  qui  in  eremo  corruerunt, 
praecepta  dat  filiis,  in  quorum  salute  misertus  est 


sumptionem  indeserto.  Decreveramquidem  uttotum  |^  patrum.  Et  pepercit,  inquit,  oculus  Domini   super 


furorem  meum  effunderem  supereos,  et  delerem  il- 
losatqueconsumerem  :sed  feci  propter  nomen  meum 
ne  violaretur  in  gentibus,  Amalecitis  videlicet  et 
reliquis  (Exod.  xvii ;  Num.  xiv),  quae  contra  eos  in 
solitudine  dimicarunt,ut  nequaqunm  inducerem  cos 
in  terram^  quam  eis  poUicitussumfluentem  lacte  et 
melle,  quae  prxcipua  terrarum  omnium  est,  sive  fa- 
vus,  Gausaaufem  p(Bn«sestistiusquesententiae,quia 
judicia  mea  projecerant,  et  in  praeceptis  meis  non 
ambulaverant,et  sabbata  mea  violaverant.Ipsius  que 
causffi  haec  causa  est,  ut  ista  non  faccrent,  quia  cor 
eorum  ^gypti  idola  sequebatur.  Pepercit  autem, 
ait,  oculus  meus  ne  interficercm  eos  atque  delerem, 
nec  omninoconsumcrem.Inquoquaeritur,  quomodo 
eis  pepercerit,  quorumcadavcrain  solitudine  cor- 


eos:  ne  omnino  interficeret  eos  atque  deleret  sed 
patres  in  filiis  reservaret :  eademque  testatur,  qu« 
et  patribus  est  locutus ;  ut  postquam  in  prsceptis 
illius  ambulaverint,  et  judicia  illius  custodierint, 
etsanctificationem  sabbati  quod  signum  datum  est, 
rescrvaverint :  tunc  sciant  quia  ipse  sit  Dominus 
Deus  eorum.  PrsBcepta  autem,  et  legitima  pa- 
trum,  etjudicia  eorum,  errorum  inolitum  signifi- 
cat :  ne  peccata  eorum  imitentur,quorumtormenta 
perspiciunt. 

(Vers.  21,  22.)  Et  exacerbaverunt  mefitii,  in  prae- 
ceptis  meis  non  ambulaverunt,  etjudicia  mea  non 
custodicrunt,  ut  facerent  ea,  quie  cum  fecent  homo 
vivet  in  eis,  et  sabbata  mea  violaverunt.  Et  commina- 
tus  sum  ut  effunderemfurorem  meumsupereos  931 


ruerunt,  et  excepto  Jesu  Nave.  et  Calebfilio  Jepho-  C  et  impteremirammeamineisindeserto.  Avertiautem 

ns,  terram  repromissionis  nullus  ingressus  est.  Ex 

quo  intelligimus  vivere  eos,  nec  seternis  suppliciis 

reservatos,  nec  deletos  essedelibroviventium.  nec 

consumptos  ante  faciem  Domini.Si  enimexeo  quod 

nonsuntintroductiinterramrepromissionis,perisse 

credendi  sunt:  ergo  et  Moyses  pcriit,  qui  vidittan- 

tum  terram  repromissionis,  et  non  est  ingressus  in 

eam.De  quo  in  libro  Jesu  Dominus  loquitur :  Moyses 

famulus  meusmortuus  est  {Deut.  xxxiv,5).  Etin  Ma- 

lachia :  Mementote  Legis  Moysi  servi  mei  {Malach,i\. 

4).  Et  in  930Jeremia,  quasi  de  amico,  etfaniilia- 

rissimo  suo  loquitur  Deus  :  5^'  steterint  Moyses  et 

Samuet  in  conspectu  meo  (Jerem.xw.i).  AVioquin  et 

Moysi  precos  exauditas  esse  credendum  est,  quando 


manum  meam,  et  feci  propternomen  meum,  utnon 
viotaretur  coramgcntibus  de  quibusejecieosinocutis 
earum.  Sed  et  filii,  inquit,  parentum  scelera  sant 
secuti,  feceruntque  omnia  quae  illi  fecerant :  unde 
et  similem  meruere  sententiam  ;  sed  eadem  qua  et 
patres  eorum  misericordiae  meae  magnitudinereser- 
vati  sunt,  et  ob  easdem  causas,  quibus  et  patrum 
misertus  simi :  ut  unus  atque  idem  Greator  ambo- 
rum  simili  iram  meam  patientia  mitigarem.  Mani- 
festa  percurrimus,  et  ad  obscuriora  transimus. 

(Vers.  23,  24  seq.;  /tenim  levavimanummeamin 
eos  in  sotitudinCf  utdispergcremitiosinnationHms 
[Vulg.  nationes],  et  venlitaremin  terras:eoquodju^ 
dicia  mea  non  fecissent.et  prxcepta  mea  reprobasseni 


pro  populo  interpellans,  ait :  Si  dimittis  eis  pecca-  Q  et  sabbata  meaviolassent,  et  post  idola{3iyecogita- 


tum^  dimitte ; sin  autem  nonvis.me delede libro  tuo 
quem  scripsisti  {Exod.  xxxii,  32,  33).  Utautem  scia- 
mus  sententiam  Dei  in  filios  et  famulos,  non  ad 
perditionem,  scd  emendationem  fieri,  audiamus 
testimonia  Scripturarum  .Fi7i,weron/ri5/emarfrfwct- 
ptinamDomtniMequedeficias  quando  ab  eo  argueris 
{Prov.ni,  11).  Quemenimdiligit  DominuSy  corripit  : 
ftageltatautemomnem  fitium  quem  recipit  {Hebr.xu. 
6).  Et  in  alio  loco  :  Cum  interficereteos.tunc  quxre- 
banteum(Psat.  lxxvii,  34).Et  inDeuteronomii  Gan- 


tiones)patrum  suorum  fuissentocuiieorum.Ergoet 
ego  dedieispraecepta  non  bona,  et  judiciain  quibus 
nonviventyetpolluieosinmuneribussuis  cum  offer^ 
rent  (sive  transducerent,  omne  quod  aperit  vutvam 
propter  delicta  sua  (pro  quo  LXX  transtulerunt,  «C 
detcrem  eos  et  quod  illi  pr^termiserunt) :  et  scient 
quia  ego  Dominus,  Ubi  in  veteri  Testamento  contra 
filios  eorum,  qui  in  solitudinecorruerunt,  Dominus 
levaverit  manum  suam,  volens  eos  dispergere  in  na- 
tiones,  Scripturanon  dicit:  sed  ex  eo  quod  hic  re- 


(a)  Scilioet  hinc  educerem  in  terram,  etc,  neque  adeo  erat  cur  Victorius  mutaret  inducerem. 


19» 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  VI.  CAP.  XX. 


m 


fert,factum  asse  credendum  est.Sivcboc  signilicat,  A  ^^  Tacere  in  tolo  orbe  peregrinos,  dare  cogiiasBa 


quod  posiquam  terram  repromissionis  inlravcrlnt, 
variis  temporibus  ob  multa  peccata  diversis  traditi 
Buot  geniibus  rcgibusque,et  eotemporequas  natura 
saa  bona  erant  prxcepta  Domini,  et  judicia  in  qui. 
bus  possent  credentes  vivere,  facla  sint  eis  non 
bona,  dum  nequaquam  valent  in  captivitatc  legis 
praecepta  servare,ei  facere  qua2  divinus  sermo  man- 
davit.Neque  dixii.  dedieis  prxccpiamala :  scd,  7ion 
bofia,T^OQ  enim  statim  sequitur,ut  quod  bonum  non 
estfSit  malum  :  sicui  et  939  Apostolus  docet,  bo- 
num  esse  bomini  uxorem  velmulierem  non  tangere; 
scd  propier  incuntinentiam(a)unumquemquepossi- 
derevas  suum  insanctificatione  ci  castitate  (1  Cor, 
vii).Quod  si  non  fecerit,  nec  bonum  ncc  malumesi. 


[iijquiG  non  de(iit:utibi  Dci  pra?cepta  bona,viiiosuo 
non  bona  facereni,  dum  idoiis  exbibeni  qus  Deus 
sibi  prajcepcratexhibenda.  Potesi  et  hoc  dici,  quod 
ante  (ejofTensam.decalogum  iantumaccepcrini;post 
idololotriam  vcro,et  933  blasphemiam  multiplices 
legis  Ct-cremonias,  ui  Deo  poiius  ofTerreni  viciimas, 
qua5  d(Bmonibuso(rerebant,etcomparatione  sacrile- 
gii,  levius  (ieret  quod  non  erai  per  se  bonum,eine- 
quaquam  malum,  quia  Deo  oilerebaiur,  ei  iamen 
non  bonum,  quia  buni  auctorcm  ofTenderani. 

(Vers.  27, 2U  seq.^Quamobrem  loqueread  eUmum 
Israelyfili  liominis,el  dices  ad  eos :  Hasc  dicit  Domi" 
nus  Deus.Adhuc el  in  hoc  blasphernaverunt  me  patres 
vestrijcum  sprevisscnt  me  contemnentes,et\induxissem 


Dedit  ergo  eis  Deusdispersis  in  gentibus  praecepta  -^  eosinterramsuperquamlevavimanummeam^utda- 


non  bona,hoc  esi,  dimisit  eos  cogitationibus,  et  de- 
sideriis  suis,  ui  facerent  quae  non  conveniuni.  Ei 
polluit  eos  in  muneribus  suis:sicutSacerdoslepro- 
80s  de  populo  separans,  ei  eos  pollutos  esse  de- 
moostrans ;  dum  idolis  oflerunt  quas  Deo  ofTerre  de- 
bereat.Ettransducuntomne  quod  aperiivulvamper 
ignem  (b)  Baali,  id  est,  primogenita ;  ui  postquam 
deserti  fuerint  a  Deo,ei  idolorum  cultui  iraditi,  iunc 
inielligantquod  ipse  sii  Dominus,quem  suo  vitio  ad 
iracundiam  concitaverunt.Hunc  Jocummanifesiius 
interpretatus  est  Symmachus,pro  prajierito  ponens 
futurum.  Igitur  et  ego  dabo  eis  prxcepta  non  bona,  et 
judicia  propier  quxnon  vivent,  et  pollu^m  eospropter 
munera  sva,quia  consecrant,et  Iransducunt  omnc  quod 
aperitvulvam,utdeleam  eos,et  scientquiaego  Dominus, 


remeis  [Vulg.  addit  illam] :  viderunt  omnem  coltem 

excebum,etomnelignumnemorosum,etimmoLiverunt 
ibivictimassuas.et  dederunt  ibiirritationeui  oblcUi<r 
nissuXy  et  posuerunt  ibi  odorem  suavitatissux,et  li" 
baveruntibi[Vjd\g.iaceiibi]lihationessuas,  Et  dixi  ad 
cos:Quidest  excclsum  adquod  vos  ingredimini?  Et  w- 
catum  cst  nomen  ejus  cxcelsum  usque  in  hunc  dieni. 
LXX  :  Idcirco  loquere  addomum  Ierael,fili  hominis^ 
et  dices  ad  eos :  Hiec  dicit  Adonai  Dominus:Usque  ad 
hoc  me  ad  iracundiam  provocaverunt  patres  vestri  in 
delictissuis,quibuscorrueruntin  me.et  introduxi  eos 
in  tcrram  super  quam  levavimanummeamuttrcUte' 
remeam iUis.Videruntqueomnemcollemexcelsum,  ei 
omne  lignum  numerosum,et  immolaverunt  ibidiis  hUs 
et  posuerunt  ibifuroremmunerum  suorum,  etposue- 


£i  e8tsensus:Quia  vidi  filios  patrum  sceleribusadae- C  runt  ibi  odorem  fragrantix  eorum,  et  libaverunt 


quari,  et  eadem  facere  propter  qus  illi  ofTenderani 
Deum,  volui  iilos  dividere  in  naiiones,  et  in  toto 
orbe  di8pergere,et  dare  illis  prscepta  non  bona  ;  ei 
judicia  in  quibus  nun  viverent,ui  polluerem  illos  in 
muneribus  suis,quia  omnia  primogenita  idoliscon- 
secrabant,  et  delerem  eos  in  perpetuum,  ci  scirent 
quod  ego  essem  Dominus.  Per  quae  ostendii  non  se 
dedisse  [c)  eis  praecepta  nonbonaquiineremomora- 
bantar,sed  his  quos  dispergere  voluii  in  nationes, 

(a^lnterserit  Rdihiiuusiunumquemque  suam  uxorem 
habere  bonum  est, 

(6)In  uno  Vatic.  BachQlim  legimus,  ex  quo  refi- 
geodum  suspicaii  sumus^ac/mnm,quod  hanc  vocem 
e  vestigio  Hieron.  intorpretari  videretur,  id  est  pri- 
mogenita,  aique  Hebraice  quidem  niDl  Bachurim 
primogeniti  appelleniur.  Verum  cum  ad  ignem  re- 
ctius  vox  Baali,  sive  idoli  Baal,  referatur,  nihil  esi 
immutatum. 

(c)  ^tea  minus  perspicuo  sensu  evai,  ostenditeis, 
non  se  dedisse  prxcepta,  etc.  Hujusraodi  aliasubinde 
taeiCi  castigamus. 

(ijMarliansus  post  Erasmum  coegisse  retinuit,pro 
cogiiasse^  qusi  tamen  antea  Victorius  sibilo  explo- 
dendum  errorem  dixit,iriumque  Florentinorumco- 
dicum  ope  emendavit.  Cogitavi,  inquit,  illis  dare 
pneeeptanon  bona  ;sednon  feci.Constantqucctiam 
ex  proxime  superioribus  verbis  :  Volui  illos  dividere 
in  nationes^  et  in  toto  orhe  dispergere,  ct  dare  illis 
pr3Pcepta  non  bona, eic^ycvam  unam  esse  leciionem 
cogilasse,^  quam  reposuimus. 

!,6}£qaideinboonescio,quo  conciiiari  paoloquoal 


in  Libamina  sua,  Et  dixi  ad  eos  :  Quid  est  a(h 
bana,  quia  vos  intratis  illuc  f  Et  vocaverunt  no- 
men  ejus  abbana  usque  in  liodiemum  diem.  Volui, 
inquit,  eos  in  solitudine  delinquenies  in  cunc- 
tas  dispergere  nationes,  et  dare  illis  praecepia  non 
bona,  ut  quod  mihi  offerre  debuerunt,  idolis  im- 
molarcni,  et  omne  primitivum  [Al.  primogenituml 
suum  consecrareni  eis  per  ignem,  ui  interficerem 
eos  aique  delerem.  Quando  autem  dicii,  volui,  os- 

cum  Exodi  senientiacap.iii  ubi  emiiii  praecipiuniur 
Hebraji  utDeo  ilmmolent.Utique  post  viiulum  con- 
flatum  patribus,  durioribusque  observaiionum  vin- 
culis  populum  pervicacera  Deus  obligaverii  ;verum 
etante  [xod/oroitav  cultum  eodom  ferme  modo  Deo 
redditum,niuItosque  legalesritusfuissepopulo  pr»- 
D  ceptos,  cum  prirais  vero  sacrificia  et  viciimas,iotu8 
Scripiurae  contextus  probat.  Et  scio  iamen  nedum 
hic  loci,  scd  et  in  Jeremia;  cap.  vii.  col.  895,  sen- 
sisse  Hieronymum.non  nisi  posl  vituli  adoraiionem, 
inactare  Deo  victimas  Israclitis  permissum.  Mani' 
feste,  inquit,  intctligifur,  quod  primum  Decatogum 
dederitin  labutis  lapideis  scripfum digitoDei,etpost 
offensaviidololatriaicaput(juevituliea  jusserit  sibi 
magis  fieri.quamdxmonibus,  auferens  puram  reti- 
gionem  mnndatorum  Deiyetconcedens  sanguinemvic^ 
timarum,  carniumque  desidcrium,  Nec  demum 
ignoro  hanc  fui.-se  vetustiorum  quoquePairumnon- 
nuilorura  scntentiam  :  putu  Lactantli  lib.  iv,  cap. 
10.  ei  Chrysosiorai  orat.2  advers.Judaeos,  ei  homil, 
\1  in  Act.  Apostol.,  in  quam  ei  multo  post  Anaetv 
sius  abbas  a  Canisio  vuJgatus  conoesBit. 


m 


S.  EUSEBII  HIERONYMl 


196 


tendit  se  non  feoisse  quod  voluit.Iliudque  quod  se- 
quitur :  Et  scient  quia  ego  sum  Dominu^^f  in  LXX 
non  habetur.  Non  enitn  eis  videbatuf  consequens 
per  interfectionem  nosse,  quod  !tS4ipse  sit  Domi- 
nus.  Sed  tu,  fili  hominis,  rursum  loquere  ad  eos, 
hoc  est,  ad  seniores  domus  Israei,  qui  te  interro- 
gare  venerunt :  Patres  vestri,  de  quorum  vos  stirpe 
descendistis,  etiam  inhoc  blasphemaverunt  me,  et 
duxere  pro  nihili ;  postquam  introduxi  eosin  terram 
quammeafortitudine  possederunt^quam  egoadpos- 
sidendum  dederam,illi  verterunt  ad  exasperandum 
me.  Gum  enim  vidissent  omnem  collem  excelsum, 
lignumque  nemorosum,  sacrifioabant  in  montibus, 
et  in  lucis  et  saltibus,et  idolis  victimas  immolabant, 
et  liba  fundebant,quod  cum  vidissem,  dixi  ad  eos: 
Quid  esty  bama  ?  hoc  enim  interpretatur  excelsum : 
aut  cur  ingredimini  istiusmodi  locum  quem  vobisin 
cunctis  collibus  elegistis,  ita  ut  usque  hodie  istius- 
modi  looa  appcilentur  bamota,  et  antiquis  error 
nomen  pristinumteneat?Pro  bama,  quod  nos  in  ex- 
celsum  vertimu8,in  Septuaginta  editione  error  obti- 
nuit,  ut  ecribatur(a)a66ava,quod  Hebraico  sermone 
nil  resonat.  Potest  bama  n^1*IDl,  si  utramque  Fylla- 
bam  in  duo  dividas  verba,  significare,  in  quo ;  sed 
praesenti  loco  sensus  iste  non  congruit.  Ubicumque 
autem  in  Eegum,et  Paralipomenon  libris  scribitur: 
Adhuc  populus  adolebat  incensum,et  immolabat  in  ex- 
celso :  BAMA  singulariter,  et  bamoth  hdI  plurali- 
ter  excelsa  significat. 

(Vers.  3o,  3i .)  Propterea  dic  ad  domum  Israel : 
Eaec  dicit  Dominus  Deus  (Vulg.  prseponit  Certe]  :  In 
via  patrum  vestrorum  vos  polluimini,  et  post  offendi- 
cula  eorum  vos  fornicamini.Et  in  oblatione  donorum 
vestrorum,  cum  traducitis  filios  vestrosperignem,  vos 
poltuiminiin  omnibus  idolis  vestris  usque  hodie,  et  ego 
respondebo  vobis,  domus  Israel  f  Vivo  egOy  dicit  Domi- 
nus  DeuSy  quia  non  respondebo  vobis,  Patrum  vestro- 
rum  imitamini  vitia,et  per  easdem  inceditis  vias^ul 
dellcta  similia  similem  mereantur  et  pcenam,  et  in 
tantum  scelus  profecistis,ut  filiosvestros  perignem 
dffimonibus  consecretis  :  nec  semel  hoc  fecisse  suf- 
ficiat,  sed  usque  in  prsesentiarum  M5  agatis  ea- 
dem.  Non  quod  haec  seniores  in  captivitate  faciant, 
sed  quod  illi  qui  Jerosolymis  morabantur,et  quibus 
captivitas  imminebat,  haic  omnia  facere  non  ces- 
sent.  Et  cum  tantis  flagitiis  obligati  sitis,responsio- 
nem,  inquit,  meam  quaeritis?  Vivo  ego,dicit  Domi- 
nus  Deus,  et  juro  per  memetipsum,  quia  non  res- 
pondebo  vobis,  quodque  sequitux : 

(Vers.  32,  33.)  lieque  cogitatio  mentis  vestrae  fiet, 
dicentium,  erimus  sicut  gentes^  et  sicut  cognationes 
terrx,  ut  cotamus  ligna  et  lapides.  Vivo  ego,  dicit 
Dominus  Deus,  quoniam  in  manu  forti,  et  in  brachio 
extento,  et  in  furore  effuso  regnabo  super  vos,  Hunc 
habet  sensum :  Ne  putetis  cogitatio^ies  vestras  qui- 
bus  contra  me  basphematis  posse  compleri ;  dicitis 

(a)Nunc  obtinet  dSaixa ;  sed  et  Nobilius  in  pleris- 

q[ueGraecisexemplaribus  d6avdl  reperit,et  vetus  Scho- 

xon,  'A66«vd  X(Oo(;lp[JLi)V€U€T«t,  Aobanay  lapis  inter- 


A.  cnim  :  Nolumus  esse  sub  Domino,nec  populus  illius 
appellari :  sed  sicut  cunctae  in  toto  orbe  sunt  na- 
tiones,et  unaquaeque  gens  suo  vivit  arbitrio,ut  colat 
Ugna,  et  lapides,  et  idolis  serviat,  etiam  nos  una 
gens  erimus  e  pluribus.Ad  quae  respondet  De.us,  ju- 
ratque  per  semetipsum  etdicit  rNonvos  relinquam 
neque  contemnam,  ut  fugaces  servos  domini  negii* 
gentes  solent  contemnere,  sed  ad  meum  retraham 
imperium,  et  brachio  extento  ac  percutiente  ac  fa- 
rore  effuso,  in  pristinam  vos  redigam  servitutem, 
et  regnabo  super  vos  :ut  velitis  nolitis,me  habeatis 
regem,et  sentiatis  regem  iratum,cujus  clementiam 
neglexistis. 

(Vers.  34.)  Et  educam  vos  de  populis,  et  congre- 
gabo  vos  de  terris  in  quibus  dispersi  estis:in  manu  va- 

P  lida  et  brachio  extento,  et  in  furore  effuso  regnabo 
super  vos,  Nec  vos,  ait,patiar  esse  in  gentibus,  nec 
aeterna  captivitate  retineri,  sed  educam  de  popu- 
lis,etcongregabo  deterrisinquas  vosad  serviendum 
hostilis  necessitas  huc  illucque  dispersit.Haec  autem 
faciam,  nou  ut  perdam  vos  et  deleam,  sed  ut  rex 
vester  sim.  Ex  quo  intelligimus  etiam  eam  quam 
appellant  haeretici  Greatoris  crudelitatem,  sonare 
clementiam  :  dum  ad  hQC  irascitur,  et  desaevit,  et 
totum  efTundit  furorem,  ut  retrahat  eos  ad  regnum 
8uum,qui  daemonum  tyrannidem  ad  serviendum 
elegeruni . 

(Vers.  35,  36,  seq.)  Et  adducam  vos  in  desertum 
populorum,  et  judicabor  vobiscum  ibi  facie  ad  faciem. 
Sicut  judicio  contendi  adversus  patr€s(b)  ItZB  in  de- 
serio  terrae  Mgypti,  sic  judicabo  vos,  dicit  Dominus. 

C  Et  subjiciam  vos  sceptro  meOy  et  inducam  vos  in  vin- 
culis  fasderis,et  eligam  de  vobis  transgressores  et  im- 
pios  de  terra  incolatus  eorum  educam  iltos,  et  in  ter" 
rum  Israel  non  ingredientur,  et  scietis  quia  ego  Domi- 
nus,  Faciam,  ait  Dominus,  vobis  qui  estis  in  Ba- 
bylone,  et  nunc  servitis  idolis,  quod  feci  patribus 
vestris  in  iEgyplo,  ut  educam  vos  in  desertum  po- 
pulorum  et  ibi  judicer  vobiscum  facie  ad  faciera, 
sicut  adversus  illos  judicio  contendi,quando  egressi 
sunt  de  Mgypio,  Et  postquam  vos  judicavero,  sub- 
jiciam  vos  sccptro  meo  et  imperio,et  inibopactum 
vobiscum,et  inducam  vos  interram  vestram  in  vin- 
culis  charitatis,ut  ligati  amore  meo,  nequaquam  a 
me  possitis  recedere.  Transgressores  autem  et  im- 
pios,  qui  cordis  duritia  in  malis  operibus  perseve- 

Q  rant,eligam  de  vobis,  non  ad  possidendum,  sed  ad 
abjiciendum.  Et  educam  quidemeosde  terrainco- 
latus  eorum,  ut  educti  non  ingrediantur  terram  Is- 
rael  f -sed  in  diversis  pereant  regionibus :  et  distinc 
tione  bonorum  et  malorum,  cognoscalis  quia  ego 
sumDominus,  qui  facio  cuncta  judicio.  Ad  reliqua 
festinat  oratio,  breviterque  percurrimus  singula,ut 
sensum  tantum  legentibus  praebeamus. 

(Vers.  2Q.)Etvos,  domus  Israel,haec  dicit  Dominus 
Deus :  singuti  post  idola  vestraambulate,et  servite  eis. 

pretatur, 

{b)  Addit  Victor.  vestros,  et  in  versiculi  fine  Deus^ 
ex  Vulgata  et  Uebraico. 


197 


COMMENTARlORtJM  IN  EZECHIBLEM  LIB.  VI.  CAP.  XX. 


198 


Quod  si  et  in  hocrwn  audieritis  me,  el  nomen  mcum  A 
sanctum  pollueritis  ullra  in  muneribus  vestris,  et  in 
idolis  vestris,  LXX  :  Et  vos,  domus  Israel,  hxc  dicit 
Adonai  Dominus:  Unusquisque  adinventiones  suasau' 
ferat  ;et  post  hsec  si  vos  audieritis  me,et  nomen  meum 
sanctum  non  pollueritis  ultra  in  munerihus  vestris,et 
in  studiis  v^m.Hunc  locum  manifestius  interpre- 
tatus  est  Symmacbus  :  Unusquisque  idolis  suis  euntes 
servite,  quia  noluistis  audire  me :  nomen  autem  meum 
sanetum  nolite  ultra  polluere  per  munera  vestra  atque 
simutacra.  In  monte  vero  sancto  meo,in  motite  excelso 
Urael^aii  Dominus  Deus,ibi  serviet  mihi  omnis  domus 
IsraeL  Symmachi  translatio  hunc  habet  sensum  : 
Quia  mihi  servire  non  vultis,  ite  et  servito  idolis^et 
simuiacrorum  vestrorum  calcate  vestigia.  Me  enim 
audire  non  vultis,  ut  nequaquam  mihi  hostias  im-  n 
moletis.  M7  nec  adoleatis  incensum,  nec  meus 
popalos  appellemini.Mihi  enim  nequaquamin  lucis, 
et  fanis,  et  idolorum  locis  servieot  cultores  mei, 
quod  Yos  facitis  :3ed  in  montesancto  meo,in  monte 
excelso  Israel.  PorroSeptuagintapropriumexplicant 
aeosum*  Derelinquite  cogitationes  vestras  pristinas^ 
et  malaram  adinventionum  auferte  peccata :  et  si 
post  haec  audieritis  me,  et  nomen  meum  non  pol- 
lueritis  in  muneribus  vestris  atque  simulacris  :  tunc 
in  monte  meo  sancto  ofTeretis  mihi  victimas,etser- 
vietis,o  omnis  domus  Israel'Aquila  vero  Symmacho 
ex  parte  consentiens,in  parte  discordat://^,inquit, 
post  idola  vestra,et  servite  ^»,quia  indigni  estis  meo 
imperio,nec  me  vestra  cultura  delectat.Quod  si  et  in 
hoc  nequaquam  audieritis  ire^sed  nomen  sanctum 
meum  pollueritis,  dum  mihi  ofTerre  simulatis  qus  C 
offertis  idolis,  et  nomini  meo  tantum  blasphemiam 
facitis,  ut  qui  idolorum  cuitores  estis,meos  vos  esse 
dicatis  ;  hoc  scitote,  quod  in  monte  sancto  meo,  in 
monte  excelso  Israel,ibi  servitura  sit  mihi  omnis 
domus  lsrael,non  vos  qui  servitis  idolis  :sed  omnis 
domas  Israel  quae  postea  creditura  est. 

(Vers-  40,  41.)  In  monte  vero  [Vulg.  silet  vero] 
ittneto  meOfin  monte  excelso  Israei,  ait  Dominiis  Deus : 
ibi  serviet  mihi  omnis  domus  Israel  lomnes  inquam  in 
terra  in  qua  ptacebunt  mihiyCt  ibi  requiram  primitias 
vestras^  et  initium  decimarum  vestrarum,  in  omnibus 
sanctificationibus  vestris,in  odore  suavitatis  suscipiam 
ros.  eum  eduxero  vos  de  populis,  et  congregavero  de 
terris  in  quas  vos  dispersi  estis,  et  sanctificaborin  vobis 
in  oculis  nationum,  et  scietis  quia  ego  Dominus,  De  j) 
boc  monte  in  quo  servitura  est  Deo  omnis  domus 
Israel,  Isaias  et  Michaeas  pari  voce  cccinerunt :  In 
novissimis  diebus  erit  manifestus  mons  domus  Domini 
m  vertice  montium^  etelevabitur  super  collesM  fluent 
ad  eum  omnes  gentes,  et  ibunt  populi  multi^et  dicent: 
Veniie  asesndamus  in  montem  Domini,  et  in  domum 
[A\.  montem]  Dei  Jacob,  et  docebit  nos  vias  suas,  et 
ambulabinuts  in  semitis  ejus.De  Sion  enim  exibitlex, 
it  verbum  Domini  Jerusalem,  (Is.  ii  seq, ;  Mich,  iv, 
i,  2)-  Et  mrsum  Isaias :  /n  montem,inqmi,excelsum 


ascende  qui  annuntias  Sion  :eteva  etexaltavocem  tuam 
qui  evangelizas  Jerusalem  [Isa,  xl),  Quem  montem 
Sion,  aut  Ecclbsiam  int^iligimus  9S§  quas  inter- 
pretatur  specula,ei  in  altitudine  sanctorum  dogma- 
tum  constituta  est :  aut  ipsum  Dominum  Salvato- 
rem,  in  quo  et  primit]ffi,'et  -decimae,  et  omnis  cul- 
tura  in  odorem  vertitur  suavitatis :  ut  omnes  in  cir- 
cuitu  nationes  videntes  populum  Domini  esse  sal- 
vatum,  glorificcnt  Oeum,  et  cognoscant  qui  salva- 
ti  fuerint,  quod  ipse  sit  Dominus. 

(Vers.  42- )Cum  induxero  vos  ad  terram  Israet:  in 
terram  pro  qua  levavi  manum  meam,  ut  darem  eam 
patribus  m^m.Tunc  scietisquod  ego  sim  Dominus, 
quando  induxero,ait,  vos  in  terram  Israel,  pro  qua 
levavi  manum  meam,  ut  inducerem  in]]eam  patres 
vestros,quam  illi  suo  vitio  perdiderunt,  et  vos  non 
tam  vestro  merito,quam  mea  clementia  rccepistis. 

(Vers.  43,44.)£irecorda^imt>iz[Vulg.interserit  ibi] 
viarum  vestrarum,et  omnium  scelerum  vestrorum,qui' 
buspollutiestisin  eis  :et  displicebitis  vobis  in  fonspectu 
vestro  in  omnibus  malitiis  vestris  j^uas  fecistis,et  scietis 
quia  ego  Dominus,cum  bcnefecero  vobis  propternomen 
meum  :non  secundum  vias  vestras  malas,  et  secundum 
sceleravestrapessimadomus  Israel^  ait  Dominus  Deus. 
Non  possumus  recordari  scelerum  nostrorum  atque 
vitiorum,nisi  inducti  fuerimus  in  terram  Israel,ibi- 
que  positi  dicamus  cum  Apostolo :  Qui  non  sum  di- 
gnus  vocari  Apostotus,quia  persecutus  sum :  Ecclesiam 
Dei  (I  Cor.xv,  9).  Et  displicebitis,  ait,  vobis  in  con- 
spectu  vestro  in  omnibus  malitiisvestrisquasfeci- 
stis.Siveut  interpretatu?  est  Symmachus.£(  parvuli 
vobis  videbimini  propter  omnes  malitias  vestras  quas 
estis  operati{Jacob.  iv),  ut  postquam  excelsi  fuerint, 
humiles  se  esse  credant:  quia  Dominus  humilibus 
dat  gratiam.Et  in  alio  loco  scriptum  est :  Antecon- 
tritionemxa)exaltabitur  cor  viri,etante  altitudinem  hu- 
mitialur  {Prov,xyn\,  12).  Superbiam  enim  contritio, 
et  humilitatem  sequitur  exaltatio.  Et  scietis  quiaego 
Dominus,  cum  benefecero  vobis.  Et  Dominum  Sal- 
vatorem  tunc  magis  cognovimus,quando  benefecit 
nobis,  et  passus  est  pro  peccatis  nostris,et  portavit 
iniquitates  nostras,et  pro  nobis  doluit  ;non  pro  ali- 
quo  merito  eorum  qui  salvantur,sed  propter  nomen 
suum.  Alioquin  vis>  nostraB,et  scelera  pessima^non 
misericordiam  meruere,  sed  pcDnam.  Quidquid  au- 
tem  de  populo  diximus  Israel,qui  liberatus  de  iEgy- 
pto,  in  solitudine  multa  commisit,  et  offendit  Deumj 
et  postea  in  terram  repromissionis  inductus,venera- 
tus  est  idola,lignaque  et  lapides  coluit,  et  posteaDei 
clementia  conservatus  est :  referamus  ad  cos  qui 
de  iEgypto  saeculi  hujus  manu  excelsa  Domini  libe- 
rati  sunt,et  introducti  in  vitiorum  solitudinem,rur- 
sum  iEgyptum  suspirarunt,  et  fecerunt  ea,  per  quaa 
puniri  debuerant  :sed  nihilominus  per  pcenitentiam 
non  suo  merito,  sed  Domini  clementia  conservati 
sunt. 


(n)  Victor.yin  instanti,  exaltaturf  ad  Giaooum  i^^v^tai.Mox  pro  altitudinem  Vaticms.  exaltationm. 


m 


S.  EDSEBII  HIERONYMI 


SOQ 


LIBER  SEPTIMUS, 


M9-940.  Olim  (a)  pueri  legimus  :Nihil  tam  fa- 
cile  esty  quin  difficile  fiat,  quod  invitus  facias.  Fa- 
teor  me  explanationes  in  Ezechiel  multo  ante  tem- 
pore  promisisse,  et  occupatione  de  toto  huc  orbe 
venientium,  implere  non  posse :  dum   nulla  hora, 
nuilumque  momentum  est,in  quo  non  fratrum  oc- 
curramus  turbis,  et  monasterii  solitudinem,hospi- 
tum  frequentia  commutamus:intantum  ut  autclau- 
dendum  sit  nobis  ostium,  aut  Scripturarum,  per 
quas  aperiend»  sunt  fores,  studia  relinquenda.Ita- 
que  lucrativis,  immo  furtivis  noctium   horis,  qua: 
hyeme  propinquante,  longiores  esse  CGeperunt,ba3c 
ad  lucernulam  qualiacumque  sunt  dictare  conamur, 
et  aestuantisanimitaediuminterpretatione  digerere. 
Necjactamus,  ut  quidam  forsitan  suspicantur,fra- 
trumsusceptionem,sed  morarurAiCLLUaHS  simpliciter 
confitemur :  prssertim  cum  Occidentalium  iuga,et 
sanctorum  locorum  constipatio,nuditate  atque  vul- 
neribusindigentium,rabiem  prsferat  Barbarorum. 
(b)  Quod  abaque  lacryniis  et  gemitu  vidcro  non  pos- 
8umus,iilam  quondam  potentiam  et(c)  ignorationem 
divitiarum  ad  tantam  inopiam  pervcnissc,  ut  tecto 
et  cibo,et  vestimento  indigcat;ct  tamen  nequaquam 
duri  quorumdam  (d)  atque  crudelos  animimolliun- 
tur,  dum  pacnuios  eorum  etsarcinulas  discutiunt, 
aurum  in  captivitate  quaerentes.  Accedit  ad  hanc  di- 
otandi  difricuUatem,quod  caligantibus  oculis  sene- 
ctute,et  aliquid  sustinentibus  beati  Isaac(G^>i.xxvii), 
ad  ndcturnumlumennequaquam  valeamusUebrso- 
rum  volumina  relegere, queB  etiam  ad  solisdieique 
fulgorem,  litterarum  nobis  parvitate  caecantur.Sed 
et  Grscorum  commentarios,  fralrum  tantum  voce 
cognoscimus.  Nullique  dubium.quod  alienis  denti- 
bus  commoliti  cibi,  vescentibus  nauseam  faciant. 
Undeobsecro  te,  filia  Eustochium,  utistaquse  nota- 
riorum  stylocudimus,  et  ad  quae  emendanda  spa- 
tium  vix  habemus,  id  est^septimum  incipias,  !t4i 
et  utantejam  dixi^si  librorum  brevitas  vel  longitudo 
inter  se  fuerintin£equales,visionum,immo'j^oO£7£aiv 
brevitati  imputes  ac  Iongitudiii,dum  et  junctano- 
lumus  separare,  et  dissonantia  in  unam  coarctare 
congeriem. 


(Vers.  45  seq.)  Et  factus  est  sermo  Domini  ad  me^ 
dicens:  Fili  hominis,  pone  faciem  tuam  conira  viam 

(a)  Archinteus  ms.  Olim  legimus,  absquc  pu£ri 
voce. 

(b)  Antea  erat  prcefixa  parenthosi  (quos,  etc. 

(c)  Hoc  modo  legunt  omnes  codices  nostri  mss. 
Erasmiana  editio  retinet  in  contcxtu,^/  ignorantiam 
divitiarum  !n  margine  aulem  haec  addita  reperi :  le- 
gendum  arbitror  arrogantiam.Sed  falsa  cst  et  impe- 
rita  conjectura,quia  Hieronymus  ut  magnitudinem 
diviliarum  demonstret  in  Romanis,vocat  illam  i^no- 
rationem^eo  quod  ignorarent  domini  suaruni  divitia- 
rum  thesauros  et  j^ossessiones.MART.  —  Fiorentini 
quoque  m«.,Yictorio  teste  ignorationem,  praeferunt. 


A  Austri,  et  stitla  ad  Africum,  et  propheta  ad  saltum 
agri  meridiani.Et  dices  saltui  meridiano  :Audi  ver- 
bum  Domini  :h3ec  dicit  Dominus  Deus  lEcce  egotuc» 
cendam  in  te  ignem^et  comburam  in  te  omne  lignum 
viridCf  et  omne  tignum  aridum  :  non  exstingueiur 
flamma  succensionis.etcombureturin  eaomnis  facies 
ab  Austro  usque  ad  y^quilonem.  Et  videbit  universa 
caro  quia  egoDominus  mccendi  eam^nec  exstingueiur, 
Etdixifahyah.,ahyDomine  Deus  :  ipsi  dicunt  de  me: 
Numquid  non  per  parabotas  loquitur  iste  ?  LXX :  Et 
factus  ests^rmoDomini  ad  me,dicens :  Fili  hominis, 
obfirma  faciem  tuam  super  Theinamy  et respice  ad  Da- 
rom.vaticinare  super  saltum  ducem  Mageb,  et  dices 
saltui  Nageb  :Audi  sermonem  Domini,  hgeedidtDo- 
minus :  Ecce  ego  succendam  tn  te  ignem,et  devorabit 

P  in  teomne  lignum  viride.et  lignum  aridum.Non  ex- 
tinguetur  flamma  succensa.et  ardebit  in  ea  omnis  fa- 
cies  a  meridie  usque  adAguilonem:  et  cognoscet  omnis 
caro  quia  ego  Dominus  succendi  illam :  non  exstin- 
guetnr,  Et  dixi :  Nequaquam,  Domine,  Domine :  ipsi 
dicunt  ad  me:  Nonne  parabola  est  quae  dicitur  hssc  f 
Quidsignificetpow^.vel  oft/irma  faciem  tuam,  supra 
plenius  diximus.Obfirmationeetiim  vultus  opus  est, 
et  frontis  duritia,  ut  quaeimporantur  Prophetae,  lo- 
quatur  intrepidus,  maxime  cum  ad  totam  populi 
multitudinom  tristianuntiatasint.T/i^mam  autem  et 
Darom  et  Nageb ;  et  rursum  Nageb,  pro  quo  LXX 
a7rrjXib)TrjV  interpretati  sunt,quid  sonent  in  Hebrso, 
expressit  nostra  transIatio.Quodque  dixere,  ducem 
Nageby  melius  habet  in  Hebraeo  agri^  vel  regionis 
vncridianxMonmxm  SARE(mu)»utputaverunt  LXX, 

C  quod  vcrbum  ducem  et  principem  sonat,  sed  sadb 
scriptum  est,quod  proprie  agrum,  regionemgue  si' 
gnat,  et  proptcr  daleth  et  res  litterarum  simiHtu- 
dinem,  error  inolevit.Loquitur  autem  sermo  divinus 
permetaphoram8altuscontraJerusalem,quaebestia- 
rum,  949etrerociumhominumhabitatioest :  quod 
succendateam[/l/.eum],  omniaquelignailHus  con- 
crementur :  nequaquam  arbores  vocans  quas  fruo- 
tibus  indigebant,  sed  ligna  quasi  incendio  praspa- 
rata.Primumque  comburit  in  eo  iignum  viride,  se- 
cundum  quod  in  hoc  eodem  Propheta  legimus  :  Et  a 
sanctis  meis  incipite  ;  et  postea  aridum,  quod  nihil 
in  sc  poterat  habere  vitale:  sanctos  videlicet  simul 
et  peccatores,  ut  aiii  captivitalis  mala,  morte  effu- 

Liquet  vero,  ignorationem  vocari  divitiarum,  quod 
D  tot,  tantaeque  essont,  ut  a  propriis  dominis  earum 
magnitudo  ignoraretur.   Olim   erat  ignorantiam, 
pro  quo  maluisset  Erasmus  arrogantiam, 

(d)  Hcraclianum  Africa3  comitem  notat,qui  ad  se 
transfugas  e  Barbarorum  gladiis  Romanos  post  cap- 
tam  ab  AlaricoUrbem,obinfamemavaritiam  cruae- 
lissime  vcxabat,  ut  si  quas  fuga  abduxissent  subs- 
tantiolas,miseris  eriperet.  Videepist.  130  ad  Deme- 
triadem,num.7,ubi  avariLiam  crudelitatemque  eju8 
bominis  exaggerat,  atque  exsecratur. 


am 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  VII.  CAP.  XXI. 


909 


giant ;  aiii  auppliciis  tradanlur  eternis.  Quodque  A  [Vulg.  Ut  scia$\  omni  caro,  quia  ego  Dominus  eduxi 


infert :  Ab  Austro  usque  ad  Aquilonem,  hoc  indicat, 
ab  Jerusalem  usque  ad  Babylonem  :  ut  omne  iter 
pergentium  in  captivitatem,  gladio,  fame,pcstiien- 
tia  ruentium  compleatur.  His  enim  qui  in  Babylone 
sant,  Jerusalem  ad  Austrum  sita  est ;  quomodo 
e  contrarioolla in Jeremia  quae  significat  Jerusalem, 
aficie  Aquilonis,  id  est,  Babylonissuccenditur  (Je- 
rem.  i).  Et  pulchre  io  principio  :  stillay  inquit,  ad 
Africum  ;  ut  non  tota  Dei  ira  videatur  eCfusa,  sed 
fltilla  qu^dam  et  pars.  Sin  autcm  stilla  tantae  s^evi- 
tis  est :  quid  in  totis  imbribus  (Bstimandum  cst : 
Ut  omnis  caro,  quae  visura  est  salutare  Doi,per 
eilTamm  incendium  ct  flammam,  quae  nullius  ex- 
etinguitur  auxilio,  cognoscat  quod  ipso  sit  Dominus. 


gladium  meum  [Al.  abest  meum]  de  vagina  sua  irrevO' 
cabVem,  LXX  :  Et  factus  est  sermo  Domini  ad  me, 
dicens  :  Idcirco  vaticinare^  fili  hominis  :  et  obfirma 
faciem  tuam  contra  Jerusalem,  et  aspice  ad  sancta  eO' 
runif  et  propheta  super  terram  Israel,  et  dices  adter^ 
ram  Israel  :  Hxc  dicit  Dominus  Deus  :  Ecce  ego  ad 
te,  et  educam  gladium  meum  de  vagina  sua,  et  interfi' 
ciam  ex  te  iniquum  et  injustum.  Sic  egredietur  gladius 
meus  de  vagina  sua  super  omnem  camem  a  Meridie 
usque  ad  Aquilonem^  et  cognoscet  omris  caro  quia  ego 
Dominu.%  eduxi  gladium  meum  de  vagina  sun :  non  re- 
vertelur  ultra.  Quia  supra  dixerat  :  Ipsi  dicunt  de 
roe,  numquid  non  per  parabolas  loquitur  iste  ?  et 
apertam  populus  flagitabat  sententiam  :  idcirco  id 


Oaod  intelligens   Propheta  respondit,  a/i,  ah,  ah,  n  quod  Dominus  per  metaphoram  sive  parabolam,  et 


Domsne  Deus :  vel  ut  Septuaginta  transtulcrunt,  ne- 
puiquam,  Domine,  Domine.  Et  infert  :  Et  ipsi  dicunt 
od  me  :  Numquid  non  per  parabotas  loquiiur  iste?  vel 
parabolaestista  qux  dicitur  ?  Et  est  sensus  :  Planius 
loqnere,  non  intelligimus  pcr  parabolam  quid  lo- 
qnaris :  aperto  sermone  Dei  nobispandcsentcntiam. 
Potest  autem  tropologice  Themam  ct  Nabeb  et  Da- 
rom,  (a)  yfigyptus  intelligi :  legimus  enim  in  Daniel 
erebro  Austrum  pro  iEgypto  accipi  (Dan.  xi ). 
iEgyptus  autem  referturad  mundi  istius  angustias. 
Prophetat  igitur  Ezechiei  qusc  mundo  ventura  sint 
mala,  quem  saltum  vocat,  pomiferas  arbores  non 
habeotem^sed  habitaculum  bestiarum.  Dequo  etin 
vigCsiaio943  octavopsalmodicitur:  VoxDomini  per- 
fieientis  cervos,etretevabit  condensa  silvarum(Vers.9). 


ut  alii  vertere,  proverbium,  944  est  locatus,  nunc 
manifcstius  loquitur,  saltusNagebet  Darom  et  The- 
man  essc  Jcrusalem,et  templum  illiuS)  sancta  san* 
ctorum,et  omnem  terram  Judaea; ;  flammamque  qu« 
combustura  sit  saltum,  intelligi  gladium  devoran- 
tem,  qui  eductus  sitde  vagina  sua,  utinterOciatju- 
stum  ct  impium.  Hoc  est  enim  lignum  viride  et  li- 
gnum  aridum.  Unde  ct  Dominus  :  5t  in  ligno,  ait, 
viridi  tanta  faciunt :  in  sicco  quid  facient  (Luc.  xxin, 
31)  ?  Pro  quo,  nescio  quid  volentes,  LXX  iniquumet 
injustum  inlerpretati  sunt :  quasi  non  idem  utrum- 
quc  signiflcet.  Quodque  ibi  dixerat.  Et  videbit  ufit- 
versa  caro,  quia  ego  Dominus  succendi  eam,  hoc  est, 
silvam,  sive  flammam,  ncc  extinguetur,  hinc  aliis 
verbis  loquitur  :  Ut  sciat  omnis  caro,  quia  ego  Domi^ 


IsUe  suntsilvae,  ct  saltus,  qui  plus  devoravcrunt  in  C  nus  cdu.xi gladium  meum  de  vagvia  sua  irrevocabilem. 


prclio  de  excrcitu  Abessalon,  quam  interFecit  gla- 
dius  (11  Reg.  xviii).  Succenditurque  in  saitibus  pri- 
mam  lignum  viride,  el  sic  aridum,  hi  qui  vivunt  in 
malo,  et  hi  qui  justitis  mortui  sunt.  Quodque  dici- 
tnr  :  El  comburetur  in  ea  omnis  facics  ab  Austro  us- 
pte  ad  Aquiionem,  hoc  dicit  :  Ab  his  qui  fervcnte 
spiritu  videbantur,  usque  ad  eos  qui  crescente  ini- 
i[aitate,  et  refrigerata  charitate  multorum,  calorem 
pristinum  perdiderunt ;  ita  utomnis  caro  perspiciat 
flammam  Domini  non  exst^ngui.  Precaturque  pro- 
pbeta  ne  fiat  quod  Dominus  comminatus  est :  hoc 
est,  ne  saccendatur  saltus,  et  ligna  omnia  concro- 
mentor  ;  utaut  adhuc  accipiant  locum  poenitcntiae, 
■nt  sibi  non  imponaturnccessitas  tristia  nutiandi : 


Vercenim  contra  Jerusalem  non  est  flamma  sopita, 
ncc  cxstinctum  inccndium,  ncc  rcvocatus  gladius, 
quia  mudicum  tempus  in  medio,  c!;  Jerusalem  cum 
templo  suo,  Babylonio  igne  succensa  est. 

(Vers.  6,  7.)  El  (u,  fiti  hominis^  ingemisce  in  con- 
tritione  lumborum^  et  in  amaritudinibus  ingemisce  co- 
ram  eis.  Cumque  dixerint  ad  te :  Quare  tu  gemis  ?  dt- 
ces  :  Pro  auditu,  quia  venit,  et  tabescet  omne  cor,  et 
dissolventur  universx  manus^etinfirmabituromnis  spi^ 
rituSf  et  per  cuncta  genua  fluent  aqux.  Ecce  venit  et 
fiet^  ait  Dominns  [Vulg.  addit  Deus]  LXX  :  Et  tu, 
fili  hominis,  ingemisce  in  contritione  lumborum  tuo^ 
rum^ct  in  doloribus  gemein  conspectu  eorum,  Eritgue 
si  dixerint  ad  te  :  Quare  tu  gemis  ?  et  dices  :  Propter 


presertim  cum  populus  ea  non  intclligat^  ct  obscu-  j^  nuntium^  quia  venit,  et  comprehendetur  pavore  omne 


ritate  dictorum,  magis  ad  insaniam  provocetur. 

(Cap.  XXI.  —  Vcrs.  1  seq.)  El  factus  est  sermo  Do- 
mini  ad  tne^  dicens  :  Fili  hominis^  pone  faciem  tuam 
ad  Jenualem,  et  stilla  ad  sanciuaria,  et  propheta  con* 
ira  humum  Israel^  et  dices  terrx  Israci :  Hcec  dicit 
Dominus  Deus  :  Ecce  ego  ad  tCy  et  ejiciam  gladium 
meum  de  vagina  sua,  et  occidam  tn  te  justum  et  im- 
pium.Proeoautem  quod  occidi  in  tejustum  ei  impium : 
iddrco  egredietur  gladius  meus  de  vagina  sua  ad  om- 
uem  camem,  ab  Austro  usque  ai  Aqiiiionem,  Et  sciet 


cor,  et  di^isolventur  univtrStV  manus,et  exanimabitur 
omniscaro  etomnis  spirituSyCt  omnia  femorapoliuen- 
tur  humore.  Ecce  venif  ct  erity  dicit  Dominus  Deus, 
Primum  dixorat  :  vaticinare,  vei  siiila  ad  Austrum, 
Africum  et  Meridiem,  et  ad  saltum  mcridianum.  Quod 
quiavidcbaturobscurum,etdictapropheta)populu8 
nesciebat,  secundo  ponitur  manifestius  saltum  me- 
ridianum  esse  Jerusaicm,et  omnes  infructuosas  ar- 
bores  ad  quarum  radices  securis  posita  sit  (Mat.  m, 
Luc.  iii),  inteiligi  habitores  ejusigiadiumque  inter- 


(a)  Interserit  Rabanus,  quod  Septuaginta  posuerunt, 
Patiol.  XXY. 


903 


S.  EUSEBII  HIERONYMI. 


904 


pretari  pro  inceudio.  Terlio  jubotur  prophelee,  ul  ta- 
ceatibus  iilis  nec  iQterrogantibus^cur  ista  vaticinatus 
sit  faciat  perquseintorrogetur^etrespondeatquasDo- 
minHS  locutus  est.  Ingemisce,  945  inquii,ejulare, 
non  levi  voce,  nec  dolore  moderato,  sed  in  contritione 
lumborum,  ut  gemitus  tuus  ex  imis  visceribus  et 
amaritudine  animi  proferatur.  Et  boc  facies  coram 
eis  :  ut  cum  te  interrogaverint  cur  tanto  gemitu 
conferaris^  et  quid  tibi  mali  acciderit  ut  sic  inge- 
miscas,  tu  eis  meo  sermone  respondeas  :  Idcirco 
plango,et  dolorem  cordis  meidissimulare  non  valeo, 
quia  auditus  qui  semper  meis  auribus  insonuerat^ 
opere  completur  et  venit  :  imminens  videlicet  Ba- 
bylonii  furentis  exercitus.  Qui  cum  veneritct  valla- 
verit  Jerusalem,  tunc  tabescet  omne  cor,  et  dissol- 
ventur  universiB  manus  :  ut,  occupante  pavore  mcn- 
teshominum,nullusaudeatrepugnare.  Infirmabitur 
enim  omnium  beliatorum  spiritus,  et  tanta  cunctos 
occupabit  trepidatio  atque  formido,  ut,  timore  co- 
gente,artus  et  viscera  dissolvantur,  et  vesica  bumo- 
rem  tenere  non  valeat :  itaut  urinagenua  poUuan- 
tur.  Naturale  est  enim,ut  timore  cogente,  vesica  la- 
xetur,  et  adversus  hominis  voluntatem  humor  de- 
fluat.  Quod  quidem  et  in  morborum  magnitudine 
accidere  solet,  ut  postquam  vires  defeccrint  zegro- 
tantiumynon  solum  genua,sed  etlectuli  polluantur. 
Ecce,  inquit,  venit,  quod  soepe  prscdixi,  et  opere 
completur  ac  fiet  quod  non  ego,  sed  Dominus  locu- 
tus  est.  Scio  quemdam  in  contritione  iumborum,  et 
fluentibus  aquis,  multa  testimonia  replicassc,  ut 
prophetae  castitas  impleretur,  ct  amaritudo  animi 
etdolormentisinternus,quodaqudeseminum  gcnua 
polluant.  Sed  baec  expositio  ad  pro^sentem  non  per- 
tinet  locum. 

(Vers.  8  seqq.)  Et  faclw  est  sermo  Domini  lui 
Yne,  dicens  :  Fili  haminis,  propheta,  et  dices  :  !Uec 
dicit  Dominus  Deus,  loquere  :  Gtadius,  gladius 
exacutus  est  et  limatuSf  ut  cxdat  victimas,  exa- 
cutus  est,  et  ut  splendeat,  timatus  est  :  qui  moves 
sceptrum  filii  mei,  succidisti  omne  tignum,  Et  dedi 
eum  ad  tevigandum,  ut  tcneatur  manu  :  iste  exa^ 
cutus  est  gladius,  et  iste  limatus  est,  ut  si  in  manu 
inlerficientis,  Clama  et  ulula,  fili  hominis,  quia  hic 
factus  esl  in  populomeo,  hic  in  cunctis  ducibus  Israel. 
Qui  fugerant,  gladio  traditi  sunt  cum  populo  meo  : 
idcircoplaude  super  femur,quiaprobatusest,et  hoc  cum 
sceptrum  subverterit,  et  non  eril,  dicit  Dominus  Deus, 
Tu  ergo,  fili  hominis,  246  propheta^  et  percute  manu 
admauum,  etduplicetur gladius ac  Iripliceiur gladius 
interfectorum,  Hic  e^t  gladins  occisionis  magnx,  qui 
obstupesce?'e  eos  facit,  et  corde  tabescere,  et  rnultipli' 
cal  ruinas.  In  omnibus  portis  eorum  dedi  conturba- 
tionem  gladii  acuti  et  limati  ad  fulgendum  :  amicti  ad 
cmdem,  Exacuere,  vade  ad  dexieram  sive  ad  sinislram, 
quocumque  faciei  tuae  est  appetitus.  Quin  et  ego  plau- 
dammanu  ad  manum  ei  implebo  indignaiionem  meam, 
ego  Dominus  locutus  sum.  Multum  est  si  utramque 
ponam  editionemi  et  librorum  extenditur longitudo  : 


A  maxime  ubi  aut  nulla  aut  parva  distantia  est.  Po- 
nam  igitur  nonnulla  quae  discrepant.  Pro  eo  quod 
nos  diximus:  Qui  moves  sceptrumfilii  mei,succidisii 
omne  lignum,  illi  Iranstulerunt :  Interfice,  coniemne^ 
repelle  omne  lignum.  Rursura  ubi  nos  diximus  :  Qui 
fugerant,  gladio  traditi  sunt,  et  illi  et  alii  transtule- 
runt.  Hospites  mei,  sive  habitatores.  Et  ubi  nosdixi- 
mus  :  Plaude  super  femur,  illi  posuerunt  :  Percute 
manu.  Et  ubi  transtulimus  :  El  hoc  cum  sceptrum 
subverterit,  illorumhabet  editio  :  Tribus  repulsa  erL 
Loquitur  autem  ad  gladium  Nabuchodonosor,  nt 
veniat  contra  Jerusalem,  ut  exacuatur  atque  Hme- 
tur,  multos  enim  esse  csedendos  ;  et  ad  ipsum  apo- 
stropham  facit.  Tu  es  qui  moves  atque  subvertis 
sceptrum  filii  mei,  imperium  videlicet  populi  Israel, 

o  et  omne  lignum  succidis,  universam  populi  multi- 
tudinem.  Dcdi,  inquit,  istum  gladium,  ut  teneatur 
manu  Nabuchodonosor  ;  et  sit  in  manu  viri  robu- 
stissimi.  Unde,  o  propheta,  clarr.a  et  ulula,  etmala 
instantia  vocis  lamentatione  testare.  Hic  gladius 
nulli  pepercit,  ncc  aliquem  imminentium  malorum 
reliquit  expertcm.  Factus  est  in  populo,  factus  est 
in  ducibus  fsracl^factus  in  hospitibus  moisac  sacer- 
dotibus,  qui  habitabant  in  tcmplomeo.  Idcirco  per- 
cute  femur,  sive  manum,  et  habitum  plangentis  as- 
sumo.  Hic  enim  gladius  probatus  est  mihi,  et  hoc 
cum  sceptrum  meum  regnumque  subverterit,  quod 
ultra  non  erit,  et  in  Sedecia  rcge  finietur.  Iterum 
tibi,  propheta,  jubeo,  ut  qui  femur  percusseras  pro 
stupore  et  miraculo,  percutias  et  manus,  ut  non 
solum  semcl,  sed  secundo  ac  tertio  gladius  veniat 

^  ad  inierficiendum.  Primo  enim  vencrat  Nabuchodo- 
nosor,  quando  tulit  Jechoniam  :  et  secundo,  quando 
regnabat947  Joacim  :  tertio,  quando  Sedecias.Et 
hic  est  gladius  triplicatus,  quando  facta  est  magna 
occisio,  et  intantum  multiplicavit  ruinas,  utobstu- 
pescerent  animo,  et  corde  tabescerent,  et  in  omni- 
bus  portis  eorum  daret  conturbationem.  Praecipitur 
ergo  illi,  hoc  est,  gladio  acuto  et  limato  ad  fulgen- 
dum,  amictoque  et  expedito,  et  parato ad  cffidem,  ut 
vadat  sive  ad  dexteram  voluerit,  sive  ad  sinistram. 
Quocumque,  ait,  faciei  tuaj  placuerit,  audacter  in- 
gredere,  me  habens  ducem,  me  adjutorem.  Ego 
plaudam  manu  ad  manum,  ut  sEvicntem  te  contra 
adversarios  meos,  quasi  faulor  tuus  et  exhortator 
instigem.  Ne  dubites,  ne  formides,  et  pati  timeas 

D  quod  passus  cst  Sennacherib  :  ego  Dominus  Sum 
locutus,  meaj  minisleres  voluntatis,  meam  complo 
sentenliam  {W  Heg.  xix).  Possumus  juxtaanagogen, 
gladium  acutum  paralumquead  caedem  accipere  dia- 
bolum,  de  quo  ait  Apostolus  :  Tradere  hujuscemodi 
Satanx  in  interilum  cat^is,  ut  spiritus  salvus  fiat 
(I  Cor.  v,  5).  Et  in  alio  loco  :  Ihjmenxus  et  Alexan^ 
dcr  :  quos  tradidi  Safana\  ut  discant  non  blasphe' 
mare  {l  Tim.  i,  20).  Et  in  Psalmis  scriptum  est  : 
Misit  furorem,  et  iram,  et  angustiam,  imissionem 
per  angelos  pessimos  {Ps.  lxxvii,  49).  Hunc  quidam 
putant  gladium  et  in  manu  fuisse  angeli,  quando 
sub  David  percutiebatur  Jerusalem  (II  Reg,  xxiv). 


20S 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  VII.  CAP.  XXI. 


206 


Alii  auiem  et  de  ilio  dici  giadio  suspicantur,  de  quo 
Iq  Evangelio  scriptum  est :  Non  veni  pacem  mittere 
iuper  terram^  sed  gUuUum  (Matih.  x,  34) ;  et  divi- 
dere  inter  se  omnem  consanguinitatis  aflectum,  ut 
mali  corruant,  et  sancti  resurgant.  Sed  hoc  impium 
est  credere  de  gladio  Salvatoris,  et  non  potius  de 
diabolo,  qui  Domini  in  Ecclosia  sceptra  subvertit, 
qui  interGcit  cunctos  in  populo,  et  duces,  et  hospi- 
tes  Dei  :  et  tunc  a  Domino  comprobatur,  quando 
Judam  proditorem  et  similes  ejus  subverterit  {Joan, 
xiii).  Qui  posfquam  comedit  buccellam,  intravit  in 
illum  Satanas.  Duplicaturque  et  triplicaturgladius 
interfectorum,  ut  solvatur  peccalum  Jerusalem, 
quia  suscepit  de  manu  Domini  duplicia  peccata  sua. 
Gandet  autem  Dominus  et  exsultat,  et  hortator  est 
giadii  ssvientis,  ut  vadat  sive  ad  dexteram,  sive  ad 
sinistram,  et  quocumque  eum  faciei  suae  tulerit  ap- 
peiitus,  ut  interfectis  malis,  remaneant  boni,  et 
impleatur  illud  quod  scriptum  94S  est :  Quid  pa- 
leis  ad  frumentum  ?  dicit  Dominus  {Jerem.  xxiii, 
32). 

^Vers.  18  seqq.)  Et  faclus  est  sermo  Domini  ad  me, 
dicens :  Et  tu,  fili  hominis,  pone  tibi  duas  viasj  ei 
[Vulg.  ut]  veniat  gladius  regis  Babylonis,  De  ierra  una 
egredientur  ambo  [Vulg.  ambse],  et  manu  rapiet  con- 
jeeturam:  in  capitevixcivitalis  conjiciet.  Viam  pones, 
ut  veniat  gladius  ad  Rabbath  filim^um  Ammon,  et  ad 
Judam,  et  adJerusalem[Vxi[^.  in  Jerusalem\  munitissi- 
mam,  Stetit  enim  rex  Babylonis  in  bivio^  in  capite 
duarum  viarum  divinationem  quwrens,  commiscens 
sagittas.  Interrogavavil  idola,  exla  consuluit,  Ad  dexie- 
ram  ejus  facta  est  divinatio  super  Jerusalem,  ut  ponat 
arielesj  ut  aperiat  os  in  coedef  ut  elevet  vocem  in  ulu- 
latu,  ut  ponat  arietes  contra  portas,  ut  comporlei  agge- 
remy  ut  cedificei  munitiones,  Erilque  quasi  consulens 
frustra   oraculum  in  oculis  eorum,    et  sabbaiorum 
otium  imitans,  ipse  auletn  recordabitur  iniquitatis  ad 
captendum.  Idcirco  hsec  dicit  Dominus  Deus  :  Pro  eo 
pu)d  in  memoriam  revocastis  iniquitales  vesiras  [Vulg. 
reeordati  estis  iniquilaiis  vesirae]^  et  revetasiis  praeva- 
ricaUones  vesiras^   et  apparuerunt  peccaia  vesira  in 
omnibiu  cogitationibus  vestns ;  pro  eo,  inquam,  quod 
m  memoriam  revocastis  [Vulg.  recordati  estis],  manu 
capiemini.  Scio  me  in  hoc  loco  juxta  Septuaginta  in- 
terpretesy  cujusdam  multiplicem  legisse  expositio- 
nem,  Rabbath  filiorum  Ammon,  refcrcntis  ad  gen- 
iium  populum ;  Judam  vero  et  Jerusalem  ad  eos  qui 
8ub  Christi  nomine  congregantur,  et  factis  dent  no- 
minis  dignitate,mregemque  confusionis  diabolum 
starein  omni  viarum  capite,  et  insidiari  in  occulto  ; 
implerique  illum  versiculum  :  Juxia  semtiam  scanda- 
tum  poiuerunt  mihi  (Ps,  cxxxix) ;  et  stare  eum  in 
bivio,  vel  eos  qui  sui  sunt  tenere  cupicntem,  vel 
novum  sibi  acquirereservitium ;  ctaddexteram  sem- 
per  pergere,  ad  eos  scilicet  qui  in  dextera  parte  suut 
positiy  ut  expugnet  eos,  ut  exultet  in  caede,  ut  arieti- 
bus  et  congestione  operum  terrenorum  capiat  mise- 

(a)  Ita  trium  ope  mss.  Victor.  rescripsit.  Ante  erat 
fntret  qoam  lectionem  et  MartianeuQ  soquitur, 


A  ram  Jerusaiem  ;  et  primo  quidem,  ut  videatur  ei 
nihii  agcrc,  et  frustra  conari.  Illo  vero  recordante 
iniquitatcs  eorum,  qui  in  Ecclesia  commorantuFy 
immo  malis  operibus  reducunt  adversarias  potesta- 
tes  in  memoriam  scelerum  pristinorum,  patefiunt 
omnia  peccata  populi  et  cogitationes  eorum,  et  id« 
circo  capiuntur,  quia  novis  vetera  delicta  cumuia- 
runt.  Hsc  alius  dixerit,  nobis  cospt®  historiffi  veritas 
949  persequenda  est.  Cum,  inquit,  dixisset  mihi 
sermo  divinus :  Propheta,  tili  hominis,  et  loquere ad 
gladium  et  dic  :  Gladius,  gladius,  et  caetera  quao 
prophetia  gladii  continentur  ;  secundo  factus  est  ad 
me  sermo  Domini,  dicens :  Vis,  fili  hominis,  scire 
quis  iste  sit  gladius,'  et  apertius  personam  discere 
gladii   sasvicntis  ?  Ausculta  quae  dico ;  pone  duas 

-.  vias,  ut  per  illas  gladius  venit  regis  Babylonis, 
qui  egredietur  quidem  uno  itinere  Ghaldaeorum,  sed 
cum  venerit  per  desertum  et  solitudinem  ad  bivium 
terrae  ArabicB,  quas  appellatur  filiorum  Ammon, 
quarum  una  via  Jerusalem  ducit  ad  dexteram  par- 
tem,  sinistra  vero  ad  Rabbath  flliorum  Ammon,  qu» 
est  civitas  metropolis,  et  hodie  Philadelphia  nomi- 
natur  :  memor,  inquit,  internecionis  quoc  accidit 
regi  Assyrio  quando  centum  octoginta  quinque  mil- 
lia,  una  nocte  sunt  caesa,  formidabit  ad  partem 
dexteram  declinare,  et  ire  contra  munitissimam 
Jcrusalem  ;  sed  stabit  in  ipso  compito,  et  ritu  gen- 
tis  suae  oraculum  consulet,  ut  mittat  sagittas  suas  in 
pharetram,  et  commisceat  eas  inscriptas,  sive 
signatas  nominibus  singulorum,  ut  videat  cujus  sa- 
gitta  exeat,   et  quam  prius  civitatem  debeat  op- 

C  pugnare.  Hanc  autem  Graeci  peXojiavT^av,  sive  pa68o- 
;jl3vt(3v  nominant.  Interrogavit  igitur  idola  ;  exta 
consuluit.  Ad  dexteram  facta  est  divinatio  ejus,  ut 
pergeret  contra  Jerusalem,  et  oppugnaret  eam, 
aggcres  comportaret,  arietes  poneret,  aedificaret 
munitiones,  urbemque  concluderet,  et  in  caede 
aperiret  os  suum,  et  fremitum  exsultantis  et  uiulan- 
tis  exercitus  concitarel.  Hoc,  inquit,  faciens,  vi- 
debitur  habitatoribus  Jerusalem  oraculum  frustra 
consulcre;  et  quasi  sabbatorum  otium  (a)  terere,  lu- 
derc  videlicet,  et  nihil  operis  perpetrare.  Rex  autem 
Babylonis,  non  in  sua  fortitudine,  sed  in  iniquitate 
populi  confisurus  est,  qua  eos  scit  ofTendisse  Deum, 
et  peccata  patrum  novis  cumulasse  [Al.  cumulare] 
delictis,  et  pracvaricationes  eoru  m  omnibus  patuisse ; 

|\  et  idcirco  non  dubiiabit  de  victoria,  quia  confidet 
de  iniquitate  Jerusalem.  Ilaec  juxta  Hebraicum,  a 
quo  Septuaginta  non  tam  sensu  quam  verbis  in  ple- 
risque  discordant. 

(Vers.  25  seqq.)  250  Tu  autem,  profane,  impie 
dux  Israeiy  cujus  venit  dics  in  temporeiniquitaiisprX' 
fimia.  Uxc  dicit  Dominus  Deus :  Aufer  cidarim :  tolle 
coronam.  Npnne  fuec  est  qux  humiiem  sublevavit,  et 
sublimem  humiliavii?  Iniquiiaiemy  iniquitatem,  iniqui' 
tatem  ponam  eam  :  et  fioc  non  {b)  fiet  donec  veniai 
[Vulg.   venirei]  cujus  est  judicium,  et  tradam  ei. 

{b)  Ex  Vulgat.  Edit.  Victorius,  fadum  esi.  In  ^ebrt 
Oraecoque  similiter,  non  fuit, 


207 


S.  EUSEBII  HIERONYMI. 


208 


LXX  :  Et  tu,  profanef  iniqxie  dux  Israel,  cujus  venit 
dieSf  in  tempore  iniquitatis  finis.  Edcc  dicit  Dmninus 
Deus  :  Abstulisti  cidarim,  et  posuisti  coronam,  Hasc 
non  erit  similis,  Humiliasti  excelsum,  et  sublevasti 
humilem,  Iniquitatem,  iniquitaten  ponam  cam :  nec 
hsec  talis  erit,  donec  veniat  cui  debetur :  et  dabo  ei, 
Symmacbus  hunc  looum  ita  interpretatus  est  :  jTtt 
autemt  profane,  inique  dux  Israely  cujus  venit  dies 
in  tempore  iniquitatis  constitutus:  Hxc  dicit  Dominus 
Deus :  Abstulit  ddarim,  et  tulit  coronam  :  neque  hoc 
neque  illudihumilemsublevabitf  etsublimem  humilia' 
bit.  Iniquvtatem,  iniquitatem^  iniquitatem  faciam  itlud, 
Et  hoc  non  fuit  iste,  cujtis  judicium  est,  quem  daiurus 
sum,  Post  urbis  Jerusalem  subversionem  et  capti- 
vitatem  populi,  ad  ducem  Israel  sermo  dirigitur, 
quem  nemini  dubium  cst  significari  Sedeciam,   in 
quo  regum  Israel  de  stirpe  Oavid  imperium  flnitum 
est.  Venit,  inquit,  tibi  dies,  qus  iongo  tempore  prae- 
finita  est  in  te,  et  propter  te  sacerdotium  et  regnum 
interiitpopuli  JudaBorum.  Gidaris  enim  insigne  pon- 
tificia  est :  corona,  hoc  est,  diadema,  regis  indi- 
oium.  Nonne  hsc  est  cidaris,  et  haec  corona  qus 
nihil  fecit  judicio  ;  sed  ad  imitationem  regis  Baby- 
lonii,  quos  volebat  exaltabat,  et  quos  volebat  hu- 
miliabat  ?  Propterea  non  semel,  neo  jnxta  Septua- 
ginta  bis,  sed  tertio  iniquitatem  ponam  tibi  in  per- 
petuum,  qu8B  non  statim  tibi  reputataest,  sed  donec 
veniat  Christus^  cujus  est  judicium,  et  tradat  ei 
Pater  regnuo'  et  sacerdotium,  vel  Ecclesiam  de 
gentibus  congregatam  :   Non   enim  judicat    Pater 
quemquam  ;  sed  omne  judicium  dedit  Filio  (Joan,  v, 
22).  Et  in  alio  loco  :  Deus,  ait,  judicium  tuum  regt 
da,  et  justitiam  tuam  filio  regis  (Ps.  lxxi,  1).  Iste 
est  cui  repositum  est  imperium,  et  sucerdotium 
sempiternum,  de  quo  loquebatur  et  Jacob :  Non 
deficiet  princeps  ex  Juda,  neque  dux  de  951  fe^nori- 
bus  ejus^  donec  veniat  cui  repositum  est :  et  ipse  erit 
exspectatio  gentium  {Gen,  xux,  10).  In  eo  loco  ubi 
nos  interpretati  sumus  :  Nonne  hxc  est,  pulchre 
transtulit  Symmachus,  neque  hoc,  nequc  illud,  Quia 
enim  dixerat:  Aufercidarim,  toUe  coronam,  subjun- 
xit,  neque  hoc  neque  iltud,  id  est,  rcgnum  cessabit, 
etsacerdotium.  Undequi  postea  usquo  ad  adventum 
Ghristi  reges  fuerunt  pariter  et  saccrdotcs,  quorum 
unusHyrcanuspontifexdiademacapitisuoimposuit, 
firastra  sibi  ct  hoc  et  illud  voluit  vindicare,   cum 
regnum  ei  non  deberetur  post  Sedeciam,  sed  illi 
cui  repositum  erat,  etqiii  fuitexspectatiogentium, 
de  quibus  loquitur  ct  Malachias  :  Vos,  sacerdotes, 
qui  contaminatis  nomen  meum  (Mal.  i,  6).  Et  post 
paululum  :  Non  est  voluntas  mea  in  vobis,  et  victimas 
non  suscipiam  de  manibus  vestris,  Ab  ortu  enim  solis 
usque  ad  occasum^  magnum  est  nomen  meum  in  gen- 
tibus :  et  in  omni  loco  sacrificatur  et  offertur  nomini 
meo  oblatio  munda,  Qusi  munda  obiatio,  sine  san- 
guine  hircorum,  arietum,  atque  taurorum  (P^.xlix), 
in  Ghristi  complcturadventu,  quando  venitdeside- 
ratus  gentibus,  et  ortus  est  sol  justitias,  in  cujus 
pennis  est  Banitas  {Agg,  ii). 


A     (Vers.  28  seqq.)  Et  tu,  fili  hominis,  propheta,   et 

dic :  Hxc  dicit  Dominus  Deus  ad  filtos  Ammon,  et  ad 

opprobrium  eorum,  Et  dices  :  Mucro,  mucro,  evagina 

te  ad  occidendum  :  lima  te  ut  interficias  et  fulgeas. 

Cum  fibi  viderentur  vana,  et  divinarentur  mendacia, 

ut  dareris  super  colla  vulneratorum  impiorum,  quO' 

rum  venit  dies  in  tempore  iniquitatis  praefinita,  Be- 

vertere  ad  vaginam  tuam,  in  locum  in  quo  creatus  es : 

in  terra  nativilatis  tux  judicabo  te.  Ft  effundam  «u- 

per  te  indignationem  meamf  in  ignefurioris  meisuf- 

fllabo  in  te  :  daboque  te  in  manibus  hominum  stulto^ 

rum,  et  fabicantium  corruptionem  [Vulg.  interitum], 

Ignis  eris  cibus ;  sanguis  tuus  erit  in  medio  ierrdB  : 

oblivioni  traderis,  quia  ego  Dominus  locutus  sum, 

Gladium  regis  Babylonis  stetisse  in  capite  duarum 

l>  viarum,  in  compito  dexteraj  et  sinistr®,  quarum  al- 

tera  ducebat  Jerusalom ;  altera  ad  Rabbath  flliorum 

Ammon,  ct  exisse  sortem,  ut  pergeret  prius  contra 

Jerusalem,  supra  legimus.  Qua  expugnata  et  capta, 

regnum  quoque  et  sacerdotium  ejus  in  ffiternum  per- 

isse  pra3nuntiat.  Residuum  erat  flliis  Ammon,  et 

ipse  divisionis  ordo  poscebat,  quid  de  sinistra  via 

factum  esset.  959  Unde  imperatur  prophet®,  tit 

loquatur ad  filios  Ammon,  et  ad  opprobrium  eorum, 

quod  et  ipsi  capiendi  sint,  et  ad  eumdem  gladinm 

■Bermonem  dirigit :  0  mucro,  mucro,  qui  paratus  es 

ad  caedcm,   qui  limatus,  ut  fulgeas  et  interfioias  : 

licet  tibi   idola  responderint,  et  vanum  sit  omne 

quod  a  daemonibus  respondetur,  utvidelicetvulne- 

ratorum  cervicibus  iramineres,  et  pcr  te  complere- 

•  tur  quod  multo  Dominus  tempore  fuerat  commitia- 

C  tus  ;   tamen  expleto  operc  tuo,   quod  egisti  contra 

filios  Ammon,   revertere  ad  vaginam  tuam,  id  est, 

in  Babylonem,  ad  locum  in  quo  factus  es  et  creatns: 

ut  in  terra  nativitatis  tua;  judicem  te,  et  effundam 

supcr  te  indignationem  meam,  etMedorum  atque 

Pcrsarum  virtute  capiaris.  Quod  plenius  in  Isai» 

volumine  dicitur,  in  visione  contra  Babylonem :  Ecee 

ego  suscitabo  super  eos  Medos.M  post  paululum  :  £1 

erit  Babylon  iUa  gloriosa  in  regnis^  inclyta  in  superbia 

Chaldxorum,  sicut  subvertit  Deus  Sodomam  et  Go- 

morrham  :  non  habitabitur  usque  in  finem  {Isa,  xiii, 

17  ct  seqq,),  Et  quia  semel  sub  persona  gladii  de 

rege,  immo  regno  Babylonis  loquebatur,  servat  (jis- 

Tacpopav.  In  igne,  inquit,  furoris  mei  sufflaboin  te ; 

ut  raciam  te  igno  consumi,  ct  tradam  te  in  manibua 

D  hom'.num  stultorum  et  imperitorum,  qui  artem  noii 

habcnt  cudendi  gladios  et  acuendi ;  ut  nequaquam 

ultra  acuaris,  limeris,  et  fulgcaR  ad  occidendum  ; 

scd  sis  ignis  cibus,  sanguisquetuus,  quem  fudisti 

cunctis  spectanlibus,  in  tc  potius  redundet ;  et  tra- 

daris  aetcrnaeoblivioni,  et  pcreas  in  perpetuum,  qala 

cgo  Dominus  locutus  sum,  cujus  dixisse,  fecisse 

est. 

(Gap.  XXII.  —  Vers.  1  seqq.)  Et  factum  est  ver^ 
bu7n  Domini  ad  mc^  dicens :  Et  tu,  fili  hominis,  nonne 
judicas  [Bis  cst  in  Vulg.  nonnc  judtcas]  civitaUm 
sanguinum,  et  ostendis  ei  omnes  abominationei  suasf 
Et  dices  \  Hseo  didt  Dominus  Deus :  Civikss  offUnim^ 


909 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  VIT.  CAP.  XXII. 


SIO 


sanguinem  in  medio  sut^ut  venial  lempus  ejus^et  quse  tL  rueres.  Et  interimy  ut  cstera  praBtermittan^  pimoa 


fecit  idola  contra  semeptisam,  ut  pollueretur.  In  san- 
guine  tuo  qui  a  te  effusus  est,  deliquisti,  et  in  idotis 
tuis  quae  fecisli^  polluta  es,  et  appropinquare  fecisti 
dies  iuoSf  et  adduxisti  teinpus  annomm  tuorum  ipro- 
pterea  dedi  ie  opprobium  gentibus,  et  irrisionem 
universis  terris,  Qux  juxta  sunt,  et  quae  procul  a  te, 
triumphabunt  de  te  (sive  illudent  tibi)^  sordida  no- 
hiiis,grandis  interitu.  Ecce  principes  IsraelySinguli  in 
95 S  brachio  suo  fuerunl  in  te  ad  efjundendum  san- 
guinenuPatrem  et  matrem  contumeliis  affecerunt  inte 
(sive  pairi  et  matri  maledixerunt).  Advenam  calum^ 
uiati  sunt  in  medio  tui.  Pupillum  et  viduam  contrista- 
verunt  (sive  oppresserunt)  apud  te  :  sanctuaria  mea 
^prcvisiis  [Vulg.  sprevisti  et  pottuisti]^  sabbata  mea 


numerabo  quae  in  te  fuerint.  Principes  tui  non  ju- 
stitia,  sed  roboris  et  bracbii  fortitudine  judicantea^ 
fuderunt  in  teinnoxiumsanguinem.  Alii  patrem  et 
malrem  contumeliis  affecerunt,  sive  maledixerunt 
parentibus,Scriplura  dicente  :  Qui  maledixerit pairi 
el  matri,  morte  moriatur  (Exod,  xxi,  17).  Advenam 
et  peregrimum  oppresseruntin  medio  tui :  quasi  non 
illissufficeretpro  omniangustiaperegrinatio  et  exsi- 
lium  patrise.  Pupiilum  et  viduam  contristaverunt, 
sive  oppresserunt  apud  te  :  uc  quorum  omne  pr®- 
dium  estin  legum  justitia,  non  solum  contristaren- 
tur,  sed  opprimerentur  a  te.  Sanctuaria  mea,  sive 
sancta  contempsi8tis,et  sabbata  mea  polluistis :  ut 
non  discerneretis  inter  sanctum  et  pollutum,  inter 


poiluistis.  Viri  delrartores  (sive  latrones)  fueinint  in  te  -n  decretum  religioni  diem,otiumque  sabbati  ad  cultu- 


od  effundendum  sanguinemy  et  super  montes  comede- 
runi  in  ie.Scelus  (sive  ut  significantius  in  Hebraeo 
habet  zemma  (nai),  hoc  est,  inccstum)  operati  sunt 
m  medio  iui,  Verecundiora  patris  discooperuerunt  in 
ie,  et  immunditiam  menstruatx  humitiaverunt  in  te, 
et  unusquisque  in  uxorem  proximi  sui  operatus  est 
abominaiionem,  et  socer  nurum  su^m  polluit  nefarie, 
Frater  sororem  suam^fitiam  patris  suiyOppressit  (sive 
kumiiiavii)  in  te.  Munera  acceperunt  apud  tCy  ad  ef- 
fundendum  sanguif  em,  Usuram  et  superabundantiam 
accepisii,  et  avare  proximos  tuos  calumniata  es  (sive 
et  complebo  consummationem  malitise  tux  in  oppres- 
tione  tua) ;  meique  oblita  es,  ait  Dominus  Deus.  Ecce 
eomplosi  manus  meassuper  avaritiam  tuam  quam  feci- 
stif  et  super  sanguinem  qui  elJusus  est  in  medio  tui. 


ram  Dei,  et  caeteros  dies,  quibus  operari  et  servire 
carnis  necessitatibus  lege  permissum  est.  Viri  de^ 
tractores,  sive  juxta  Symmachum  et  Theodotionem, 
doiosif  quod  in  Hebraeo  dicitur  rachil  (S^Dl),et  ho- 
micidae  erant  in  te,  ut  blasphemarent  Deum,  sive 
cuncta  dola  agerent,  aut  vioientia.  Et  comederunt 
in  montibus  alta  sapientes,  et  elevati  contra  Deum 
superbia,  scelus,  sive  incestum,operati  sunt  in  me- 
dio  tui  :  ut  quod  in  angulis  quoque  et  secreto  raro 
fit,quando  a  malis  conscientiae  hominumdevitantury 
hoc  tu  in  propatulo  feceris.  Quid  sit  autem  incestu8« 
sequens  sermo  signiQcat  :  Verecundiora  patris  nu- 
daverunt  in  te,  novercse  contra  fas  et  licitum  eopu- 
lati,  et  immunditiam  menstruatae  bumiliavernnt  in 
te,  non  parcentes  naturae,  nec  inducias  dantes  tur- 


Nunquid  sustinebit  cor  tuum,  aut,  prxvalebunt  manus  C  pitudini,  et  ad    uxorem  proximi  sui  adbinnientes. 


tuae  in  diebus  quos  ego  faciam  tibifEgoDominus  tocutus 
nan,et  faciam.  Et  (a)  disperdam  te  in  nationes,  et  ven- 
tilabo  ie  in  terras,  et  deficere  faciam  immunditiam 
tuam  a  ie,  et  possidebo  te  in  conspectu  gentium  (sive 
jaxta  Aquilae  primam  editionem,et  Theodotionem  : 
El  coniaminabo  te  :  vel  juxta  Symmachum  :  Et  vut" 
werabo  le  inconspectu  gentium):et  sciesquia  ego  Do' 
wiiniu,  Et  tu,  ait,  flli  hominis  (utar  enim  consueto 
•d  ie  vocabulo).  judica  civitatem  sanguinum,et  os- 
lende  illi  omnes  abominationes  suas,ut  sciatseim- 
miDentem  captivitatem  merito  sustinere,et  in  mul- 
tis  sanguinibus  adduxisse  tempus  ruin»  suae.Pri- 
mum  omnium  8celerum,pro  Deo  idolavenerataes;et 
adorasti  opera  manuum  tuarum,et  appropinquare 


Quodque  hoc  sccleratius  est,80cer  exarsit  in  nurum, 
et  frater  sororisjura  ncscivit:  ut  non  uterinam,8ed 
deeodem  patre  violaretsororem.Acceperunt  mune- 
ra  :  ut  innocentem  955  sanguinem  funderent.Ne- 
cessitatem  pauperum  verterunt  in  lucrum,  ut  usu- 
ram  acciperent,et  superabundantiam  ;  et  propter 
avaritiam  amicos  calumniati  sunt.  Hoc  autem,  in- 
quit,  fecisti,  o  Jerusalem,  quia  mei  oblita  es.  Me- 
moria  enim  Dei  excludit  cuncta  flagitia.  Unde  habi- 
tumDomini  irascentis  a8sumpsi,et  complosi  mfinus 
meas  contra  avaritiam  tuam,  et  contra  sanguinem 
qui  effusus  est  in  medio  tui ;  ut  intelligas,et  mente 
cognoscas,  utrum  vel  animo,  vel  manibus  possis 
meam  iracundiam   sustinere.  Ego  enim    Dominus 


fedeti  tempus  aunorum  tuorum,  quod  multo  tem-  Q  locutus  sum,et  egofaciam  :  et  postquam  capta  fue- 


pore  dicebatur,  et  differebatur,  ut  ageres  pccniten- 
tiam.  Tu  autem  secundum  impccnitens  cor  tuum* 
IhesaurizaB  tibi  iram  in  die  irae  (Rom.  ii).  Idcirco 
dedi  te  opprobrium  gentibus,et  illusionem  univer- 
as  terris,qude  in  circuiti  tuo  sunt,  954  tam  juxta, 
qoam  procul :  quse  triumphabunt  de  te,sive  illudent 
tibi.Sordida,  nobilis,  grandis  interitu.Sordida,quia 
munda  esse  desisti.  Nobilis  in  malo,quae  quondam 
in  bono  cunctas  urbes  nobilitate  superabas.Grandis 
interitu  :  ut  quanto   sublimior  eras,  tanto  fortius 


ris,Jeru8alem,dispergam  te  in  nationes,  et  venti- 
lem  in  aerem,  quasi  inutiles  paleas  huc  illucque 
rapiendas  :  tanta^que  clementiae  8um,ut  saevitiamea 
vertatur  in  misericordiam.  Omnia  enim  faoiam,  ut 
dedciat  immunditla  tua  a  te,  et  recipias  pristinam 
puritatem.  Quam  cum  receperis,  possidebo  te  in 
conspectu  omnium  gentium  :  ut  cum  a  me  possessa 
fueris,  tunc  intelligas  quod  ipse  sim  Dominus.  Sin 
autcra  interpretationem  Symmachi  et  Theodotionis 
sequimur,  quorum  alter  ait  :  Et  vutnerabo  te,  sive 


(a)  Yictorius  ait,  dispergam,  est  vera  lcctio  :  non      subnexa  expositione  Hieron.  In  Graeco  autem  $ia- 
disperdam ;  sicque  ex  vi   Hebraici  verbi  replicat  in      vxopiria)  qz. 


Ml 


S.  EUSEBII  HIBRONYMI. 


912 


eonfodiam  :  alter  :  Cantaminabo  te  in  conspectu  gen-  A 
iium,  ad  malam  partem  cuncta  referenda  sunt  : 
gnamquam  illud  huic  sensui  contrarium  sit,  quod 
supra  dicitur  :  Et  deficere  faciam  immunditiam  tuam 
a  (^.Dcfectio  enim  immnnditiae^restitutio  puritatis 
est.  Utramque  editionem  pariter  disserui.ut  iibro- 
ram  magnitudinem  declinarem. 

(Vers.  il  seqq.)  Et  factum  est  verbum  Domim  ad 
me  dicens  :  Fili  hominiSt  versa  est  mihi  domus  Israel 
in  scoriam.  Omnes  isti,  a?s,  et  stannum,  et  ferrumy  et 
plumbum  m  medio  fomacis  :  scoria  argenti  facti  sunt, 
Propterea  hxc  dicit  dtminus  Deus  :  Eo  quod  versi 
estis  omnes  in  scoriam  :  idcirco  ecce  ego  congregabo 
vos  in  medio  Jerusalem  congregatione  argenti^et  xris, 
et  ferri,  et  stanni  et  plumbi  in  medium  fomads,  ut 
succendam  in  ea  ignem  ad  conflandum.  Sic  congrega-  -n 
bo  in  fvrore  meo,et  in  ira  mea^  et  requiescam^et  con' 
flabo  voSf  (a)  et  succendam  vos  in  igne  furoris  mei,  et 
conflabimini  in  medio  ejus  ut  conftatur  argentum  in 
medio  fomacis  :  sic  eritis  in  medio  ejus,et  scietis  quia 
956  ego  Dominus  [Vulg.  addit  cum]  effuderim  in- 
dignationem  meam  super  vos.  Verbum  Hebraicum 
siQ  (rD),(6)  Symmachus  «conam^Aquilae  prima  edi- 
tio  crcifx^puXov  ei^i^oLpzu^iyquod  utrumque  acmwm  vi- 
nacii  significaty  interpretati  sunt.  Secunda  autem 
c^us  translatio,  et  Septuaginta  vertere,  commixtiO' 
nem.  Porro  scoria,  sordes  ct  purgamenta  metallo- 
rum  sonat;  utconsequentercaptivitate  vicin8,immo 
jam  imminente  urbis  excidio,  ignis  adhibeatur;ut 
8ub  translatione  conflationis,  purum  argentum  re- 
maneat,  quod  sBre,  stanno,  ferro,  plumboque  mix- 
tum  fuerat  atque  violatum  :  quarum  tria,  aes^stan-  C 
iium,et  plumbum,  fusilis  materiae  sunt,  et  igni  soi- 
vuntur,  Ferrum  vero  inter  incudem  et  malleum 
mollescitatque  tenuatur,etdiversas  accipit  formas, 
prout  voluntas  artificis  fuerit.  Sicut  igitur  argentum 
quod  supra  dicta  metalla  violarunt,in  fornacem  mit- 
titur^ut  ablatiseordibus,etadulterinis  materiis,pu- 
rum  remaneat  :  ita,  inquit,  congregabo  vos  in  me- 
dium  Jeru8alem,et  Baby  lonia  obsidione  circumdabo, 
nt  Buccendam  in  vobis  ignem  ad  conflandum.Quod- 
que  ibi  faoit  flammarum  ardor  immensus,hic  fames 
et  pestilentia  faciet :  ut  postquam  congregavero  vos, 
atque  succendero  in  igne  furoris,tunc  requiescam.et 
contemptus  dolorem,  psenarum  vestrarum  ultione 
compescam.  Et  hoc  totum  faciam,  ut  postquam  ef- 
fudero  indignationem  meam  supervos,  Hnis  vestri  j^ 
cruciatus,  mei  notitia  sit  :  et  sciatis  quod  ego  sim 
Dominus  judex  omnium  el  retributor.  Quod  autem 
dicatur  esse  conflator,et  in  multis  quidem  aliis  lo- 
cis,  sed  maxime  in  Malachia,et  Isaia  legimus,quo- 
rum  alter :  Ecce,  inquit,  Dominus  egreditur  guasi 
ignis  conflatorii  et  sicut  herba  lavantium,  et  sedebit 
conftans  (c)  quasi  aurum  et  argentum,  et  conflabit  filios 
Levi(Mal.  iii,  i,  3).  Alter  :  Et  lavabil  Dominus  sor- 

(a)  Victcr.  interserit,<?f  congregabo  vos.ex  Vulgata, 
Hebraieo,  Graecoque  textibus. 

(b)  Atque  ita  TD,  Sig,  reponi  debere  monet  Mas* 
sorethica  nota  in  hodiernis  Hebraicis  exemplaribus, 


des  filiorum  et  fitiarum  Sion,  etsanguin&m  mundabit 
de  medio  eorum ,  spiritu  judicii,  et  spiritu  combustio- 
nis  (Isai  iy,  4).  Et  puto  illud  sonare,  quod  in  Psal- 
mis  dicitur  :  Proba  me,  Domine,  et  tenta  me  (Ps, 
XXV,  2).  Post  quod  infertur  :  Ure  renes  meos  et  cor 
meum  :  ut  universa  lumborum  noxii  in  me  humoris 
pituita  scelera  sua,  ct  velamen  quod  positum957 
est  siccetur.  Quod  de  Jerusalem  intelleximus,intel- 
ligamus  de  animarum  statu,  quae  purs  a  Deo  con- 
ditae  sunt  :  aurumque  in  sensu  atque  sapientia,  et 
argentum  in  sermone  atque  eloquio  susceperunt,ut 
quod  mente  conceperint,  verbis  explicent.  De  ar- 
gento  legimus  :  Eloquia  Domini,  eloquia  casta  :  ar- 
gentum  igne  examinatum,  probatum  terrx,  purgatum 
septuplum  (Ps.  xi,  5).  De  auro  similiter  et  argento, 
sexagesimus  septimus  continet  psalmus,  in  quo 
scriptum  est  :  Si  dormiatis  inter  medios  cleros  pennm 
columbdB  deargentatx,  et  posteriora,  sive  interiora 
dorsi  ejus  in  virore,  aut  pallore  auri  (Ps.  lxxvii, 
14).  Omnis  enim  gloria  filiss  regis  intrinsecus  (Psat. 
xLiv,  \\)y  quae  loquitur  in  Gantico  Ganticorum  : 
Introduxit  me  rex  incubiculum  suum  (CanJt.  i,3).Qui 
inter  duo  dormierit  et  requieverit  Testamenta,8ta- 
tim  assumit  pennas  columbae  deargentata8,auriqud 
in  cordis  thesauro  fulgore  irradiabit.  Ad  hunc  sen- 
sum  reor  et  illa  esse  referenda,  quod  peccatoribus 
et  qui  meruerunt  ofTensam  Dei,CQelum  8eneum,terra 
sit  ferrea,  et  maxime  terra  ^gypti,  de  qua  educit 
Dominus  Israel,quasi  de  fornace  ferrea.In  Zacharia 
quoque  iniquitassedet  supertalentumplumbi  (Zoc^. 
v).  Et  in  Exodi  cantico  dicitur  :  Demersi  sunt  quasi 
plumbum  in  aqua  violeniissima  {Exod.  xv,  10).  Gravi 
enim  peccatorum  pondere  premebantur,el  loqui  po- 
tcrant  :  Quasi  onus  grave  gravatx  sunt  supev  me  (Ps, 
xxxvii,  6).  Quomodo  autem  auri  speciera  adulterina 
aeris  similitudo  mentitur,sicargenti  candorem  stan- 
num  simulat,  quod  simplex  et  rusticus  non  facile 
dignoscit.Et  sspe  accidit,  ut  aurum  et  argentum 
haeretica  pravitate  commixtum,igne  Spiritus  sancti 
et  Domini  judicio  8eparetur,etpurum  aurum  rema- 
neat  et  argentum,  de  quo  propheta  dicit  :  Dedi  eis 
argentum  et  aurum,  ipsi  autem  fecerunt  ex  eis  Baal 
(Osee  II,  8).  Gui  simile  est  :  Eduxi  eos  in  argento  et 
auro,  et  non  erat  in  tribubus  eorum  infirmus  CP^f^^' 
Giv,37) :  flnisque  poenarum  omnium  sit,no8se  quod 
ipse  sit  Dominus.Lapidem  stanneum,  sivemassam 
stanneam,  et  in  Zacharia  legimus  (Zach,  iv)  :  qu« 
quid  significet,  suo  loco  interpretati  sumus. 

(Vers.  23  seqq.)  Et  factum  est  verbum  Domini  ad 
me,  dicens  :  Fili  hominis,dic  ei :  Tu  esterra  immunda, 
et  non  compluta  in  die  furoris.Conjuratioprophetarum 
in  medio  ejus,  sicut  leo  rugxens  rapiensque  prsedam  : 
animas  devoraverunt,  opes  ct  prctium  acceperunt, 
viduas  ejus  multiplicaverunt  in  95S  medio  illius.Sa' 
cerdotes  ejus  comtempserunt  legem  meam,et  polluerunt 

in  quibus  est  aiD. 

(c)  Supplet  Victor.  ex  Graeco  textu,  conflans  et 
emundans  quasi  argentumet  aurum,et  emundabit  filios 
Levi. 


913 


COMMENTABIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  Vll.  CAP.  XXIII. 


214 


saneituxria  meaJnter sandum ei profanum non  habuere  A 
distantiam,  et  interpollutumetmundumnon  intellexe- 
runtf  ei  a  sabbaiis  meis  averterunt  oculos  suos^  et 
eoinquinabar  in  medio  eorum.  Principes  ejus  in  medio 
illius  quasi  lupirapientesprxdam  adeffundendum  san- 
guinem,  et  perdendas  animas^  et  avare  ad  secianda 
lucra.  Prophetx  autem  ejus  linebant  eos  absque  tem- 
peramento,  videntes  vana^et  divinantes  eis  mendacium, 
dicentes  :  Exc  dicit  Dominus  Deus,  cum  Dominus  non 
sit  locutus.  Populum  ierras  calummabantur  calumnia 
[Vulg.  Populi,  eicalumniam],  et  rapiebantviolenter : 
egenum  etpauperem  afliigebant,  etadvenam  opprime- 
bant  ealumnia  absquejudicio.  Etquxsivi  de  eis  virum, 
qui  inierponeret  maceriam^  ei  starei  oppositum  contra 
me  pro  terra^  ne  dissiparem  eam,  el  non   inveni.    Et 
effudi  supereos  indignationem  meam^  in  igne  irx  mex  «^ 
eonsumpsi  eos,  Viam  eorum  in  caput  eorum  reddidiy 
ait  Dominus Deus. PoitvdX  diiigensauditor  inquirere, 
qasesset  scoria  quse  argenti  violaverit  puritatem, 
ei  sre,  plumbo,  stanno,  ferroque  miscuerit.   Quod 
ibi  igitur  sub  persona  urbis,  etfornacisexpressum 
eat,  et  huic  sub  specie  terrs,  qu<B  non  sit  rigata, 
nec  pluviam  susceperit,  prsdicatur.    Pluvias  illas 
debemus  intelligere,  de  quibus  scriptum  est :  Man- 
dabo  nubibus  ne  pluant  super  eam  imbrem  {Isa.  v,  6) : 
quem  exspectamus,  quandodalurnobis  pluviatem- 
poranea  et  serotina,  de  qua  scriptum  est :  Pluviam 
voluntariamsegregabiSyDeuSyhxrcditaiituae  {Ps.  lxvii, 
10).  Diea  autem  furoris  est,  quem  sibi  unusquisque 
conciliat  multitudine  peccatorum.   Scire   cupimys 
quas  sit  urbis  scoria^  qui  terra}  durisdimae  et  pien® 
Yeprium  seutiumque  squalor.  Conjuratio,    inquit,  C 
Prophetarum,  sive  juxta  LXX,  ducurn  in  medio  ejus 
habentium  similitudinem  leonis,  de  quo  scribit  et 
Petrus :  Adversarius  noster  diubolus^  quasi  leo  rugiens 
drcuit  {I  Petr.  v,  8).  Qui  leo  omnesque  ejus  socii 
aoD  qnaerunt  corpora  devorare,  sed  animas,    acci- 
piuntque  mercedes,  et  pecunia  cuncta  dijudicant. 
Quod  in  illo  quidem  tempore  accidisse  populo  Ju- 
daeorum,  nulli  dubiumest.  Proptersacerdotes  eaim 
etprincipes  et  prophetas  adduxit  Dominus  supereos 
malum.  8ed  in  nostra  Jerusalem  hoc  ssepe  conspici- 
mus :  qui  juxta  Septuaginta  dcvorant   animas   in 
potentia,  et  959  pretium  accipiunt,  ut  multas  vi- 
daas  faciant,  quae  sponsum  Dominum  perdiderunt. 
Horum  autem  prophetarum  factioest,  etconjuratio, 
ut  invicem  sui  fautores  sint,  et  omnia  turpis  lucri  q 
gratia  faciant.  Sacerdotes  qui  praesulcs  templi  esse 
deberent,et  ex  quorum  ore  notitia  Legis  inquiritur, 
violant  sanctuaria,  nullamque  intersanctum  et  pro- 
laDum,  nisi  pecunias  habent  distantiam.   Avertunt 
oculos  a  sabbatis,  et  Dei  requiem  quae  in  notitia 
Scripturarum  est,  non  rccogitant :  nec  dicunt  cum 
propheta :  Revela  oculos  meos^  et  considerabo  mira- 
kiUa  de  tege  iua  {PsaL  cxviii,   18).  Neque   illud 
Apofltoli  :  fios  autem  omnes  revelata  facie  gloriam 
Ihmini  contemplamur  (/  Cor.   iii,    12).   Inter  tales 


prophetas  et  sacerdotes  medius  Dominus  inquinatur , 
de  quo  scriptum  est :  Medius  autem  inier  vos  siat 
quem  vos  ignoratis  {Joan.  i,  26).  Prophetffl  igitur, 
siveduces,  leonibus  comparantur.  Principesautem 
quosinferiorisgradusbominesintelligimusluporum 
imitantur  rapinam,utefrundant  sanguinem  noncor- 
porum,  sed  animarum,  et  avaresectantur  lucra,  ne- 
quaquam  illo  contenti :  Qui  serviunialtari^vivant  de 
altario  (/  Cor.  ix,  13) :  sed  postquam  ad  ministerium 
Dei  accesserint,Gr6eci  divitiascongregant.  Prophetae 
quoque  illi  qui  ventura  praenuntiant,  liniebant  eos 
absque  temperamento,  de  quo  et  supra  diximus,  va- 
ticinantium  prophetarum^  qui  absque  commixtione 
palearum  linierunt  parietem,qui  imbribusdissipa- 
tur.  Istiusmodi  videntvana,  et  non  tam  prophetant, 
quam  divinant  mendacium,  dicentes  terrae  misera- 
bili :  Haec  dicit  Dominus,  Dominus  ista  promittit : 
cum  Dominus  non  sitlocutusadeos.  Populus  mitem 
terrae  nequaquam  Dei,  sed  terrenorum  operum, 
principum  ac  sacerdotum  aemulator  existens,  per 
calumniam  etpotentiam  cuncta  faciebat  :non  divites, 
sed  pauperes  opprimens,  de  quibus  scriptum  est : 
Pauper  autem  non  sustinet  comminationem.  Ei :  Re- 
dempiio  animse  viri  proprix  diviiise  {Prov.  xiii,  8). 
Advenam  quoqueet  peregrinum,  qui  necdum  civis 
Ecclesiae  fuerat  effectus,  sed  tantum  auditor,  et 
habens  initia  fidei,  opprimebant  calumnia :  utpost- 
quamcircuissent  mare  et  aridam,(a)  fecerent  unum 
proselytum,  et  facerent  eum  filium  gehennae.  960 
Inter  tanta  autem  vitia  et  scelerum  multitudinem 
quaesivi  de  eis  virum  quiirae  meae  posset  resistere, 
et  instar  Moysi  et  Aaron,  et  Samuelis,  igni  meoet 
incendio  se  opponeret ;  et  non  potui  reperire.  Unde 
loquebatur  ad  Moysen :  Dimitte  me,  et  delebo  popu- 
lum  istum  {Exod.  xxxii,  10).  Et  quia  resistentem 
mihi,  retinentemque  me,  non  potui  reperire :  pro- 
pterea  totam  super  eos  efTudi  indignationem  meam, 
et  consumpsi  ilios,  non  absque  mensura  atque  ju- 
dicio,  sed  ut  redderem  vias  eorum  incapitaillorum, 
vei  propria  peccata  quae  fecerant,  auctoribus  tri- 
buens,  vel  certe  in  capita  populi  ducis,  principis, 
ac  prophetarum,  quorum  nulius  fuit  irascenti 
Domino  auderet  resistere,  et  quorum  causa  terra 
squalida  atquo  deserta  imbrem  Domini  suscipere 
non  meruit. 

(Cap,  XXIII.  —  Vers.  1  seqq,)  Et  factutest  sermo 
Domini  ad  me,  dicens  :  Fili  hominis^  duoe  mutieres 
filixmalris  unius  fueruni^et  fomicatde  sunt  in^ypto, 
in  adolescentia  sua  fomicatas  suni.  Ibi  subacia  sunt 
ubera  earum^  et  [ractss  suni  mammse  pubertatis  earum 
(sive,  ut  in  LXX  continetur,  Ibi  cecideruni  ubera 
earum,  et  ibi  devirginaix  sunt).  Nominaearum,  Oolla 
major  (sive  senior),  ei  Ooliba  soror  ejus.  Eihabuieas 
sive  factse  suni  mihi),  et  pepererunt  ^lios  et  filias. 
Et  nomina  earum^  Samaria  Oollaj  et  Jerusalem 
Ooliba.  Fomicata  est  igitur  Oolla  super  me,  ei  insa» 
nivit  (sive  abiit)  ad  amatores  suos  in  Assyrios^   qui 


(a)  Duo  mw.ut  facerentunumproselyiumtfacereni  eum,  etc. 


MS 


S.  EUSEBII  HIERONTMI. 


216 


appropinquabant  [Vulg.  appropinquantes]  et,  vesHtos  A 
hyacinthini^V\i]g.  hyacintho]yprincipe$  et  magistrattts, 
iuvenes  cupidinis  (sive  electos)  universos  equites  ascen- 
sores  equorum,  Et  dedit  fomicationes  suas  super  eos 
electos  filios  Assyriorum  universos,  et  in  omnibus 
super  quos  insanivit  in  immunditiis  (sive  adinventio- 
nibus)  eorumpoUuta  est,  Insuper  et  / ornicationes  suas 
quas  habuerat  in  jEgyptOy  non  reliquit,  Nam  et  Hti 
dormierant  cum  ea  in  adolescentia  ejtts,et  illi  confrc 
gerant  uberapubertaiis  ejus  (sivc  et  ipsi  devirginave' 
ranteam)  :et  effuderunt  fomicationem  suamsuper  eam' 
Propterea  tradidi  eam  in  manus  amatontm  suorum' 
in  manus  filiorum  Assur,  super  quorum  insanivit  libi^ 
dinem,  Ipsidiscooperuerunt  ignominiam  ejus :  filios  i*^ 
filias  ittius  tulerunt;  et  ipsam  occidtrunt  gtadio^j 
Et  factx  sunt  famosae  malieres  (sive  facta  es  g 
in  sermone  mulierum);  et  judicia  (sive  ultiones 
Ml  fecerunt  in  ea,  Duodecim  tribus  Israel  qua3  fue 
runt  junctse  in  ^Egypto,  postea  esse  divisas  in  duas 
et  decem  tribus,  appellatasque  Judam  et  Israel, 
Regum  et  Paralipomenon  Scriptura  testatur.  JudaB 
regnavit  destirpe  David,Roboam  filius  Salomonis  in 
Jerusalem,ubi  erattemplumetsacerdotes,  etmagna 
parstribus  Levi.  Decem  autem  tribubus  inSamaria 
Jeroboam  lilius Nabat de[Al,  Nabadi]  tribu Ephraim 
et  Josepb  ;  quarum  Samaria  nunc  appeilatur  Oo//a, 
quod  in  lingua  nostra  sonsit tabemaculum:  Jerusalem 
vero  Ooliba,  hoc  est,  tabemaculum  meum  in  ea.  Si- 
quidem  et  in  decemtribuluserattabernaculum  non 
Dei,  sed  idolorum.  Aureos  enim  Jeroboam,  ut  po- 
pulum  averteret  a  cultu  Dei,  vitulos  collocarat  in 
Dan  et  Bethel.  Dicamus  ergo  de  singulis.  DuaBistas  ^ 
mulieres,  Samaria  et  Jerusalem,  filiaD  fuerunt  ma- 
tris  unius  de  Israel  slirpe  generataj,  et  fornicatffl 
sunt  in  iEgypto  in  adolescentia  sua.  Nequeenim  ac- 
cepissent  Legem  educt®  de  ^Egppto  in  monte  Sina, 
prohibentem  eas  venerari  idola,  nisi  ^gypto  fuis- 
sent-^Egyptiaportenta  venerat®.  Potest  autem  ma- 
ter  ambarum  esse  Ghethaea,  de  qua  supra  legimus : 
PcUer  vester  Amorrhoeus,  ct  mater  vestra  Chethxa 
(Supra  XVI,  3).  Sed  et  quando  dicitur :  Unusquisque 
abominationes  JEgypti  auferat  ab  oculis  sitis,  hoc  si- 
gnificat,  quod  in  iEgypto  Israel  idolis  servierit,  et 
ibi  ceciderint,  sivo  fracta  sint  iibera  virginitatis 
ejus  ;  majorque  Samaria  dicitur  et  senior  vel  pro- 
pter  multitudinem  decem  tribuum,  vel  quia  post 
mortem  Moysi  de  Ephraim  tribu,  Jesus  filiusNave  D 
populo  praefuit  :  unde  et  Jeroboam,  qui  scidit  eas, 
a  domo  David  fuisse  legimus  (IIIi?f^.xii.  Et  habuit 
easDeus,  sive  factffl  sunt  cjus,  quando  ingemue- 
runt  ab  operibus  iEgypti,  luto  prius  et  lateri  ser- 
yientes.  Quse  postea  illi  fllios  et  filias,  vel  in  solitu- 
dine,  vel  in  repromissionis  terra  genuerunt  Pri- 
mumque  fornicata  est  Oolla,  id  est,  Samaria,  super 
Deqm,  quando  insanivit  in  Assyrios,  qui  vestiti 
ejus  hyacinthinis,  et  non  quoslibet  de  populo,  sed 
duces  et  magistratus,  nec  aetato  confectos,  sed  ju- 
venes  omnes,  equites  electos,  quorum  secuta  est 
idola,  et  a  quibus  contra  jussionem  Dei  pbstulavit 


auxilium.  Qui  venerunt  et  polluerunt  eam,  ut  quid" 
quid  in  adolescentia  feceral  in  ^Egypto,  969  non 
relinqueret.  Nam  et  >Egyptii  concubuerant  cum  ea 
in  adolescentia  ejus,  quorum  simulacra  venerata 
est ;  ibique  devirginata,  et  confracta  sunt  ubera  il- 
lius  :  et  tanta  fuit  fornicationis  abundantia,  ut  non 
fornicati  cum  ea,  sed  fornicationem  suam  superil- 
lam  effudisse  dicantur.  Propterea  tradita  est  ipsis 
amatoribus  suis,  Phul  et  Theglathphalassar,  etSal- 
manasar,  in  quorum  insanivit  libidinem,  et  ipsi 
discooperuerunt  ignominiam  ejus,  TpoiroXoYDCb^c, 
quasi  mulieris  meretricis  (IV  Reg,  xvii  et  xvni, 
1  Paral,  v).  Revelatio  autem  urbis,  captivitas  est, 
qui  Glios  et  filias  earum  duxere  captivas,  et  ipsam 
gladio  trucidarunt,  ita  ut  in  omnium  mulierum 
exemplum  jugulata  sit ;  et  in  malam  partem  cun- 
ctarum  sermone  celebretur.  Qui  judicia  et  ultiones 
fecerunt  in  ea,  ut  nihii  in  illa  salutis  relinquerent ; 
sed  usque  hodie  decem  tribuscaptivseteneanturin 
montibus  etin  urbibus  Medorum,ad  quastranslat» 
sunt.  Juxta  anagogenin  Oseeprophetaquidsignifl- 
cet  Joseph,  Ephraim,  Samaria,  Jezrael,  et  Israel, 
et  quomodo  contrariae  sint  domui  David,  et  Jerusa* 
lem,  quae  signiOcat  Ecclesiam  plenius  disseruimus. 
De  quibus  et  septuagesimus  septimus  psalmus  sonat: 
Filii  Ephraim  intendentesctmittentes  arcum,  conversi 
sunt  retrorsum  in  die  bclli  (Psal,  lxxvii,  9).  Et  ite- 
rum  :  Bepulit  tabemaculum  Joseph,  et  elegit  tribum 
/i«fa(/ftid.,67).  Elegit  enim  Deus  domum  confes- 
sionis  Ecclesiam,  et  repulit  tabernaculum  Joseph, 
quod  interpretatur  augmentum,  Qui,  praetermissa 
Lege  Dei,  aureos  culturae  suae  vitulos  addiderun 
et  appellantur  OoIIa,  id  est,  tabemacutum^  non  Dei 
sederroris  etdaemonum.  Et  soror  major  se  seniorj 
propter  mullitudinem  et  captivitateni  ab  Assyriis 
fornicata  est  contra  Deum,  quiadereliquitfidei  ve- 
ritatem,et  insanivit  in  haereticorum  principes  ama- 
tores  suos,  qui  vestiti  erant  hyacinthinis,  excelsa 
illi  et  coelestia  promittentes  ;  et  ascensores,  dequi- 
bus  dictura  est:  Ui  in  curribus,  et  in  equis  (Ps,  xix, 
8),  clectos  filios  Assyriorum  et  duces  ac  magistra- 
tus,qui  scientiam  sibi  eteloquentiamrepromittunt. 
Hoc  autem  propterea  fecit,  quod  easdem  fornicatio- 
nes  quas  habueras  in  ^gypto,  id  est,  antequam 
crederet,  et  adhuc  in  saeculo  versabatur,  etiam  in 
haeresi  exercuit.  Et  devirginata  est[i4^  devirginatffi 
suntj  a  viris  Asryriis  qui  in  malitia  perseverant, 
963  sive  ultoribus.  Adversarius  enim  noster  dia- 
bolus,  ipse  est  inimicus  ct  ultor  (/  Petr.  v).  Ilii 
confregerunt  ubera  Samariae  ;  et  virginitatem  ejus 
quam  habuerat  in  Ecclesia,  perdiderunt.  Propterea 
tradita  est  amatoribus  suis,  juxta  Apostolum  qui 
scribit :  Tradidi  eos  Satana;,  ut  dicant  non  blasphe' 
mare  (/  Tim,  i,  20).  Et :  Tradidi  eos  in  interitum 
camiSy  ut  spiritus  salvus  fiat  (/  Cor,  v,  5).  Illi  discoo- 
peruerunt  ignominiam  misers  Samariae,  et  omnem 
illius  ostenderunt  turpitudinem,  filiosque  et  filias, 
qui  de  illa  generati  sunt,  scientia  praeditos,  et  sim- 
plices  atque  imperitos  duxere  captivos,  et  ipsam 


tt7 


COMMENTARIORUM  IN  EZBCHIELEM  LIB.  VII.  CAP.  XXIII. 


fl8 


interfeoerunt  gladio  spiritaJi :  totiusque  mundi  in  A  6a,  ut  quae  sororis  scelera  vicerat,  poenarum  quo- 


malam  partem  sermone  celebrantur,  et  Ount  famoss 
iDter  cuncta  ssculi  dogmata,  ut  in  exemplum  om- 
nium  feminarum  turpitudo  illius  puniatur. 

(Vers.  11  seqq.)  Quod  cum  vidisset  soror  ejus 
OoUba,  plusquam  illa  insanivit  libidine :  et  fomicatio- 
mem  suam  super  fomieationem  sororis  suw  ad  filios 
Assyriorum  prxhuii  impudenter  :  ducibus  ac  magistra- 
Ukus  ad  se  vcnientibus^  induiis  veste  varia  (sive  pre- 
tiosa)  ;  equitibus,  qui  vectabantur  equiSy  et  adotescenti' 
bus,  forma  cunctis  egregia.  Et  vidi  quod  polluta  esset 
m  una  ambarum,et  auxit  fomicationes  suas,  Cumque 
widissd  viros  depictos  inpariete,  imagines  Chaldseorum 
expressas  cotoribus,  et  accinctos  baltheis  renes,et  tia- 
ras  iifuias  in  capitibus  eorum  :  forma  [ Vulg.  formam 


que  sororem  magnitudine  superaret.  Qus  tantaB 
procacitatis  fuit,  ut  cuoctos  errores  adolescentia 
suae  in  graviori  jam  astate  committeret:  et  iEgyptia 
vitia,  in  Chaldaeorum  quoque  libidine  sectaretur. 
Insanivitenim  quondam  in  concubitu  ^gyptiorum, 
quorum  carnes  sunt  ad  similitudinem  asinorum,et 
tam  largusseminum  fluxus,sive  verenda  tam  gran* 
dia,  ut  equorum  superent  deformitatem.  Nec  cessa- 
vit  scelus  adolescentidB  ejus  :  immo  roversa  et  post- 
quam  facta  cst  mibi,  ut  et  in  eremo  etin  terra  re- 
promissionis  (a)  superaret  antiquam  libidinem,  in 
qua  devirginata  est,  et  iracta  sunt  ubera  ejus,  et 
omnis  decor  periit  virginitatis.  Porro  secundum  tro- 
pologiam,  difflciiis  intelligentia,  quomodo  Ecclesia 


et  sttnilitudinem]  ducum  omnium  (sive  /mto/arum  n  hsBreticam  vincatlibidinem,nisi  forte  possimusboc 


emnium)  svmilUudine  filiorum  Babytonis^  terraeque 
Chaldxorum  in  qua  orti  sunt  :  et  insanivit  super  eos 
amcupiscentia  oculorum  suorum,  et  misit  nuntios  ad 
eosin  Chatdxam.  Cumque  venissent  ad  eam  filii  Baby- 
Itnis  ad  cubHe  mammarum{%\\^  divertentium),  pollue- 
rwU  eam  stupris  suis,  et  potluta  est  in  eis,  et  saturata 
est  (sive  recessit)  anima  ejus  ab  itlis.  Denudavitque 
fcmicationes  suas,  et  discooperuit  ignominiam  suam : 
it  recessit  animamea  ab  ea,  sicut  recessit anima  mea  a 
sorore  ejus.  Hultiplicavit  enim  fomicationes  suaSf  re- 
cordans  dierum  adolescentix  suas^  quibus  fomicata  est 
01  terra  jEgypti.  Et  insanivit  tibidine  super  concubitu 
eorum,  quorum  cames  sunt  ut  cames  dsinorum  :  et 
sicut  (luxus  equorumy  fluxus  eomm  (sive  verenda 
epiorum,  verenda  eorum),  Et  visitasti  scelus  adolescen- 


dicere,  quod  servus  qui  scit  voluntatem  Domini  sui, 
et  non  facit  eam,  vapulabit  multis  (Luc,  xii,  47) :  et 
quod  hffiretici  965  foris  nefanda  committant,  et 
extra  arcam  Noe  naufragio  pereant :  Ecclesiastici 
autem  si  veram  fidem  sequentes,  Assyria  atque 
Chaldaea  imitentur  vitia,  et  discolores  sequantur 
imagines  peccatorum,  majoribus  digni  sint  crucia- 
tibus.  An  non  mittimusnuntios  ad  Chalda&os,  qui 
interpretantur^uajtda^mone^^quando  pandimus  eis, 
atque  praebemus  eis  frangenda  in  pectore  ubera, 
ut  mentis  hospitium  est,  et  saturati  voluptatibus, 
ab  aliis  transimus  ad  alias  ;  et  non  tam  fornicatio- 
nem,  quam  meretricum  numerum  desideramus,  et 
ad  tantam  venimus  rabiem,  ut  post  multa  tempora 
Dominics  servitutis  revertamur  ad  vCgyptum^et  ea 


tiss  tuae  :  quando  subacta  sunt  in  ^gypto  ubera  tua,  C  faciamus,  quae  in  ssbcuIo  fecimus,  antequam  nomen 
flC  confractse  sunt  964  mammx  pubertatis  tux,  Juxta      fidei  acciperemus  ? 


Ktieram  facilis  interpretatio  est,  quod  videns  Ooli- 
ba,  id  est,  Jerusalem,  in  qua  erat  Dei  tabernacu- 
huD,  plagas  sororis  non  est  exemplo  commonita, 
at  retraheret  ab  errore  pedem  suum  ;  sed  auxit  ger- 
mans  fomicationem.  Illa  enim  semcl  et  foris  idola 
bbricata  est  in  Dan  et  Bethel :  ista  autem  crebro  in 
excelsis,  et  in  templo  Dei  adoravit  statuam  Baal,et 
cam  Assyriis  fornicata  est.Idolum  autem  Baal,sive 
BeeJ,  et  (ut  apertius  dicam)  Belis,  Assyriorum  reli- 
gio  est,  consecrata  a  Nino  Belis  fiiio  in  honorem  pa- 
teis.  Et  fornicalionem  suam  Assyriis  prsebuit  impu- 
deoter,  ducibus  et  magistratibus,  qui  induti  erant 
veate  varia,  et  multicolori,  equitibus  et  adolescen- 


(Vers.  22  seqq.)  Propterea,  Ooliba,  hxc  dicit  Do- 
minus  Deus  :  Ecce  ego  suscilabo  omnes  amatores  tuos 
contra  te,  de  quibus  satiata  est  anima  tua,  et  congre- 
gabo  eos  adversum  te  in  circuitu  :  Filios  BabyUmis^ 
et  univeisos  Chaldasos,  nobiles,  tyrannosque  et  princi- 
peSj  omnes  filios  Assyriorum,  juvenes  forma  egregia, 
duces  et  magistratus,  universos  principes  principum, 
et  nominatos  ascensores  equorum,  Et  venient  super  te 
instructi  curru  et  rota  multitudo  populorum :  lorica  et 
ciypeo  et  galea  armabuntur  conira  te  undique,  Et  da- 
bo  (6)  eisjudicium,  etjudicabunt  tejudiciis  suis,  et  po- 
nam  zelum  meum  in  te,  quem  excercent  tecum  in  fU- 
rore,  Nasum   tuum  et  aures  tuas  prxcident,  et  quse 


tibnB  forma  cunctis  egregia  :  ita  ut  ambarum  soro-  D  remanserini,  gladio  concident,  Ipsi  filios  tuos  et  filias 


rem  una  fieret  fomicatio.  In  eo  autem  auxit  Jerusa- 
Ifim  fomicationea  suas^  quod  videns  in  parietibus 
iBMgines  Gbaldsorum,  insanivit  libidine,  et  forma 
aomm  Yestituque  decepta,  misit  ad  eos  nuntios, 
auziiiam  postalans  :  qui  venerunt,  et  polluerunt 
•am.  fit  quia  voluptas  non  est  perpetua,  sed  cito 
aCTert  satietatem  :  polluta  et  saturata  in  eos,  reces- 
tit  ab  eorum  fcedere.  Unde  et  ego  cernens  turpitudi- 
et  fomicationes  omnibus  publicatas,  recessi  ab 


(a)  Penes  Rabanum,  suspiraret,  pro  superare, 
{b)  Maluit  Vietor.,  coram  eis,  quemadmodum  est 
in  Hebrco,  6r»C0y  et  Vulgata. 


tuas  capient  et  novissimum  tuum  devorabitur  ignif  et 
denudabunt  te  vestimentis  tuiSf  et  tollent  vasa  gtoriss 
tum,  Et  requiescere  (c)  facient  scelus  tuum  de  te,  et 
fomicationem  tuam  de  terra  ^gqpti :  nec  levabis  ocu- 
tos  tuos  ad  eoSf  et  ASgypti  non  recordaberis  amptius. 
LXX  :  Propterea,  Ooliba,  hxc  dicit  Dominus  Deus  : 
Ecce  ego  suscitabo  amatores  tuos  contra  te,  a  quibvs 
recessit  anima  tua,  et  adducam  eos  adversum  te  per 
circuitum  fitios  Babylonis,  et  omnes  Chaldseos  (paxou6 

(c)  Denuo  Victor.,  faciamf  ex  HebrcBO  ^n3OT1,  La- 
tinaque  Hieronymi  editione  fscit. 


§19 


S.  EUSeSII  HIERONTMI. 


SSO 


et  9ul  et  xou6,  et  amnes  filios  Assyriomm  cum  eis,  ju- 
venes,  electos,  duces,  et  magistrcUus,  omnes  tristatas, 
et  nominatos  equitantes  in  equis,  Cuncti  venient  super 
te  ab  Aquilone,  currus  et  rotx^  966  cummultitudine 
poputomm,  clypei  et  peltx,  et  mittent  custodiam  super 
te  in  circuitu,  Et  dabo  ante  faciem  eorum  judiciumy 
et  judicabunt  te  judiciis  suis^  et  dabo  zelum  meum  in 
te,  et  facienttecum  in  irafuroris,  Nasum  tuum  et  au- 
res  tuas  auferent,  et  retiquos  tuos  gladio  dejicient, 
Ipsi  filios  tuos  et  fitias  tuas  tollent,  et  residuos  tuos 
devorabit  igniSj  ct  denudabunt  te  vestimento  tuo,  et 
assument  vasa  gtoriationis  tux,  et  avertent  impietates 
tucu  a  tCy  et  fomicationem  tuam  de  terra  jEgypti,  et 
non  elevabis  oculos  tuos  ad  eos,  el  yEgyti  non  recor^ 
daberis  amptius,  Quia  ^gyptiarum  carnium  recor- 
data  es,  et  imitata  turpitudinem  gentis  immundae, 
quffi  omnium  bestiarum  simulacra  veneratur  :  pro- 
pterea  adducam  contra  te  amatores  tuos,quorum  sa- 
tiata  complezu,  recessisti  ab  eorum  fcedere  :  ut 
quantus  prius  amor  fucrat,  in  tanta  odia  vertereris. 
FilioS)  inquam,  Babylonis,  omuesque  Chaldaeos, 
nobiies,  tyrannos  et  principes  ;  pro  quibus  in  He- 
braicohabetur,pHACUE(TipD)ct  sue(71U)  et  cuE(yip), 
quasmultigentesOrientalesinteIligunt,cumhujusce- 
modi  nomina,  nec  in  Eegum  volumine,nec  in  Parali- 
pomenon,  nequein  Jeremiaquidem,  qui  describunt 
captivitatem  Jerusalem,aut  in  aliquo  locoScripturaB 
sanclae  inveniamus.  Nec  mirum,  si  Septuaginta  ipsa 
Hebraica  posuerunt  nomina,  cum  Symmachus  quo- 
qa  3  et  Theodotio  in  eadem  verba  consentiant.Omues, 
inquit,  Assyrios,  equites,  et  juvenes,  forma  egregia, 
ducesetmagistratuSySive  tristatas, quos  noB  principes 
principum  interpretati  sumus.  De  quibus  et  in  Exodo 
legimus  {Exod,  xv,  4).  Electos  ascensores  tristatas 
(xptaTaTac),  pro  quibus  Latina  simplicitas,  temos 
(a)5tor(7re5  transtulit.  Tristat®  autem  nomen  est  apud 
Graecos,  secundi  gradus  post  regiam  dignitatem. 
De  quibus  scriptum  est :  Vemmtamen  ad  tres  pnmos 
no^i  pervenit,  qui  principes  equitum  peditumqu£  erant 
et  tributorum  [Al.  tribunorum]  (I  Par,  xii,  II  Heg, 
xxxiii)  :  quos.nos  magistratus  utriusque  militiffi,et 
prsfectos  annonarii  tituli  nominamus.  Omnes,  in- 
quit,  in  curribus  et  in  equis,  iorica  armati,  galea  et 
clypeo,  obsederunt  te  per  circuitum,  et  dabo  eis 
%B7  judicium,  utquos  reliqueras,  et  quorum  irri- 
tum  feceras  pactum,  ab  his  judiceris :  et  judicabunt 
te  judiciis  suis  quasi  adulteram.  Et  ponamy  inquit, 
zelum  meum  in  te,  quem  exercent  tecum  in  furore, 
Zelus  enim  meus  est  inter  hostes,  fidei  etiam  non 
servats.  Nasum,  inquit,  tuum  et  aures  tuas  prsci- 
dent^  quasi  adulterae  et  deprehensae  in  stupro  :  ut 
deformata  placere  desistas.  Quomodo  enim  in  facie 
omnis  pulchritudo  oris  in  narium  decore  consistit, 
et  in  auribus,  e  quibusin  feminis  uniones  et  mar- 

(o)Mendoseetiam  postVictorii  emendationeraMar- 
tiansus  retinuit  stratores,  quod  non  secundi  post 
regiam  dignitatem  gradus,  sed  infimi  potius  oificii 
est  nomen,  ab  equo  insternendo  derivatum.  Statores 
vero  nostri  quoque  preeferunt  mss. 


A  garitffi  dependent :  ita  dignitas  regis  et  judicum, 
quae  in  orieauribusquesignatur,  eomm  gl&dioprae- 
cidetur.  Ipsi  Olios  tuos  et  filias  tuas  capient.  Tuoe, 
inquit,  et  tuas,  non  meos  et  meas,  quia  de  adulte- 
rio  generati  sant,  et  caetera  vorabuntur  incendio. 
Et  denudabunt,  inquit,  te  vestimentis  tuis,  quibus 
te  ornaveram,  et  vasis  gloriae  tuae,  quae  tibi  ad  cae- 
remonias  templi  aurea  argenteaque  concesseram, 
de  quibus  scriptum  est  :  Ego  dedi  eis  aurum  et  ar- 
gentumj  et  ipsi  fecerunt  ea  Baal  (Osee  ii,  8).  Haec  au- 
tem  omniafaciam,ut  perdita  pulchritudine  etvultu 
venefico  [Al,  veneficio]  deturpato,  quiescat  aliquan- 
do  scelus  tuum,et  fornicutioquamdidicistietexer- 
cuisti  in^Egypto  :  ut  postquam  nasum  auresque  per- 
dideris,  nequaquam  audeas  oculos  tuos  levare  ad 

n  Ghaldasos,  et  amatoribus  pristinis  ostendere.  foedi- 
tatem  tuam  :  nec  recorderis  amplius  iGgyptiorum 
iibidinis,  quorum  magnitudine  carnium  delectaba- 
ris.  Quae  universa  dicuntur  sub  translatione  adul- 
terae,  et  propter  adulterium  deturpatae  :  ut  nequa- 
quam  ultra  glorietur  in  decore  suo  ;  sed  erubescat 
in  foeditate,  quam  magnitudincmeruitvoluptatum. 
Quidquid  de  Jerusalem  Tpoirixo);  dicitur,  et  ad  ani- 
mam  referri  potest,quae  virtutibus,  Dei  juncta  com- 
plexui,  postea  adulteravitin  vitia,  et  recessit  ab  eo, 
et  patefactis  universis  sceleribus  ejus,  denudataest 
atque  turpata  et  ostensa  omnibus,  ut  a  scelere  suo 
aliquanto  desistat :  nec  glorietur  in  nominis  digni- 
tate,  sed  pro  mali  conscientia  et  recordatione  iEgy- 
pti,  oculos  ultra  ad  coelum  non  audeat  tollere.  Unde 
et  nasus  ei  praeciditur,  et  aures  amputantur,  quia 

C  odorem  96S  bonae  fragrantiae  verterat  in  fetorem, 
et  audierat  judicium  sanguinis,  quod  nonsolum  de 
odore  et  auditu,  sed  de  visu  quoqne  intelligimus, 
quo,  quia  male  fuerant  abusi,  Samson  et  Sedecias 
privantur.  Surdum  quoque  Deus  et  mutumfecit  (Exod, 
IV,  11)  :  ne  linguaeorum  pertranseat  usque  ad  ter- 
ram,et  tactus  omnis  auferetur  inhis  qui  vitam  pe- 
nitus  perdiderunt.  Et  haec  fient,  ut  igni  cuncta  pur- 
gentur,  et  pereat  ^Egypti  fornicatio  :  nec  ultra  ocu- 
los  suos  ad  mala  possit  attollere. 

(Vers.  28  seqq.)  Qui  hxc  dicit  Dominus  Deus  : 
Ecce  ego  tradam  te  in  manus  eorum,  guos  odisti  :  i» 
manus  de  quibus  satiata  est  anima  tua.  Et  agent  tecum 
in  odio,  et  tollcnt  omnes  tabores  tuos,  et  dimittent  te 
nudam,  et  ignominia  ptenam,  (b)  et  revetabitur  igno- 

J)  mi7iia  fomicationum  tu^rum.  Scetus  tuum,  et  fomica' 
tianes  tux  fecerunt  hxc  tibi :  quia  fomicata  es  post 
gentes,  inter  quas  polluta  es  in  idotis  earum,  In  via 
sororis  tuse  ambutasti :  et  dabo  caticem  ejus  in  manu 
tua,  HcBC  dicit  Dominus  Deus  :  Calicem  sororis  tuae 
bibes  profundum  et  latum,  Eris  in  derisum  et  in  subsan" 
nationem  qux  est  capacissima  :  ebrietate  et  dolore  re- 
pleberis,  et  calice  manroris  et  tristitix,  catice  sororis 

(b)  Hanc  alteram  hujus  versiculi  partem,e/r«i?«/a^ 
bitur  ignominia  fomicationum  tuarum,  quae  deerat, 
suffecimus  ex  mss.  et  Rabano.  Victorius  quoquean- 
tea  suppleverat  more  suo  ex  Hebraeo,  Latinaque  ver- 
sione,  et  Graeoo. 


»1 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  VII.  CAP.  XXIII. 


9SS 


use  Samarise.  Et  hibes  illumy  et  epolabis  usque  ad  A  ^em,  quse  caiicem  Samarise  sororis  suae  bibit  novis- 


fseces,  et  fragmenta  ejus  devorabis,  et  ubera  tua  lace- 
rabis  (sive  ut  LXX  transtulerunt :  festiviiates  et 
neotnenias  ejus  auferam) ;  quia  ego  loculus  sumy  ait 
Daminus  [Vulg.  addit  Deus].  Propterea  haec  dicii 
Dominus  Deus.  Quia  ohlita  es  mei,  et  projecisti  me 
post  corpus  tuum  :  tu  quoque  porta  scelus  tuum  et  for- 
nicaiiones  fi(a.t.Prodest  Jsrusaleminimicitias  habere 
contra  Assyrios  atque  Chaldscos,  et  nequaquam 
iEgypti  recordari  ;sed  tradi  eis  manus  ad  punien- 
dum.  qui  iliam  oderant :  quibus  ante  non  traditur, 
nisi  satiata  fuerit  de  eis  anima  ejus^  ut  postquam 
pcenituerit  veterum  peccatorum,  tunc  purgetursup- 
pliciis,  et  perdat  omnes  labores  quos  arte  meretricia 
conquisivit :  videatque  nuditatem  suam  et  ignomi- 


sima,  et  quasi  faeces  tormentorum  ejus  usque  ad  fun- 
dum  epotavit. 

(Vers.  36,  37  seq.  (Et  ait  Dominus  ad  me  dicens : 
Fili  hominiSy  numquid  judicas  Oollam  et  Oolibam,  ei 
annuntias  eis  scelera  (vel  iniquitaies)  earum:  quia 
adiUterie  [Vulg.  adulteratx]  sunt,  et  sanguis  in  mani- 
bus  earunij  et  cumidolis  970  (sive  adinventionihus) 
suis  fornicatde  sunt :  insuper  et  filios  suos  quos  genue» 
rant  mihiy  ohtulerunt  eis  ad  devorandum  (sive  trans- 
duxerunt)  per  ignem,  Sed  et  hoc  feceruni  mihi,  pollue- 
runt  sanctuarium  meum  in  die  illa :  et  sabbata  mea 
profanaverunt.  Cumque  immolarent  filios  suos  idolis 
suis,  et  ingredereniur  sanctuarivm  meum  in  die  illa, 
utpollueruni  illudy  etiam  hseo  feceruni  in  medio  domus 


niam  ;  et  sciat  quod  hsec  universa  non  ei  Dominus  t>  meas.  Miserunt  ad  viros  venienies  de  longe,  ad  quos 


fecerit,  sed  fornicationes  suae,  quibus  fornicata  est 
per  gentes  quas  supra  enumeravit,  ut  earum  coleret 
simulacra.  In  viis,  ait,  &ororis  tuae  Samarise  ambula- 
sti:  proptereadebescalicem  illius  bibere,  969  cu- 
juspeccata  sectata  es.  Calix  autem,  quod  saepe  ac- 
cipilur  pro  pcenis  atque  suppliciis,  multa  exempla 
sunt,  e  quibus  illud  est :  Caiix  in  manu  Domini  vini 
meri  plenus  mixtOj  et  inclinavit  ex  hoc  in  hoc  :  verum- 
iamen  fsex  ejus  non  esi  exinanita,  bihent  ex  eo  omnes 
peccatores  terrx  {Psal.  lxxiv,  9,  10).  Et  in  IsaiaCa- 
lix  ruinae,  et  poculum  furoris  dicitur  {Isa.  li,  O). 
Kt  ad  Jeremiam  loquitur  Deus  :  Accipe  calicem  vini 
meri  de  manu  meUf  et  poiabis  omnes  gentes,  ad  quas 
ego  mittamte,  et  bibent,  elvoment,  et  insanient{Jerem. 
zxv,  15).  Sicut  enim  quaedam  dantur  cathartica,  ut 


nuniium  miserant.  liaque  ecce  venerunty  quibus  te  la- 
visti  (sive,  cum  ven^^ssent,  staiim  lavabaris):  et  circum- 
livisti  [Vulg.  addit  stihio]  oculos  tuos^  ei  omaia  es 
mundo  muliebri.  Sedisii  in  lectulo  pulchro,  et  mensa 
omaia  [Vulg.  ordinata]  est  anie  le.  Thymiana  meum 
et  unguentum  (a)  meum  posuisti  super  eam,  et  vox  mul- 
iitudinis  exsultaniis  erut  in  ea  (sive  et  voce  compo- 
sita  persultahat) ;  Et  in  viris  quidem  {b)  multitufjlines 
hominum  adducebantur,  et  veniebant  de  deserto  (sive 
ebrii  de  deserto) :  posuerunt  armillas  in  manibus  suis, 
et  coronas  speciosissimas  in  capitibus  suis,  El  dixi 
ei  guae  aitrita  est  in  adulterio :  Nunc  fomicabitur  in 
fomicatione  sua  etiam  hxc.  Et  ingressi  sunt  ad  eam  : 
quasi  ad  mulierem  meretricem,  sic  ingrediebantur  ad 
Oollam  el  Oolibam  mulieres  nefarias  (sive  ut  facerent 


noxius  humorqui  inest  corporibus  egeratur:  sic  et  tl  tMt^ut/o/tfm).  Firi  ergo  justi   [Vulg.  interserit  M/t] 

Dominus  dat  calicem  torm^ntorum  meracissimum, 

oi  quidquid  fellis  amarltudinisque  est,  auferat  a 

peccatoribus,  et  pristina?  eos  restituat  sanitati.  Et 

ipse  calix  erit  profundus  et  latus.  Profundus,  poe- 

narum  magnitudine :  latus  tempore  captivitatis. 

Quando  autem,  ait,  inebriata  fueris  et  dolore  com- 

prebensa,  et  biberis  calicem  usque  ad  faeces,  et  in- 

tantum  bauseris,  ut  fragmenta  quoque  ipsius  calicis 

devores :  tunc  taedebit  te  fornicalionis  pristinffi,  et 

lacerabis  ubera  quse  fracta  fuerant  in  ^gypto,  et 

quae  amatoribus  tuis  subac  taatquecoliisasunt :  sive 

omnes  festivitates,  et  neomenias  tuas  auferam,  ut 

pro  solemnitate  atque  laetitia,  seternum  planctum 

habeas  et  moerorem.  Quia  igitur  ista  fecisti,  etoblita 


sunt :  hijudicabunt  eosjudicio  adulleramm,  etjudicio 
offundentium  sanguinem,  quia  adulterae  sunt,  et  san- 
guis  in  manibus  eamm.  Haec  enim  dicit  Dominus 
Deus :  Adduc  ad  eas  multitudinem,  et  Irade  eas  in 
tumuilum  et  in  rapinam,  et  lapidentur  lapidibus  po- 
pulomm,  et  confodiantur  gladiis  eomm  :  fiiios  et  fiiias 
eamm  interficient,  et  domos  eamm  igni  succendent,  et 
auferam  scelus  (sive  impietalam)  de  terra,  et  discent 
omnes  mulieres  ne  faciant  secundum  scetus  (vel  impie- 
latem)  eamm.  Ei  dabunt  sceius  (sive  impietatem)  VC' 
strum  super  vos :  et  peccata  idolomm  vestromm  poria" 
bitis,  et  scietis  quia  ego  Dominus  Deus,  Ut  saepe  com- 
monui,  parvain  quibus  Septuagintaeditio  discrepat 
ab  Hebraico,  ex  latcre  copulavi,  lectoris  fastidio 


mei,  et  projecisti  me  postcorpus  tuum,  sive  re*  ])  providens.  Gonsequensautemerat,  utquiSamariaeet 


trorsumy  propter  corporis  vitia,  vel  post  genitalia, 
quihos  turpitudinis  fceditas  indicatur:propterea  por- 
ta8celusetimpietatemtuam,videlicetsuppIiciaquaB 
propter  impietatem  et  scelera  meruisti.  Potest  boc 
quod  dicitur :  Et  potabis  usque  ad  fxces,  et  fragmenta 
ejus  devarabis^  significanter  intelligi  super  Jerusa- 

(a)Prounicavoceni^m,  quamadmss.  fidem  cum 
Rabano  sobstituimus,  Marian.  post  Erasmum  reti- 
nait  duobus  verbis  et  oieum,  Repositama  a  nobis 
lectionem  probat  Uebraeus  quoque  textus,  et  Latina 
▼ersio,  qoae  testimonia  Victoriuscum  primis  laudat, 
Nec  sanealiter  ex  Hebraeo  saltem  positum  ab  Hie- 
ronymo,  ipsa  ejus  expositio  perusadet,  ubi  ait  : 


Jerusalem  adulteriaseparatim  descripserat,  pariter 
earumsupplicianuntiaret.  971  Omniaautemdicun- 
tur  quasi  ad  adulteras,  et  factaanacephalaeosi,  bre- 
viter  earum  scelera  proponuntur  :  ut  recte  juxta  Le- 
gis  imperium  in  adulteras  [Al,  adulteris]  lapidatio 
populiconsequatur.QuiaigituradulteraBsuntJustam 

Thymiama  meum,  ei  unguentum,  quod  mihi  specialiter 
jusseram  fieri,  etc.  Sic  autem  opinor,  cum  pro  un- 
guento  oleum  LXX  interpretati  sint,  utramque  le- 
ctionem,  fisse  annotatam  eo,  qui  tam  saepe  occurrit, 
modo  :  unguentum  (sive  oleum)  meum  posiiisii,  etc. 
{b)\\cioTmB,quidemuliitudine  :ei^B,uio  post  adul- 
teriis  pro  aduiterio,  ex  HebraicOyGraecoque  fontibus. 


8.  EUSBBII  HIBRONTMI. 


SS4 


deprome  sententiam.  Sunt  enim  moBohatffi  in  idolia,  A  ooncremarint :  interfeoti  sint  populi  (6)  qui  pre  Deo 


et  sanguis  in  manibus  earum,  eorum  videlicet  quoB 
idolis'immolarunt :  ut  filios  quos  mibi  genuerant, 
demonibus  consecrarent.  Nec  boc  fecerunt  foris  et 
in  montibus,  ac  lucis,  ut  seepe  facere  consueverant ; 
sed  ad  extremum  polluerunt  templum  ineum,  ut 
statuam  Baal  in  eo  ponerent.  Et  sabbata  mea  pro- 
fanaverunt :  ut  nec  loci,  iiec  temporis  custodiretur 
apudeosreligio.Sed  necprffisentibus  tantum  adul- 
teriis  contentse  erant,  neque  suffecit  eis,  quod  Glios 
meos  immolaverunt  idolis  suis  vel  daemonibus  ;  sed 
peregrinis  quoque  voluptatibus  lascivientes,  Assy- 
riorumatque  Ghaldaeorum  simulacra  veneratae  sunt. 
Qui  cum  venissent,  Ooliba  (a)  Jerusalem,  omnem 
adulterffi  habitum  implesti  super  eos,  ut  lavares 


dsmonum  simulacravenerati  sunt.  Possunt  haec  et 
postadventum  Ghristi  intelligi,  quod  virijusti  de 
populis  nationum  ipsi  Samaritanos  et  Judsos  com- 
paratione  sui  judicent,  et  tradant  eos  ad  devoran- 
dum,  quibus  Oominus  dixerat  {Matth.  xxiii,  38): 
Relinquetur  vobis  damus  vestra  deserta.  Et :  Quando 
videritis  circumdari  ab  exercitu  Jerusatem,  scitote 
quia  appropinquat  desotutio  ejus  (Luc.  xxi,  22). 
Usque  bodie  enim  adulteratae  sunt,  et  totius  orbis 
lapidibus  opprimuntur.  Quoniam  miserunt  nun- 
tios  ad  cos  qui  erant  procul,  et  dicere  non  po- 
terant :  Ego  Deus  appropinquans,  et  non  Deus  de 
longe,  dicit  Dominus  (Jerem.  xxiii,  23) :  et  prsparave- 
runt  se  amatoribus  suis  daemonibus ;  et  omnem 


corpus,  oculos  stibio  linires  :  ut  assumeres  cultum  «v  cultum  atque  ornatum  quem  a  Oeo  acceperaint  na- 

1*\-  1  *1xl  1*1^*^**  A.  ^^     J.1*!.  A  J.*  1a  -9  ± 


muliebrem,  sederes  in  lectulo  libidini  prasparata 
[At.  praeparato],  epulas  proponeres,  quibus  fractas 
ad  libidinem  vires  reparares  amatorum  tuorum  ; 
thymiana  meum  et  unguentum  quod  mihi  specia- 
liter  jusseram  fleri  (Exod.xxx),  et  exterminari  ani- 
mam  illam  do  populo,  quse  in  privatos  usus  hoo 
facere  voluisset,  tu  ofTerres  idolis  ;  ut  congregaree 
frequentiam  populorum,  sive  omni  genere  musico- 
rum  caneres ;  ut  non  solum  visu,  sed  et  auditu  et 
odoratu,  et  cunctis  sensibus  placeres  amatoribus 
tuis,  qui  venerunt  ad  te  ebrii :  non  urbanse  alicujus 
elegantiae,  sed  de  deserto  ac  solitudine,  rusticorum 
ac  latronum  habitum  praeferentes.  £t  in  tantam 
exarsistis»  o  sorores  pessim»,  insaniam  voluptatum 
ut  armillas  vestras  et  discriminalia  imponeretis 


turali  bonOyverterunt  in  cultum  daemonum,et  opera 
sua  decorcmque,  quem  in  armiles  et  diademate  in- 
telligimus,  adulteris  amatoribus  praebuerunt  quo- 
rum  poena  gentibus  timor  est,  immo  his  qui  ez 
gentibus  crediderunt,  ne  similia  patiantur,  si  eafe- 
cerint  quae  fecitSamariaet  Jerusalem.  Aquibustunc 
auferentur  impietates,  cum  receperint  37S  scelera 
sua,  et  velamen  quod  positum  est  ante  vultumMoyai 
(Exod,  xxxiv).  abstulerint  ab  oculis  suis,  ut  cogno- 
scant  quod  ipse  sit  Oominus  Jesus  Ghristus,  quem 
Oei  Filium  negaverunt  (II  Cor,  iii). 

(Gap.  XXIV.  Vers.  1  seq.)  Et  factum  est  verbum 
Domini  ad  me  in  anno  nono,  in  mense  decimOy  dedma 
mensis,  dicens  :  Fili  hominis,  scribe  tibinomendieihu- 
ius  in  qua  confirmatus  estrex  BabylonisadversmiJerur 


manibua  et  capitibus  amatorum  vestrorum,  siweC  salemhodie.  Btdices  perproverbiumaddomumirrita^ 


vobis  ipsis,  ut  plense  omatu  turparemini.  Quamob- 
rem  dixi  ei,  vel  Jerusalem,  vel  Samariffi,  vel  utri- 
que  :  Sic  attrivistis  frontem,  ut  nequaquam  secreto 
poUuamini,  vel  mariti,  vel  hominum  vitetis  aspec- 
tam  ;  sed  instar  meretricum  publice  379pro8titua- 
mini,  qui  ingressi  sunt  ad  vos^  quasi  ad  meretrices, 
certatim  vos  polluere  cupientes.  Tradam  igitur  vos 
ad  puniendum  his  quibus  ultro  traditse  estis  ad  de- 
turpandum.  Justi  enim  viri  sunt,  in  eo  quod  adul- 
teram  et  parricidam,  me  jubente,  discruciant.  Hsec 
enim  dicit  Oominus  Oeus :  Monitu  vocis  tuae  con- 
grega  ad  eas,  o  propheta,  multitudinem  populorum, 
et  primum  diripiatur  earum  universa  substantia  ; 
deinde  lapidentur  et  confodiantur  gladiis,  et  filii 


tricem  parabolam,  et  loqueris  ad  eos  :  Hxc  ddcU  Do- 
minus  Deus :  Pone  ollam,  poni\  inquam,  et  mitte  in 
eamaquam.  Congerefrusta  ejus  ineam,omnempartem 
bonam,  femur  et  a  rmum,  eiecta  el  ossibus  p  lena  Pingui^ 
simum  pecus  assume  :  compone  quoque  strues  ossium 
sub  ea :  efferbuit  coctio  ejus,  et  discoctasunt  ossa  iitius 
in  medio  ejus.  Propterea  hxc  dicit  DominusDeus :  Vx  a- 
vitati  sanguinum,  ollae  cujus  rubigo  in  ea  est^  et  rubi 
go  ejus  non  exivit  de  ea :  per  partes,  et  per  partes  suas 
ejice  eam  :  non  cecidit  super  eam  sors.  Sanguis  enim 
ejus  in  medio  ejus  est,  super  limpidissimampetram  ^- 
fudit  illum,  non  eff%dit  illum  super  terram,  ut  possit 
operiri  pulvere.  Ut  superducerem  [ Vulg.  superinduce- 
rem]  indignationem  meam:  et  vindicta  utcisoerer :  de^ 


earum  et  filiae  trucidentur,  et  domus  ardeant.  Et  jj  di  sanguinem  ejus  super  petram  limpidissimam^  ne 


hffic  omnia  fient,  ut  auferatur  de  terra  impietas  ;  et 
discant  omnes  mulieres  universffique  provinciffi  pro- 
cul  positffi,  pcenis  earum  simiiia  devitare  :  ut  post- 
qnam  receperitis  qu®  meremini,  et  portaveritis 
Boelera  idolorum  vestrorum :  tunc  cognoscatis  qaod 
ego  sim  Oondnus.  Hso  autem  omnia  tropologice, 
et  sub  typo  adulterarum  dicta  sunt  contraSamariam 
et  Jerusalem,  quod  Assyriistraditffi  atque  Ghaldffiis, 
duclffi  sint  in  captivitatem,  et  urbes  oarum  incendio 


operiretur.  Propter  hsec  dicit  Dominus  Deus  :  Vse  d- 
vitati  sanguinumf  cujus  ego  grandem  faciam  pyram. 
Congere  ossa  quae  igne  succendam,  consumentur  car^ 
nes,  et  concoquetur  universa  compositio,  et  ossa  tabe- 
scent.  Pone  quogue  eam  superprunas  vacuam^  ut  uuHi- 
lescat  et  Hquefiat  ses  ejus,  et  conftetur  in  medio  [Vulg. 
interserit  eju^]  inquinamentum  ejus,  et  cansumatur 
rubigo  ejus.  Multo  labore  sudatum  est ;  et  nan  exitni 
de  ea  nimia  rubigo  ejus,  nequeper  ignem.  ImmunHtia 


(a)  Penes  Rabanum,  Ooliba,  hoc  est,  'fJerusalem.     et  contextus  respuit. 
(^)  Amovimas  hrnb  vooem  tui^  quam  mte.  ignorant, 


225 


COMMENTARIORDM  IN  EZECHIELEM  LIB.  VH.  CAP.  XXIV. 


tua  exsecroMu,  quia  emundare  te  volui,   ei  non  es  A  salem,et  vallare  eam  exercitu ;  et  obsidionem  istam 


mundaia  a  sordilms  iuis  ;  sed  ne  mundaberis  prius, 
doncc  quietcere  faciam  indignationem  meam  in  te,Ego 
Dommus  locuius  sum  :  venit,  et  faciam  :  non  transibo 
[Valg.  iranseam],  nec  parcam,  nec  placabor,  Juxta 
vias  iuas  ei  juxia  adinventiones  tuas  {a)judicavi  te,di- 
cU  Ik>minus.  LXX :  Et  factus  est  sermo  Damini  ad  me 
t»  armo  nono^in  mense  decimo,decimamensis,dicens: 
Fili  k&minis^  scribe  tibi  diem  ab  hac  die.qua  obfirma- 
tus  esi  rex  Babylonis  super  Jerusalem  ab  hodiema  die 
etdicad  damum  exasperantem  parabolam^et  dices  ad 
eos  :  Hsec  dicit  Domnius  Deus  :  974  Pone  lebetem  et 
infunde  super  eumaquam,etmiite  in  eum  divisiones: 
ommem  tndsuram  bonamt  cruSj  et  humerum  camibus 
separatis  ab  ossibus  de  electis  peconbus  assumpta,  et 


per  parabolam  describe  atque  proverbium,  quae  in 
praesenti  loco  metapboram  translalionemquesignifl- 
cat.  Pone,inquit^  ollam  aeneam,  id  est,  lebetem,  et 
raitte  in  eam  aquam,etpinguissimorum  animantium 
omne  corpus  in  frusta  concide,  tam  femur,  quam 
crus  et  armum,carnesque  diligenter  ab  ossibus  se- 
para,  et  carnibus  missis  in  lebelem,  ossapone  vel 
compone  sub  lebete,  et  fac  strues,  et  cumulos  os- 
sium,ut  efTervescat  non  semel.sed  frequenter  coctio 
lebetis,  et  discoquantur  carnes  intrinsecus^  et  ossa 
subter  incendio  concremcntur.Vis  autem  8cire,pro- 
pheta,  quis  sitiste  lebes,  vel  quae  carnes  autossa? 
LoquerehaeCjdicit  Dominus  Deus  :  Vae  civitati  san- 
guinum,  id  est  Jerusalem,  leboti  cujus  rublgo,  id 


ineende  ossa  subeis  :  ferbuit,et  suni  cocta  ossa  ejus  in  |>  est  malitia  nimia  est,  et  licet  ignis  suppositus  sit 


medio  ^lius,  Propterea  hsec  didt  Adonai  Dominus :  0 
cvoiias  sanguinum,lebes  in  quo  est  rubigo  in  eo,et  ru- 
higo  fioit  est  egressa  ex  eo  :  per  partes  suas  protulit  : 
um  tecidii  super  eam  sors^quia  sanguis  ejus  in  medio 
Ulius  est.  Super  levissimam  petram  posui  illuvi :  non 
effudi  illum  super  terram,ut  operiretur  terra,Ut  ascen^ 
derei  furorinultionemvindictse :  dedi  sanguinem  ejus 
super  limpidissimam  peiram,  ut  non  operietur.Pro- 
lerea  hxc  dicit  Adonai  Dominus  :  Vx,  civitas  sangui' 
num,  ei  ego  magnificabo  terrorem,  et  mulHplicabo  li- 
gna^ei  succendam  ignem^ut  tabescant  cames  ei  immi- 
nuaiur  jus^et  ossa  concrementur  et  stet  super  carbones 
suos.Incensa  est  ul  exuratur  et  frigatur  aes  ejus.etcon' 
cremeniur  in  medio  illius  immunditia  ejus^etdejiciat 
nbigo  ejus.  Humiliabitur  rubigo,  et  non  exiet  de  ea 


tamen  rubigo  ejus  non  exivit  de  ca.Perseveraveruut 
enim  etiam  capti  atque  cruciati  in  pristino  scelere. 
Per  patres,  et  singillatim  consumite  eam,  nemo  re- 
maneat  in  salutem.  Non  cecidit  supeream,  sors  ut 
alii  perirent,et  alii  salvarentur.sed  cunctis  commu- 
nis  venit  interitus.Sanguis  enim  ejus,  id  e8t,homi- 
cidia,  et  filiorum  neces,in  medio  illius  sunt.  Quem 
sanguinem  effudit  super  limpidissimam  petram,  ut 
pateret  omnibus,  nec  terra  operiretur  aut  pulvere : 
ne  transiret  videlicet  indignatio  mea,  sed  super 
apertissimum  sanguinem  ultio  properaret.  Naturs 
est  enim,ut  si  sanguis  fundatur  in  terram,combibat 
humus  humorem  sanguiniSjVel  paulatim  terraope- 
riatur  et  pulve.  Cum  autem  super  limpidissimam 
petrara  et  nuliam  habentem  foveam,sanguisfuerit 


multa  rubigo  ejus  :  confundetur  rubigo  illius  :  immun-  ^  effusus,  labitur  et  latam  obtinet  sedem.  Hoc  autem 


^a  tua  ZEHMA,  pro  eo  quod  contaminata  cs  tu.et  non 
a  emundaia  ab  immundiiia  tua.Et  quid  erit  si  non  fueris 
tmmndaia  ultra  donec  impleamfurorem  meum  in  te  ?  Ego 
Ikminus  tocuius  sum,et  veniet^et  faciam :  non  differam, 
nec  miserebor;nec  deprecabilis  ero.Secundum  vias  tuas^ 
et  seeundum  adinventiones  tuasjudicabo  tejdicit  Adonai 
Ihminus. —  Propterea  egojuditabotejuocta  sanguinem 
tuum^  et  juxia  eogitationes  tuas  judicabo  te.immunda 
oique  famosay  et  nimia  ad  irritandum  :  Quorum 
pleraque  de  Theodotione  addita  sunt,  et  ver- 
buzD  flebraicum  zemma  (nQ*l)  ,  pro  quo  nos 
txsecrabilem  immunditiam  interpretati  sumus.  II- 
bdqae  ab  eis  additum  est,  quod  in  Hebraico 
iOQ  habetar,  et  obelo  prsBnotandum  est  :  Propterea 


indicat,quod  non  occulta,  sedpublica  fecerithorai- 
cidia,sccundura  illud  quod  dicitur  ad  Gain  :  Sanguis 
fratris  lui  clamat  ad  me  [Genes.  iv,  10)  :  propterea 
dic  civitati,  non  unius  sanguinis,  sed  sanguinum 
multorura  :  Ecceego  grandera  inte  pyrara  faciam, 
sive  educam  torrem,  quera  ^16  vulgus  titionem 
vocat,  et  non  solum  carnes  in  te  raolles  et  teneras, 
sed  durissiraa  quoqueossa  sic  succendara.ut  nihil 
in  te  remaneat  quod  non  cremetur  incendio.  Cum- 
que  et  carnes  et  ossa  consumpta  fuerint  et  cremata, 
ipsum  lebetera  vacuum  pone  super  prunas,ut  aes  quo- 
que  illius  (b)  incalescat  et  consuraatur,  et  a;re  con- 
gumpto,rubigo  quoque  illius  pereat,  id  est,  civitate 
ncendio  concremata,  malitia  cura  urbe  dispereat. 


ego  judicabo  ie  jtixta  sanguinem  tuum^   el  juxta  co-  D  Sed  quid  prodest  fecisse  quod  jussura  est  ?  Ne  per 


gitationes  tuasjudicabo  te,  immunda  atque  famosa,  et 

mtmta  ai  trri/anium.  Dicamus  ergo  de  singulis.  Nono 

«iino  captivitatis  regis  Joaoim  (quinto  enimexorsus 

est  prophetare)  et  decimo  mense  ejusdera  noni  an- 

ni,  decima  die  mensis  decimi,  factum  est  verbum 

Bomini  ad  Ezechiel  prophetam,  in  975  Babylonis 

regione  conetitutum,  et  dixit  ei  :  Fili  borainis,scri- 

be  tibi  bano  eamdem  diem,et  scito  quod  rex  Baby- 

kmis  hodie  in  regione  Judaea  obsidere  cseperit  Jeru- 

(a)  In  Hebrso  est  ^*nas^,  judicaverunt  te,  quod 

Victorios  oorruptum  arbitratur.substituitaue  libere 
jtuUcabo  ,  pro  judieavi,  ex  versiooibus  LatiBa  et 


ignem  quidem  rubigo  atque  malitia  lebetis,et  urbia 
potuit  auferri ;  sed  permanet  in  ea  immuditia  sce- 
iesta  et  exsecrabilis  :  boc  enira  %emma  significat.Et 
apostrophara  ad  ipsum  lebetem,  id  est  ad  ipsam 
urbem,  facit.  Mundare  te  voIui,et  non  es  mundata 
sordibus  tuis,  nec  ultra  poteris  cmundari,donec  in 
te  compleara  indignationera  raeara.Ego  Dorainus  lo- 
cutus  sura,et  sententia  raea  non  potest  praeterire. 
Venit  jam  urbis  obsidio,faciam  quod  minatussum: 

Graeca. 
(b)  Vitiose  legebatur  invalescat,  Rabanu8,to(dica^* 


S37 


S.  EUSEBII  HIERONYMf. 


228 


nec  transibOfSicut  8®po  feci,  scelera  tua  ;   et  ultra  \  dealbatis:qu3Sintusplenasurdspurcitia,eto$sibiiSTnor- 


non  parcam,  nec  placabor  tibi  etiam  si  multiplica- 
veris  preces  ;  sed  vias  tuas,  et  adinventiones  tuas 
reddam  tibi^immojudicabo  tejuxta  opera et  cogita- 
tiones  tuaSyUt  in  boc  quoque  ostendam  clementiam 
meam  instar  medici,qui  putridis  non  parcit  carni- 
bus,  ut  sana  membra(a)  salventur  :  non  parcit,  ut 
parcat ;  crude1isest,ut  misereatur  ;  nec  considerat 
patientis  dolorem,  sed  vulneris  sanitatemjuxta  il- 

ud  Evangelicum  magis  volens  unum  perire  mem- 
brum,quam  totum   corpus  interfici  {Matih,  v).  No- 

andum  quoque  quomodo  a  principio  propbetiae  us- 
q  ue  ad   prssentem  diem,    quando   obsideri  cspi^ 

Jerusalem^  per  ordinem  captivitas  veniat.  Primum 
gladius  provocatur  ;  deinde  dua;  viaj  ponuntur,Am- 
monetJerusaIem,quarum  ad  dexteram  partem  sors  ^ 
cadit  Nabuchodonosor  ;  conflatur  argentum  in  civi- 
tate,  aesy  stagnum,  plumbum  etferrum  ;  terra  quo- 
que  non  compluitur,sed  sentibus  occupatur  :  postea 
sub  nomine  duarum  sororum  Oollai  cl  Oolibae,  Sa- 
marizB  et  Jerusalempeccata  narrantur,quomodo  illa 
sitcapta,etistacapienda,Adextremum  nono  anno, 
decimo  mense,  977  decima  die  mensis,in  captivi- 
tate  posito  Ezecbiel  et  his  qui  cum  eo  crant,ettra- 
diderant  se  cum  rege  Jechonia,  ostenditur  qua  die 
urbs  coeperitobsideri,  et  similitudo  lebetis  ponitur ; 
ut  quomodo  carnes  et  ossacongesta  in  Iebetem,in- 
cendio  concremantur,sic  cuncta  civitas  cum  suis  in 
teritura  sit  civibus,  et  nullus  remancat  eorum  qui 
obsessi  sunt,quin  fame,  gladio,  pcstilcntia  consu- 
mantur,  et  pars  reliqua  captiva  dncatur  in  Babylo- 


tuorum  {Matth. x\iiu27),nunc  dicatur  quod  rubigo  sor- 
desque  mu  ndi  comsumptas  non  sint,sed  etiam  post  ja- 
dicii  severitatem  malitiaremaneat.Quod  facilesolvi- 
tur,si  intelligamusillud  Apostoii :  Conclusit  Deus  om- 
niasubpeccato,ulomnibusmisereatur{Galat.iii2Z).Yani- 
^atienimcreatura  subjecia  est{Rom,yui,2S).Eipon\i\ir 
sanguis  qui  elTusus  et  in  propatulo  creaturae  universs, 
utomnium  scelerapateant.Petram  autem  limpidissi- 
mam  possumus*278  accipere,  et  Dominum  Salva- 
torem,quffi  sequebatur  insolitudinepopulum  Israel. 
de  qua  scriptum  est :  Bibebantautem  despiritali  con- 
sequcnte  eos  peira  :  petra  aulem  erat  Christus  (I  Cor^ 
x,  4)  :  quod  in  illo  revelentur  omnia  :  et  impleatur 
quod  scriptum  est  iNihil  occultum  quod nonreveletw. 
Dicitque  sc  Dominus  non  misereri,uec  mundi  pras- 
terire  pcccata ;  neque  parcere  impiis,  nec  placari, 
ut  \'m  pereant  impiorum,  secundum  illud  quod  in 
primi  psalmi  fine  ponitur:£^  iter  impiorum  peribit. 
(Vers.  15  seqq.)  Et  factum  est  verbum  Domini  ad 
me  dicens  :  Fili  hominis,  ecce  ego  tollo  a  te  deisidera- 
bile  oculorum  tuorum  in  plaga,  et  non  planges^  neque 
plorabis,  neque  flueni  lacrymas  tuas,  Ingemisce  iacens^ 
mortuorumluctum  non  facies.  Corona  iua  circumligata 
sit  iibi,  et  calciamenta  iua  eruni  in  pedibus  tuis  :  nee 
amictu  ora  velabis,  nec  cibos  lugeniium  comedes.  Lo- 
cuius  sum  ergo  ad  populum  mane,  et  mortua  est  uzor 
mea  vesperi,  fecique  [Vulg.  feciique]  mane  sicut  prx- 
ceperat  mihi.  Et  dixit  ad  me  populus  :  Quare  nan  in- 
dicas  nobis  quid  isia  significenty  qux  tu  facis  ?  Et  dixi 
ad  eos  :  Sermo  Domini  facius  est  ad  me  dicens  :  Lo- 


nem  Potesthaeceadem  prophetiaet  ad  tempus  per- C  gu^re  domui  Israei  :   Hasc  dicit   Dominus  Deus 


tinere  Dominicae  passionis,  propter  quam  exercitu 
circumdata  est  Jerusalem,  et  ioterfecti  filii  ejus,et 
obsidente  Tito  filio  Vespasiani,  ad  salutem  nullus 
evasit,templumque  subversum  est;  et  post  quinqua- 
ginta  annos  sub  Hadriano,civitas  aeterno  igne  con- 
sumpta  est.  Prsesentem  autem  captivitatem  quando 
Ezechiel  in  Babylone  ista  cernebat,  et  Jcremias  in 
principio  ponit  voluminis  sui  :  Quid  iu  vides,  Jcre- 
mia  ?  Qui  respondens.ail,  Oliam  succensam,  et  faciem 
ejus  a  facie  Aquilonis  {Jerem.  i,  13).  Sunt  qui  juxta 
tropologiam,totum  locum  istum  ad  consummatio- 
nem  mundi[i4/.s8eculi)transferantnonumquenume- 
rum,qui  in  Scripturis  sanctis  poenarum  el  dolorum 
est  et  semper  sequitur  justitiam,  decimi  mensis  et 


Ecce  ego  polluam  sanciuarium  nieum,  superbiam  im^ 
perii  veUri,  et  desiderabile  oculorum  vestrorum,  et 
super  quo  pavet  anima  vesira,  ei  filii  vesiri,  el  filise 
guas  reliquisiis  ,  gladio  cadeni.  Et  facietis  sicutfeci: 
ora  amictu  non  velabitis,  et  cibos  lugentium  non  co- 
medeiis,  Coronas  habebiiis  in  capiiibus  vestris,  et  cal" 
ciamenia  in  pedibus :  non  plangeiis,neque  flebilis  :  sed 
tabescetis  in  iniquitatibusv  esiris,et  umisquisque  gemel 
ad  fratrem  suum.  Eriique  Ex^echielvobis  in  portentum, 
juxia  omnia  quiefecii,facietis  cutn  veneritistud^etscie- 
(is  quia  ego  Dominus  Deus.  Ei  tu,  hli  hominis,ecce  in 
die  quo  iollam  ab  eis  fortitudinem  eorum,et  gaudium 
dignitatis,et  desideri\im  oculorum  eorum  super  quo  re- 
quiescunt  animx  eorumyfilios  ei  filias  eorum.In  die  illa 


diei  decimae  clementia  temperant.  Idcirco  enim  ad-  n  cum  venerii  fugiens  ad  ie,ut  annuntiet  tibi :  in  die  in- 


bibentur  aegrotantibus  pocnffi.  ut  dolorem  sanitas 
consequatur.  Mundus  ergo  qui  in  maligno  positus  est 
(I  Joan.  V,  19),  die  judicii  divino  igne  succenditur  ; 
etcivjtas  sanguinumponitur  super  carbones  ignis, 
ut  impleatur  illud  quod  scriptum  est  in  Isaia  :  llabes 
carbones  ignis,sedibus  super  eos :  eruni  iibi  in  adjuto^ 
rium  {Isai.  xlvii,  14).IIlud  quedifficile  est,quomodo 
cumcarbonesetossaconsumantur,quibusplenisunt 
etiamPharisaei,quibusDominus  loquiturinEvange- 
lio:  Vsevobis  Scribse  et  Pharisxiqui  similes  esiissepulcris 


quam,  iila:  aperietur  os  iuumcum  eo  qui  fugit,et  /o- 
queris,  ei  non  silebis  ultra,  erisque  eis  in  portentum, 
et  scietis  quia  ego  Dominus  LXX  :  Ei  factus  est  sermo 
Domini  ad  me  dicens  :  Fili  hominis  ecce  ego  auferam 
a  te  desiderabilia  oeuJorum  tuorum  in  acie  (sive  in 
praeparatione) ;  non  plamjes,  neque  flebis,  nec  venieni 
lacrymse  tibi,  gemitus  sanguinis,  renum  luctus  est, 
Eruni  crimes  iui  ^79  colligati  super  te,ei  calciamenta 
tua  in  pedibus  iuis,  nec  consolaberu  in  labiis  eo7*um, 
etpanem  hominum  non  comedes .  Locutus  sum  ad  pO" 


(a)  Erat  su^ino  quidem  errore,sensuque  contextui      salveniur.  Nos   ne^andi  particulam  ad  mss.  fidem, 
010  HieroDymi  meati  contrariO|Ut  sana  membra  non     olamabat  vero  roQ  ipsa,  delevimus. 


229 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  VII.  CAP.  XXIV. 


S30 


puium  mane^sicut  prxceperaimikiy  ei  morim  est  uxor 
mea  vesperiy  fecique  mane  sicut  prxceptum  esl  mihi. 
Ei  dixit  ad  me  populus :  non  annuntias  nobis  quid 
sunt  h^ec  quse  tu  facis  ?  Et  dixi  ad  eos,Sermo  Domini 
fadus  est  ad  me^dicms :  Dic  ad  domum  Israel :  Hxc 
dieii  Adonai  Dominus  :  Ecce  ego  contaminabo  sancta 
mea^  superbiam  fortiiudinis  vestrXy  desiderahilia  ocu- 
lorumvestromm.et  quibus  parcunt  animse  vestrx,  Fi- 
lii  vestri  et  filix  vestras  quos  reliquistisy  in  gladio  cor 
denty  et  facietis  sicut  feci.  Ore  eorum  non  consolabi- 
mini,  et  panem  virorum  non  comedeiiSyet  comx  vestrx 
tuper  capita  vestia^  et  calciamenta  vestra  in  pedibus 
veitris.  Nan  plangetis  nec  flebitis,  et  consumemini  in 
iniquilatibus  vestriSy  et  consolabitur  unusquisque  fra- 
trem  suum^  et  erii  Jezechiel  vobis  in  portentum.  Se- 
cundum  omnia  quse  fecit  facietis.  Cumque  venerint 
hec,  cognoscetis  quoniam  ego  Adonai  Dominus.  Et  iu^ 
fti  kaminis,  nonne  in  die  quando  abstulero  fortitu- 
nem  ab  eis^elaiionem  gloriationis  eorum^  desiderabilia 
oculorum  eorum,  et  eiationem  animx  eorumy  filios  et 
flias  eorum.  In  die  itla  veniet  qui  salvus  factus  fuerit 
ad  e :  ut  annuntiet  in  auribus  tuis.  In  die  illa  aperie- 
tur  os  iuum  ad  etim  qui  fugerit,  etloqueris^et  nequa- 
quam  ultra  reticebiSj  et  eris  eis  in  portentumy  et  co- 
ptoseent  quoniam  ego  Domtnus. Supra  ollas  lebctisque 
succensio,  obsidionem  urbis  ostenderat,  nunc  ca- 
ptam  eam  atque  deletam,elomncm  popuIum,vel  in- 
terfectum  gladio,  vel  ductum  in  captivitatem,  pro- 
phetalis  scrmotestatur.  Et  primum  juxta  consuctu- 
dinem  nostram,historia!fundamentajaciamus.Fili, 
inqait,  hominis,  ecce  auferam  de  conspectu  oculo- 
ram  tuorum  quidquid  tibi  desiderabile  est,  et  aufe- 
ram  in  pLaga,  sive,  ut  LXX  verterunt,  in  prxpara- 
tiane :  ut  videlicet  praepares  te  ad  ea  non  facienda, 
qas  solent  in  luctu  fieri.  Non  planges,neque  plora- 
bis,  nec  fluentes  lacrymac  dolorem  cordis  980  os- 
teodent :  sed  si  forte  nimio  fueris  mxroro  supe- 
ratns,  tacitum  habelo  gemitum,  nec  prorumpat  in 
verba.  Mortuorum  luctum  non  facies,vel,  ut  vertere 
LXX,  gemitus  sanguinis  lenum  luctus  est.  Pcr  quod 
ostendit  uxorem  ejus  csse  morituram.  Statim  enim 
sequitur  :  Et  mortua  est  uxormea  vesperi  (Prov.  xix) ; 
quod  proprie  ad  conjunctionemrenum  pertinet.Ni- 
bil  enim  viro  uxore  bona  amabilius,  qua?  a  Oeo  ho- 
mini  providetur,  et  cui  Domini  lege  conjungitur,et 
unum  cum  ea  corpus  efQcitur.  Quodque  sequitur: 
Corona  tua  circumligata  sit  tibi,  et  calcinmenta  tua 
erunt  in  pedibus  /tt25,hoc  significat :  Habebis  comam 
qus  tondetur  in  luctu,  et  calciamenta  in  pedibus, 
que  lugentes  solent  abjicere.  Unde  et  David  Abes- 


A  salon  filium  fugiens^  et  pcBnitens  super  nece  Uriffi, 
nudis  pedibus  incedit  (/  Reg.  xii,  xv,  xviii).  Aiunt 
Hebraei  hucusque  Babylonios  magistros  Legis  prs- 
cepta  servantes,decalogum  (a)  scriptum  in  membra- 
nulis  circumdare  capiti  suo,  et  hsc  esse  quffi  ju- 
beantur  ante  oculos  et  in  fronte  pendere,ut  semper 
videant  quse  prxcepta  sunt.  Et  quia  Ezechiel  sacer- 
doserat,  nequaquam  eum  deberedeponere  coronam 
gloriationis,  scd  ligatam  habere  in  capite.  Hocilli 
dixerint.  Nos  autem,  juxta  LXX,  coronam  capillo- 
rum  intelligamus  caesariem:  licet  et  ipsorum  inter- 
pretatio  nequaquam  vim  Hebraici  sermonis  expres- 
serit.  Nec  amictu,  inquit,  oravelabis,  necciboslu- 
gentium  capies^quffisolent  in  luctufieri,  utoporiant 
vultum,  et  quae  GraeciirEp^OEiirva  vocant,  aconsola- 

n  toribus  accipiant.  Locutussum,inquit,  ad  populum 
mane,  quae  mihi  Dominusimperarat,et  vesperi  mor- 
tua  est  uxor  mea,  oculorum  desiderabile,  lumbo- 
rumque  et  sanguinis  luctua.  Statimque  dic  altera 
maue  feci  omniaquffimihi  fuerant  imperata :  inter- 
rogavitque  mo  populus,  cur  contra  morem  omnium 
fecerim.  Gausasque  quaerentibus  tantae  patientis, 
respondi  :  Sermo  Domini  qui  ad  me  factus  est,  ut 
ad  populum  Israel  loquercr,  ista  praecepit:  Ecce  ego, 
981  id  est,  jam  nunc  polluam  sanctuarium  meum^ 
ut  incendatur  temp]um  ct  cunctis  alienigenis  pateat 
ac  profanis,  et  in  quo  habebatis  superbiam,  id  es, 
confidentiam  etspcm  ac  desiderium  salutis  vestrffi^ 
Ht  ad  cujus  obsidionem  vestra  animae  formidabant: 
et  niios  quoque  et  filias  quos  vobis  fames  ac  pesti- 
lentiareliquosfccerant,consumamgladio.Quidquid 

C  ego  feci,  et  vos  facictis.  Qusndo  consuetudo  serva- 
tuo  in  luctu,  medius  dolor  est ;  quando  autem  tanta 
malorum  incumbit  necessitas,  utomni  ploratu  major 
sit,  unusquisque  de  sua  necessitate  sollicitus  ad 
aiiorumquomvis  sintproximi  miseriasnoningemi- 
scit.  Nihil,  inquit,  facietis  quod  soletin  luctu  fieri: 
sed  urbe  temploque  succensis,  stupebitis  ad  malo- 
rum  magnitudinem.  Non  attondebitis,  nec  nudis  in- 
cedetis  pedibus,  nec  plangetis,  nec  amictu  ora  vela- 
bitis,  nec  ciboscapietisaconsolantibus  : sed  tabesce- 
tis,  et  consumemini  in  iniquitatibus  vestris,  et  vix 
liberum  babebitis  gemitum,  neoffendatis  victorum 
superbiam,sipublice  flere  videamini  ;itautEzechiel 
propheta  sitvobisinportentum,  et  omnia,  quae  ille 
non  fecit  in  morte  uxoris  suae,  vos  in  eversione  ur- 

Q  bis  et  templi  non  faciatis.  Etadhucapertuis:  0,  in- 
quit,  fili  hominis,  in  tempore  quando  abstulero  ab 
eis  fortitudinem  eorum,  tcmpli,  ut  diximus,  confi- 
dentiam  etgaudiumdignitatis,  etin  quospemsolam 


[a)  Paria  habet  sub  initium  libri  quarti  in  Mat- 
thsumcap.  XXIII, ad  illud  Deuteronomiipraeceptum, 
Ligabis  eainmanu  tua^^ic  Uoc^  inquit,  Pharisxi 
male  interpretantes  scribebani  in  membranis  Decalo- 
gum  Moysi,  id  esi,  decem  verba  LegiSj  complicantes 
ea^et  ligantes  in  frontetCt  quasi  coronam  capiti  facien- 
tes^  ut  semper  ante  oculos  moverentur,  quod  usque  ho- 
die  Indi,  et  PersXy  et  Babylonii  faciuni,  et  qui  hocha- 
buerit,quasi  religiosus  in  popuiis  judicatur. Faiendum 
iululo8eoiu8|8iquaR^bim8rQ9  8ua8  ns^rni^atibusfl- 


des  est,et  siquidhabet  auctoritatis,  quae  hodiernum 
apud  eos  obiinet  consuetudo,  non  Decalogum,  ouod 
Hieron,  tradit,  scd  aliquot  Scripturae  textus,  auos 
videlicet  Exodi,totidemque  Deuteronomii,solitos  He- 
braeos  in  membranis  describere,atque  instardiade- 
matis  fronti  obligare,  vittis  utrinquediffluentibus: 
quae  tanta  cstineptientis  populi  superstitio.  Vocant 
vero  T\DTyofrontalia,  quorum  unumelegantissimum, 
et  si  quod  uspiam  antiquum,  apud  me  est. 


•81 


S.  EUSEBII  HIERONYMI. 


232 


habebant,  ac  desiderium  in  quo  requiescebant  ani-  a 
maa  eorum,  insuper  filios  eorum  et  filias,  subauditur 
ex  superioribus,  abstulero :  eo,  inquit,  tempore, 
cum  venerit  ad  te  de  Jerusalem  fugiens,  vel  qui 
evaserit,  dicens  urbem  esse  subversam,  tunc  ^ui 
prius  tacueras  et  gemitum  liberum  non  babebas,  el 
tantse  eras  patientise,  ut  in  uxoris  nece  etlumborum 
dolore,  lacrymam  non  emitteres,  aperies  os  tuum, 
et  loqueris,  non  ad  eum  qui  venerit,  sed  cum  eo : 
ut  quscumque  tu  ventura  praedixeras,  383  ille 
nuntiet  jam  perfecta,  et  ultra  non  tacebis ;  sed  ar- 
gues  eos,  et  dices  cuncta  illis  merito  provenisse  :  ita 
ut  sis  iiiis  in  portentum,  juxtaillud  quod  in  Zacba- 
ria  scriptum  est :  PropheUu  viros  esse  porlendentes 
(Zach,  III.  8).  EtDominus  alibi  loquitur  :  inmanibus 
prophelarum  assimulatus  sum  (Osee  xii,  10).  Haec  jux- 
ta  historiam  dicta  sint.  Veniamus  ad  anagogen  (si  B 
tamen  vioienta  non  fuerit  visa  cauti  lectoris  pru- 
dentise).  Tilium  bominisdiciDominum  Salvatorem, 
nulli  dubium,  qui  extrema  horn,  hnc  cst,  ad  vespe- 
ram  mundi  hujus,  uxorem  pristinam  perdidit^  neo 
flevit  eam,necamictu  ora  velavit,  nec  recepit  ullam 
hominum  consolationem,  et  haec  ventura  prsdixit 


mane,  qu»  completasunt  vesperi^  et  ruraum  mane 
in  secundo  adventu  facta  probavit  qu®  ventura  pr«- 
dixerat,8anctuariumJudaeorum,etquoddesiderabile 
habuerant  in  oculis,  et  super  quo  tremebant  animae 
eorum,  esse  poliuta  :  filios  quoque  eorum  et  filias 
Romano  gladio  concidisse.  Quod  autem  dicitur  :  Co- 
ronamhabebitis  incapitibus  vestris,etcatciamsntaerwiit 
in  pedibuSy  ad  illam  partem  referemus,  quod  nequa- 
quam  lugere  debeant,  nec  signa  luctus  assumere, 
postquam  pro  umbra  receperint  veritatem,et  Naza- 
raei  quidam  facti  fuerint,et  unusquisquesuperfratre 
suo  coosolabitur :  ita  ut  Ezechiel  quem  confortavit 
Deus  Pater,  sit  eis  in  portentum,  ventura  praenun- 
tians,  et  postquam  subversa  fuerit  Jerusalem,  tem- 
plumque  succensum,  et  hoctotus  mundus  audierit, 
et  dispersio  Isracl^  quae  orbis  terminos  colit  tunc 
verba  Domini  opere  completa,  habeant  libertatem, 
etpolluto  sanctuario  ejus,  Lege  completa,  vel  de- 
structa  secundum  occidentem  littcram,  aperta  ait 
Evangelii  gloria,  et  cognoscat  Israel,  quod  ipse  sit 
Dominus  etDeus,  qui  baec  mano  ventura  prasdixerit 
et  vesperiatqueinconsummatione  mundi  esse  com- 
pleta^  suo  probaril  adventu. 


LIBER  OCTAVUS. 


MS-384  Quid  aliis  prosit  in  prophetas  nostro 
dictatio,  Dei  judiciiest,  eorumque  conscientiae,  qui, 
omissis  dcclamationibus  ac  plausu  etcompositione 
verborum,  cupiunt  scire  quid  corum  sermo,  vel  nar- 
ret  praBterituro,velpraesensarguat,  vel  praedicatesse 
venturum.Nobisinterim(a)  prodest:  dum  enim  hoc 
facimus,  et  nihil  aliud  cogitamus,  in  modum  furti 
explanationes  aggredimur,  etdierummiscrias,  noc- 
tium  Btudio  compensamus :  pascitur  animus,  et  obli- 
viscitur  saeculi  calamitatum,  quod  in  extremo  fine 
jam  positum  congemiscit  et  parturit  (//  Thess,  ii), 
donec  qui  tenet  de  medio  fiat,  et  pedes  statuaequon- 
dam  ferrei,  fragilitate  digitorum  fictilium  conteran- 
tur.  Cadit  mundus,  et  cervix  erecta  non  flectitur. 
Pereunt  divitiae,  et  nequaquam  cessat  avaritia.  Con- 
gregare  festinant,quae  rursum  ab  aliis  occupcntur. 
Aruerunt  lacrymae,  pietas  omnis  ablata  est.  Multi 
qui  petant,  pauci  qui  tribuant.  Nec  erubescimus, 
paupertatem  vili  palliolo  praeferentes,  Craesi  opibus 
incubare ;  (b)  famemque  et  interitum  plurimorum  no- 
stris  custodire  thesauris,  sccundum  illum  divitem 
purpuratum,quiutnihilaliud  fecerit,nequeenimra- 
pinasejusetiniquitates  Scripturatestatur(Luc.xvi), 
crudelitas  cjusatquesuperbianon  habebatmodum; 
Lazaro  ante  fores  jacenti  atque  scmineci,  neea  qui- 
dem  jussit  dari  quae  canibus  projiciuntur.  Quanti 
nunc  Lazarijacent,et(c)quantorum  purpuraediversis 
vestium  coloribus  proteguntur,  ne  in  usus  quidem 

(a)  Penes  B,B,hsLnumfNobisint€rimprimumprodest, 

[b)  Placuit  Victorio  ex  Brixianis  codicibus,  in  fa- 
tnenique  cl  interitum  plurimorum  nostros  cdstodire 


propriosvertentium  quae  peritura  conservant  I  Haec» 
virgo  Christi  Eustochium,  ex  cordis  abundantia  os 
-  Iocutumsit,ct  paulolibcriusquam  humilitati  nostrae 
convenit,  dixcrimus.  Caeterum  octavus  in  Ezechie- 
lem  liber,  qui  filiorura  Ammon  et  g»jntiuni  caetera- 
rum  increpationem  continet,  et  vaticinum  futuro- 
rum,  hoc  habebit  exordium. 

(Cap.  XXV.)  Et  factus  est  sermo  Domini  ad  me,  di- 
cens :  Fili  haminis^  pone  (sive  obfirma)  faciem  tuam 
contra  filios  Ammon^  et  prophetabis  deeis^  et  dicesfi' 
liis  Ammon :  Audite  verbum  Domini  Dei,  hxc  dicit 
Dominus  Deiis :  Pro  eo  quod  dixistis,  cuge^  euge  su- 
per  sanctuarium  meum  (sive  quia  gavisi  estis  super 
sanctuarium  meum)jquiapollutumest,etsuper  tcrram 
Israel,  quia  dcsolata  est,  super  domum  Juda,  quia 
ducti  sunt  in  captivitatem  :  idcirco  ego  tradam  te  fihis 
Orientnlis  (sive  Cedem)  in  hxreditatemj  et  cotloca" 
D  hunt^cautas  suas  in  /e,  et  ponent  in  te  tentoria  sua  : 
ipsi  comedent  fruges  suas,  et  ipsi  bibent  tac  [Al.  addi- 
tur  tuum]  (sive  ubertalem  tuam)  daboque  Rabbaih  tn 
habitaculum  camelorum  (sive  civitatcm  Ammon  in  pa- 
scua  camelorum) :  et  filios  Ammon  in  cubite  pecorum^ 
tt  scietis  quia  ego  Dominus.  Quia  hec  dicit  Dominus 
Deus  :  Pro  quod  ptausisti  manu,  et  percussisti  (aive 
insonuisti)  pede,  et  gravisa  es  cx  toto  affectu  (sive 
insuttasti  ex  animo  tuo)  super  terram  Israel :  idcir- 
co  [Vulg.  addit  ecce]  ego  extendam  manum  meam 

thcsauros, 

(c)  Praefert  idem  ex  iisdem  mss. :  et  quaniifUTfUr 
rati.,,,  in  usus  quidem  proprios  vertenles. 


233 


COMMENTARIORDM  IN  EZECHIBLEM  LIB.  VIII,  CAP.  XXV. 


231 


super  le,  M5  et  tradam  te  in  direptionem  genlium,  A  ^utura  prsdixit,  et  ut  fierent  imperavit.  Nec  hoo 


et  inierficiam  te  de  populis  et  perdam  de  ierris, 
et  conteram,  et  scies  quia  ego  Dominus.  Capta  vel 
obsessa  Jerusalem,  postquam  venit  in  Babylonem 
qui  poierat  [^l^  potuerat]  evadere,  et  nuntiavit 
urbemjamjamquecapiendam,vel  cum  templo  esse 
snbversam,  juxta  consuetudinem  omnium  propbe- 
tarum  adversum  caeteras  in  circuitu  nationes, 
qus  iDSultaverant  ruinae  Jerusalem,  templique  in- 
cendio,  sermo  convertitur  propbetali9,primumque 
contra  filios  Ammon,qui  babebant  metropolim  no- 
mine  Rabbatb,  qus  bodie  a  rege  iCgypti  Ptolemseo 
cognomento  Pbiladepbo,  qui  Arabium  tenuit  cum 
Jud2Ba,Pbiladelpbia  nuncupata  est.Fili  inquit,  bo- 
minis,  pone,  sive  obfirma  faciem  tuam  contra  filios 


sufTecit  filiis  Ammon,  ut  insultarent,  et  dicerent  ; 
Euge,euge  super  tempio  et  sanctuario  Domini,quod 
pollutum  erat  diversarum  introitu  nationum  ;  sed 
tantafuit  insultandilascivia,utcunctus  simul  popu- 
lus  manibus  et  pedibus  concreparet,  et  e  »  toto  cor- 
dis  clamaret  afTectu  :  eo  quod  terra  Israel  esset  de- 
solata.  Propterea  non  per  Angelos,  neque  per  ali$ 
ministeria,  sed  ipse  Dominus,  extendens  manuxQ 
suam  ad  percutiendium,tradet  eam  in  direptionem, 
nequaquam  camelis  et  oviumgregibus,sed  manife- 
stius  gentibus.utdepopulorum  numeropenitusera- 
dicetur,et  pereat,et  redigatur  ad  nibilum  :  et  post- 
quam  contrita  fuerit,  tunc  intelligat  quod  ipse  sit 
Dominus  qui  cuncta  dijudicet,  et  in  omnes  terrp^ 


Ammon,qui  de  Lotb  stirpe  generati  sunt,et  dices  ad  n  babeat  potestatem.  Possumus  juxta  tropologiam  fi- 


eos  :  Hscdioit  Dominus  Deus  (non  sunt  enim  pro- 
phets  verba,  sed  Domini.  De  obfirmatione  vultus, 
in  hoc  eodem  propbeta  plenius  disputavimus) :  Pro 
eo  qnod  dixistis  :  Eugey  Euge,  sive  insultastis,  et 
gayisiesti8,quia  templumetsanctuarium  meumbo- 
stiam  ingressione  pollutum  est,  et  super  terram 
Israel,  quoniam  desolata  est,  et  specialiter  super 
domum  Juda,  id  est,  duarum  tribuum,  quap.  nunc 
ductae  sunt  in  captivitatem :  propterea  et  ego  tradam 
te  filiis  Cedbm  [AL  Edem],quos  Orientales  intcrpre- 
tati  sumus.  Nullique  dubium^est  Madianitas,et  to- 
tam  eremi  vastitatem  adjacere  terrie  Arabis,  qui 
babent  camelorum  greges,  oviumque  et  caprarum 
muUitudines,  et  bis  opibus  victitant.Quod  et  terrs 
Israel  in  Judicum  libro  accidisse   narrat  bistoria 


lios  Ammon  intelligere,  qui  de  Lot  in  spelunca  ge- 
nerati  sunt  semine,  et  generati  in  ebrietate  et  in- 
cestu,  omnes  bsreticos,  de  quibus  Scriptura  dicit 
et  Apostolus  Joannes  :  Ex  nobis  exierunt,  sed  noi!^ 
fuerunt  ex  nobis,  Si  enim  fuisseni  ex  nobis,  perman" 
sissent  utique  nobiscum  {Joan.  ii,i9}.  Isti  enim  de  m- 
dfno^ion^ orti sunt,boc  enimLotin  linguam  nostram 
vertitur  :  Quia  omnes  dcclinaverunt,  simul  inutiles 
facii  sunt :  non  est  qui  faciat  bonum,  non  est  usque  a4 
anum(P5.xiii,3).Adversum  hosponitur,sive  obfirma- 
tur,faciespropbetalis:uteossuaauctoiitateconterat, 
et  dicit  eis  :  Quia  insultastis  Ecclesis  mes  tempqr^ 
persecutionis  :(a)eo  quod  diversorum  vitio  pollutum 
esset  sanctuarium  meum,sive  eorum  vitio  qui  mihi 
serviebant,987  sive  bostium  crudelitate,qui  meo9 


(Jttdtc.  Yi,)quando  vecerunt  Madiansi,   et  depasti  C  persequebantur  :  (^)terramquoqueIsrael,sensusvi- 


sunt,  usque  Gazam  omnes  regiones  eorum.MeTacpo- 
p'.xio;  ergo  per  Madiansos,  Ismaelitas  et  AgarenoS| 
qui  nanc  Sarraceni  appellantur,  assumentes  sibi 
falso  nomen  Sars,  quo  [Al.  quod]  scilicet  de  inge- 
nua  et  domina  videantur  esse  generati,Scriptura  si- 
gnificat  :  diciturque  de  rege  Nabucbodonosor  et 
omni  ejus  cxercitu,quod  veniat  et  capiat  urbem  Rab- 
batb^qus  vel  proprie  boc  appellatur  nomine,vel  ob 
magnitQdinem.  Rabbath  enim  maxima  dicitur  Et  ne 
diibiteinus  Nabucbodonosor  subvertisse  Arabiam, 
postqaam  capta  est  Jerusalem,  supra  Scriptura  te- 
statur  :  EX  tUyfUi  hominis.pone  tibi  duaSyVias^Ammon 
9S€  et  Jerusalem,  et  veniet  gladius  regis  Babylonu. 
Et  iterum  :  /n  capite  viss  civitatis  conjiciet,  et  viam 


dentes  Deum,  esse  desolatam  virtutum  cboro  ;  et 
quomodo  filii  domus  Juda,id  est,Denm  confitentis, 
in  qua  est  vera  fides  et  recta  confessio,  ducti  sunt 
[Al.  sint]  in  captivitatem,  et  servire  Domino  desie- 
runt  [Al.  desierint]  :  idcirco^o  omnis  insultan8,tra- 
deris  filiis  Orientalibus   qui  de  vero  lumine  sunt 
profecti  et  traderis  in  bsreditatem,ut  tu  quoquedi- 
scas  Dominumconfiteri.Etpertranslationemdicitury 
quod  filii  Orientis  ponent  super  eos  caulas  suas^et 
figant  tentoria,et  bibant  lac,  et  comodant  fruges,et 
civitas  quondam  superbis  fiat  in  habitaculum  cam^ 
lorum,  qui  possint,  deposito  onere  peccatorum,ia- 
trare  per  foramen  acu3(i(fa/^/i.xix),et  in  cubilepeco- 
rum,qus  reguntur  a  pastore  bono  (Joan.  x),ut  cum 


pones,  ut  veniat  gladius  ad  Rabbath  filicrum  Ammon,  D  ^^^  fecerint,mixti  et  traditi  Orientis  pastoribus,in- 


ei  ad  Judam  in  Jerusalem  muniiissimam  (Supra.  xxi, 
19,  20). Et  rursum  :  Haec  dicit  Dominus  Deus  ad  fi- 
iias  Ammon,  et  ad  opprobrium  eorum  {vers.  28).  Ve- 
nient  ergo  filii  Gedem,  et  collocabunt  caulas  suas, 
qnasi  pastores,  figentque  tentoria.  Ipsi  vastabunt 
fruges  tuas,etbibentlac,etubertatem  terrs,immis- 
sis  gregibus  camelorum  et  omnium  populorum  :  ita 
at  sint  filii  Ammon  in  cubile  pecorum,  et  malorum 
neceseitate  inteIIigant,quod  ipse  sit  Dominus  qui  et 

(a)  Yictor.  :   diversorumque  viiiarum,  quod  poUw 
ium,  etc. ;  sicque  olim  et  Rabanus  legit. 
(6)  Yiotor. :  et  quod  domus  hrael^  noc  eUt  senm 

PATAOi.  xxy. 


telligant  quod  ipse  sit  Dominus.  Rursumque  expro- 
brat  eis,  quare  insultaverint  nimio  cordis  affecta 
ruinis  populiDei,et  terram  Israel  putaverint  omnino 
desertam  :  pro  quo  mereantur  manum  ulciscentis 
Dei,ut  qui  excesserant  modum  cxsultationis  et  gau- 
dii  superruina  domus  Juds,nequaquam  tradantur 
filiis  Orientis,  sed  sint  in  direptionem  cunctaram 
genlium,  et  interficiantur  de  popuIis,et  pereant,et 
contcrantu  r,  et  nei{uaquam  de  stirpe  Abrabam,8ed 

videnies  Deum,  esset  desolata  virtutum  choro,  et  qMoi 
filii  domus  Jud»,  etc. 


9 


m 


S.  EOSEBn  HIEnONYMf 


236 


de  cunctis  nationibus  esse  credenti  sint^et  tunc  ma-  A 
lorum  cognoscant  magnitudiue,  et  contritione  sua, 
et  interfectione  popuIi,quod  ipse  sit  dominus.Quod 
generaliter  de  Ecclesia  intelleximus,  super  unum- 
qnemque  sanctorum  intelligi  potest,ad  quorum  rui- 
nam  gaudent  saeculi  homines,et  adversariac  potesta- 
teSySi  multi  temporis  perdiderint  pudicitiam  :  dum 
maliconsolationem  suorum  scelerum  putant,si  plu- 
resbabeantconsortescriminum  atque  suppIicUiet 
hoo  nemo  faciat,  nisi  fuerit  filius  Ammon,  hoc  est 
filius  populi,  qui  in  declinatione  generatus  est. 

(Vers.  8  seq.)  Hasc  dicit  Dominus  Deus  :  Pro  eo 
quod  dixeruni  Moab  et  Seir^  ecce  sicui  omnes  genies 
domus  Juda :  idcirco  ecce  ego  aperiam  humerum  Moab, 
de  (a)  civiiatibus  inquam  ejus,  988  et  de  finibus  ejus 
inclyia  ierrx  Beth  Jesimoih,  et  Beelmeon^  et  Caria-  j^ 
thaim  :  fiiiis  Orieniis  cum  filiis  Ammon^  et  dabo  eam 
in  hxrediiatemyUi  non  sit  uXira  memoria  filiorum  Am- 
fnon  in  gentibus^  ei  in  Moab  faciam  judicia,  et  scieni 
quia  ego  Dominus.  LXX  :  Hoic  dicit  Adonai  Dominus: 
Pro  eo  quo  dixil  Moab  ^  et  Seir  *  ecce  sicut  omnes 
genies  domus  Juda  :  Idcirco  ecce  ego  dissolvam  hume- 
ram  Moab  de  civiiatibus  promonioriorum  ejus,eleciam 
terram  domum  Beth  Jasimuih,  super  fontem  urbis  ma- 
ritimie,  filios  Orientis  super  filios  Ammondediei  hx- 
redttatem,ut  non  sit  memoria  filiorum  Ammon  in  gen- 
tibuSf  et  in  Moab  faciam  ultiones,  ei  cognoscent  quo- 
niam  ego  Dominus,  Hoc  quod  nos  interpretati  sumus 
ei  Seir,  in  LXX  non  habetur,  sed  de  Theodotionis 
editione  additum  est.  Ridicuiam  vero  in  boc  bco 
Hebraei  narrantfabulam.Postquam  urbsaperta,  tem- 
plumque  reseratum  est,  filiique  Ammon,  et  Moab,  et  C 
Seir  ingressi  sunt  templum,  videruntque  Cherubim 
protegentia  propitiatorium,et  dixerunt :  Sicut  cun- 
ctffi  gentescoluntsimulacra;  ita  et  Juda  habet  sua 
religionis  idola;  et  idcirco,inquiunt,  iratus  estDo- 
minu8,et  tradidit  eos  captivitati.  Nos  autem  hoc  di- 
cemu8,quodet  isti  insultaverintdomui  Judde,quando 
a  Chaldsis  capta  est,putantes  sicut  in  caeteris  genti- 
bus  non  ibi  esse  auxilium  Dei,et  ideo  regnum  Juds, 
et  Jerusalem  Dei  prffisidiodestitutum.patuisseBaby- 
loniffi  potestati.Idcirconon  multo  post  tempore,sed 
in  prffisentiarum  Dominuscomminatursehumerum, 
robur  videlicet  et  fortitudinem  Moab  de  civitatibus 
ejus  dis8oluturum,8ive  aperturum,ut  ad  ipsos  quo- 
que  Babylonius  victor  introeat,  et  civitates  in  Moab 
esse  desistant,  et  m  fmihus  ejus  ac  tcrminis  urbes  n 
inclytffi  destruantur :  quarum  ponit  nomina,Beth  Je- 
8vmoth,et  Beelmeon  et  Gariathaim  :  proquibusne- 
8cio  quid  volentes  LXX  interprctati  sunt,  domum 
Belh  lasimuthf  cum  hoc  vocabulum  villam  desertam 
significet  :  Beelmeon  quoque  usque  hodie  in  Moab 
vicus  sit  maximus  ,    quem   illi  verterunt,  super 

(a)  Viclor  voces  de  ctvitatibuSfex  Hebraico  et  Uiero. 
nymi  editione  bis  repetit,moxque  inclytas  legit  pro 
indyta^  concinente  subnexa  Hieronymi  expositione, 
qui  ad  civitates  verbum  illud  referens  ait  :  IJt  ad 
ipsos  quoque  Babylonios  vicior  introeai^ei  civitatesin 
Uoab  we  desistant^ut  in  finibus  ejus  ac  ierminit  urbes 


989  foniem,  et  Gariathaim,  civiiatem  mariiimam  : 
traditurque  et  ipsa  cum  filiis  Ammon  filiis  Orientis, 
BabyIoniis,videIicet  juxta  illum  sensum  quem  con- 
tra  filios  Ammon  interpretati  sumus.  Et  dabo,  in- 
quit,  Moab  in  hffireditatem,  ut  quomodo  filiorum 
Ammon  non  est  memoria  ultra  in  gentibus,sic  et  in 
Monb  ultiones  faciam  atque  judicia :  ut  cognoscant 
quod  ego  sim  Dominus,  qui  Judam  tradidi  pro  pec- 
cato,  ct  in  filios  Animon,et  in  Moab  ultor  existam. 
Usque  hodie  autem  Moab,q\i\  interpretaturea;j»a^^ 
et  Seir,  qui  in  pilosum  vertitur  et  hirsuium,des^icii 
et  contemnit  domum  Juda,in  qua  vera confessio  est, 
etputat  tam  facile  eam  possesubverti,  quam  cffite- 
rarum  subvertuntur  urbium   munimenta.  Unde  et 
Dorainus  comminaturaperturum  se,sivedissolutu- 
rum  omnem  fortitudinem  Moabitarum  :  ut  civitates 
babere  desistant,  et  nequaquam  in  dialectica  arte 
confidant  [Al.  confidere] :  sed  cuncti  illius  termini, 
quos  pro  illisione  fluctuum  vocant  promontoria,de- 
struantur  ;  et  inclytce  atque  electfc  terr®  Beth  Jesi- 
moth,  quffi   interpretatur  domus   soliiudinis  atqae 
deseria,  et  Beelmcon,   qu»  et  ipsa  vertitur  habens 
fontem,  sive  {h)  super  foniem,  et  Gariathaim,  quam 
LXX  civitatem  mariiimam  transtulerunt,   pereant. 
Quamvis  enim  habeant  robora  pugnatorum,  et  in- 
clyla  pergant  ad  prffilium  arte  pugnandi,et  ex  omni 
parte  circumscpti  munitique  gradiantur :  tamen  in- 
clyta  eorum  terra  non  est  domus  habitationis,  sed 
domus  solitudinis.  Quoque  se  putant  habere  fontem 
scientiffi,  et  urbem  maritimam,  quffi  cunctas  susti- 
nere  possit  sfficuli  tempestates.  patientiam  sibi  et 
fortitudinem  promittentes  :  tamen  illuc  converten- 
tur,ut  et  ipsi  tradantur  filiis  Orientis,veri  in  Ghristo 
luminis  ;  sicut  traditi  sunt  filii  Ammon,  qui  sibi  \n 
haeretica  multitudine  confidebant.  Et  considercmus 
profectum,atque  in  ipsa  comminatione  clementiam 
Dei,  ut  tradantur  cum  filiis  Ammon  filii  Orientis  in 
haereditatem  :  etnequaquam  hffiresisullanominetur 
Ingentibus;  scd  factis  in  Moab  judiciis  auis.etuUio- 
nibus  pro  arrogantia,rerum  fine  cognoscant  Domi- 
num  esse  qui  cuncta  990  dispenset.  Ad  approban- 
dum    autem    quod    Moab   in   prssenti  loco  super 
Philosophorum  intelli^atur  superbia,de  quibus  di- 
citur  :  Perdam  sapieniiam  sapientiumf  et  intelligen" 
iiam  intelligentium,  reprobabo  (ICor.  i,i9),pauca  de 
prophetis  exempla  replicanda  sunt.Amos  loquitur : 
Hxcdicd  dominus  :  Suoer  iribus  impietatibus  Moab 
et  super  quatuor  non  aversabor   eum,   pro  eo  quod 
combussit  ossa  regis  Idunueae  in  cineres  [Am^s  ii,  1). 
Vere  enim  quidquid  in  sacculo  dogmatum  perverso- 
rum  est,quidquid  ad  terrenam  scientiam  perlinet^et 
putatur  esse  robustum,  hoc  dialectica  arte  subver- 
litur,  et  instar  incendii  in  cineres  favillasque  dis- 

inclyix  desiruantur, 

(b)  Sic  Brixianorum  codicum  opeVictorius  resti- 
tuit  super^  loco  per,  quod  Martian.  post  Erasmum 
retinuit  perperam.  Vox  enim  ipsa  SjTl,  ex  qua  no- 

men  l^iynSsD  Bee^m^ on  conflatum  est^non  p^  sonat, 

sed     pra. 


387 


COMMENTARIORDM  IN  EZECHIELEM  LIB.  VIII,  CAP.  XXV. 


»8 


solvitur ;  ut  probetur  nihili,  quod  putabatur  esse  A  pristini  doloristenuit.ut  ultionem  de  eis  oaperet, 


fortissimum.Sed  Isaia  superbiam  arguit  Moab,  di- 
cens  :  Audivimus  contutneliam  Moab  :  contumeUosus 
est  nimis:  superbiam  ^us  abstuli  (Isa.  xvi).  Jeremias 
quoqae,  contra  omnes  vaticinans  nationes,  proprie 
loquitur  ad  Moab :  Quoniam  con^ebas  in  munitionibus 
luis  {Jerem.  xlviii,  7).  Et  post  paululuip  :  Habebis 
fidueiam  in  gloria  tua,  Et  iterum  :  Quomodo  dicitis, 
fortes  sumus  f  Ac  deinde :  Juxta  est  dies  Moab  ut  ve- 
ntal,  et  matitia  ejusveloxnimis(lbid,  14,  16).  Etma- 
nifesiius:  Dicile  quomodo  contrilus  est  baculus  glo- 
riasus,  virga  magnificentix  (Ibid.,  20)  ?  Et  iterum  : 
Contritum  est  cornu  Moab.  Hsc  autem  dicuntur,  ut 
9ub  nomineMoab,  stulta  saeculi  incoelum  seefTerens 
superbia  conteratur. 


quibus  in  utero  supplantatus  est.  Idcirco  non  per 
Angelos,  neque  per  alium  quemlibet :  sed  ipse  Do- 
minus  manum  extendens  super  Idumsam,  abstulit 
de  ea  bominemetjumentum,etcivitatesiiliusredegit 
in  desertum^  id  est  Themam,  quam  nos  in  Ausirum 
vertimus  :  de  qua  et  de  alia  urbe  Dedau,  interfecU 
gladio  cadent.  Gumque  illi  se  de  Juda  ulti  fuerint, 
ego  dabo  ultionem  super  Idumsos  per  manum,  sive 
in  manu  populi  mei  Israel :  ut  ab  bis  opprimantur, 
in  quosexercueruntvindictam.  Qui  facientin  Edomi 
sive  Idumaeam,  juxta  iram  et  furorem  meum,  ut 
mcam  expleant  indignationem,et  per  manus  populi 
mei  Israel,  in  inimicam  gentem  mea  ira  dessviat, 
et   inteiligant  contra  iniquam  ultionem  Idumss, 


(Vers.  42,   13,  seqq.)  Hsec  dicU  Dominus  /)««:  g  meamjustam  fuisse  vindictam,  dicit  Adonai  Domi- 


Pro  eo  quodfecit  Idumaea  ultionem,  utsevindicaretde 
fitiis  Juda :  peccavitque  delinquens,  et  mndictam  expe- 
tivii  deeU.  Idcirco  h^ec  dicit  Dominus  Deus  :  Extendam 
manum  meam  super  Idumseam,  et  auferam  de  ea  ho- 
mtnem  et  jumentum.  Etfadam  eam  desertam  ab  Ju- 
stTO,  ei  qui  desunt  [Vulg.  sunt]  in  Dedauj  gladio  cadent 
Et  dabo  uliionem  meam  super  Idumssam^  per  manum 
popili  mei  Israet^  et  (a)  faciam  in  Edom  juxta  iram 
rr.eam^  et  furorem  meum^  et  scient  indignattonem 
meamy  dicit  Dominus  Deus.  LXX;  Hasc  dicit  Adonai 
Dominus  :  Pro  eo  quod  fecit  Idunueay  ut  utciscerentur 
uttionem  dedomoJuda,  etmemoriam  retinuerunt  mati, 
H  ulti  sunt  uttione:  propierea  hxcdicit  Adonai  Domi- 
nus :  Extendam  manum  meam  super  Idujnaeam,  et  in- 
terficiam   de  ea  hominem  et  pecus,  et  991   po- 


nus.Secundum  tropologiam,  hic  mihi  sensus  vide- 
tur.  Idumaea  terrena  appellatur  et  carnea,  qus  con- 
surgit  contra  999  spiritum,  ut  non  faciamus  ea 
qufo  spiritus  sunt,  et  animam  in  meditullio  positam 
ad  Ec  retrabere  festinat ;  vultque  ultiones  redderOi 
quibus  prius  subdita  fuerat,  filiis  Juda,  et  recor- 
datur  doloris  antiquiy  quod  non  propriee  fuerit  po- 
testatis,  et  ideo  vindictam  expetivit  de  eis,  qui  re- 
cedentos  a  carne  spiritum  sequebantur.  Propterea 
ipse  Dominus  filiorum  Juda  ultor  existens,  extendit 
manum  super  Idumseam,et  aufert  de  ea  hominem  et 
jumentum,quidquid  vel  rationis  videtur  habere,  vel 
simplicis  fidei,ut  eam  redigatin  solitudinem.  Et  de 
Themany  quae  interpretatur  deficiens,et  Dedan,  qns 
et  ipsa  cognationem  sonat,  omnes  gladio  interfecit. 


nam  eam  desertam:  et  de  Themam  fugientes  gla-  C  quem  posuit  in  manu  populi  sui  Israel,ut  subver- 


iio  cddent.    Et   dabo  uttionem  meam   super    Idu- 

mxam,   in  manu  popnli  mei  Israel,   et  facient  in 

ktumsea  juxla  iram  meamyCt  furorem  meum,   et 

eognoseent  uUionem  meam^   dicit  Adonai  Dominus. 

8upra  duo  proposuerunti  pro  eo  quod  dixerunt 

Mo&b  et  Seir,  et  postea  de  Seir  tacens,  contra  Moab 

tantum  locutus  est:  nunc  reddit  cceptum  problema, 

qoid  Seir,hoce8t,Idum£a  fecerit.  Quod  autem  Esau 

et  Selr,  et  Sdom,  et  Idumaea,  et  Duma,  una  gens 

appelientar,  non  ambiget  qui   scientiam  babuerit 

ScriptQrarum.  Et  ut  de  cseteris  prophetis  taceam, 

Isaia,  Jeremias,  Amos,  qui  contra  Idumsam,  et  Du- 

maiD,  et  Edom  vaticinati  sunt :   Abdias  propbeta 

totam    propbetiam  contra  hanc  dirigit  nationem. 


talur  Edom,  et  iram  Domini  sentiat  ac  furorem,  et 
intelligat  vindiclam  ejus  ad  hoc  profecisse,  ut  ser- 
viat  domui  Judae.Hoc  est  illud  de  quo  et  Apostolua 
disputat  scribens  :  Jacob  ditexi,  Esau  autem  odio 
habui  {Rom.  ix,  13).  Diligit  autem  Jacob,  quia  car- 
neum  atque  terrenum  supplantat  etsuperat,  et  be« 
nedictiones  illius  meretur  accipere.  Primum  enim 
juxta  carnem,et  postea  secundumspiritumvivimus. 
Ante  vitia,deinde  virtutes,quibus  vitia  subruuntur, 
quia  appositumcorhominis  ad  malitiam  a  pueritia, 
erroresque  adolcscentiae  aetas  matura  condemnat 
(Genes,  viii).Unde  et  David  :  Delicta,  inquit,  juven* 
tutis  mex,  ct  ignorantias  meas  ne  memineris  (Ps. 
XXIV,  7).Et  tamen  sciendum  quod  Jacob  primam  ac- 


qtiem  ut  potuimus  olim  disseruimus.  Arguiturigitur  j)  cepit  bencdictionem,    Esau  secundam.  Et  quod  ad 


Seir,  quiquiahispiduserat,  pilosinomen  accepit,  et 
Sdom  sangainarius,  quiob  lenticulasrufaecoctionem 
primogenita  perdidit,  et  ab  eduliosortitus  vocabu- 
lom  est  (Gen.  xxv),  Esau  quoque  facta  interpretan- 
tor.  Et  hoc  sciendum,  quod  in  Uebraeo  numquam 
•eribatur  Idumsa,  sed  seirper  Edom,  quem  Idu- 
mmuxn  ezpressitGraeca  translatio.  Nequaquam  ergo 
Idomsa  [Edom],  ut  Moab  locutus  est,  sed  fecit  ul- 
iionefn  de  flliis  Juda  :  peccavitque,  sive  memoriam 


extreraum  diciturde  eo  :  Servus  eris  frairistui  (Qen. 
xxvii,  40),hoc  significat,  quod  postquam  caro  spi- 
ritui  subjecta  fuerit,illique  conjuncta,caro  esse  de- 
sistat,  et  Idumsea  transcat  in  Judaeam. 

(Vers.  15,  16.)  Hxc  dicit  Dominus  Deus :  Pro  eo 
quod  fecerunt  Palsestini  in  vindicta  [Vulg.  vindictam]f 
et  ulti  sunt  se  toto  animo  interficientes,  et  imptentes 
mimicitias  veteres.Propterea  hsec  dicit  DominusDeus : 
Ecce  ego  extendam  manum  meam  super  Patasstinos^  et 


(a)  Victor.  facient.  juxta  Vulgatam  editionem,  et     codicum  sensum  mox  quoque  viiuitctom  pro  uuitfg^* 
IW»r«oin  I97\t  Ormumque  itoiiJTougtv,  Ad  quoram     tionm  aubstitoit. 


w 


S.  EUSBBII  HIBRONYMt 


MD 


intsrfieiam  uUerfectores,  el  perdatn  reliquias  mariUm<B 
regioniSf  faciamque  in  eis  ttUicnes  tnagnas,  argens  in 
furores,  et  scient  quia  ego  Dominus,  cum  dedero  vin- 
dictam  meam  super  eos,  LXX :  Propterea  hxc  dicit 
Adonai  Ikminus :  Pro  eo  quod  fecerunt  alienigense 
mUionem,  et  suscitaverunt  vindiclam  instdtantes,  ex 
animo^  ut  delermi  usque  in  setemum :  propterea  MS 
hsec  dicU  Adonai  Dominus :  Ecce  ego  extendum  manum 
mmm  super  alienigenas,  et  disperdam,  sive  interficiam 
{jretenses,  et  perdamreliquas  littoris  maritimx^  et  fa- 
ciam  in  eis  ultiones  magnas  in  vindicta  furoris,  et  co- 
gnoscent  quia  ego  Adonai  Dominus,  cum  dedero  uUiO' 
nm  meam  super  eos,  Post  filioB  Ammon,  Moab,  et 
Selr,  qui  et  ipsi  sunt  Idumaei,  et  per  Lot  et  Esau 
populo  Israel»  et  domni  Judae  cognatione  sociantur, 
yenitadPhilisthim  quos  Septuaginta  iXXocpuXouc,  id 
e8t  aUenigenas  transtulerunt,  non  generali  nomine 
omnium  gentium,  quae  non  sunt  de  genere  Judaeo- 
IHUH,  8ed  speciali  gentis  suae,  qus  nunu  dicitur  Pa- 
lae&tioa,  mutata  phe  littera,  juxta  Graecorura  consue- 
tudinem,  in  pi  (ic),  sicut  et  apud  nos  pro  Hebraico 
PBA8E(nD£)).  Grfficum  et  Latinumpa^c/iacelebratur. 
Philisthiim  interpretantur  coJ^/^^  pocuto,  qui  et  ipsi 
•de  anreo  Babylonis  calice  inebriati  sunt,  et  saeviunt, 
6t  toto  animo  insaltant,  inimicitiarum  contra  Israel 
veterumrecordantes,  quibusa  Deipopulo  diyisi  sunt. 
Gumque  dominus  dicat :  Mihivindictam,  etetegoretrL 
buam  {Deut,  xxxii,  35),  ipsi  ee  ulciscuntur  inierfl- 
ciantes,  et  implentes  antiqua  odia.  Propter  quae  ex- 
teQtam  super  se  manum  Domini  sentient,  qus 
interflciet  interfectores.  Pro  quo  LXX,  nescio  quid 
-volcntes.  Cretenses  interpretati  sunt,  cum  et  Aquila 
iOi  Symmachus,  et  Theodotio  ipsum  Yerbum  Hebraei- 
-oum  GHOReTHiM  (dWID),  vel  interfectoreSf  vel  inter- 
fectionem  verterint,non  solum  in  praesenti  loco,  sed 
<etiam  in  Sophonia,  ubi  contraPalaestinos  ista  dicun- 
-tur :  Ga%a  direpta  eritf  et  Ascalon  in  perditionem,  et 
Aiiolus  (a)  et  Accaron  eradiiXibuntur.  Yor  habitatoribus 
fknicuU  mariSf  accolx  Cretarum,  verbum  Domini  super 
vos  Canaan  terra  alienigefiarum,  et  disperdam  vos  ex 
kabttaHone,  et  erit  Creta  m  pabuium  pastorum,  et  cu- 
bile  ovium  (Sophon,  ii,  4  seqq,),  Et  bic  enim  cum 
Septuaginta  Cretam  verterint,  caeteri  translatores 
itXeftpoy^Al.  xap|iov  ] ,  id  est  interfectionem,  vel  perdi' 
tionemy  interpretati  eunt.  De  quo  in  supradicto  pro- 
pheta,  Deo  praestante,  quod  nobis  visum  est,  dixi- 
mu8.  Unde  et  duarum  legionum  David,  quarum  una 
appellabatur  Phelethi,  et  altera  Cerethi{\[  Reg,  xv), 
«Itima  ab  eo  quod  interficcrent  atque  jugularent, 
Ckoretim  [  Al  Cheretim  ],  hoc  est,  interfectorum  994 
nomen  accepit.  Perditque  Dominus  omnes  roliquias 
iDaritime  regionis,  quae  salsis  [i4/.  falsa]  tunditur 
fluctibuB,  et  vindictas  non  parvas,  sed  magnas  faciet 
in  furore,  ut  furor  ejus  finem  habeat  misericordis, 
8t  postquam  ultionem  fecerit,  arguens  eum  furore, 
iunc  cogQOScant  Palffistini,  quod  ipse  eit  Dominue. 


A.  (Oap.  XXVI.)  Et  factum  est  in  undecimo  unuo,  prir 
ma  (sive  una)  mensiSy  factus  est  sermo  DonUni  ad  me, 
dicens:  Fili  hominis,  pro  eo  quod  dizii  Tyrus  (sive 
Sor)  de  Jerusalem :  Euge,  confractas  sunt  porlm  popU' 
torum  (sive  gentes):  conversa  est  adme,  impleborfde^ 
serta  est  (sive  qux  fuit  plena,  deserta  est) ;  proplerea 
haec  dicU  Dominus  Deus :  Ecce  ego  super  te^  Tyre 
(sive  Sor) :  et  ascendere  faciam  super  te  [Vulg.  ad  ie] 
gentes  multas,  sicut  ascendit  mare  fluctuans,  Et  dissi' 
pabunt  muros  Tyri,  et  liestruent  turres  ejus,  et  tra* 
dam  (sive  ventilabo)  pulverem  ejus  de  ea,  et  dako 
eam  in  limpidissimam  (sive  nitidissimam)  peiran, 
Siccalio  sagenarumeritin  medio  maHs,quiaego  knni- 
tus  sum,  ait  DominvsDeus,et  erit  in  derepticnemgen-' 
iibus.  Filix   quoque  ejus  qux  sunt  in  agro  (aive  «t 

D  campo)  gladio  interficienlur,  et  scient  quia  ego  Oomt- 
nus.  Gonsequenter  prophetiffi  ordo  oontexitur.  Lo- 
cutus  eratcontra  filiosAmmon  et  Moabet  Seir,qui 
etipsi8untIdumaeei,etPhilisthiim  qui  suntinlittore, 
et  in  iuniculo  maris  eumdem  limitem  tenent.  Poet 
Palsstinos  enim  succedit  Phsnicis  regio,  cujoe  me- 
tropolis  cst  civitas  Tyrus,  quae  appellatur  Hebreso  8y- 
roque  sermone  soa  (113^)*  Et  quia  capta  Jeruaaiem, 
etiam  ipsa  gavisa  est,  et  insullavit  ac  dixit :  Co»' 
fractx  suntportx  populorum,  ego  portumtutiseimum 
habeo,  illaque  subversa,  ad  me  omuis  multitudo 
conversa  est,  quae  illius  regebatur  arbitrio,  et  quia 
illa  deserta  est,  idcirco  ego  implebor,  sive  qu»  pieu/a 
fuit  ante,  redigetur  in  solitudinem.  Quia  igitur  istn 
dixisti,  etruinis  Jerusalem,  qu»  Deijudicio  propter 
peccata  sua  subversa  est,  insultasti,  propVerea  noci 

C  per  nuntios,  nec  per  quoslibel  alios,  sed  Qgo  ipae 
ero  adversum  te,  Tyre,  et  instar  fluctuum  maiis 
ascendere  faciam  contra  te  Babylonios  cum  piuriBU^ 
nationibus,  quarum  %9lb  oppugnatione  muri  tui  et 
turres  destruentur,  intantum  ut  usque  ad  soiuo^ 
concidant,  et  pulvisilliusradatur,  sivein  partesva- 
rias  ventilelur,  et  sic  humiiiabitur,  ut  petr»  nitidis- 
simac  comparetur :  tantaque  erit  in  urbe,  quondam 
frequentissima,  solitudo,  ut  sagen»  piacatorun;  ex- 
pandantur  et  siccentur  in  medio  ejus.  Ego  enim  po- 
minus  locutussum,  cujus  verba  irritaeese  non  pos- 
Bunt,  ct  tradam  eam  in  direptionem  genUbus.  Fitiii- 
quoque  ejus,  qu®  sunt  in  agro  sive  in  campo,  h/oc 
est  in  Pbdiuicis  littore»  urbes  et  oppida,  vici  atq^e 
castellainterficienturgladio :  metaphoriGu>8,quiafi- 

j\  lias  appellavit,  interfcctionem  ponitgladii,utrec\ini 
fine  cognoscant  meesseDominun,  quifieriistapnt- 
cepi.  Potest  juxta  tropologiam  quia  sop  nomen  Ha- 
I)raicum  vertitur  in  angustiam,  omnis  anima  quc 
perturbationibus  occupata  est,  Sor  appellari,  ^«0 
quando  viderit  pro  suisvitiis  atque  peccatis  Deiju- 
dicio  subverti  Jerusalem,  inqua  fuit  templum  etpa^ 
cis  visio,  exsultat  et  ad  se  putaturbisquondam  ia- 
clytffi  imperium  transferendum.QuodetincontK^Lri^ 
dogmatibus  accipitur,   et    in    hominibus 


(A)Snpf4ei  Victorius  ex  ipso  xd)v  LXX  textu  ad  hunc     eradicabitur 
inodum :  ei  Awtus  in  meridie  efieieiur  ei  Aeoaron        [b)  Vitiose  ecat  iradam  pro  rodm^ 


Ui 


COMMBNTARIORUM  IN  BZECHIELEM  LIB.  V.  C\P.  ^XXVI. 


m 


B 


ftaiidoyiderinthomiDem  sanctum  per  ndgligentiam  A 
0996  prolapsum  et  gaudent  et  exsultant,  quasi  alio- 
rom  nuna,  sua  sit  resurrectio.  Propterea  Dominus 
comminatur,quodipsecontrabujuscemodibomine8 
dimieet,  et  ascendere  faciat  contra  eos  inslar  mari- 
Dorum  fluctuum  plurimas  nationes,  quae  destruant 
in  da  quidquid  munitissimum  et  firmum  videtur,  et 
ita  omxiia  eorum  argumenta  subvertat,  ut  in  pulve- 
rem  redigantur.  Sagenas  quoque  et  retia  quibus  prius 
deceptam  multitudinem  piscabantur,  cessare  faciat, 
et  in  desertffi  urbis  solo,  expandi  alque  siccari,  ut 
pro  illis  alii  aubeant  piscatores,  quos  Dominus  ad 
piecandum  misit.  Sed  et  (ilias  ejus^  quae  prius  quasi 
inthalamo  servabantur^etpro  mysticis  secretioribus- 
qae  doctrinis  nulli  facile  credebantur,  processuras 
protrahendasque  in  publicum,  et  Ecclesiastico  mu- 
erone  truncandas,  ut  intelligant  quod  ipse  sit  Do- 
miaus,  qui  et  Jerusalem  pro  peccatis  parumper  re- 
iiqait,  et  Tyri  pro  insultatione  ejus  et  gaudio  muni- 
menta  destruxit. 

M€  (Vers.  6  seqq.)  Quia  hxc  dicii  Dominus  (a) : 
Ecce  efo  abducam  ad  Tyrum  (sive  ad  te  sor)  Nabu- 
^iodonatar  regemBabylonis  ab  Aquilone,  regem  regum, 
cum  equiSf  ei  curribus,  ei  equiiibu^,  ei  cofiu  populoque 
magno.  Filia*  iuas,  qux  sunt  in  agro,  gladio  interfi- 
M^  et  circumdabit  temumtionibus,  ei  comportabit  ag- 
ggrem  m  gyro,  ei  levabit  conira  te  clypeumy  et  vineas,  et 
aridos  (BiYe  lanceas)iemperabii  in  muros  tuos,  ei  iurres 
ituu  destruel  in  armatura  sua .  Inundatione  equorum  ejus 
ep&riet  ie  puivis  eorum,^a  sonitu  equilum,  ei  rotarum^ 
k  eurruum  movebuntur  muri  tui,  dum  ingressus  fuerit 
partas  tuas  quasi  per  inirottum  urbis  dissipatae  (sive  C 
fiMUt  ingrediens  urbem  de  campo),  Ungulis  equorum 
smnrum  eonculcabit  omnes  plateas  tuas :  populum  tuum 
§Uidio  cagdet,  et  siatux  ium  nobiles  in  terram  corruent 
^'ve  substantiam  lortitudinis  tuse  in  terram  deducet). 
Y^Miabunt  (aive  vaslabii)  opes  tuas,  diripient  negoiia- 
tiemes  tuas  (sive  spoliabit  substantiam  tuam)  et  de- 
Uruent  (vei  deslruei)  muros  iuas,  ei  domos  iuas  prss- 
daroi  (eife  desiderabiies)  subvertent  (sive  veriei)  ei  la- 
fMse  tmos  et  ligna  iua  ei  pulverem  iuum  in  medio  aqua- 

poaeut  (sivefit^io  maris  injiciei.)  Ei  requiescere 
multitudinem  cantorum  [Vulg.  canticorum]  iuo- 

(sive  destruam  muliitudinem  musicorum  tuorum)^ 
ei  sauitus  dthararum  iuarum  {sivevox  organorum  tuo- 
rmH)nan  audietur  ampiius,  Et  dabo  te  in  timpidissimam 
(fliTe  nitidiuimam)  petram,  Siccaiio  sagenarum  eris,  j) 
stdifioaberis  uttra,  quia  ego  iocutus  sum^  dicii  Do- 
Deus.  Utramque  editionem  ex  more  conjunxi, 
ai  ia  quibue  diecrepant,  ex  latere  copulavi,  brevi- 
teti  volaminam  providens.  Ergo  quod  dixerat,  Ascen- 
faoiam  ad  te  gentee  multas  sicut  ascendit 
floctuans,  et  erit  Tyrus  in  direptionem  genti- 

laao  ponit  manifestius,  quod  Nabuobodonosor 
Babylonia  adducat  Dominus  ab  Aquilone,  re- 

regom,  cura  equis  et  curribus,  et  cum  infinita 
aAroitoa  multitudine,  qui  prius  subditas  Tyro  in 


littore  eivitatea  et  oastella  subvertat,  ei  postea  obii- 
deri  faciat  Tyrum,  valletque  eam  exercitu,  et  aggere, 
et  munitionibus,  vineisque  [Al,  clypeisque]  et  arieti- 
bus  impugnet  muros  et  destruat,  et  tanta  sit  multi- 
tudo  equitum  ejus,  ut  pulvere  equitatus,  et  sonitu 
ululantis  exercilus,  rotarumque  strepitu  et  %97 
equorum  hinnitu,  urbis  fundamenta  moveantur,  et 
sic  ingrediatur  civitatem  dissipatis  muris,  quasi  de 
campo  securus  ingrediens,  tantaque  securitas  sit 
vincentis  exercitus,  ut  plateas  Tyri  conculcent  eqiie- 
rum  ungulffi,  et  omnis  populus  in  medio  corruat  civi- 
tatis,  et  statusB  quondam  nobiles,  sive  uni/ersa  sub- 
stantia  in  terram  corruat,  nihilque  pristinarum  divi- 
tiarum  in  expugnata  urbe  servetur,  sed  cum  muris 
domus  quoque  nobiles  destruantur,  et  tanta  sit  vi- 
ctorum  saevitia,  ut  lignaetlapides,  qui  reeidui  inoen- 
dio  fuerint,  in  medium  mare  projiciantur,  etvel  Na- 
buchodonosor,  vel  ipse  Dominus  quiesoere  faoiat 
universam  urbis  laBtitiam,  qua  prius  in  canticis  et 
psalteriis  personabat,  et  ad  soium  usque  subversa, 
sit  siccatio  sagenarum.  Quodque  sequitur :  Non  edi» 
ficaberih  uUra,  videtur  facere  qusstionem,  quomodo 
non  sit  SBdiQcata,  quam  hodie  cernimus  PhGDnicis 
nobilissimam  et  pulcherrimam  civitatem.  Ex  quo 
quidam  volunt  in  ultimo  tempore  hsc  Tyrum  esse 
passuram,  qu»  postea  non  sit  «edificanda.  Sed  que- 
modo  Nabuobodonosor  personam  servare  poteruoi: 
prffisertimcumlegamusinconsequentibusNabocho- 
donosor  oppugnasse  Tyrum,  et  iabori  sui  non  aoce- 
pisse  mercedem  :  et  propterea  tradi  ei  .£gyptum. 
quia  Dei  sententiaB  in  Tyri  oppugnatione  servierit? 
Grfficas  et  Phcenicum  maximeque  Nicolai  Damasoeni, 
et  aiias  Barbarorum  aiunt  se,  qui  huic  historie  coo- 
tradiount,  legisse  historias,  et  nibil  super  oppugna- 
tione  a  Cbaldfleis  invenisse  Tyris  civitatis,  cum  pro- 
'bare  possimus  multa  dici  in  Scripturis  facta,  quae  in 
Grscis  voluminibus  non  inveniantur ;  nec  debere  nos 
eorum  auctoritati  acquiescere,  quorum  periidiam  et 
mcndacia  detestamur.  Potest  ergo  quod  dicitur,  nec 
oedificaberis  ultra,  sic  accipi,  quod  nequaquam  ultra 
sit  regina  populorum,  nec  proprium  habeat  impe- 
rium,  quomodo  habuit  sub  Hiram  et  ceteris  regibus ; 
sed  vel  ChaldsBis,  vel  Macedonibus,  vel  Ptolemsis, 
et  ad  potjitremum  Romanis  regibus  servitura  sit. 
Nulli  autem  ambiguum  juxta  anagogen  Nabuehodo- 
nosor  regem  Babylonis,  qui  venit  ab  Aquilone,  diar 
bolum  intelligi,  cui  cum  sit  ventus  durissimus  et  si- 
nister,  nomine  dexter  vocatur,  prffisumens  sibi 
nomiuis  dignitatem,etestrex  regum  998  omnium- 
que  regnorum,  quae  ostendit  Domino,  dixitque  ad 
eum :  Hsec  omnia  mihi  tradita  sunt,  quse  dabo  tibi  si 
procidens  adoraveris  me  {Matth,  iv,  0).  Iste  habet 
equos  et  currus,  de  quibus  scriptum  est :  FalioiX 
equus  in  satutem  {Ps,  xxxii,  17).  Et :  Dormierunt  om^ 
nes  qui  ascenderuni  equos  {Ps.  lxxv).  Et  in  alio 
loco  :  Equum  et  ascensorem  projecit  in  mare  {Exod* 
XV,  1).  Iste  filias  Tyri,  animas  in  angustia  et  in  quo« 


(a)  Addit  Yiotorios  i^,  ezVulgataHebraiooque  textu. 


fl3 


S.  EUSEBn  HIERONTMI 


M 


dam  peccatonim  earcere  positas,  icterficit  in  agro  A  BensDm  dictoram  operientes.  Hssc  diat  Admud  Do» 


campoque  latissimo,  et  circamdatTyram  maoitioni- 
bu8  suis,  ut  clausam  teneat,  et  nullus  ex  ea  Baby- 
lonii  regis  evadere  possit  imperium.  Destraet  mu- 
ros  turresque  subvertet,  et  quidquid  foKe  habuit  in 
dogmatibus,  inundatione  equoram  ejus  et  sonito 
equitum  rotaramque  et  curraum  strepitu  pertremi- 
Bcet,  et  ingredietur  portas  ejus,  nullo  prohibeote,  et 
plateas  civitatis  :  Quia  lata  d  spatiasa  ria  est  qux 
ducit  ad  mortem  (Matth.  vii,  13),  equoram  ejus  cal- 
cabunt  ungulae,  universamque  substantiam  sive  sta- 
tuas  nobiles,  quibus  sibi  imagines  fmxerant  falsita- 
tis,  de  quibusscriptumest:  Domine,  in  civitate  tua 
imagxnes  eorum  dissipabis  (Ps.  lzxii,  20),  ad  ter- 
ram  dejiciet,  et  destractis  muris,  domus  quoque  no- 


minus  Tyro,  qus  Hebraiee  appeUatnr  sor  (ir): 
Numquid  in  die  rains  tuae,  qnando  Nabuchodonosor 
oppugnante,  corrueris,  etin  gemitavulneratoram, 
sive  interfectoram,qui  oocisi  foerint  in  medio  toi,  non 
commovebuntur  insuls?  Et  descendentomnesr^ges 
de  sedibus,  sive  soliis  suis,  et  principes  mans  qui 
diversis  imperant  insulis,  et  auferent  diademata  de 
capilibus  suis,  omnem  regnandi  gloriam  deponentes 
et  vestes  pretiosissimas,  et  incredibili  varietate  ful- 
gentes,  abjicient  a  se,  et  stuporis  magnitudine  ver- 
tentar  in  amentiam,  atque  hnmilitate  dejecti,  sede- 
bunt  in  terra,  et  cum  te  viderint  eorruisse,  sibi  si- 
milia  formidabnnt :  nihilque  putabunt  in  terr»  bo- 
nis  esse  perpetuum ;  sed  e  contrario  assumentsoper 


biles  subvertentur,  quas  sibi  paraverat,  et  in  quibus  |>  te  lamentum,  et  flebile  canticum  commemorabant 


exsultabat,  atque  in  tantam  desolationem  veniet, 
nt  lapides  ejus  et  ligna  quibus  sdificaveratmurcts, 
et  csmenta  construxerat,  projiciant  in  profundum, 
cantica  que  ejus  et  musica,  quibus  sibi  in  sapientia 
hujas  ssculi  confidebat,  et  omnis  cithararum  sonus 
non  audietur  amplius,  et  piscatio  ejus  cessabit,  et 
erit  humills,  ita  ut  siccatio  sagenarum,  etultra  non 
flBdificetnr,  quia  ad  Domini  sententiam  traditaNabu- 
chodonosor,  omnino  subversa  est,  juxta  quod  et 
Apostolus  dicit :  Quos  tradidi  Satan^e,  ut  discant  non 
btasphemare  (I  Tim.  i,  28).  Loca  difficilia  sunl,  et 
pradens  leclor  ac  diligens  debet  ignoscere  labori 
meo,  Aut  si  melius  quid  potuerit  invenire,  et  ego  in 
ejus  transibo  sententiam :  dummodo  noverit  veniam 
quam  roihi  tribuet,  se  ab  aliis  accepturum. 


dicentes  :  Quomodo  peristi  qus  habitas  (A/.  habiia- 
bas)  in  mari,  urbs  inclyta,  sive  laudata  ?  Tyrum 
enim  fuisse  insulam,  et  nulllum  habuisse  de  terra  in- 
troitum,  in  Griecis,  Latinisque,  et  Barbaris  hbtoriis 
legimus  :  sed  postea  a  Nabochodonosor  rege  Ghal- 
daeorum,  vel,  ut  nonnulli  afGrmant,  ab  S0O  Aie- 
xandro,  rege  Macedonum,  jactos  esse  aggeres,  et  op- 
pugnatione  vineisque,  et  arietibus  locum  prspara- 
tum,  ac  de  insula  factam  esse  peninsulam.  Tuigi- 
tur,  0  Sor,  o  Tyre,  quas  quondam  fuisti  in  canctis 
fortissima  insulis,  sive  in  urbibus  omnium  voce  laa- 
data  cu  m  habitatorib  us  tuis ,  quos  universi  timebaot, 
quomodo  subito  corruisti  ?  Nunc  stupebunt,  sife 
pavebunt  super  te  insulcB,  et  ut  melius  habetar  in 
Hebraico,  naveSf  in  die  pavoris  et  ruinaB  tu«,  et  tur- 


(Vers.  15  seqq.)  Hxc  dicit  Dominus  Deus  Tijro :  C  babuntur  insulaj  in  mari.  Unde  consequentius  est 


Numquid  non  a  sonitu  ruinx  tuXy  et  gemitu  inferfe- 
ctorum  tuorum,  cum  occisi  fuerint  in  medio  tui,  com- 
movebuntur  insulse  ?  Et  descendent  de  sedibus  suis  om- 
nesprincipes  maris :  et  auferent  exuvias  suas,  et  vesti- 
menlasua  varia  abjicient^  et  induentur%99stupore.  In 
terra  sedebunt,  et  attonili  super  repentino  casu  tuo 
admiranbuntur,  et  assumentes  super  tc  lamentum,  di- 
cent  tibi:  Quomodo  peristi  qux  hnbitas  in  mari,  urbs 
inclyta,  qux  fuisti  fortis  in  mari  cum  habitatoribus 
tuis  quos  formidabant  universi  ?  Nunc  stupebunt  naves 
indiepavoristui,et  turbabunlnr  insulx  in  mari,  eo  quod 
nullus  egrcdiatur  ex  le.  LXX :  Quia  hxc  dicit  Dominus 
Deus Sor,  Nonne  a  voce  ruinx  tuas  cum  ingemuerint  vul- 
nerati  tui,  cum  evaginatus  fucrit  gladius  in  medio  tui, 


supra  naves  legere,  ne  secundo  ponantur  insutx:  eo 
quod  nullus  egrediatur  ex  te,  sive,  ut  Septuaginta 
transtulerunt,  in  die  egressionis  tuse :  quando  fueris 
ducta  captiva.  Haec  interim  quasi  qusedam  histori» 
jacta  sint  fundamenta :  nunc  spirituale  nitemur  oul- 
men  imponere.  Finge  aiiquem,diu  servata  pudicitia, 
multis  floruisse  virtutibus^  et  postea  in  aliquo  gravi 
mortalique  peccato  esse  collapsum  :  nonne  ad  soni- 
tum  ruinae  ejus  interfectarumque  virtutum  omnes 
insulaemovebuntur:  hi  videlicetquisalsisamarisque 
hujus  saeculi  tunduntur  fluctibus ?  et  descendent  de 
throno  superbiae  suae,  omnes  qui  in  saeculi  hujussal- 
sugine  principes  videbantur,  et  humilitate  dejecti, 
auferent  diademata  dc  capitibus  suis,  quae  videbaii- 


commovebuntur  insulx,  et  descendent  de  sedibus  suis  j)  tur  bonis  operibus  possidere,  et  vestimenta  varia 


omnes  principes  maris,  et  auferent  coronas  suas,  et  ve- 
stimentis  suis  variis  nudabantur?  Furore  insanient :  in 
terra  sedebunt,  et  formidabunt  perditionem  suam,  et 
gement  super  te,  et  assument  super  te  lamentum,  et  di- 
cent  tibi :  Quomodo  perisii  et  dissipata  es  in  mari, 
urbs  laudata,  qwe  fuisti  fortis  in  mari  ipsa,  et  habita- 
tores  ejus,  quae  dedit  timorem  suum  omnibus  habitato- 
ribus  suis  ?  Et  formidabunt  insulx  in  die  ruinse  tuw, 
et  turbabuntur  insutx  in  mari  in  exitu  tuo.  Primum 
ipsahistoriae  verba  pandamus  brevissima  fjL&Ta^ppavei 


diversitate  virtutum  abjiciont  et  induentur  stupore, 
sive  timons  magnitudine  quodammodo  videbuntur 
insani ;  sedebuntque  hurai,  et  stupentes  super  re- 
pentino  casu  ejus  admirabuntur :  intantum  utom- 
nes  assumant  planctum  et  lamentationem  super  eum 
qui  corruit,  et  dicant :  Quomodo  peristi,  qui  prius 
salvus  eras  ?  quomodo  corruisti,  qui  tanto  tempore 
steteras,  qui  in  mari  hujus  saeculi  inter  omnes  in- 
clytos  putabaris,  qui  eras  cunctorum  opinione  ro- 
bustus  ?  et  habitatores  (a)  tui,  hoc  est,  cogitationes 


(a)  Pro  tui,  quod  Vatjcani  ms.  ope  restitiumus,  vi-      tiose,  nulloquei  aut  incongruo  sensu  erat,  Tyri,  Li- 


us 


COMMENTARIORUM  IN  EZBCHIGLBM  LIB.  VIIL  CAP.  XXYI!. 


M) 


B 


fortissims  adversum  omniaignitadiabolijaculare-  A 
Bistentes,  quaeprius  erant  formidini  omnibus  adver- 
sariis,  versae  sunt  in  stuporem.Sedetnaves^  omnes 
^delicet  sancti,  qui  bujussaeculi  fluctus  transeunt, 
obstupescent  cum  te  viderintconcidisse.  In  die  pa- 
Yoris  et  ruinae  tus3  turbabuntur  insulse,  ne  et  ipss 
S#l  similiasustineant.  Aliorumenim  ruinae  exem- 
pla  justorum  sunt,  dum  omnesinQrmoct  imbecilo 
stato  fluctuantique  vestigio  :n  isto  saeculo  commo- 
ramur,  et  numquamestnostracertesecuraque  victo- 
ria  :  quando  egredientur  ex  te  qui  prius  steterant; 
vel  in  exitu  tuo,  in  fmeetconsummatione  tua.  Non 
enim  ex  praeteritiSy  sed  ex  praesentibus  judicamur. 
Cavendumqueest,  et  semper  timendum,  ne  veterem 
gloriam  et  solidam  firmitatem,  unius  borae  procella 
subvertat. 

(Vers.  19seq.)  Quia  hxc  dicit  Dominus fVulg.  addit 

Deus]:Cum  dedero  te  urbem  desolatam  sicutcivitates  qux 

non  habitantur,et  adduxero  super  te  abyssum,et  operue- 

nnl  ie  aquse  multXf  et  detraxero  tecum  hisqui  descen- 

dunt  in  lacum  (si ve  ad  eos  qui  descendunt  in  foveam)  ad 

populum  sempitemum,  et  colloeavero  te  in  terra  novis- 

M'fna(sive  in  profundo  ierrarum)  sicut  solitudines  ve- 

tere$,cumhisquideducuntur  in  lacum  (sive  descen- 

dunt  in  foveam)y  ut  non  habiteris,  et  [Vulg.  Porro 

eum]  dedero  gloriam  in  terra  viventium  ^^sive  ut  non 

reswgas  in  terra  viventium),  ad  nihilum  redigam  te 

(aive  perditionem  dabo  te)  et  non  eriSf  et  requisita  non 

tnvenierit  [Vulg.  addit  ultra]  in  sempitemum,  dicit 

Daminus  Deus,  Cum  superioribus  junge  quse   dicta 

sunt.  Quando  te  dedero,  o  Tyre,  urbem  in   perpe- 

taum  desolatam,  sicut  civitates  suntaliaequaeom-  C 

nino  non  habitantur,  et  adduxero  super  te  abyssum, 

et  operuerint  te  aquae  mult®,  vel  hostium  infinits 

multitudines,  vel  certe  qui  ad  insulamloquitur  etad 

nrbem  m  insula  conslitulam  tropologice  adversa- 

riornm  freqoentiam  abyssi  fluctibus  comparat :  et 

detraxero  te  cum  bisquidescenduntin  lacum,  sive 

in  foveam,  ad  eos  qui  in  inferno  sunt,  de  quibus  et 

in  Psalmislegimus  :  Introibunt  in  inferiora   terrse : 

irftdenluT  in  manus  gtadii^  partes   vulpium  erunt 

(Ps.  Lzn,  10, 11) ;  ad  populum  sempiternum,   ubi 

est  fletus  oculorum,  et  stridor  dentium,  et  posuero 

te  in  terra  novissima,  in  qua  antiquusdraco  consti- 

tatHB  est,  etsicutveteressolitudines  atque  deserta, 

nbi  nallabonorum  recordatio,  sed  pcense  erunt  sem- 

pitems,  neque  te  fecero  suscitari  in  terra  viven-  q 

tioxn,  de  quascriptum  est :  Beati  mites^  quoniam  ipsi 

possidebunt  terram  (Matth.  v,  4).  Et  in  alio    loco  : 

Placebo  Domino  S09  in  regione  vivorum  (Ps.   cxiv, 

9) ;  tanc  redigeris  in  nihili,  sive  peribis  in  aeter- 

quet  Hieronymum  insistere  Scripturae  verbis  ad  Ty- 
niiny  qu3e  fuisti  fortts  in  mari  cum  habitatoribus  tuts, 
qwm  farmidabant  universi. 

(a)  Omitiunt  editi  libri  particulam  S»  lamed,   le- 

gientee  dn,  quod  sine  lamed  non  potest  sonare 
m  s^ifiptYf  rntim.  Mart. 

(6)  Pluribus  bac  de  rein  finecommcntariorumin 
iMiam  diximus^  et  ad  dialog.  1  contra  Pelagian., 
num.28.Doplioem  nempe  damnatorumclassem  dis- 


num,etultra  non  eris.  seoundum  illud  quod  in 
alio  psalmo  scriptum  est:  Dimitte  mihi  utrefrigerer 
priusquam  abeam,  et  amplius  non  ero  (Ps.  xxxviil, 
14).  Non  quod  esse  desistat  qui  in  pcenis  est  sempi- 
ternis :  sed  quod  qui  Deo  non  vivit,  in  Scripturis 
sanctis  dicatur  non  subsistere.  Undeet  Estber  con- 
tra  idolaloquens  :  Ne  tradas,  inquit,  sceptrum  tuum 
his  qui  non  sunt  [Esther  xiv).  Utique  erant  quibus 
obsecrat  ne  tradatur;  sed  Deo  non  erant,  qui  vir- 
tutibns,  et  viventi  Deo  esse  cesserant.  Et  hoc  no- 
tandum,  quod  quaeritur  Tyrus  ab  eo  qui  venit  quas- 
rere,  et  salvum  facere  quod  perierat,  et  nonaginta 
novem  ovibus  in  montibus  derelictis,  quseril  unam 
erroneam  ovem  (Luc.  xix).  Mulier  quoque  qu8B 
unam  drachmam  perdiderat,  quaerit,  et  invenit,  et 
vicinas  convocat  ad  laetitiae  societatem  {Ibid.,  45). 
Sin  autem  requisita  non  invenitur  Tyrus,  non  est 
quaerentisvitium,  sed  ejus  qui  boni  pastoris  fugerit 
manum.  Etultra,  inquit,  non  eris  in  sempitemum; 
sive  ut  (a)  in  Hebraico  lolam  dSijtS,  et  in  Graeco 
ala)v,  scribitur,  unum  saeculum  significatjuxta  illud 
Isaiae,qui  postseptuaginta  annos  dicit  Tyrum  resti- 
tuendam  inintegrumstatum  (/«a.  xxjii).  Aiunt  au- 
tem  unum  sseculum,  id  est,  humanae  lempus  aetatis^ 
septuaginta  annorum  numero  supputari.  Psalmista 
dicente  :  Dies  annorum  nostrorum,  in  ipsis  septua- 
ginta  anni.  Sin  autem  in  potentibus,  octoginta  annif 
quidquid  supra,  tabor  et  dolor  est  {Ps.  lxxxix,  16). 
Hoc  metaphrasticox;  breviter  de  Tyro  diximus.Quod 
et  ad  eos  referri  potest  quiinangustiabujussaaculi 
constituti,  deducuntur  ad  inferos,  et  operiuntur 
abyssis  fluctibusque  pGenarum,et  trahuntur  ad  infe- 
riora  terrae,  et  his  copulantur  qui  in  veteri  solitu- 
dine  sunt,  et  deducuntur  in  lacum,  sivein  foveam 
sempiternam,  ut  ultra  non  habitentur  a  Spiritu 
sancto.  De  quibus  scriptum  est :  Impius cum  cecide- 
rit  in  profundummalorum,  contemnit  (Prov,  xviii,  3). 
Nec  de  caetero  erunt  in  terra  viventium,  sed  peri- 
bunt,  etredigentur  ad  nihili,  et  Deo  esse  cessabunt. 
Quibus  testimoniis  abutuntur,  quidicuntimpiorum 
(6)  et  non  peccatorum  pcenas  esse  perpetuas  :  qui 
quaesiti  a  Deo,  non  sunt  inventi,  SOS  et  in  aeter- 
num  esse  cessarunt :  quia  suo  vitio  perdiderunt 
eum  qui  dicit :  Ego  sum  vita(Joan.  xiv,  6). 

(Cap.  XXVII.)  Et  factumest  verbumDominiadme, 
dicens :  Tu  ergo^  fili  hominis^  assume  super  Tyrum 
lamentumt  et  dices  Tyro  quae  habitatin  introitumariSf 
negotiationi  populorum  ad  insulas  multas  (sive  ab 
insulis  multis.).  Haec  dicit  Dominus  Deus.  Si  voluero 
totam  prophetiam  contraTyrum,  sivesuperlamen- 
tatioue  Tyri,  uno  sermonecomprehendere,  et  lon- 

tingni  oportere  ad  Hieronymi  mentem,  quorum 
alios,  quos  ille  impios  vocat,  aetemis,  alios  quoa 
peccatores,  sive  quos  aut  peccatorum  poenituerit, 
aut  leviora  crimina  obstrinxerint,  finienais  aliquan- 
do  cruciatibus  deputat.  Confuso  autem  antea  atque 
incommodo  sensu  legebatur,  qui  dicunt  impiorum 
atque  peccatorum  pcenas  non  esse  perpetuas.  Nobis  ad 
veram  lectionem  restituendam  suppetias  tulere  Va- 
ticanae  Chartae  et  Rabanus. 


S47 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


ii6 


gam  f aciam,  et  sensum  lectoris  obscurum ;  dum  om-  A 
nia  simul  non  potest  mente  retinere,  praecipue  in 
quibus  ab  Hebraico  in  hoc  loco  LXX  editio  discre- 
paty  boo  est,  qu®  addiderint,  quaeve  subtraxerint. 
Itaque  nostra  erimus  interpretatione  contenti,  et 
Bicubi  dissonant,  sx  latere  copulabimus,  perfectam 
omnium  Deo  (a)scientiamreliquentes  :  etquid  no- 
bis  videatur  iu  singulis,  breviter  admonebimus.  Qui 
plangitur,  adhuc  curse  estei  a  quo  plangitur.  Unde 
et  Samuel  flebat  atque  plangebat  super  Saul  (II 
Beg.  XV).  £t  apostolus  Paulus  lamentatur  et  luget 
^per  his  qui  fornicati  sunt  et  non  egerunt  poBui- 
tentiam  (II  Cor.  xii).  Et  Jeremias  Lamentationes  su- 
per  eversione  Jerusalem  quatuor  scribit  alphabetis. 
Habitatergo,  juxtalitteram,  Tyi*us,sive  Sor,  in  in- 
troitu  maris  :  vel  quod  prius  insula  fuit,  vel  quod  j^ 
portu  tutissimo  de  alto  venientes  recipit  naves,  et 
est  negotiatio  populorum  ad  insulasmultas,  sive  de 
insuIismultis.Quod  quidem  usque  hodie  perseverat, 
ot  omnium  propemodum  gentium  in  illa  exercean- 
tur  commercia.Cceptam  autem  interpretationem  se- 
quentes,  quidquid  de  Typo  dicitur,  referamus  ad 
9uvo;(^v,id  estt  angusiias  istius  mundi,quiin  mali- 
gno  positus  est,  et  variis  perturbationibus  quasi 
fluctibus  coarctatur  atque  percutitur.  De  hujusce- 
modi  negotiatoribus  et  in  psalmo  mystico  sermone 
narratur  :  Qui  descendunt  mare  in  navibuSj  facientes 
&perationex  in  aquis  multis^  ipsi  viderunt  opera  Do- 
mini,etmirabiliaejusinprofundo  (Ps,  cyjj  23,  24). 
(Vers.  3.)  0  Tyrcy  dixisti,  Perfecti  deconsegosum 
(sive  dixisti,  Circumdedi  mihi  ego  decorem)  et  in 
corde  maris  sita,  Primum  crimen  est  Tyri,  si  quid  C 
videtur  habere  boni,  non  Dei  putare,  sed  suum,  et 
^04  omnem  pulchritudinem,  quae  illi  de  diversis 
venit  regionibus  propriee  sstimare  diligentiee  atque 
virtutis.  Dikit  enim  :  Perfecti  decoris  ego  sum  sive 
ego  mihi  circumdedi  decorem,  cum  sit  in  corde, 
Boc  est,  inmedio  maris  sita,  et  quasi  insula  mo- 
Veatur,  et  fluctuet,  et  undarum  illisionibus  confrin- 
gatur.  Quod  autem  cor  maris,  medium  significet, 
et  ille  propheticus  sermo  demonstrat :  Propterea  non 
timebimus  cum  conturbata  fuerit  terra,  et  translati 
monles  in  cor  maris.  Sonuerunt  et  turbatassunt  aquse 
eorum  {Ps.  xlv,  2,  3).  Sed  et  Dominus  noster  in 
eorde  terras,  hoc  est,  in  medio,  ad  [AL  et  ad]  infc- 
tOB  dicitur  descendisse.  Vera  autera  et  perfecta 
pulchritudo  in  nullo  hominum,  nisi  in  Ghristicor-  j) 
pore,  quod  interpretatur  Ecclesia,  et  multorum 
sanctorum  virtutibus  congregatur.  Unde  et  ipse 
loquitur  ad  sponsam  :  Totapulchra  eSyproximamea, 
et  macula  non  est  in  te{Cant,  iv,  7). 

(a)  Sic  habent  post  Victor.  mss.  quoque  nostri. 
Martianaeus,  post  Erasmum,  sententiam- 

{b)  Qui  suo  locosubsequitur  ex  LXX  interpreta- 
tlone  ?ersiculus,hicquoque  frustra,  atque  incom- 
modo  ad  seriem  orationis  respectu  ponebatur,quem 
nos  ad  mss.  fidem  expungimus,  et  suo  semel  loco 
recensemus. 

(c)  Legunt  iidem  editores  Erasm.  et  Marian.,  se- 
cundam  vocem  benaich,  qafefiliostuos  significat;  sed 


(Vers.  4,  5.)  Finitimi  iuiqui  te  ssdifUaverunt,  im- 
pleverunt  decorem  tuum.  Abietibus  de  Sanir  extru- 
xerunt  te  cum  omnibus  tabulatis  maris.  Cedrum  de  Li- 
bano  tulerunty  ut  facerent  tibi  malum.(b)  Proquo  ne-* 
scio  quid  volentes,  ita  LXX  transtulerunt:  Beelim 
pXii  iui  circumdederunt  tibi  decorem  :  cedrus  de  Sa- 
nir  asdificata  est  tibi :  tenues  tabulas  cypressinas  de 
Libano  tulerunt^  ut  facerent  tibimalos  abiegnos.  Ser- 
mo  enim  beelim,  in  hoc  locoapud  Hebraeos  penitus 
non  habetur,  sed  pro  Beelim  scriptum  est  gbbulaig 
(•^SllA),  quod  sign\^CB.i terminos  iuos,  In  eo  quoque 
quod  dixerunt,  filii  tuij  verbi  ambiguitate  decepti 
sunt,  etscripturae  similitudine,dum  pronuntiatione 
diversa  ea^dem  litterae,  casmentariorum,  (c)  et  fHio- 
rumjBONAiCHetBENAiGHC^mjleguntur.  0  igiturTyre, 
quae  dixisti  per  superbiam,  Perfecti  decoris  ego 
sum,  siveegodecorem  mihi  circumdedi,  cum  sis 
sita  in  medio  mari,  audi  quanfa  tibi  Dei  largitate 
collata  sint.  Finitimi  et  contermini  tui,  qui  non  de 
longinquis,  sed  devicinis  suntregionibus,  ipsliiii- 
pleverunt  decorem  tuum,  et  tu  putas  tuum  esse 
quod  alienum  est?  Et  loquitur  quasi  ad  navem 
TpoTuixb);,  urbis  significans  pulchritudinem,  et  re- 
rumomnium  abundantiam,utpo3tquam  universam 
illius  suppellectilem  descripserit,  malum,  ante- 
mnas,  S05  remos,  vela,  proram,  carinam,  funes, 
opertoria,  pelles,  et  caetera  quibus  navium  optime 
instructorum  usus  indiget :  tunc  tempestatenl  illf, 
et  ventum  austrum,  quo  fluctus  maximi  commove- 
buntur,  venire  denuntiet,  et  eam  subjacere  naufra- 
gio.  Per  quae  significat  urbis  Tyriae  eversionem  a 
rege  Nabucbodonosor,  sive,  ut  multi  putant,  ab 
Alexandro  rege  Macedonum,  qui  sex  mensibus 
ipsam  urbem  obscdisse,  et  cepisse  narratur,  post- 
qam  Darium  vicit  in  Lycia.  Juxta  mysticos  verb 
intellectus,  abietibus  sive  cedris  de  Sanir,  navis 
Tyriae  tabulata  caeduntur,  quibus  texitur  atque 
compingitur,  et  cedro  sive  cyparisso  deLibano  ma- 
lus  ejus  :(d)  abietibus  propterlasvitatem  [FZ.  levita- 
tem]  juncturasque  tabularum  mollius  inviciem  se 
tenentium  atque  mordentium:  sive  cedris,  quod 
lignum  imputribile  est.  De  Sanir  autem  dicitur, 
quod  interpretatur  via  lucemx  ;  aut  ut  nos  verias 
arbitramur,  dens  vigiliarum,  eo  <|uod  omnis  navis 
prosperitas,  et  illustratio  venerit  ex  vero  lumine. 
Sanir  autem  monsjuxtalitteram  ipseestquietHer- 
mon,  quem  aliivocant  Sanior.  Lege  historiam.  Lt- 
banus  interpretatur  candor,  sive  dealbatio :  quod 
et  ipsum  ad  gratiam  pertinet   aliunde  venientem. 

(Vers.  6.)  Quercus  de  Basan  dolaverunt  in  remos 
tuos :  iranstra  tua  fecerunt  tibi  ex  ebore  IndicOf    ti 

non  legunt  primam  bonaich,  quae  cosmentarios,  slvd 
asdificaiores  tuos  sonat.  Distincte  tamen  mss.  oodU 
ces  retinent  voces  a  nobis  editas  ;  unde  faciliis  est 
conjectura,  nulla  manuscripta  exemplaria  contu- 
lisse  mox  citatos  auctores  ad  restitutionemHebr£Li- 
corum  verborum.  Mart. 

(d)  Supplet  Victor,  quorumdam  ope  mss.  verbum 
erigitur. 


149  COMMENTAHIORDM  IN  EZECHlfiLEM  LIB.  VIII,  CAP.  XXVII.  HS 

^aetoriola  de  tnsulU  lialise.  LXX  :  de  Basan  fecerunt  A  snspenditur  malo,  et  operimentum  illins,  qnod  iti 


^mos  tuosy  et  templa  lua,  et  fecerunl  tibi  ex  ehore  do- 
mos  silvestres  deinsulis  Chettiim.  Quanto  pulchritudo 
navis,  et  supellectilis  ejus,  ut  remos  haberetcedri- 
nos,  noQ  undelibet,  sed  de  Basan,et  transtra  ebur- 
nea,  et  prstoriola,  sive  cellaria,  in  quibus  merces 
pretiosissimsreponuntur,  de  insulis  Chettiim,  qnod 
hos  in  Itatiam  vertimus  ;  ez  ea  regione  quse  Gro;- 
01«  propinquior  est,  omnes  Occidentalium  insula- 
ram  partes  intelligentes.  Dicamus  ergo  juxta  anago- 
gen,  remos  fleri  navis  Tyriae  de  Bazau,  de  qua  et  in 
Psalmis  scribitur  :  Dixit  Dominus,  de  Bazan  conver- 
tom  de  profundo  maris  (Ps,  lxvii,  23).  Basan  in  lin- 
gua  nostra  interpretatur  ignominia,  Eos  igitur  qui 
faerant  in   profundo  maris,  et  ignominia  peccato- 


solis  calore  atque  tranquillonautisatque  vectoribu^ 
prsbet  umbraculumi  de  hyacintho  et  purpura  flt ; 
qus  sunt  de  insulis  Elisa,  lonii  maris  sic  appellans 
insulas.  Porro  juxta  Septuaginta  de  bysso  in  stra- 
tum,etin  requiem  Tyri®  navis  volamenta  texuntur, 
ut  his  operta  gloriosior  sit,et  circumdata  amiotum 
habeat  pulchriorem.  Byssum  autem  referri  ad  ter- 
ram,quia  ex  terraoritur,et  hyacinthum  ad  aerem, 
purpuram  admare  ex  quo  conflcitur,  addito  coccino 
bis  tincto,  quibusPontiflcis  vestimenta  S07  texun- 
tur,  saspe  admonuimus  quod  quatuor  elementa  signi- 
flcent  :  terram,  ignem,  aerem,  et  aquas,ex  quibas 
constant  omnia,quae  sibi  assumit  Tyru8,utDeicrea- 
turis  non  utatur  cum  gratia,  sed  dicat :  Perfecti 


ram,  convertit  Deus,  et  convertit  in  remos,  ut  cum  n  decorisego  sum :  vel  decorem  mihi  ipsacircumdedi 


Apostolis  navigantes,  possint  ad  terram,  et  S06  ad 
littora  pervenire  ;  et  fiunt  transtra  de  ebore,  cum 
mortificayerint  corpora  sua  :  vel  usum  dentium  ad 
laudes  Oei  contulerint,  et  prstoriola,  sive  cellaria 
de  insulis  Chettiim,  quae  juxta  Hebraici  sermonis 
etymologiam  vertitur  in p€rcussam,ui  plagis  diaboli 
non  tam  interfecta  sit,  quam  probata.  Possumus  ex 
ebore,  et  silvestres  domosdicere  de  insulis  Gbettiim, 
quas  bseretici  non  in  domo  Dei,  sed  in  navi  Tyria 
(libricare  conantur.  Et  ipsi  habentes  ebur  suum  ser- 
monis,  et  linguas  sediflcantes  templa  Dei  templo 
eoQtraria,  etdomos  silvestres.habitacula  bestiarum, 
enm  Scripturadicat  indomo  Dei  nemora,  et  silvas, 
le  lucos  non  esse  plantandos  (Deut,  xii). 
(Vcra.  7.)  Byssus  varia  de  Mgypio  texta  est  tibi  in 


(Vcrs.  8,  9.)  Habitatores  SidoniS,  et  Aradii  fuerunt 
rimiges  tui,  Sapientes  tui,  Tyre,  facti  sunt  gubema- 
tores  tui,  Senes  Biblii  et  prudentes  ejus  prsebuerunt 
nautas  ad  ministerium  varix  supellectilis  tux,  Omnes 
naves  maris,  et  nautx  eamm  fuerunt  in  poputo  nego- 
tiationis  tux,  LXX  :  Principes  tui  habitabant  in  Si^ 
done,  et  Aradii  fuerunt  remiges  tui  Sapientes  tui 
Sor  qui  erant  in  te,  isti  gubematores  tui.  Senes  Bibtii, 
et  sapientes  ejus  erant  in  te  :  isti  confortabant  consi- 
lium  tuum,  et  omnes  naves  maris,  et  remiges  earum 
facti  sunt  tibi  in  Occidentem  Occidentts,  Dixerat  su- 
pra :  Finimiti  tui  qui  te  sedificaverunt,  impleverunt  de- 
coremftiut7t;antequanm  veniantad  eos  qui  longeha- 
bitant,  proximarum  provinciarum  describit  auxilia. 
Babitatores,  inquit,  fut,  sive  principes  Sidonis  et 


•rfttiiiy  tU  paneretur  in  malo  :  hyacinthus  et  purpura  C  Aradii,  quae  vicina  est  insula,  remiges  tui.  Sapien- 


ie  insutis  Etisa,  facta  sunt  operimentum  iuum,  LXX  : 

Byssus  cum  varietate  de  jEgyptofacta  est  tibi  in  stra- 

mni,  ut  circumdaret  tibi  gtoriam,  ei  operiret  te  hya- 

emtho^  et  purpura,  de  insulis  Elissa  facta  sunt  oper- 

tona  tua.  Qnia  dixerat  Tyrus,  Perfecti  decoris  ego 

jttm,  yel  drcumdedi  mihi  ipsapulchritudinem,  argui- 

tar  quid  a  singulis  acceperit  regionibus,  secundum 

illiid  ScriptQraB  :  Quid  habes  quod  non  accepisti  f  Si 

gguteni   accepisti,  quid  gioriaris  quasi  non  acceperis 

(I  Cor.  IT,7)?  Describitur  ergo  quid  unaquseque 

xxiittatproviocia,8ecundamiIIudVirgilianum(G<?or^., 
lib.  I)  : 

ladla  mittit  ebor  :  molleB  sua  thura  Sabsei  : 
At  Calybes  dari  ferram,  virosaqae  Pontas 
Cwtorea, 

et  caBtera.  Byssns  in  iOgypto  quam  maxime  nasci- 
qua  contextum  est  Tyriae  navis  veIum,quod 


.  (o)  Gonsnle  Scaiigerum  in  Append.  ad  librum  de 
Emendatione  Temporum.  Victorius  quoque  Biblii 

aopra  atque  infra  le^  vult  ad  Hebrsum  Sui,  fa- 
etnmqae  errore  librariorum  penes  LXX  Bi6X{(i}v,  pro 
rtSXIcav.  At  vero  qusstionem  prscidit  omnem  Hie- 
roD  jrpQS  in  Eusebanio  Libro  L^corum  ad  B  litteram 
cat  nbiis  Ri^m,  Bibtos^  inquiens,  civitas  Phsenicts 
cttfus  meminit  E%echiet,  pro  qua  in  Hebraico  conti- 
metur  GOBEL.  lidem  itaqueBioiii  suntatque  Giblii. 
fid.  in  Reg.  V,  in  flne. 

(6)  Hoc  PBalmi  testimonium  laudans  S.  Doctor,ut 
probet  Sidanios  in  venat&res  yerti,  memoris  videtnr 


tes  tui,  0  Tyre,  facti  sunt  gubematores  tui.  Ad  sa- 
pientes  enim  proprie  pertinet  gubernatio,  8criptura 
dicente  :  Quibus  non  esi  gubematio,  cadent  qiuisi  fo- 
tia  (Prov,  xi,  sec.  LXX).  Senes  sive  seniores  (o)  Bi- 
blii,  et  prudentes  ejus  prsebuerunt  nautas  ad  milif- 
sterium  tuum,  sive  confortaverunt  consilium  Tyri,et 
variam  supellectilem  prsebuerunt :  omnesque  naves 
maris,  et  nautee  earum  fuerunt  in  populo  negotia- 
tionis  TyrisB,  sive  in  Occidentem  Occidentis.  Hoc 
interim  secundum  litteram.  GsBterum  juxta  mysticos 
intellectus  quia  Sidonii  interpretantur  venatores,  et 
Aradii^  dejtonenies  :  dicemus  Tyrum  gloriosam^  et 
superbissimam  civitatem,  quse,  vento  £[ante,postea. 
conterenda  est^  habere  cives,sive  principes  venato- 
Q  res,  de  quibus  scriptum  est :  MH  Anima  nostra 
quasi  passererepta  est  de  taqueo  venantium.Hhi  enim 
nos  legimus  venaritiumj  {b)  in  Hebr«BO  scriptum  est, 

confisus  su8e,  Hebraicum  exemplar  consuiere  pras- 
termisisse.  In  omnibus  cnim  libris  hoc  loco  habetur 
in  Hebrseo  Jocesim^  D^^pV,  non,ut  ipse  ait,5^(tontm; 

£t  Joces  quidem  auceps ;  venalor  autera  VX  Saiad 
proprie  dicitur.  Quamobrem  rectius  in  libro  Nomi- 
num,  Sidon,  interpretatur  venator  mocroris,  Verum» 
inquit  Victor.^adeo  constanter  ilieron.  hocsemper 
asserit,  ut  non  eum  lapsum  memoria,  sed  mutatum 
codicem  Hebraicum  jam  oredam.  Infra  cap.  xxvin  : 
Sidonii,  inquit^  interpretantur  venalores,  de  quibuset 
in  Psalmis  scnptum  est  :  Anima  nostra  sictd  pauer^ 
etc.  Et  cap.  xxxii :  In  Hebraico  verius  positum  est^ 


151 


S.  BUSEBII  HIBRONYMI 


m 


Sidoniorum,  Isti  venantur  incautas  animas  in  subli-  A  memorantur,  et  ad  terrendos  hostes  scutaet  galeas 


mibus  constitutas,  ut  ad  terrena  deducant,  et  efn- 
ciuntur  remiges,  ut  ducant  eas  ad  naufragia.  Sa- 
pientes  autem  Tyri,qui  in  malam  partem  accipiun- 
tur,  per  quam  sapientiores  sunt  filii  tenebrarum  a 
filiis  lucis,  ipsi  gubernant  Tyrum  naufragio  praepa- 
ratam  {Ltic.  ivi).  Seniores  Biblii  et  prudentes  ejus 
prffibuerunt  nautas  Tyro  ad  ministerium,  sive  con- 
fortaverunt  consiiium  ejus.  Sacra  narrat  historia, 
seniores  plurimos  fuisse  a  Domino  reprobatos,  et 
juniores  electos  in  typum  SynagogaB  et  EcclesiaB. 
Senior  Cain  abjicitur,  et  Abel  junior  eligitur  {Genes, 
iv)  :  Ismael  filius  Abraham  alienus  a  patre  est,  et 
Isaac  junior  haereditatem  diccepii  {Genes,  xxi).  Filio- 
rum  quoque  Isaacsenior  Esauvenator  est,  etvaga- 


inter  murorum  propugnacula  suspendisse.  Spiritua- 
lis  autem  inleiligentia  illud  sonat,  quod  Persce,q\xi 
interpretantur  tentantesy  sive  tentati  ;  et  Lydi^  quos 
generatos  intelligimus  ;  et  Libyes,  qui  Hebraico  ser- 
mone  appellantur  phut  (ia*ID)»  et  vertuntur  in  os  (ab 
ore,  non  ab  osse),  frustraTyrum  nitantur  defendere, 
cum  tentatione  superentur,  etgenerationi  ac  libidini 
serviant,  cassaque  tantum  verba  multiplicent,  non 
habentes  galeam  salutis,  neo  scutum  fidei  {Epkes. 
Yi) ;  sed  gloriam  tantum  strepitumque  sermonum 
prstendant  ad  ornatum  illius. 

(Vers.  H.)  Filii  Aradii  cum  exercitu  tuo  [Al.  sua] 
erant  super  muros  tuos  incircuitu  :  sedet  Pygmsetqui 
erant  in  (a)  turribus  tuis,pharetras  suas  [Al.  tXMis]  suS' 


tur  in  saltibus,  junior  Jacob  simpliciter  hBhiifki  npewierunt  inmuris  tuis  per  gyrum.ipsicompleverunt 


domi  {Genes,  xxv).Undescriptum  estetinMalachia  : 
Jacob  dilexi :  Esau  autem  odio  habui  {Mal,  i,  2).  Et 
recte  juxta  Apostolum  (fiam.  ix,  13),  nihil  in  matris 
utero  constituti  boni  vel  mali  fecerant,  nec  habe- 
bant  meritum  nec  offensam,  ut  alter  eligeretur,  et 
alter  abjiceretur,  nisi  quod  intypo,  ut  diximus,Syn- 
agogaB  et  Ecclesiae,  senior  repellitur,  et  assumitur 
junior.  Omnes,  inquit,  naves  maris  et  nautae  earum 
fuerunt  in  populo  negotiationis  Tyrae,  sive  in  Occi- 
dentem  Occidentis.  Quomodo  dicitur  Ganticum 
Ganticorum,  et  saeculum  [^4/.  saecula]  saeculorum,  et 
opera  operum;  ut  canticum  majus  aliis  cantiois  sit, 
et  saeculum  prolixius  aliis  saeculis,  opusque  caeteris 
operibus  utilius  :  sic  appellatur  Occidens  Occiden- 
tis,  ut  magnitudinem  Occidentalium  partium  signi- 


pulchritudinem  tuam,  LXX  :  Filii  Aradiorum^  etfor» 
titudo  tua  super  muros  tuos,  in  circuifu  custodes  in 
turribus  tuis  erant,  Pharetras  suas  suspenderunt  super 
propugnaculd  twhper  gyrum.  Ipsiperfeceruntdecorem 
tuum.  Verbum  gamadim  (D^IDA),  Aquilaeprimaedi- 
tio,  Pygmeos:  Symmachus,(6)  Medos  :  Septnaginta, 
custodes  :  Theodotio  Gomadim,  ipsum  Hebraicum, 
interpretati  sunt.  Aradum  insulam  quae  tota  sit  civi- 
tas,  et  contra  se  positum  oppidum  Antaradum  ha- 
beat,  vicinaque  sit  Tyro,  et  praetendat  in  Phaenicia 
littore  SIO  continentis  terrae,  usque  hodie  cerni- 
mus  :  hi  sunt  in  exercitu  urbis  Tyriae  oustodesque 
turrium  ejus,et  suspenderuntpharetras  suas  pergy- 
rum,compIentque  pulchritudinem  ejus,ut8agittarii 
esse  doceantur,sive  pygmaei  sunt,hoc  estbellatores, 


Gcct.  Et  puicbre  naves  maris,  et  nautae  earum,  et  ^  et  adbellapromptissimijdiroTTiCiruYjATjcquaBGraBCO 


remiges  qui  in  Tyriae  navis  auxilio  sunt,  non  per- 
gunt  ad  Orientem,  nec  ad  ortum  luminis,  ubi  sol 
justitiae  nascitur,  sed  ad  Occidentem  OccideDtis,ubi 
lumen  occumbit,  S09  et  ubi  tenebrarum  exordium 
esL 

(Vers.  10.)  Persse  et  Lydi  [Vulg.  Lydia]  et  Libyes 
erant  in  exercitu  tuo^  viri  bellatores  tui  :  cly- 
peum  et  galeam  suspenderunt  in  te  pro  omatu  tuo 
(sive  peltas,  et  galeas  suspenderunt  in  te  ipsi  dederunt 
gloriamtuam).Vtv^h%  fuisse  fortissimos,  quorum  rex 
Cyrus,  ut  Isaiaj  vaticinio  praedicatur  {Isa,  xlv), 
subyerso  Astyage,rege  Medorum,  Babylonem  cepe- 
rit,  et  sacra,  et  saecularis  narrat  historia.  Lydos 
quoque  illo  tempore  inter  gentes  robustissimas  re- 


sermone  in  certamen  vertitur.  Sin  autem  Aradii  de- 
ponentes  sonant,  omnis  qui  praetendit  falsi  nominis 
scientiam,  et  habet  in  pbraretra  pectoris  sui  ignita 
diaboli  jacula,quibus  deceptorum  corda  vulnerat  at- 
que  succendit,Aradius  appellandus  est.  Gupit  enim 
deponere  eos  qui  nituntur  ad  alta  conscendere,  et 
complet  pulchritudinem  Tyri,  de  qua  in  Proverbiis 
scriptum  est  :  Non  te  decipiat  pulchritudinis  deside- 
rium,  ne  capiarii  oculis  tuis  {Prov,  vi,  25).  Et  iterum  : 
Sicut  inauris  in  naribus  porcx,  sic  mulieri  male  mo- 
rat3e  pulchritudo  {Ibid.  xi,  22). 

(Vers.  12.)  Carthaginenses  negotiatores  tuiamulUtU' 
dine  cunctarum  divitiarum,  argento,  ferro,  stanno^ 
plumboque  repleverunt  nundinas  tuas,  Non  solum  in 


putatos,  quorum  rex  Graesus  ab  eodem  Gypro  captus  D  praesenti  Ioco,sed  et  in  Isaia,ubi  scriptumest:  Ululate 


sit,  Xenophon  scribit  plenissime.  Et  Libyas  cum 
Troglodytis  etiEthiopibus  venisse  contra  Jerusalem, 
in  Paralipomenon  volumine  legimus  (II  Par,  xii)  : 
qui  quiaillistemporibus  florentissimi  erant,  famosi 
ad  praelia  pugnatores,  Tyriae  urbis  defensores  esse 

universi  Sidoniif  quos  nos  in  venatores  vertimusjuxta 
illud  quod  scriptum  est :  Anima  nostra  erepta  est  sicui 
passer  de  laqueo  venantium,  pro  quo  in  Heoraico  posi- 
tum  est  Sidoniorum, 

(a)  Ad  mss.  fidem  restituimuspost  Victorium  tur- 
nfru*,  juxta  Hebraeum  imiSn;ai,et  Latinam  Hiero- 
nymi  versionem.  Martianaeus  cum  Erasmo  urbibus 


naves  Carthaginis  {Isai,  xxiii,  14),  casteri  Interpretes 
verbum  Hebraicum  transtulerunt  tharsis  (UT^vin) 
quamcoloniam  esseTyriorumnulIidubium  eBt.Ip8i 
de  Occidentis  partibus  argento,ferro,8tanno  et  plura- 
bo,  Tyri  nundin&s  repleverunt.  Tarsis  in  lingua  nostra 

retinuit. 

(&)Duobu8  facile  verbis  D^TO  02)  Gammadim^  pro 
uno  Gamadim  le^erit  Symmachus,  qui  diXXx  xotl 
Mf^Bot,  sed  et  Medty  est  interpretatus.  Mox  Archint. 
ms.  :  Theodotio  Gomodim  ipsum,  etc.  —  TheodoUo 
legebat  Gomadim,  non  Gammadin,  ut  falso  ponitur 
in  antea  editis  libris.  Mart. 


1S3 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  VIII,  CAP.  XXVII. 


fonat  explaraHo  gaudii.  Exploratores  autem  hic  non  A 
in  boDam  partem  debemus  intelligere,  quales  Moy- 
•es  miserat  ad  explorandam  terram  repromissionis 
(.Ynm.  xiii),  sed  in  contrariam,  quales  et  Apostolus 
Titare  se  dicit :  Propter  subintroductos  falsos  fratres, 
pn  tntraverunt  explorare  libertatem  nostram  quam  ha- 
hemus  in  Christo  (Gatat,  ii,  4)  :  et  de  quibus  Joseph 
loquitur :  Exploratores  estis  :  considerare  vestigia  re- 
gimis  venistis  {Gen,  xui,  9).  Fratresque  cjus  intel- 
ligentes  crimen  esse  non  modicum  aliena  per  in- 
ridiaa  explorare,  responderunt  :  Non  sunt  explora- 
teres serviiui.lsti  ergo  nundinas  Tyri  non  auro,  nec 
lapide  pretioso,  sed  argento,  ferro,  stanno,  plumbo- 
qae  mnitiplicant,  habentes  eloquii  venustatem,  et 
armaad  expugnandum  ;  et  in  stanno  eloquii  simili- 
tndinem  quod  mentitur  argentum  ;  et  in  plurabo  im-  n 
pietatem  gravissimam,Sll  juxta  Zachariam  (Zo^/i. 
t},  in  quo  mulier  sedit  super  talentum  plumbi,  et 
JJgyptiidemersisuntin  profundumsicut  piumbum. 
Longa  singulorum  disputatio  metaJlorum,  sedbre- 
Titati  studendum  est. 

(Vers.  13,  14.)  Grascia,  Thubaly  et  Mosoch  ipsi  in- 
ditores  fut,  mancipia  et  vasa  senea  [Vulg.  xrea]  ad- 
imxerunt  populo  tuo :  de  domo  Thogorma  equos  et 
«fvtlef ,  et  mulos  adduxerunt  ad  forum  tuum,  LXX : 
Grxeia  universa,  et  adjacentia  ejus,  ipsi  negotiatores 
fot  tfi  animabus  hominumyCt  vasa  cenea  dederunt  mer- 
CKtum  tuum  :  de  domo  Thorgama,  eqms  et  equiteSf  et 
wuUos  dederunt  nundinas  tuas,  Jones,  inquit,  qui  Ue- 
braice  appellantur  Javan,  et  Thubal,  id  est,  Iberi 
Orientales,  vel  de  Occidentis  partibus  Hispani,  qui 
ib  Ibero  flumine  hoc  vocabulo  nuncupantur,et  Mo-  ^ 
aoeh,quo8  Gappadocas  intelligimus,quorum  metro- 
polis  qus  postea  ab  Augusto  Csesare  Goesarea  ap- 
pellata  eet,  usque  hodie  lingua  ipsorum  Mazaca 
dicitnr :  isti  pretiosum  Tyri  fecere  commercium^ut 
mancipia,  et  snea  vasa  ex  Gorintho  adducerent  Ty- 
ram,  et  de  domo  Thogorma,  id  est,  de  Phrygia 
eqaos,  et  equites  et  mulos^  quorum  quondam  iila 
IHtmncia  maximam  habuit  copiam.  Aiunt  Hebraei 
Greciam,id  est,(a)  Javan,  interpretari  (b)  estfCt  nan 
esf:  quod  proprie  refertur  ad  sapientiam  saecularem, 
in  quasi  recte  aliquid  reperiunt,  est  appellatur;  si 
in  contrariam  partem,  non  est,  Multa  enim  naturae 
bono  [At.  bona]  et  ipsi  deserunt  de  ofGciis,  de  con- 
tinentia,  de  opibus  contemnendis :  quod  proprie 
libi  Stoici  vindicant,  et  videntur  animas  hominum  D 
quos  deceperunt,lucrifacere :  habentque  vasa  aenea, 
qiiibnsmentionturauri  similitudinem^quae  ingerunt 
popnlis  Tyri,  ut  eos  falsae  doctrinae  opinione  sup- 

(ajDehacYocis/apanetymoJo^ia  et  interpretatione 
Hieronymiana  cum  nonnulia  dixissem  tom.  II,  col. 
338,  Plautin»  prudentiae  Joannis  Glerici  placere 
haod  potui ;  sea  mea  non  refert  hujusmodi  ad  versa- 
rio  displicuis8e,modo  ut  placeam  studiosis  ac  bene- 
folis  lectoribus.  Mart. 

(6)  Non  igitur  suo  8ensu,sed  ex  Hebrsorum  sen- 
tentia  ita  exponi  ait  nomen  Javan,  est  et  non.  He- 
hrmU  ^ens  excogitandis  etymis  nata,  utcumque 
extadennt  ex  XT,  est,  %  et,  ^n,  non  ;  quemadmodum 


154 

planteut.  De  domo  quoque  Thogorma,  quod  inter- 
pretatur  peregrinus  et  advena,did  forum  et  nundinats 
ejus  equi  adducentur,  etequites  et  muii,  de  quibus 
scriptum  est :  Fattax  equus  ad  salutem  (P^.xxxii,  17), 
Et  in  alio  loco  :  Dormitaverunt  omnes  qui  ascenderunt 
equos  (Ps,  lxxv,  7).  Et  in  Psalmis  :  Notite  fieri  sicut 
equus  et  mutuSy  quibus  non  est  intetlectus  (Ps, 
XXXI,  9).  Quamobrem  et  Doeh  S19  accusator  et 
interfector  sacerdotum,  praefectus  multorum  fuit 
(11  Reg.  xxii),  et  hos  esse  de  domo  advens  atque 
peregrini^qui  non  comedunt  carnes  agni,  de  quibus 
scriptum  est :  Advena  et  mercenarius  non  comedent 
ex  eo  (Exod,  xii,  43)  ;  ut  omnes  nundinae  Tyri  his 
mercimoniis  compleantur. 

Filii  Dadan  negotiatores  tui,  Pro  quo  nescio  quid 
volentes  Septuaginta,  fitio  Rhodiorum  interpretati 
sunt :  nisi  forte  primae  litteraB  falsi  similitudine 
(1  et  "t),  ut  pro  Dadan  legerent  Radan,  quse  et  ipsa 
Gycladum  maxima  est,  et  in  lonio  mari  quondam 
urbs  potentissima,  navalique  certamine  gloriosa,  et 
propter  tutissimum  portum  mercatorum  omnium  re- 
ceptaculum.Et  quia  Rhodii  in  linguam  nostram  ver- 
tuntur  videntes  judicium,  de  his  nunc  tropologice 
dicitur,  qui  cernunt  judicii  veritatem,  et  ipsi  non 
faciunt,  dicente  Apostolo :  Propter  quod  inexcusabi' 
tis  eSf  0  homo  omnis,  qui  jndicas.In  quo  enim  judicas 
aliumf  teipsum  condemnas,  Eadem  enim  facis  quxju- 
dicas  (Rom,  ii,  1).  Sed  melius  est  Daoan  alterius 
loci  nomen  accipere,  ut  et  in  Hebraico,  et  apud  cie- 
teros  interpretes  habeiur. 

(Vers.l5,  16.)  Insulap  tnultss  negotiatio  manustua: 
dentes  ehumeos  et  hebeninos  commutaverunt  in  pretio 
tuo.Syrus  negotiator  tuus,  propter  multitudinem  ope- 
rum  tuorum,  (c)  guttam,  purpuram,  et  scututata,  et 
byssum  et  sericum,  et  Chodchod  [Vulg.  coccum]  propo- 
suerunt  in  mercatu  tuo.  LXX  :  Ex  insutis  muttiptica- 
verunt  negotiationem  tuam :  dentes  elephantinos,  et 
his  qui  introducebantur  reddebas  mercedes  tuas,Homi' 
nes  negotiationem  tuam  a  mutiiludine  mercatus  tui :  in 
apheCf  stacten,  et  potymita  de  Tharsis  et  Ramoth  et 
Chodchod  dederunt  in  nundinas  tuas.Uuiium  ab  He- 
braico  in  praesenti  loco  Septuagintaeditiodiscrepat ; 
ideo  juxtautramque  pauca  dicenda  suntinein  Tyri 
mercimoniis  occupati^  ad  reliquas  prophetias  tar- 
dius  transeamus.  Fiiii  Dadan  negotiatores  Tyri,  de 
multis  insulis  multiplicavcrunt negotiationem  ejus, 
ita  utdentes  elephantorum  darenthis  qui  veniebant 
ad  commercium  ejus,  et  haberent  homines  in  nun- 
dinis  propter  negotiationis  multitudinem.Qaberent 
autem  SIS  in  Alphech,(d)  quod  de  Theodotionis  edi- 

Martianseus  animadvertit.Monendum  vero  violentam 
hanc  falsamque  esse  etymotogiam,nomenque  suum 

Jayan  trahere  ex  ]lNi,  cujus  radix  est  HN^quod  pul» 

chrum  esse  significat. 

(c)  Mavult  ad  Vulgata^  ingenium  Victor.,  gemmam 
legi.  Hebraeum  "pj,  infra,  cap.  xxvii,  vertitur  pro 

carbuncuto,  sicque  alibi. 

(d)  Theodotio  vero  transtulit  Iv  Na^pr/,m  Naphech  ; 
nam  quod  Latine  legitur  in  Alphech,  et  Grasce  iv 
'A(plx»<^uin  ifaphech  legendumsitjuxta  Hebradum,  ez 


m 


S.  EUSBdlf  fllBftOf^TMt 


tibne  in  Septdaginta  Adidittim  est :  pro  qno  Sym-  A  ^s^si  nomini^Bcie(ltiam,mQlta8VarietateB}etBtactMi 


machna  vertit,  polymita,  Stacten  quoque,  pro  qno 
omnesalii  purpuram  interpretati  sunt,  quae  Hebraice 
dicilur  ABGAMAN  toaiN)  leivarietcUes  ex  Tharsis,pro 
qiio  in  Hebrso  bus  (y*!!)  dicitur,  quae  ab  omnibus 
in  byssum  translata  est.  Tbarsis  autem  in  prssenti 
loco  penitus  non  habetur.  Blt  ramoth^  inquiunt,  et 
chodchod  dederunt  in  nundinis  tuis ;  quod  ita  habetur 
Jn  Hebrso,  nisi  qood  pro  ramoth,  Aquila  serica,  vel 
«tt^ft7m,interpretatus  est.  Chodchod  vero  omnes  in- 
terpretes,ita  ut  in  HebraBO  positum  est  (1^12),  trans- 
tulerunt.  Igitur,juxta  Septuaginta,  filii  Rhodiorum 
fiegotiatores  Tyri,de  insulis  plurimis  multiplicave- 
runt  negotiationem  ejus  :  juxta  Hebraicum,  post  fi- 
lios  Dadan  negotiatores  ejus,  insulfiaquoquediver- 


odoris  optimi  repromittens,  et  purpuram  regi»  di- 
gnitatis,  et  scutulata  ez  arte  dialectica,  et  byssum, 
pro  qua  Septuaginta  Tharsis  interpretati  sunt  terrtt 
operibus  deditus :  et  sericum,  pro  quo  in  Hebrso 
scriptum  est  ramoth  (maNl),quod  interpretatur  vir 
sio  mortis.  Omnia  enim  opera  terrena  ad  interitnm 
properant ;  et  ohodchod,  quidquid  illud  est  quod 
intelligitur,proponens  in  nundinis  Tyri.  Dadan  ntf* 
tem  ex  his  mercibus  qua  a  negotiatoribus  ejus  insiF 
lisque  dicuntur  afTerri,  vel  IndiaB  regio  intelligenda 
est,  vel  Idumffiorum  ac  vastsa  solitudinis,  ut  non* 
nulli  aBStimant,  sonatque  cognationem,  ut  similita- 
dinem  divinorum  dogmatum  in  ha^reticis  cogno- 
scamus. 


sarum^entium  auxeruntin  mercimonium  ejus,affe-  fj     (Vers.  17.)  Juda  et  terra  Israel  ipsi  institores  iui, 


rentes  dehtes  eburneos  ex  India,  et  ligna  hebenina, 
qnae  nigri  coloris  pretiosissiraa  sunt,  et  commuta- 
verunt  cnm  aliisTyri  mercibus.  Syrus  quoque  fuit 
negotiator  Tyri :  pro  quo  in  Hebraeo  positbm  est 
ARAM  (D1«),in  cujus  looo  Septuaginta  homines  inter- 
pretati  sunt,  pro  aram  legentes  Adam,  et  res  et  i5a- 
LETR  litterarum,  sicut  supra,  decepti  similitudine. 
Usque  hodie  autem  permanet  in  Syris  ingenitus  ne- 
gotiationis  ardor,  qui  per  totum  mundum  lucri  cu- 
piditate  discurrunt^et  tantam  meroandi  habent  ve- 
eaniam,  ut,  occnpato  nunc  orbe  Romano,  inter  gla- 
dioB,  et  miserorum  neces  quaerant  divitias,  et  pau- 
pertatem  periculisfugiant.Istiusmodihomines  nego- 
tiatores  Ty"  sunt,  qui  polymita,  purpuram  et  scu- 
tulata  mercantur :  byssum  quoque  et  sericum,  et  , 
chodchod  proponuntin  mercatu  ejus.  Pro  purpura,  ^ 
quam  omnes  interpretati  sunt ;  stacten,\d  est,  gut- 
iam,  8eptuaginta  transtulerunt.  Ghodchod  autem 
qnid  Bignificet,  (a)  usque  in  praBsentiarum  invenire 
non  potul.Aiunt  Hebraei^omnespretiosissimasmer- 
e6s  hoo  nomine  significari,  vel  speciem  quamdam 
eise  pretiosarum  mercium,  quam  Homanus  sermo 
non  resonet,  vel  communi  vocabulo  S14I  scruta 
veridentittm.  Demultisauteminsulis,ut  transeamus 
adanagogem,quae  salsis  [Al,  falsis]  et  amaris  hujus 
Baeculi  tunduntur  fluctibus,  deferunt  negotiatores 
Dadan  dentes  eburneos,candorem  eloquentifle  polli- 
oentes;  de  quibus  scriptum  est :  A  domibusebumeis 
ex  quibUs  delectaverunt  te  filise  regnum  in  honore  tuo 
f^Ps.  Liv,  9).  Sed  non  sont  oandidi,  nec  imitantur 


in  fmmento  primo :  balsamum  et  mel,et  oleum,  et  tv- 
sinam  proposuerunt  in  nundinis  tuis,  LXX :  Judas  ei 
filii  Israel,  istinegotiatores  tui  in  frumenti  commereio 
et  unguentis :  primum  mel  et  oleum,  et  resinam  dede- 
runt  in  nundinis  tuis,  Verbum  Hebraicum  phanao 
(^'St)  Aquila,Symmachus  et  Theodotio  ita,  ut  apud 
Hebraeos  positum  est,  transtulerunt :  pro  quo  LXX 
unguento,  nos  balsamum  vertimus.  Dicitur  aQtem^ 
quibus  terra  Judaea,  quae  nuno  appellatur  PalftBtinc, 
abundet  copiis,frumento,bal8amo,  melle  et  oleo,  6i 
resina,Slft  quae  a  Juda,  et  Isracl  ad  Tyri  nundinas 
deferuntur.  Cumque  manifesta  sit  littera,  juxta  ipi- 
ritualem  sensum  dicemus,  non  debere  terram  ooih 
fes8ionis,et  sensum  cernentis  Deum  qui  refertnr  id 
Ecclesiam,  deferre  Tyro  primum  triticum,quod  ek* 
dens  in  terram  multiplicatur,  et  accipitur  pro  verbo 
Dei :  Non  enim  in  pane  solo  vivit  homOf  sei  m  omni 
sermone  Dei  (Deut,  viii,  3).  Deinde  balsamnm  quod 
nascitur  in  vineis  Engaddi,sive  unguentum,  de  qao 
scriptum  est :  Sicut  unguentum  in  capite,  finod  ito- 
scendit  in  barbam,  barbam  Aaron  iPs,  cxxxu,  2).  Bt 
mel  super  quo  loquitur  et  Salomon  :  Mel  invenisH 
comede  quantum  satis  est,Si  enim  plus  comederis,  eve' 
mes  illud  (Prov,  xxv,  16),  dum  saturitate  nimia  teaeX 
vertitur  in  absynthium.  Oleum  quoque  de  quo  in  ia- 
bernaculo  Dei  lucerna  accenditur,  ne  aptetur  ndbls 
illud  propheticum :  Oleum  in  Mgypto  venundisbtU 
(Osee  XII,  1).  Quod  si  in  ^Egypto,  et  in  Tyro  faerit, 
vertetur  in  contrarium,et  dicetur  de  eo,  Oleum  d«- 
tem  peccatoris  non  impinguet  caput  meum  (Pi.  cxt*^ 


Bponsam  de  qua  dicitur  :  Qux  est  ista  guse  ascendit  D  ^)-  Sed  et  resina  lenis  [^4/.  levis]  est,  apta  oorpofrl- 


detUbdta,  innitens  super  fratruelem  suum  (Cant,  vm, 
t)  ?  verum  hebenini  nigri  coloris,  qui  non  possuot 
Buam  mutare  nigredinem,Jeremia  dicente :  Si  mu- 
tabit  Mthiops  pellem  suam^et  pardus  varietatem  suam 
(jer.  XIII,  21).  Syrus  quoque,  id  est,  ^iram,  qui  in- 
terpretatur  excelsus,  et  tumet  superbia,  negotiator 
Tyri  e8t,et  in  multitudine  operum  Tyriorum  defert 

toncnrsu  duarum  N  factum  est.quarum  alteram  li- 
brarii  perperam  omisere. 

(a)  Ipse  tnterpretatus  esijaspidem  in  Isais  uv,  12, 
qua  de  re  in  obmmentariis:  r/6t,inquit,  nosjaspidemy 
i^^fmim  LXlCi  dMm$^  in  Hebraieo  eeriphm  habet 


bus,  et  pro  medicina  aboipilur.  Unde  et  in  Jeremili 
scriptum  est :  Numquid  resina  non  est  in  Gataad :  oUi 
medicus  non  estibif  Quare  non  ascendit  euraito  fUisi 
populi  mei  (Jer,  viii,  22).  Hanc  resinam  habebat  et 
Jacob,quam  mittebat  filio  suo  Joseph  cum  melle,  et 
terebintho,  nucibus  thymiamate,  et  stacte  (Gen. 
XLiii).l8maelitsqudque  qui  emerunt  Joseph  de  terra 

Chodchod,  quod  solus  Symmachus  xap)^i$<Sviov  /roiu- 
tulit.  Et  vero  recentiores  plerique  interpretOB  lft|>i- 
dem  pretiosum  designari  autumant.  ViotoriuB,  <fOt 
Saphimm  interpretatar,  magiB  probttt. 


mn 


COMMENTARIOIIUM  IN  EZBCHIELEM  LIB.  VIII,  GAP.  XXVII. 


m 


brttel,  h«c  in  i£gyptiim  portabaut   thyaiiamata,  A  ii^^^  oscuh,  prssenti  aon  oonveQii  loco,  Frequenter 


ei  resinam  de  Galaad,  et  Btacten  [Ihid.y  37).  Et  ut 
manifeatius  acire  possimus  quid  sit  frumentum, 
bttoamam.mel  et  oleum  resinamque  ad  mercatum 
fBrri  Tyri,  audiamus  Domini  verba  dicentis :  Noiiie 
imr&  iamdmm  canibus :  neque  margaritas  vestras  mit- 
Mm  amie  porcos  (Mailh,  vii,  6).  Mulieri  quoque  Gba- 
atiusevqiMB  pro  filia  precabatur,dicen8  :  Filia  mea 
male  vexaUur  a  dsmonio^  respondit  Dominus  :  Ncn 
ipertei  Mlere  panem  /iliorum,  et  dare  eum  canibus 
(JbM.  xv,22,  26).  Sed  quia  exierat  de  finibus  Tyri 
flt  Sidoais,  et  propinquabat  terrae  Israel,  idcirco 
qaod  rogaverat  consecuta  est. 

(V«rs.  18.)  Damascenus  negotiator  tuus  in  muUi- 
tadme  eparum  tuarum  :  in  copia  [Vulg.  multitudine] 


enim  Hebrsa  nomina  pro  diversitate  accentuum^et 
mutatione  litterarum  vocaliumque,vel  maximequs 
apud  illos  babent  proprietates  suas,  varieinterpre* 
tantur. 

(Vers.  19).  Danet  Grsscia  et  Mosiel  innundinis 
tuisposuerunl[yu\g,proposuerunt]ferrumfabrefactum: 
stacte  Sfl  7  et  calamus  in  negotiatione  tua,  LXX  :  )j( 
Dan  et  Javan  et  Mozel  in  nundinis  tui  *  ques  ia 
editione  eorum  de  Theodotione  addita  sunt.F^rrum 
factum  opere,  et  rota  in  commixtione  Uia  est.  Ez  no- 
mine  patriarcb»  Dan  et  tribus,  et  locus  in  quo  ha- 
bitavit  tribus,  nomen  accepit,  ubi  hodie  Paneaa, 
quffi  quondam  Cssarea  Philippi  vocabatur.  Unde  et 
Jordanis  fluvius  sortitus  est  vocabulum,(6)  /ar,rivo8 


opum :  in  vino  pingui,in  lanis  coloris  opti-  p  videlicet;  />an,  qui   fluit  de  Libano.  Jovon  antem 


flif.  LXX  :  Damascus  negotiator  Sfl€  tuus  in  multitU' 
dime  opertsm  tuorum^ex  multitudine  omnis  fortitudinis 
ttm  :  vinum  ex  Chelbon,  et  lanas  de  Mileto.  Pro  vino 
piofui^  quod  interpratus  est  Symmachus,  et  apud 
Aqailam  et  Thodotionem,  et  in  ipso  Hebraico  ha- 
bety  twMftOi  de  helbon  (plSn).  Rursumque  ubi  nos 
fMXsaimas  lanis  coloris  optimi,  sive  splendentibus,  et 
Aqolla  et  Theodotio  transtulerunt  in  lanis  Soor, 
Sigoificat  autem  quod  inter  csteras  negotiationes 
Tyri,ad  nundinas  cjus  de  Damasco  deferebatur  vi- 
sam  piaguissimum,  et  lana  precipua :  quod  usque 
JM>die  oernimus.Sin  autem  Damascus  interpretatur 
wailMiiiffni  bibens,  et  Hebraeorum  vera  traditio  est, 
wopam  in  quo  interfectus  est  Abei  a  parricidaCain 
(Gem.  vf),  fuisse  in  Damasco,  unde  et  locus  hoc  in- 


Grfficiam  sonat,  que  interpretatur,  ut  diximu8,tf5t, 
et  non  est.  Pro  Mozel  quoque  Symmachus  transtulit 
deferenSyXxi  sit  sensus  :  Dan  ct  Grscia  detulerunt  in 
nundinis  tuis  ferrum  fabrefacturo,et  cstera,Aquila 
vero  pro  Mo%el,  posuit  de  Uzal,  De  quibus  creden- 
dum  est  regionibus.ferrum  et  stactem  et  calamum 
ad  Tyri  nundinasdeporlata.Dicamusquequod  Grs- 
cia,  id  est,  Javan,  ferrum  habeat  fabrefactum,6t  ad 
bella  promptissimum,  dialecticaque  arte  construc- 
tum  jactans  se  cuncta  judicio  et  ratione  proferre:  voca- 
lemque  sonum,qui  interpretatur  in  calamo,  et  sta- 
cten  odoris  optimi  repromittat,  sive  ferrum  fabre- 
factum,  et  rotam  quas  verborum  compositione  vol- 
vatur,  et  cursum  habeat  orationis. 
(Vers.  20.)  Dadan  institores  tui,   in  tapetibus  ad 


aigaitas  vocabulo  sit,  juste  et  Paulus  post  interfe-  ^  sedendum,  LXX :  Dedan  negotiatores  tui,  cum  jumen' 


ctioaem  Stephani  primi  in  Christo  martyris  perrezit 
Daaia8cum,ut  credentes  in  Christo  vioctos  duceret 
Jeroflalem  ;  Deique  misericordia^qui  fecit  videntem 
et  6ecum,ooulos  carnis  amisit,ut  mentis  acciperet: 
ceciderantque  squamae  draconis  ex  oculis  e|jus,qui- 
bas  lamen  perdiderat  veritatis,ut  iret  ad  vicum  qui 
appellator  rectus,et  inveniret  Ananiam,  qui  in  lin- 
.goa  aostra  interpretatur  obediens  (Act.  ix.)  De  hac 
igiiar  terra,  cui  dictum  est  :  Matedicta  terra  quae 
aperuii  os  suum^et  hausit  sanguinem  fratris  tui  (Qen, 
1^9  11).  Tyri  oundins  congregatur,  et  vinum  pin- 
gae,(a)  et  lanee  splendentes :  sive  vinum  de  Chelbon 
qaod  iaterpretur  tacteus,  Septuaginta  pro  lanis 
ealorie  optimi,  lans  de  Mileio,  sive  Soor  senserunt. 
Mileiam  in  Hebraico  non  habetur  ;  sed  quiaindela-  D 
am  pr«cipuas  deferuntur,  pro  Soor,  Miletum  inter- 
pretaii  sunt.  Ex  quo  perspicuum,quod  Tyrus  lacte 
feicaiar  infaQti«e,et  vestimenta  non  habeat  propria, 
sed  aliunde  et  ex  variis  congesta  provinciis.  Illud 
qood  Damascus  interpretatur  sanguis  cilicii,  et  san- 


tis  electis  ad  currus,  Multum  Uebraicum  et  Septua- 
ginta  in  praesenti  loco  discrepant,prffiter  nomen  te- 
gionis  quod  vicinum  est  Dedan,  et  Dadan.  Inflniia 
quippedistantia  in  tapetibus  ad  sedendum,etjumen- 
tis  electis  ad  currus:necdubiumquin  quadrigffiour- 
rus  et  equi,in  malam  partem  accipiantur,8i  terreni 
sint.  Alioquin  et  Elias  ad  coelestia  curru  rapitur, 
appellaturque  ab  EIlsibo  pater,pater,auriga  et  currus 
Israel  (IV  Reg,  ii,  12).  Et  Gezi  aperiuntur  oculi,  ut 
currus  in  monte,et  equos  videatsine  ascensoribas, 
sessioni  Domini  prsparatos  (Ibid,  6).  In  tapetibus 
autem,sermonum  pulchritudo  monstratur ;  in  qui- 
bus  vehuntur  ct  requiescunt  inatitores  Dedan  sessio- 
ne  composita,  venientes  ad  nundinas  Tyri. 

(Vers.  21.)  Arabia  et  uniuersi  principes  Cedar,ipsi 
S18  negotiatores  manuj  tux,  cum  agnis^et  arietibus 
et  hxdis  veneruni  adte  (c,)Vtq  agnis,arietibus et  hs- 
dis>  Septuaginta  camelos  et  arietes,  et  agnos  inter- 
pretati  sunt.  Arabia  autem  et  principes  Cedar  (quiB 
hodie  Sarracenorum  regio  est,sicut  in  Jeremic  ser- 


(a)  Concinnior  haec  est.  quam  reposuit  Victorius, 
leciio,  cui  et  Rabaanus  ex  parte  consentit.Martian. 
aoei  Erasmum,  vinum  pingue^sive  lanx  splendentes, 
fiimm  de  Cketbon  interpretatur^  etc. 

(^)Ia  haoc  sententiam  Josephus  Antiquit.  lu,  11, 
laodeior,  haud  scio  tamen,  quam  vere.  Concinunt 
qaidem  reoentiorea  aliquot  Grecii  PbiloaiorgiQSiet 


Joannes  Antiochenus  Tuepi  'Ap^aioXoY^Qic ;  sed  confer 
quse  ad  epist.  78,  de  Mansionibus,  man8.41  in  fine 
observamus. 

(c)  Suppel  Viccor.ad  Vulgats  versionis  fldemyii^- 
gotiares  tui,  Pro  venerunt  autem,  Hebraice  eat  Wi 
et  Grece,  Iv  ot^. 


950 


S.  EUSEBII  HIBRONYMI 


160 


mone,qui  adversum  Gedar  scribitur,(a)  plenissime 
demonstratum  est)  abundant  his  animantibus,agnis 
videlicety  et  arietibus,  et  hsdis,  et  Tyri  nundinas 
hao  iJlatione  multiplicant  (Jerem.  xux).  Sed  et  ca- 
melorum  fertillissima  regio  est  ob  pascuorum  [^4/. 
pascuarum]  eremi  latitudinem,aerisquetemperiem, 
quibus  hoc  animal  delectatur.  Arabia  autem  inter* 
pretatur  vespera  :  et  Cedar,  tenebrx,  Oe  qua  et  in 
Psalmis  dicitur  :  Habitavi  cum  habitantibus  Cedar 
(Ps,  Gxiz,  5).  Quffi  regiones  deferunt  Tyro  camelos, 
gravissimis  peccatorum  oneribus  prsBgravatos,  sive 
agnos,  et  arietes,et  h«edos,quos  immolant  in  altari- 
bus  suis,qu8B  de  iniquo  ac  rebelli  corde  simularunt. 
8ed  et  in  hoc  eodem  propheta  in  visione  pastorum, 
arietesaquas  purissimas  conturbante8,et  impingen- 
tes  lateribus  oves,  et  cornibus  dimicantes  legimus 
{Infra  xxxiv) :  hsdos  quoque,qui  ad  sinistram  stare 
consueverunt,et  agnos  qui  mentiuntur  agnum  (Mnl, 
ixv)  :  de  quo  scriptum  est  :  Ecoe  agnus  Dei,ecce  qui 
tallit  peccata  mundi  (Jom.  i,  29).  Tn  bonam  autem 
partem  camelos  scribit  Isaias  (Isa,  lx),  de  Madian, 
quod  interpretatur  Domini  judiciumf  venire  Jerusa- 
lem,  et  Epha,  et  arietes  de  Nabajoth,  et  Saba  defe- 
rentes  aurum  et  tbus  :  quorumduoultima  etiama 
Magis  ofTeruntur  Domino  (Matth.ii),  Istique  cameli, 
deposito  onere  peccatorum,  possunt  intrare  arctam 
et  angustam  viam,quffi  ducit  ad  vitam  (Matth.vu  et 
xix). 

(Vers.  22.)  Venditores  Saba  et  Reama  [Al  Rema], 
ipsi  negotiatores  tui  cum  universis  primis  aromatibus, 
et  lapide  pretiosissimo  [Vulg.  pretiosOy]  et  auro  quod 
proposuerunt  in  mercatu  tuo,  In  Psalmis  ubi  scriptum 
est :  Reges  Arabum,  et  Saba  munera  offerent  tibi(Ps, 
Lxxi,10,}  in  Hebrceo  habet,  reges  Saba  et  Saba  mu- 
nera  offerent  libi :  quorum  unum  Saba  per  sin  litte- 
ram  scribitur,  alterum  pe  SAMECH,que  nostrse  litte- 
rae  similis  est.  Quia  igitur  Saba  interpretatur  con- 
versio,hoc  dicendum  est,quod  in  prassenti  loco  non 
conversionem  significet,  sed  aversionem,  S19  de 
qua  Tyro  munera  deferuntur  cum  uni  versis  aromati- 
bus,et  odoribus  optimis,  et  lapide  pretioso,et  auro 
quse  omnia  in  Tyri  nundinis  proponuntur.  Et  ipsi 
enimmentiunturodorem  optimum,lapidemquepre- 
tiosum,  quo  exstruere  perversitatis  suab  nituntur, 
Ecclesias,  et  aurum  quod  pollicetur  in  sensu,  om- 
niaque  perversa  sunt.Nihil  enim  gratuito  accipiunt, 
nec  gratis  tribuunt,  sed  universa  mcrcantur,  cum 
reges  Arabum,  et  Saba  gratis  Ghristo  munera  offe. 
rant.  Hi  sunt  qui  omnia  turpis  lucri  causa  faciunt : 
etab  eo  hsc  munera  su8ceperunt,qui  dicit  in  Evan- 
gelio  :  Haec  enim  tradita  sunt  mihi :  qux  dabo  tibi,si 
procidens  adoraveris  me  (Matth,  iv,  9).  Reama,  sive 
juxta  Septuaginta  Rhegma.in  nullo  alio  Scriptuarum 


A  loco  invenire  potui,  nec  quae  regio  sit.quidve  signi- 
flcet ;  nisi  quod  manifestum  est,et  ex  eo  quod  jungi- 
tur,  Saba  vicinam  huic  provinciaa  esse  regionem. 

Vers.  23,24.)  i4ran,  et  Channe,  et  Eden,  negotta- 
tores  tui  Saha,  Assur,  Chelmad,  venditores  tui^ipii 
negotiatores  tui  muUifariam  involucris  hyacinthi^  el 
polymitorum  gazarumqae  pretiosarumy  quse  obvoltdse 
et  astrictae  erant  funibus.  LXX  :  Charran,  et  Chamf 
et  Edne,  isli  negotiatores  tui  Sabbay  Assur,  et  Ckal" 
man,  instilores  tui,  deferentes  negotiationem  $S(  ni 
MachatimetinQalima  l  hyacinthumfetjJl^polymUa  l 
thesauros  electos  funibus  colligatos.Ei  ists  gentes  di- 
versorum  locorum  nomina  continentes.Quod  autem 
de  Theodotione  in  Septuaginta  additum  est,  m  Jfa> 
chatim,  et  in  Galima,  Symmachus  interpretatus  eat 

l^  pretiosis  mt;o/tuT2«.Polymitaquoque,quffiTheodolio 
varia  interpretatus  est,de  Aquila  et  Symmacbo  ad- 
didimus.Tam  pretiosse  autem  vestes  negotiatonim 
involucris  ferebantur,ut  funibus  hyacinthinis  strin- 
gerentur.Aran,sive,ut  Septuaginta  dixere,  Charran, 
in  nostra  lingua  sonat  foramina  :  Ghanne,priSepara- 
iionem  :  E6en,delicias  :  pro  quo  apud  Septnaginta 
Edne,quQd  in  Hebraico  non  habetur,qui  sonet  igno- 
ramus  :  et  ficti  nominis  etymologiam  querere  Don 
debemus.In  negotiatione  ergo  Tyri  per  cameos  son- 
sus  qui  indicantur  iu  foraminibus,tota8ffiCuli  homi- 
num  praeparatio  est  qui  solas  delicias  putantsiau- 
geant  Tyrias  urbis  commercia.  S90  De  Sabaaapra 
diximus,  Assur  interpretatur,  dirigens  :  Gfaelmad, 
sive  ut  in  quibusdam  exemplaribus  continetur.Cto^ 
tna,transrertur  in  vineas:  haud  dubium  quin  Sodo- 

C  morura,  qui  veniunt  in  mercatu  Tyri,utpravadiri- 
gant,immo  arguant  poBnis,et  corrigant  quas  fuerant 
depravata,  juxta  illud  quod  in  Psalmis  dicitur :  Ut 
destruas  inimiirum  et  ultorem  (Ps.  viii,3).Habentqiie 
multifariam  supellectilem,  et  incredibili  varietate 
distinctam,  qusB  involucris  hyacinthi  astricta  est  ; 
sive  thesauri  eorum  funibus  constringuntur,  quos 
thesaurizaverunt  sibi  intGrraJuxtailludquod  scri- 
ptum  est :  Funibus  peccatorum  suorum  unnsquisque 
constringitur  (Prov,y,2'2).  Nec  habuerunt  negoUa- 
tionem  Iiberam,sec  sunctapeccatorum  vinculis  in- 
nexuerunt.  Involucra  hyacithina,  propter  coloris 
similitudinem,referamus  ad  aereas  potestates,  qott 
thesauros  suos  sceculi  nundinis  largiuntur. 
Cedros  guoque  habebant  in  negotiationibus  tuis.  Na» 

j)  ves  maris  (sive  ut  in  Uebraico  continetur,  Tharsi$\ 
principes  tui  in  negotialiones  lua.  Pro  cedris^Septna- 
ginta  cyparissos  transtulerunt.  Et  quia  supra  do 
utroque  diximus,  supcrfluum  est  lectoris  augera 
fastidium. 

(Vers.  25.)  Et  repleta  es,et  glorificaia  (sive  aggra^ 
vata)  nimis  in  corde  maris.  Nihil,  inquit,  tibi  defuit 


(a)Legendum  demonstraiur,wedemonstrabitur,  non 
demonstratum  est^Qum  Hieronymus  scripserit  in  Je- 
remiam  post  absolutos  omnes  commentarios  in 
iBHiam,  Ezechielem  el  panielem,ut  ipse  nos  docuit 
prffifatione  commentariorum  in  Jeremiam,quo8  ne- 
({ue  ad  Bermonem  adveraum  Cedar,qui  legitur  oap. 


XLix,vers.  28,mort«)praeoccupatus  complere  potuit. 
Marsian.— Putat  ab  ipso  Jeremia,non  in  Hieronymi 
in  cum  Prophetam  Gommentariis,quos  diu  post  ela- 
cubravit,  immo  necad  eum  usque  sermonem  adver- 
sus  Gedar,  cap.  xux.  vers,  28,  morte  intercodentai 
perduxit. 


96f 


COMMENTARIORUM  IN  E2EGHIELEM  LIB.  VII1,CAP.  XXVIl. 


m 


qaod  ad  divitias  pertinet  iDSuIarum.  QuaB  tamen  A. 
glorificatio,fuitaggravaliopossidentis,dum  non  po- 
tes  moderale  ferre  divitias,quamquam  et  (a)pauper- 
tatis  s^Bpe  tentatio  sit  {Prov,  xxx).  Unde  el  Salomon 
neceasaria  tantum  postulat ;  etdivitias,  et  pauperta- 
tem  pariter  detestalur,  ne  in  altero  superbia,  in  al- 
tero  sabrepal  impatientia  atque  mendacium. 

jVcrs.  26.)  /n  aquis  muliis  adduxerunt  te  remiges 
Ud.  Supra  remigesTyriae  civitatisSidonios  legimus, 
et  Aradios,  quorum  alteri  venatores,  alteri  interpre- 
tantor  deponentea.  Venantur  enim  eorum  animas, 
qaos  inter  ssculi  hujus  fluctus  suo  ducunt  arbitrio, 
et  non  ad  excelsa  sublevant,sedin  profunda  demer- 
gQT^t :  nec  imitantur  eos  qui  usque  ad  matutinam 
Ti^iamnaviganteSjfregeruntinsanosmarisfluctus, 
et  Dominam  Salvatorem  suscipere  meruerunt,sta-  n 
timqoetali  vectore  etcomite  pervenerunt  ad  portum 
qutetis.  De  quo  in  Evangeiio  plenius  scribitur. 

Tenlus  Auster  contrivit  te  in  corde  maru  {Matth. 
xiv).  Sn  Omnes  divitiae  Tyri,  Austro  flante  disper- 
eont,  qni  signiGcantiusC^)  gaoim  (DHp),  Grsecexaj- 
s«tfv  interpretatur ;  quem  nos  in  ventutn  urentem 
transferre  possumus.  De  quo  dicebat  sanctus  David: 
Fer  diem  sol  non  uret  te^  neque  iuna  per  noctem  (Ps. 
cix,  6).  Hoc  vento  Jacob  exustus  erat,  et  tamen 
Bon  contritus,  dum  loquitur  :  Fui  per  diem  exustus 
gstUf  et  gelu  noctis  {Genes.  xxxi,40).  Illi  quoque  qui 
ib  hora  prima  conducti  sunt,totius  diei  calorem  et 
cstus  tulerunt,  et  tamen  accipiunt  denarium,quia 
exosti  sunt,  et  non  contriti.  Undc  et  sponsadicit  in 
Gmtico  :  Nigra  sum,  sei  formosaf  quia  despexit  me 
tol  {Cani.  i,  4)  :  sive,  ut  meliusin  Hebraico  contine-  ^ 
tor,  decoloravit  me  sol. 

Diviti^e  tux  et  thesauri  tui,  et  multiplex  instru- 
mentum  tuum.  Multi  ita  legunt :  In  corde  maris  di- 
vUise  tuae  et  thesauri  tuiy  et  muiliplex  instrumentum 
tuam;  ut  omnes  Tyri  divitis  et  thesauri,  universa- 
qae  substantis  in  corde  maris  sit  posita,  et  saeculi 
fioetibos  obruatur,  nihilque  habeant  stabile  habita- 
tores  ejos  atqueperpetuum,impIcto  illo  Evangelico: 
Stulte,hac  nocte  auferent  animam  tuam  ate^qux  autem 
frscparasti  cujus  erunt  {Luc.  xii,  20  ?  Et  illo  aposto- 
lico :  Qtti  votunt  divUes  fieri^ncidunt  in  tenlaiionemet 
wnucipulas  mnltas^  et  trahuntur  in  profundum  (I  Tim. 
Ti,  9}.  Manifesta  est  historia ;  et  propterea  singu- 
lis  pene  versiculis  breves  sententiolas  coaptamus. 
iam  enim  ad  Gnem  libri  festinat  oratio.  D 

(Vcrs.  27).  Nautx  (sive  remiges)  tui^  ei  gubemato- 
res  /Kt,  qui  tenebant  supellectilem  tuam,  et  populo  tuo 
frseermd  :  virique  bellatores  tuiqui  erant  in  tejCumuni- 
versa  multitudine  tua  qux  est  in  medio  tui,  cadent  in 
corde  maris  in  die  ruinae  tux.  Remiges  sive  nautas 
nrbifl  TjriaB,  Sidonios  legimus  et  Aradios,  de  qui- 


bus  jam  dictum  est ;  etjuxtaeditionem  Septuaginta 
consiliarios  Dybli,  quae  Hebraiee  appellatur  gebal 
(Ssa)  :  viros  qeoque  bellatores  ejus^JPersas,  Lydos, 
et  Libyas,  qui  oranes  cadent,  etesse^nihirmonstra- 
buntur,  cum  ceciderit  Tyrus,  et"  universa  gloria 
ejus  finem  haberit  ruinarum.  Multitudinera  autem 
quam  commixtionem  Septuaginta  transtulerunt,  ex- 
ceptis  principibus,vulgus  signincat;qui  absque  nomi- 
no  digAitatum,S99  simili  Judicioconferentur.Mix- 
taque  prophetia  est  inter  urbem  etnavem,ut  exalte- 
ro  alterum  intelligas  :  et  tamen  utrumque  ad  oon- 
summationem  sscculi  pertineat,  atque  in  naufra- 
gium. 

(Vers.  28,  29.)  A  sonitu  clamoris  gubernatorum 
tuorum  conturbabuntur  classes,  et  descendent  de 
navibus  suis  omnes  qui  tencbant  remum.  Nautae, 
et  universi  gubernatores  maris  {c)  vectoresque  et 
proreto)]  in  terra  stabunt,  et  ejulabunt  super  te 
voce  magna,  et  claraabunt  amare  :  et  superjacient 
pnlverem  capitibus  suis,  et  cinere  conspergentur 
(^iyccinerem  stornentsibi).  {d)  Quod  autemsequitur: 
Et  radentsuper  tecaivitium,et  accingentur  ciliciis: 
et  plorabuntte  in  amaritudine  animae  ploratu  ama- 
rissimo,  et  assument  supcr  te  carmen  lugubre,  et 
plagent  te,  in  Septuaginta  non  habetur,  sed  de 
Theodotionis  Editione  additum  est.  Quando  Tyrus 
ceciderit,  gubernatores  illius  turbabuntur,  descen- 
dentque  de  classibus,  et  remiges  vectoresque  ac  pro- 
retffi  sive  nautse,  etuniversi  gubernatores  marisja- 
ctati  fluctibus,  stabili  aliquando  consistent  gradu  ; 
et  ejulabunt  super  ea  voce  magna,  quam  prius  suis 
locupletabant  mercibus,  et  mentis  amaritudinem 
clamore  signabunt  :  pulverem  quoque  sive  terram 
jacient  supcr  capita  sua,pro  terrenis  operibus  agen- 
tespccnitentiam.Etcinere  conspergentur  vel  vitulae, 
juxta  Legem  {Num.  xx),  ut  puriOcentur  :  vel 
certe  substernent  cinerem  sibi,  juxta  illudquod  di- 
citur  ad  Jerusalem:  Sparge  terram  super  caput  tuum, 
et  cinerem  substerne  tibi,  et  fac  planotum  (Jerem. 
VI,  16).  Et  in  Evangelio  scriptum  est  :  8i  in  Tyro 
et  Sidone  facta  essent  signe  hsc,oIim  in  sacco  et  ci- 
nere  egissent  posnitentiam  {Luc.  x,  13).  Et  Psalmista 
dicit :  Ginerem  quasi  panem  manducavi  {Psal.ci^iO). 
RadentquesuperTyrocaput,etfacientcaIvitium,quod 
in  luctu  fieri  solet,  eo  tempore  quo  magnitudo  do- 
loris  omnem  excluserit  lastitiam.  Apostolorum  vero 
capilli  numerati  erant,  quia  crinem  suum  instar 
Nazaraenorum  Domino  consecrarant  {Matth.  x  ; 
Luc.  vi).  Et  Samson  quamdiu  crines  habuit,  posse- 
dit  fortitudinem  ablata  vero  caesarie,  captus  est 
ab  Allophylis  {Judic.  xvi).  Quando  autem  dioitur,  et 
acdngentur  ciliciis,  vetus  lumborum  libido  S9S 
damnatur,  ut  qui  vixerant  in  deliciis,  postea  poeni* 


etc. 


[a)  la  Vatic,ms.,  quamquametpaupertaSf  ssspeMo. 
(6j  Penes  Rabanum,  significantius  Hebraice  Cadim, 


ic)  \  oces  vecioresque  et  proret3e,qu&s  uncinis  inclu- 
limoSy  in  Hebraico,  aut  Hieronymianaversionenon 
nmt ;  yidenturque  ex  LXX  interpretatione  kTct^dxa^ 


xai  o\  TrpcopeTc,  annotatse :  quibus  adeo  prsponasde 
more  disjunctivam  particulam  sive. 

{d)  Qui  subsequitur  versicuIus,C£  tradent, eio.,  hic 
quoque  incommoda  serie  orationis  contra  mss.  &•• 
pem  ponebatur. 


|63  S.  EUSEB1I  BIBRONYMI  264 

tenies  vivant  in  austeritate  atque  duritia.  Ninivit»  A  acnoctibusperituranuufragiocongregarestlmplesti 


habuere  saccos  {Jon,  ni).  Et  iterum  ad  Jerusalem 
dicitur :  Plange  ad  me  quasi  sponsa  accincta  cilicio 
super  virum  suum  virginalem(yoe/  i,8).Et  plorabunt 
te,inquit,in  amaritudineanims  ploratuamarissimo. 
Melius  est  enimingredi  in  domum  luctus,quamin 
domum  convivii  {Eccli.  ?ii) :  ut  plangant  Tyrum,  et 
carnem  lugubre  congeminent,  quod  sequens  Scri- 
ptura  subjungit  Utautemsciamus  profectum  esse 
eorum,  qui  plangunt  ruentem,  etqui  prius  in  maris 
corde,  et  in  medioilliusversabantur,  prophet»  nos 
doceat  ezemplum  :  qui  et  ipse  plangere  jubetur 
Tyrum,  ut,  expleto  tempore  pcBnitentisB,  restitualur 
in  antiquum  statura,  et,  assumpta  cithara,  Domino 
personet.  Legc  Isaiam.  Quidam  ridicule  (sed  tamen 


quidem  populos  multos,  et  opibus  tuis  locupletasUi 
regcs,  de  quibus  scriptum  est  :  Astiterunt  reges 
terrae,  et  principesconveneruntin  unum, adversum 
Dominum  et  adversus  Christum  ejus  {PsaL  ii,  2). 
Sed  nunc  contrita  es  in  mari,  et  in  aquarum  pro- 
fundis,  juxta  illud  quod  de  Pharaone  scriptum  est : 
Gurrus  Pharaonis,  et  fortitudinem  ejus  projecit  in 
mare  (Exod,  xv,  4).  Qui  demersus  est  in  profundum 
quasi  lapis  et  dicere  poterat :  Veni  in  profundupi 
maris,  et  tempestas  demersit  me  {Ps,  xrv,  4).  Om- 
nes  insulae,  vel  habitatores  insularum,  qus  ssculi 
hujus  fluctibus  verberantur,  stupebunt  super  te,  et 
regcs  earum,tempestate  perculsi,sentient  interitum 
suum,  imitantesque  vocem  colubri,  sibilabunt  et 


quod  legimusestdicendum)gubernatoresepiscopos  n  dicent  :  Ad  nihilum  deducta  es,  sive  facta  perditio 


hsreticorum,  consiliatores  presbyteros,  prorctas 
archidiaconos,remigesatque  nautas  diaconos  inter- 
pretantur,  vectores  vero  ad  cunctum  populum  refe- 
runt,  quod  si  addidissent  nauclernm  diaboIum,im- 
plessent  tragoBdiara.  Qui  omnesejuIabuntpariter,et 
flebuntamarissime,  etagent  pQDnitentiam,postquam 
naufragium  senserint  navissuae^et  in  terrasteterint, 
omnemque  decorera  falsi  norainis  scientiae  araise- 
rint ;  et  pro  gaudio  atque  Istitia,  in  cordis  amaritu- 
dine  poonitentiara  raoerore  signaverint. 

(Vers.  33  seqq.)Quae  est  ut  Tyrus,  quaeobrautuit 
(sive  conticuit)  in  raedio  raaris?  (Quod  in  LXX 
non  habetur.)  Quae  in  exitu  negotiationura  tuarura 
{sive  quara  invenisti  mercedera)  de  raari,  implesti 
populos  multos.  In  multitudine  divitiarum  tuarura, 


es  ;  ut  non  naturam  perditionis  habueris,  sed  vo- 
luntatem.  Et  non  eris.  Quod  si  hucusque  dixisset, 
magna  qusestio  nasceretur,  quomodo  non  esaet, 
quam  nunc  videmus  exstructara.  Sed  ex  eo  quod  so- 
quitur :  Usque  in  saeculura,  unius  saeculi  tempus  os- 
tendit,  quod  juxta  aetatera  horainis  annorum  se- 
ptuaginta  circulo  supputatur.  Sivenon  eris  Deo,di- 
cente  Apostolo  :  Qui  vocavit  ea  quas  non  eraot 
(/?am.  IV,  17).  Et  Isaias  propheta  :  Ecce  confunden- 
tur,  et  erubescent  oranes  adversarii  tui.  Erunt  enim 
quasi  non  sint  {Isa,  xli,  11)  :  Et  Esther  juxta  Se- 
ptuagintaInterpretes:Ne  tradas  sceptrum  tuumhis 
qui  non  sunt  {Esther  xiv.  11).  Et  in  psalmo  :  Di- 
mitte  mihi  ul  refrigerer  priusquam  abeam,  et  am- 
plius  non  ero  {Ps,  xxxv,  14).  Quae  testimonia  quo 


ct  populorura  (a)  ditasti   reges  raultos.  Nunc  con-  C  sensu  accipiendasint,  supradixiraus.  Omniaautem 


trita  es  a  mari  {sive  in  raari)  in  profundis  aqua- 
rum  opes  tuae  {sive)  negotiatio  tua)  et  omnis  mul- 
titudo  tua,  quae  erat  in  medio  tui  ceciderunt.  Uni- 
verai  habitatores  insularura  obstupuerunt  {sive 
oontriti  sunt)  super  te,  et  reges  earura  omnes 
tempestate  perculsi  (sive  versi  in  araentiam)  mu- 
taverunt  vultus  (v«/fleverunt).  Negotiatores  {b)  gen- 
tlum  {sive  populorum)  sibilaverunt  super  te,  ad  ni- 
hilum  deducta  ^^{sive  facta  perditio  es  :  et  non  eris 
S94  ultra  [Vulg.  tacet  ultra]  usque  in  saeculura 
{sive  'in  perpetuum).  Gubernatores,  remiges,  pro- 
retae,  atque  vectores,  in  planctu  Tyri  ista  merao- 
rabunt,  quae  alia  civitatum  ita  conticuit,  ut  loquendi 
flduciam  nonhaberet  ;et  audiretillud  Evangelicum, 


hacc  ad  haereticorura  posauraus  referre  personam, 
qui  in  contritione  Tyri  atque  naufragio,  S9ft  sen- 
tient  errorera  suum,  et  in  raedio  raaris  positi,  libe- 
rare  suas  animas  concupiscont,  plangentque  male 
divitias  congregatas,  quibus  multos  ditayerant 
reges,  patriarchas  videlicet  suos,  ei  vulgus  igno- 
bile,  quorura  opes  in  raedio  corruent  mari.  Sabita- 
tores  quoque  omnium  insuralum  [si  tamen  volueri- 
mus  ad  bonam  partem  referre  quae  dicta  sunt] 
obstupescent  supercontritione  Tyri,  et  reges  insu- 
larura  S98  oraniura,  vel  ipsi  quasi  terapestate  per- 
culsi,  mutabunt  vultus,  vel  certe  cordis  mcerorem 
fletu,  et  lacryraisindicabunt,  stuporisque  magnita- 
dinera,  admiratione  et  sibilo  testabuntur  quomodo 


Tace,  et  obrautesce  {Marc,  iv,  39).  Et  de  Psalrais  :  j)  nihili  facta  sit,  et  perierit  quae  salutem  muitis 
Peccatori  autem  dixit  Deus,  Quare  tu  enarras  justi-  gentibus  proraittebat.  Et  ultra  non  erit,  nequaquam 
tias  meas,  et  assumis  testamentum  moura  per  os  certo  terapore,  ut  aitova  interpretemur  in  saeculoj 
tuum  {Ps,  xLvi,*16J?  Quantis  raercibus,  o  Tyre,  sed  in  perpetuum  :  quia  idem  sermo  utrumque 
ditata  es  ?  Et  quid  tanto  labore  quaesisti,  ut  diebus      signiflcat. 


(a)  Addit  Rabanus  et  Victorius  tuorura^  Tura  hic 

Sro  voce  multos,  legit  terrx,  ex  Vulgata,  llebraico, 
rraecoque  textu  :  quibus  et  codices  ali^uot  mss. 
et  Bubnexam  Hieronymi  expositionem  ait  consen- 
tire. 


{b)  Ordine  inverso,  Victor,  negotiatores  popidorumf 
vel  gentium.  Nam,  inquit,  Uebraeum  D^OSD,  Hiero- 
nymus  vertit,  populorum,  LXX  vero  iOvwv  gentium: 
debetque  adeo  ilia,  quae  Hieronymi  est  versio,  pras- 
cedere. 


aes 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  IX.  CAP.  XXVIII. 


266 


LIBER  NONUS. 


SM-SM  GoDsequens  erat,  Ulia  Eustochium,  A. 
ut  prophetiam  Tyri,  et  principis  Tyri,uno  volumine 
ooinpreheiiderem,  ettam  locis  quam  vaticinatione 
coi]ji]iict08,nequaquam  librorum  ordinesepararcm. 
Sed  qata  plura  sunt  quse  dicuntur,  et  modum  pro- 
Hxitatis  ezcedunt:  ideo  in  nonum  librum  dilataest 
ezplanatio,  quam  oralionibustuisomniumquesan- 
etorDm  ad  calcem  credimus  perventuram  :ut  contra 
Fharaonem  quoque,  et  universam  ^gyptum,  quas 
mEiechiel  scripta  sunt,  disseramus.  Qu®  et  ipsa 
iHibi8longitudiae,sui,  inlibrum  decimum  dividenda 
oint:  quo  et  voluminum  inter  se  mensura  servetur ; 
et  divisus  dictandis,  scribentisque,  etleeentislabor 
respiret  in  partibus. 

(Gap.  XXVIII.  —  Vers.  1  seqq.)  «  Et  factus  est  p 
«  Bermo  Oomini  ad  me,  dicens  :  Fili  hominis,  dic 
«  principi  Tyri :  Haec  dicit  Dominus  Deus  :  Ego  quod 
«  elevatum  est  cor  tuum,  et  dizisti :  Deus  ego  sum, 
«  et  in  cathedra  Dei  sedi  {Vulg,  sedeo)  ia  corde  ma- 
«  ris  :  cam  sis  homo,  et  non  Deus,  et  dedisti  cor 
« tnum  quasi  corDei :  ecce  sapientior  estu  Daniele? 
«  Omne  secretum  non  est  absconditum  ate.In  sa- 
«  pientia  et  prodentia  tua  fecisti  tibi    fortitudinem 

•  etacquisistiaurumetai^entum  in  thesauristuis. 
■  In  moltitudine  sapientiae  tusD,  et  in  negociatione 
«  tDamultiplicasli  tibi  fortitudinem,etelevatum  est 
«  cor  tnum  in  robore  tuo.  Propterea  hcec  dicit  Do- 
f  minas^Kttiy.  addit  Deus) :  Eo  quod  elevatum  est 
c  cor  tuum  quasi  cor  Dei :  idcirco  ecce  ego  addu- 
«  cam  super  te  alienos   robustissimos  gentium,  et 

c  Dodabant  gladios  suos  super  pulchritudinemsa-  C 
«  pientis  tus,  et  polluent  decorem  tuum.    Interfl- 
«  cient  et(a)  tradent  te,  et  morieris  in  interitu  occi- 
«  aoram  in  corde  maris.  Numquiddicens  loqueris : 
«  Deas  ego  sum,  coram  interdcientibus  te,cum  sis 

•  homoet  nonDeus,  in  manu  oocidenlium  te  ?Morte  . 
«  incircumcisorum  morieris  in  manu  alienorum, 
«  qaia  ego  locutus  sum,  ait  Dominus  Deus.  LXX  : 
«.  Et  factas  est  sermo  Domini  ad  me,  dicens  :  Et 
«  to  fili  hominis,  dic  principi  Tyri  :  Haec  dicit  Do- 
«  minus  Deus :  Pro  eo  quod  exaltatum  est  cor  tuum, 
«  et  dixisti :  Deus  ego  sum,  habitationem  Dei  habi- 
«  tavi  in  corde  maris :  tu  autem  es  homo,  et  non 
«  Deus,  et  dedisti  cor  tuum  quasi  cor  Dei,numquid 


c  sapientior  es  Daniele  ?  Sapientes  non  erudierunt 
«  te  disciplina  sua :  numquid  in  eruditione  tua,  aut 
«  prudentia  tua  fecisti  tibi  fortitudinem,  et  fecisti 
«  aurum  et  argentum  in  thesauris  tuis,  autin  multa 
«  eruditione  tua,  S97  etnegotiationetuamultipli- 
t  casti  fortitudinem  tuam  ?  Elatum  est  cortuum  in 
«  fortitudine  tua,  propterea  haec  dicit  Dominus 
«  Deus  ?  Quia  dedisti  cor  tuum  quasi  cor  Dei, 
«  propter  hoc  ecce  ego  adducam  super  te  alienos 
«  pestilentes  de  gentibus,  et  evaginabunt  gladios 
«  suos  in  te  super  pulchritudine  doctrinaB  tuse,  et 
«  humiliabunt  pulchritudinem  tuam  in  perditione, 
u  et  deducent  te,  et  disponent  te,  et  morieris 
V  morto  vulneratorum  in  corde  maris.  Numquid  lo- 
t  quens  dices,  Deus  ego  sum,  in  conspectu  interfi- 
«  cientium  te?  Tu  autem  es  homo,  et  non  Deus, 
«  in  multitudine  vulnerantium  te.  Mortibus  incir- 
t  cumcisorum  moricris  in  manibus  alienorum, 
«  quia  ego  iocutus  sum,  dicit  Adonai  Dominus.  » 
Ubicumque  juxta  Septuaginta  secundo  ponitur,  Do- 
minns,  Dommu^, primum  (^)nomen  tetragrammaton 
est  (nin^)  quod  proprie  ad  Deum  pertinet,  et  ineffa- 
biiedicitur:  secundum  commune  (Sn)  quod  saepe 
in  hominibus  invenitur.  Quomodo  autem  Tyriae  ur- 
bis  sub  Ggura  navis  primum  divitia;,  deinde  ruina 
planctusque  descriptus  est :  sic  ad  principem  Tyri 
primum  sermo  fit  prophetalis,  quod  erectus  sit  per 
superbiam,  nec  bene  abusus  opibus  quas  habe- 
bat:  deindeluctus  et  lamentatio,  de  quantis  bonis 
ad  mala  quanta  pervenerit.  Primum  igitur  prima 
dicendasunt.Scriptum  estin  Isaia(/5a.  iv)ad  regem 
Babylonis  Nabuchodonosor,  quod  se  Dei  potentiffi 
coaequarit,  et  in  tantam  elatus  sit  arrogantiam,  ut 
auderetdicere  :  Super  sidera  ccbU  ascendam,  et  ero 
similis  Altissimo,  Paecipitatusque  de  solio,  meruit 
audire :  Quomodo  cecidit  Lucifer  qui  mane  oriebatur  f 
Et  de  Pharaone  in  hoc  eodem  propheta :  Mea  sunt 
flumina,  et  ego  feciea{lnfra  xxix,  9).  Et  deprincipe 
Tyri,  quod  elato  corde  dixerit  arroganter :  Deus  ego 
sum,  et  in  cathedra  Dei  sedi,  sive  in  habitaculo  Dei 
habitavif  cum  sit  homo,  et  non  Deus.  Qus  quam- 
quam  videantur  vires  humanae  fragilitatis  excedere 
et  non  tamhominum  verba  essequam  iosanientium 
dsmonum,  tamen  hyperbolen  debemus  accipere, 
quodintantumintumuerint,etnescierintmensuram 


(a)  Victor.et  detrahentfTidim  etVulg.  edH.ita  legit, 
et    onat  Hebraeum  TinVet  Graec  xaTaSifiajojji    je* 

{b)  Immoalterum,sive  secundum  tetragrammaton 
est,  primum  vero  commune  :  nec  porro  dubito,  quin 
sitmendum  hocce  veterum  librariorum  incuriaeascri 
bendum,qui  numericas  notastemere  commutarunt. 
Su«  enim  rect<E  scriptionis  ipsefidejussor  Hierony- 
mos  est  in  hoc  ipsoGsmmentario  paulo  superiussub 
init.  cap.  vi:  Qmndo,  luquit,  duo  Domini  Domini 
juncla  sunl  nomina :  prius  commune  est,  secundum 

Patiol.  XXY, 


proprie  Dei,  quod  appellatur  Silipri^zoy,  id  est,  ineffa^ 
D  bili,  et  quod  scriptum  fuit  in  lumina  aurea,  quse  erat 
in  fronte  pontificis.  Atquo  haec  certe  in  Ezechielis 
prophetia  perpetua  obtinet  consuetudo  ;  sed  non 
ignoramus,in  aliis  interdum  libris^praecipue  autem 

inPsalmispassim  tetragrammaton  praeponi  zihAdUh 
nai :  qu8p  causa  cst,  cur  inpropositoHieronymiano 
textu  nihil  mutemus.  Vide  quae  infrainHomiliaa^ 
et  120rigenis  in  huac  ipsumprophetam  annotamus. 


t 


267 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


268 


snam,  SM  ut  elati  fclicitatc  soeculi,  ct  rcgni   po-  A  alterius  ju88ionependere,quali8  nupepHeraclianus 


tentia,  dum  prssentia  bona  putant  essc  pcrpetua, 
homines  se  esse  nescierint,  et  xternum  sibi  impe- 
pium  vendicarint.  Licet8ubtypoprincipum,regum, 
et  singularum  (.4/.  singularium)  urbium,vel  provin- 
ciapuro,  potestates  adversaria;  demonstrentur,  de 
quibus  scribit  et  apoatolus  Paulus  :  Non  est  fwbis 
ptigna  adversum  camem^  ei  sanguinem,  sed  confra 
principeSyetpote.^tates  rectoresquetenebraram  istarum^ 
et  spiritualia  nequitix  in  cwiestibus(Ephes.  vi,  12). 
Et  in  alio  loco  :  Sapientiam  loquimur  intcr  perfectos : 
Sapientiam  vero  non  mundi  huju^,  neque  principum 
sseeuli  istius,  qui  destruuntur  (l  Cor.  ii,  0).  Et  iterum 
de  sapicntia  disputans,  ait,  quamnullus  de principi- 
bus  hujusmundicognovit.  Sienim  cognovissentjium- 


fAl.  Hcradianus)  in  Africa  fuit,  erccti  sunt  mente 
tyrannicacontra  regem  etDominum8Uum:ut  intoto 
opbe  dispersi,  sub  nominibus  idololatriee,  deopu  m 
pilii  nomina  assumerent,  etinflati  supepbia,  in  judi- 
cium  diaboli  inciderent  et  laqueum.  Dequo  etSal- 
vator  locutus  in  Evangelio  est:  Vidi  Satanam  quasi 
fulgur  cadentcm  de  cwlo  (Luc,  x,  18). 

(Vers  11  seqq.)  Et  fnctus  est  sermo  Domini  ad 
me,  diccns :  Fili  hominis,  leva  planctum  super  regem 
Tyri,  et  dices  ei :  llxc  dicit  Dominus  Deus  :  Tu  signa" 
culum  similUudinis,  plenussapientias,  et  perfectus  de- 
core:  in  deliciis  paradisi  Deifuisti,  Omnis  lapispretio- 
susy  operimentum  tuum:  sardius^  topazius,  et  jaspis, 
chrysolythuSjOnyx,  et  berillus.sapphirus^carbunculus. 


quam  Dominum  glorix  crucifixisxent  (/   Cor.    ii,  8).  p  et  smaragdus.  Aurum  opusdecortstui.etforaminatua 


In  Danielis  quoquc  prophctia  pcrspicuc  legitur, 
Ppinceps  Ispaelitici  populi  Michael,  etprinceps  Gra}- 
ciae,  ppincepsque  Pcrsarum  (Dan.  x).  Et  Moyses 
apertius  scribit  in  Deuteronomii  Cantico  :  Quando 
dividebat  Altissimus  gentes,  et  disseminabai  filios 
Adam,  constituit  terminos  nationumj  juxfa  numerum 
angelomm  Dei  (Deut.  x.xxn,  8) ;  sive  ut  mclius  ha- 
betup  in  Hebpaico  :  juxta  numerum  filiorum  hraei. 
Et  facta  csl  pars  Doinini  popijins  ojus  Jacob.funi- 
culus  hiTrcditatis  ujus  in  israel.  Ncc  mirabunur  in 
papte  contraria  pcasiinos  regcs  in  typo  pr.evarica- 
torum  prcTcedere  principiuni.  cuni  optimos  rcgcs 
David,  et  Salomoncm,  et  Josiam,  ct  patriarchas, 
ac  ppophetas,  in  figura  Domini  Salvatoris  prajces- 
sisse  doceamus.  Igitur  juxta  utramquc   intelligen- 


in  die  qua  conditus  es,  prxparata  sunt,  Tu  Cherub  ex- 
tctitus  et  proiegenSf  et  posui  te  inmonte  sanctoDei,  In 
mcdio  lapidum  ignitorum  ambulasti :  perfecius  inviis 
tuis,  a  die  condiiionis  iu(E:donec  inventa  est  iniquUas 
in  te.ln  muiiiiudine  negot iaiionis  tux  repleta  iunttn- 
teriora  tua  iniquitale,  et  pcccasii,  etejecitede  monU 
Dei,  etperdidi  ic,  o  Cherub,  protegens  de  medio  lapi^ 
dum  igniiorum. Et tcvatumest  cor  tuum in  decoreiuo: 
pcrdidisii  sapirniiam  inpulchriiudine  tua[\u\g,  ttiam 
indc<oreiun  .  in  terram projcci  ic :  iinte  faciem  regum 
dcdi  te.  ut  ct*rnercnt  te.  In  multitudine  iniquitatum 
tuaruw  ci  iniquiiate  ^^0  ncgotiationis  tux  pollnisti 
sanciificationeyn  iuam,  Producam  ergo  ignemdemedio 
tui,  qui  comedat  te,  ct  dabo  te  in  cinerem  supbr  terram, 
in  conspcctu  omnium  videniiumtc.Omnesquivtderini 


tiam,  regum  paritcr  superborum   et   apostatarum  C  te  in  gcntibus;  obstupescent  super  te.  Nihilifadus  es^ 


ppincipum,  quaj  scripta  sunt,  disseramus.  Ait  ergo 
(Al,  Cum  sit,  ait) :  Licet  in  mcdio  maris,  et  insula; 
tenearis  angustiis,  plus  dicam,cum  sis  homo,  ct  hu- 
mans  capnis  fragilitate  circumdatus,tumorc  cordis 
elatus,  in  solio  Dci,  in  codHs  tc  habilare  arbtiralus 
es.  Simulquequia  jactas  sapientiam,  in  tantum  ut 
pegni  tui  homines,  Salomonemffinigmatibusprovo- 
capent :  numquid  sapientior  es  Danielo,  qui  Dei 
gratia  vicit  omnes  magos  et  hariolos,  S99  ct  nunc 
in  Babylone  sapientissimus  cst  ?  Sive  ita  intelligen- 
dum  :  Etiam  si  sapientior  sis  Daniele,  qui  omnium 
confessione  sapientissimus  cst,  et  divitiarum  ac  po- 
tentiae  magnitudinc  Dei  te  cupias  potentia;  coaequarc : 
tamen  capieris  ab  adversariis,  ct  urbc  perdita,mul- 


et  non  eris  in  pcrpetuum  LXX  :  Et  factus  esi  sermo 
Domini  ad  me,  dicens  :  Fili  hominis,  sume  planctum 
supcr  principem  Tyri^  et  dices  ei :  llxc  dicit  Dominus 
Dcus  :  Tu  signacuium  similitudinis,  plenus  sapieniiat 
ct  corona  decoris :  in  dcliciisparadisi  Dei  fuisti,  Omni 
lapide  bono  circumdatus  es:  sardio  et  topiizio,  etsma- 
ragdOjCt  carbunculo:  etsapphiro^etjaspide,et  argento^ 
et  auro,  et  ligurio^  et  achatey  etamethysto  et  chrysoti- 
tho,  et  beriilo,  ci  onycUino,  et  auro  replesti  thesauros 
tuos,  et  horrea  tua  in  te,  a  die  quaconditus  es^para- 
verunt  cum  Cherub  uncto  (a)  a  DeOy  et  habitante  in  ia» 
bernaculOy  dedi  te  in  monte  sancto  Dci :  factus  es  in 
medio  lapidum  ignitorum.  Fuisii  immaculatus  in  dte- 
bus  iuis^  a  die  qua  crcatuses  :donec  inventxsunt  ini- 


tis  confodieris  vulncribus  :  et  uUranon  dices,  Deus  j)  quitates  in  te,  a  multitudine  negotiationistux  replesti 


ego  sum  :  sed  doctus  interitu,  hominem  te  esse  co- 
gnosces,  non  Dcum.  Sin  autem  volucrimus  princi- 
pem  Tyri  eamdem  disccrc  potestatem,cui  a  Dco  tra- 
dita  est  «psa  civitas,  sivc  provincia,  illud  assuma- 
mus  testimonium.  Ego  dixij  dii  estis,  et  lilii  Excelsi 
omnes.  Vos  autem  sicut  homincs  moricmini,  et  sicut 
unus  de  principibus  cadetis  (Psal,  lxxxi,7).  Traditaj 
enim  illis  sunt  ad  regendum  provinciae  quasi  judi- 
cibus  ab  Imperatorc.  Qui  obliti  honorem  suum  ex 

(a)  Voccs  a  Deo,  innuit  Victorius,  superflu»  sunt, 
quae  nec  Uebraice  habentup,  nec  Gpajcc.  Tum  illae, 
uncto,  et  habitante  in  tabemacuio,  desunt  hodie  in 


cellaria  tua  iniquilate,  et  peccasti,  et  vulneratus  es  a 
monte  Dci,  ci  adduxit  ie  Cherub  ohumbrans  demedio 
lapidum  ignitorum  .Elatuyn  estcor  tuumindecore tuo  : 
corrupta  est  discipiina  tua  rum  decore  iuo.Proptertnul' 
titudinem peccatorum  tvorum  in  tcrram  projeci  te  :  in 
conspcciuregumdedite,utdehoncstareris. Propter  mul' 
titudincmpeccaiorumtuorum^efiniquitatesnegotiationi 
tuxcontaminavisancta  tua.El  educam  ignem(b)in  medio 
tuijiic  devorabitte.Et  dabo  te  iucineremsuperterram  m 

Gpaeco  :  vppum  exstitipse  olim,  conj.ci  cx  Hebpaico 
polest,  et  Hieronymi  Commentario.^ 
(b)  Viotop.   de  medio  tui^  et  Qpseco  ix  [xi^o^  90'j, 


269 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  IX.  CAP.  XXVIII. 


270 


conspeciu  omnium  videniiumte,el  omnes  qui  noveruni  A.  33!S  habere  se  jactant.  Quo  sermoDe  demonstrat, 


te  in  gentibuSfContristabuniursuperte.Perditiofactus 
es  :  el  non  eris  ultra  in  saeculum.Qma.  ditimud,qui  sit 
princeps  Tyri,et  quomodocorruerit  per  superbiam, 
lamentationes  ejus  super  pristina  gloria  cognosca- 
mus.Primum  commonetur  quid  fuerit,ut  doleat  se 
perdidissc  quod  habuit.  Tu  inquit,  signaculum  si- 
militudinis  ;  juxta  illud,  quod  proprie  de  Salvatore 
dicit  Joannes  Evangelista;  Hunc  enim  Deussigna- 
vit  Paler  {Joan.  vi,  27).  Et  de  hominibus  :  Signa- 
vit,  quoniam  Oeus  verax  est  {Joan.  iii,  33).  Et  in 
Psalmis  :  Signatumestsupernos  lumen  vultustui, 
Domiae  {Psal.  iv,  7).  Et  in  alio  loco  :  Charissimi, 
Qunc  fililDei  sumus,etnec  dum  331  apparuitquid 
faturi  sumus.  Scimus  quoniam  cum  apparuerit,  si- 


nequaquam  hominem  esse  de  quo  scribitur,sed  con- 
trariam  fortitudinem,quaB  quondam  in  Dei  paradiso 
commoratasit:  licet  Judaei  hocperTporov,  qu»  ap- 
pcllatur  uT.ep^oXi^  dc  Hiram  rege  Tyri  aestiment 
prophetari.  Cui  autem  dicilur :  In  deliciis  paradisi 
Dei  fuisti,  sive  iactus  es,  quid  habuerit,  ostendit, 
quidve  perdiderit.  Porro  quod  habitationi  paradisi 
copulatur,omnislapispretiosus  operimentum  tuum, 
sive  coUigatio  tua,et  circumdatio,  sardius,  topazius, 
etjaspis,  chrysolithus,  etonyx,  et  berillus,  sapphi- 
rus,et  carbunculus,  et  smaragdus,  sive,  ut  in  LXX, 
diverso  ordine  nominibusquealiis,duodecimlapides 
continentur,hoc  observandum  est,  non  omni  lapide 
pretioso  regem  Tyri  fuisse  circumdatum,sive  oper- 


miles  ei   erimus  (I  Joan.  iii,  2).  Unde  et  ad  Deum  p  tum,  et  ut  Symmachus   transtulit  vinctum  atque 


dicitur  :  Quis  similis  erit  tibi?  {Ps.  xxxiv,  10). 
Aliud  estenim  similitudo,aliud  aequalitas.Unde  sa^- 
Tissima  hseresis  est,  qusQ  in  Christo  tantum  Patris 
similitudinem  confitetur^aufert  naturam.Nosautem 
in  FlUo  non  solum  similitudinem  dicimus,sed£qua- 
litatem.Propterea  enimeumpersequebantur  Judaei : 
quia  Don  solum  8olvebatsabbatum,sed  et  aequalem 
se  faciebat  Deo  {Joan,  v).  Ubi  autem  aequalilas  est, 
ibi  eadem  natura  unaquesubstantia.  Hoc  est  illud 
qaod  de  similitudine  loquituret  .\postnlus  :  Filioli 
mei^quos  iterum  parturio  :donec  Chrislus  formctur 
in  vobis  {Galat.  iv,  19),  ut  recipialis,  videlicet  si- 
milttudinem  ejus,  quam  vestro  vitio  perdidistis.  Et 
quia  in  Latinis  codicibus  pro  signaculo,  resignacu- 


constrictum  .-sedomnemlapidem  quemhabuit  prin- 
cepsTyri,fuisse  pretiosum.  \lioquin  multisuntpre- 
tiosilapides  quos  in  praesenti  loco  Scriptura  non  no- 
minat,  chalcedonius,  sardonyx,  chrysoprasus,  hia- 
cinthus,  crystallus  quoque,  et  pretiosissimum 
margaritum.Sed  ct  Aquila  etSymmachus  ac  Theo- 
dotio  in  praesenti  loco  multum  inter  so,  et  LXX 
Interprctcs  non  solum  ordine,8ed  et  numero  discre- 
pantatqueuominibus.InApocalypsiquoqueJoannis, 

ubi  de  vivis  lapidibus  Jerusalcm  exstructa  memora- 
tur,paululum  in  extremispartibusordinecommuta- 
tOjiidem  in  fundamenlis  eju»  ponuntur  lapides,  ita 
ut  portae  illius  crystalli  lumine  scribantur  aedificatae 
{Apoc.  xxi).  Sed  ct  in  pectore  pontificis,  per  qua- 


lumlegitor,  dum  xaxo^Xco;  verbum  e  verbo  expri-      ^^^^  ^^^j^^g  j^  Rationali  {Exod.  xxviii),  iidem  la- 


mens,  qui  inlerpretatusest  juxta  Septuaginta  trans- 

lationem  aLTzo^pi^^i^inoLfid  est,  resignaculum  posuit. 

Unde  quidam  sicintelligunt,quod  signaculum  Deiet 

figuram  quae  velut  in  cera  mollissima  expressa  sit, 

rex  Tyri  resignaverit  atque  perdiderit,ut  pro  signa- 

cnlo  recentresignaculum,nequaquam  habensiraagi- 

nem  etsimilitudinem  Dei,  juxta  quam  et  primus  ho- 

mo  conditus  est,  dicente  Deo  :  Faciamus  hominem 

ad    imaginem  et  similitudinem   nostram  {Genes.  i, 

26).  Et  notandum,  quod   imago  tunc  facta  sit  tan- 

tum,  similitudo  in  Christi  baptismale  compleatur. 

Et  coQseqoenter  ei  cui  dictum  est;  Tu  signaculum 

similitudinis,  jungitur,  plenus  sapientia,  perfectus 

decore,  sive,  corona  decoris.  Ubi  enim  similitudo 

Dei  est,ibi  ct  plenitudo   sapientia3,  et  perfectus  dc- 


pides  describuntur,  et  in  humeris  ejus  duo  lapides 
onychinijin  quibusduodecim  patriarcharum  scripla 
suntnomina,  quosverus  pontifex,  dequo  scriptum 
est:  Tu  es  sacerdos  in  aBternum,secundumordinem 
Melchisedech  {Ps.  cix,  4),  portat  in  pectore,  por- 
tat  in  humeris,  ut  in  duodecim  lapidibus  apostolo-  ^ 
rum  numerum  ;etin  duobus  utriusque  Teslamenti 
sacramcntademonslret,quorum  unus  Joannes  Evan- 
gelista  recubuit  in  pectore  eju8,ut  hauriret  fluenta 
sapientiae,etpossetdicere:In  principioerat  Verbum, 
et  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum  : 
hoc  erat  in  principio  apud  Deum  (Joan.  i,  1,  2). 
Isti  sunt  vivi!apide8,dequibusaedificaturEccIesia,ot 
333  dc  quibus  scribit  Apostolus  Petrus  :  Si  credi- 


cor,  sive  quasi  diversis  floribus  ornata,  atque  com-  D  distis,  quia  ^uavis  est  Dominus  :  ad  quem  acceden- 
posita  corona  virtutum,  quam  proprio  studio  auget 
diligeDS^dum  naturae  bonum  nutritindustria,et  ne- 
gligens  minuit,  juxta  illud  quod  in  Proverbiis  sub 
figura  mulieris  pulchrae,  et  male  moratae  dicitur : 

Sicut  inauris  in  naribus  porcae,  sic  mulieri  male 

morate  pulchritudo  (Prov.  xi,  22).  Sequitur  :  In 

deliciis  paradisi  Dei  fuisti :  pro  quo  in  Hebraico  ha- 

betar  idbn  {rvj)  quod  et  Geneseos  narrat  historia. 

Eden  autem  vertitur  in  delicias.  Et  pulchre  ad  dis- 

tinctionero  paradisum  Dei  nominat^utostendatesse 

et  contrarium  paradisum  non  Dei,apud  eos  qui  ve- 

ritttem  mutant  mendacio  {Rom,  i),  et  par&disum 


tes  lapidcm  vivcntem,ab  hominibus  quidem  repro- 

batum,  a  Deo  autcm  clectum  honorabilem,  et  ipsi 

sicut  lapides  viventes,  acdificamini  domus  spiritua- 

Ics  in  Sacerdotium  sanctum,  ofTerre  spirituales  vi- 

ctimas  placentcs  Deo  perJesum  Christum :  quoniam 

dicit  Scriptura  {Isa.  xxviii.  IG) :  Ecce  ponam  in  Sion 

lapidem  angularem,  electum,  pretiosum,  et  qui  cre- 

dit  in  eo,  non  confundetur  (I  Petr.  ii,  3  etseqq.).  Su- 

per  quo  et  vas  electionis  pari  voce  consentit,  dicens : 

super  aedificati  in  fundamento  apostolorum  et  pro- 

phetarum,ipso  anguIarilapideChristo  Jesu  Domino 

nostro,  in  quo  omnis  aedioatio  construQtai  creaoit 


271 


S.  EUSEBII  HlERONYMl 


yii 


intemplumsanctura  (a)  Dei  {Ephes,  ii,  10).  Hi  sunt 
lapides^  de  quibus  et  in  alio  loco  legimus  :  Lapides 
sancti  volvuntur  super  terram  instar  rotarum  {Zach, 
IX,  16),paupulum  tangenteshumum,  et  volubilitate 
saa  ad  ccelestia  festinantes.  De  quibus  et  Scriptura 
commemorat :  Ecce  ego  praeparo  carbunculum  lapi- 
dem  tuum  :  et  fundamenta  tuasapphirum,et  ponam 
propugnacula  tua  jaspidem,ct  portas  tuas  {b)  lapide 
crystallo,et  murum  tuum  lapidibus  electis  :  et  om- 
nes  niios  tuos  doctos  a  Deo,  et  in  multa  pace  filios 
tuos,etin  justitiaajdificaberis  {Isa.  liv,  11-13).  Su- 
per  quo  quid  nobis  videretur,in  ejusdem  prophetffl 
explanationibus  diximus.De  hujuscemodi  lapidibus 
et  vigesimus  psalmus  canit :  Domine,  in  virtute  tua 
laetabiturrex,  etsuper  saiutare  tuum  exuUavit  ve- 
hementer.  Desiderium  animse  ejus  tribuisti  ei,  et 
voIuntatelabiorumejusnonfraudastieum.Quoniam 
prsvenisti  eum  in  bcnedictionibus  dulcedinis  :  po- 
suisti  in  eapite  ejus  coronam  ds  iapide  pretioso 
{PsaL  XX,  1  seqq,),  Istae  sunt  margaritas  propheta- 
rum  etapostolorum  qua;  comparatione  Ghristi,  om- 
nes  venundantur  in  Evangelio  {Matth.  xiv),  ut  ema- 
tur  pretiosissimum  margaritum,et  iapsisde  quo  Za- 
charias  scribit,  quod  septem  habeat  oculos,  id  est, 
septem  gratias  Spiritus  sancti  {Zach,  iii  ei  iv).  Lege 
Isaiam.  £t  ponitur  per  apostolum  Paulum  in  fun- 
damento  Ecclesise,  super  quo  sdificentur  aurum, 
argcntum^  et  lapidcs  pretiosi  (l  Cor,  iii) :  quorum 
colores  atquo  naturas  cteificientias  singulorum,non 
est  hujus  temporis  dis8erere,sed  proprium  volumen 
de8iderant:itautinEzechieI,  ct  inExodo,  etinApo- 
calypsi  et  in  Isaia,  S34  sibi  omneslnpides,  et  lapi- 
dum  ordines  comparati,magnam  et  legenti,  et  disse- 
renti  faciantquaestionem.  Super  quibus  et  virsan- 
ctus  Epiphanius  episcopus  proprium  volumen  mihi 
prffisens  tradidit.  Et  xxxvii  liber  Plinii  Secundi,  Na- 
turalis  Historiae,  post  multiplicem  omnium  rerum 
scientiam,de  gemmis  et  lapidibus  disputat.  Ad  quo- 
rum  notitiam  diligens  a  nobis  mittendus  cst  lector. 
PorroSymmachiinterpretatio,istumprincipemTyri, 
quasi  pretiosissimum  monile  lapidibus  scribit  csse 
distinctum.  Denique  auri  tympanum  vocat,  in  quo 
nflxi  sintlapides.UndeetjuxtaHebraicumsequitur : 
Aurum  opus  decoris  tui,ctforamina  tua  in  diequa 
conditus  es,  praeparata  sunt.  Pro  quo  posuere  Se- 
ptuaginta :  Auro  replesti  thesauros  tuos  et  apothecas 
tuas,  ad  sensum  mentemque  referentes,  quod  cogi- 
tatio  ejus  divinis  patuerit  sacramentis,  et  congrega- 
verit  sibi  divitias  spirituales,  dc  quibus  Dominus 
prscepit:  Thesaurizate  vobis  thesauros  in  coclo : 
ubi  nec  serugo,  nec  tinea  demolitur,  ncc  fures  effo- 
diunt  etfurantur.  Ubi  est  enim  thesaurus  tuus,  ibi 
est  et  cor  tuum  (MaUh.  vi,  21).  Iste  est  thesaurus 
ab8Conditu8,do  quo  et  in  Evangelio  loquitur :  Simiie 
est  regnum  ooclorum  thesauro  absconditio  in  agro, 
quem  qui  invenerit,abscondit,et  prs  gaudio  suo  va- 

(a)  Victorius,  sanctum  in  Damino, 
{b)  Idem f  lapides  crystalli  et  muros  tuos  lapides  ele- 
clos  :ad  textum  LXX,  utquc  concinnior  Latina  lo- 


A.  dit ;  et  vendit  omnia  quas  habet,  et  emit  agrum  il- 
lum  (/6irf.,  13).  Apothecae  autem  sunt,  sivehorrea, 
de  quibus  in  alio  loco  scriptum  est :  Benedict^eapo- 
thecaetuae,  etreliquicetuae  {Deut,  xxvm,  5).  {c)  Post 
haec  dicitur,  juxta  Hebraicum  :  Tu  Gherub  extentus 
et  protcgens,  subauditur  arcam  Dei  et  propitiato- 
rium,  veljuxtaSeptuaginta,  quod  ipse  cum  Gherub 
unctus  sitet  creatus.  Ex  quo  ostenditur  ad  homi- 
ncm  urbis  TjTiae  principem  hoc pertinere  non  posse : 
sed  ad  sanctam  quondam  et  praecipuam  fortitudi- 
nem,  quaj  urbis  Tyriae  princeps  posita  sit.  Et  posoi 
[Al.  additur  te],  inquit  in  monte  sancto  Dei ;  haud 
dubium  quin  paradisum  significet,  ad  quem  post 
ccclum  tertium  Paulus  apostolus  raptum  esso  se  di- 
cit  (l  Cor,  xii).  Cherub  aulem  genere  masculino,  nu- 

|v  mero  singulari :  et  plurali  dicuntur  Gherubim,  qui 
interprotantur  scientiae  multitudo :  super  quibusre- 
qnicscit,  et  scdet  Deus,  et  hoc  curru  utitur,  dicente 
propbeta  335  ad  eum  :  Qui  sedes  super  Gherubim, 
manifestare  {Ps.  lxxix,  2.).  Et  in  alio  loco:  Ascen- 
dit  super  Gherubim,  et  volavit  :  volavit  super  pen- 
nas  ventorum,  {Ps.  xvii,  11).  Iste  autem  Cherub, 
sive  creatus  cum  Gherub,  extentus  et  protegens  sa- 
cramcnta,  posilus  est  in  monte  sancto  Dei,  de  quo 
crebro  diximus.Et  Paulusapostolus  loquitur,  si quis 
tamen  ad  Hebraeos  Epistolam  suscipit :  AccesslBtis 
adSionmontem  etcivitatemDei  viventis,  Jerusalem 
coelestem,  et  miliia  angelorum  {Hebr,  xii,  22).  Vel 
certe  mons  sanctus  Dei,  paradisus  (ut  diximus)  fn- 
telligendus  est.AmbuIavit  quoque  in  medio  ignito- 
rum  lapidum,  dequibus  scriptumest:  Qui  facit  an- 

C  gelos  suos  spiritus,  etministros  suosignem  urentem 
{Ps.  Giii,  ^i).  Et  non  solum  Deus  qui  vocaturignis 
consumons,  fenum,  ligna,  stipulamque  consumat 
{Dcut.  iv) :  sed  et  angeli  qui  vocantur  igniti  lapides, 
spirituque  ferventes.  Unde  et  Dominus :  Ignem,  in- 
quit,  veni  mittere  super  terram,  et  quam  volo  ut 
ardeat  {Luc.  xii).  Quodque  sequitur:  Perfectus  in 
viis  tuis  a  die  conditioni8tuae(pro  quo  posuere  LXX : 
Fuistiimmaculatus  in  diebus  tuis,  a  dic  qua  condi- 
tus  es),  donec  inventa  est  iniquitas  in  te,  ostendit 
omnem  creaturam  bonam  a  Deo  conditam,  et  per- 
fectam  habuisse  virtutem,et  per  hoc  principem  quo- 
que  Tyri  fuisse  immacuiatum,  ut  dcinccps  macula 
non  natura3  sit,  sed  voiuntatis.  Donec  inventa  est 
iniquitasin  te.  InventaaDeo,  quae  in  tbesauris  pec* 

j)  toris  tui  per  superbiam  et  abusionem  potestatis 
quam  accepcras,  tenebatur  inclusa.  In  multitudine 
quoque  negotiationis  ejus  replcta  sunt  interiora  il- 
lius,sive  cellaria,  iniquitate.  Dum  enim  multa  con- 
quirit,  et  non  est  confentus  scientia  quam  accepe- 
rat,  nec  potestale  qui  prappositus  erat,  replevit  cel- 
laria,  ct  interiora  pcctoris  sui :  ut  saturatus,  et  in- 
crassatus  calcitraret  contra  Creatorem  suum.  Mao- 
ducavit  enim  Jacob,  ct  saturatus  est,  et  recalcitra- 
vit  dilectus,  incrassatus  et  impinguatus,  et  diiata- 

cutio  sit. 
(c)  In  Vatic.  ms  „;)orro  guod  dicitur^ 


S7S 


COMMENTARIORUM  IN  EZBCBIELEM  LIB.  IX.  CAP.  XXVHI. 


374 


tus,  et  dereliquit  Oeum  qui  feccrat  cum  {Deut.  xixii,  \  scriptum  esl :  Omnes  adulterantes  quasi  dibanus  cor^ 


15).  Et  de  corde  procedunt  cogitationes  pessimffi 
(Matih.  XV,  -19) :  propter  quaa  dicit  Deus  :  Peccasli, 
et  ejeci  te  de  monte  Dei,  sive  vulneratus  es  a  monte 
Deiy  quod  legentes,  timere  compellimur.  Si  enim 
Cherub  extentus  et  protegens,  positus  in  monte 
sancto  Oei,  et  in  medio  338  ignitorum  lapidum 
perfectus,  et  immaculatus,propter  multitudinem  ne- 
gotiationis  replevit  interioria  sua  iniquitate,  et  pec- 
cavit,  et  ejectus  est  de  monte  Doi,  hoc  cst,  de  habi- 
taUone  paradisi,  sive  vulneratus  a  monte  Dei,  qui 
perspicue  Christus  intelligitur,  aut  certe  in  monte 
Dei  coDstitutus  et  habitans,  a  semetipso  vulneratus 
e8l,et  conscientis  compunctus  malo,  dum  se  intel- 
ligit  babitatione  montis  indignum  :   quid  de  nobis 


da  eorum  (Osee)  De  quo  igne  loquitur  et  Isaias : 
Ambulale  in  lumine  ignis  vestri,  et  in  flamma  quam 
succendistis  {Isai,  l),  ut  foras  egrediens,  devoret 
possidentem,  juxta  illud  quod  in  eodem  Isaia  scri- 
ptum  est :  {b)  Devoravilsicut  fenum  materiam  {Isai  v). 
Indie  illa  exstinguentur  montes,etcolIe8,et8aitus, 
et  devorabit  ab  aniioa  usque  ad  carnes.  Hunc  ignem 
qui  alienus  appe]latur,Nadabet  Abiu  ad  altareDo- 
mini  obtulerant,  et  idcirco  divino  igne  consumpti 
sunt  {Levit,  x).  Unde  et  Moyses  ait :  Hoc  est  ver- 
bum  quod  dixit  Dominus:  In  his,  qui  appropinquant 
mihi  sanctificabor.  SanctiGcatio  autem  Dei  est  poB- 
na  peccantium.  Post  haec  dicilur:  Et  dabo  te  inci- 
nerem,  ut  omuia  quae  superaedificasti,  malae  con- 


cstimaDdum  est?  Propter  quod  dicitur  ei:  Et  per-  p  scientis  tus  ignis  absumat.  Qui  cum  debueras  re- 


didi  te,  Gherub,  protegens  de  medio  lapidum  igni- 
tomm :  ut  nequaquam  inter  ignitos  lapides  consi- 
steres,  sed  perires.  0  ipse  Gherub,  sive  Gherubim 
(a}qui  te  protegebat,  eduxi  te  de  mediolapidum  igni- 
torum  :  juxta  illud  quod  et  dcAdam  scriptum  est: 
fljecit  Adam,  etconstituiteum(///.  Gherubim)con- 
tn  paradisum  deliciarum  {Genes. in,  24).Gausasque 
reddit,  cur  cducius  sit,  sive  projectus  de  medio  la- 
pidum  ignitorum.  Elevatum  estenim  cor  tuumin  de- 
eore  tuo  :  dum  tuum  putas  esse  quod  Dei  est.  Unde 
et  apostolus,  stimulum  carnis  et  angelum  Sataiiae 
tccepisse  sedicit,  qui  eum  colaphizaret,  ne  rovela- 
tionum  magnitudine  superbiret,  et  in  judicium  inci- 
deret  diaboli  (II  Cor,  xii).  Et  idcirco  corrupta  eat  in- 
qoity  doctrina  tua  cum  decorc  tuo,  sivc,  perdidisti 


quiescere  in  sabbato,  et  nequaquam  opus  facere 
servile,  ligna  in  sabbato  collegisti :  ut  haberet 
quod  in  pectore  tuo  devoraret  incendium.  (c)  Per- 
det  quoque  omnia  mala  opera,  convertcns  in  cine- 
rem,  ut  ignis  noxius  penitus  extinguatur,  ui  om- 
nes  conspiciant  et  obstupescant  perisse  regem  Ty- 
rium,  et  nibili  factum  esso,  non  in  multis  saeculis, 
sed  in  uno,  vel  certe  in  perpetuum,  ut  impleatur 
illud  quod  scriptum  est :  Non  parcam  tibi,  et  non 
miserebor,  Solent  Hebraei  intercaeteras  fabulassuas 
etgenealogiasatqueinterminabiles  quaestiones,  hffio 
contra  Uiram  regem  Tyri  dicta  intelligere,  cum  a 
Salomone  usque  ad  Ezechielm  anni  sint  plurimi, 
quos  eo  tempore  homines  non  vixisse  perspicuum 
est :  et  sic  pronuntiare^  quasi  per  ironiam  propheta 


lapientiam  tuam  in  decore  tuo:    ut  dum  plus  vis  C  ad  eumJoquatur :  Numquid  tu  es  signaculum  simi- 

liludinis  Dei,  plenussapientia,  et  perfectus  decore : 
tu  cunctis  ornatus  lapidibus,  tu  Gherub,  vel  crea- 
tus  cum  Gherub  :  cum  econtrario  peccaveris,  et  in 
cinerem  dissolvendus  sis?  Adduntque  fabulse  suae 
miraculum,  ut338  contra  Scripturam,  immosine^ 
Scripturse  auctoritate,  dicant,  Hiram  mille  vixisse 
annis.  Verum  haec  quam  violenta  sit  interpretatio, 
absque  nostro  judicio  prudens  lector  intelligit. 

(Vers.  20  seq.)  Ft  factus  estsermo  Domini  ad  me, 
dicens :  Fili  hominis,  pone  (sivo  obprma)  faciem  tuam 
contra  Sidonem,  et  prophetabis  de  ea,  et  dices:  Hacc 
dicit  Dominus  Deus  :  Ecce  ego  ad  te,  Sidon,  {d)et  gUh 
rificabor  in  te  (sive  in  mcdio  tui) :  et  scient  quia  ego 
Dominus,  cum  fecero  in  ea  (sive  in  te  judicia^  et  san^ 


quam  condituses,  et  magissapere  quam  a  Deo 
aceeperas,  etiam  id  perderes  quod  habebas,  et  pro 
polchritudine  atquedoctrina,  deformitas  te  et  stulti- 
tia  possideret :  unde  in  terram  projectus  es,  qui  ante 
habitabas  in  monte  Dei.  De  quo  et  Isaias  scribit : 
Qaomodo  cecidit  Luoifer,  qui  mane  oriebatur  {Isa, 
nv,  12)  ?Et  Salvator  in  Evangelio :  Videbam,  inquit, 
Satanam  quasi  fulgur  de  coelo  cadentem  {Luc.  \), 
Quod  et  Jeremias  loquitur  ad  Jerusalem.  Quomodo 
d>scuravit  Dominus  in  ira  sua  filiam  Sion  :  projecit 
de  ccbIo  in  terram  gloriam  Israel  {Thren,  u,  1)  ?  Pro- 
jeetuB es autem  inconspectuomnium  regum,  uttuo 
terrereDturexemplo,velbonornmregum,quorumcor 
in  manuDei  est  (Prat'.  xxi),  vel  maIorum,quorum  re- 


giiaosienditdiabolusSaIvatori(il/a//A.  iv):  quioccu-  j)  ctificatus  fuero  inte  (siveni  ea).  Et  immitiam  ineam 


remnt  regi  Babylonio,  dicentes:  Et  tu  captus  es  sicut 
DOBy  atque  internos  reputatus  es.  Quamobrem  et  pol- 
lait8aactiOcationem337suam  quam  habucratquan- 
do  habitabat  in  monte  et  conversabatur  iu  medio  igni- 
torom  lapidum.Sequitur:  Producamignem  inmedio 
tet  qui  devoret  te.  Istum  ignem  in  Tyri  regis  corde 
soccenderat  ille  cojus  ignita  sunt  jacula,  et  de  quo 

(a)  Rescribit  Victorius  qui  protegebaSy  arcam  enim 
et  propitiatorium  Gherubim  protegebant. 

(if)  Idem  mavult  devorabit:  cum  tamen  in  Grasco 
nt  in  instanti  odtYexai,  devorat. 

{c)  Penes  Ra&anum :  Prodest  quoque  omfiia  mala 


(sive  in  te)  pestilentiam^  et  sanguinem  in  plateis  ejus 
(sive  tuis) :  et  corruent  interfecti  (sive  vutnerati)  in 
mcdio  ejus  in  gladio  (sive  in  gladiis)  per  circuitum,  et 
scient  quia  ego  Dominus,  Et  non  erit  ultra  domui  /<- 
rael  otfendiculum  amaritudiniSf  et  spina  dotorem  infS' 
rens  undique  per  circuitum  eorum  quiadversantureis 
(sive  qui  fecerint  contumeliam) :  et  scient  quia  ego 

opera  converti  in  cinerem,  etc, 

{d)  Victorius  gtorificabor  inmedio  tui {sive  in  te)et 
scieniy  etc.  Ct  mox,  sanctificatus  fuero  in  ea  fsive  in 
te),  Nam  in  te  LXX  interpretatio  est,  ev  aoi,  eam- 
que  adeo  Hieronymianee  subjicit. 


97$ 


S.  EUSBBII  HIERONTMI 


376 


Dominus  Deus:  Hxc  dtcit  Domtnus  Deus :  Quando  A  minatur?  Ecce  ego  ad  tc  ipse  veniam,  et  gloriflca- 


congregavero  domum  hrael,  de  populis  (sive  de  gen- 
tibus),  in  guibus  dispersi  sunt,  sanctificabor  in  eis  co- 
ram  gentibus.  Et  habitabunt  in  terra  sua^  quam  dedi 
servo  meo  Jacob^  et  habitabant  in  ea  securi  (sive  in 
spe):  sedificabunt  domos,  et  ptantabunt  vineaSf  ei 
habitabunt  con/identer  {sive  inspe)  cum  fecero  judicia 
in  omnibus  quiadversantur[\M\g,  Eddxt cis]percircui- 
tum  (sive  fecerint  eis  contumeliam) :  ct  scient  quia 
ego  Dominus  Deus  eorum.  Quodque  sequitur  juxta 
LXX :  Et  tu  Deuspatrum  eorum,  in  Hebraico  non  ha- 
betur.  Consequenter  autem  post  Tyrum,  sermo  fit 
ad  Sidonem  ;  unius  enim  utraque  urbs  provincia3 
est.  Et  in  Evangelio  Tyrus  et  Sidon  pariter  nomi- 
nantur :  Si  in  Tyro  et  Sidone  factx  essent  virtates 


bor  in  te,  cum  te  interfecero,  et  scient  omnes  qui 
vixerint,  quod  ego  sum  Oominas,  cum  tibi  reddi- 
dero  qucB  mereris:  mittamque  pestilentiam,  et  san- 
guincm  in  plateas  tuas.  Eecteque  plate®  dicantur 
Sidonis;  Lata  enim  et  spatiosa  via  est  quse  ductt  ad 
mortem  (Matth.  vii).  Et  corruent  interfecti  qui  male 
8teterant,g)adioper  circuitum  :  illogladlo  quem  ve- 
nit  Dominus  mittere  super  terram,  ut  male  juncta 
dissociet,  et  sciant  qui  remanserint,  quod  ipse  sit 
Dominus.  Cumque  340illi  cessaverint,  nequaquam 
ultra  erit  ofTendiculum  amaritudinis,  etspinadolo- 
ris  compungens  et  vulnerans  populum  Dei.  Omnia 
autem  haec  dicuntur  contra  adversarias  potestates, 
quod  in  extremo  tempore  deleantur,  et  sit  stema 


quse  factas  sunt  [Al.   fuerunt]  in  te  {Matth.  xi,  21).  n  securitas,  quando  congregaverit  Dominos  domom 
Unde  et  Ghanansa,  cujus  filia  a  dffimonio  vexaba-      Israel,  eos  qui  sensu  cemunt  Deum  :  et  sanctifica- 


tur  quia  egressa  estde  finibusTyri  etSidonis,quod 
postulaverat,  impetravit  {Ibid.,  15).  Praedicit  au- 
tem  sermo  divinus  quod  a  Babyloniis,  ei  ipsa  ca- 
piendasit  Dominus:cumjudicaveriteam,et  sanctiH- 
catus  fuerit  in  ilia,  et  fameeam  ac  pestilentia,  gla- 
dioque  consumpserit:  itautcorruatinplateisillius, 
et  nequaquam  ultra  sit  inoirondiculumpopulo  Dei, 
SS9  ncc  eos  frequenter  impugnet.  Cum  autcm  hoc 
factum  fuerit,  revertatur  populus  Israel,  quosin  di- 
versas  disperserat  nationes,  in  terram  suam,  et  san- 
ctificetur  in  eis,  nequaquam  ut  in  Sidone  in  malam 
partem,  sed  in  bonam,  cum  eis  misertus  fuerit,  et 
habitaverintin  terra,  quam  dedit  patri  eorum  Jacob, 
et  habitaverint  securi,  et  in  Domino  confidentes,  et 


tus  fuerit  ineis,  etcomplebiturilludquodscriptum 
est:  Sancti  estote^  quoniam  ego  sanctus  sum  {Levit. 
XIX,  2).  Et  habitaverint  in  terra  sua,  de  qua  et  alibi 
legimus:  Crcdoviderebona  Domini  in  terra  viventium 
{Ps.  XVI,  13).  Quam  dederat  Jacob,  qui  priorem 
supplantaverat  fralrem,et  primitiva  ejus  memerat 
accipere.  Et  habitabunt  in  ea  securi,  sive  in  spe,  et 
ffidificabunt  domos,  plantabuntque  vineas,  ethabita- 
bunt  secundo  in  spe,  juxta  illud  quod  legitur  in 
Isaia :  Qui  ablactati  estis  a  lade^  qui  ahdracU  ab 
ubere,  tribulationem  super  tribulationem  exspectate^ 
et  spem  super  spem  (Isa  ix).  iCdiflcabunt  autem 
domos,  quas  et  in  Evangelio  sdificat,  qainonsuper 
arenam,  sed  super  petram   fundamenta  constituit 


ffidificaverint  domos,  etplantaverintvineas,cumsua  ^  {Matth.  vii).  De  quibus  scriptum  est:  Nisi  Domintu 

promissa  compleverit :  cttunc  cognoscant  quod  ip- 

se  sit,  Dominus,  cujus  promissa  fiirmissima  sunt. 

Quod  multi  ad  tempus  relorunt  Zorobabcl,  Ezr»,  et 

Neemiffi,  quandoreversusestpopuluslsrael,  ethabi- 

tavit  in  terra  Judsa.  Aliivero  in  ultimotemporeet  in 

milleannis  sperantessc  complendum.  Porro  secun- 

dum  intelligentiam  spiritualem,  hic  nobis  sensus vi- 

detur.  Sidoni  interpretantur  i'^mi/om,de  quibus  et  in 

Psalmisscriptum  ost :  Anima  nostra  sicut  passer  erep- 

ta  est  de  laqueo  venantium  {Psal.  cxxiii,  7).  Et  in  Pro- 

verbiis:   Oculus  meretricis    laqueus  est    peccatoris 

{Prov.  XXIII,  27).  Sunt  autem  et  in  bonam  partem 

his  contrarii  venatores,  de  quibus  scribit  et  Jere- 

mias :   Ecce  ego  mittam  piscatores  et  venatores,  qui 


stdificaverit  domum^  in  vanumlaboraverunt qui sedi^" 
cant  eam  {Ps.  cxxvi,  1).  Et  in  Exodo,  juxta  Septoa- 
ginta:  Quia  timebant  obstetrices  Dominum,  fecerunt 
sihi  domos  {Exod.  i,  21),  et  multa  hujusmodi.  Cam 
autem  fecerit  Dominus  judicium  contraeos  qai  ad- 
versantur,  sive  contumeliisafnciuntlsraelincircai- 
tu:  tunc  omniscreaturacognoscet  quod  ipse  sitDomi- 
nuSy  cujus  vera  judicia  sunt,  et  justificata  in  semet- 
ipsis. 

(Cap.  XXIX.  —  Vers.  k  ,2.)  /n  anno  decimo  (sive  juxta 
LXX,  duodecimo).  in  decimo  rw^w^tf  (sive  juxta  Hebrai- 
cum y{a)duodecimo)t  inprima  (sive  una)  mensisdie^fa- 
ctum  cst  verbum  Doinini  ad  me,  dicens  :  Fili  Iiominis^ 
p0ne(8\weoblirmafariemtuamcontraPharao7iemregem 


venentur  vosdeomni  colteet  monte  (Jerem.  xvi,  46):  D  ^QVV^U  ^^  prophetabis  de  eo^  et  de  ^gypto  universa 


quos  et  Dominus  mittit  ad  piscandnm,  et  facit  eos 
depiscatoribus  piscium,piscatorcs  hominum  (Matth. 
iv).  Unde  et  viculus  Petri  et  Andre®  hoc  appellatur 
vocabulo:  Bethsaida  cnim  in  lingua  nostra  inter- 
pretatur,  domus  venatorum.  Adversum  hos  igitur 
pessimosvenatores,  Dei  sermodirigitur,  et  impera- 
tur  prophetffi,  ut  ponat  sive  obfirmet  facicm  suam 
contra  Sidonem,et  nequaquam  fluctuetomni  vento 
doctrinie:  sed  in  veritateconsistentjinterficiatsuos 
venatores.  Quae  suntergoquffi  Sidoni  Dominus  com- 


loqu£riSy  etdices:  llaecdicit  Dominus  Deus.PoBi  Sido- 
nem,  qus  et  ipsa  in  Phoenicis  littore  constituta  est, 
sermo  fitad  prophetamdecimoanno  captivitatisre- 
gis  Joacim,  etduodecimo  mense^  et  una  die  mensis:, 
ut  ponat  faciemsuam,  siveobflrmet  contra  Pbarao- 
nem  regem  ^Egypti,  et  loquatur  de  eo,  et  de  univer- 
sa  iEgypto,  sive  ad  omnem  yEgyptum :  ex  alia  enim 
parte  Judffis  in  eodem  littore  constitutai¥)gyptipro- 
vincia  est  341  et  quffi  illi  ventura  sint,  propbetet. 
Sin  autem  oportet  de  numeris  aliquid  dicere»  quem 


B(a)  Hebrajus,  uinS  luy  D^J'»27n  nu3n,  in  decimOt  in  duodecima  die  mensis.  Confer  comment.,    infhi. 
cap.  30. 


m 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIBLEM  LIB.  IX.  CAP.  XXIX. 


»78 


lecum  babeat  inter  decem  dies  una:  unde  et  in  prin-  A  iuorum  squamis  (sIyc  pennis)  tuis,  et  exiraham  ie  de 


cipio  Geneseos  non  est  dictum  :  Facium  est  vespere 
etmane  dies  prima^  sed  una  {Gen.  i),  ut  eamdem 
diem  revolvi  semper  doceat :  eumdem  ordinem  in- 
ter  decem  decadas,  hoc  est,  centenarium  numerum 
decimus  numerus  possidebit,  quod  ad  victimam 
agnus  assumitur,  ut  immoletur  dic  quartadecima, 
atque  hoc  modo  usque  ad  milie  etdecem  millia,et 
centom  millia,  et  ultra  per  decadas  suas  numero- 
mm  ordo  procedit.  Post  decimum  autem  annum^ 
mensis  duodecimu?  ponitur,  utperfectusduodecim 
tpostolonim  ac  prophetarum  (qui  in  uno  volumine 
eontinentar)  numerus  demonstretur.  Porro  juxta 
LXX,  decimus  mensis  qui  Hebraice  appellatur  te. 
BKTH  (rQT2),  et  apud  iEgyptios  xuSt,  apud  Romanos 
Joiitiartiu  dicitur,  eo  quod  apud  illos  anni  sit  janiia 


medio  fluminum  tuorum  :  et  universi  pisces  tui,squa' 
mis  tuis  adhaerebunt.  Et  projiciam  (sive  deponam) 
(a)  ie  velociter  (sive  in  desertum) :  ei  omnes  pisceitflU'' 
minis  tui,  super  faciem  ierrae  (sive  campi  tui)  cade-s 
Nec  colliyeris,  neque  congrcgaheris :  bestiis  terrse  et 
volatilibus  cceli  dedi  te  ad  devorandum,  Ei  sdent  om- 
nes  habitatores  ^gypti,  quia  ego  sum  Dominus:  pro 
€0  quod  fiictus  es  (sive  fuisii)  baculus  (si\evirgaarun- 
dinem)  domui  Israel,  quando  apprekenderuni  {siwe  ap" 
prefiendii)  te  manu  sua[V\x\g,\jdieeisua],et confractus 
es,  ei  laccrasti  omnem  humerum  eorum,et  innitentibus 
eis  super  te,  comminaius  est  et  dissotvisti^siweconfre- 
gisti)  omnes  reneseorum,  Studiobrevitatis  editionem 
utramque  miscemus,  ubi  non  mullum  inter  se  di- 
screpant.  Alioquin  ubimagnadiversitas  est,  utram- 


omni  calore  snblato  hiberni  frigoris  conlinet  pri^-  ''  que  proponimus.  Dicit   autem  contra  Phaiaonem 


dpatum.  Hoc  de  numerisdizisse  sufOciat.  Cacterum 
flliid  vel  maxime  requirendum  est,  utrum  ipse  sit 
Pharao  qui  in  Exodo,  et  Isaia,  et  Jeremia,  et  Eze- 
ehiely  muitisque  aliis  in  locis,  utin  Gantico  Canti- 
conim  nominatur  :  Equitatui  meo  in  curribus  Pha- 
rwRis  assimilavi  ie  proxima  mea  {Cant,  i) :  an  alius 
atqae  alius  ?  Videturque  mibi  non  esse  unus,  sed 
apad  iEgyptios  hoc  vocabulo  demonstrari  regiam 
dignitatem,  sicut  apudRomanos,  caesares  et  augusti 
nges  eorum  appellantur  a  primo  Caio  Cacsare,  et 
lecuudo  adoptivo  ejus  Octaviano,  qui  postea  Au- 
gastus  estnominatus  :etapud  Syros,  Antiochi,apud 
PfersaSt  Arsacids,  apud  Philisthiim,  Abimelech,  el 
post  Alezandrum  in    ^Egypto   Ptoiemasi   usque  ad 


principem  ^Egypti^  et  sub  figura  ejus  magnam  lo- 
quitur  potestatem,  cui  ^Egyptus  tradita  est  ad  re- 
gendnm,  et  nihilominus  superbit  contra  Greatorem 
suum,  sibi  dominationem  terrae  vendicans,  et  se 
colendam  ^gyptiis  gentibus  tradens.  Loquiturque 
juxta  situm  provincis,  quasi  ad  regem,  quod  in 
Niii  inundatione  conOdat,  et  pluvias  de  coelo  non 
magnopere  desideret,auctoremque  sui  seipsum  pu- 
tet,  vel  fluvios,  hoc  est,  8itopj)^a<:,  et  rivosNili  a  se 
factos  jactitet.  34S  Non,  inquit,  Angelum  mittam 
sed,  0  draco  magne.  qui  cubas  et  resides  in  medio 
Huminum  tuorum,  ipse  ad  te  veniam  puniendum. 
Ausus  es  enim  dicere :  Meus  est  Nilus  fluvius,  et 
ego  mei  conditor  sum :   vel,  ipsc  feci  flumen,  quo 


Ckopatram,  qua  victa  apud  Actium,  ^Egyptus  Ro-  C  omnis  iEgyptus  irrigatur.  Gumque  venero,  ponam 


mana  est  facta  provincia.  Ergo  in  praesentiarum  ad 
WBum  unumquemlibet  regem  iCgypti  sermo  fit 
Oomini,  qui  interpretatur  otajjxEoajTr;;,  interfector 
ndelicet  et  lacerator,  el  gladio  cuncta  concidens  et 
dmdens.  Quod  juxta  mysticos  intellectus  reforen- 
dom  est  ad  eam  potestatem,  cui  subjecta  est  i^gy- 
ptoa.  Nunquam  enim  homo  auderet  dicere  :  mea 
sont  ZAIt  flumina,  et  ego  feci  illa,  nec  draco  ap- 
peflaretur  magnus,  et  sedens  in  medio  fluminum 
iooram  ;  ^gyptus  autem  Hebraice  appeliatur  mes- 
lAiM  (D^ITD),  et  in  linguam  nostram  vertitur  sx^^^" 
fe-jra,  cioafi^^tori^videlicetet  iribulanseo^,  qui  sibi 
sabditi  suntiet  non  dimittens  oculos  ad  coelum  le- 
we  sed  juxta  Evangelium  et  exemplum  mulieris 


frenum  in  maxillis  tuis :  sive  constringam  laqueis 
os  tuum,  quo  magniflce  loquebaris,  etomnessocios 
ac  duces  tuos,  quos  pisces  vocat,  adhaerere  faciam 
penuis,  vel  squamis  tuis,  ut  extractus  e  flumine, 
projiciaris,  sive  deponaris.Nimium  enimte  extule- 
ras  in  deserto.  Et  cades  super  faciem  campi,  vel 
terras  tuae,  eo  quod  ^gyptus  campestris  provincia 
sit.  Nec  colligetur  cadaver tuum,  nec  congregaberis, 
id  est,  nequaquam  sepeliris,  sed  bestiis  et  volati- 
libus  cobU  dabo  te  devorandum,  ut  cum  hsc  viderint 
in  te  ib)  mea  judicia  perpetrata  habitatores  /Cgypti, 
cognoscant  quod  ipse  sim  Dominus.  Haec  autemtibi 
eveDiKnt,quoniam  populummeum  Israeltuo  auxilio 
decepisti,  ut  nequaqnamin  Deo  creatore  suo,sed  in 


iUias,  quam  decem  et  octo  annis  diabolus  incurva-  ^  te  confiderent.  Fuisti  eis  baculus  arundineus  juxta 


TtnX,  semper  ad  terrena  demergens  (Luc,  xiii). 
VideamuB  igitur  quae  sit  comminatio  contra  Phara- 
OQem  et  omnem  iEgyptum. 

(Vers.  3  seq.)  Ecqp  ego  ad  ie,  Pharao  rex  jEgypti, 
ineo  ma^e^  qui  cubas  (sive  sedes)  in  medio  flumi- 
man  iuarum,  el  dicis:  Meus  est  fluvius,  et  ego  fcci 
memaipsum  (sive  eos),  Ei  ponam  fretium  (sive  ia- 
fiMm)inmaxillis  iuis,  et  aggluiinabopiscesfluminum 

(a)  Victor.  ie  in  deserium  (sive  velodttr)  ei  omnes 
fisces,  etc.  ;  ^  eo  scilicet  quod  veiociier  twv  LXX 
Tersio  ait,  qui  reddiderunt,  4v  Tdyst.  In  deserlum 
mo  Hieronymi  exHebr.  nnaTOTI»  oscque  adeo  ilii 


Isaiam  (Isai,  xxx),  vel  virga  vacua,  et  calamus  fra- 
gilissimus,cui  innitentescassumdeprehendere  prsB- 
sidium,ita  ut  incumbentibus  illis  frangereris,et  la- 
cerares  humerum,  ct  manum  qua  tenebaris,etdum 
in  te  securisunt,  comminuerentur  omnes  lumbi  eo- 
rum  cadentium  in  terram,  et  pro  auxilio  acoipien- 
tium  vulnera.  Hsoautem  per  metaphoram  dicuntur 
quasi  ad  regem  ^gypti,  eo  quod  et  ipsa  provincia 

praeponenda.  Eadem  ratione  mox  legit :  Prq  eo  quod 
fuisti  (sive  factus  es)  baculus  arundineus  (sive  virga 
arundinea)  domuif  etc. 
(b)  Apud  Raban.y  meo  judicio  perpetrata. 


m 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


280 


nequaquamadversaria  fueritlsracli,sed  dummagna 
promittit,  a  Dei  eos  auxilio  separaret.  Draconem 
autem  juxta  anagogen,  contrariam  potestatem  saepe 
legimus.  Unde  et  Pharaodicitur  oiajy.£oaffTT,;,quod 
,  a  Deo  separet  atque  sejungat,  et  ^gyptus,  id  est 
MESRAiM  (D^13PD),  in  iribulantes  et  affligenles  verti- 
tur,  eos  videlicet  quos  sibi  potuerit  subjugare.  Iste 
draco  est  praevaricator,  de  quo  Job  plenissime  lo- 
quitur  {Job,  xl,  41).  Et  in  Psalmis  scriptum  est :  Tu 
confregisU  capita  draconis,  dedisli  etim  in  escam  po- 
pulis  jElhiopum  {Ps.  lxxiii,  14).  Et  draco  magnus 
ad  comparationem  minorum  draconum  dicitur,  de 
quibus canitur in  psalmo :  Tu confrcgisti capita draco- 
num  in  aquis  (Ibid.)  Kt  in  aiio  loco  :  344  Hoc  mare 
magnum  et  spatiosum  manibus,  Illic  reptilia  quorum 
non  est  numerus :  animalia  pusilla  cum  magnis,  illic 
naves  pertransibunt :  Draco  isie  quem  formasti  ad  il- 
ludendum  ei{Ibid.,  ciii,  25  seqq.)  De  quo  et  in  alio 
loco  dicitur  :  Ipse  est  rex  omnium  qui  in  aquis  sunt, 
etprincipium  figurationis  Domini,  qui  factus  esty  ut 
illuderetur  ab  Angelis  ejus  {Job.  xli,  24,  sec.  LXX) 
Sedet  autem,  sive  cubat,  in  medio  fluminura  suo- 
rum,  non  unius  fluminis,  sed  multorum,  quae  in 
diversis  hasresibus  accipimus,  per  quas  fluxit  in 
.^gyptum  saeculi  istius,  et  irrigavit  animas  seduc- 
torum,  non  pluviis  de  cgdIo  venientibus,  sed  de 
terra  aquis  turbidis,  quas  bibere  non  prohibct  Je- 
remias  dicens ;  Quidtibi  et  vix  ^yypti,  ut  bibas  aquam 
Geon  {Jerem.  xi,  18)  ?  Pro  quo  in  Hebraico  sioa 
(nnu)  scriptum  est,  quod  verbum  in  a(]uas lurbidas 
transferlur  atque  cmnosas.  Ut  autem  intelligamus 
quffi  sint  iEgyptii  draconis  flumina,  ex  contrariis 
scire  poterimus.  Dominus  ioquitur  de  fluminibus 
suis :  Qui  credit  in  me^  flumina  de  ventre  ejus  fluent 
aqu3B  vivas  {Joan.  vii,  37).  Et  a«i  Samaritanam  :  Qui 
biberit  de  aqua  quam  ego  d^Aero  ei^  nm  sitiei  in 
sstemum  :  sed  fiet  in  eo  fons  aqux  salientis  in  vi- 
tam  asiemam  (Ib.  iv,  13,  14).  Ista  sunt  flumina  de 
cgdIo  venientia,  de  quibus  David  canit :  Fluminis 
tmpeius  Ixtificat  civitaiemDei{Ps.  xlv,  4) :  haud  du- 
bium  quin  Ecclesiam  signiflcet.Gonsideremusergo 
quae  draconis  pcena,  quodve  supplicium  sit.  Sequi- 
tur :  Et  ponam  frenum^  vcl  laqueum  in  maxillis  tuis. 
Gui  simile  est  iliud  Job  :  Adduces  auiem  draconem 
in  hamo,  et  pones  capistrum  circa  nares  ejus.Confidit 
quod  iniroeai  Jordanis  in  os  ejus  :  in  ocuio  suo  susci^ 
piet  illum.  Perforabii  autem  nares  ejus  armilla,  et 
labia  illius  (Job^  xl,  19).  Ponit  autem  Dominus  in 
maxillis  draconis  istius  frenum,  et  perforat  iabia 
ejus  atque  constriogit  armilla3  circulo,  quando  per 
Ecclesiasticos  viros,  qui  in  Scripturis  sanctis  eru- 
diti  sunt,  imponit  et  silentium,  et  universa  per- 
versitatis  dogmata  dissolvuntur.Agglutinatquepis- 
^  ces  fluminumejuspennisipsius,velsquamis,quibu8 
haeretici  per  superbiam  ad  alta  festicant,  ut  et  ipsi 
vincti  cum  dracone,unum  cum  eo  corpus  efflciant, 
et  copulentur  ei  vel  in  erroris  consortio,  vel  io  pce- 
nae  similitudinc  :  quomodo  qui  adhopret  Domino^ 
unus  spiritus  est  (I  Cor.  vi.  17).  Neque  vero  unum 


A  S45  h&Let  flumen  draoo  ^Egyptius,  sed  muita  flu- 
.  mina,  quibus  irrigat  iEgyptum  humiiem  atque  de- 
jectam  nihil  in  se  habentem  montium:  nec  aquas 
Siloe  quae  vadunt  cum  silentio,6ed  turbidas  et  cos- 
nosas  {Isa.  viii).  Unde  et  extrahit  eum  Dominusde 
medio  fluminum  suorum,utnequaquameisincubet, 
nec  sedeat  in  eis  .  et  omnes  pisces  squamis  illius 
adhdcreant,  pro  quaiitate  vitiorum  per  totumcorpus 
draconis,  vel  capiti,  vel  ventri,  vel  caudae,  etextre- 
mis  partibus  adhaerentes:  ut  extracto  dracone, 
pisces  quoque,qui  adhaercnt  ei,  pariter  extrahan- 
tur.  Et :  Projiciam  te,  inquit,  in  desertum,  ut  ne- 
quaquam  reperiasquos  decipias.Vel  certedeponam 
te  do  culmine  superbiae  tuae,  et  deponam  velociter, 
juxta  illud  Apostoli :  Deus  autem  pacis  conteral  Sa- 

Tk  tanam  sub  pedibus  vestris  veiociter  (Rom.  xvi,  20)  ; 
ut  dracone  contrito  atque  deposito,  pisces  quoque 
fluminis  illius  deponantur,  et  cadat  auctor  crimi- 
num,  qui  prius  staro  se  arbitrabatur,  et  in  toto 
orbe  discurrere.  Cadat  autem  super  faciem  terrs 
suae,  ad  quam  de  ccelo  praecipitatus  est,  ut  nequa- 
quam  ultra  in  haereticorum  Ecclesiis  colligatur,n6- 
que  congregetur,  sive  sepeliatur  in  his  qui  credide- 
rint  ei,  cum  ab  eo  fuerint  liberati,  sed  deturad 
devorandum  bestiis  terrae,  et  voiatilibus  coeli.  Bes- 
tiis,  de  quibus  scriptum  est :  Ne  tradas  bestiis  ani- 
mam  confitentem  tibi  (Ps.  lxxiii,  19).  Et  voiatilibus 
cceli,  quae  juxta  viam  sementem  comedunt,  et  a 
salvatore  interprctantur  esse  diaboli  (McUXh,  xiii). 
Non  solum  enim  princeps  malitiae,  sed  et  discipuli 

^  ejus,  diaboli  nominantur,  juxta  illud  quodde  Juda 

^  diciiuv:  Nonne  ego  vos  duodecim  elegi,  et  unus  de 
vobis  diabolusest  (Joan.  vi,  71)?  Coeli  autem  vo- 
cantur  volatilia,  quia  sibi  sublimiarepromittuntyUt 
postquam  draco  cum  piscibus  suis  depositus  fuerit 
atquo  projcctus,et  traditus  ad  devorandum  bestiia 
terrds,qua3  nihil  in  se  habent  mansuetudinis»  ethis 
qui  circumferunturomni  vento  doctrinae  (Ephes.  iv), 
tunc  inlelligant  omnes  habitatores  islius  ascull, 
quod  ipse  sit  Dominus.  Omnis  autem  causa  poena- 
rum  est,  quod  frustra  domui  Israel  promisit  auxi- 
lium,  et  fuit  ei  virga,  vel  baculus  arundineus,  va« 
cuus  et  inanis,  nihilque  in  se  babens  plenitudiais, 
quia  non  poterat  dicere:  Nos  auiem  omnes  de  ple^ 
niiudine  ejus  accepimus  (Joan.  i,  ^16)  ;cum  Scriptura 
praeceperit :  S48   Non  apparebis  in  conspectu  Do- 

D  mifii  Dei  tui  vacuus^  aut  inanis  (Exod.  xxiii,  15). 
Quod  autem  non  debeamus  ab  iEgypto  auxilium 
postulare,  et  alibi  Scriptura  testatur :  VcB  eis  qui 
descendunt  in  /Egypium  ad  auxilium  (Isa.  xxxi,  1). 
De  istiusmodi  baculo  arundineo  et  Rabsaces  frustra 
exprobrat  Ezechiae  regi  Judae  dicens  :  Ecce  confidis 
in  virga  arundinea  atque  confracta  isia,super  jEgypto: 
cui :  jui  innixus  fuerit,  ingreditur  in  manum  ejus. 
Sic  est  Pharao  rex  yEgypti  omnibus  [Al.  et  omnes]  qui 
confiduni  in  eo  (Isa  xxxvi,  6).  Et  ille  quidem  de 
justo  rcge  montiebatur  ista  commemorans,quiinter- 
prelatur  multus  poculOj  Inebriatus  enim  erat  de  au- 
reo  calice  Babylonis,  et  idcirco  quee  sua  er&nt. 


981 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  IX.  CAP.  XXIX. 


282 


ingerebat  populo  Dominum  confitonli.  Ilic  vero  ex-  A 
probratur  Pharaoni,  quod  fuerit  domui  Israel, 
virga,  sive  baculus  arundineus,  vanum  eis  et  fra- 
gile  et  cito  comminuendum  auxiiium  repromittens. 
Ut  autem  scire  valeamus,  qui  sit  baculus  arundi- 
neus,  super  quo  domus  larael  confidere  non  debeat, 
ex  contrario  baculo  et  virga  Domini  intelligere  po- 
terimus,  de  qua  ad  Dominum  dicltur:  Virga  tuael 
baeulus  tuus,  ipsa  me  consolala  sunt  (PsaL  xxii,  4). 
Hanc  virgam  habuit  et  Aaron,  qu(B  dracones  ^gy- 
ptios  devoravit,  et  quando  percussit  aggeres  Nili, 
et  C^naiphes  in  tota  JEgy^io  generatae  sunt  (Exod, 
VII,  vui).  Moyses  quoque,  juzta  LXX,  cxlendit  hanc 
virgam,  et  levtnrit  in  coelum,  et  Dominus  induxit 
veDtum  austrum  supcr  terram  toto  illo  die  et  tota 
nocte,  et  mano  levavit  ventus,  et  adduxit  locustas  n 
saper  omnem  terram  ^Egypti.  De  hac  puto  virga 
scribi  et  in  Numerorum  libro,  quod  floruerit,  et  nu- 
ces  sive  amygdalas  germinarit  {Num,  xvii}.  Hano 
habebat  et  Apostolus  cum  dicebat :  Quid  vuUis^  in 
virga  veniam  ad  vos  (I  Cor.  iv,  21)  ?  Et  qui  Pascha 
celebrabant,  baculos  tenebant  manibus,  sine  quibus 
imbecillitatem  humani  corpcris  sustentantibus,  car- 
nes  agni  comedere  non  poterant.  Hecc  est  virga  de 
radice  Jesse,  super  quam  septem  spiritus  requieve- 
rnnt.  Sed  non  talis  Pharao,  nec  baculus  ^Egypti  et 
virga  arundinea  quae  decipit  apprehendentes  se,  et 
lacerat  humeros  eorum,  id  est,  fortitudinem.  £t 
quicumque  super  eam  fuerit  innixus,  dissolvuntur 
lumbi  ejus  et  stare  non  potest :  nec  accinctus  reni- 
bos  Pascha  celebrare.  Quod  his  congruit,  quorum 
scrutatur  corda  et  renes  Deus.  C 

(Vers.  8  seqq.)  347  Propterea  harc  dicit  Dominus 
Deus  :  Ecce  ego  adducam  super  te  gladiujny  et  interft- 
dam  de  te  hominem  et  jutnentum,  Et  erit  terra  JEgy- 
pti  in  desertum  {slve  perditio)  et  (a)  solitudo :  et  scient 
quia  ego  sum  Dominus :  eo  quod  dixerit  (sive  dixeris) 
fluvius  meus  est,  et  egofeci  eum  (sive  fluvii  mei  sunt, 
et  ego  feci  iltos).  Idcirco  ecce  ego  ad  te  et  ad  flumina 
tua :  daboque  terram  jEgypti  in  solitudines,  gladio 
dissipatam  (sive  disperditam)  a  turre  Syenes  (sive  a 
Jiagdalo  et  Syene)  usque  ad  terminum  jEthiopiae. 
Non  transibit  per  eam  pes  hominis,  ncquc  pes  jumenti 
gradietur  in  ea,  et  non  habitabifur  guadraginta  annis, 
Daboque  terram  ^gypti  desertam  in  medio  terrarum 
desertarum,  etcivitates  ejus  in  medio  urbium  subversa- 
rum  erunt  [Vulg.  el  erunt]  desolatx  quadraginta  an-  D 
nis.  Et  dispergam  (sive  iissetninabo)  jEgyptios  in  na- 
time*,  et  veniitabo  eos  in  terras,  Quia  hoec  dicit 
Dominus  Deus  :  Post  finem  quadraginfa  annorumf 
eongregabo  jEgyptum  (sive  jEgyptios)  de  poputis  (vel 
gentibus)  in  quibus  dispersi  fuerant,  Et  reducam  capti- 
viiatem  JEgypti,  et  cotlocabo  eos  in  terra  Phatures,  in 
ierra  nalivUatis  sux  (sive  in  terra  de  qua  assumpti 
nuil),  Et  erunt  ibi  in  regnum  (sive  principatum)  hu- 
miley  inter  regna  cxtera  erit  hnmillima  [AI.  humilti' 

(a)  Victor.^  in  solitudiriem,  ad  Hebr.  Vulgat.  edit. 
ipsiimqQe  Hieronvmum  in  commentario. 

[b)  Alibi»  (i.aY$o}A6v.  Et  forte,inquitDrusiu8,Hiero- 


mum].  El  non  elevabitur  ultra  super  naliones^  et  im- 
minuam  eos,  ne  imperent  gentibus  (sive  ne  ptures  sint 
tnter  gentes).  Nequc  erunt  uttra  domui  Israet  inconft- 
de7itia  (sive  in  spe)  docentes  iniquitatem,  ut  fugianty 
et  sequantur  eos  (sive  reducant  eos  in  memoriam  ini' 
quitatis  ut  sequantur  illos)  et  scient  quia  ego  sum  DO' 
minus  Deus.  Junge  prioribus  quas  sequuntur.  Quia 
fuisti  baculus  arundineus  domui  Israel,  et  non  so- 
lum  confractus  cs  in  manu  ejus,  sed  juxta  Isaiam 
{Isai.  xxxvi),  perforasti  manum  ejus,  et  non  lace- 
rasti  humerum,  et  ipse  comminutus  es,  et  inniten- 
tium  super  te  dissolvisti  lumbos :  idcirco  ego  indu- 
cam  super  te  hostium  gladium,  et  cum  hominibus 
jumenta  vastabo,  et  redigetur  terra  -^gypti  in  soli- 
tudines,  et  secundo  scient  iEgyptii  quod  ego  sum 
Dominus.  Nec  hoc  ero  fine  contentus;  sed  quia  in 
tantam  prorupit  blasphemiam,  ut  suos  esse  diceret 
fluvios,etomnemabundantiami£gypti:ideoetipsum 
aufcram  348  qui  sedixeratGreatorem,  etflumina 
quae  a  se  creata  jactaverat,  et  redigam  terram 
^gypti  in  longissimam  solitudinem,  et  gladio  dis- 
sipatam,  a  turre  Syene  usque  ad  terminos  iEthiopis. 
Pro  turre  quae  Hebraice  magdal  (StJD)  dicitur, 
LXX  loci  nomen  posuerunt,  ut  (b)  MaYoaXov  scribe- 
rent.  Turris  autem  Syene  usque  hodie  permanet, 
castrum  ditioni  EomansQ  subditum,  ubi  sunt  Nili 
cataractic,  et  usque  ad  quem  locum  de  nostro  mari 
Nisus  navigabilis  est.  Totam  igitur  yEgyptum  dicit 
esse  depopulandam  usque  ad  terminos  iCthiopiffi, 
quibus  extrema  ^gypti  regio  jungitur,  ita  ut  pes 
hominis  in  i^gypto  non  pertranseat,  nec  jumenta 
reperiantur  in  ea,  et  non  habitetur  per  quadraginta 
annos.  Parcitur  enim  ^gyptis,  et  quia  hospites 
quondam  fuere  Israel,  brevior  temporis  condemna* 
tio  est.  Tyrus  sabbatizavit  sabbala  sua  per  annos 
septuaginta,  et  sic  in  antiquum  statum  restituta  est. 
Gaptivitas  quoque  JudacaB,  templique  subversio, 
usque  ad  Cyrum  regem  Persarum  septuagintewcom- 
plevit  annos.  Potentes  enim  potenter  tormenta  patien^ 
tur  {Sap.  VI,  7).  Quod  autem  dicit :  Dabo  ferram 
j£gypti  desertam  in  medio  terrarum  desertarum,  Pa- 
laestinos  significat,  Idumaeos  et  Moabitas,  omnesque 
alias  regiones,  adversum  quas  supra  Propheta  va- 
ticinium  est.  Tunc  disperget,  sive  disseminabit 
^gyptios  in  nationes,  et  ventilabit  eos  in  terras.  Et 
quia  clemens  et  miserator  est  Dominus,  patiens,  et 
multarum  miserationum,  post  quadraginta  annos 
i^gypti  restitutio  est,  et  reducetur  in  antiquum  so- 
lum  universa  captivitas,  et  collocabitur  in  urbe  me- 
tropoli,  quflB  appellatur  Phatures,  ubi  orta  est,  et 
unde  profecta  est :  ita  dumtaxat  ut  pro  utilitate  sua 
amittat  antiquam  superbiam,  et  sit  in  regnum  hu- 
mile,  immo  humillima  omnium  nationum  :  ut  non 
elevetur  ultra  gentes,  nec  in  eas  habeat  imperium  ; 
sed  redacta  in  paucitatem,  nequaquam  decipiat 
domum  Israel  sui  confidentia,  nec  doceat  eos  ini- 

nymus  scripsit  magdot,  pro  magdat.  Nam  et  haeo 
vox  appellative  sumitur  pro  turri. 


283 


8.  EDSEBII  HIERONYMl 


284 


quitatem  ;  sive  redigat  eos  in  memoriam  iniquita- 
tis,  quod  deserto  Dci  auxilio,  ^Egypti  qusBsierunt  ad- 
luiniculum.  Et  haec  omnia  fient,  uttertio  cognoscant 
S<i9  ^^gypti,  quod  ipse  sit  Dominus.  Haec  brevi 
sermone  perstrinximuSjhistoriae  fundamenta  jacien- 
tes.  Nunc  allegoriae  nubilum  dissercndum  est,  et 
eadem  brevilate  vitarae  conabimur  et  hujusexplana- 
tionis  longitudinem.  Ad  draconem  sermo  est,  qui 
dixerat :  Mea  suni  flumina,  ct  ego  fecil  ea (Supra^  eod.) : 
quod  inducat  super  eum  ipse  Dominus  gladium,  de 
quo  in  Isaia  scriptum  est :  Inebriatus  est  gladius  meus 
in  coelo  :  nunc  descendet  in  terram^  ut  perdat  ex  ea  ho- 
minem  el  jumentum  (Isa.  xxxiv,  5),  quidquid  vel  ra- 
tionis  videtur  habere,  vel  simplicitatis  :  et  perdat, 
non  absolute,  sed  draconi,  ut  draconi  pereant,  etvi- 
vant  Deo,  et  fiat  ^Egypti  terra  perditio,  secundum 
superiorem  sensura,  quod  [Al,  quo,  aut  quid]  dra- 
coni  poreat,  et  post  perditionem  redigatur  in  solitu- 
dinem,  pessimum  bospitem  habere  desistens.  Et 
tunc  cognoscent  homines  et  jumenta,  et  terra  dis- 
perdita  quod  ipse  sit  Dominus :  illo  sensu  quo  in 
septuagesimo  septimo  Psalmo  scriptum  est :  Cum 
interficeret  illos,  tunc  quaerehant  eum  (Ps.  lxxvii,  54). 
Omnis  enim  qui  quaerit,  inveniet.  Dei  quidem  mise- 
picordiae  est,  ut  mundi  hujus  pereat  abundantia,  et 
.figypti  fluenta  siccentur,  immo  terra  eorum  sit  in 
Bolitudines,  et  sententia  Domini  dissipetur  a  turre 
SyenCf  quae  interprctatur  gyrus :  ut  nihil  in  se  recti 
habeat^  usque  ad  terramiEthiopum,  qui  humiles  ap- 
pellantur  :  ut  videlicet  omnis  superbia  quae  se  con- 
tra  Dei  scientiam  erexerat,  destruatur,  et  humilietur 
in  salutem  suam.  Nec  pes  hominis,  hoc  est,  ratio- 
nale  quippiam  transeat  per  ^Egyptum,  neque  pes 
jumenti  gradiatur  in  ea  :  utsimplicesquosque  non 
teneat,  quos  dimissis  hominibus,  Pharao  in  iEgypto 
tdnere  cupiebat,  Moyse  contradicente,  et  volente  ju- 
menta  quoque  de^Egypti  captivitate  liberari.E/  non, 
inquit,  habitabilur  quadraginta  annis,  qui  numerus 
semper  afflictionis  et  ponae  est.  Unde  et  Moyses,  et 
Elias,  et  ipse  Salvator,  quadraginta  diebus  jejuna- 
verunt  et  nootibus,  et  per  quadraginta  annos  popu- 
lus  eratin  solitudine,  utpostea  circu"icisus  in  Gal- 
galis,  opprobrio  et  ignominia  iEgypti  liberaretur 
(Exod,  xxxrv ;  IJI  Reg.  ix ;  Matth.  iv ;  Num,  xiv).  In 
cujus  numeri  sacramento,  et  hic  idem  propheta  pro 
tribu  Juda  quadraginta  diebus  dormitin  dextro  la- 
tere,  et  quadringintis  annis  populus  serviturus  in 
iEgyptonuntiatur(G^.vii):  qui  faciuntquadraginta 
S50  decadas,  sive  quatuor  IxaTovTdoat;.  Pluviae  quo- 
que'diluvii  quadraginta  diebus  inferuntorbi  naufra- 
gium.Justumenimerat,utquiperquatuoreIementa 
mundi,quibu8  omnia  constare  dicuntur,  dum  ea  di- 
ligitet  fovet,  Deum  offendat,  in  ipso  numero  punire- 
tur :  et  Israel  qui  peccaverat  in  sabbatum,  septem 
decadarum,  boc  est,  septuaginta  annorum  suppli- 
cium  sustineret.  Daturque  terra^gypti  deserta,  et 


A  civitates  ejus  in  medio  terrarum  et  urbium  subver- 
sarum,quae  non  sunt  extructae  de  Iapidibu8,sed  la- 
tere  et  paleis,  ut  dispergatur  ^gyptus  quae  male  sibi 
fuerat  copulata,  et  ventiletur  in  terras,  quo  scilicet 
frumentum  a  palcis  separetur,  et  quadraginta  anno- 
rum  fine  completo,  sit  restitutio  -^gypti,  et  reduca- 
tur  captivitas  ejus,  et  coliocetur  in  terra  Phatures, 
quae  interpretatur  j9af?i5  conculcatus;  ubi  panis  ille 
qui  dixerat :  Ego  sum  panis  qui  de  coelo  descendi 
(Joan,  VI,  5),  pravitate  hacretica  conculcatus  est :  ut 
cum  venerint  ad  Ecclesiam,  habitent  in  pane  con- 
culcato,  et  nequaquam  eleventur  in  superbiam,  sed 
sint  in  regnum  humile.  Et  ut  etiam  cum  restituti 
fuerint  in  pristinum  statum,  se  per  humilitatemde- 
jioiant,  quod  in  iKgypto  vixcrint,  ot  latericias  ex- 

Tk  struxerint  civitates,  et  inter  multa  regna  Ecclesiae 

.  sint  bumiles,  et  sciant  in  quem  peccaverint,  et  ul- 
tra  non  elevetur  ^Egyptus  super  Ecclesias  in  toto 
orbe  divisas,  sed  redigatur  in  paucitatem,  etpauci 
in  ea  remaneant  inter  gentes,  juxta  illud  quod  scri- 
ptum  est :  Da  iltis^  Domine.  Quid  dabis  illis  f  Da  illis 
vutvam  sterilem^  et  ubera  arentia  (Osee  ix,  4) :  ut  ne- 
quaquam  gaudeant  et  extollant  seinmultitudinem 
deceptorum,  sed  redigantur  in  paucos  :  Multi  enim 
vocati,  pauci  vero  electi  (Matth,  xx).  Et  ultra  non  de- 
cipiant  domum  Israel,  id  est,  Ecclesiam ;  nec  vanam 
eis  spem  confidentiamque  repromittant,  docentes 
iniquitatem,  ut  fugiant  Ecclesiasticam  disciplinam, 
et  sequantur  iEgyptias  voluptates.  Haec  autem  fient, 
ut  tertio  cognoscant  iEgyptii,  quod  ipse  sit  Domi- 
nus.  Quod  mihi  propterea  videtur  dici,  ut  oognitio 

C  prima  iEgyptiorum  in  carnesit,  secunda  in  anima, 
tertia  in  spiritu.  Primo,  super  terram,  secundo, 
mundi  hujus  conversatione  finita,  tertio,  post  resur- 
rectionem. 

(Vers.  17  seqq.)  S51  Et  factum  est  in  vicesimo  et 
septimo  anno,  in  pnmo,  et  uua  die  mensis,  factum  est 
verbum  Domini  ad  me,  dicens :  Fili  hominis,  Nabu^ 
chodonosor  rex  Babylonis  servire  fecit  exercitum  suum 
servitute  magna  adversum  Tyruht :  omne  caput  decal' 
vatum,  et  omnis  humerus  depilatus  est^  et  merces  non 
est  reddita  ei,  neque  exercitui  ejus  (a)  super  Tyro,  pro 
servitute  qua  servivit  mihi  adversum  eam,  Propterea 
hxc  dicit  Dominus  Deus  :  Ecce  ego  dabo  Nabuchodo- 

.  nosor  regem  Babylonis  in  terra  JSgypti,  et  auferei 
[Vulg.  accipiet]  multitudinem  ejus^etdeprxdabiturmcL. 

j)  nubias  ejus,  et  diripiet  spotia  ejus,  et  erit  {b)  in  merce- 
dem  excrcitui  illtus  et  aperi,  pro  quo  servivit  mihi  ad- 
vei'sum  eam:  dedi  ei  terram  j€ggpti,  pro  eo  quod  labo- 
raverunt  [Vulg.  laboraverit]  mihi,  ait  Dominus  Deus. 
In  die  illo  puUulabit  cornu  domus  Israel,  et  tibi  dabo 
apertum  os  in  medio  eorum,  et  scient,  quia  ego  Domi- 
nus,  Quaeritur  quomodo  post  decimum  annum  supe^ 
rioris  sermonis,  statim  vicesimus  et  septimus  pona- 
tur  annus,  et  in  ioonsequentibus  decimus  duodeci- 
musque,  et  in  extrema  descriptione  templi,  vicesi- 


(a)  Victor.,  de  Tyro,  ex  Vulg.  editione,  et  Hebrai-      servivit  adversum  eam,  dedi  ei  terram  jEgypti,  Ad 
co,  nya,  nam  It.I  Tjpou  dixerunt  LXX.  Vulgatam  editionem  et  Hebraicum  :  et  quod  prflete- 

(b)  Idem,  et  eritmeroes  exercitui  iltius,  et  operi  quo     rea  voces,  pro  et  mihi,  in  GraBCO  quoque  desint. 


385 


COMMBNTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  IX.  CAP.  XXX. 


286 


mus  quintns.  Sed  facilis  solutio  est.  Quia  enim  de  X  runt^quandoputatetEliamesseventurum.Nosautem 


iEgypto  et  superior,  et  haec  quae  nunc  dicitur,  pro- 
phetia  conlexitur,  licet  diversis  sit  facta   tempori- 
bus  :  tamen  quia  de  una  provincia   prophetatur, 
jancts  sibi  sunt.Quod  et  in  Jeremiacrebrolegimus 
nt  prspostero  ordine  tcmpora  describantur.  Prius 
enim  Sedecis  in  quibusdam  gesta  referuutur,  et 
postea  Joachim  qui  ante  eum  fuit.In  Psalmis  autem 
qaia  carmen  est  lyricum,historiaB  ordo  non  quaeri- 
tar.  Dicamus  ergo  prius  juxta  Iitcram,Nabuchodo- 
nosor  cum  oppugnaretTjrum,etarietes,machinas, 
Tineasque  eo  quod  cincta   esset  mari,   muris  non 
possetadjungereyinfinitamexcercitus  multitudinem 
jussit  saxa  et  aggeres  comportare,et  expleto  medio 
mariyimmo  freto  angustissimo,  vicinum  littus  insulas 


cornu  Doraini  super  {Al.  pro)  Christo  intelligentes, 
praesentem  carpimus  historiam.Cumque,ait,  o  Pro- 
pheta,hoc  priusfueritexpletum,S5S  tunc  aperletur 
os  tuum,etvaticinium  tuum  nequaquamdubiapro- 
missione  pendebit,8ed  cernetur  opere  perpetratum: 
ut  sciant  oranes  qui  audierunt,me  esse  Dominum, 
cujus  dixisse^fecisse  est.|  Heec  secundum  litteram, 
immo  juxta  veritatem  dicta  sint  prophetiae.  Csete- 
rum  ex  eo  quod  Nabuchodonosor  mercedem  acce- 
pit  boni  operis,intelligimu3  etiam  ethnicos,8i  quid 
boni  fecerunt,non  absque  mercedeDei  judicio  prae- 
teriri.Undeet  per  Jeremiam  Nabuchodonosorcolum- 
ba  Dei  HppeIIatur,eo  quod  adversum  populum  pec- 
catoremDei  servierit  voluntati.  Et  a(2^tu:am,inquit, 


fccit  continuum  [Alxontiguumy  Quod  cum  viderent  ^.  servum  meum  Nabuchodonosor  {Jerem,  xxv).  Ex  quo 


Tyrii  jam  jamqueperfectum,et  percussione  arietum 

murorum  fundamcntaquaterentur.quidquid  pretio- 

sum  in  auro,  argento,  vestibusque,  et  varia  supel- 

lectUi  nobiIitashabuit,impositum  navibus,(a)  ad  in- 

sulas  95%  asportavit  :  ita  ut  capla  urbe,  nihil  di- 

gum  labore  suo  inveniret  Nabuchodonosor.Et  quia 

Dei  in  hac  parte  obedierat  valuntati,  post  aliquot 

axmos  captivitatis  Tyriae,  datur  ei  iEgyptus  ;  mul- 

toque  (b)  saevior  Tyrus  iEgypto.  Illa  enim  opugna- 

bat  Jerusalem  ;  haec  vanum  pollicebatur  auxilium. 

Aliud  est  enim  spe  imbecillitatem  decipere  :  aliud 

adversum  populum  Dei  dimicare.Hocestergo  quod 

dicit  Nabuchodonosor  rex  Babylonis,  in  oppugna- 

tioDe  Tyri  suummihi  servire  fccit  exercitum;ut  im 

plerem  voluntatem  meam:Omne  caput  decalvatum 


perspicuum  est  condemnari  nos  comparatione  gen- 
tilium,  si  illi  lege  faciant  naturali,quae  nos  etiam 
scripta  negligimus.De  quo  plenissimead  Romanos 
Paulus  apostolus  disputat.Ac  ne  aliquid  praeterire 
videamur  secundum  intelligentiam  spiritualem, 
quaeriraus  ubi  hunc  numerum,  hoc  est,  vicesimum 
septimum  legerimus.In  Genedeos  libro  Scriptura 
testatur  {Genes.  vii),  sexcentesimo  anno  vitae  Noe, 
secundo  mense^vicesima  septima  die  mensis  secun- 
di,  super  faciem  terraeaquas  inductas  esse  diluvii, 
et  postea  septimo  mense  ejusdem  anni,qui  vicinus 
est  sabbato,  et  vicesima  septima  die  ejusdem  men- 
sis  septimi,aquas  cessasse  diluvii,et  sedisse  arcam 
Noe  super  montes  Ararat,  qui  inlerpretatur  Arme- 
niae.Exquo  intelligimus,medium  esse  numerumet 


et  omnis  bumerus  depilatus  est,  gestantium  copbi-  C  ad  utrumque  posse  conferri,  quando  in  hoc  et  ira 


nos  terrae  et  lapides  quiLus  radunturhumeri,et  de- 
calvatur  caput  ;  et  tamen  nec  ipse,  laec  exercitus 
ejus  aliquid  dignum  invenit  in  Tyro.Et  cum  inhoc 
mihi  servierit,  et  meam  contra  Tyrum  impleverit 
Toluntatem,  idcirco  dabo  ei  terram  iEgypti.  Quod 
quidam  dicuntsub  Nabucbodonosoressecompletum 
alii  sub  Cambyse  filio  Cyri,qui  iEgyptum  usque  ad 
iEthiopiam  vastavit,ita  utApim  interficeret,  et  om- 
nia  illorum  simulacra  deleret.Quam  ob  causam  pu- 
tant  eum  versum  in  amentiam  casu  equi,et  proprio 
pagione  confossum.Penissime  hanc  historiam  nar- 
rat  Herodotus:  ubi  et  omnis  ^Egyptus  per  pagos  et 
castella  et  vicos  describitur,  et  Nili  origo  gentisque 
Diius  populi,et  mensura  terrae  percircuitum  usque 
•d  desertum  iEthiopiaeetlittora  Magni  maris,Libia!  n 
que  et  Arabiae  confmia  demonstrantur.Causa  autem 
irs  Domini  contra  iEgyptum,  illa  cst,  quod  popu- 
lum  Dei  suo  deceperit  auxilio,  nesperaret  inDeum 
et  illom  ad  iracundiam  provocaret.  In  ilIo,inquit, 
die  quo  .^Egyptus  capta  fuerit,  pullulabit  cornu 
domus  Israel  :  haud  dubium  quin  regium  genus 
significet.  Quod  quidam  {Al.  quidem)  ad  Zorobabel 
filium  Salathiel,qui  per  Jechoniam  de  David  stirpe 
geoeratus  est,  alii     ad    ultimum    tempus   refe- 

(a)  MarsbamuSyin  Can.iEgypf,  legendum  conten- 
dit  minori  numero,  ad  insulam.  Impressam  vero 
lectioDem  mss.  editique  libriomnes,atque  ipsa  de- 


Dei  incipit  a  diluvio,  et  clementia  ejus  septimo 
mense  in  eodem  dierum  numero  demonstratur.  Et 
quia  apud  Hebraeos  mensis,  qui  apud  nos  Kalendis 
ct  Nonis  Idibusque  devolvitur,6ecundum  lunae  cur- 
sum  supputatur  :  unde  et  Graeco  vocabulo  |ir;vT),id 
est,  luna^  a  mense  nomen  acccpit,  hoc  dictum  est 
in  vicesimo  septimo  lunae  die  parum  quid  luminis 
remansisse,  ne  penitus  ira  ejus  absque  misericor- 
dia  sit.Quando  autem  totus  lunae  orbis  impletur, 
tunc  et  pascha  celebratur,  et  omnes  maximae  so- 
lemnitates.  Quod  strictim  posuimu8,ut  sciamus  in 
hoc  numero,  et  bona  et  mala  pariter  contineri.Bo- 
na  Nabuchodonosor,cujus  laboris  merces  redditur: 
mala  S54  ^gyptiis,  quorum  vastitas  nuntiatur. 

(Gap.  XXX.  —  Vers.  1  seqq.)  Et  facium  est  ver- 
bum  Domini  ad  me,  dicens  :  Fili  hominis,  prophetay 
et  dic  ;  Hxc  dicit  Dominus  Deus  :  Ulutate,  r«,  V3e 
diei  :  quiajuxta  est  dies,  et  approquat  dies  Domini, 
dies  nubis,  tempus  gentium  erit.  Et  veniet  gladius  in 
JEgypium,  et  erit  pavor  in  /Ethiopia,  cum  ceciderint 
vutnerati  in  JEgypto.,  et  ablata  fuerit  multitudo  illius 
el  destructa  fundamenta  ejus,  Mthiopia  et  Libya,  et 
Lydi,  et  omne  reiiquum  vulgus^  et  Chub^et  filii  terrx 
fssderis  cum  eis  gladio  cadeht,  Hasc  dicit  Dominus 

mum  historiae  veritas  asserunt 

(b)  In  uno  Vatic.  ms.  senior,  pre  ssevior  et  pau- 
lo  post^  spei  imbecillitaie  decipere. 


»t 


8.  EU8EBII  HIERONTMI 


288 


Deus  :  Et  corruent  fulcientes  jEgyptunif  et  destruetur  A  ecce  veniet.  Haec  dicit  Dotninus  Deus,  Et  disperdam 


superbia  imperii  ejus^  a  turre  Syenes  (Al.  Soenes] 
gladio  cadent  in  ea,  ait  Dominus  (a)  exercituum.  Et 
dissipabuntur  in  medio  terrarum  desolatarUm,et  urbes 
ejus  in  medio  civitatum  desertarum  erunt.  Et  scient 
quoniam  ego  Dominus,  cum  dedero  ignem  in  JEgypto^ 
et  attriti  fuerint  omnes  auxiliatores  ejus.  In  die  illa 
egredientur  nuntii  a  facie  mea  in  irieribus  ad  conte- 
rendam  JElhiopix  confidentiamf  et  erit  pavor  iji  ci  in 
die  jEgyptij  quia  absque  dubio  veniet.  Hxc  dicit  Do- 
minus  Deus  :  Et  cessare  faciam  multitwiinem  .Egypti 
in  manu  Nabuchonosor  regis  Babylonis  :  ipse  et 
poputus  ejus  cum  eo  fortissimi  gentium  adducenturad 
disperdendam  terram^  Et  evaginabunt  gladios  suos 
super  jEgyptum,  et  implebunt  terram  interfectis.  Et 


multitudinem  jEgyptiorum  per  manum  NabuchodO' 
nosor  regis  Babytonis  ipsius^  et  populi  ejus  cum  eo, 
pestilentes  qui  de  gentibus  missi  sunt  ad  perdendam 
terram.  Et  evaginabunt  omnes  gladios  suos  super 
jEgyptum^  et  replebitur  terra  vulneratorum.  Et  dabo 
fluvios  eorum  desertos^  et  tradam  terram  in  manu 
pessimorum,et  disperdam  terram.et  plenitudinem  ejus 
in  manibus  alienigenarum  :  ego  Dominus  locutus  sum, 
Quia  h'£c  dicit  Domiuus  Dcus  :  Et  perdam  abomina- 
tiones,  et  deficere  faciam  optimates  de  Memphis,  ei 
principes  de  terra  ^gyptiy  ei  non  eruntuttra.  Et  dabo 
terrorem  in  terra  /Egypti.  et  disperdam  tcrram  Pha^ 
tures,  et  dabo  ignem  supcr  Taphnim,  et  faciam  uliiO' 
nem  in  Diospoti,  eteffundam  furorem  meum  super 


faciam  atveos  fluminum  aridos,  et  tradam  terram  in  t%  Sain,  robur  ^gypti,    et  disperdam    multitudtnem, 

•  iJ**1a  J|*J.J*  ^'^      ^r  I  r<i«ifl  •  w^  m  a  m 


manupessimorum,etdissipabo  teiram  et  plenitudinem 
eju8  in  manu  atienorum  :  Ego  dominus  locutus  sum. 
Esec  didt  Dominus  Deus  :  Et  disperdam  simulaera^et 
cessare  faciam  idola  de  Memphis,  et  dux  (b)  in  terra 
jEgypti  non  erit  amplius,  et  dabo  terrorem  in  terra 
JEgypti,Etdisperdam  i^rramPhatureset  dabo  ignem  in 
TaphniSy  et  faciam  judicia  in  Alexandria,et  effundam 
indignationem  meam  super  Pelusium  robur  ^gypti 
etinterficvim  multitudinem  Alexandrise^et  dabo  ignem 
in  JEgypto.  Quasi  parturiens  dolebit  Pelusium,  et 
Alexandria  erit  dissipataf  et  in  Memphis  augustix 
quotidianx.  Juvenes  Heliopoleos  et  Bubasti  (Al.  Bu- 
gasti)  gladio  cadent,  et  ipsde  captivije  ducentur.  Et  in 
Taphnis  nigrescet  dies,  cum  contrivei^o  ibi  sceptra 
jEgypti.et  defecerit  in  ea  superbia  potenivB ejus:955 


Mempheos.  Et  dabo  ignem  super  JSgyptum,  et  coniur^ 
batione  donturbatitur  Sais,  et  in  Diospoii  erit  scissura, 
et  diffundcntur  aqux.  Juvenes  Heliopoleos  et  Bubasti 
gladio  cadeni,  et  mulieres  captivoe  ducentury  e\  in 
Taphnis  tenebrescei  dies,  quando  S56  contrivero  ibi 
sceptra  jEgypti  et  peribit  ibi  contumelia  fortitudinis 
ejuSy  et  ipsam  nubes  operiet,  ei  fiUx  ejus  ducentur,ei 
faciam  judicia  in  /Egypto  et  scient  quoniam  ego  sum 
Dominus.Vo^i  vicesimum  et  septimum  annum  capti 
vitatis  regis  Joacim,  revertitur  ad  prsesens  tempus 
quando  contra  iEgyptum  coeperat  prophetare,id  est 
ad  annum  de'cimuin,etdecimum  m^nsemtUndecima 
mensis  die,  et  dicit  sibi  praeceptum  a  Domino^  ut 
loquatur  ad  omnes  nationes,et  cumomnibus  specia- 
liter  ad  -^gyptum.  QuaB  sunt  ergo  quae    loquitur  ? 


ipsam  nubes  operiet,  filiae  aueem  ejus  in  captivitalem  C  Ululate,  vx,  vx  diei,  quiajuxta  est  dies,et  approquin- 

quat  dies  Domini:  non  claro  sole  rutilan8,sed  opera 
nubibus,el  BabyloniamalTerens  tempestatem.Gum- 
que  coeperit  gladius  vastare  iEgyptum,pavoreritin 
iEthiopia,  quae  vicina  est  ^Egypto,  ne  ad  se  usque 
Babylonius  mucro  perveniat,Cadentenim  in  .^gypto 
vulnerati.et  auferetur  multitudo  illius,  et  usque  ad 
fundamenta  omnia  destruentur  :  ita  ut  si  quis  in 
vEgypto  rcperiatur  de  iEthiopia,  et  Libya,et  Lydia, 
et  in  commune  de  variis  populis  et  Chub,  quod 
(c)  Symmachus  vertit  in  Arabiam,  et  de  fiiiis  terrs 
foederis,  hoc  est,  dc  populo  Judaeorum,  cum  illis 
gladio  cadat.  Pro  quibus  gentibus  LXX  posuerunt 
Persx,  ct  CretenseSy  et  Lydi,  et  Libyes,  et  omnes  eom 
mixti,  et  filii  Teslamenli  mei  gladio  cum  ipsa  cadent. 


ducentur.  Et  faciam  judicia  in  jEgypto,  et  scient  quia 
ego  Dominus.  LXX  ;  Ei  factus  est  sermo  Domini  ad 
me,  dicens  :  Fili  hominis,  vaiicinare,  ei  dic  :  Hxc 
dicit  Adonai  Dominus  :  0  o  dies  :  quoniam  juxta  est 
dies.  ei  juxta  via  Domini  ;  dies  nubis,  finis  gentium 
erit.  Et  veniet  gladius  super  jEgyptios,  et  erit  contur- 
batio  in  /Ethiopia.  Etcadent  vuinerati  in  jEgypto,  et 
auferent  multitudinemejus,et  concidentur  fundamenta 
illius.  Persas,  et  Creienses,ei  Lydi.  et  Libyes  ei  omnes 
commixti,  et  de  filiis  Tesiamenti  mei  qladio  cadent. 
Hsec  dicit  Adonai  Dominus.  Et  concident  susientacula 
^gypti,  et  descendent  contumelia  fortitudinis  ejus  a 
Magdalo  usque  ad  Syenem  gladio  cadent  in  ea  dicit 
Adonai  Dominus.Ei  desolabitur  in  medio  regionum 


desolatarum  et  civitates  ejus  in  medio  urbiumdeser'  [)  Et  ut  sciremus  lias  omnes  gentes  fuisse  in  auxilio 


iarum  erunt,  ei  scient  quoniam  ego  sum  Dominus, 
quando  dedero  iguem  super  jEgyptum,  et  coniriii  fue- 
rint  omnes  qui  auxiliantur  ei.  In  die  illa  egredieniur 
nuniii  a  facie  mea,  fesiinantes  disperdere  /Ethiopix 
spem,  et  erU  coniurbatio  in  eis  die  jEgypti,  quia 


iEgypti,  sequens  sermo  demonstrat :  Et  corruent 
fulcientes  iflgyplum,  sive  sustentacula  ^gypti,  id 
est,  socii,  ct  omnis  superbia  imperii,sive  conlume- 
liafortitudinis  iliius  destructur  acdeponetura  turre 
Syene,quam  in  extremis  Qnibus  ifigypti  sitamdixi- 


(a)  Victor.  Deus.  pro  exercituum  legit,ex  Hebraeo, 
n*in^  ^ilTM)  Ipsa  autem  Hieronymi  versio  utrumque 
prffifert  Deus  exercituum. 

{b)  Idem,  deterra  ex  Hebr,  yiND>  consentiante 
Grsco  ix  YT^Ci  et  Vulgata, 

{c)  Sunt  qui  ipsum  hic  falli  Hieronymam  putent 
cum  vocem  Chuo  dioit  a  Symmaoho  versam  m  Ara 


biam  cum  longe  credibilius  sit,  ejus  iuterpretatio- 
nem,  xat  xaja  >!  'ApaSta,  respicere  duo  proxime 
proecedentia  verba,  3ivn  SdT,  quae  proprie  et  omne 
vutgus  interpretantur,  sed  radicem  nominis  Arabiffi 
non  speclat.  Nihilominusetpauloinferius  idem  re- 
petit  Hieron.,  ei  Chub,  id  est,  Arabes. 


389 


COHMENTAUIORCM  IN  EZECUIELEM  LIB.  IX.  CAP.  XXX. 


m 


mus,  sive  Malgado  usque  ad  Syenem,  eicut  LXX  A  transtulerunt.  MorisautemiEgyptiorumest,propier 


transtalerunt :  omnes  civitatesiEgypti  descrtserunt, 

ut  cognoscant  Dominum,  quando  ignis  Gbaldjsorum 

universa  vastaverit,  et  attriti  fuerint  universi  auxi- 

liatores  ejus,  et  pervenerint  nuntii  juxta  Aquilam  et 

Theodotionem  siim  (D^^l*),  quos  Symmachus  trans- 

tulit,  festinanics  :  nos  in  trieres  vcrtimus  ;  ita  enim 

ab  Hebrxis  accepimus ;  ut  omnis  iEthiopiae  fiducia 

conteratur,  et  quando  fuerit  vicina  provincia  357 

desolata,  pavor  teneat  proximam.  Ut  aulem  scire- 

mus  quis  esset  iste  gladius,  qui  vastaret  ^gyptum 

et  terreret  iEthiopiam,  sequitur  manifestius :  Et 

cessare  faciam  multitudincm  iEgypti  inmanuNabu- 

chodonosor  regis  Babylonis,  qui  non  solum  veniet, 

sed  veniet  multis  comitatus  nationibus,ita  utomnis 


inundationem  Nili,  excelsosaggeresconstrueread  ri- 
pasNili.  Quisicustodum  negligentia,vel  nimiaaqua* 
rum  magnitudine  rupti  fueriut,  subjacentes  campos 
nequaquam  rigantaquad^  sed  opprimuntatquepopu- 
lanlur.  Perquodsignificantur,  sicChaldseorumexer- 
citu  occupandam^Egyptum,  quomodoinundantibus 
Niii  aquis,  et  super  modum  crescentibus  operiri  so- 
let  atque  corrumpi.  Pro  inundatione  aquarum,  et 
irruptione  atque  scisuia  aggerum,  inHebrffioposi- 
tum  est :  Et  erunt  inMemphisangustix  quotidianx^  ut 
unde  Nilus  dividitur,  et  ubi  Apis  templum  est,  et 
consulta  respondent  oracula,  ibi  quotidianse  angu- 
stiae  fiant.  Juvenes  quoque  Heliopoleos,  qua;  Hebraice 
appellantur  on  (^n)  [Al,  Aven.j,  et  Bubasti  alterius 


/Egyptus  interfectorum  sanguine  compIcatur,tanta-  n  civitatis,  gladio  corruent :  itautipsse  urbes,boc  est 

•  m  •  ^V  •  •  1  •  i  I  •       /1|  •  ^^        ■■•■l  •  1*  %  I  •  •   • 


qne  erit  ira  Domini^  ut  siccentur  alvei  fluminum, 
hoc  est,  Nili  8i(6p'jye^,  usque  ad  solum)  ct  in  manu 
pestilentium,  sive  hominum  pessimorum  plenitudo 
Jlgypti  desoletur.  Mea  enim  verba  irrita  esso  non 
possunt,  illucque  proficiet  indignatio,  ut  simulacra 
<£gypti  disperdantur,  et  cessent  idolade  Memphis, 
que  usque  hodie  metropolis  est  superstitionis  ^gy- 
ptiae,  siveoptimates  et  principes  de  Memphis,  et  de 
terra  iEgypti.  Tantus  autem  terror  cunctam  ^gy- 
ptum  possideblt,  ut  terra  Phatures  omnis  pereat,  et 
ignis  vastet  Taphnis,  sive  ut  Septuagi  nta  transtule- 
mnt,  Tanim,  Faciamque,  ait,  judicia  in  Alexandria, 
quae  hodiesic  vocatur.  Gsterum  pristinum  nomen 
habetNO,  quod  Aquila,  Symmaohus,  et  Theodotio, 
sicut  in  Hebraeo  positum  cst,  transtulerunt.  Pro  quo 


babitatores,  sive  mulieres  earum  ducantur  in  capti- 
vitatem,  qui  sexusinjurias  subjacct.  In  Taphnis  ve- 
ro  quoe  est  regia  civitas,  conterentur  sceptra  iEgy- 
pti,  id  est,  omne  regium  genus.  Cumque  potentia 
ejus,  interfectis  principibus,  defecerit,  tuno  nigres- 
cetdies,  et  caligineactenebrisomniacomplebuntur, 
ita  ut  ipsa  urbs  operiatur  nube  mceroris  ac  luctus, 
et  flliae  ejus,  id  est,  oppida  reliqua  dicantur  in  ca- 
ptivitatem;  utpostquamfecerojudiciain  iEgypto,  et 
me  cunctis  judicem  demonstravero,  tunc  sciant 
iEgypti  quod  ego  sum  Dominus.  Hsec  quasi  parvulis 
elementa  descripsimus,  ut  per  litteras,  syllsJ^as,  no- 
mina,  verborumque  contexium,  possint  ad  lectio- 
nem  prosse  vel  carminis  pervenire.  Nunc  aggredia- 
mur  tropologiam,  et  latissimum  disputationis  pela- 


nescio  quid  volentes  Septuaginta  dixere  Diospolim,  C  g^g^  brevi,  quasi  pictura^  tabula,  demonstrcmus. 


qo»  .^gypti  parva  civitas  est.  Nos  autem  pro  No, 
Alexandriain  posuimus,  per  anticipationem,  quae 
Grasce  iiipoXTfyi^  appellatur,  juxta  illud  Virgilianum 
[Mneid.  lib.  iv) : 

Lavinaque  venit 
Littora ; 

noQ  quo  co  tempore  quando  venit  ^neas  in  Latium, 
Lavimadicerentur  ;  sed  quse  poptea  Lavinia  nuncu- 
patasnnt,  et  manifestior  locus  fieret  lectoris  intelli- 
geatis.  Et  effundam,  inquit,  indignationem  meam 
8iiper5am,quam  nosin  P^/u5ium  vertimus,  etrobur 
tppellatur  ^Egypti,  eo  quod  portum  habeat  tutissi- 
mam.etnegotiationes  marisibi  velmaximeexercean- 
tor.  Uodeet  poetaPelusiacam  appellat  lentem  {Virgil. 


Sermo  Domini  qui  erat  semper  in  Patre,  faotus  est 
ad  prophetam,  et  vocat  eum  nequaquam  nomine 
suo,  sed  filium  hominis.  Quod  in  Scripturis  sanctis 
in  bonampartemsemperaccipitur,  dumtaxat  nume- 
ro  singulari,  ut  in  hoc  eodem  propheta,  S59  et  in 
Daniele,  et  in  Evangelio.  Alioquin  plurali  numero 
in  contrarium  legitur;  ut  est  illud  :  Filii  hominum, 
dentes  eorum  arma  et  sagittx :  et  lingua  eorumgladius 
acutus  (Ps,  Lvi,  5)?  Et  rursum  :  Filii  hominum  us- 
quequo  gravi  corde  (Ps,  iv,  3)  ?  Leo  enim  rugiet  et 
quis  non  timebit  ?  Dominus  locutus  est,  ei  quis  nan 
prophetabit  ?(Amos.  iii,  8).  Ulula,  inquit,  vae,  vae  diei 
quia  jusla  cst  dies,  et  appropinquat,  dicit  Dominus» 
dies  nubis,  tempus  sive  finis  gentium  erit.  Duplez 
iGearg.),  nonquodibigenushocleguminisgignatur,  ^  consummatio  est,  aut  generaliter  omnium,  quando 


vel  maxime ;  sed  quod  e  Thebaida  et  omni  ^Egypto 
per  rivum  Nili  illuc  plurimum  deferatur.  Et  inter- 
iidam,  ait,  multitudinem  AlexandriiB,  qua;  rursum  in 
fiebrso  posita  est  no,  pro  quanequaquam  Diospolim, 
nt  supra,  sed  Memphim  LXX  transtulerunt.  Et  ut  os- 
tendat  popolosam  jam  ilto  tempore  fuisseS5S  ur- 
bem,  Perdam,  ait,  muUitudinem  no  (n:3)  ;  et  dabo 
ignem,  bocest,  regemBabylonis  in  yEgypto,  qui  instar 
ignis  concta  depopuletur.  Quasi  parturiens  dolebit 
Sain,  id  e9i,  Pelusium :  sive  conturbatione  turbabi- 
tor ;  et  in  Alexandria,  id  est,  in  No,  erit  scissura, 
et  diffondentor  aqu»  pro  qua  rursum  LXX  Diospolim 


finis  advenerit,  aut  specialiter  singulorum,  quando 
tempus  mortis  institerit.  Juxta  autem  dicitur,  quia 
fieternitati  comparatum,  omne  tempus  breve  est. 
Unde  et  Jacob  centum  et  trigintaannos  quibus  dixe- 
.  rat :  pauci,  inquit,  et  pessimi  sunt  dies  mei  (Gen. 
xLvii,  9).  Et  Psalmista  de  universi  generis  humani 
fragilitale  disputans,ait:  Diesnosiriquasiumbraper- 
transierunt  (Ps.  cxliii,4).  Quod  reputantes,  necpo- 
tentia  erigemur,  nec  divitiis  incubabimus,  necfoli- 
citate  laetabimur,  cito  omnia  auferenda  noscentes. 
Pulchreque  dies  dicitur  Domini,  quando  omnissa- 
culi  converaatio  destruetur,  et  errore  sublato,  m% 


S9I 


S.  EDSEBII  HIERONYMI 


392 


veritas  apparebit,  diesque  nubis  ei  oebuise.  Nullus  A  (u^  supra  diximus)  Magdalus,  magnificentiam,  et 


enim  intrepidus  incertusque  de  sententia»  absque 
pavore  judicem  prajstolatur.  Et  tempus  sive  finis 
gentium  erit,  non  unius  gentis  ^gyptisi,  sed  uni- 
versarum,  ut  manifestum  fiat  de  cunctis  gcntibus 
prophetari.  Scquilur,  veniet  in  iEg^^ptum  gladius, 
gladius  versatilis  Oammeus,  sermo  divinus,  qui  bo- 
nos  a  malis  dividat,  et  pessimos  suo  igne  consumat. 
In  iEgyptum  autem  hujus  saeculi,  ita  ut  pavor  sit  in 
iEthiopia,  qui  Irans  ^Egyptum  in  nocte  erroris,ef 
tenebris  commorantur,  et  quorum  nigredo  in  can- 
dorem,  aut  difftcultcr,  aut  nequaquam  convertitur. 
Cadentque  vulnerati  in  iEgypto,  qui  male  steterant 
in  nequitia.  Et  auferetur  multitudo  ^g^pti.  Lata 
enim  et  spatiosa  est  via  qux  ducit  ad  mortem  (Maith, 
VII,  13).  Et  fundamcntaillius  destruentur:  ut  nihil 
in  iEgypto  pristinne  resideat  firmitatis  :  sed  descrtis 
fundamentispessimiSjponaturfundamentumChris- 
ti^superquoaedificeturEcclcsia.Omnisquippeplan- 
tatio,  quam  non  plantavitccBlestis  Pa!cr,  cradicabi- 
tur  [Matth,  vii).  360  Unde  et  Jeremias  destruere 
jubetur  quae  constructa  eraut,  ut  aedificet  meliora 
{Jerem,  i).  Peribunt  quoque  in  ^gypto  iEthiopes, 
Libyes,et  Lydi,  sivejuxtaSeptuaginta,  Pers.T,  Cre- 
tenses,  et  Lydi,  et  Libyes,  etChub)  id  est,  Arabes, 
et  omne  reliqnum  vulgus,  quos  Hybridas  atque  mix- 
ticios  Septuaginta  transtulerunt.  Quos  omnes  pro 
diversitate  vitiorum  et  interpretatione  nominum. 
quaj  in  visione  Tyri  posuimus,  diversas  possumus 
intelligere  nationes.  Undeet  Apostolus  :  Vos,  inquit, 
gentes  in  carne,  qui  dicimini  Praeputium  [Ephes.  ii. 


B 


Syene,  g>Tum  sonat,  perspicuum  cst  quod  iEgyptiae 
opes,  etcontumeliosa  fortitudo  et  magnificeutia,  id 
bst,  jactantia,  et  exaltatioses  (a)  vi  pereant,  usque 
ad  gypum  iEgypti,  ubi  nihil  stabileest;  sed  in- 
certo  361  volvitur  lapsu,  et  pervenit  ad  ruinam. 
Tunc  dissipabuntur  jEgypti»  civitates,  et  terra  de- 
serta  erit,  et  multa  congregatio  ramanebit,  habcns 
aliquid  firmitatis,  ut  rerum  fine  cognoscant  quod 
ipse  sit  Dominus,  quando  miseritignem  in  iEgj-^pto, 
quem  Dominns  ardere,  desiderat,  ut  fenum,  ligQa, 
stipulae,  quse  supra  fundamentum  Ghristi  aedificata 
sunt,  concrementur,  et  omnes  auxiliatores  perver- 
sorum  dogmatum  conterantur.  Fx  quo  intelligen- 
dum,  falsi  nominis  scientiam,  et  eos  de  quibus  scri- 
ptum  est :  Dissipa  gentes  qux  hella  volunt  (Ps.  lxvii, 
3*2).  socios  et  auxiliatores  iEgypti  nuncupari.  In  die, 
inquit,  illa  egredientur  nuntii  a  facie  Dei,  de  quibus 
scriptum  est  in  Evangelio :  Angeli  eorum  semper 
videni  faciem  Patris  mei  qui  in  ccelis  est  (Maith.  xviii, 
20).  Et  in  sementis  parabola,  messorcs  Angeli,  id 
est,  qui  nuntii  sunt,  mittuntur,  ut  universa  scan- 
dala  congregent,  ct  mittant  ea  in  caminum  ignisv 
ubi  est  fletus  oculorum,  et  stridor  dentium  (Ibid, 
xiii).  Festinabuntque  implere  praiceptum,  ut  deter- 
reant,  siveconterant  vEthiopire  confidentiam,quiad 
summum  malitiac  verlicem  pervenerunt  ut  in  over- 
siono  ^Eg^pti  .Ethiopia  conteratur,  et  paveat  eo 
quod  dics  Domini  sit  ultionis  atque  vindictae,  qua 
fugentur  tenebrae  peccatorum,  et  lux  virtutum  re- 
manoat.  Et  cessarc,  inquit,  faciam  muUitudinem 


11).  Numquam  enim  di.xisset  in  carnc  gentes,  nisi  C  -'^gypti  in  manu  Nabuchodonosor  regis  Babylonis, 


essent  aliae  in  spiritu,  ut  in  alio  loco  :  Videte  Israel 
secundum  camem.  Unde  magnopere  providendum 
est,  ne  corde  revertamur  in  ^Egyptum,  dc  qua  so- 
mel  exivimus,  et  inter  cajteras  gentes  inveniamur ; 
et  percamus  gladio,  dc  quo  in  consequcntibus  dici- 
tur :  Juvenes  Ueliopoleos  et  Bubasli  yladio  cadentt 
maxime  c\im  jungatur,  et  fitii  terrx  /wderus,  sive 
Testamenti  mei  simul  mucrone  fericniur,  de  quibus 
scriptum  est  ;  Vas  qui  dcscendunt  in  ^gyptum  ad 
auxitium,in  equisetcurribusconfidentcs(Isa.xxxi,  1). 
Sinautem  caeterarum  gentium  homines  trucidantur 
in  ^gypto,  quanto  magis  filii  terraj  rccderis  et  Te- 
stamenti  Dei,  qui  contemnentes  Angelorumpanem, 
iEgypti  peponum,  et  ceparum,  et  alliorum  et  cucu- 


cui  Iraditi  sunt  ad  puniendum.  Ipse  est  enim  inimi- 
cus  et  vindex  qui  etiam  mercedem  accepit,  eo  quod 
scrvierit  in  expugnatione  Tyri,  iEgypti  muUitudi- 
nem  :  ut  multi  in  .Egypto  essedesistant,  qui  semper 
in  ea  sunt.  Sin  autem  aliquis  opposuerit,  quomodo 
illud  dicatur  in  Deuteronomio  :  Is  septmginta  ani'- 
mabus  descenderunt  patres  veslri  in  /Egyplum  :  nunc 
autem  facti  estis  ut  stclttV  ca^li  in  multitudine  (Deut, 
x,  22) :  facile  solvitur.  Ncque  enim  cxemplum  ter- 
renae  multitudinis  posuit,  sed  coelestis,  quae  virtu- 
tibus  fulgeat,  et  piena  sit  luminum,  super  quam 
multitudinem  ^Egypti,  adducuntur  fortissimi  gen- 
tium,  ut  disperdant  terram,  pro  quibus  Septuaginta 
pestilentes,  interpretati  sunt.  Quod  nescio  quomodo 


merum  recordati  sunt  (Num.  xi).  Tunc  corruent  j)  conveniat  iis  qui  adducuntur  a  Domino,  nisi  forle 


sustentacula  et  fulcra  .Egypti,  qua)  eam  in  nequitia 
sustentabant,  dialecticorum  argutiae,  et  philosopho- 
rum  strophac.  Contumeliosum  quoque  ac  superbum 
imperium  destruetur,  qui  omnia  loquuntur  perar- 
roganliam.  et  Ecciesiasticam  simplicilatem  ducunt 
pro  nihili.  A  lurre  enim  Syenes  cadent  in  ea  quae 
in  extremis  terminis  iEgypti,.Ethiopiae  Blemmya- 
rumque  confinisest :  ubi  Nilus  innavigabilis  est,  et 
cataractarum  fragor,  et  omnia  invia  plenaque  ser- 
pentum,  et  vonenatorum  animantium.  Sin  autem 


juxta  illud  exemplum, itnmissionem  per  Angelos  pes- 
simos  (Psal.  sxxvii,  19):  qui  evaginabunt  gladios 
suos  super  .Egyptum,  et  implebunt  terram  3«t 
interfectis,  sive  vulneratis,  ut  occisos  vulneratosque 
esse  se  sentiant,  ct  in  tantum  iEgyptum  esse  de- 
structam,  et  ad  nihili  pervenisse,  ut  omniaflumina 
eloquentiae  quibus  errores  /Egyptii,  juncus  et  cala- 
mus  rigabantur,  arefiant,  et  tradantur  in  manu  pes- 
simorum  qui  eos  torqueant,  et  plenitudo  terrae 
-^gyptij  Qu®  male  creverat,  deleatur  in  manu  alie- 


(a)  Legit  Rabanus,  cui  ferme  consentit  Vatican.  ms.  exaltationes  vituperentur,  qui  ad  gyrum  ^gypti 


293 


COMMENTARlORtlM  IN  EZECHIELRM  LTB.  IX.  CAP.  XXX. 


294 


Dorom  a  Deo  N6que  enim  boni,  sed  mali  Angeli  A 
tormenlis  prspositi  8UDt.Hffic  necesse  est  ut  sciant, 
quia  locutus  estDominus.Quod  frequenterassumi- 
tur,  ut  sciantqui  audiuntnon  prophetaB  verba  esse, 
sed  Domini,cuju8  praecepta  irrita  esse  non  possunt. 
Sequitur  :  Et  disperdam  simulacra,  quae  abominatio- 
nes.  Septuaginta  transtulerunt :  Et  cessare  faciam 
idola  vel  optimates  de  Memphis,  et  dux,  sive  prin- 
ceps  in  terra  ^Egypti,  non  erunt  amplius.  Clemen- 
tlssimi  enim  Domini  est,  male  ficta  subvertere,  ut 
nulla  similitudo  quac  mentiturimaginem  veritatis, 
remaneat  in  iEgypto  :  optimates  quoque  pereant  de 
Memphis  qu»  interpretatur  ex  ore  ;  de  quo  omnia 
idola  confixerunt,uttruncatiscapitibus  et  magistris 
i.lolorum,  non  sit  princeps  in  iEgypto,  et  terrore  ac 
perditione  omnis  iEgyptus  compleatur.De  cujus  ur-  -n 
bibus  dicitur  :  Et  disperdam  terram  Phatures^et  dabo 
ignem  in  TaphniSf  sivo  in  Tanin,  etfaciam  judicia  in 
xo,  quam  Septuaginta  Diospolim  transtulerunt ;  et 
effundam  indignationem  meam  super  Sain,   robur 
^gypti,  Phatures  interpretatur,  panis  conculcatio  : 
Taphnis,  mandatum  humile  :  Diospolis,  pro  qua  in 
flebrro  posita  est  no,  requies,  Sain,  tentatio  :  qui- 
bus  nomiDihus  diversa  haereticorum    et  omnium 
inendacionimconciliabulademonstrantur :  quicon- 
oulrant  panem  ecclesiasticum  alque  contemnunt,  et 
sequuntur  mandatum  humile,  et  ad  ccElestia  non 
perducens,et  deliciis  vacant,  et  sunt  in  requie  ;  qua- 
lem  in  Evangelio  legimus  divitem  purpuratum  [Luc, 
x) ;  et  tentatoribus  [AL  tentationibus]  inserviunt ; 
quorum  unus  expetit  a  Domino,  ut  tontandi  Job  ha- 
fceret  potestatem.  Haec  omnia  Dominusdisperdet  al-  C 
que  succendet  et  effundet  super  ea  indignationem 
saam,  et  roburiEgypti  dissipabit,  utredacti  ad  nihi- 
lom,  nequaquam  populum  Dei  sollicitent,  et  in  suo 
sperare  faciant  auxilio,  ut  desertaveritatc,  quaerant 
XDendactum,  et  quasi  a  baculo  arundineo   sic  suo 
3M  praesidio  vulnerentur.  Post  haec  dicitur:  Et 
inlerliciam  sivo  disperdam  muUitudinem  Mempheos, 
pro  qua  in  Hebrxo  habet  no,  quam  supra  iidem 
SeplnagiDta  Diospolim  transtulerunt,  quae  interpre- 
tatur,re^i«>5.Multi  enim  sunt  qui  quairuntrequiem, 
ct  jacere  volunt  superlectos  eburneos,  etcomedere 
agnos  lactentes.  Siva  juxta  Septuaginta,  qui  inter- 
prctati  sunt  Mempheos,  multi   sunt  qui  loquuntur 
tliis :  DimiiU  ut  aufei'am  festucam  de  oculo  tuo, cum 
ipsi  trabes  habeant  in  suo.  Daturque  ignis  in  iEgy-  ^ 
pto,quiverbo8itate8  atquedelicias  suo  ardoreconsu- 
mat.  Delebit  universa  tentatio,  et  in  Diospoli,  quae 
rorenm  in  Hebrso  no  ponitur,  erit  scissura ;  ut  ef-: 
foadantDraqusomnisquepessimacongregatiodissi- 
pelur,  et  huc  illucque  dispereat.  Vel  juxta  llebrai- 
cum  in  Memphis  erunt  angustias  quotidiana;,  ut  pro 
omDi  verbo  otioso  reddant  rationem,  ut  intelligant 
oihil  dictorum  snorum  Dominijudicium  praeterire. 

(«)  Rescribit  Victoriu8,«arcirtf/ttr,quod  propriusad 
Vulgatae  lectionem  est,  fasciaretur^  eique  satis  bene 

respoodet,quod  est  in  Hebraicoverbumn)t'SnS.Nam 
TZn  figniflcat  alligaref  Exod,  xxvii,  Isai.  zxx.  Sio 


Juvenes  quoque  Heliopoleos,  et  Bubasti  gladio  ca- 
dent.  Heliopolis  Hebraice  on  dicitur,  quod  interpre- 
tatur  dolor,  Bubastus  autemjuxtalinguam  ^gyptia. 
cam,  oris  experimentum,  Omnes  isti  qui  dolorem  sae-  ' 
culi  ferre  non  potcrant,  sed  delicias  Diospoleos 
seciabantur,ct  confidebant  sibi  in  volubilitate  ser- 
monum  et  adversum  caetera  dogmata  disputantcs, 
habuerant  experimcnta  victoriae,  gladio  sermonis 
Dei  concident :  et  qui  nequaquam  juvenea,  sed  im- 
becillitate  mentis  muiieres  appellantur,  captivi  du- 
centur.  Sive  ipsae  urbes,  dolore  et  oris  jactantia, 
ducentur  in  captivitatem.  Et  in  Taphnis,  inquit,ni- 
grescet  dies.  Taphnx  interpretatur,  cedentes  ori^ 
subauditur  diaboli  :  cui  qui  cesserint,  amittent  lu. 
men  veritatis,et  diem  in  noctem  mutabunt,ct  scep- 
tra  ^gypti,  atque  omne  imperium  sentient  in  Taph. 
nis  esse  contritum,  ita  ut  deficiatin  eacontumeliosa 
fortitudo,sive  superbia  potcntiae  ejus,  et  solis  juati- 
tia»  radii  in  nubecaecentur,et  nequaquammulieres, 
sed  filiac  ducantur  in  captivilatem  ;  faciatque  Do- 
minus  non  unum  judicium,  sed  multa  judicia  in 
iEgypto.  Sicut  enim  bonorum  apud  Patrem  364 
diversae  suntmansiones  :  itaetiEgyptisuppIiciorum 
diversa  judicia  ;  ut  cum  haec  omnia  facta  fuerint : 
cognoscant  iEgypti,  quod  ipse  sit  Dominus,  cujus 
judicia  vera  justificata  in  scmetipsis. 

(Vers.  20  seq.)  Ei  factum  est  in  undecimo  anno^ 
in  primo  [Vulg.  addit  mense]^  in  septimamensis,  fa- 
ctum  est  verbum  Domini  ad  me,  dicens :  Fiti  hominis, 
brachium  Pharaonis  ^egis  ^gypti  confregi,  ei  ecce 
non  est  obvolutum,  ut  restilueretur  ei  sanitas,  el  Hga- 
rciur  pannis,  et  (a)  sarciretur linteolis{s\\e  ut  acciperet 
malagma) :  ei  accepto  robore,  possei  lenere  gladium. 
Propterea  haec  dicit  Dominus  Deus :  Ecce  ego  ad  Pha. 
raonem  regem  AHgypti,  et  comminuam  brachium  ejus 
forte,  sed  confracium  (sive  brachia  fortia,  et  dispo^ 
sitas:  et  dejiciam  gladium  de  manu  ejus,  et  disper- 
gam  (sive  di^seminabo)  /Egyptum  in  gentibus,  et  ven- 
iilabo  eos  in  terras  [Vulg.  terris].  Et  confortabo  bra- 
chia  regis  BabytoniSy  dabogue  gladium  meum  in  manu 
ejus,  et  confringam  brachia  Pharaonis,  et  gement  ge* 
mitibus  interfecii  coram  facie  ejus  (sive  ut  in  LXX 
continetur :  Et  inducet  gladium  super  /Egypium,  et 
populabitur  prgedas  ejus,  el  spoliabit  spolia  itiius.  Se- 
quitur) :  Et  confortabo  brachia  regis  Babylonis,  ei 
brachia  Pharaonis  cadent :  et  scient  quia  ego  Domi' 
nus,  cum  dedero  gladiutn  meum  in  manu  regis  Baby- 
lonis,ei  extenderit  eum  superterram  ^gypti,et  disper- 
dam  fVuIg.  dispergam]  /Egyptum  in  nationeSy  et  ven- 
iiiabo  eosinterras,  et scient  quiaego Dominus.  Reverti- 
tur  ad  ordinem  prophetiae  ;  post  vicesimum  enim  et 
septimumannumnuncponitundecimum.Quaequaes- 
tioetiaminsuperioribuscontinetur.Gumenimsermo 
DominicontraTyrumfactussitinannoundecimo,qui 
priuspositusest,in  consequentibus  loquitur  ad  Pha- 

in  expositione  subnexa  Hieronymus  Brachium,  in- 
quit,  ejus  confregisse  se  dicit,  et  uon  esse  obvolutum, 
neque  liyatum,nec  sarfum  linteolis.  Mox  pro  accepto^ 
idem  \ ioioT. recepto  ex  Vulgata  posuit. 


395 


S.  BUSEB  11  HIERONYMI 


296 


raonem  anno  decimo  :  rursamque  ponit  vicesimum  A  quoque  et  Esther,  Samuel  et  Malachim,  Paralipo- 


septimum^ut  diximus,etnuncundecimum.Ut  caetcra 
prsetermittam  qus  in  psalmorum  ordine  continen- 
tur  :  quaBritur,  quomodo  tertius  psalmus  prdspona- 
tur  his  psalmis  in  quibus  mutavit  faciem  suam 
David  coram  Abimelech,  et  de  Doec  Idumsco,  et 
quando  inyentus  est  in  spelunca,  et  quinquagesi- 
mus  pcenitentis,  in  cujus  tituio  demonstratur, 
quod  introierit  ad  Bethsabee  uxorem  Uriae,  365 
cum  priores  sint  isti  psalmi  tertio,  in  quo  fugere 
notatur  a  facie  fiiii  sui  Abessalon.  Sed  in  Psalmis 
facilis  responsio  est,  carmen  esse  lyricum,  et  in 
hqjuscemodi  opere  non  quaeri  ordinem  historis ; 
sed  factorum  carmina  siogulorum.  In  historia  vero 
illud  dicendum  est,  ea  quae  de  uuare  diversissunt 


menon  liber  et  Ezrae,  juncto  sibi  pariter  Nehemia, 
praeposteram  narrationem  nequaquam  reperiri.Hsec 
de  annorum  ordine  dixisse  sufficiat.  Nanc  videamus 
qu8B  contra  Pharaonem^  S66  sive  de  Pharaone  pro- 
phetia  sit.  Brachium  ejus  confregisse  se  dicit,  et 
non  esse  obvolutum  neque  ligatum,  nec  sartum 
inteolis,  nec  accepisse  nialagma,  juxta  illud  quod 
scriptum  est :  Non  est  malagma  imponere.  nec  oleum, 
nec  alligaturas  (Isa.  i,  sec.  LXX).  Quod  si  factum 
fuisset,  utique  recepta  fortitudine,  posset  tenere 
gladium,  et  ad  bella  procedere.  Idcirco  clemens  et 
misericors  Deus  rursum  comminuit  bracbium  ejus, 
sivebrachia^  ut  penituscadat  gladius  de  manu  ejus, 
et  in  gentes  ^Egyptus  dispergatur,  et  ventiietur  in 


dicta  temporibus,  non  debere  oratione  dividi,  sed  p  terras.Inbrachioautem  robur(a)  accipe  et  fortitadi. 


unius  loci  narrationeconcludi.  Verbi  gratia,  ut  quae 
de  JEgYpio  dicta  sunt  alio  atque  alio  tempore,  uno 
lectionis  ordinecognoscautur.  Cum  !:n?c  Lllxerimus» 
manet  nihilominus  quaestio  :  Cur  in  hoc  eodem  lo- 
co  primum  factus  sit  sermo  Domini  ad  Pharaonera 
anno  undccimo,  etpostea  vicesimo  septimo,etdein- 
cepsannodecimo,cum  utiquejuxta  ordinem,primo 
decimu3,secundo  undecimus  tertio,  vicesimus  se- 
ptimus  annus,  singulis  prophetiis  debuerint  prreno- 
tari.  Ad  quod  illud  possumus  respondere :  0  pro' 
fundum  divitiarum  sapientice  et  scientiac  Deiy  quam 
inscrutabitia  judicio  ejus  et  investigabites  xnas  ejus 
{Rom,  II,  33).  Et  in  alio  loco  :  Abyssum  et  sapien- 
tiam  quis  investigabit  [Eccli.  i,  2,  3).  Possumus  au- 
tem  hoc  dicerc,  quod  et  in  Prophwtis  nequaquam 


nem,  dicente  Scriptura :  Contere  brachium  peccato- 
ris  et  matigni  {Psal.  ix,  15).  Quod  conteritur  in  ad- 
versariis  nostris,  quando  nos  persequuntur  qui- 
dem,  sed  opprimere  nequeunt.  Et  pro  salute  scrvo- 
rum  Dei  adversus  Pharaonem  rex  Babylonis  sspe 
consurgit,  ut  potentem  opprimat  potentior,  etmali 
tradantur  pcjoribus,  confortante  Deo  brachia  pessi- 
morum,  ut  sciat  qui  liberatus  est,  quod  ipse  sit 
Dominus :  profectum  autem  esse  virtutis,  scire 
quodipse  sit  Dominus.Econtrario  possumus  dicere: 
FiliiHeli,  /iliipestilenticef  nescientes  Deum  {I  Reg.  ii, 
22).  Et  in  bonam  partem  de  regibus  qui  rectum 
fecerunt  in  conspectu  Dei  scriptum  est,  quod  nove- 
rint  Dominum.IUud  autem  quod  in  LXX  dicitur  :  Et 
conteram  brachia  cjus  fortia  et  disposita,  quod  Graece 


historiae  ordo  servetur,  dumtaxat  non  in  omnibus,  C  dicitur  T£TaY{x£va,scriptorum  vitio  depravatum  est 
sed  in  quibusdam  locis,  neque  enim  narrant  prae-  Illi  enim  interpretati  suntnonTETaYiAiva^^ft^sed  tst»- 
terita^sed  futura  praenuntiant,  prout  voluntas  Spi-  |i.£va,  hoc  est,  non  deposita,  scd  extenta.  Pro  quo 
ritus  sancti  fuerit.  In  historia  vero,  ut  sunt  Moysi  juxta  consuctudinem  suam  alii  interpretes  excetsa 
quinque  libri,  et  Jesu,  et  Judicum  volumina,  Ruth      posuerunt. 


(o)  Vatic,  rohur  accipi,  et  fortitudo  potest,  dicenfe 
Scriptura,  etc. 
(^)EditiIeguntcon(ictamvocemT£T£i[jL£va,cummss. 


codices  hic  retincant  Latino  charactere  tetamena^  id 
est,  porrecta^  a  verbo  teCviu  Mart. 


LIBER  DECIMUS. 


Vellem,  ut  ante  jam  dixi,  prophetias  contra  unam 
provinciam,  aut  unum  regem,  iisdem  explanare 
libris,  et  nequaquam  sensum  lectoris  dividere.  Sed 
quid  faciam  longitudini,  quae  nisi  dividatur  in  par- 
tes,  modum  voluminis  egreditur ,  et  inOnita  conge- 
ries,  tam  dictanti,  quam  legenti  367-368  mole- 
sta  est  ?  Itaque  post  sermonem  contra  /^gyptum  et  D 
planctum  ejus,  regemque  ^gypti,de  ciyus  brachio 
■  nequaquam  obvoluto,  neque  restituto  pristinae  sa- 
nitati,  in  ultima  partenonilibri  diximus,  transimus 
ad  principium  decimi  libri  contraeumdem  Pharao- 
nem  regem  ^Egypti,  qui  comparatur  regi  Assyrio, 
et  post  longissimam  prophetiam,  lamentatio  super 
eodem  assumitur,  et  deinceps  contra  omnem  ^gyp- 
tum.  In  quibua  dissereadis,  o  virgo  Cbristi,  Eusto- 


chium,  eleva  cum  Moyse  manus  ut  nostra  vic- 
toria  tuarum  orationum  fructus  sit.  Non  est 
enim  volcntis  neque  currentis,  sed  miserentis 
{Rom.  IX,  'IG^.Dei  qui  loquiturad  prophetam:  Aperi 
os  tuum  et  adimplebo  illud  {Ps.  lxxx,  11  J  ;  prophe- 
ta  ad  Dominum  rcspondente:  Aperui  os  meum,  et 
attraxi  spiritum  {Psal.  cxvui,  331) ;  qui  ubi  vult 
spirat.  Ubi  autem  spiritus  Domini.  ibi  libertas 
{Joauj  III,  8;  //  Cor.  iii,  17),  qua  libertate  donavit 
nos  Dominus.  Quam  frustra  so  Judaei  habere  jac- 
tabant  dicentes :  Semen  Abrahae  sumus,  et  neiDini 
servivimus  umquam  {Joayi.  viii,  33),  multis  vitiis 
peccatlsque  subjecti,  et  ignorantes  illam  senten- 
tiam :  a  quo  quis  vincitur,  ejus  et  servus  est 
(f/P^r.,  II,  19). 


297 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  X.  CAP.  XXXI. 


298 


(Cap.  XXXI.)  Bi  factum  esl  in  undecimo  anno^ter-  A 
tio  memef  una  mensis,factuTn  est  verhum  Domini  ad 
me^diceM :  FHi  ftominis,dicPharaoni  regi  jEgyptiet 
populo  ejuscCuisimilis  factus  es  in  magnitudine  tua? 
Ecce  Assur  quasi  Cedrus  (sive  Cyparissus)  in  LibanOy 
jmlcher  ramiset  frondibus  nemorosus,  exceisusque 
aUitudine,et  inter  condensas  frondes  (sive  in  medio 
mubiuin)elecatum  est  cacumen  ejus.  Aquae  nutrierunt 
Ulum  :  Abyssus  elevavii  (Vulg.  exaltacit]  eum  :  ftu- 
mmaejusmanabant  in  circuitu  radicum  ejus,et  rivas 
suosemisit  aduniversa  iigna  regionis.Propterea  ele- 
vata  est  altitudo  ejus  super  omniatigna  regionis(9\\e 
campi) :  et  muitipUcala  sunt  arbuxla  (sive  rami),  et 
(a)elevatisunt  rami  ejuspi  x  aquis  multis.Cumque  ex- 
tendissetumbramsuam,in  ramis  ejus  fecerunt  nidos 
omnia  votatilia  coeli,et  sub  frondibus  ejus  genuerunt  B 
omnesbestixsaltuumjet  suhumbra  [Vw\^.umbraculo] 
iiliushabitabatcxtus  gentium(b)universarum,  Eratque 
putcherrimus  in  magnitudinesua,et  indilatatione{9\' 
ve  multitudinc)arbustorum(\Q\ramorHm)suoruw:  (c) 
erani  enim  radices  itlivsjuxta  aguas.Cedri(9\ye  Cypa- 
risst)non  fuerunt  a  Itiores  illo  in  paradiso  Dei^et  abietes 
(sisepini)non  adxquaveruntsummitatem  ejus^etpla- 
/afit(vel  abietes)non  fuerunt  sequx  (ye\similes)frondi- 
bus)3iyeramis)illius,0mne  lignum  paradisi Dei(9i\e 
inparadiso  Dei)nonest  assimilafum  eietpulchritudi- 
n £ ejus.quoniam  speciosam[Vx}\^, speeios u m  ]feci cam 
\Wn\f^.eum]jetmuttiscondensisque,frondibus,etxmu 
iatasunteamomnialignm-ioluptatis^^xyedeticiarum) 
quxerdntinparadiso[Wulg.eidd\i.Dei.]Proptereahxc 
dicit  Dominus  Deus :  Pro  eo  quod  sublmafa  [ahsubli'  C 
watus]est  in  aHitudinem,et  dedit  summitalem  suam 
virentem  alque  condensam  (sive  inmedio  nubium),et 
elevaium  est  cor  ejus  in  aliitudine sna  :  tradidi  eam 
i'8i  ve  eum)  in  manu  fortissimi(9\\eprincipis)gentium: 
faciens  faciet  ci :  (sive  et  faciam  perditionem  ejus) : 
Jujcta  impietatsm  ejus  ejeci  eam.(d)  Et  succident  eam 
alieni  et  crudetissimi  nationum  (sive  pestitentes  gen- 
Uum),et  projicient  eam  super  monteSj  et  in  cunctis 
contallibus  eorruent  rami  ejus^et  confringenlur  ar" 
busta  ejus  in  universis  rupibus  (sive  campis)  terrm^et 
recedent  de  umbraculoejus  omnes  populi  terrXyCt  re- 
linquent  eam.lnruina  ejus  habitaverunt(9\\e  requie- 


verunt)  omnia  voiatiiia  cmtiyet  in  ramts  ejus  fuerunt 
universx  bestix  regionis.  Quamobrem  non  elevabun' 
tur  in  altiludinesuaomnia  lignaaqmirum :  nequepo- 
nent  subiimitatemsuam  internemorosa  atquefrondo- 
sa  (sive  in  nubibus):necstabuntinsubiimitate  [Vulg. 
eorum]suaomniaquoe  irrigantur  aquis:quaomnes  tra- 
diti  sunt  inmortem  ad  terram  ultimamjn  medio  fitio" 
rum  kominum  adeos  qui  descendunt  in  iacum.Haec  di^ 
cit  369  DominusUeus:in  die  quando  descenditadin- 
feros^  indiii  [Al.induxi]  iactum  (sive    tuxit   eum 
abyssus):operuieum  abysso,et  proh  ibuiflumina  ejus  et 
coerc  ui  aq  uas  multas .  (e)  Contritus  est(9\\e  contenebra" 
tus)super  eum  Libanus^et  omnia  ligna  agri  concussa 
sunt(9\\e  defecerunt).  A  sonitu  ruinx  ejus  commovi 
(sive  commotx  sunt)  genteSjCum  (f)  deducerem  eum 
(sive  eam)  ad  infcrnum  cum  his  qui  descendebant  (sive 
descendunt)in  iacum ;  et  consoiatasunt  in  terra  infir- 
maomnia  ligna  voluptatis  (sive  delidarumjegregia 
atgue  proeclara  in  Libano :  universaqueirrigabantur 
aquis.  Nam  et  ipsi  cum  ea  (sive  cum  eo)  descendent 
(sive   descenderunt.)   ad  infemum  ad  inferfectos 
(sive  vulneratos)  gladio,et  brachium  (sive  semen) 
uniuscujusque  (g)  habitantium  subumbraculoejuSfin 
jnedio  nationum(9\\e  vitx  sux)perierunt.Cui  assimi^ 
latus  cs,o  inctyteyatqie  subiirnis  inter  tigna  voiupta- 
tis!  Bccedeductus  es  cum  lignis  voiupfatis  ad  terram 
ultimam^in  medioincircumcisorumdormies^cum  his 
quiinterfectisunfgladio.(h)SicPharaoetomnismulti^ 
tudo  ejuSydicit  dominus  Deus.  Utramque  editionem 
ex  more  commi8cui,ubi  tamen  plurimum  discrepa- 
bant^ne  duplex  propositio  augeret  librorum  magni- 
tudinem.  Ac  primum  sciendum,  quod  qua^cumque 
dicuntur  de  rege  Assyriorum  futun»   tempore,  in 
LXX  quasi  transacta  memorantur,  et  sic  vel  ad  ar- 
borem,  vei  ad  principem  loqjiitur  Assyriorum,  ut 
tam,ma8Culino  quam  feminino  genere  de  una  per- 
sona  intelligatur,  dum  et  arbor  refertur  ad  Asay- 
rium,et  Assyrius  in  arbore  nominatur.  Ncc  de  rege 
Babylonio  in  praesenli   sermone  ulla  fit  mentio  ;  ne 
videatur  contra  caplivum  populum  positum  |i4/.po- 
situs^  in  Gbaldaea,  dominorum  atque  regnantium 
iracundiam   provocare,sed  dicitur  de  rege  Assyrio- 
rum,qui  eo  jam  tempore  captus  fuerat  aCbaldflBis, 
et  omne  robur  Assyriorum  Babylonio  subjacebat 


(a)  H«c  verba,  et  elevati  sunt  rami,ex  Vatic.  ms. 
et  Rabano  sufTecimus  post  Victorium,qui  ad  Scrip- 
turs  dumtaxat  testimonium   suppleverat  :  Martia-  D 
Dsofl  cum  Enismo  prstermisit. 

(6)  Victor.^entmm  pturimarum,Bid  Vulgatffi  instar, 
Hebr£0,ip8aque  subnexa  Hieronymi  expositione  as- 
BentientiDQs.  Nam  universarum  proprie  est  LXX 
zSc*  ttXrfloz  I6va)v  :  nisi  si  Hieronymus  utramque 
posuit  lectionem,  gentium  plurimarum  (sive  univer- 
sarum). 

(e)  Idem  ad  vulgat®  rursum  atque  Hebraei  textus 
fidem^  erat  enimradix  illiusjuxta  aquas  multas.Sed 
elRabanusconsentitin  ea  quam  suppletvoce  multas. 

(tf)  Rescribimus  post  Victorium  succident.  Mani- 
feeto  enim,  inquit,  fsdoque  errore  succedent  lege- 
batar  antea  :  nam  succident  habent  Hebr.,  GraBC, 
Volg.  et  commentarius  ipse  Hieronymianus. 

[c)  VictoriuB  Contristalus  est^  etc.  pro  conintusfix 

Patbol.  XXV, 


Vulgata  reponit,atque  Hebraeo  l7pN%  quod  aut  oh' 

ienebrari  significat  aut  ro»/rt5tor2.AIterum,quod  est 
contritum,  verterunt  LXX. 

(f)  Antea  erat  deducerent. No9  Victorio  hic  assenti- 
mur  prster  Scripturaa  textus,  Brixianos  mss.  codi- 
ces  proferenti. 

(g)  Pro  habitantium,  Rabanus,et  Victorius  ad  Vul- 
gatae  cxemplar  sedebit. Lef;\ique  mox  (sive  in  medio 
vitse  sux  perierunt)  ipso  verbo  perierunt,  utpote  xwv 
LXX  intra  lineas  recepto,  suffectisque  vocibus,  in 
mediOf  ex  eorumdem  mterpretatione  ;  nihil  enim  in 
Hebrfleo  est  qui  verbum  Graecum  aTrwXovTo  periC' 
runt,  respondeat. 

(^Uterum  cum  Rabano  Victorius,/p55  est  Pharao, 
Cui  lectioni  subnexa  comprimis  Hieronymiana  expo- 
sitio  suffragatur,ubi  S.Pater  oum  Septuagintavirali 
propriam  versionem  componit. 


iO 


209 


S.  EUSEBII  HIERONYM 


300 


imperio.  Unde  et  decem  tribus,  hoc  est,  Israel,  A 
Assyrii  capianl ;  duas  autem,  hoc  est,  Judam  et ' 
Benjamia,  S70  Chald<Ti  superant,  et  urbcm  sub- 
Yertunt  Jerusalem.  Dicturus  igitur  contra  Pharao- 
nem  regem  .'Egypti,  et  populum  ejus  sermo  divi- 
nus,  tali  adversum  illum  esl  usus  exordio  :  Gui 
similis  factus  es  in  magnitudine  tua  ?  Ecce  Assur 
quasi  Gedrus  in  Libano.  et  reliqua.  Et  cst  sensud  : 
Non  mireris  si  a  Babyloniis  vincendus  atque  pcr- 
iturus,  et  tuum  perditurus  imperium,  omnesque 
opes  Mgypiisi  destruenda!sint,cum  Assur  multo  te 
fortior,  eodem  Ghaldeo  supcrante,  dcletus  sit.  De- 
Bcribitque  potentiam  regis  Assyrii  sub  figura  arboris 
Cedri,  juxta  Hebraicum,  juxta  LXX,  Gyparissi,  in 
monte  Libano  constituta;,  quo?  sit  pulchra  ramis  et 
condensa  frondibus,et  ad  nubes  usque subrecta,quffi  n 
idcirco  tantum  crevit,quod  non  aquis,  sed  abyssis 
hoc  est,  aquis  abundantissimis  irrigetur.  Abyssus 
enim  multitudo  sonitus  aquarum  :  ita  ut  omnes  aves 
nidos  fecerinl  in  ramis  ejus,  et  sub  frondibus  illius 
genuerint  omnes  bestiaa  saltuum.Et ne dubitaremus 
quae  essent  cobH  volatilia,  qusD  silvarum  bestix, 
apertius  posuit  :  Et  sub  umbraculo  ilius  habitabat 
csBtus  gentium  plurimarum.  Gedri,  inquit,(a)ct  cy- 
parissi,  abietes,  sive  pinus  etplatani,  sive  cypa- 
rissi,  non  fuerunt  cequae  ramis  illius.  £t  ne  sigilla- 
tim  de  cunctis  arboribus  diceret,  et  omnia,  inquit, 
ligna  paradisi  Dei  non  sunt  assimiluta  illi,  et  pul- 
critudini  ejus.  Per  quae  nonnulli  intelligunt  non 
de  rege  dici  Assyrio,  sed  de  contraria  fortitudine, 
qufls  in  sermone  Tyri  inter  Gherubim  dicitur  csse 
generata,  et  pretiosid  distincta  lapidibus,  ct  postea  C 
ad  terrenasuo  vitio  concidissc,  qui  et  in  Isaia  ca- 
dens,  Lucifer  appellatur  (Isa.  xiv),  et  in  Evangelio 
sigDAtur  a  Domino  :  Videbam  Satanam  quasi  fulgur 
de  cobIo  cadentem  (Luc.  x,  V2),  Sed  nos  haec  omnia 
ut  interim  sequamur  historiam  hypcrboIica>s  dicta 
intelligamus,  quod  tantae  Assyrius  fuerit  potentias, 
et  sic  cunctas  oppresserit  nationes,ut  se  Angelorum 
fortitudini  compararit.  Omnia  autcm  metaphorice 
8ub  altissima  cedra,  sive  371  cyparisso  dicuntur 
ad  Assyrium,interfectioquc  illius  appellatur  succi- 
sio.  Quodque  sequitur  :  Tradidi  cam  in  manu  for- 
tissimi  gentium,  rcgem  Babylonium  vucat,utquod 
vicit  Assyrium,non  propriae  forlitudinis,scd  divinae 
intelligat  potestatis.  Juxla  impietatem,  inquit,  ejus 
cjeci*eam,ut  oculte  Babylonium  moncat,non  debe-  ]) 
re  esse  crudelem,  nec  opprimerepopulum  Dei,  qui 
sibi  traditus  sit,ne  similia  patiatur  ab  Assyrio,  qui 
crudelis  et  impius  fuit.  Et  succident  illam  alieni,et 
crudelissimi  nationum  ;  sive,  juxta  LXX,  pestilen- 
tes  :  quod  numquamdiceret  [AL  voluit  dicere)  po- 
situs  in  Ghaldaea,ne  illum  adversum  gentem  suam 
commoveret.  Projicitur  quoque  super  monte8,et  in 


cunctis  convallibus  corruunl  rami  ejus,  et  confrin- 
guntur  in  rupibus,et  a  cunctis  derelinquitur  popu- 
lis,  hoc  cst,  volatiiibus  CGcli  et  bestiis  campi,  et  in 
tantam  veniet  perditioncm,  ut  omnes  arbores  quaB 
putabantur  excelsae  comparationo  Assyriae  arboris, 
suo  cxemplo  elevari,et  in  sublime  erigi  ultra  desi- 
stant,  nec  steut  in  altitudine  sua,  sed  iila  succisa, 
omnes    metn   pariter  succidantur.  Quodque  per 
translationcm  dictum  erat,fit  manifestins.  Omnes, 
ait,  trdditi  sunt  (subauditur  rcges  in   mortem)  ad 
terram  ultimam  (hoc  esl,ad  internum),in  medio  li-   * 
liorum  bominum  (nequaquam  interarbores)adeos 
qui  dcscendunt  in  lacum.Uaud  dubium  quin  inferna 
significet.Post  succisionem  arboris  Assyriae,  sive  in 
die  quando  desccndit  ad  inferos  Assyrius,et  induzit 
[Al,  indixitj  Dominus  luctum,  rursum  per  trnsla- 
iionem  de  eo  Ioquitur,quod  opertus  sit  abyssojux- 
ta  illud  quod  scriptum  est :  Vcni  in  profundum  ma- 
ris,et  tempestas  demersit  me(P5.Lxviii,3) ;  et  omnia 
flumina^cmnes  videlicct  nationes,  eum  ultra  ngare 
cessavcrint,  et  contristatus  sit,  sive   contenebratus 
super  eam,id   ost,  arborem,  vel  cum,  id  est,As8y- 
rium,  Libanns.  Ac  nc   putaremus   de   arbore  esse 
8ermonem,scquitur  ;  A  sonitu  ruinae  ejus  commovi 
gentes.  Quae  enim  tanta  ruina  esse  unius  arboris 
potest,ut  ad  sonilum  ejus  universae  commoveantur 
gentes?  Gum  dcduccrem  [AL  deducerent],  inquit, 
eam  ad  infernum,  juxta  littcram,   arbor  ad  inferos 
deduci  non  potest  cum  aiiis  qui  in  Iacum,id  est^ad 
S79  inferos  descendebant.  L't  consolata   sunt  in 
terra  inrima,in  corde  videlicet  terrae,  omnia  ligna 
voluptatis,  sive  deliciarum,  quod  llebraicc  appella- 
tur  EDEN  (]7N),  ut   ncmorosos  saltus,  silvasque  si- 
gnificet  egrcgias  atquc  praeclaras,  quae  fuerunt  in 
Libuno,  et  irrigabantur  aquis.Nam  et  ipsae  arbores 
cum  eo,  hoc  est,  Assyrio  descendent  in  infernum, 
ad  intcrfectos,  sivc  vulneratos  gladio.  Ligna  gladiis 
non  vulnerantur,sed  caeduntur,  nec  descendunt  ad 
infernum.  Et  brachium,   inquit,  sive  semen  (quo. 
niam  apud  Hebraeos  sermo  zara  (in7),(6)  utrumque 
significat),  requiescet  in  umbraculo  ejus  in  medio 
nationum,  nequaquam  silvarum,  sed  gentium.  Ad 
extremum  fit  apostropha  ad  ipsum  Assyrium,  sive 
ad  Pharaonem.  Gui    assimilatus,   o   inclyte,  atque 
sublimis  intcr  ligna  voluptatis?  Nullus  tibi,inquit, 
par  fuit,  sed  omnes  reges  potentia  superasti,  et  ta- 
men  cum  caetcris  rcgibus,qui  erant  in  comitatu  tuo 
ad  terras  ultimas,id  est,    ad  inferos  deductus  es, 
dicente  Scriptura  :  IngrediPiitur  nd  extrema  terras, 
tradentur  in  manus  gladii,   partes  vulpium  erunt 
(Ps,  Lxii,    10,  11).  In  medio,  ait,  incircumciaorum 
dormies  cum  his,qui  intcrfecti  sunt  gladio.  Osten- 
dit  quffi  essent  ligna,  quae  cedrus,  sive  cyparissus 
gladiis  vulnerata,  et  jacens  cum  imcircumcisis.  Et 


(a)Gontendit  Victor.legendum,^^  cyparissi :  nam 
vocem  Hebraicam  }{'ieron,cedros  semper  vertit,LXX 
vero  cvparissos^ 

(^)  Nimirum  diversitate  lectionis;  nam  vocalium 
qu9  olim  aberaDt,nulia  est  hio  ratio.VidesiB  inftrflt 


Gommentar.  in  Daniel.  xi,  31,ubi  et  variaejus  vo* 
cis  apud  Veteres  interpretatio  annotatur  :  quod 
enim  vulgo  habetur,  Et  brachia  ex  eo  stabuntf  aliua 
interpretatus  est,  Et  semina  ex  eo  stabuntn 


301 


COMMENTARIORDM  IN  EZECHIELEM  LlB.  X.  CAP.  XXXI. 


302 


ut  eitrema  anterioribus  jungcrct,  quia  supra  dixe-  A 
rat  :  Cui  similis  factus  es  in  magnitudinetua:  ecce 
Assur  quasi  Cedrus  in  Libano,  pulcher  in  ramis  et 
froadibus,  et  reliqua,  nunc  infert :  Sic  et  Pharao, 
et  omnis  multitudo  ejus,  dicit  Dominus.  Quomodo, 
inquit,  Assyrius,  cedrus  et  cyparissus,  Babylonio 
succidente,  dejectaest :  sic  Phiirao  et  populus  ejus, 
hoc  est  ipsa  arbor  et  rami  illius  a  Babylonio  succi- 
deotur.  Hsc  interim  juxta  historiam  dictasint,  quaa 
pleriqueinconsummationemundifuturaintelligunt 
et  regem  Pharaonem,  hoc  est  eam  potestatem  cui 
iEgyptussubjectasit,comparari  regi  Assyriorum  po- 
tentissimo,id  est,antichristo:  quod  si  ille  corruerit, 
atique  et  alii  rectorcs  tcnrbrarum  istarum  et  princi- 
pes  mundi  facilius  corruant.  Dicamus  ergo  de  singu- 
Iia,breviteromniaperstringcntes,utnon tam dissera-  p 
mus  S7S  et  explanemus  obscura,  quam  explanare 
cupientibus  materiam  dedisse  vidoamur.  Primum- 
qoediscutiendum,  cur  undecimo  anno,  tertio  mense, 
una  die  mensis,  factum  esl  verbum  Domini  ad  Eze- 
chielem,dicens  :  Fiii  hominis,  dic  Pharaoni  JEgyj^ii 
et  multitudini  ejus.  Locuturo  ad  Pharaonem,  unde- 
cimo  anno  sermo  Ot  Domini :  necdum  enim  venerat 
ad  duodecim,  qui  numerus  pJence  consummatasque 
virtutis  est.  Unde  et  duodecim  sunt  filii  Jacob 
{Genes  xxxv),  a  quibus  postea  duodecim  nomina 
Prophetarum  uno  volumine  continentur.  Et  Apostoli 
duodecim  sunt  (Luc.  vi),  quoruni  quia  unus  Judas 
proditor  fuit,  in  locum  ejus  Mattliias  eligitur.  Et 
arcbisynagogi[/4/.archisynagogs]niiaannorumduo- 
decim  a  Domino  suscitatur  {Marc.  v).  Hemorrhou- 
sa  quoque  anno  duodecimo  recipit  sanitatem.  Sed  C 
quiacorripitur  Pharao,et  postea  plangitur,  propter- 
ea  tertius  mensis  et  unus  dies  undecim  annorum 
namero  copulantur.  Unde  et  in  consequentibus  duo- 
decimo  anno^  mense  duodecimo,  una  mensis,  fit 
verbum  Domini  ad  Ezechiel,  dicens  :  Fili  hominis, 
assumeplanctumsuper  Pharaonemregem  i£gypti,et 
dices  ad  eum.  Qui  enim  plangitur,  ideo  plangitur  ut 
iDieUigat  quanta  bona  perdiderit;  et  tamen  quia 
Pbarao  erat,  et  brachium  ejusnecdum  fueratcolli- 
gatum,  nec  pristinam  receperat  fortitudinem  :  pro- 
pterea  in  anno  et  in  menseduodecimo,viginti  novem 
diesadhucremanentjUtduodecimannorumnumerus 
eompleatur.  Uno  igitur  mensis  die,  sermo  fit  Domini 
td  Propbetam  ,e  t  praeci  pi  tu  r  ei  utloq  u  atu  r  regi^Egy  pti 
et  multitudini  ejus.  Inquo  mirandum  quod  quatuor  j) 
interpretesnonpopulum  dixerint.sed  multitudinem. 
Multi  enim  vocati,  et  pauci  electi  (Matth.  xxii,  14). 
Et  in  lege  scriptum  est :  Non  eris  cum  muUitudine 
in  malo.  Diciturque  ad  regcm  i£gypti :  Cui  similis 
fidus  es  in  magnitudinc,  sive  in  altitudine  tua? 
Qaod  et  ipse  se  exaltaverit,  et  subjaceat  illi  senten- 
ti«  :  Omnis  qui  se  exaltat,  humiliabitur  (Luc,  xiv, 
II)  :  sed  tamen  non  sit  ejus  altitudini  similis,  qui 
qaasi  cedrus,  sive  cyparissus  in  Libano  fuerit,pul- 
eber  ramis  et  frondibusnemorasus  ;  excelsusque  ai- 


titudine  et  ad  nubes  usque  erexerit  caput,  ad  quas 
secundum  David  (Psal,  xxxv)  veritas  Dei  perve- 
nit,  et  quibusmandatur  nepluant374superlsrael 
imbrem.  Pulchritudo  quoque  illius  prsedicatur,  quffi 
*n  tnrpitudine  pravavoIuntatemutataest(P«.LXxvi!); 
ita  ut  dicatur  de  eo  :  Confringet  Dominus  cedros 
Libani  (Ps,  xxviii,  5)  :  et  excelsus  ipse  in  altissimo 
montium  Libano  constitutu3,quanto  sublimior  fue- 
rat,  tanto  fortius  caderet.  Cujus  Scriptura  sancta 
volens  altitudinem  demonstrare,  appellat  cedrum 
magnam,  quam  nutrierunt  aqua;,  non  aquss  Si- 
loe  quac  vadunt  cumsilentio  (/s.  viii),  sed  aquae  Ra- 
sin,  ct  aquac  /Egypti,  de  quibus  scriptum  est :  Quid 
tibi  ut  bibas  aquas  Geon  (Jerem  ii,  18),  sive  Sior? 
quod  aquas  turbidas  sonat.Abyssus  quoque  exalta- 
vit  eum  super  quam  in  principio  mundi  tenebraB  fe- 
rebantur(Gc«e5.i),  et  ad  quam  in  Evangelio  daBmo- 
nes  ne  mittantur,  rogant  (Luc.  viii).  Flumina  ejus- 
dem  abyssi  in  circuitu  padicumejuserant,  de  quibus 
dicitur:  Quid  tibi  etviac  Assyriorum,utbibasaqua8 
flumin^m  (Jerem.  u^  18)?  Et  in  alio  loco  :  Ecce 
Dominus  inducet  super  vos  aquam  fluminis  fortem 
et  multam,  regem  Assyriorum  et  omnem  gloriam 
ejus  (Isa.  VIII,  7).  Rivos  quoque  suos  emisit  abyssus 
ad  universa  ligna  regionis,  ut  non  solum  principem 
mundi  hujus,  sed  etsocios  illius  irrigaret.  Propterea 
elevatus  est,et  super  omnialignaaltissima  succre- 
vit,et  multiplicata  sunt  arbusta  ejus,et  totius  orbis 
possedit  imperium  dicens  :  Haec  omnia  mihi  tradita 
sunt  (Matth.  iv,  9).  Et  eievati  sunt  rami  ejus,  qui 
aquisabytjsi  fuerantirrigati.  Qui  extendit,  sive  dila- 
tavit  umbraculum  suum,  ut  omnes  subjiceret  su® 
ditioni.  In  ramis  ejus  fccerunt  nidos  omnia  volatilia 
cceli.  Omnis  enim  qui  facit  peccatum  (Joan.  viii,34), 
de  diabolo  natus  est,  et  de  ramorum  ejus  numero 
cojnputatur.  llla  autem  volatilia  fecerunt  nidos  in 
ramis  ejus,  quse  juxtaviam  Evangelicam  comedere 
sementem  (Matth.  xni),  sive  quia  omnes  peccave- 
runt,  et  indigent  raisericordia  Dei  (Rom,  iii),  de 
quibus  dictum  est  :  Omnes  declinaverunt,  simul 
inutiles  fact^  sunt  (Ps.  xiii,  3)  :  Idclrco  in  ramis 
ejus  fecerunl  nidos.Sequitur :  Et  sub  frondibusejus 
genueruntomnesbestixsaltuum,  quae  Christi  man- 
suetudinem  perdiderunt,etsub  umbraculo  illiusha- 
bitabat  coetusgentium  plurimarum,  utnuilus  esset, 
qui  non  ejus  (a)  tegeretur  umbraculo,  praeter  eum 
qui  dixit  :  Ecce  venit  princeps  mundi  istius  :  et  in- 
veniet  in  mc  nihil  (Joan.  xiv,  30).  Per  unum  enim 
hominem  peccatum  intravit  in  mundum,  et  375 
per  peccatum  mors  (Rom,  v,  12) ;  et  sic  in  omnes 
homines  mors  pertransit,in  quoomnes  peccavimus, 
et  in  Adam  omnes  morimur,  cunctiquepeccavimus, 
et  indigemus  gloria  Dei  (I  C(?r.xv).Et  tamen  in  ipsa 
habitatione  divcrsa  conditio  est.  Alii  habitant  in 
ramis  ejus  quasi  volatilia,  scientiam  sibiin  philoso- 
phia,  et  hsDreticorum  dogmatibus  pollicentes.  Alii 
quasi  bestiae  ferffi,  immites  atque  crudeles  :  aiii 


(a)  Cum  \ictorio  regeretur^  ex  mss.  Brixianis,  legimus.  Hartian.  cum  £ra8m0|  Umgeretitr^ 


303 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


301 


quasi  multitudo  gentiumpIurimarum;utcommixto9 
divcrsis  vitiis  sigaiOcet  atque  peccatis.  Ernt  autem 
Assur  pulcberrimus  in  magnitudine  sua,  et  in  dila- 
tatione  arbustorum  suorum,  qui  aquis  multis  radix 
ejus  fucrat  irrigata,  in  tantum  ut  in  paradiso  Dei 
nulla  cedrorum  et  cyparissorum  esset  altior,  nec 
abietes  pinique  adsequarent  sublimitatem  ejus  ;  sive 
platani  non  essent^aequaB  frondibus  illius.  Idcirco 
nulla  arborum  in  paradiso  plantarum  ei  fuerat  ad- 
«quata,quia  omne  lignum  paradisi  Dei  non  est  assi- 
milatum  illietpulcbritudiniejus.  Nequaquam  enim 
erect®  sunt  per  superbiam,  sed  scierunt  humilita- 
tem  suam,  neque  similitudinem  Dei  sacrilego  sibi 
animo  vindicaro  conataj  sunt.  Quodque  sequitur  : 
Et  smuiata  sunt  eam  omnia  ligna  deliciarum  quas 
erant  in  paradiso,  sic  edisserimus  :  iEmulata  sunt 
ligna  paradisi  multitudinem  ramorum  ejus :  Multi 
enim  vocati,  et  pauci  electi  {Matth.  xx,  16).  Et :  Lata 
et  spatiosa  via  quae  ducit  ad  mortem  {Ibid.  vii,  13). 
Gupit  enim  tantos  habere  in  salutem,quantosAssur 
habuit  in  perditionem.  Unde  quia  Assursublimatus 
estinaltitudine  ;  et^dedit  sublimitatem  suam  viren- 
tem  atque.condensam^sivejusqueadnubes  cacumen 
erexit,et  elevatum  est  cor  ejus  ut  diceret :  Ero  simi- 
lis  Altissimo  {Isa.  xiv,  14),  proplerca  traditus  est  in 
manu  fortissimigentium  :  quam  intelligimusaliam 
detestabilem  potestatem,  cui  traditur  ad  punien- 
dum  :  ipseestenim  inimicusetultor ;  utAssurin- 
telligatur  Antichristus,  et  fortissimus  gentium  cui 
traditus  est,  Satanas,  juxta  illud  Apostoli.  Quos 
tradidi  SalanaB,ut  discant  non  blasphemare  (I  rim.ii, 
20) :  Qui  faciens  faciet  ei  quaecumque  ei  a  Domino 
fuerint  imperata.Ista  autem  cyparissus  ejecta  cst  de 
paradiso  Deipropter  impietatemsuam  ;  et  succident 
illam  alieni^et  crudeles,sive  pestilentes  in'gcntibus, 
utSlSimpIeaturillud  quod  scriptum  est:PestiIonte 
flagellato,  stultus  astutior  fiet  {Proo.  xix,  25).  Et 
iterum  :  Jam  securis  ad  radices  arboris  posita  est 
{Malih.  III,  10) :  qui(a)prajcidenteam  supermontes, 
ut  corruatin  superbiasua.  In  cunctisautem  conval- 
libus  corruent  rami  ejus :  ut  ad  tartarum  deducantur 
omnes,  qui  in  ejus  fuere  comitatu,  et  recedant  de 
umbraculo  illius,et  relinquant  eani:ut  volatilia  coeli 
et  bestiffl  terras,  quae  prius  sub  illa  fuerant,  et  illius 
umbraculo  legebantur,  postea  pcBnaB  ejus  participes 
sint.  Cumque  viderint  caetera  ligna  silvarum,  sive 
paradisi,  Assur  cyparissum  sententia  Dei  corruisse, 
non  elevabunlurin  superbiam,  nec  se  esse  aliquid 
ffistimabunt,  necirrigationem  aquarum  suarum  pro- 
prias  arbitrabuntur  divitias  :  eo  quod  omnes  rami 
et  volatilia  ccBli,  et  bestiae  terrae,  qusB  crant  sub  im- 
perio  Assur,  deducanlur  in  morte  ad  terram  ulti- 
mam.  De  quibus  scriptum  est  :  Jn  conspectu  ejus 
cadent  omnes  qui  descendunt  in  lerram  {P$.  xxi, 
30).  Etyn  alio  loco  :  f ngredientur  ad  extrema  terr» 
{Ps.  Lxii,  10)  :  et  erunt  nequaquam  cum  Angelis, 
sed  cum  filiis  bominum,qui  descendunt  in  lacum, 


A.  sivein  foveam  sempitern^.Gum  autem  ille  descen- 
derit  ad  cxtrema  terrap,  et  pars  volpium  faerit  a 
quibus  lacerandus  est:  tunc  luctus  erit  vel  omnium 
sociorum  ejus,vel  sanctarum  fortitudinum,  qu»il- 
lum  dolebunt  ad  inferos  descendisse.  Unde  dicit 
Dominus  :  Operui  eum  abysso,  cujus  aquis  fuerat 
ante  nutritus,etprohibui  flumina  eju8,id  est  abyssi, 
et  cocrcui  aquas  multas,neeum  irrigarent,sedma- 
gis  opprimerent.  Contristatus  est  super  eum  Liba- 
nus,  in  quo  fuerant  exaltatus,  et  omnia  agri  ligna 
concussa  sunt,  succisionem  similem  formidantia.  A 
sonitu  ruinae  ejus  commovi  gentes,  ut  nullus  perdi- 
tionem  illius  ignoraret,  et  deductionem  ad  inferos 
cum  caeteris  sociis  ejus.  Acceperuntque  conso- 
lationem  omnia  ligna  voluptatis,  id  est,  paradisi : 

n  dum  vident  et  mala  malis,  et  bona  bonis  restitul. 
Uaec  autem  ligna  Libani  sunt,  aquis  irrigata  flu- 
minum  Domini,  in  quibus  et  illa  arbor  fuerat  irri- 
gata  quae  corruit.  Sive  omnia  ligna,  quae  quon- 
dam  fuerunt  bona,  et  irrigabantur  aquis,  et  in 
Libani  altitudine  morabantur,  ac^pient  consola- 
tionem,  377  quando  principem  suum  similia 
viderint  sustioere  tormenta.  Et  ipsa  enim  descen- 
dent  ad  infernum  ad  interfectos  gladio  Domini,  et 
omnis  fortitudo  lignorum  babitabitsub  umbraculo 
ejus,  id  est,  in  poena,  in  medio  omnium  nationum 
quaeclaustris  inferni  tenebuntur.  Posthaec  ad  ipsum 
Pharaonem  sermo  convertitur,  cui  dictum  fuerat  in 
principio,  cui  similis  factus  es  in  magnitudine  tua  ? 
et  dicitur  ad  eum  :  Cui  assimilatus  es,  o  inclyte,at- 
que  sublimis  inter  ligna  voluptalis  ?  Nempe  Assyrio 

C  qui  corruit  Et  tu  cras  inclytus  atque  sublimis  inter 
ligna  Eden,  hoc  est,  deliciarum  et  paradisi,  et  ecoe 
deduct UB es sicut  Assyrius,  cu m  omnibus  lignis,  qn« 
quondam  fuerant  in  doliciis,  ad  terram  ultimam  et 
ad  inferos,  et  dormies  non  in  rcquio,  scd  in  pcenis 
in  medio  incircuincisorum,  hoc  est,  immundorum, 
et  cum  his  qui  in  gladio  Domini  conciderunt.  Et  ut 
sciamus  qui  sit  ille  cui  dixerit:0  inclyte,atque8ubli- 
misinterlignavoluptatis,  ponitmanifestius:  Ipseest 
Pharao,  et  omnis  multitudo  ejus.  Sive  juxta  Septua« 
ginta,  sic  est  Pharao,  et  omnis  multitudo  ejus,  nt 
quomodo  supraAssyrius  succisus  est,  et  corruit,sic 
et  iEgyptius  subruatur. 

(Cap.  XXXII.  —  Vers.  1  seq.)  Et  factum  est  duo- 
decimo  anno,  in  mense  duodecimo  (sive  decimo)^  in 

n  una  die  [Vulg.  tacet  die]  mensis,  fadum  est  verlmm 
Domini  ad  me,  dicens  :  Fili  hominis,  assume  lamen^ 
tum  super  Pharaonem  reycin  ^'F.gypti,  et  dices  ad 
eum  :  Leani  gentium  assitnilatus  es,  et  draconi  qui 
est  in  mariy  et  ventitabas  cornu  in  fluminibus  tuis, 
et  conturbabas  aquas  pedibus  tuis,  et  conrutcabas  flu- 
mina  carum  [Vulg.  eorum[  (sive  tua).  Proplerea  haec 
dicit  Dominus  Deus  :  ExpAndam  super  te  reie  meum 
in  mulfitwline  populorum  multorum,  et  extraham  te 
in  sagena  mca  (sive  extraham  ie  in  hamo),  Et  pro^ 
jidam  (sive  exiraham)  in  terram :  super  faciem  affH 


(o)  Maluit  Victor  projicient  eam,  ex  8uperiorqpnferiorique,Jut'  sibi  videtur,  context 


flos 


COMMBNTARIORUM  IN  EZEGHIELBM  LIB.  X.  CaP.  XXXII. 


800 


abjidam  te  (sive  campt  replebunlur  tui) :  et  habitare  A  perbiam,  qu8B  cornu  vocatur,  et  multitudine  exer- 


(sive  sedere)  faciam  tuper  te  omnia  volatilia  ccbH,  et 
salurabo  de  te  bestias  universss  terrse,  et  dabo  cames 
tuas  super  montes,  et  imptebo  coV.cs  [Vulg.  addit 
tuos]  (sive  vcdles)  sanie  tua  (vol  sanguine  tuo)  et  ir- 
rigabo  terram  i8i\e  irrigabitur  terra)  putore  [Vulg. 
fetore  ;  al.  pasdore]  sanguinis  tui  (sive  stercoribus  tuis) 
titpermantes,  ^/  S78  valles  implebuntuv  ex  te.  Et  ope- 
Ham  cum  extinctus  fueris,  ccetum^et  nigrescere  faciam 
sletlas  ejus  :  Solem  nube  tegam,  et  lunam  non  dabit 
lumen  suum.  Omnia  tuminaria  ccrli  nuerere  faciam 
(sive  contenebrescent)  super  te:  et  dabo  teaebras  super 
terram  tuam,  dicit  Dominus  Deus,  Et  irritabo  cor  po- 
pUorum  muttorum  cum  induxero  contritionem  (sive 
eaptivitatem)  tmm  in  gentibus  super  terras   (sive   in 


citus  8ui,  omQes  aquas  transiens  poterat  contur- 
bare  :  idcirco  expandere  se  dicit  rete  suum  super 
multitudinem  ejus,et  extrabere  eum  sagena  suavel 
hamo,  et  projicere,  sive  extendere  eum  snper  ter- 
ram,quiquasicolubermultisspirisfueratinvolutu8, 
ut  a  cunctis  cocli  volatilibus  devoretur.  Cumque  non 
Bolum  aves,  sed  omnes  bestias  terrae  eum  lacerave- 
rint,  reliquoQ  carnes  ejus,  montes  et  valles  cam« 
posque  complebunt,ita  ut  cuncta  vermibus  scateant. 
Haec  autem  loquitur  permetaphoram,  utpostquam 
volatilia  cceli  et  bestiae  carnibus  ejus  fuerint  satu- 
rats,  id  est  exercitus  ejus,  et  universa  multitudo 
reliqua  pars  in  vermes  et  saniem  convertatur.  Tunc 
inquit,  coili  tenebris  obvolventur ;  sol,  et  luna,   et 


terra)  quam  nescis.  Et  stupescere  faciam  (sivecon^n-  n  caetera  luminarianondabuntlumen  suum^sed  super 


stabuniur)  super  te  (a)  populi :  (vel  gentes  mult3S!)  et 
reges  earum  horrore  nimio  formidabunt  super  te,  cum 
totare  cceperit  gladius  meus  super  facies  eorum,  et  ob- 
stupesceni  repente  singuli  pro  anima  sua  in  die  ruinx 
(tive  exspectantes  ruinamsuam  a  dic  ruinae)  tuae,  Quia 
katc  didl  Dominus  Deus :  Gtadius  regis  Babylonis  ve- 
niet  iibi.  In  gladiis  fortium  (sive  gigantium)  dejiciam 
multiludinem  (sive  fortitudinem)  tuam  :  inexpugna- 
hUes  genies  omnes  hae  (sive  pestilentes  de  gentibus 
CMneiis) :  ei  vastabunt  (sive  perdent)  superbiam  (vel 
iniuriam)  £gypti,  et  dissipabitur  multitudo  ejus(Q\\e 
eonteretur  omnis  fortitudo  illius).  Ei  perdam  omnia 
jumenta  ejus  qux  erant  super  aquas  plurimas  (sive  ab 
aqyis  muttis) :  etnon  conturbabit  eas  pes  hominis  ultra, 
neque  unguiajumentorum  turbabit  (sive  calcabit)  ea$. 


te  cuncta  nigrescent :  nibilque  tibi  laetum  erit,  et  ad 
tuum  interitum  omnes  populi  et  cuncti  reges  eorum 
horrore  nimio  formidabunt  conspicientes  gladium 
meum  huc  illucque  volitare  et  nuUi  parccre,  et  in 
tua  ruina,  ruinam  similem  pertimescent.  Ut  autem 
Bciasquisiste  sit  gladius,audi  manifestius  :  Gladius 
regis  Babylonis  veniet  tibi :  in  gladiis  fortium,  sive 
gigantium  dejiciamomnemmultitudinem  tuam.Qui 
gigantes,  inexpugnabiles  gentes  sunt,  qu»  Baby- 
lonii  regis  tenebantur  exercitu.  Isti  vastabunt  sive 
dispetdent  superbiam  Egypti,  et  omnem  multitudi- 
nem  ejus :  nihilque  in  iGgypto  remanebit,  sed  oum 
hominibus,  et  jumenta  brutaque  animalia  pariter 
auferentur.  Et  tantaerit  solitudo  in  iEgypto,  ut  nec 
pede  hominis,  nec  ungulajumentiaquaBilliuscon- 


Tune  purissimas  reddam  aquas  eorum  (sive  ut  ali-  C  turbentur,sed  quietasintomniaietaquffifluminum 


quando   quiescant  aqux  eorum)  et  fiumina  eorum 

puuioleumadducam(3iweutoteum  fluent),ait  Dominus 

Deus^  cum  dedero  ten'am    Mgypii  desolatan   (sive 

perditam).  Deseretur  autem  terra  a  ptenitudine  sua 

(tiveeumplenitudifie)  quando  percussero  (sive  disse- 

minavero)  omnes  habitatores  ejus  :  et  scient  quia  ego 

jitm  Dominus.   Plancius  est,  et  plangent  eum  pXuB 

^eiUtitfii^^]  super  jEgyptum  et  super  multitudinem  ejus 

(Blreomni  fortitudine  iilius)  plangent  eum,  ait  Domi- 

nKx/^fia.  Editionem  utramque  miscemus,  in   his 

dumtaxal  in  quibus  discrepant.  Alioquin  ubi  unus 

feosos  esty  Hebraicum  sequimur.  In  multis  autem 

exemplaribus,  juxta  LXX,   duodecimus   annus   et 

meosis  decimus  ponitur ;  juxtacaeteros  autem  inter' 


ejus  quasi  oleum  fluant  purissimffi  ac  nitentes, 
nullo  per  eas  iranseunle,  nec  earum  fluenta  tor- 
bante.  Hoc  autem  flct  propter  ^gypti  solitndinem, 
quffi  redigetur  in  desertum  abomni  multitudinesua: 
quando  babitatores  ejus  Dominus  SftO  percusserit, 
utintelligantqui  remanserintquod  ipsesit  DominuB. 
Idcirco  planctus  est  Pharaonis,  et  plangent  eumfl- 
liae  gentium  incircuitu.Non  solum  autemsuper  illo, 
sed  et  super  multitudine  ejus,  gue,  Domino  va- 
stante,  deleta  est.  Hffic  super  simplici  littera  cursim 
dixisse  sufflciat,  veniamus  ad  intelligentiam  spiri- 
tualem.  Necputo  magnoperelaborandum  nosse  qui 
sitPbaraorex  iEgypti^cum  supra  plenius  dixerimos, 
eam   videlicet  potestatem,    cui  ^gyptus  credita 


pretes,  decimus  annus  et  duodecimus  mensis,    ut  j)  est;  vel  una  provincia,  vel  ^gyptus  totiusmundi, 

"  -.       —  quffi  non  est  leo  condita,  sed  proprio  vitio  assimi- 

latu  leoni  gentium.  Uomo  enim  cum  in  honore 
esset,  non  intelligit ;  comparatus  est  jumentis  in- 
sipientibus,etsimilisfactusestillis(P«a/.XLViii,  13). 
De  hoc  leoae  et  Petrusloquitur ;  Adversarius  noster 
diabolus  quasi  loo  rugiens  circuit,  quffirens  quem 
devoret  (i  Petr.  v,  8).  Etin  nono  psalmo  (Vers.  9) 
scriptum  est :  Insidiatur  in  abscondito  qua^^i  leo  in 
speluncasua;in8idiatur  ut  rapiatpauperem.EtinJe- 


Td  jam  capta  sit  Jerusalem,  et  gaudium  Pbaraonis, 
malis  Z19  sibi  imminentibus,  auferatur :  vel  certe 
eapieoda,  et  suis  magis  miseriis  doleat,  quam 
ilioramcaptivitatelffitetur.  Etinterim  breviter  qus- 
dtm  bistoriae  fundamenta  jacientes,  quid  Hebraei 
Boper  hoo  loco  intelligant  percurramus.  Leoni  com- 
ptrmtar  Pharao,  non  unius  gentis,  sed  multarum 
geotiom ;  sivedraconi  in  mari,  ut  terram  aquasque 
posaideat  qui  irrigationefluminum  erigebatur  insu- 

(a)  Victor., po;w/o«  multos,vel  gentes  mtt//a?,ad  Vul- 

ete  prffioipue  textus  fldem  :  vixquc  uno  verbo  mut- 
\  pn>  muujs  Habanos  ablodit. 


(b)  Idem  repetit  voces,  plangent  eum,  qu»  bis  in 
Hebrffio,  et  Vulgata  quoque  editione  eunt,  quio 
etiam  penes  LXa. 


301 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


30ft 


remia  Spiritus  sanctus  ait :  Leo  de  silva  percussit 

eos  {Jer.  v,  6).  DracoQcm  autem  dici  diabolum  (pro 

quo  Aquila  interpretatus  est  LeviathaD,nomen  dra- 

conis  exponens)  juxta  superiorem   explanationem 

multis  testimoniis  docui,qui  dixerat :  Mea  sunt  flu- 

mina  et  ego  feci  ea.Iste  igiturdracofluminibus  suis 

quasi  cornibus  ventilabat  plurimas  nationes :  quas 

super  Marcione,  Valentino,  Ario,  Eunomio,   caete- 

risque  basreseon  principihus  intelligere  possumus, 

qui  imitantur  ecclesiasticos  viros,  dicentes  ad  Do- 

minem  Salvatorem :  In  te  inimicosnostrosventilabi- 

mus  cornu  (P5.xxiii,6):  etnon  ventilant  ad  salutem, 

ulde  terra  ad  coelum  levent,  sed  ut  in  profundum 

abjiciant.  Denique  sequitur  :  Et  conturbabas  aquas 

pedibus  tuis ;  juxta  illud  Apostoii :  Qui  autem  eon- 

turbat  vos,  portabit  judicium  {GaL  v,  ^O).  Non  vult 

enim  aquas  Siloe  bibere,  quac  vadunt  cum  silentio 

{Isa,  viii),  sed  aquas  ^Egypti  turbidas  atque  cqquo- 

sas,  quae  antequam  pedibusconculcarenturdraco- 

nis,  purse  erant,  et  suo  fluentcs  ordine:  postquam 

autem  pedibus  iilius  conturbatie  sunt,  cursus  sui  or- 

dinem  perdidcrunt.  Neque  enim  utuntur  haeretici 

testimoniis  Scripturarum   sibi  cohasrcntibus,  sed 

conturbant  omnia.Et  quia  ipse  est  inimicus  etultor, 

non  solum  aquas  alienas  draco.^gyptius  conturbat 

pedibus  suis,  sed  conculcat  flumina  sua,    ne  par- 

cate  is,  quos  semel  in  suam  redcgerit  potestatcm. 

381  Quod  devitare  cupiens  justus,  precatur  :  Non 

veniatmihi  pessuperbiae  {Ps.  xxxv,  12).  Et  in  alio 

loco,  conculcatus  petit  ne  iterum  conculcetur:  Mi- 

serere,  inquit,  mei,  Domine,  quoniam  conculcavit 

me  homo  {Ps,  lv,  1).  Inimicus  autemhomo  diabo- 

lus  est,  de  quo  et  alter  psalmus  loquitur :  Ut  non 

magnificetur  ultra  homo  super  terram.    Propterea 

hffic  dicit  Dominus  Deus  :  Expandam  super  te  retc 

meum,in  multitudinen^  populorum  multorum  {Ps, 

IX,  J8).  Rete  Domini  vetcris  et  novi  Teatamenti  ra- 

tione  contextum,  mittitur  super  draconem,  qui  ha- 

bitat  in  populorujimultitudine,et  semper  turbiset 

populorum  multitudine  delectatur  :utextrahateum 

in  sagena  sua,  sive  in  hamo  suo.  Jsta  est   sagena, 

quaein  mare  hujus  saeculi  mittitur,  etextrahitpis- 

ces  multos  alios   eligendos,   et  alios   abjiciendos 

(MaUh.  \iii).  Sive  iste  est  hamus,   de  quo  in  Job 

scriptum  est .  Adduces  autem  draconeni  in  hamo,et 

circumdabiscapistrum  circa  nares  ejus  {Job  xl,  19) ; 

proquointerpretatus  est  Aquila:  Extrahes  Levia- 

than  in  hamo,  et  funibus  colligabis  linguam  ejus. 

Extrahitur  autem  draco,  sive  Leviathan   de   mari 

hamo,  vel  sagena  Domini,  ut  projiciatur,  sive  ex- 

tendatur  super  terram,  etomnes  spirae  ejus,  quibus 

suas  insidias  occultabat,  aperiantur  et  proferantur 

in  publicum^  et  in  terram  abjiciantur,  etjaceatqui 

in  coelo  posuerat  os  suum,  et  se  Atissimo  similcm 

esse  jactabat.  Unde  8equitur:Et  habitare,  sive  sc- 

dere  faciam  supcr  tc  omnia  volatilia  coeli  et  satu- 

rabo  de  te  bcstias  universa;  terra;,  secundum  illud 

quod  scriptum  cst :   Dedisti  cum   escam   populis 

iEthiopum  (Ps.  lxxiii,  14).  Qui  vel  volatiiia  vocan- 


A  tur,  velbestiaBterrae(Jlf(rf(/i.  xni;  Duc.  viii).  Volati- 
lia,  qua;  sementera,  utdiximus,juxtaviam  rapiunt. 
Bestiae  terrae,  vitiis  elferatae,  quod  ad  haereticos  at- 
quegentiles  referri  potest.  Quod  autem  sequitur:Et 
dabo  carnes  tuas  supcr  montes,  et  implebo  coUes 
tuos  sanie  tua ;  sive,  implebo  valies  sanguine  tuo, 
hunc  habet  sensum :  ut  volatilia  coeli  et  bestias 
terrae,  deceptorum  populos  intelligamus,  crudelita- 
temque  gentiliuin,  montes  autem  ad  principes  refe- 
ramus  haereseon,  qualis  fuit  Valentinus  et  Marcion, 
collesque  successores  eorum  qui  saturantur  sanic 
draconis ;  sive  vallcs,  qux  implentur  draconis  san-' 
guine,  inferiores  quosque  credentium.  Aut  certe 
montes  advcrsarias  potestatcs,  quae  in  aere  3ft!t 
discurrunt,  et  valies,  quas   inferna   penetrant,   et 

jx  aetcrnis  suppliciis  mancipatae  sunt.  Porro  quod  dici- 
tur  ;  Et  irrigaboterrara  putore[/4/.  pa?dore]  sangui- 
nis  tui  super  montes,  sive,  irrigabitur  terra  de  steiv 
coribns  tuis  super  montes,  etvallesimplebuntur  ex 
te,  illud  significat  quod  omnis  superbia  etarrogans 
haereticorum  tumor,  non  tam  vitali  et  puro,  quam 
putrido  atque  fctenti  sanguine  conipleatur,  juxta  il- 
iud  quod  scriptum  est :  Pone  eos  sicut  stercus  terrae 
{Ps,  Lxxxii,  11).  De  quo  sanctus  a  Domino  libera- 
tur  :  Qui  suscitat  de  terra  inopem,  et  de  stercore 
erigit  paupercm.  Utcollocet  eum  cumprincipibus, 
cum  principibus  populi  sui  {Ps.  cxii,  7,  8).  Valles 
autem  in  ima  deprcssae,  ut  supra  diximus^  aut  in- 
fernasignificant.authumilem  haereticorum  sensnm 
propter  voluptatem  et  torrenas  opes  cuncta  facien* 
tium.  Quod  autem  jungitur  :  Et  operiam  cum  ex- 

^  stinctus  fucris,  coelum,  et  nigrescere  faciam  stellas 
ejus  :  solem  nube  tcgam  ct  luna  non  dabit  lumen 
suum,  omnia  luminaria  coeli  moerere,  vel  tenebre- 
scerefaciam  super  te,  ctdabotcncbras  super  terram 
tuam,  ait  Dominus  Deus,  si  sequamurlitteram,pe- 
nitus  intelligi  non  polest.  Quando  enim  interfecto 
Pharaone,  sive  dracone  sol,  et  luna,  et  stellae  non 
dederunt  lumensuum,  et  coelum  opertum  esttene- 
bris,  juxtaillud  poeticum  {VirgiL,  i  Georg.) : 

Impiaque  aeternam  timuerunt  saecula  Doctem. 

Ergo  hoc  dicendum  est,  quod  exstincto  Pharaone, 
qui  transfigurabat  se  in  Angelum  lucis,  de  quo  in 
alio  loco  scriptum  cst :  Lux  impiorum  exstinguetur 
(/ofr  xviii),  ccelum  sive  cocli  operientur  tenebris. 
^  De  quibus  et  Paulusloquitur:EtspirituaIia  nequitiae 
in  coBlestibus  (Ephes,  vi,  -12).  Et  nigrescere  faciet 
Dominus  stellas  ejus,  vel  draconis,  vel  coeli.  Super 
quo  et  Judas  Apostolus  scribit :  Sidera  errantia, 
quibus  caligo  tcnebrarum  in  aeternum'  reservatur 
(JuiUe  xiii).  Sol  quoque  nubo  trgelur,  sol  iniquitatis» 
qui  contrarius  estsoli  justitiae,  nubeautem,  vel  ipse 
Domino  Salvatore,  quidescendit  in  ^Egyptum  super 
nubem  Icvem  {Isa.  xix),  nullo  peccatorum  pondere 
praegravatam,  vcl  prbphetis  et  apostolis,  de  quibus 
legimus  :  Mandabo  nuhihus  nepluant  supereamim- 
brem  [Isa,  v,  0).  Et  in  Psalmis  :  Veritas  tua  usque 
ad  nubes  {Ps.  xxxv^  6).  Gum  autem  sol  iniquitatis 


M9 


GOMMBNTARTORUM  IN  EZECHIELBM  LIB.  X.  GAP.  XXXII. 


310 


fdsrit  obscuratus,  luna  quam  haoreticorum  sentimus 

Ecclesiam,  et  qu»  a  sole  383  iniquitatis  lumen 

pntabatur  accipere,  non  dabit  lumen  suum,  nec  de- 

cipiet  credentes  falsi  nominis  scicntia.  Omnia  quo- 

que  luminaria  et  quidquid  vidciur  in  hccreticis  esse 

doctrins,  exstincto  dracone,  siccabitur,  sive  mae- 

rebuDt,  principe  perdito,  ita  ut  ipsc  Dorainus  ter- 

ram  hsreticorum  operiat  tenebris,  ignorantia  scili- 

cet  veritatis,   ut  caeci  cajcos  ducanl  in  foveam,  et 

habitatores  terrae  millantur  in  tenebras  exteriores, 

nbi  est  fletus  et  stridor  dentium.  Post  haec  dicilur  : 

Etirritabo  cor  populorum  muitorum,  cum  induxero 

contritionem,   sive  captivitatem  tuam  in  gcntibus 

soper  terram  quam  nescis,  ut  qui  prius  Pharaoni 

aervierant,  irascantur  contra  eum,  videntes  capti- 

yitatem  ejus  ad  aliam  terram,  quam  draco  nescie- 

bat  esse,  perductam.  Nec  debemus  ambigerc  bonas 

esse  terras,  quas  Pharao  nesciat,  scilicet  quando 

captivitas  Pharaonis  alia  captivitate  mutatur,  de  qua 

dicilur  ad  Salvatorem  :  Ascendens  in  altum,  capti- 

vam  duxit  caplivitatem  :  accepit  (sive,  juxta  Apo- 

stolom  {Ephes,  iv,  8),  dedit)  dona  hominibus  (Psal. 

Lxvii,  19).  Et  stupescere,   inquit,  faciam  super  te 

populos  multos,  ut  qui  prius  Pharaonis  admiraban- 

tor  potentiam,  postea  eum  admirentur  de  suo  cul- 

mine  cecidisse.  Reges  quoque  populurum  horrore 

nimio  formidabunt  super  eum,  quorum  regna  Do- 

mino  diabolus  ostendit,  et  de  quibus  in  psalmo  di- 

citur :  Astierunt  reges  terraB,  et  principes  convene- 

ront  in  unum  {Ps.  ii,  2).  Uoc  autem  fietcum  voiare 

cceperit  gladius  Domini  super  facies  eorum,  subau- 

ditor  regum^  sive  populorum.  Gladius  autem  Do- 

mini  intelligendus  est  vivens  sermo  Dei,  et  efficax, 

et  aeutus  super  omnem  gladium  ex  utraque  partn 

acotum,  qui  volat  atque  discurrit  et  perstringit  cer- 

nentium  oculos  vultusque  deterret,  ut  obstupescen- 

ies  super  ruina  Pharaonis,  se  in  illo  videant  esse 

dejectos.  Et  Oomini  quidem  gladius,  de  quo  scri- 

piam  est:  Ecce  hic  positus  est  in  ruinam  et  resurre- 

ctionem  multorum  {Luc.  ii,  34),  jacentes  elevat,  et 

male  erectos,  humihtate  commutat.  Giadius  autem 

regis  Babylonis  veniet  super  draconem  yEgyptium^ 

at  in  giadiis  iortium,  sive  gigantium  dejiciat  Domi- 

naa  multitudinem  ejus,  qui  regem  i£gypti  sectaba- 

tor.  loexpugnabiles,  inquit,  sive  pestilentes  de  gen- 

tibus  omnes  isti^  ut  384  mali  ad  puniendum  tra- 

dantar  pejoribus,  de  quibus  scriptuni  est :  Immis- 

Bionem  per  Angelos  pessimos  {Ps,  lxxvii,  49).  Et 

Apostolos :  Quos  tradidi,  inquit,  Satanae,  ut  dis- 

etnt  noD  blasphemare,  vel  in  interitum  carnis,  ut 

^iritas  salvus  fiat  (I  Tim  i,  20).  Gum  autem  per 

boijuscemodi    ministros  dejecta    fuerit  superbia 

£gypti,  et  multitudo  illius  dissipata,  perdentur 


A  omnia  jumenta  illius,  quae  erant  super  aquas  pluri-« 
mas,  et  non  conturbabit  eas  pes  hominis  ultra.  Si 
enim  beatus  qui  seminat  super  aquas,  ubi  bos  et 
asinus  calcat  (Isa.  xxxii) :  e  contrario  infelix  qui  sim- 
plices  quidem  suo  ultra  poterit  errore  retinere,  ita 
ut  pes  hominis  non  calcet  in  eis,  quo  ne  signum 
quidom  sapientiae  atque  rationis  aquasiEgyptiae  in  se 
habere  videantur.  Ungula  quoquejumentorumnon 
turbabit  eas,  ut  de  Ilmpidissimis  atque  nitentibus 
faciat  turbidas  atque  coenosas.  Tunc  redduntur  non 
ab  alio,  sed  ab  ipso  Domino,  aquae  purissimae,  quae 
draconis  fuerant  dominatione  turbatae  :  ita  ut  flu- 
mina  earum  labantur  quasi  oleum,  et sint  veri  lumi- 
nis  nutrimentum.  Haec  autem  flent,  cum  dederit 
Dominus  terram  ^gypti  desolatam,  et  perdiderit 

P  mullitudinem  ejus,  et  percussi  fuerint  omnes  habi- 
tatores  illius,  ut  isto  profectu  scire  possint  quod 
ipse  sit  Dominus.  Quod  autem  jungitur :  Planctus 
est,  et  plangent  eum  filiae  gentium  super  ^gyptum, 
el  super  multitudinem  ejus  plangent  eum,  ait  Domi- 
nus  Deus,  perspicum  est  animasomniumgentiumy 
quae  prius  oppressae  fuerant  sive  earum  gentium 
quae  nequaquam  in  Mgypio  morabantur,  sed  in  re- 
gione  viventium,  interfectum  draconem  plangere, 
et  omnem  multitudinem  ejus:  non  spesalutis,  sed 
quod  de  tanta  potentia  suo  vitio  et  superbia  dejec- 
tus  sit  in  aeterna  supplicia. 

(Vers.  17,  seqq.)  «  Et  factum  est  in  duodecimo  an- 
«  no,  in  quinta  decima  mensis,  factum  estverbum 
«  Domini  ad  me,  dicens  :  Fili  hominis,  cane  lugu- 
«  bre  super  multitudinem  ^gypti,  et  detrahe  eam 

C  «  ipsam,  et  filias  gentium  robustarum  ad  terram 
«  ultimam,  cum  his  qui  descenduntinlacum.  Quo 
«  pulchrior  es,  descende,  et  dormi  cum  incircum- 
«  cisis.  In  medio  interfectorum  gladio  cadent ;  gla- 
«  dius  datus  est:  attra:terunt  eam,  etomnespopu- 
«  losejus.Loquentureiinpotintissimirobustorumde 
«  medio  inferni,  qui  cum  auxiliatoribus  ejus  [aL 
«  suis]  descenderunt,  et  dormierunt  385  (a)  cum 
«  incircumcicis,  interfectisque  gladio.  Ibi  Assur  et 
«  omnis  multitudo  ejus,  in  circuitu  illius  sepulcra 
«  illius,  omnes  interfecti,  et  qui  ceciderunt  gladio, 
«  quorum  data  sunt  sepulcra  in  novissimis  laci :  et 
«  facta  est  multitudo  ejus  per  gyrum  sepulcri  ejus, 
«  universi  interfecti  cadentesque  gladio  qui  dede- 
«  rant  quondam  formidinem  in  terra  viventium.  Ibi 

n  «  JElsLxn  et  omnis  multitudo  ejus  per  gyrum  sepulcri 
tf  illius  [Vulg.  sui] :  omnes  hi  interfecti  ruentesque 
«  gladio,  qui  descenderunt  incircumcisi  ad  terram 
«  ultimam  :  qui  posuerunt  terrorem  suum  in  terra 
«  viventium :  et  portaverunt  ignominiam  suam  cum 
«  his  qui  descendunt  in  lacum.  In  medio  interfe- 
«  ctorum  posuerunt  cubile  ejus  in  universis  populis 


(a)  De  more  Victorius  cum  Vulgata  et  Hebraico, 
wmierurU  incircumcUi  interfedi  gladio .  Etsensus, 
ioqait,  ipsos  potentissimos  robustorum  descendisse 
etdormisse  incircumcisos,  interfectosque,  non  cum 
iocircamcisis  interfectisquo.  Hoc  enim  cum  supra 
diurit  illia  verbis,  Darmi  cum  incircummis^  repetere 


amplius  opus  non  erat ;  immo  ma^s  conveniebat  ut 
exponeret  postea,  quinam  essent  incircumcisi  isti, 
cum  quibusdormire  debebat,potentissimi,inquien8, 
robustorum,  qui  incircumcisi  dormierunt,  interfecti- 

aue  sunt.  Imprcssa  autem  lectio  magis  LXXquam 
ieronymi  est. 


81  i 


S.  EDSBBII  HIBRONYMI 


8(1 


u  ejus :  iD  circuitu  ejus  sepulcbrum  illius.  OmDes  bi  X 
(c  iDcircumcisi,interfectiquegladio.  Dederant  [Fu/g. 
a  DederuDt]  eoim  terrorem  [Vulg.  addit  suum]  iu 
«  terra  viventium,  et  portaveruDt  ignominiam  suam 
«  cum  his  qui  descendunt  in  lacum :  in  medio  inter- 
<c  fectorum  positi  sunt.  Ibi  Mosocb  et  Tbubal,  et 
«  omnis  multitudo  ejus  in  circuitu  illius  sepulcra 
«  ejus.  Omnes  bi  incircumcisi,  interfectique  caden- 
(c  tes  gladio,  (a)  qui  dederunt  formidinem  suam  in 
«  terra  viventium.  Et  non  dormient  cum  fortibus, 
«  cadentibusque,  ct  incircumcisis,  qui  descende- 
«  runt  ad  infernum  cum  armis  suis,  et  posuerunt 
«  gladios  suos  sub  capitibus  suis  :  et  fuerunt  iniqui- 
«  tates  eorum  in  ossibus  eorum,  quia  terror  fortium 
«  facti  sunt  in  terra  viventium.  Et  tu  ergo  in  medio 
«  incircumcisorum  contereris,  et  dormies  cum  in-  p 
«  terfectis  gladio.  Ibi  Idumaca,  et  reges  ejus,  et  om- 
«  nes  ducesejus  qui  dati  sunt  cum  exercitu  suocum 
«  interfectis  gladio,  et  qui  cum  incircumcisis  dor- 
«  mierunt,  et  cum  bis  qui  dcscenderunt  [Vulg.  de- 
«  Bccndunt]  in  lacum.  Ibi  principes Aquiionis  omnes: 
«  et  universi  Sidonii  [sive  venatores)  qui  deducti 
«  Bunt  cum  interfectis  paventes,  ct  in  sua  fortitu- 
«  dine  {b)  confusi,  quia  [Vulg.  qui]  dormierunt  incir- 
«  cumcisi  cum  interfectis  gladio,  et  portnverunt 
«  confusionem  suam  cum  his  qui  descendunt  in  la- 
«  cum.  Vidit  eos  Pbarao,  et  consolatus  est  super 
«  universa  multitudine  sua,  qus  interfecta  est  gla- 
«  dio,  rharao,  et  omnis  exercitus  ejus,  ait  Domi- 
«  nus  Deus.  Quia  dedi  \al.  dcditi  terrorem  {c)  meum 
«  in  terra  viventium,  et  dormivit  in  medio  incir- 
«  cumcisorum  cum  interfectis  S86  gladio,  Pharao  ^ 
«  et  omnis  multitudo  ejus,  ait  Dominus  Deus.  » 
Multum  in  hoc  loco  Septuaginta  interprctum  editio, 
et  ordine  et  translatione  discordat,  et  qusedam  in  ea 
de  Tbeodotione  addita  sunt.  Unde  necesse  habuimus 
et  ipsam  ponere,  nequaquam  parcentes  longitudini, 
et  studiosi  lectoris  diligenti®  servientes. 

LXX.  Et  factum  esi  in  duodecimo  anno  in  quinia 
decima  menm :  factus  est  sermo  Domini  ad  me :  di- 
cens:  Fili  hominis,  plange  super  multitudinemjEgypti, 
et  deducent  filias  ejus  gentcs  mortuas  in  profundum 
terrss,  ad  eos  qui  descendunt  in  foveam  (Porro  sub 
asteriscis  additum  est :  >X  De  aqua  pulcherrima  de- 
scende  ;  5J(  et  dormi  cum  incircumcisis  X  Ru rsum  ord o 
sequitur) :  In  medio  vulneratorum  gladio  cadent  cum 
eo,  et  dormiet  amnU  fortitudo  ejus,  et  dicent  tibi  gigan-  j) 
ieSf  in  profundo  fovex^  descende^  quo  melior  esy  de- 
scende,  et  dormi  cum  incircumcicis  in  medio  vulnerato- 
rum  gladio.  Ibi  Assur^  et  omnis  congregaiio  ejus, 
(Quodque  sequitur  :  *r  Omnes  vutnerati  ibi  dati  sunt, 
•r  et  sepulcrum  ejus  in  proflmdo  foveas^  «r  et  facta  est 
eongregatio  ejus  t  in  Hebraico  non  babetur,  sed  a 
Septuaginta  additum  est.  Rursum  dicitur) :  In  cir- 
cuitu  sepuUri  ejus  omnes  vulnerati  qui  ceciderantgla- 

(a)  Idem  qnia  pro  qui  maluit  ex  Hebraeo  ^D. 

{b)  Rescripsimus,  post  Victorium,  fortitudinef  pro 
quo  erai  formidtne ;  nam  prseter  Vulgat.  etHebrsum 
textum,  sic  olim  et  Rabanus  legit,  sicque  a  se  poBi- 


dio,  (Et  iterum  de  Theodotionis  Editione  snb  aste- 
riscis  additum  est:  Qui  dederunt  sepulcra  ejus  in 
laieribus  laci;  X  ^  facta  est  congregatio  in  circuiiu 
sepulcri  ejus,  ^  Omnes  isii  vuineratiy  cadentesque 
gladio,  Post  qu®  posuere  Septuaginta) :  Qui  dede- 
runt  timorem  suum  in  terra  vitx.  Ibi  jElgm^  et  omnit 
fortiiudo  ejus  in  circuitusepulcriejus,  amnesvulneratif 
et  cadentes  gladio :  et  qui  descendunt  incircumcisi  in 
terrae  profundum,  qui  dederunt  terrorem  suum  in  terra 
vit3S,  et  acceperunt  iormentum  suum  eum  his  qui  de- 
scendunt  in  foveam  in  medio  vulneratorum.  Ibidalisunl 
Mosochf  et  Thubal,  et  omnis  foriitudo  eorum  in  cir^ 
cuitu  sepulcri  ejus,  omes  387  vulnerati  ejuSj  unt- 
versi  incircumcisi,  et  vulneraii  gladio,  qui  dedenini 
terrorem  sdum  super  ierram  vitce,  et  non  dormierunt 
cum  gigantibus  qui  ceeiderunt  ab  setemo :  qui  descen" 
derunt  in  infemum  cum  armis  quibus  uiebantur  ad 
bella,  et  posuerunt  gladios  suos  sub  capitibus  suis,  et 
factx  sunt  iniquitates  eorum  in  ossibus  eorum,  quia  ter- 
ruerunt  gigantes  in  viia  sua.  Et  tu  in  medio  incircum' 
cisorum  contereris,  et  dormies  cum  vuineratis  gladio. 
Ibi  Edom,  et  regesejus,  et  omnes  principes  Assur,  qui 
dederunt  fortitudinem  ejus  in  vulnere  gladii :  isti  eum 
vulneraiis  domiierunt  cum  his  qui  descenderuni  in  fo- 
veam,  Ibiprincipes  Aquilonis  omnes  universi  magistra- 
tus  Assur,  qui  descenderunt  vulneraii  cum  terrore  suo^ 
et  in  fortitudine  sua  confusi  dormierunt  incircumcui 
cum  vulneratis  giadio,  et  ahsiulerunt  tormentum  suum 
cum  descendentibus  in  foveam.  Videhit  eos  Pharao,  ct 
consolationem  accipiet  super  omni  fortitudine  eorwn: 
vulnerati  glatiio  Pharao^  et  omnis  fortitudo  ejus,  dicit 
Dominus  Deus,  Quia  dcdii  formidinem  ejussuper  ter* 
ram  viix,  et  dormiel  in  medio  incircumcisorum  cum 
vulneratis  gladio,  Pharao  et  omnis  multitudo  ejus,  di- 
cit  Dorninus  Deus.  Non  igiioro,  fastidiosam  fore  de- 
licato  lectori  tantum  inter  duas  editiones  discrepan- 
tiam.Sed  quid  faciam  calumniatoribus  meis,  qni  si 
aliquid  de  LXX  interpretum  translatione  subtraxero, 
me  sacrilegum  et  absque  timore  Domini  vociferan- 
tur,  maxime  qul  cum  in  fidei  veritate  discordent,  et 
Manicbaeorum  sequantur  errores,  in  eo  imperitorum 
animas  commovcnt,  si  de  veteri  quidpiam  monstrare 
potucrint  mutatum  consuetuiine,  libentius  errare 
cupientes,  quam  aliquid  ab  aemulo  verum  discere. 
Et  interim  juxta  bistoriam  manifestus  est  sensus.  In 
eodem  enim  anno  duodesimo,  et  in  eodem,  ut  pn* 
tamus,  mense,  sed  non  in  una,  ut  supra,  mensis,  ve- 
rum  in  quinta  decima  die,  nequaquam  superPha- 
raone,  sed  super  fortitudine,  sive  multitudine  iCgypti 
planctus  assumitur,  qui  detrahitur  de  superbia  saa 
cum  universis  filiabus  suis,sive  gentium  robustamm 
ad  terram  ultimara,  id  est,  in  profundum  infemi, 
diciturque  ad  regem  iSgypti :  Quo  melior  es,  ut  mor* 
tem  merearis  evadere?  Gum  enim  Assur,  et  ^lam, 
id  est,  PersaB*  etMosoch,  qui  interpretantur  Cappa- 

tum  testatur  in  snbnexa  expositione  Hieronymns. 
(c)  Tametsi  ambigua  in  Hebrao  vox  est,  Vulgata 
autem  meum  prsfert ;  Victor.,  suum^  ex  Graeco  ai^xou, 
malnit. 


M 


COMMENTARIORCM  IN  EZBCHIELEM  LIB.  X.  CAP.  XXXII. 


m 


docea,  et  Tbubal,  quos  alii  Iberos,  alii  Italos  intei-  A  ejicitur  de  Ecclesia,  etdicitur  ad  eum  :  De  aqua  pul- 


ligivolunt :  9HH  Idumaei  quoque  et  principes  Aqui- 
loDis,  ac  Sidonii  cum  universis  exercitibus  suis, 
quorum  auxilio  horrorem  cunctis  gentibus  pracbue- 
runt,  mortui  sint,  et  Interfecti  gladio,  et  posuerint 
gladios  suos  sub  capitibus  8uis,quod  dictum  iiiovzi- 
xtkepov  accipiendum  est,tusoIus  poteris  noneadem 
flustinere?  Quin  potius  cum  videris  tantam  tecum 
apud  inferos  multitudinem  dormientium,et  sepul- 
crum  tuum  fortissimorum  quondamprincipium  cir- 
cumdari  memoriis,  habebis  consolatiohem,  leviora 
tormenta  iestimans  consortio  plurimorum.  Haec  in- 
terim  juxta  simplicem  sensum  strictim  dixissesufii- 
ciat.Nunc  eadem  brevitate,  quantum  explanationis 
patitur  difficultas,  spiritualis  intelligenliflB  summa 


cherrima  descende,  et  dormi  cum  incircumcisis,  id 
est,i;um  immundis,  juxtaillum  sensum  quem  ponit 
Apostolus  :  Nos  sumus  circumcisio  {Philipp.  iii,  3), 
qui  in  spiritu  Deoservientes,etgloriantesin  Domino, 
et  non  in  carne  confitentes.Hi  omnes  in  medio  vul- 
neratorum,  sive  interfectorum  cadent  cum  Pha- 
raone,iIIo  gladio  quem  venit  mittere  Dominus  super 
terram.Sicut  enim  Christi  gladius  bonos  a  malis  se- 
parat,  dicens:  Non  veni  pacem  mittere  superter- 
ram,  sed  gladium  {Maith,  x,  34) :  sic  haereticorum 
gladius  omnes  truncat  [AL  trucidatj  populos,etvul- 
neralos  ad  infernum  deducit.  Isti  sunt  gigantes  po- 
tentissimi,  et  rebelles,  et  ponentes  in  excelsum  os 
suum,et  quanto  per  superbiam  se  ad  excelsa  sustol- 


qaeque  carpamus.Supra  una  mensis  die  factus  est  n  lunt,tanto  ad  profundum  foveae,  etinfeminovissima 


sermo  Domini  ad  Prophetam  :  hic  quinta  dccima.In 
prima  mitem  eis,  hoc  est,in  kalendis,  mensis  exor- 
dium  est :  in  quinta  decima,quando  totus  lunae  or- 
bis  impletur,  et  siquidem  primus  mensis  fuerit, 
azymorum  estprim^dies  ;  sin  autem  septimus,sce- 
nopegiarum,  quando  Oguntur  tabernacula  (quae  so- 
lemnitates  apud  Uebraeos,veI  maximesunt).  Fit  au- 
templanctussuperfortitudinemiflgypti,  utfortis  in 
malo  esse  desistat :  et  recipiat  inflrmitatem,  et 
qaando  inflrmior  fuerit,  tuac  fortior.Pro  fortitudine 
iEgyptt,  in  Hebraicohabetmu/(t7ud{7im.  Lata  enim 
et  spatiosa  via  est  quae  ducitadmortem^et  multi  in- 
grediuntur  peream  {Matlh.  vii,13) :  sicute  contrario 
dicitur  ad  Israel :  Vos  autem  estis  pauci  inter  omnes 
geDtes  {DeuL  zxxiii) :  semper  enim  virtus  rara  est. 


detrahuntur^  qui  omnes  interfecti  sunt  gladio.  Et  ut 
sciret  vel  Pharao,  vel  omnis  iEgypti  fortitudo,  quse 
ad  inferna  detracta  est,quos  haberet  inpcenissocios, 
sequens  sermo  demonstrat  :Ibi  Assur,etomnismuI- 
titudo  ejus,vcl  synagoga  ejus.  Princeps  enim  haere- 
ticorum  diabolus,  cujus  vere  congregatio  synagoga 
est,de  qua  in  Apocalypsi  dicitur  :  Qui  sunt  synago- 
gae  Satanae  {Apoc,  ii,  9).  Sequentes  autem  versicu- 
los,  qui  (a)  obelo  praenotantur,  praetereundos  puto, 
dicendumque  quod  habeturin  Hebraico  :  In  circuitu 
illiuSy  sepulcra  eorum,  videlicet  deceptorum  ab  eo. 
Qui  omnes  vulnerati,  vel  interfecti  sunt  gladio,  et 
ideo  corruerunt,  quorum  sepulcra  data  sunt  in  no- 
vissimis  laci.  Quod  autem  lacus  vocetur  infernus, 
perspicue  psalmus  ille  demonstrat,  in  quo  pcenitens 


et  arctaetangustaviaquae  ducit  ad  vitam,  et  pauci  ^  loquitur.Assimilatussumcum  hisquidescenduntin 


anntqui  ingrediuntur  peream.  Quod  autem  iEgyp- 
tns  plangitur,  et  mortuae  flliae  ejus,  juxtaLXX,  sive 
gentinm  robustarum  deducunturad  terram  ultimam 
in  lacum,  sive  in  foveam  profundissimam,  signiG- 
eantnranimae  in  y£gypto  hujus  saeculi  commorantes 
qnc  perdiderunt  eum  qui  dicit :  Ego  sum  vita  (/oa*t. 
znr,  6) :  et  peccatis  mortu»,  pondere  eorum  ad  in- 
fsros  detrahuntur,  dicente  peccatore  :  Quoniam  ini- 
qnitates  meae  supergressae  sunt  caput  meum,  et  sic- 
nt  onns  grave  gravatae  sunt  super  me  {Ps,  xxxvii,  5). 
bta  rant  de  quibus  scriptum  est  in  alio  loco :  Ingre- 
dieotnrin  inferiora  terrae,tradentur  in  manusgladii, 
partes  vulpium  erunt  {Ps.  lxii,  10).Qui  enim  fodit  fo- 
teain,incidet  ia  eam  (Eccli,  xxvii,  29 ;  Ps,  vii,  16).  Un- 


\9LCum990(PsaL  xxvii,  1).  Quem  nequaquamdebe- 
mus juxta  Latini  sermonis  proprietatem  eum  intelli- 
gere  qui  GraeceXCfjLvr,  dicitur,ut  est  lacusTyberiadis, 
et  lacus  Larius,et  Renachus,multique  alii,  sed  quas 
non  solemus  appellare  cisternas.  Quos  lacus,  quia 
aquas  refrigerant,et  omnem  ab  eis  calorem  spiritus 
auferunt  peccatores  cunctique  haeretici  fodiunt,  et 
quantum  in  mea  memoria  est,nullum  sanctorum  la- 
cum,  id  est,  cisternam  fodisse,  Scriptura  testatur ; 
sed  omnes  peccatores,  quorum  fuitOzias  rexlepro- 
sus  et  qui  persuam  supcrbiam  corruit,de  quo  scri- 
bitur  quod  homo  fuerit  terrae  operibus  incubans,  et 
multas  superbiffi  turres  aediflcaAtin  angulis,et  lacus 
fodenl  (II  Par,  xxvi).  E   contrario  ad  justum  dici- 


daSS#  et  legimus :  Lacum  aperuit,  et  efTodit  eum,  [)  tur :  Bibe  aquam  de  tuis  vasis,  et  de  puteorum  tuo- 


et  inoidit  in  foveam  quam  fecit.  Quodque  sequitur : 
Qeo  pnlchrior  es  de8cende,et  dormi  cum  incircum- 
diby  proprie  ad  Pharaonem  regem  ^Egypti  sermo 
dirigitur,  eive  ut  in  LXX  de  Theodotione  additum 
flit,  ad  ipsam  ^gyptum  :  De  aqua  pulcherrima  de- 
neiMle,et  dormi  cumincircumcisis.Quod  specialiter 
ad  enm  pertinet,qui  in  baptismate  Ghristi  renatus, 
et  andiena  cnm  Ecclesia :  Quae  est  ista  quae  ascendit 
dealbata,inniten8  super  fhitruelem  suum  {CanL  viii, 
5)t posteavel  fornicatione,  vel  aliis vitiis  sordidatus. 


rum  fontibus  {Prov,  v,  15).  Et  rursum  :  Fons  aquae 
tuae  sit  proprius.Unde  loquitur  et  Dominus :  Me  de- 
reliqueruntfbntemaquaevivae,etfoderunt  sibi  lacus, 
id  est,  citernas,  quae  aquas  continere  non  possunt 
(Jer,  III,  13).  Sequitur :  Et  facta  est  mullitudo  ejus 
per  gyrum  sepulcri  ejus.  Hi  omnes  cingunt  Assy- 
rium,et  est  eorum  plurima  multitudo,  qui  universi 
vulnerati  sunt  et  interfecti,et  cadentes  gladio.Nemo 
enim  eorum  stare  potest  cum  Moyse,  nec  audire  : 
Qui   statis   in    domo   Domini   (PsaL   cxxxiv,   2) ; 


(a)LdgitRabanu8  9Ut  apud  LXX  obelOf  etc. 


31 S 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


816 


sed  omnes  vulnerati  interfectique  sunt,  et  caden- 
tes  qui  quondam  dederant  formidinbm  in  terra 
viventium,  formidincm  autem  his  qui  erant  Ec- 
cleeiis  praspositi,  ne  in  terraviventium  facerent  po- 
pulos  mortuorum,  etsimplices  quosquedeciperent. 
Unde  et  Paulus  aiebat :  Timeo  autem,  ne  forte  sicut 
serpensdecepitEvam  malitia  sua,  ita  corrumpantur 
sensus  vostriasimplicitate  quaeestin  Christo  (II  6'or. 
XI,  3).SedhictimorspeDorainimitigalur,dicenteEc- 
cles.iasticoviro:  Dominus  iliuminatio  mea,  et  salus 
mea,  quem  limebo  ?  Dominus  protector  vitje  mca},a 
quotrepidabo(P5.xxvi,l,2)?Postha}cdicitur:IbiiE- 
\&m[AL,  Assur],  ct  omnis  multitudo  ejus  per  gyrum 
sepulcri  ejus,  haud  dubium  quin  Assyrii.  ^lam  in 
linguam  nostram  vertitur,  ascensus  corum.  Omnes 
enim  qui  Ghristi  humilitate  contempta,  diaboli  as- 
cendere  superbiam,  et  se  in  falsi  nominis  scicntia 
esse  aliquid  €estimaverunt,  ^Elamit^  sunt  nuncu- 
pandi,qui  Assyriis  regis  sepulcrum  ambiunt,  391 
et  interfecti  sunt  vulneratiquo  gladio.Et  licet  in  ex- 
celso  posuerint  os  suum,  tamen  descenderunt  im- 
mundi,et  incircumcisi  ad  terram  ultimam,ut  quan- 
to  sublimius  fuerant  eIevati,tanto  fortius  caderent. 
Isti  posuerunt  terrorem  suum  non  semei,  sed  se- 
cundo  in  terra  viventium.  Quis  enim  Ecclesiastico- 
rum  ab  hujuscemodi  ifllamitarum  terrorc  securus 
est^et  non  aliquem  suiperdidit  gregis?  Pulchreque 
Ecclesia  Christi  appellatur  terra  viventium,ut  e  con- 
trario  hsreticorum  conciiiabuia  mortuorum  terra 
essecredantur.  Etportaverunt,  inquit,  ignominiam, 
sive  tormentum  suum  cum  his,quo8  secum  detraxe- 
runt  in  lacum,  et  in  profundum  inferni:quorum  cu- 
bile  inmedio  interfectorum  est:eorumvideIicet  quos 
suomucronejugularunt,  et  circumdantur  hujusce- 
modi  popuIis.Hi  popuIi,Assyrii  regis  populi  sunt^etli- 
cetcircumcisosesse  se  jactent:  tamen  incircumcisi 
interfectique  sunt  gIadio,ettertio  dederunt  terrorem 
atque  formidinem  in  terra  viventium.Unde  portave- 
runt  tormentum  suum  atquo  supplicium  in  medio 
eorum,quos  suis  fraudibus  deceperunt.  Ibi  quoque 
est^id  est,  juxta  Assyrium  Mosoch,  et  Thubal,  et 
omnis  multitudo  ejus  in  circuitu  sepulcri  ejus :  om- 
nes  incircumcisi  interfectique,  et  cadentes  gludio, 
qui  dederant  formidinem  suam  in  terra  viventium. 
Pro  Mosoch  etThubaI,Symmachuset  Theodotio  in- 
terpretati  8unt(a)  cubile  eorum,  ut  ostenderent  cubi- 
lia  hsreticorum,  immo  foveas  sempiternas^  Assyrii 
regis  esse  supplicia.  Mosoch  interpretatur  insania : 
Thubal,  conversio,nonin  bonum  a  maIo,8ed  de  bono 
in  malum  ;  sive  universa,ut  offendat  omnes  hsBreti- 
cos  insanire,  et  pari  studio  ad  pejora  converti  (Rom, 
XII).  Nec  mirum  si  insanientes,  etcoacervati  in  ma- 
lum  babent  multitudinem,  cum  Egyptii  regis  socii 
8int,qui  gaudet  muItitudine.Omnes  hiinterfectigla- 
dio  qui  dederant  formidinem  suam,  non  semel,  nec 
secundo,  sed  tertio  in  terra  viventium,  de  quibus 
supra  plenius  diximus.  Sequitur :  Et  non  dormient 

(a)  Legerintvero  pro  SlD  "]ua,uno  verboDniD^G. 
{b)  Ad  sacri  teztus  fidem  legendum  yide^^iurcanfusi, 


A  cum  fortibusjsi ve  gigantibus  cadentibusqae,  et  non 
circumcisis,  qui  descenderunt  ad  infernumcum  ar- 
mis  suis:et  posuerunt  gladios  suos  sub  capitibus  suis; 
et  fuerunt  iniquitates  eorum  in  ossibus  eorum  ;  quia 
terror  fortium  39!t  facti  suntin  terra  viventium.  Hi, 
inquit,  qui  haereticorum  principes  exstiterant,  ad 
tantum  malitiae  pervenere  culmen  atqne  cruciatum, 
utneccum  fortibusatquegigantibus,  quiaprincipio 
corruerunt,  similia  mereantur  ferre  supplicia.  Qui, 
nequaquam  erroris  sui  acta  pocnitentia,  descende- 
runt  ad  inferos  cum  armis  suis,  rebelles  contra 
Doum,  et  Ecclesiam  ejus ;  secum  arma  deferentes, 
de  quibus  scriptum  est:  Filii  hominum  dentes  eo- 
rum  arma  et  sagitt®  {PsaL  lvi,  5) ;  et  posuerunt, 
aitgladios  suos  sub  capitibus  suis,  requiescentes 

n  in  animo  perduelli;  et  pro  summa  victoria,  senten- 
tiarum  suarum  jacula  complexantes :  in  tantium  ut 
iniquitates  eorum  fuerint  in  ossibuseorum,ho('.  est, 
fortissima  figmenta,et  erroris  sui  dogmata  possiden- 
tes.  Quia  terror  fortium  facti  sunt  invitasua,  sive 
in  terraviventium.  Quod  quartq  dicitur,  ut  fortissi- 
mosquosque,  et  habentes  scienliam  Scripturarum, 
et  qui  essent  deregione  viventium,  sua  perversitate 
terrerent,  dum  descenduntad  infernum  cum  armis 
suis,et  ponunt  gladios  suos  sub  capitibus  8uis,et  ini- 
quitates  eorum  usque  ad  ossa  perveniunt.  Post  haec 
scriptum  est :  Et  tu  ergo  in  medio  incircumcisorum 
contereris  {Rom,  xvi,  20),  quod  vel  ad  Pharaonem, 
vel  adfortitudinem,  sivemuItitudinemiEgyptidici- 
tur,  etquod  ipsaconteratur,  juxtaillud  quod  scrip- 
tum  est :  Deus  autem  conterat  Satanam  sub  pedibus 

C  vestris  velociter.  Et  dormies,  inquit,  cum  interfe- 
ctis  gIadio,somnoperpetuo.  Ibi  cum  Assyrio,etcum 
iEgyptia  multitudine  erit  Idumaea.et  regesejus,  om- 
nes  qui  terrenis  operibus  servierunt,  sive  sanguine 
delectati  sunt.Etenim  Idumaea,  et  terrenam,  etsan- 
guinariam  sonat.Omnes  reges  et  universi  principes 
de  quibus  crebro  et  Apostolus  loquitur  {Phil,  iii), 
terrenis  operibus  incubantes,  et  effundentes  quoti- 
die  sanguincm  eoruni  quos  sua  fraude  deceperint, 
cumincircumcisiset  immundis  dormierunt,et  cum 
his  qui  descenderunt  in  lacum,  de  quibus  supra  di- 
ximus.  In  ipso  comitatu  erunt,  et  principes  Aquilo- 
nis,a  quo  exardescunt  mala  super  terram.  Et  aquo 
vel  in  Jeremia  {Jer.  i),  vel  in  hoc  eodem  propheta 
(Supra  xxii),  olla   illa   plena   carnium   oesiumque 

[)  succenditur.  Kt  non  solum  principes  Aquilonis,  ve- 
rum  omnes  393  magistratus  Assur,pro  quo  in  He- 
braico  verius  positum  esiyUniversi  Sidonii,  quos  nos 
in  venatores  vertimus,juxta  illud  quod  scriptum  est; 
Anima  nostra  sicut  passer  erepta  est  de  laqueo  ve- 
^antium  {Ps,  cxxiii,  7),  pro  quo  in  Hebraico  posi- 
tum  est,  Sidoniorum.  Qui  Sidonii,  sive  venatore8,de- 
ducenturadinferospaventes,insuaquondam(^)con- 
flsi  fortitudine,  et  dormient  immundi,  et  portabunt 
confusionem  sive  tormentum  suum,habentes  mals 
conscientisB  pcenitudinem  sempiternam:ita  ut  ignis 

quod  Victorius  reponii.  Gonfer  superiorem  annota- 
tionem  in  hunc  locum. 


317 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  L'B.  X.  CAP.  XXXIII. 


m 


eorum  Don  extinguatur  {Isai,  lxvi),  et  vermis  co- 
rum  non  moriatur  (Marc.  ix).  Quos  omnes  cum  vi- 
derit  Pharao,  consolabitur,  vel  babens  adhuc  mali- 
liam  pristinam,et  multos  pccnae  suaB  socios  babere  se 
cernens,  vel  certe  consolatus  e8t,videns  et  ilios  con- 
fundi  in  suppliciis  et  terroribus  suis  supcr  universa 
multitudine  sua  qua3  interfecta  est  gladio,  Pharao- 
nis  scilicet,  vei  omnium  sociorum  ejus,  praecipueque 
Assyrii  regis,  et  Mosoch  et  Thubal  ct  Idumaeorum, 
et  principum  Aquilonis,et  Sidoniorum.  Hi  enim  de- 
derantterroremsuum  interraviventium.Quod  quin- 
to  dicitur,ut  omnesistiusmodi  nationescavcre,et  fu- 
geredebeamu8,qu8ecunctisnossensibusdeceperunt, 
et  scire  esse  horribiles,  nec  facile  posse  vitari,  nisi 
omni  custodia  servaverimus  cor  nostrum.Dormivit, 
inquit,et  ipse  Pharao  cum  sociis  suis  interfectis  gla- 
dio,qui  socii,  multitudo  ejus  sunt,  per  Iatam,et  spa- 
tiosam  viam  pergentes  ad  supplicia  sempiterna. 

(Cap.  XXXIII.  —  Vers.  \  seqq.)  Et  faclum  est  ver- 
bum  Domini  ad  me,  dicens :  Fili  hominis,  loguere  ad 
lUios  pojmli  tui,  et  dices  ad  eos :  Terra  cum  induxero 
super  eam  gladium,  et  tuletit  populus  terrx  virum 
tnum  denovissimis  suis  (sive  hominem  unum  de  suis), 
et  consUtuerit  eum  super  se  speculatorem ;  et  ille  vide- 
rit  gladium  venientem  super  terram ;  et  cecinerit  buc» 
eina^  el  annuntiaverit  populo.  Audiens  autem  quisquis 
ilie  est  sonitum  buccinas,  et  non  se  observaverit :  vene- 
riique  gladius,  et  tulerit  (sive  comprehenderit)  eum  : 
sanyuis  ipsius  super  caput  ejus  erit.  Sonitum  (vel  vo- 
cem)  buccinse  audivit,et  non  se  observavit,sanguis  rjus 
in  ipso  erit :  siautem  se  custodierit,  animam  suam  sai- 
vahit.  Quod  sispeculator  videril  gladium  394  venien- 
tem.et  non  insonuerit  buccina  ;et  popuius  non  se  custo- 
dierit^veneritquegladius,  ettulerit  dehis  [Vulg.  eis] 
ammam  :  ille  quidem  in  iniquitate  sua  captus  est,  san- 
guinem  autem  ejus  de  manu  speculatoris  requiram.  Et 
IK,  fitt  hominiSjSpeculatoremdedi  te  domui  Israel.  Au- 
diens  ergo  ex  ore  meo  sermonem,  annuntiabis  eis  ex 
me.  Si  me  dicente  ad  impiam,  impie^  morte  moriens, 
non  fueris  locutus,  ut  se  custodiat  impius  a  via  sua, 
ipte  impius  in  iniquitate  sua  morietur  :  sanguinem  au- 
tem  ejusdemanu  tua  requiram.Si  autem  annuntiante  ie 
ud  impium^uta  viis  suisconvertatur,  non  fuerit  conver- 
sus  a  via  sua^  ipse  in  iniquitate  sua  morietur  iporro  tu 
MMimam  tuam  liberasti.  Rursum  ad  prophetam  sermo 
fitDomiDi,quiaIiquando  siluerat-tempore,  eo  quod 
■on  possit  propheta,  nec  humana  fragilitasjuge  ad 
teatquecontinuumsustinercvaticinium  ;etloquitur 
eadeoi  qus  in  superioribus  continentur.  Fili  homi- 
sis,  speculatorem  dedi  te  domui  Israel,  et  audies  ex 
ore  meo  yerbum,  et  comminaberis  eis  ex  me,  in  eo 
qood  dicam  iniquo,  morte  morieris,  et  non  annun- 
tiisti  ei,Dec  locutus  esut  annuntiaresiniquo^etcon- 
Terteretur  a  viis  suis  et  viveret,  iniquus  ille  in  ini- 
qoitate  saa  morietur,  et  sanguinem  ejus  de  manu 
toa  requiram.  Ettu  si  annuntiaveris  iniquo,  o.t  non 
eoDversas  fuerit  ab  iniquitate  sua,  et  a  via  sua,  ini- 
qoo8  ille  in  iniquitate  sua  morietur,  et  lu  animam 
toam  liberasti  [^4/.  liberabisj.  Quae  si  diligenter  in- 


A.  spicias,  intelligis  similia  quidem  esse  :  sed  non  ea- 
dem,  dum  in  plerisque  discordant.  Ethoc  in  omni- 
busScripturissanctis  observaredebemus,ubividetur 
aliqua  similitudo  esse  senlentiaB,  non  in  omnibus 
eadem  dici  :  sed  vel  subtrahi  pleraque,  vel  addi,et 
singulorum  interseverborum  discrepantiumhabere 
rationem.  Et  interim  priusquam  ad  altiora  venia- 
mus,  brevis  estexplicanda  sententia.  8i  speculator 
fueritconstitutus  in  populis  ut  annuntiet  gJadium 
Domini  iramquo  venientem,  et,  annuntiante  eo  po- 
pulus  audire  noluerit,speculator  liber  erit,  et  ille 
qui  oppressus  est  gIadio,ipse  sanguinis  sui  sustine- 
bit  reatum  :quod  si  audierit.salvabit  animam  suam. 
Si  autem  speculator  non  sonuerit  buccina,  et  popu- 
lus  ignorans  venturum  gladium  hequaquam  395  se 

g  obscrvaverit,  populus  quidem  in  sua  morietnr  ini- 
quitate,  attamen  sanguinem  morientis  de  specula- 
toris  requirammanu.  Et  ut  sclre  propheta  Ezechiei 
generalem  dispulationem  ad  se  potissimum  perti- 
nere.  Et  tu,  inquit,  Hli  hominis,  non  a  terra  et  a  po- 
pulo  terrae,  ut  supra  dixi,  sed  a  me  constitulus  es 
speculator  domui  Israel.  Si  ergo  me  dicente  ad  im- 
pium :  Impie,  morte  morieris,  non  fueris  locutusad 
eum,  ut  se  custodiat,  et  de  interitu  Iiberetur:et  ille 
quidem  in  sua  iniquitate  morietur,quam  prius  com- 
miserat,de  qua  si  annuntiasses,  potuit  liberari;  san- 
ginem  autem  ejus  de  manu  tua  requiram.Quod  si  tu 
annuntiaverisatqueprapceperisimpioutconvertatur 
a  viis  suis  pessimis,  etille  hoc  facere  noiuerit:  ille 
quidemin  suainiquitatemorietur;tuautemliberasti 
de  interitunegligentiaeanimamtuam.Exquibus  ver- 

^  bisdiscimus,  possehominem  quamvis  iniquum,et 
impium,si  magistriverbaaudierit,etegeritpcBniten- 
tiam,a  sua  impietale  salvari :  nec  minus  magistrum 
subire  discrimen  ,si  docere  noluerit,veI  ti  more  discri- 
minis,vcl  desperatione  peccantir:dum  reus  est  san- 
guinisejus  qui  liberari  potuit,  et  de  morte  erui,  nisi 
magistri  silentio  concidisset,  etin  utroque  liberum 
servari  arbi  tri  u  m,dum  et  in  magistri  voluntate  estvel 
tacere,vel  loqui,et  in  auditoris  arbitrio  vel  audii*e,et 
facere  atque  salvari ,vel  contemnere,et  proprio  perire 
contemptu.Necstatimsequitur:utquiaprophetaprae- 
dicit,veniat  quod  praedixit.Non  enim  praedicit  utve- 
niat,sed  ne  vcniat :  nec  quia  Deus  loquitur,  necesse 
estfieri  quod  minatur,sed  ideo  comminatur,utcon- 
vertaturad  po^nitentiamcui  minatur,etnonOatquod 

D  futurum  est  si  verba  Domini  contemnantur.  Possu- 
mus  autem  tripliciter  locum  istum  disserere  :  ut 
terra  quae  sibi  speculatorem  constituit,  vel  juxta  lit- 
teram,  terra  Judasa  sit,vel  juxta  spiritual^  intelli- 
gentiam,  Ecclesia,  quae  saepe  de  novissimis  populi 
sui  speculatorem  eligit.  illum  videlicet,  quem  et 
Apostolus  scribens  ad  Gorinthios  assumit  judicem 
(/  Cor.  xv),  vel  certeamima  credentis,  quas  mentem 
atque  rationem  pracponit  populo  ac  turbae  cogitatio- 
num  396  suarum  :  ut  non  omnia  cogitationum  in- 
centivasuscipiat,  sed  judicet  atque  discernatquaa 
sectanda  sibi,  quieve  fugienda  sint.  Speculator  terrae 
Judaeae,  vel  rex  pocest  intelligi,  vel  propheta :  spe- 


819 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


8S0 


culator  autem  Ecclesiffi.  vei  episcopus,  vel  presby- 
ter,  quiau  populo  electus  est,  et  Scripturarum  lec- 
tionecognoscens,  et  praevidens  qu®  fulurasint,  an- 
nuntiet  populo,  et  corrigat  delinquentem.  Unde 
magnopere  formidandum  est.ne  ad  hocofOcium  ac- 
cedamus  indigni  et  assumptia  populo,  negligeutias 
nos  demus  atque  desidis  :  et  quod  his  pejus  est, 
deliciis  ventrique  et  otio  servientes,  honorem  nos 
accepisse  putemus,  non  ministerium.  Siquidem  Fi- 
lius  hominis  non  venit  ministrari,  scd  ministrare 
(MaUh.  XX,  28):  et  pedes  discipulorum  lavit  (Joan. 
xiii),ut  ostenderet  omnessordes  etvitiaa  magistris 
in  discipulis  debere  dilui  atque  purgari.  Nec  statim 
respondeamus,quid  prodest  docere,si  nolit  auditor 
facere  quod  docucris  ?  Unusquisque  enim  ex  suo 
animo  atqueofficiojudicatur.Tu  si  locutus  non  fue- 
ris  ille  si  audire  contempserit.De  magistris  negli- 
gentibus  Salomon  loquitur:  Sapientia  abscondita, 
et  thesaurus  occultus,  qu6B  utilitas  in  utrisque 
(Eccli.  XX,  32).  Tale  quid  significatur  et  in  Evan- 
gelio  {Marc.  ix),  quod  qui  scandalizaverit  unum  de 
minimis  Ecclesiac^expediat  ei  ut  alligetur  ad  collum 
ejusmoIaasinaria,et  abjiciatur  in  profundum,quam 
in  specula  constitutus,  plurimis  noceat. 

(Vers*  10  seqq.)  Tu  ergo,  fili  hominiSj  dic  ad  do- 
mum  Israel,sic  locuti  eslis  dicenies  ilniquitatcs  nostrx, 
et  pcccata  nostra  super  nos  suntt  et  in  ipsis  nos  tabesci- 
muSf  quonwdo  ergo  vivere  poterimus  ?  Dic  ad  eos : 
Vivo  egOf  dicit  Dominus  Deus  :  Nolo  mortem  impii, 
sed  ut  revertatur  impius  a  via  sua^  et  vivat.  Converti- 
mini  (a)  a  viis  vestris  pessimis  :  Et  quare  moriemini, 
domus  Urael  f  Tu  itaque,fHi  hominis,  dic  ad  filios  po- 
puli  tui:  Justitia  justinon  liherabiteum^inquacum- 
que  die  peccaverit ;  ci  impietas  impio  non  nocebit  ei^ 
in  quM>umque  die  conversus  fuerit  ab  impiei^te  sua, 
ei  jusius  non  poterit  vivere  iujustitia  sua,  in  quacum- 
que  die  peccaverit,  Eliam  si  dixero  justo,  quod  vita 
vivat;  et  confisus  injustitia  sua  fecerii  iniquitatem^ 
omnes  justitix  ejus  oblivioni  tradentur,  et  in 
iniquiiate  sua  guam  operatus  esi,  in  ipsa  397 
morietur.  Sin  autem  dixero  impio,  morte  morieris ; 
et  egerii  pasnitentiam  de  peccato  suo,  feceritque  ju- 
dicium  et  jusiitiam^  pignus  resiituerii  [Vulg.  addit 
itle  impius]t  rapinamque  reddiderit,  in  mandatis  vitas 
ambulaverii,nec  fecerit  quidquam  injwitum,vitavivetf 
et  non  morieiur.  Omnia  peccata  [Vulg.  addit  ejus], 
quae  peccavii,  non  imputabuntur  ei :  judicium  eijusti- 
tiam  fecii,  vita  vivei :  Etdixerunt  filii  populi  iui  :Non 
esi  xqui  ponderis  via  Domini,  et  ipsorum  via  injusta 
est.  Cum  enim  recesseriijuslus  ajustitia  sua.feceriique 
iniquitaies,  morietur  in  eis.  Ei  cum  recesserii  imptus 
ab  impietate  sua^feceritque  judicium  et  jusiiiiam^vivei 
in  eis.  Et  dicitis  :  Non  est  recia  via  Domini.  Unum' 
quemque  juxta  vias  suasjudicabo  de  vobis,  domus  Is- 
rael.  8i  negligenter  legamus,  videtur  nobis  eadem 

(a)  Repetit  Victorius  verbum  convertiminiff^nod  et 
in  liebreeo  bis  legitur,  conversion^  convertimi. 

(b)  Prsferrem  cum  Victorio  iniquitatis  m  gignendi 
casu  eji  Greco  textu  iSi>c(a<. 


A  prophetiaesse,  qu®  supra  in  qua  dicitor :  Numqaid 
volens  cupio  mortem  iniqui,  dicit  Dominus,  nisi 
converti  eum  a  via  sua  mala  et  vivere  (Supm  xviii, 
23)  ?  Et  in  fine  ejusdem  prophetiae :  Gonvertimini  et 
redite  ab  universis  impietatibus  vestris,et  non  erunt 
vobisintormentum  (b)  iniquitates  (Ibid,,  8).lbienim 
ad  eos  sermo  fit,  qui  volunt  agere  poenitentiam,  et 
justitia  peccata  delere,ut  cum  fiducia  convertantur. 
et  pleno  animo  agant  pcenitentiam.  Hic  autem  ad 
eos  loquitur  qui  magnitudine  peccatorum,immo  im- 
pietatum  suarum,  desperant  salutem  et  dicunt: 
Iniquitates  nostr2e,et  peccata  nostra  super  nos  sunt, 
et  in  ipsis  tabescimus  :  quomodo  ergo  vivere  pote- 
rimus  ?  Et  est  sensus  :  Gum  semel  nobis  mors  pro- 
posita  sit,  et  vulneribud  nostris  nullamedicinapos- 

P  sit  restitucre  sanitatem,  quid  necosse  est  laborare, 
et  frustra  consumi,  et  prssentem  vitam  non  cum 
desperationctransigere,ut  saltem  hac  fruamur,quia 
futuram  pcrdidimus  ?  Quibus  respondet  Deus,  non 
velle  se  raortem  impii.scd  ut  revertatur  et  vivat.  Et 
apostropham  facit  ad  impios  desperantes :  Conver- 
timini  a  viis  vestris  pessimis.  Atquc  ul  sciamus  qui 
sint  impii  ad  quos  loquitur,  sequens  sermo  demon- 
strat :  Quare  moriemini,  domus  Israel?  Vitaautem 
et  morsinhoc  loco  non  hacc  significatur,  quaomnes 
communi  cum  bestiis  lege  naturae  vel  vivimus,  vei 
morte  dissolvimur  ;  sed  illa  de  qua  scriptum  est, 
Placebo  Domino  in  regione  viventium  (Psal.  cxiv,9) ; 
et,  398  Anima  quae  peccaverit  ipsa  morietur.  Et  a 
speciali  commonitione  quialsrael  domuiloquebatur 
ad  generalem  transit  disputationem,quod  etjustum 

C  praetcrltae  non  salvent  justitia;,  si  novis  sceleribus 
fuerit  occupatus,  et  peccatorem  vel  impium  antiqua 
peccata  non  perdant,  si  operibus  justiti»  veteres 
emendarit  errores :  Deumque  non  praeterita  in 
utroquejudicare,  seJ  praesentia.  Si  dixero,  inquit, 
justo,  vita  vives,  et  ei  prsemia  justitiae  poUicitus 
fuero,  confisusque  ille  peccaverit,  omnes  justitis 
ejus  pristinae  oblivioni  tradentur,  et  prffisenti  ini- 
quitate  morietur :  nec  mea  est  mutata  sententia, 
cum  non  possim  in  (c)  eodem  hominepeccatore  red- 
dere  quod  justo  promiserara.  E  contrario  si  pecca- 
tori,  et  irapio  fuero  corarainatus  ct  dixero  :  Adhuc 
tres  dies,  et  Ninive  subvertetur  ;  et  ille  egerit  poeni- 
tentiam,bonisque  operibus  veterem  emendarit  erro- 
rem,  ita  ut  judicium  faciat,  et  justitiam,   pignus 

n  restituat,  rapinamque  reddat,  in  mandatis  vit®  am- 
bulet,  nec  faciat  quidquam  injustum  :  nonne  debet 
vita,  quae  Ghristus  est  vivere,  et  nequaquam  mori, 
cum  comminatio  peccatoris  justum  punire  non  de- 
beat  ?TaIequid  loquitur  serrao  divinus  adJeremiam 
quando  descendit  in  domura  figuli,  et  audit  vel  pro- 
missa,  vel  comminationera  Dei  id  agere,  ut  vel  ho- 
mines  provocent  ad  salutem,  vel  deterreant  a  pec- 
cato  (Jerem.  xviu).  Undequi  dicunt:  Nonestssqua 

(c)  Ita  habent  et  nostri,  et  quos  Victor.  consuluit 
codices  Florentini.  Martian.  post  Erasm.  retinuit 
eidem  homini. 


331 


COMllENTAttlORDM  IN  EZECHlfiLEM  Llfi.  X.  CAP.  XXXIIL 


m 


yia  Domini,  arguaDtur  quod  ipaorum  sit  iniqua  sen-  A  ei*go  Jerusaiem  atque  subversa,  aperitur  os  Domiui 


teDtia,  habentium  oculum  pessimum,  et  nequaquam 
Dova,  sed  vetera  judicantium.  Quibus  omnibus  de- 
moDstratur^  nec  peccatorom  salutem desperare  de* 
bere,  si  agat  pcBnitentiam  :  nec  justum  in  suacon- 
fiderejustitia,  si  perdiderit  negiigenter  quod  magno 
labore  quaesierat.Manifestatranscurrimus,  ut  in  ob- 
scurioribus  immoremur,  in  quibus  autem  pr^esens 
prophetia  discrepet  a  praeterita,  etinquibusloqua- 
tur  similia,  collatio  utriusque  poterit  indicare.  Porro 
qoid  sit|udicium  facere  et  justitiam,  pignus  reati- 
tuere,  rapinam  reddere,  in  mandatis  vitae  ambulare 
et  cctera,  in  hoc  eodem  propbeta  supra  diximus. 
(Vers.  21, 22.)  El  facium  est  in  duudecimo  anno,  in 
decifno  mense  [Vulg.  tacet  mense]^  quinta  mensis 


400  per  apostolos,  ct  apostolicos  viros,  qui  possunt 
diceretOsmeumaperturaestad  vos  o  Corinthii  ;et : 
Apertum  est  mihi  ostium  magnum  et  efficax  (II  Cor, 
VI,  11).  Et  illud :  Os  meumaperui,  ctattraxispiritum 
(Psal,  cxviii,  131),quodnumquam  tacerepoterit,  nec 
audire  cum  Israel :  Audl,  Israel,  et  tace :  sed  in  toto 
orberesonabit,etChristiEvangellurapandet[/l/.pan- 
detur]gentibus.Undcjuxtahuncsensumetduodeci- 
mus  annus  ad  duodecim  reforturtribus,  et  decimus 
men&is  ad  tempus  propitiationisJudaicffi,quaeGr8e- 
cediciturlXa7[xo;:etquintadiesmensisadsensuscar- 
neos,  qu{e  omnia,  capta  Jerusalem,et  Evangeliosuc- 
cedente,  deleta  esse,  et  transisse  monstravimus  :  et 
vespere,  hoc  est,  in  consummatione  mundi  factam 
transmtgrationis  (sive  captivitatis}  nostrx :  venit  ad  j.  m&num  Domini  ad  verum  Ezechiel,  qui  futuras 
-.  >.- /  .. ..  .1 ^       A.  j_  w .  ..        ruinas  urbiscecinerat  per  prophetas,  et  mane  im- 

pletas  esse  monstravit. 

(Vers.  23  seqq.)  Et  factum  est  vcrbum  Domini  ad 
me,  dicens  :  Fili  hominis,  qui  habitant  in  ruinosis  his 
super  humum  Israel  loquente^,  aiunt :  Unus  erat  Abra- 
ham,  et  (a)  possedit  terram  :  nos  autem  multi  sumus 
[Vulg  tacet  sumt/i],  nobis  data  est  terra  in  posses» 
sionem.  Idcirco  dices  ad  eos :  Hsec  dicit  Dominus 
Deus :  Qui  in  sanguine  comeditis^  et  oculos  vestros 
levatisad  immunditias  vestras,  et  sanguinem  funditis. 
numquid  (Al.  numquam)  ierram  hxreditate  possidebi" 
tis  ?  Steiistis  in  gladiis  vestris,  fecistis  abominationes^ 
et  unusquisque  uxorem  proximi  sui  polluistis,  et  ter- 
ram  haereditate  possidebitis  F  Hsec  dices  ad  eos :  Sic 


qui  fugerat  (sive  quisalvatus  fuerat)  de  Jerusalem^ 
dieens.  Vastata  (sive  capta)  est  civitas.  Manus  avtem 
Domini  facta  fuerat  ad  me  vespere  antequam  veniret 
fvt  fugerat :  aperuitque  os  meum  donec  venirel  ad  me 
mane  et  aperto  ore  meo  non  silui  amptius,  Undecimo 
anno  regni  Sedecis,  quinto  mense,  capta  est  civi- 
taa  iemsalem.  Haec  autem  prophetia,  duodecimo 
anno,  decimo  mense,  quinta  mcnsis  captivitatis, 
sive  transmigrationiSf  quando  captusest  Jcchonias, 
[At,  cum  Jechonia].  £x  quo  ostenditur,  post  unum 
annum  et  quatuor  menses,  et  viginti  quinque  dies, 
eapta  Jerusalem,  venisse  Bahylonem  unum  civium 
Jeru«alem,qui  nuntiaret  captamurbematque  vasta- 
tam,  Ante  unum  autem  diem  quara  venirct  qui  ista 
narraret,  vesperi  facta  est  manus  Domini  ad  Eze- 
cbielem  prophelam,  quae  aperuit  os  ejus  quod  diu  C  dicit  Dominus  Deus :  Vivo  ego^  quia  qui  in  ruinosis 


claasum  fuerat,  et  quidquid  erat  ille  dicturus,  hic 
ftctam  ante  replicavit :  nec  siluit  amplius,  videns 
prophetiam  suam  operecompletam„  et  nequaquam 
dubitare  populum  qui  erat  in  Babylone,  vel  eos  qui 
capti  erant  de  vaticinio  prophetali.  Tuncenim  ape- 
ritor  08  prophetae,  quando  quod  prius  nuntiaverat, 
opere  monstrarit  effectum  :  et  tota  libertate  procla- 
mat,  qai  nequaquam  futura,  sed  vel  praesentia, 
vel  traDsacta  demonstrat.  Hoc  secundum  litteram. 
Csterum  juxta  anagogen,  si  Ezechiel  interpre- 
tatar  fortitudo  Dei:  Christus  autem  est  Dei  vir- 
tus  et  aapientia  (I  Cor.  i  2-4),  hoc  intelligendum, 
quod  capta  Jerusalem  etsubversa,  quicuraqueperfi- 
diam  Judaeorura  potuerit  evadere,  quales  fuerunt 


habitant  gladio  eadeniy  et  qui  in  agro  est,  bestiis  trade- 
tur  ad  devorandum  :  qui  autem  in  prxsidiis  et  in  spe» 
luncis  suntf  pesie  morientur.  tU  dabo  terram  in  solitu- 
dinem,  et  in  desertum,  et  deficiet  superba  fortitudo 
ejus,  et  desolabuntur  monles  Israel,  eo  quod  nullus  sit 
qui  per  eos  transeat.  Et  scient  quia  ego  sum  Dominus, 
cum  dedero  ierram  eorum  (Vulg.  tacet  eorum)  deso- 
laiam  et  desertam,  propter  universas  abominationes 
suas,  quas  operati  sunt.  Ei  tu,  filihominis,  filii  populi 
iui  (Vulg.  addit.  qui)  loquuniur  detejuxlamuros,  et 
in  osiiis  domorum,  et  dicunt  unus  ad  aiterum,  vir  ad 
proximum  suum  ioquentes :  Venite,  ei  audiamus  qui 
sii  sermo  egrediens  a  Domino.  Et  veniunt  ad  te,  quasi 
si  ingrediatur  populus  (vel   quomodo  populus  con" 


tpostoli,  et   reliquae   quse   salvad  f&cisB  sunt,  ipse  t\  gregarisolei);  etsedentcoramte  populusmeus,  eiau- 


Christo  DUDtiatomnescsremonias  Judsorum  esse 
subveraas,  quas  quidam  usque  hodie  observandas 
potaat,  DOD  audientes  illud  Apostoli :  A  ^ratia  exci- 
distis  qui  in  Lege  justificamini  (Galat.  v,  4).  Miror- 
qud  homiDum  pertinaciam,  id  velleserraone  defen- 
dere,  quod  opere  implere  non  audeant,  nisi  forte 
8Qb  pelle  ovium,  id  est,  Ghristionarum,  lupi  celan- 
tarJadaici.  Quid  defensor  [^1/.  defensores  et  perso- 
DantjmnagogffiinCbristi  Ecclesiis  personat?  Gapta 


diunt  401  sermoves  tuos,  et  non  faciunt  eos,  guia  in 
canticum  mns  sui  vertunt  ilios ;  et  avaritiam  suam  SC" 
quitur  cor  eorum  (sive  ut  in  LXX  continetur :  Quo- 
niam  mendaciumin  ore  eorum  ipsi  faciunt,etposi  abo- 
minationes  suas  cor  eorum  graditur.  Sequitur) : 
Et  es  eis  quasi  carmen  musicum  quod  suavi  dulcique 
sono  canitur,  ei  audieni  verba  iua.  etnon  facient  ea^ 
ei  cum  venerit  quod  praedictum  est,  ecce  enim  venit : 
tuncscientquodpropheia{b)sit  inmedioeorum.  Primum 


{a)  Supplet  Victor.,  haereditate  ex  Hebrxo  textu  :         {b)  Penes  Rabanum,  et  Vulgat.  Prophetes,  vel 

aoam  qaidem  vocem  et  Rabanus  olim  hic  legit  et      Propheta  fuerit  inter  eos.  Failiturporro  Drusiusdam 
ieroD.  iD  sabDexa  expositione  innuit  posuisse,  pro  oc/o,  quot  vereioulos  Hieron,  tradit  poDes  LX}( 


388 


S.  EDSEBII  HIERONYMI 


324 


sciendum,  (a)  quQd  octo  plus  vel  minusversus  ab  eo 
loco  quem  posuimus  :  Qui  in  sanguine  comediils,  el 
oculos  veslros levatis  adimmunditias  vestras,  usquc ad 
eum  locum  ubi  scriptum  est :  II^bc  dices  ad  eos^  sic 
dicit  Dominus  DeuSy  in  LXX  non  habetur,  qui  cum 
multis  aliis,  et  haec  praetermiserunt,  sive  interpre- 
tata  ab  eis,  scriptorum  paulatim  sublata  sunt  vitio. 
Et  Latini  nostri,  immo  invidi  Ghristiani,  et  ut  aper- 
tius  dicam,(^)Grunnianae  factionis  haeredes,  adver- 
sum  nos  latrant,  cur  juxta  Hebraicum  disseramus  : 
quasi  noJentibus  ingerendi  sint  cibi,  et  non  his  epu- 
Iffi  praeparentur  qui  eas  cum  gratiarum  actione  sus- 
cipiunt.  Gerte  si  nobisnonhabentfidem,iegantalias 
editiones,  Aquiiae,  Symmachi,  ct  Theodotionis  ;  in- 
terrogent  Hebraeos  non  unius  loci,  no  eos  a  me  rc- 
demptos  jactitent,  sed  diversarum  provinciarum  ; 
et  cum  errori  meo  vcl  imperitiae  cunctos  vidcrint 
consonare,  tunc  se  intclligant  nimium  esse  pruden- 
tes,  et  magiscupere  dormire  quam  discere  ;  habi-. 
tentque  in  septuagintacellulis  Alpx-^ndrini  Phari,  ne 
vela  perdantde  navibus  et  funium  detrimenta  su- 
spirent.  IJaeccontrainvidos^nuncquodproposuimus 
disseramus.  Gapta,  ut  diximus,  Jerusalem  templo- 
que  subverso,  pauperes  terrae,  dequibus  scribit  Je- 
remias  {Jerem.  xxxix),  soli  relicti  fueranl  in  Jeru- 
salem,  qui  vineas  et  agros  colerent,  et  in  ruinis  in- 
censae  urbishabitarent.  Gumque  deberent  agere  pce- 
nitentiam  superhispropler  quas  captivitas  venerat, 
seipsos  cassa  spe  decipientes  loquebantur:  Unus 
fuit  patcr  noster  Abraham,  et  tamen  hanc  terram 
haereditate  possedit,  non  quod  ipse  possedorit,  sed 
quodsemenejus  terram  repromissionis  409  acce- 
perit.  Si  igitur  ille  unus  in  tantos  multiplicatus  est 
populos,  nos  multo  plures  qui  relicti  sumusin  terra 
Judaea,  et  habitamus  in  urbibus  desertis  ac  ruinosis, 
utique  multo  amplius  multipiicabimur,utpossidea- 
mus  piurcs  quod  unus  illeposscdit.Quibusrespon- 
dit  Dominus  :  Abraham  unum  ilde  possedisse  ter- 
ram  repromissionis.  Gredidit  enim  Abraham  Deo  ; 
et  reputatum  est  ci  ad  juslitiam  (Gcnes.  xv,  8).  Is- 
tos  autem  incredulitatc,  et  sceleribus  occupatos, 
etiam  si  plures  sint,  possidere  non  posse.  Simulque 
enumerat  quid  facientes  offendant  Deum,  sex  videli- 
cetgenerapeccalorum.  Qui  in  sanguinc  comeditis, 
et  oculos  vestros  levatis  ad  immunditias,  hoc  est,  ad 
idola  vestra,  etsanguinem  funditis,  hocest,  homi- 
cidium  perpetratis:  numquid  ista  facientes poteritis 
terram  haereditate  retinere?  Nec  hoc  estis  scelerum 
flne  contenti,  sed  statis  in  gladiis  vestris  quotidie, 
parati  ac  occidendum,  et  imitantes  Esau,  qui  stetit, 
et  vixit  in  gladio  suo,  facitis  abominationes  incre- 
dibiles,  videlicet  libidinum  turpitudines,  et  unus- 
quisque  uxorem  proximi  sui  poliuit;  ut  in  eo  sit 


A  sceleratior,  quod  amici,  et  proiimi  polluerit  uxo- 
rem.  Et  cnm  haec,  inquit,  faciatis,  arbitramini  vos 
terram  haereditate  retentOros  ?  Responde  igitur  eis, 
0  propheta,  et  hancsuper eos  ex  meo  sermone  prome 
sententiam.  Juro  per  memetipsum,  quod  qui  habi- 
tantin  ruinosis,ctparietini8,  gladio  cadant :  et  qui 
in  agris  sunt,  sive  in  campo,  a  bestiis  devoreotur : 
ct  qui  in  muratis,  sive  in  praesidiis  acspeluncis,  Dei 
iram  vitare  non  possint,  sed  fame  moriantur,  et 
pestilentia.  Et  dabo,  inquit,  terram  Judaeam  insoli- 
tudinem,  et  deficiet  superba  fortitudo  ejus,  quaa 
quondam  fuerat  fortitudo.  Superbis  autem  resistit 
Deus,  et  homilibus  dat  gratiam  [Jacob,  iv,  6).  Mon- 
tes  quoque,  et  omnia  deserentur,  et  in  tantam  ve- 
nient  solitudinem,  ut  nullus  per  eos  transeat,  et 

l>  tunc  noquaquam  confidentin  multitudine  sua  pauci 
quircmanserant ,  sed  cognoscentsolitudinismagni- 

tudine  quod  ego  sim  Dominus,  qui  dedi  terram  in 
desertum  propteromnesabominationesquasoperati 
sint.  ll«c  dicta  sint  adversus  eos  qui,  capta  40S 
JerusalemomniqueJudaBorumregionevastata,pauci 
habitabant  in  ruinosis,  et  in  desertis  urbibus  viilu- 
lisque.  Nunc  veniamusad  tropologiam,  et  juxtacon- 
suetudinem  nostram,  latam  disputationem  stringa- 
mus  potius  quam  disseramus.  Omnis  haereticus  in 
parietinis  habitat,  et  desertis  et  possidere  se  putat 
terram  Israel,  dicitque  :  Si  Abraham  fide  sua  unus 
homo  in  tantam  venit  beatitudinem,  utsemenejus 
multiplicaretur  sicutarenamaris,  etsicutastracoeli: 
quando  magis  nos  plures  terram  Israel,  hoc  est, 
ccrnentium  Deum,  et  Judaeam  confessionis  Domi- 

C  nict-D  possidebimus?  Quibus  respondit  Dominus : 
Illo  possedit  terram  fidci  merito ;  vestraautem  infi- 
dolitas,  immo  biasphemia  terram  Israel,  id  est  Ec- 
closiam  possidorenon  poterit.  Primum  enim  come- 
ditis  in  sanguine,  effundentes  eorum  sanguinem, 
quos  scandalizatis.  Deinde  oculos  vestros  levatis  ad 
immunditias  vel  abominationes  vestras,  quas  de  ve- 
stro  animo  confixistis :  cum  debueritis  imitari eccle- 
siasticum  virum,  ct  dicere  :  Ad  te  lcvavi  oculos 
meos,  qui  habitas  in  coclo  (Ps.  cxxiii).  Tertio  san- 
guinem  funditis,  non  vivificantcs  eos  quos  seduxis- 
tis,  sed  interficientes.  Nec  vobis  sufiicit  tria  ista 
fecisse,  sed  statis  in  gladiio  vestris,  hocest,  porse- 
veratis  in  pravitate  sententiae,  et  parati  estis  ad 
caedes,  et  fecistis  abominationes,  ea  agentes  in  cu- 

j)  bilibusquae  turpeest  loqui,  et  uxorem  proximi  ve- 
stri  polluistis,  ecclesiasticam  videlicet  conversatio- 
nem,  quotidie  de  complcxu  Ghristi  deceptos  rapere 
festinantes.  Et  cum  haec  feceritis,  putatis  vos  ter- 
ram  Israel  hajreditatc  tenturos?  Quibus  loquitop 
Deus,quodquicumqueinruinosishaBreticorumhabi- 
taveritconciliabulis,  gladio  cadat  Ecclesiastico,  de 


desiderari,  rescribendum  contendit  duos  ad  parti- 
tionis  hodiernae  instar,  non  animadvertens,  fuisse 
olim  apudsa?culum  Hieronnymianumversiculosper- 
quam  orevissimos,  ut  ferme  ex  illis  octo,  duobus 
Vuigatae  divisionis  respondcant. 
^o)  Consule  Bibliotbeoam  divinam  S«  Hieronymi| 


hoc  est,    tom.   I,    editionis  nostrae,  ubi  leguntar 
octo  versus,  quorum  hic  numerum  indicat  doctor 
egregius.  In  Vulgata  nostra  duo  tantum  numcran- 
tur.  Mart. 
[b)  Discipuli  RuOni  notantur. 


325 


COMMBNTARIORtJM  IN  EZECHIELEM  Lifi.  XL  CAP.  XXXIV. 


326 


qao  scriptam  est :  Gladii  ancipites  in  manibus  eo-  A 

nim  (Ps.  cxLix,  G).   Et  in   Evangeiio  :  Non  veni 

pacem  mittere,  sed  gladium  (Matth,  x).  Et  servus, 

qui  se  luxurs  tradit ;  et  otio,  dividetur,  id  est,  mu- 

crone  ferietury  et  pars  ejus  ponetur  cum  inGdeiibus 

[Lue,  xii).  Et  qui  in  agro  sive  in  campu  est,  bestiis 

tradetur  ad  devorandum,  quas  propbeta  vitare  desi- 

derans,  deprecatur :  Ne  tradas  bestiis  animam  con- 

fitentem  tibi  (Ps,  lxxiii,  19).  Qui  autem  in  prsesidiis 

et  in  muratis  est.de  quibus  scriptum  est :  Givitates 

firmas  ascendit  justus,  et  destruxit  munitiones  ea- 

ram,  in  quibus  confidebant  impii  (Prov.  xxi,  22) ; 

4#4et  versaturin  speluncis,dequibusdicitur:Scri- 

ptnm  est,  Domus  Patris  mei  domus  orationis  voca- 

bitur  :  vos  autem  fecistis  eam  speiuncam  latronum 

(MaUh,  "xxi,  33)  :  iste  lame  sermonis  Domini,  et 

peste  morietur,  et  dabitur  omnis  terra  hsereticorum 

in  solitudinem,  ita  ut  frangatur  eorum  superbia,  et 

redigantur  montes  in  solitudinem,  qui  sibi  altitu- 

dioem  scientias  promittebant.  Qui  montes  vocantur 

lerael,  quia  sub  Christi  nomine  deceptos  quosque 

sapplantant  :  nullusque  per  eos  transibit,  nec  di- 

cere  poterit  quod  Moyses  :  Transiens  videbo  visio- 

nem  banc  magnam  (Exod,  iii,  1) ;  habitatores  enim 

sunt  perversorum  montium,  non  peregrini,  et  ao- 

cols  :  ut  cum  baec  passi  fuerint,  tunc  cognoscant, 

quod  ipse  sitDominus,  qui  dederit  terram  eorum  in 

solitudinem  propter  abominationes  quas   operati 

fiant.  Sequitur  :  Eadem  quidem  die,  et  codem  tem- 

pore,  hoc  est,  duodecimo  anno,  decimo  mense,  in 


B 


quinta  mensis,  quando  venit  qui  fugerat  de  Jerusa- 
lem,  et  quando  locutus  est  propheta  ad  eos  qui 
erant  in  terra  Judaea,  et  seternae  possessionis  sibi 
spcm  pollicebantur,  et  jubet  prophetaj  ut  dicat  po- 
pulo  qui  in  Babylone  versatur,  et  habitat  cum  eo, 
et  arguat  eos  superinsidiis  blandientibus,  qui  pro- 
phetae  verba  audire  desiderant,  non  ad  animae  sa- 
lutem,  sed  ad  aurium  voluptatem.  Isti  juxtamuros 
sedebant,  etin  ostiis  domorum  :  nequaquamin  sen- 
sum  prophetffi  intrare  cupientes ;  sed  mutuo  se  hor- 
tantur  et  dicunt :  Venite  et  audiamus  qui  sit  sermo 
egrediens  a  Domino  ;  et  sic  veniunt  quasi  populus 
qui  ingrediatur  Ecclesiam  Dei,  et  sedent  coram  te, 
populus  meus,  qui  meum  esse  se  dicit,  et  nolunt 
facere  quod  audierunt.  Istiusmodi  mihi  videntur  eo- 
rum  similes,quitheatralibu8ludunturcarminibus : 
ct  vel  tragoedos  audiunt,  vel  comoedos,  et  ibi  cum 
voluptatepaipantur:  ita  utcum  egrcssifuerintate, 
repHcent  ea,  et  decantent,  et  dulci  sono  se  deci- 
piant.  Et  audient,  inquit  verba  tua  et  non  tacient 
ea.  Tales  sunt  usque  hodie  multi  in  Ecclesiis,  qui 
aiunt :  Venite  audiamus  illum  et  illum,  mira  elo- 
quentia  praedicationis  suae  verba  volventem  :  plau- 
susque  commovent,  et  vociferantur,  et  jactant  ma- 
nus,  ct  quae  operibus  neglexerant,  postquam 
advenisse  cognoverint  (necesse  est  enim  evenire 
quod  propheta  Dei  sermone  pronuntiat),  tunc  inci- 
pient  approbare,  et  nosse,  quod  cuncta  quae  audie- 
rant,  non  iuerint  hominis  verba,  sed  Domini^  qui 
per  prophetam,  et  virum  ecciesiasticum  locutusest. 


LIBER  UNDECIMUS. 


40ft-406  Undecimus  in  Ezechielem  explana-  C 
tionam  liber  in  extrema  sui  parte  contra  Gog  et 
Magog  vaticinium  continebit,  et  usque  ad  exordium 
civitatis  inmontepositae,  ettempIiineasitivenietCa). 
Quem  si,  adjuvante  Domino,  et  sua  mysteria  dis- 
serente,  potuero  ad  calcem  usque  perducere,  diu 
mibieritmultumquedubitandum,utrum  ad  spiritale 
templam  debeam  mitlere  manus,  an  aperte  ignoran- 
tiam  confiteri  :  praesertim  cum  et  apud  Judaeos,  et 
tpud  nos  super  interpretatione  ejus  grande  silen- 
tinm  sit  :  aliis  in  futuro  tempore  exstruendum  esse 
ceDsentibus :  aliis  bonoquidemanimo,sedimperito, 
Bdentibus  spiritualia  esse  quae  dicuntur,  et  tamen 
ipsa  spiritualia,  quomodo  disseri  debeant,  nescien- 
Ubns.  Et  interim,  ut  praesentis  operis  cura  nos  te- 
neat,  scias,  o  virgo  Christi  Eustochium,  orandum  ^ 
tibi  esse  pro  nobis.  In  prophetia  difQcillima  illud 
breviter  admoneo,  quod  (b)  vir  nostrae  aetatis  haud 

(a)  Addit  Martianaeus,  post  Erasmum  Jerusalem^ 
anam  vocem  jure  Victorius,  duobus  Brixiae  mss.  co- 
tficibufl,  tertioque  typisexcuso  sufTragantibus,  dele- 
fit.Nam,inquit,  prap.ter  quod  infra,  cap.xL,  descri- 
bitar  tantam,non  aatemdeterrenaJeerusalem  illud 
ioterpretatar,  si  ponendum  erat  nomen,nonbio,8e4 


ignobilis,  ad  Imperaterem  scribens,  super  hac  na- 
tione  dixerlt:  Gog  iste,Gothus  est ;  cui  qua  ratione 
possint  omnia  quae  in  ea  scripta  sunt  coaptari,  non 
est  meum,  sed  eorum  qui  hoc  putant,  disserere. 

(Cap.  XXXIV.)  Et  factum  est  verbum  Domini  ad 
me^dicens  :  Fili  hominis,prophela,de  pastoribus  (siye 
ad  pastores)  Israel,  prophetay  et  dices  pastoribus  : 
Haec  dicit  Dominus  Deus  :  Vx  pastoribus  Israel  qui 
pascebant  semetipsos,  (Sive:  Opastores  Israelynumquid 
pascunt  paslores  semetipsos  ?)  ^onne  greges  pascun- 
tur  a  pastoribus  ?  (Sive  nonne  oves  pascunt  pastores  ?) 
Lac  comedebatis,  et  lanis  operiebaminif  et  quod  cras- 
sum  erat  occidebatis  :  gregem  autem  meum  non  pasct' 
batis.  Quod  infirmum  fuitnon  solidastis  (slve  confor- 
tastis) :  et  quod  aegrotum^non  sanastis :  guod  fractum, 
non  alligastiSy  et  quod  abjertum  erat  (sive  errabat) 
non  reduxistis ;  quod  perieratj  non  quxsistis  :  sed  cum 

supra  ponendum  erat,  hoc  modo :  Et  usqueadexor- 
dium  dvitatis  Jerusalem  in  monte  positse,  et  templi  in 
ea  siti  veniet, 

(b)  S.  Ambrosius,  lib.  ii  de  Fide  ad  Gratianuo^ 
Augustum,  c.  16, 


m 


8.  EUSEBII  HlERONYMl 


3S8 


ausUritate  imperabatis  eis^  el  cum  potentia  (sive  quod  A  et  cornibus  vcstris  ventitabatis  omnia  infirma  pecora^ 


forte  erat,  afflixistis  labore).  Et  dispersx  sunt  oves 
meXy  eo  quodnon  esset  pastor  (8\\epastores),  etfaclx 
sunt  in  devorationem  omnibus  bestiisagri,  et  dispersse 
sunt.  Erraverant  greges  mei  (sive  oves)  in  cunctis 
montibusy  et  in  universo  colle  excelso,  et  super  omnem 
faciem  terrse  dispersi  sunt  greges  mei  (sive  oves)  et 
non  erat  qui  requireret :  non  eraty  inquamf  qui  require- 
ret  (sive  qui  redureret),  Propterei,  o  pastores,  audite 
verbum  Domini :  Vivo  ego,  dicit  Dominus  Deus,  guia 
pro  eo  quod  facti  sunt  greges  mei  (sive  oves)  in  rapi- 
nam,  et  oves  mese  in  devorationem  omnium  bestiarum 
agri,  eo  quod  non  esset  pastor  (sive  pastores)  :  neque 
enim  quxsierunt  pastores  fVulg.  addit  mei\  gregem 
meum,  sed  pascebant  407  pastores  semetipsos,  et 


donec  dispergerentur  foras,  Salvabo  gregem  meum^ 
40S  et  non  erit  ultra  in  rapinam,  et  judicabo  inter 
pecus  et  pecus  (sive  inter  arietem  et  arietem),  Et  iu- 
scitabo  supcr  ecu.  [Vulg.  ea  bic  atque  infrai  (^^^^ 
eos)  pastorem  unum  qui  pascat  eas  (sive  eos),  servwn 
meum  David  :  ipse  pascet  eas  (sive  eos)  :  et  ipse  erii 
eis  in  pastorem,  Ego  autem  Dominus  ero  eis  in  Deum^ 
et  servus  meus  David  princeps  in  medio  eorum,  Ego 
Dominus  locutus  swn.  Et  faciam  cum  eis  pactum  (si?e 
testamentum)  pacis,  et  cessare  faciam  bestias  pessimas 
de  terra,  et  qui  habitabant  iVulg.  habitant{  in  deserto 
securi  dormient  in  saltibus.  Et  ponam  eos  in  drcuiiu 
collis  mei  bcnedictionem,  et  deducam  (sive  dabo)  in^ 
brem  in  tempore  suo,  pluvise  benedictionis  erunt,  Et 


gregesmeos  non  pascebant,  Propterea,pastores,  au- ^da^it  tignum  agri  (2>\\q  dabuntligna  camporum)fru* 


dite  verbum  Domini  :  hffc  dicit  Dominus  Deus  :  Ecce 
ego  ipse  super  pastores  requiram  gregem  meum  de 
manu  eorum,  et  cessare  eos  faciam,  ut  ultra  non  pas- 
cant  gregem  meum  jVulg.  tacet  y.iLurni ;  nec  pascant 
amplius  pastores  semetipsos  (sive  oves),  et  liberabo 
gregem  meum  (sive  oves)  de  ore  eorum,  et  non  erunt 
ultra  eis  in  escam,  Quia  lixc  dicit  Dominus  Deus  : 

Ecce  ego  ipse  requiram  oves  meas,  et  visitabo  eas 
sicut  visitat  pastor  gregem  suum  in  die  quando  fuerit 
in  medio  ovium  suarum  dissipatarum  (slve  quando 
fuerit  caligo,  et  nubes  in  medio  ovium  suarum  separa^ 
tarum)  :  sic  visitabo  oves  meas,  et  liberabo  eas  de  om- 
nibus  locis,  in  quibus  dispersse  fuerant  in  die  nuhis  et 
caliginis,  Et  educam  eas  (sive  eos)  de  populis  (sive 


ctum  suum,  et  terra  dabit  germen  suum  (sive  foriitu- 
dinem);  et  erun/ (sive  habitabunt)in  terra  sua  absque 
timore (siwe  in  spe  pacis) :  et  scient  quia  ego  Dominus, 
cum  contrivero  catenas  (sive  torquem)  jugi  eorumf  d 
eruero  eos  de  manu  imperantium  sibi  (sivc  servire  eos 
facientium),  Et  non  erunt  uttra  in  rapinam  gentibus : 
neque  bestix  terrse  devorabunt  eos  :  sei  habiUUfunt 
confidenter  (sive  in  spe)  absque  ullo  terrore,  Et  susei- 
tabo  eis  germen  nominatum  (sive  plantationem  pacis : 
et  non  erunt  ultra  imminuti  (sive  pereuntes)  fame  in 
terra,  ncque  porlabunt  amplius  opprobria  gentium,  Et 
scient  quia  ego  sum  Dominus  Deus  eorum  cum  eis,  et 
ipsi  pnpulus  mcus  domus  Israel,  dicit  Dominus  Deus* 
Vos  autem  gregesmei,  grex  iVulg.  greges\  pascux  me^e 


.^     ^  <  •<     ,     <    ^  ,  /  .  .    ,  (sive  oves)  homtnes  estis,  et  ego  Dominus  Deus  i^esier, 

de  genttbus),  et  congregabo  eas  (siv3  ^05)  de  lems  r  \.  .   .,      .        .,        «  .    ^... 

/«:„!  ^^»:^,.,'u,.n    -#  J  j. ..-«.-  -/:  \  •    *  ^  "'<^'^  Oominus  Dcus.  Saepe  commonui  editionem  rae 

(siwe  regtontbusi,  et  tnducam  eas(s\ve  eos)  in  terram  .    "^ 


suam,  et  pa?cam  eas  (sive  eos)  in  montibus  Israel,  in 
rivis  et  in  cunctis  sedibus  terrse.  In  pascuis  uberrimis 
pascam  eas  (sive  eos),  et  in  monlibus  excelsis  Israel 
erunt  pascua  earum  (sive  ovilia  eorum)  :  ibi  requies- 
cent  in  herbis  viventibus,  et  in  pascuis  pinguibus  paS' 
centur  super  montes  Israel.  Ego  pascam  oves  meas,  et 
ego  eas  accubare  faciam  (sive  requiescere),  dicit  Domi- 
nus  Deus,  Quod  perierat,  requiram,  et  quod  abjectum 
fuerat,  alligabo,  et  quod  infirmum  erat,  consolidabo 
(sive  confortabo)  :  et  quod  pingue  et  forte,  cusiodiam, 
et  pascam  illas  in  judicio  (sive  cum  judicio),  Vos  au- 
tem,  greges  mei  (sive  oves  meas),  hxc  dicit  Dominus 
Deus  :  Ecce  ego  judico  inter  pecus,  et  pecus,  arietum 


ulramque  miscere,utlibrorum  vitem  magnitudineniy 
in  bis  dumtaxat,  qus  non  multum  a  se  transla* 
tione  discordant.  Post  captam  Jerusalem,  postquain 
annuntiavitin  Babylonequi  fugerat,  locutus  est  de 
bis  qui  babitabantin  ruinosis  Jerusalem,  et  deinde 
ad  eos  qui  in  captivitate  positi,  nihilominus  perse- 
verabant  in  malitia.  propbcta}  verba  audirc  Dolen- 
tes  :  nunc  ad  pastorcs,  id  est,  ad  principes  sermo- 
ncm  dirigit,  quorum  vitio  ovcs,  id  est,  populi  dissi- 
pati  sunt.  Et  hoc  notandum,  quod  a  duodecimo 
anno,  decimo  mense,  quinta  mensis  transmigratio- 
nis,sive  captivilatisJecboniffi^etqui  cumeocapti  fae- 
rant,usqueadviccsimumetquintumannum,quando 
409    super   montem    urbis   ffidiQcats   templum 


et  hircorum,Nonnesatis  vobis  erat  pascua  ^owaiVulg.  ^  exstruitur,  et  incredibiliaEcclcsiaj  sacramenta  pan- 


pascuam  bonam\  depasci  ?  Insuper  et  retiquias  pascua- 
rum  vestrarum  conculcabaiis  iVulg.  concuUastisi  pe" 
dibus  vestriSy  et  cum  purissimam  aquam  biberetis,  re- 
liquam  pedibus  vestri%  turbabatis  \M,  ttirbastis\,  Et 
oves  mex  his  quae  conculcata  pedibus  vestris  fuerant, 
pascebantur,  et  quas  pedes  vesiriturbaverant,  hxcbi- 
bebant,  Propterea  hxc  dicit  Dominus  Deus  ad  eos 
IVulg.  vosi  :  Ecce  ego  ipse  iudico  inter  pecus  pingue, 
et  macilentum  (sive  inter  pecus  forte  et  infirmum)  : 
pro  eoquodlateribus,ethumeris(a)vest)is  impingebatis, 


duntur,  nullus  in  medio  annus,  nuDumque  tempue 
est  positum ;  sed  simpliciter  dicitur  :  Factoa  est 
sermo  Domini  ad  me,  dicens  :  Fili  bominis,loquere 
ad  illas  et  ad  illos,  ut  intelligere  debeamus  omnia 
qus  legunturtredecim  annis,  diversisdicta  tempo- 
ribus  ;  et  tamen  certa  inter  se  spatia  temporum  non 
habere.  Ad  pastores  autem  Israel  sermo  dirigilur, 
quos  vel  reges,  vel  principes,Scribas  et  Pharissos, 
ac  magistros  Judaici  populi  debemus  accipere.  Vel 
certe  in  Evangelico  populo,  episcopos,  preabyteros. 


(a)  Additum  vestris,  quod  tantum  sit  penes  LXX,  Viotorius  ezpunxit. 


COMMBNTARIORDM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XL  CAP.  XXXIV. 


330 


et  dia^noB :  ant  jnxta  znjsticos  inteUectu8,AngeIo8  A  bestiis  agri,  de  quibus  scriptura  est :  Posuisi  tene- 


aingularum  Ecclesiarum.adquos  scripsit  Joannes  in 
Apocalypsi  sua  {Apocal.  i),  et  quorum  Angeli  quo- 
tidie  vident  faciem  Dei  (Matth.  xviii).  Primumque 
dicitur  :  Vffipastoribus  lBrael,qui  cum  gregem  Do- 
mini  pascere  debeant,et  saluli  iiiius  providere,p?o 
Bua  featinant  luxuria.  Unde  maguopere  cavendum 
est,  et  observanda  iila  prsscepta ;  Ne  quseras  judex 
fieri,  ne  forte  non  possis  auferre  iniquitates  (Eccli. 
¥11,  6).  Et  iterum  :  Quanto  major  eSytanto  magis  te 
hamilia,  et  in  conspectu  Domini  invenies  gratiam 
(Ibid.  ni,  29).  Et  rursum  :  Ducem  te  constituerunt, 
ne  elevaris  :  sed  esto  inter  eos  quasi  unus  ex  iliis, 
[EccU.  xxxiiyl).  Unde  et  Aposlolus,  quasi  parvulum 
atque   lactentem  inter    discipulos   esse   se  dicit 


bras,et  facla  est  nox  :  in  ipsa  pertransibunt  omnes 
bestieB  agri,  catuli  ieonum  rugientes,  ut  r8pie.nt,et 
quesrant  aDeo  escam  sibi  (Ps.  cri,  £0,  21).  El  di- 
sperguntur,eterrantincunctismontibuo,quielevan- 
tur  contra  Bcieutiam  Dei,  et  univsrco  colle  excelso, 
qui  pcr  heereticam  superbiam^Ecciesip.eticLm  despi- 
oiant  simplicitatem.  £t  super  omnem  faciam  terro 
disperguntur ;  ter;'ena,non  coBlcstie.  requirentes.Et 
non  erat  qui  requireret,n3c  qui  redacoi-et:  quia  de- 
liciis  occupati,gregis  Domini  [AL  dominici]  damna 
non  curant.  Undc  ad  malos  pastores  sermo  fit  Do- 
mini,quia  isla,  ot  ista  fecistis,  ques  supra  exposui, 
ot  qu8B  8£3undo  enumerat :  Ecce  ego  ips':?  ad  pcstores 
veniam,et  rsquiram  gregem  me.^m  de  raan-i  sorum, 


(1  Cor.  in).  Quodque  sequitur :  Lao  comedebatis,  et  t>  quibus  expedit,ut  raola  asinaria  r.lli£;etur  rd  collum 

I •_ •  _  1 •         • I  1  .  -      *'      /  mm        .     t  \  •••  ««•  .        ■. 


lanis  operiebamini,  per  metaphoram  pastorum  ad 
principes  loquitur,de  quibus  et  in  alio  loco  ecriptum 
est :  Qui  devorant  plebem  meam  sicut  escam  panis 
(Pi.La,5).In  lacte  omnes  escas  intelligere  :  in  ianis, 
multiplicem  vestium  varietatem.  Quod  autem  dici- 
tar  :  Bt  quod  crassum  erat,occidebatis,de  divitibus 
popnU  loqnitur,quos  maii  principesin  Ecclesiis  ju- 
gulare  narrantur,  dum  eos  [^1/.  eis]  prsedicant,  et 
vitia  eorum  increparenon  audent.  De  quibus  otpro- 
pheta  dicit :  Populus  meu8,qui  beatos  vos  dicunt, 
8edocuntvo8,et  semitam  pedumvestrorum  supplan- 
tant  (Isa.  iii,  12).  De  quibus  et  Jacobus  loquitur 
(Jacob,  II,  3),quod  cum  ingressi  fuerint  ad  eos  pre- 
tiosis  circumdati  vestibus,  et  annullo  aureo,  hono- 
rantur  ab  eis,et  sanctispauperibus  dicitur :  Tu  vero 


{itfa^«/i.xviii),qnam  ut  minimumscandnli^srt  de  po- 
pulo  meo.  Et  haic  erit  eorum  pc9na  vel  m?.xiE:e,ut, 
ultra  non  pascantgregem  meum  :  ne  sub  cocasione 
A^t  ovium  seipsos  pascant,  et  opes  congregent : 
Etliberabopopulum  meumdeoreeorum.Hsquiram, 
inquit.de  manu,et  iiberabo  decre,quod  evidisfau- 
cibus  devoratur.Gum  autem  requisierit  oveSyVisitat 
eas  quasi  aegrotantesatque  maoilentcs,etpastorum 
negligentia  dissip^tas :  et  liberabit  de  omnibus  iocis 
in  die  nubis,  et  caliginis,  de  qua  loquitur  ct  Joel  : 
Ade.st  dies  Domini,  et  prope  est  dies  tenebrarum  et 
caliginis,  el  dies  nubis,  et  nebulae  (Joel.  ii,  1,  2). 
Tunc  educentur  de  terris,  ut  inducantur  in  terram 
suam  ,  quflB  est  terra  viventium  :  ipse  eas  pascet  in 
monlibus  Israel,de  quibus  loquitur  David  :  Levavi 


sede  in  scabello^sive  in  terra,  aut  sta.  Isti  quod  in-  ^  oculos  meos  in  montes,  unde  veniet  auxilium  mihi 


firroam  est,  non  confortant,  sive  consolidant.Unde 

ct  Paulns  loquitur :  Suscipite  infirraos(/?om.xiT,  1). 

Et:  iDfirmum  410  infideassumite.Et :  Multi  inter 

V08  infirmi,  et  a*grotantes.  Ad  quos  mittitur  sermo 

divinus,  de  quo  scriptum  est  in  Psalmis  :  Misit  ver- 

bam  suum,  et  savanit  eos,  et  eriquit  eos  de  corru- 

ptionibus  eorum  {Ps.  cv,  10).  Et  quod  fractum  est, 

ait,non  alligant :  nequaquam  mortaiia  in  populis 

coQBiderantes  vulnera,  quaiis  est  adulter,homicida, 

sacrilegas.  Et  quod  abjectum  est,  sive  quod  errare 

viderinty  non  reducunt,permittente8  eos  ab  haereti- 

cis  deeipi.Et  quod  perierit,non  requirunt,  non  tam 

perditos  salvare  cupientes,  quam  eos,  qui   sunt  in 

Ecclesiis  devorare  :  sed  cum  austeritate  imperantes 


(Ps.  Gxx,  l).Etnon  solumin  montibus,8ed  in  rivis, 
et  in  cunctis  sedibus  terr(B,in  pascuis  aberrimis,et 
in  monte  excelso,  de  quo  Isaias.et  Michaeas  plenius 
vaticinantur(/5a  ii ;  Mich.iy,  vii) :  sive  in  montibus 
excelsis  Israel.Ibi  requiescent  in  herbis  virentibus 
et  dicent:  Dominus  pascitme,et  nihil  mihi  deerit 
in  loco  pascuffi  ibi  me,colIocavit :  Saper  aquas  refe- 
ctionis  educavit  me  (Ps.  xxii,  1^2).  Etpascentur  in 
pascuis  pinguissimis  super  montes  Israel.  Estinfi- 
nita  promissio,  spesque  beatitudinis,  quando  ipse 
Dominus  pollicetur  dicens  :  Plgo  pascam  oves  meas; 
et  nequaquam  eas  commiltam  raalis  pastoribus,  et 
ego  eas  accubare  faciam,dicit  Dominus  Dcus,ut  re- 
quiescant  in  sinu  Abraham,    Isaac  et  Jacob.  Tuno 


eis,  et  cum  potentia,  quod  proprie  ad  supercilium  D  quod  perieratingentium  popu1is,requiretur:etquod 


episcoporam  pertinet,eorum  videlicct,qui  operibus 
dedecorant  nominis  dignitatem,et  pro  humilitate  as- 
SQmant  8uperbiam,ut  honorem  se  putent  consecutos, 
nononas  :  et  quoscumquein  Ecclcsia  viderint  prae- 
poientes,et  Deibaberesermonem,opprimere  nitun- 
tor.  Onde  juxta  Septuaginta  scriptum  est  :  Et  quod 
forteerat,affligebatis  labore.Et  dispcrsus  est  popu- 
ias  Dei,  vel  vitiis,  vel  errore  haereticorum  :  eo  q^^od 
000  esset  pastor  bonus,  qui  poneret  animam  suam 
pro  ovibus:  sed  omnes  mercenarii,quilucra  tantum 
Je  gregibns  considerant^et  cum  lupum  viderint,fu- 
giuat.Quarum  negligentia,grex  Domini  devoratur  a 

PAfiou  XXV. 


eraaverrat  in  bsereticorum  per8oasione,reducetur:et 
quod  confraturc  fuerat,alligabitur :  et  quod  contri- 
tum,  atque  infirmum,consolidabitur  ;  ut  impleatur 
quod  scriptum  estiQui  sanat  infirmitates  eorum,et 
alligat  contritiones  eorum  (Ps.  ii.  3).  Cor  enim  con- 
tritum  et  humilialam  Deus  non  3pernit(P*.  l,  19). 
Unde  et  sanctus  loquitur  :  Sana  me,  Domine,  quo- 
niam  conturbata  sunt  ossa  mea  (Ps.  vi,  2).  Et  in 
tricesimo  septimo  Psalrao  (Vers.  4)  pcenitens  :  Non 
est,  inquit,  pax  ossibus  meis  a  facie  peccatorum 
meorum  :  et  quod  pingue.ait  et  fortc,  custodiam  : 
ne  voretur  a  bestiis.Et  pascet  oves  suas  in  judioio» 

11 


331 


S.  EUSEBII  HIERONYMl 


332 


sciens  cui  ovi  quas  pascua  debeantur.Diversa3  enim  A. 
sunt  mansiones  apud  Putrem  (/ofl?i.xiv.)Et :  Non  ju- 
dicat  Pater  quemquam  :  sod  omne  judicium  dedit 
Filio  {Ibid,,  v).  Haec  autem  adversum  pastores  locu- 
tus  est :  nunc  loquitur  ad  oves,  id  est  ad  populum 
et  ad  utriusque  pecoris  gregem,id  est  ovium  419 
et  caprarum  :  et  non  solumad  oves  et  capras,sed  et 
ad  arietes  et  hircos^qui  sunt  in  gregibus  principes, 
quibus  ait  :  Nonne  vobis  satis  erat,  quod  bonis 
Scripturarum  pascuis  vescebamini  ?  sed  insuper  re- 
liquaspascuarumvestrarum  concuicabatis  [concul- 
cabitis]  pedibus.Et  cum  aquam  eloquiorum  Dei  pu- 
rissimam  biberetis,  reliquas  aquas  pedibus  turba- 
batis,  ut  populus  meus  conculcata  a  vobis  pascuai 
et  turbidas  aquas  manduceret  ot  biberet,  et  vestro 
vitio,  quod  per  se  bonum  erat,  corruptum  viola-  t^ 
tumque  susciperent.Quod  et  omnes  quidem  haeretici 
faciunt,utcarpanteloquiaScripturarum,etquantum 
in  se  est,  maculent.  Sed  et  ecclesiastici  viri  qui 
dogmatum  non  custodiunt  veritatcm,  scd  de  suo 
corde  confmgunt,  magistramque  habent  praesump- 
tionem  suam^simili  errore  retinentur.  Qui  cum  po- 
pulo  persuaserunt  vera  esse  quae  fingunt,et  in  thea- 
tralem  modum  plausus  coucitaverlnt  et  clamores 
immemores  fiunt  imperitise  suie,  et  adducto  super- 
cilio,  libratisque  sermonibus,  atque  trutinatis,  ma- 
gistrorum  sibi  assumunt  auctoritatem.  Vidcamus, 
igitur,quod  sit  judicium  interpecusetpecus  et  quo 
judicio  judicet  eos  bonus  pastorj  et  verus,qui  acce- 
pit  omne  judicium  a  Patre.  Ecce  inquit,  ipse  ego 
judico  inter  pecus  pingueet  macilcntum,sive  inter 
forte  et  inGrmum.Fortes  enim  lateribus,et  humeris  ^ 
suis  impingunt  atque  collidunt  infirma  pccora,  et 
cornibus  ventilant,  nescientes  in  iege  taurum  cor- 
nupetam  debere  puniri  (Exod,  xxi).  Impingebant 
autem  lateribus,  cornibus  ventilabant,  donec  di- 
spergerent  et  ejicerent  oves  foras.  Superbia  enim 
magorum,  et  proppositorum  iniquitate,  frequenter 
pelluntur  de  Ecclesia  :  ut  dispcrgantur  a  Domino, 
quos  ipse  salvavit.  Sed  non  dimittet  eos  ultra  Do- 
minuH  in  rapinam,et  judicabit  inter  pecus  et  pecus  : 
non  inter  nomina  dignitatum,quibus  tument  prae- 
positi ;  sed  inter  hominem  et  hominem,  juxta  id 
quoduterqueservusestDomini.  Tuncsuscilabitpas- 
toremunum,qui  dicitin  Evangclio  :  Egosum  pastor 
bonus (Joan.  x,  II);  servum  Buum  David  secundum 
id  quod  formam  servi  digaatus  est  assumere  (Phi'  D 
lip.  ii)  :  qui  David  interpretatur,  manu  fortis.  Ipse 
pascet  eos,  Dominus  erit  eis  in  Deum,  vel  Fi- 
lius  et  Pater,vel  certe  pastor  juxta  assumptam  car- 
nem  :  419  Dominus  autem,etDeus,juxta  Verbum 
quod  erat  in  principio  apud  Deum.Qui  David,profi- 
cientibus  pecudibus  in  rationalc  animal,nequaquam 
pastor  vocabitur^sed  princeps  in  medio  oorum,  de 
quo  scriplum  est  Mediusautcm  vostrum  8tat,quem 
vos  ignoratis  {Joan.  i,  26).  Tunc  ponct  cum  eis  pac- 
tum  pacis,  nequaquam  bcllorum,  atquc  discordiae, 
quia  est  in  pacc  locus  ejus  [Psalrtu  lxxv),  sed 
paoi9  C^ri8ti,qua9  exsuperatomnem  8en3um(PM7ip. 


iv),qui  dicit  :  Pacem  mcamdo  vobis :  pacemmeam 
relinquo  vobis  (Joan.  xiv,  27).  Et  cessare  faciet 
bestias  pessimas  de  terra,  vitia,vel  perturbationes, 
quibus  animae  vexantur  humanae  :  vel  adversariaa 
potestates,a  quibusimpugnantur.Etqui  habitantin 
deserto,  securi  dormient  in  saltibus.Dominus  enim 
revelabit  condensa  silvarum,  et  in  templo  ejus  om- 
nes  dicent  gloriam  [Psal.  xxviii,  9).  Ejectis  autem 
bestiis,et  redactaterra  in  solitudinem,ab  istiusmodi 
animantibus  securi  dormient,  et  dicent  :  Dominus 
illuminatio  mea,ct  salus  mea,  quem  timebo  (Psal. 
XXVI,  1)  ?  Et  ponet  cos,  qui  securi  dormient  in  cir- 
cuitu  montis,  vel  collis  sui  et  erunt  benedictio. 
Tunc  dabit  imbrem  in  tempore  suo.et  pluviae  bene- 
dictionis  erunt,quas  in  Deuteronomii  benedictioni- 
bus  pollicetur  (D£?u^  xxviii).Et  dabit,inquit,lignum 
vitae,  de  quo  in  Genesi  scriptum  cst  (Genes,  ii)  : 
lignumque  sapientiae,de  quo  dicitur,  Lignum  vitao 
est  omnibus  qui  assumunt  eam  (Prov.  iii,l8).Dabit 
autem  fructum  suum,  quando  et  terra  dederitfru- 
ctum  suum:sivelignaregionum,sanctorum  plurima 
multitudo.  Et  terra  dabit  germen  suum  :  Veritas 
enim  de  terra  orta  est  (Ps.  lxxxiv,  12).  Et  erunt  in 
terra  sua  absque  timorc,  sive  in  spe  pacis,  in  terra 
viventium,  in  terra  mansuctorum,de  qna  scriptum 
est  :  Bcati  mites  ;  quoniam  ipsi  possidebunt  terram 
(^a/i/i.v,4):ut  rerum  omnium  felicitate  cognoscant 
quod  ipse  sitDominus  :  quando  contriverit  catenas, 
vel  circulum  ferreum  jugi  eorum,quo  quasi  graviasi- 
mo  premebantur  imperio,  et  eruerit  eos  de  manu 
imperantium,sive  servitute  affligentium  eos.Servua 
est  enim  unusquisque  cjus  a  quo  vincitur.Et  nequa- 
quam  erunt  ultra  in  rapinam  daemoniacis  gentibua: 
ncc  bestiae terrae  devorabunt  eos  de  quibus  diximua: 
sed  habitabuntconfidenter  absqucullo  terrorejuxta 
supcriorem  expositionem.  Et  suscitabo,  inquit,  eis 
germen  nominatum,  sive  plantationem  pacis,414 
quae  loquitur  in  Evangelio :  Ego  sum  vitis  vera(/o<m. 
XV,  l).Et  nou  erunt  ultra  imminuti  fame  in  lerra. 

Ergo  fames  in  terrenis  est  :  fames  autem  audiendi 
sermcnem  Dei,  quae  sub  pastore  bono,  et  germine 
nominalo,atque  omnium  serraonecelobrato,el  plan- 
taticie  pacis,  nequaquam  erit  in  terra  ;  neque  am- 
plius  opprobriis  gentium  subjacebunt,  ut  dicant : 
Ubi  cst  Dominus  Deus  eorum  {Psal,  cxiii,  12)  ?  Et 
scient  post  haec  omnia,quod  non  solum  ipse  sit  Do- 
minus,  quod  et  supraquoquedixcrat;  sed  cum  ad- 
ditamento,  quod  Dominus  omnium  proprie  Deua 
eorum  8itcumeis,qui  dicitin  Evangelio  adApoato- 
los  :  Ecceego  vobiscum  sumcunctis  diebus,  usqae 
ad  consummationem  saeculi  (Malth.  xxviii,20).  Cum 
autem  fucril  ipse  Dominus  Deus  eorum,tunc  et  ipai 
erunt  populus  cjus  non  quilibet,scd  qui  meruerint 
appffllari  domus  Isracl.Ac  nc  putaremus  univeraa 
qua?  dicta  sunt,  ad  pastorcs,  ct  oves  hircosque  et 
arietes  pcrlincre,solvit  fr;nigma,immo  metaphoram, 
et  ponit  manifcstius  :  Vos  auiem  oves  me«e,et  ovea 
pascuae  meas  homines  estis.Omnisigitur  aermo  di* 


338 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XI.  CAP.  XXXV. 


334 


vinus  de   hominibus  est,  ad  quos  dicit :  Ego  sum  A 
Dominns  Deus  vester,  dicit  Dominus  Deus. 

(Gap.  XXXV.)  Et  facius  est  senno  Domini   ad  me 
dicens  :  Fili  hominis,  pone  (sive   converte)   faciem 
tuam  adversum  montem   Seir,    et  prophetabis  de  eo 
(sive  ad  eum)  et  dices  illi,  hxc  dicit  Dominus  Deus : 
Ecce  ego  ad  te,mons  Seir,  et  extendam  manum  meam 
super  te,  et  dabo  te  desolatam,  atque  deserlum.  Urbes 
tuas  demoliar  (sive  in  urbibus  tuis  faciam  solitudi- 
nem) :  et  tu  desertus  eris,  et  scies,  quia  ego  sim  [Vulg. 
tacet  sim]  Dominus  :eo  quodfueris  inimicus  sempilcf' 
nus,  el  concluseris  fitios  Israel  in  manu  [Al.  manus] 
gladii  (sive  et  assederis  domui  Israel  frandulenter  in 
manu  gladii),  in  tempore  afflictionis  eorum,  in  tem- 
pore  iniquitatisextremae,  Propterea  vivo  ego,  dicit  Do- 
minus  Deus^  quoniam  sanguini  tradam  te  (sive  quo-  n 
niam  in  sanguine  peccasti)  et  sanguis  te  persequitur : 
et  cum  sanguinem  oderis^  sanguis  persequitur  te,  Et 
dabo  montem  Seir  desolatum  et  desertum,  et  auferam 
de  eo  euntem  et  redeuntem  (sive  homines  etjumenta), 
Et  imptebo  moutes  ejus  occisorum  suorum  (sive  vulne- 
ratum) :  in  coiiibus   tuis,    et  in  vallibu^  tuis,  atque 
torrentihusinterfecligladiocadent,  Insolitudines  sem- 
pitemas  tradam  te,  et  civitates  tUcB  non  habitabuntur 
el  scietis  (siye  seies)    415    quoniam  ego  sum  Domi* 
nus  [ VuJg.  addit  Deus]:  eo  quod  dixeris :  dux  gentes 
ei  du3e  terrx  (sive  regiones)  meve  erunt,  et  haereditate 
possidebo  eas,  cum  Dominus  esset  ibi,  Proplerea  vivo 
ego,  didt  Dominus  Deus  :  quia  faciamjuxta  iram  (sive 
inimicitiam)  tuam :  et   secundum   %elum  tuam,  quem 
fecisti,  odio  habenseos,  et  notus  officiar  tibi  [Vulg.per 
eos]  cum  judicavero  te,  et  scies  quia  ego  sum  Domi-  C 
nus.  Audivi  universa  oppropria  tua  (sive  vocem  bia- 
phemiarum  tuarum)  quse  iocutus  eSy  (sive  quia  locutus 
es)  de  montibus  Israei,  dicens,  deserti  nobis  dati  sunt 
ad  devorandum,  et  ^insurreanstis  [Vulg.  surre.xistis] 
superme  ore  vestro{sive  magnifice  iocutus  es  super  me 
ore  tuo) :  et  derogastis  adversum  me  (sive  vociferati 
nlis  contra  me)  verba  vestra  :  ego  audivi,  Haec  dicit 
Dominus  Deus  :  Laetante  universa  terra,in  soiitudincm 
le  redigam  :  sicuti  gavisus  es  super  h(ereditate  domus 
Israel,  eo  guod  fuent  dissipata ;  sic  faciam  tibi :  Dissi- 
patut  (8i\e  deserius)  eris,  mom  Seir:  et  omnis  Idu- 
mcea^  et  scient,  quia  ego  sum  Dominus,  lilud  autem 
qnod  in  LXX  additum  est,  et  consumentury  in  He- 
braico  non  habetur.  Si   semper  in  prophetis  esset 
sermo  Dei,  et  juge  in  pectoreeorum  haberet  hospi-  D 
tium,  nunquam  tam  crebro  Ezechiel  poneret:Etfac- 
tasestsermoDominiadmedicens.Sedquiaobhuma- 
oam  fragilitatem,  et  vitae  hujus  necessitates,  inter- 
dom  recedebat  ab  eis,  propterea  Joannes  Baptista 
loquitur :  Qui  misit  me  baptizare,  ipse  dixit  mihi : 
Super  quem  videris  Spiritum  sanctum  in  specie  co- 
lamb«  descendentem  et  manentem   in  eo,  ipse  est 
(/9a7i.i,33).Numquamenimpropriumes8etinGhri8to 

(a)  Legimus  cum  Victorio,  ad  mss.  codicum  vetu- 
fltiorumque  editionum  fidem.Martianseuscum  Eras- 
mo  incommodo  sonsu, susceperinttUios,videiicetJa€ob 
(ratrii  sui,  led,  etc,  Nam,inquitlaudatu8Victor.,de 


quod  additur,  et  manentem  in  eo,  nisi  ab  aliis  non 
numquam  recederet.  Alioquin  et  ad  Moysen  loquitur 
Deiis  :  Auferam  de  spiritu  qui  est  in  te  (Num.  xi, 
17) :  quera  utique  non  haberet,ni8i  adeuma  Domi- 
no  descendisset.  Omnis  autem  istius  capituii  pro- 
phetia  est  contra  montem  Seir,  filiorum  videlicet 
Esau  et  Edom,quiGr{eca  et  nostralinguaappellan- 
tur  Idumaci,  eo  quod  tempore  necessitatis  et  angu- 
stiae,  quando  Judas  capiebatur  a  Babyloniis,  insul- 
taverint  eis,  et  ejecto  populo  Judaeorum,  sibi  puta- 
veriot  terram  traditam  ad  po3sidendum,et  non  so- 
lu m  non  susceperint 41 6  fratres(a)suos,filios videli- 
cet  Jacob  ;sed  persecuti  sint,  et  concluserintin  ma- 
nusgladii.UndemanifestiusinterpretatusestSymma- 
chus  fSanguinemtuumodisti,etsanguispersequeturte, 
Prophetatur  autem  quod  et  ipse  capiendus  sit,et  re- 
digendus  in  solitudines  sempiternas,  et  rerum  fine 
cognoscat  esse  judicem  Deum,eo  quod  dixerit:  Duae 
gentes,  et  duae  regionesmeae  sunt ;  vel  Idumseorum 
et  Judaeorum,  vel  certe  Judaj  et  Israel,  duarum  vi- 
delieet  et  decem  tribuum.  Et locutus  es  de  montibus 
Israol,  dicens :  Deserti  nobis  dati  sunt  ad  devoran- 
dum,  non  considerans  quodhaeccontraDeum  blas- 
phemiaredundaret.  Unde  sequitur :  Laetardeuniversa 
terra,  in  solitudinem  te  redigam,  Et  est  sensus  :  cum 
omnis  terra  Judaea  receperit  pristinum  statum,  tu 
permancbis  in  solitudine  sempiterna  :  Quodque  in- 
fertur  :  Sicuti  gavisus  es  super  hserediiate  domus  Ir- 
rael,  eo  quod  fuerit  dissipata,  sic  faciam  tibi,  in  LXX 
non  habetur,sed  sub  asteriscis  de  Theodotionis  edi- 
tione  additum  est.  Omnisautcra  iraDei  illuc  proficit 
contra  montem  Seir,  ut  cum  fuerit  dissipatus,  et 
ipse,  et  universa  Idumaea  cognoscant,  quiaipse  sit 
Dominus.  Haec  juxta  historiam,  ct  sensum  magis 
quam  verba  cursim  dixerim.  Transibo  ad  anagogen, 
et  studio  brevitatis  pauca  perstringam.  Pone,  inquit 
sive  converte  faciem  tuara  adversum  montem  Seir, 
Et  significanter  ait,  converte,  ab  alia  prophetia  ad 
aliam  prophetiam.Faciamautem  non  corporis,  sed 
anim?,  de  qua  dicit  et  Apostolus  :  Nos  autem  omnes 
revelata  facie,gloriam  Dominicontemplantes(II  Cor, 
III,  18).  Mons  autem  5^tr,  qui  interpretatur  hispidus 
et  pilosus,  contraria  fortitudo  accipienda  est,  quae 
praesidebalgenli  filiorum  Esau,et  se  contra  populum 
Juda,  idest,  confessionis  et  verae  fidei  erexerat, 
Quod  si  prudens  lector  opposuerit,quomodo  in  isto 
loco  Seir,boc  est,  hispidus  et  pilosus,  intelligaturin 
malam  partem,cum  Eliasquoque  vir  pilosos  dictus 
sit  (IV  Reg.  i) :  breviterrespondebo,deEsau  scriptum 
esse,  quod  rufus  tuerit,el  quasi  pellis  hispidis  (Ge- 
nes.  xxv) :  de  Elia  vero  quod  vir  tantum  pilosus.  In 
Esau  qui  sanguinarius  et  cruentus,  pelli  hispid® 
417  comparatur,  mortalium  operum,  et  ipsius 
mortis  indicium  est, inElia  virilitatis  argumentijm 
Quamobfem  et  habitatio  ejus  in  solitudine  et  con- 

flliis  Esau,  non  de  ipso  Esau,  cujus  frater  erat  Ja- 
cob,  sermo  fit.  Erant  autem  illi  fratres  filii  Jacob, 
utpote  ex  duobus  orti  germanis, 


335  S.  EDS£B1I  HIERONYMI  9^ 

versationis  austeritas,  non  solum  virum,  scd  etvi-  A.  tudinem  atque  desertum,  cognoscant  quodipse  sit 


rum  fortissimum  demonstrabat.  Porro  Jacob  qui 
supplantaverat  Esau^etjprimogenita  ejus  acceperat 
{Genes,,  x)/quia  simpliciter  babitabat  domi,et  non 
erat  venator,  sicut  gigas  Nemrod  :  idcirco  levis  ap- 
pellatur  et  nitidus.  Videamus'ergo  quidldiciYraecT 
piat  Deus  ad  montem,   sive^  contra   raontem  Seir. 

Ecce  ego  ad  te,  mons  Seir,  non  mittam  Angelos, 
nec  aliis  utair  ministris,.sed  ipselad  te[veniam,  et 
extendam  manum  meam  super  te,etbabitum  percu- 
tientis  assumam,et  dabo  te^desolatum  atque.jdeser- 
tum,ut  qui  male  habitaris,  etplurimosbabebas  im- 
pietatis  tuae  socios,intantum,'ut.et;urbes.exstrueres, 
imperiumque  tibi  proprium  vendicares:  nunc^deso- 
latus  cum  urbibus  tuis,  quas  et  Jeremias  destruere 


Domiiius.  Nec  surncit  mcnti  Scir  tanta  dixisse,qu® 
praBteritus  sermo  narravit :  sed  hoc  quoque  per 
superbiam  locutusest:  Duae  gentes,  et  dusB  terrae, 
sive  regiones  mess  sunt,  Idumea  videlicet  et  Judsa 
et  haereticos,et  Ecclesiasticos  possidebo  pariter.  Et 
hoc,  inquit,  dixisti,  cum  Dominus  esset  ibi,  qui  suo 
populo  proesidebat.  Propterea  jurat  Dominus,  et 
dicit:  Vivo  ego,  dicit  Dominus  Deus,  quod  juxta 
iram  tuam^  qua  sasviebas  in  populumDei,  etzelum 
tuum  quoperscquebarisChristi  familiam,  odio  ha- 
bens  eos  quos  possidere  cupiebas,  cum  te  percus- 
sero  et  judicavero,tunc  tibi  notus  efficiar,  et  scies 
quod  opprobria  tua  ct  blasphemias  non  alio  refe- 
rente,  cognoverim  :  sed  ipsc  audierim  quae  locutus 


jubetur  atque  sufTodero  {Jerem.  i,  li),  ut  bonas  pro-  g  es  contra  montes  Israel,  dicens  :  Deserti  nobis  dati 


eis  exstruat  civitates,  in  eo  prolicies,  ut  scias  quod 
ego  sim  Dominus,quem  ante  solitudinem  tui  nosse 
non  poteras.  Omnis  autem  causa  peccati  est,  quod 
fueris  inimicus  sempiternus.Unde  dicitetpsalmus: 
Irasciminiy  et  nolitei  peccarej  (P^a/.  tiv,  5),  ut  cito 
conciliemurJnimicis,;et  odiaC  charitate  .mutemus. 
3ed  non^talis  mons  Seir,  qui  superinimicitias  sem- 
piternas  conclusit,  sive^obseditjfiliosysrael  dolo  in 
manu  gladii.  Ei  quo  inteIligimus,[quod  quicumque 
gladiumarripuerit  contraJfilios^Deij^et  {dolose  ali- 
quid  egerit,  et^olisederit  eos,tradatur  in  manus  gla- 
dii,  sicut  mons  Seir  in  tempore  iniquitatis  extre- 
mae,  quando  dies  pessimi  sunt,et  mundus  in  mali- 
gno  positus  est  (I  Joan,  l),  et  multiplicata  iniqui- 
tate,  refrigescit  charitas  multorum.  ,Est  autem  et 
aliudpeccatum  montis  Seir:    ut   quoniam   oderat 

sanguinemj ustorum.quem  singulis  persccutionibus 
cupiebat  effundere,  ab  ipso  sanguine  sustineat  per- 
secutionem.  Unde  ei  sub  altari  sanctorum  animae 
clamitant,  et'ultionem'aJDomino  sui  sanguinis  de- 
precantur  {Apoc.  vij.  Et  auferunturide  monte  Seir, 
euntes  et  redeuntes,  id  est,  omnis  habitator,  sive 
homines  et  jumenta  quae  salvantur  in  Ecclesia,  de 
quibus  scriptum  est:  Homines  et  jumenta  salvos 
.facies,  J)omine^(P«a/.  xxxv,  5).  Quod  in  monte  Seir 
utrumque  deletur.*418  ut  et  hi  qui  videntur  ali- 
quid^habere  rationis  :  et^illi  qui  simplici  fide  con- 
tenti  sunt,  Deo  jubente,  dispereant.  Et  implentur 
montea  ejus  vulneratorum  et  occisorum.  Et  non  so- 
lum  montes,  qui  ad  impietatis   verticem  pervene- 


sunt  ad  devorandum.  Montes  Israel,  Moysen,  pro- 
phetas  et  apostolos  debemus  accipere,  quos  hsrc- 
tici  et  haereticorum  princeps  diabolus  sibi  putant 
traditos  ad  devorandum :  quando  aut  rarus,aut  nul- 
lus  in  Ecclesia  reperitur,  qui  possit  pugnare  pro 
montibus  Domini,  et  eorum  lacerationem  sua  voce 
defendere.  Et  iusurrexitis,  inquit,  super  me  ore 
vestro,  sive  magnifice  locuti  estis,  non  ut  putatis 
contra  montes,  sed  per  illos  adversum  me,  et  ro- 
gastis[/4/.  derogastis[,  sive  clamastis  adversum  me. 
419  Omnes  enim  preces  vestrae,  o  mons  Seir,  et 
socii  montis  Seir,  de  quibus  supra  dictum  est  (Su* 
pra,  eod.) :  Implebo  montes  ejus,  et  colles,  et  val- 
les,  et  campos,  sive  torrentes,  fuerunt  adversum 
me  :  nequaquam  preces,  et  orationes,ut  putatisad 
Deum,  sed  clamores,  vociferationes,atqueblasphe- 
miae.  Unde  et  Dominus  comminatur,  etdioit:  Sic- 
uti  gavisus  essuperhaereditate  domusIsrael,quan- 
do  tuis  percutionibus  dissipata  est,  atque  lacerata 
et  in  toto  orbe  dispcrsa  :  sic  faciam  tibi.  Laetante 
enim  univer8aterraviventium,terratque  sanctorum 
et  omnibus  conversis  ad  servitutcmDei,tu  dissipa- 
tus  eris,mons  hispide,mons  pilose,et  omnis  Idumea 
opera  videlicet  terrena,  et  cruori  et  sanguini  dedi- 
ta,  ut  tunc  cognoscas  quod  ipse  sim  Dominus,  qui 
alibi  sum  locutus :  Ego  sum  Dominus  Deus  vester. 
(Cap.  XXXVI.  —  Vers.  1  seqq.)  «  Tu  autem,  fili 
«  hominis,  propheta  super  montes  Israel,  et  dices: 
«  Montes  Israel,  audite  verbum  Domini :  haec  dicit 
«  Dominus  Deus,  eo  quod  dixerit  inimicus  de  vobis. 


runt:  sed^eolles  quoque,  ;hoc  estfjnferieres   disci- D  «  enge,  altitudines   {sive   solitudines)  sempitem» 


puli  montis  Seir,  ^ct^  valles  quae  in  ima  depressae 
sunt,  sive  torrentes,  qui  turbidas  babent  aquas,  et 
hinc  inde  collectas,  venientesquo  de  superbia,  vel, 
juxta  LXX,  campi  [i/.  carapos],  qui  mcdii  inter 
colles^et  valles  sunt.  Hi  omnes  interfecti  cadent 
gladio  Domini,  et  extentae  manus  ejus,  atque;percu- 
tientis,  ut  redigantur  in  solitudines  serapiternas  ; 
et  bi  quae  erant  civitates,  hoc  est,  conciliabula  ma- 
iaThabitationis,  et^ipsae  dispereant,  et^  desinant  in 
malam.^partem  habere  consensum,  et  dividantur 
linguae  eorum  {Genes.  xi)  ne  turrem  blasph^miae 
contra  Deum  possint  exstruere ;  et  redactae  in  soli- 


«  in  possessionem  [Vulg.  haBrcdilatem]  datae  sunt 
«  nobis,  propterea  vaticinare,  et  dic  :  h«c  dicitOo* 
«  minus  Deus  :  Pro  eo  quod  dcsolati  estis,et  con- 
K  culcali  per  circuilum  {sive  pro  eo  quod  dispersi 
«  estis  ab  his  qui  in  circuitu  vcstro  sunt),  et  facti 
«  in  haereditatem  {sivc  in  possessionem)  reliquis 
«  gentibus,  et  ascendistis  super  labium  linguae,  et 
f  opprobrium  populis  {Vidg.  populi)  (sive  genti- 
«  bus),  Propterea,  montes  Israel,  audite  verbum 
«  Domini  Dei:  Haec  dicit  Dominus  Deus  montibus 
«  et  collibus,  torrentibus,  vallibusque  et  desertis 
«^parietinis  {sive  dissipatis)   et  urbibus  derelictiB 


337 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  I.IB.  XI.  GAP.  XXXVI. 


33'^ 


«  qns  depopulatffi  sunt,  et  subsannata}  {sive  con-  A  brium  essetis  cunctis  gentibus  :  propterea  bfflcdicit 


«  culcatae)  a  [i4l.  etl  reliquisgentibusper  circuitum. 
«  Propterea  baec  dicitDorainus  Deus  :  Quoniam  in 
«  igne  zeli  mei  locutus  sum  de  reliquis  gentibus,  et 
«  de  Idumaea  universa,  qui  [Vulg,  quae]  dederunt 
•  terram  meam  sibi  in  haereditatem  cum  gaudio 
« (Al.  gladio),  et  toto  corde,  et  ex  animo,  et  ejece- 
« runt  eam  nt  vastarent  {sive  cum  odio  despicien- 
« tes  animas,  ut  subverterent  eas  in  vastatione). 
« Idcirco  ait  \Vulg,  tacet  ait],  vaticinare  super  ter- 
«ram  Israel,  etdicesmontibus  etcollibus,  jugis  et 
«vallibus,  hrec  dicit  Dominus  Deus  :  Ecce  ego  in 
«zelo  meo,  et  in  furore  meo  locutus  sum,  eo  quod 
«confusionem  {sivc  opprobria)  gentium  sustinuc- 
« ritis.  Idcirco  haec  dicit  MO  Dorainus  Deus    {sive 


Dorainus  Deus,  non  solura  monti  Seir,  sed  et  mon- 
tibus  ejus  et  coHibus,  torrentibus,  vallibusque, 
^%t  et  desertis  atque  vastatis,  et  urbibus  dereli- 
ctis  :  quoniam  igne  zeIisui,etadversumomnesqui- 
demgentes,  sed  praecipue  contraldumaeam  locutus 
sit,  quae  cum  caBteris,  inquity  gentibus  tenuit  terram 
meam  inpossessionem,etpossedit  gIadio,ettotocor- 
de  possedit,  ut  ejicerethabitatores  deea,terramque 
vastaret.  Propterea  ioquere,  ait,propheta,super  ter- 
ram  Israel,  et  dicas  montibus«  et  collibus,  et  jugis 
(pro  quibus  Septuaginta  xaU  vdTiat<;  interpretati 
sunt.qurc  nos  nemorosa  intelligimus  loca)  et  valli- 
bus.  Haec  dicit  Dominus  Deus  :  in  zelo,  et  infurore 
meo  ,opprobrii  vestri  ultor  existam,  et  levabo  ma- 


•  Adonai  Dominus) :  Ego  levavi  {sive   levabo)    ma-  ti  num  meam,  ut  gentes  quae  in  circuituvestrosunl, 

t  t  ***■  i  a  ^^       *  **«0*  i> 


« num  meam  :ut  gentesquae  mcircuitu  vestro  sunt, 
«ipsae  confusionera  {sive  ignorainiara)  suara  por- 
» tent.  Vo8  autcra,  montes  Isracl,  raraos  vestros 
« («ue  uvas  vestras)  germinetis,  et  fructum  ves- 
« Irum  afTeratis  populo  meo  Israel :  propeest  enim 
«  ut  veniat.  Quoniam  ecce  ego  ad  vos,  etconvertar 
«  ad  vos  (sive  respiciam  vos),  et  arabiraini,et  acci- 
«  pictis  sementem,  et  multiplicabo  in  vobis  homi- 
«  nes,  omnemque  domura  Israel,  et  habitabuntur 
«  civitates,  et  ruinosa  instaurabuntur  {sive  deser- 
« ta  aediOcabuntur).  Et  replebo  vos  horainihus  et 
«jumentis,  etmultiplicabuntur,  et  cresceut,  et  ha- 
«  bitare  vos  faciam  sicut  a  principio,  bonisquc  do- 
« nabo  majoribus  quam  habuistis  ah  initio  :  et  scie- 
« tis  quia  ego  sum  Dorainus.  Et  adducam  {sivega- 


ignorainiara  et  confusionem  suara  portent :  vos  au- 
tera,  0  montes  Israel,  secundum  pristinum  statum 
gerrainetis  virgulta,  raraosque  mittatis,  sive,juxta 
LX.X,  afferatis  uvas^  quibus  populus  meus  saturetur 
Israel.  Quod  non  putetis  post  longumterapusfutu- 
rura,  prope  est,  instat,  et  veniet  tempus.  Ac  ne  vo- 
bis  videatar  hoc  esse  difTicile,  ipse  ego  veniam  ad 
vos,  et  qui  a  vobis  recesseram,  convertarad  vos,  ut 
pristinam  culturam  recipiatis,  et  semente  omnia 
corapleantur,  ita  ut  raulti  in  vobis  sint  homines,  et 
babitentur  civitates,  quac  prius  destructae  fuerant. 
Et  non  solum  horaiuesraultiplicabo  :sed  etjumen- 
taaeque  raultlplicabunturetcrescent,ethabitare  [Al, 
habitari]  vos  faciam  sicut  a  principio,quandoMoyse 
duce,  trans  Jordanem  duae  et  semis  tribus  accepe- 


« nerabo)    super   vos  horaines,    populum    meura  C  runt  posssssionera,  trans  Jordanem  (iVttm.  xxxii), 


«Israel,  et  haereditatepossidebunt  te  (^tvevos),  et 
tf  eris  {sive  eritis)  in  possessionem  {Vulg.  haeredita- 
« tem),  et  non  addes  ultra,  ut  absque  eissis  {sive  et 
«Don  addetis  ultra,  ut  absque  liberis  vos  faciant), 
«Haec  dicitDominus  Deus  :Pro  eo  quod(a)dixerunt 
« de  Tobis  (sive  tibi),  devoratrix  horainum  es  et 
«  snffocans  gentem  tuam  :  propterea  homines  non 
«  comedas  amplius,  et  gentera  tuara  non  necabis 
«  ultra,  ait  Dominus  Deus  :  nec  auditam  faciam  in 
«te  (sive  in  vobis)  araplius  confusionera  (vel  igno- 
«miniam(  gentium,  et  opprobria  populornm  ne- 
« qnaquam  portabis  {sive  portabitis),  et  gentem 
«tuam  non  amittes  oraplius  {sive  genstua  absque 
«liberis  ultra  non  erit),  dicit  Uorainus  Deus.  »  Su- 


et  sub  Jesu  filio  Nave,  aliae  novem  et  semis  tribus 
•  terrara  Judae^m  possederunt(Jo«.i^e^xiii)  ^bonisque 
vosdonabo  raulto  raajoribus,quam  habuistisab  initio 
priusquam  captivitates  varias  sentiretis.    Et  cum 
hoc  vobis  fecero,tunccognoscetisquod  egosimDo- 
minus.  Et  impleberis,  inquit,o  terra  Israel,  populo 
meo,  qui  te  haereditate  tenturus  est,  et  eris  eis  pos- 
sessio,  et  non  addes  ultra,  ut  absque  filiis  sis.  Gum 
autera  multiplicatus  fuerit  vester  habitator,  omon- 
tes  Israel,  tunc  nequaquam  dicent  inimici  vestri, 
contra  vos,quod  homines  devoretis,  et  absquelibe- 
ris  sit  vestra  possessio;  sed  e  contrario  multiplicetis 
499  homines  :  etlargissimam  prolem  vestra  poste- 
ritas  germinet  Nec  audies,  inquit,amplius,  necsus- 


pra  ponitnr  prophetae  facies,  sive  convertitur   ad-  [)  tinebis  confusionem  gentium,  sed  nec  amittes  gen- 


Tersam  montcm  Scir  :hic  filius  hominisloquitur  ad 
montes,  sive  super  montes  Israel,qui  jubentur  Dei 
todire  sermonem.  Et  ut  paruraper  differara  tropo- 
logiam,  totius  ad  roontes  Israel  prophctiae  breviter 
hie  sensus  est :  Quia  insultavit  vobis  iniraicus,  hoc 
est,  monsSeir,  etputavit  quod  in  perpetura  ipse 
T08po8sideret,et  altitudinesquondamDoraini  nunc 
desertas  cessisse  sibi  in  haereditatera,ct  non  solum 
dixit,  sed  et  aliquantotempore  vos  possedit  :  intan- 
iom  nt  superbe  loqueretur  contra  vos,  quod  oppro- 


tem  tuam,  utaliquandusustineascaptivitatem,quia 
Dominus  locutus  est,  Iloec  irapa^ppaTTixcb;  more  Ju- 
daico  dixerimus,  quae  illi  exspectant  in  milleanno- 
rum  regno,  quando  civilatem  Je^usalem  asserunt 
exstruendara,  et  teraplura,  quod  in  (inehujus  volu- 
minis  describitur,  et  rerum  omnium  felicitatem, 
quorum  nonnulli  arbitrantur  sub  Zorobabel  haec 
fuisse  corapIeta.Sed  quomodostare  poterit  hoc  quod 
dicitur  :  Et  habitare  {Al.  habitari)  vos  faciam  sicut 
a  principio,  bonisque  donabo  majoribus,quam  ba- 


(a)In  instanti  dieunt  cumVuIgata  Hebraeoque  textu  legendum  Victor.  constituit;  nam  dixeruntea.  LXX. 
drsv  6886  arbitratur. 


339 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


810 


buistis  ab  initio  ?  Sub  Zorobabel  enim,  Ezra,  etNe- 
hemia  pauci  de  populo  sunl  reducti,  el  ipsi  obedien- 
tes  Medis  ac  Persis,  et  deinceps  Maccdonibus  et 
iEgyptiis  atque  Romanis,  usque  ad  Titumet  Vespa- 
sianum  diversarum  gentium  regibus  servierunt,  et 
usque  hodie  serviunt :  at  stare  omnino  non  possit 
hoc  quod  in  extrema  dicitur  prophetia :  Et  appro- 
brium  populorum  nequaquam  portabis,  et  gentem 
tuam  non  amittes  amplius.  Etquia  longum  estnunc 
adversum  dogma  Judaicum,  et  beatitudinem  ventri, 
et  gutturi  Judaico  scrvientcm,  qui  omnia  terrcna 
desiderant,  et  dicunt :  Manducemus  et  bibamus,  de 
quibus  et  Apostolus  loquitur  :  Esca  ventri  etventcr 
escis:  Deus  autem  et  huncetillam  destruet(/  Cor, 
VI,  13),in  brevi  explanatione  diccre  :  nunc  ad  spi- 
ritualem  intelligenliam  transeamus,  juxta  quam  et 
Isaiaj  extremas  partes  interpretati  sumus.  Neque 
enimjuxta  Judaicas  fabulas,  quaa  illi  8£V)T£pu)(T£i;  ap- 
pellant,  gemmatam,  etauream  de  cajlo  expectamus 
Jerusalem  :nec  rursum  passuri  circumcisionis  inju- 
riam,  nec  oblaturi  taurorum  et  arietum  victimas, 
nec  sabbati  otio  dormiemus.  Quod  etmulti  nostro- 
rum,  et  praecipue  Tertulliani  liber  qui  inscritur,  de 
Spe  fidelium^ti  Lactantii  Institutionum  volumensep- 
limum  pollicetur,etVictoriniaPetabionen3is  episco- 
pi  crebraj  expositiones,  et  nuper  Severus  noster  in 
dialogo  cui  Gallo  nomen  imposuit.  EtutGraecos  no- 
minem,  et  primum  extremumque  conjungam,  Ire- 
naeuset  AppoIlinarius.4!t3  Nos  ergomontes  Israel, 
prophetasetapostolosesse  dicemus,  qui  audiunt 
verbum  Dei,  etquibus  diabolusinsultavitinimicus 
dicens  :  Euge,  excelsi  quondam  montes,  de  quibus 
scriptum  est  :Montes  in  circuitu  ejus,  etDominus  in 
circuitu  populi  sui  [Ps,  cxxiv,  2),  mihi  dati  sunt 
in  p08sessionem,quandopersecutionis  angustiisde- 
solali  sunt,  et  conculcati  per  circuitum,  ut  facti  in 
haereditatem  reliquis  gentibus,  et  abomnibusblas- 
phemati.  Propterea  loquitur  Dominus  conculcatis 
montibuset  desolatis,  et  non  solum  montibus,  sed 
et  inferioribus  ac  per  singulos  gradus  in  terra  Jo- 
daea,  hoc  est,  in  monte  EcclesiaB  constitutis,  de  qua 
scriptum  est^Non  potestcivitasabscondi  supermon- 
tem  posita  (ilffl«/i.  V,  U) ;  etcollibus  atque  torren- 
tibus,  quorum  hyeme  persecutionum,  ettempestate 
pressuraj  augetur  fides.  Vallibus  quoque  his  qui  in 
humilitate  depressi  sunt,  et  desertis  Ecclesiis,et  pa- 
rietinis,atquein  totoorbe  Ecclcsiarum  conciliabulis 
derelictis:  qualissub  Diocletiano  et  Maximiano  in 
toto  orbe  persecutio  fuit,  per  quam  proscriptae  sunt 
Ecclesiae  atque  vastatae  :  quando  subsannaverunt 
Ecclesiam  omnes  gentilium,  et  haereticorum  gentes 
per  circuitum,  quod  in  ignezeli  furoris  sui  locutus 
8it,etproprie  adversum  Idumaeam  quaeterrenis  ope- 
ribus  volebat  omnes,  deposita  imagine  coelestis^por- 
tare  imaginem  terreni  (Cor,  xv).  Illi  enim  dederunt 
terram  Dei  sibi  in  haereditatem,  et  ex  toto  corde  at- 
que  ex  animo  Ecciesiam  Domini  pcrsecuti  sunt,  et 


A  ejecerunt  eam  de  sedibus  suis,  et  vastaverunt.  8ed 
quid  profuit  nationibus,quidjuvithaereticorumgen- 
tes  insultasse  terrae  Domini :  cum  Dominusloquatur 
ad  eam,  et  montibusillius  collibusque  acjugis  sive 
ncmorosis  locis,  quae  amaenitate  virebant  paradisi : 
et  collibus,  de  quibus  supra  diximus,  in  zelo  et  in 
furore  suo  locutus  sit :  ct  pro  opprobrio  gentium 
levet  manum  suam  contra  adversarios,  qui  Eccle- 
siara  pcrsecuti  sunt,ut  portent  confusionem  etigno- 
miniam  suam  ?  Tunc  persecutoribus  interfcctis,  et 
pace  Ecclesiae  reddita,  montes  Israel,  Apostoli  vide- 
licet  et  Apostolici  viri,  germinabunt  arbores  suas, 
etextendent  ramos,  uvasque  afTerent  calcandas  in 
praelo  Domini,de  quibus  musta  funduntur,  quae  ine- 
brient  credentium  4^4  populos,  et  exprimitur  vi- 

l>  num  quod  laetificat  cor  hominis  [Psal.  ciii) :  ut  om- 
nis  frudus  montium,  de  quibusconficiturpanisde 
codIo  descendens,  comedalur  a  populo  Deilsrael.Et 
neforsitan  desperemus  in  persecutionibu8,additur : 
Propc  est  tempus  ut  veniat.  Veniens  enim  veniet,  et 
non  tardabit  {Abac,  ii,  3).  Unde  suum  ad  montes, 
et  ad  eos  qui  in  tribulationibus  perduraverunt,  pol- 
licetur  adventura,  atque  promittitquod  postperse- 
cutionis  ardorem  exerceatur  terra  prius  decerpta 
Christi  vomere,  ct  omnem  virtutum  sementem  reci- 
piat,  dequa  nascantur  et  multiplicenturhomine8,et 
omnis  domus~Israel.  Cumque  civitates, hoc  est,  Ec- 
clesiae  credentium  fuerint  inhabitatae  reduntibae 
turbis,tuncnequaquam  solum  homines  qui  pollebant 
[Al.  pollebunt)scientia  Scripturarum  :  sed  et  jumen- 
ta,  siraplices  quique  credentium,  multiplicabuntur 

C  atque  succressent,  et  habitabuntur  Ecclesiae  8i'cut  a 
principio,  hoc  est,  priusquam  esset  persecutio  :  bo- 
nisque  florebunt majoribus, quam  habuerunt  ab  ini- 
tio,martyrum  victoriiscoronatae.Et  tuncscientquod 
ipse  sit  Dominus,qui  rcstituit  plebem  suam  pristino 
statui,quaepossideatEcclesias,etipsasitEccle8iarum 
haereditas,etncquaquam  ultraabsque  liberissit,quo8 
inpersecutioneperdiderat.UndejubeturprophetffijUt 
loquatur  ad  terrammansuetorum,terramqueviven- 
tium,sive  ad  monteslsrael,  etdicat :  Persecutorum 
ultranonpatierisopprobrium,necinsultabuntjugi> 
laturapopulumtuum,8icutovesoccisioni8.Paceenim 
.reddita,opprobria  universa  cessabunt,nec  sustinebis 
con  fusionem,et  ignominiara  i  n  ter  di  versas  in  circuitu 
nationes,8ed  gentera  tuarahabebis  et  popuium,quia 

D  veritas  proniissionis,  Domino  loquente,  firmataest. 
(Vers.  16  seqq.)  Et  faclum  est  verbum  Domini  ad 
me  dicens  :  Fili  hommis,  domus  Israel  habituverunt 
(sive  hiibitavit)  in  terra  suaf  etpoUuerunt  eaminviis 
suis.et  instudiis  (sive  idolis)  suis  :juxta  immunditiam 
menstruatx  facta  estvia  eorum  coramme.  Eteffudi  in- 
dignationem  meam  (sive  furorem  meum)  super  eos^ 
pro  snnguine  quem  fuderunt  super terram:  in  idolissuis 
polluerunt  eam,  et  dispersi  eos  in  genteSy  et  ventilaii 
sunt{8'iye  venttlavi  eos)  in  tenras  (sive  regiones)  juxta 
vias  eorum.et  adinventiones{s'iwe  peccata)eorum  judica- 


(a)  Confer  librum  do  Viris   IUustribus  cap.  74.  Tertulliani  autem  liber  de  spe  Fidelium  intercidit.  Vide 
quffi  ad  Prsfationem  libri  xviii  in  Isaiam  annotamus. 


Ul 


COMMENTARIORDM  IN  EZECHIRLEM  LIB.  XI.  CAP.  XXXVI. 


849 


vi  495  eoSy  et  ingressi  sunt  ad  gentes.ad  quas  intro'  A. 

ierunty   et  polluerunt  nomen  sanctum   meum,   cum 

diceretur  de  eis  Populus  Domini  iste  est,  de  ferra 

ejus  egressisunl.  Et  peperci  nomini  meo  sancto  (sive 

peperci  eis  propt^r  nomen  ineum  sanctum)  quod  pol- 

luerant  domus  Israel  in  yentibus,   ad  quas  ingressi 

sunt.  Idcirco  dices  domui  Israel,  haec  dicil   Dominus 

Deus  :  Non  propter  vos  ego  faciam,  domus  Israei :  sed 

propter  nomen   meum  sanctum,   quod  polluistis  in 

gentibus  ad  quas  tntrastis.    Et   sanctificaho   nomen 

meum  magnum  quod  polluium  esi  inter  gcntes^  quod 

polluistis  inmedio  earum,   ut  sciant   (Vulg.    addit. 

gentes),  quia  ego  sumDominuSy  dicit   Dominus  exer- 

cituum,  cum  sanctificalus  fuero  in  vobis  coram   eis. 

Tollam  quippe  vos  de  gentibus,  et  congregaho  (Vulg. 

addit  vos)  de  universis  terris  et  adducam  vos  in  ter- 

ram  vesiram.  Ei  eftundam  (sive  aspergam)  super  vos 

tiquam  mundam,et  mundahimini  abomnibus  inquina- 

mentis  vestris,  ei  ab  universis  idolis  vestris  mundabo 

vos  et  dabo  vobis  cor  novum,  et  spiritum  novum  po- 

nam  in  medio  vestri  (sive  dabo  vobis)  et  auferam  cor 

lapideum  de  came  vestra,  et  dabo  vobis  cor  cameum. 

Et  spiritum  mcum  ponam  in  medio  vesiri  (sive  dabo 

vobis)  et  faciam  ut  in  prseceptis  meis   (sive  jusiifica- 

tionibus  meis)  amhuletis,  et  judicia  mea  custodiatis, 

et  operemini  (sive  faciatis)  ea  (Vulg.   tacet  ea ).   Et 

Kabitabitis  in  terra  quam  dedi  patribus  vesiriyCt  eritis 

mihi  in  populum,  et  ego  ero  vobis  in  Deum.  Et  salvos 

vos  {/il.salvabo  vos)  jaciam  ex  universis  inquinamentis 

(sive  immunditis)  vestris   et  vocabo   frumentum,   et 

multiplicabo  (a)  iliud,  et  non  imponam  (sive  dabo) 

vobis  famem^  et  multiplicabo  fruclum   ligni,  et  geni-  C 

mina  agri  ut  non  portetis  uitra  opprobrium  famis  in 

gentibus  Et  recordabimini  viarum   vestrarum   pessi- 

marumt  studiorumque  non  bonorumf  et   dispiicebunt 

vobis  iniquitates  vestrae,  et  sceiera  vestra.Non  propter 

tas  fadam,  ait  Dominus  Deus^  nolum  sit  vobis.   Con- 

fundimini  et  eruhescit  super  viis  vestris^  domus  Israel 

Hxcdicit  Dominu^  Detis  :  In  die  qua  mundavero  vos 

ex  omnibus  iniquitatibu^  vesiris  et  habitari  fecero 

urbet  et  instauravero  ruinosa^  et  terra  deserta  fuerit 

exculta^  qux  quondam  erat  desolata  in  oculis  omnis 

viataris^  dicent :  Terra  illa  inculta  (sive  deserla)facta 

€st  ut  hortus  voiuptatiSf  et  civitates  desertx,  4!t6  et 

destilutse  aique  (Vulg.  quaecumque)  suffossx  munitx 

uderunt.  Et  scient  gentes  qux  dereiicix  fucrunt   in 

drcuitu  vestro,  quia  ego  Dominus  a^diftcavi  dissipata^  q 

€<  plantavi  incuita  :  eyo  Dominus  locutus  sim^  et  fece 

nm.  Hxc  dicit  Dominus  Deus:  Adhuc  in  hoc  inveniet 

me  domus  Israel  (sivo  quxrar  domuilsrael)  utfaciam 

eis  [Vulg.  in  eis].Multipiicabo  eos  sicut  gregemhomi- 

fmm  (sive  ut  oves  homines)  ut  gregem  sanctum  sive  ut 

oves  sanctas)  utgregem  (sive  oves)  Jef  usaiem  in  solem- 

nitatibus  ejusistc  erunt  civitatcs  desertx.pienx  gregi- 

hu  (sive  ovibus)  hominum^et  scient  quia  ego  Dominus. 

(a)  Reposuimus  frumentum  ne  dum  a  Victorio, 
qui  Vulgata  Hebraeoque  texlu  nitebatur  sed  a  Va- 
tic.  quoque  ms.  et  Rabano  admoniti.EratpraBtcrca 
manifestum  ex  S.  Patris  expositione   illud   ab  eo 


Perspicua  sunt  qufledicuntur,et  omnis  sensus  mon- 
tium  Israel,  qui  prius  deserti  fuerant.et  postea  re- 
stituti,nunc  manifestius  ponitur.Reddiique  causas 
Deus  quare  populum  Israel  captivitati  tradiderit,et 
propter  suam  clementiam  pollicetur  reducturumse 
eos  in  terram  Judaeam,  et  muitoampliora  tributu- 
rum,  quam  abstulerat.  Quod  quidam  Judasorum 
referunt  ad  Zorobabel  tempora,  quando,Cyro  rege 
Persarum  laxante  captivitatem  eorum,  de  tribu 
Juda,et  Benjamin  plurimi  reducti  sunt  in  Judaeam 
Alii  vero  ad  mille  annorum  regnum  referunt.quando 
sub  Christo,  quem  putant  esseventurum.ut  civitas 
exstruatur  Jerusalem,  et  aedificetur  templum,  de 
uo  in  ultima  parte  bujus  prophctiaB  dicturi  sumus 
Et  interim,  ut  Judaicas  fabulas  relinquamus,  et 
interminabiles  genealogias,  juxta  consuetudinem 
nostram,  breviter  TrepixoTrTjv  hujus  capituli  percu- 
ramus,  et  quid  nobis  videatur,juxta  ecclesiasticam 
inteiligentiam  disseramus.  Domus  Israel,  hoo  est, 
populus  Juda3orum  habitavit  quondam  in  terra  sua 
hocest,interra  Judaeffl,quando  educta  estdeiEgypto 
sed  polluerunt  eam  in  viis  et  in  studiis,sive  idolis  suis 
et  intantum  exstitere  polluti  ut  immunditicQ  mu- 
lieris  menstruatae  comparati  sint.Proplerquod  Deus 
effudit  indignationem  suam  super  eos,pro  sanguine 
prophetarum  atque  justorum,quem  fuderant  super 
terram,  dicente  in  Evangelio  Salvatore :  Jerusalem 
Jerusalem,qude  occidis  propheta8,et  lapidas  eosqui 
ad  te  missi  sunt  (Matth.  xxiii,  37).Et  iterum  (Vers. 
35):  Amen,  amen  dico  vobis  ;  requiretur  sanguis 
qui  497  effusus  est  a  generatione  hac  a  sanguine 
Abei  justi,  usque  ad  sanguinem  Zacharise  filii  Ba- 
rachiae,  quem  effuderunt  inler  altare  et  templum. 
Non  solum  autem  efTuderunt  sanguinem,  sed  et 
poiiuerunt  terram  sceleribus  suis  (II  Parai.  xxiv). 
Quamobrcm  dispersit  eos,  vcl  sub  Babjlonia  capti- 
vitate,  vel  sub  Romana  :  quando  vere  effuderunt 
sahguinem  Christi,  et  ventilati  snnt  in  terras,quo- 
modo  paleae  ventilantur,  et  juxta  vias  suas,  et 
inventiones  pessimas  judicati,  ita  ut  in  gentibus 
quoque  ad  quas  captivi  ducti  fuerant,  polluerent 
nomen  sanctum  Deireoquodperirrisionem  dicerent 
universflB  nationes  :  Ecce  populus  Dei  iste  est,  qui 
86  jactabat  proprie  nosse  cultum  Dei.  Quod  cum 
vidissem,  ait,  non  propter  eos,  sed  propternomen 
meum  sanctum  (Creator  enim  omnium  sum)  pe- 
perci  eis,  et  sanctificavi  illos,  et  gloriae  pristinas 
restitui,  ita  ut  super  credentes,  et  ab  errore*con- 
versos,eil'underem  aquam  mundam  Baptismi  salu- 
taris,  et  mundarem  eos  ab  abominationibus  suis^ 
et  ab  universis  erroribus,  quibus  fuerant  occupati 
et  darem  eis  cor  uovum,  ut  crederent  in  Filium 
Dei,  et  spiritum  novum,de  quibus  David  ioquitur: 
Cor  mundum  crea  in  me,Deus,  et  spiritum  rectum 
innova  in  visceribus  meis  (Psai.  l,  21).  Et  conside- 

positum.  Multiplibabitur,  inquit.  eis  fragmentum^e 
quo  efficitur  coeiestis  panis,  et  non  patientur  uitra  fa» 
memsermonis  Dci.Nioilosecius  Martian.cumErasmo 
TGiinmi  fructum. 


343 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


m 


randum,  quod  cor  novum,  et  spiritus  novus  detur 
per  eiTusionem  etaspersionem  aquae.  Quando  autem 
cor  novum  datum  fuerit  et   spiritus   novus,   tunc 
auferetur  de  corde  Judaico  omnis  duritia,  quae  la- 
pidi  comparatur,  ut  pro  lapideo  cordc  sit  cor  car- 
neum,  molle  et  tenerum  quod   spiritum  Dei  in  se 
possit  recipere,  et  inscribi  litteris  salutaribus.Tunc 
ambulabunt  in  praeceptis  Domini,   et  custodient 
judicia  ejus,  et  habitabunt  in  terra  confessionis, 
quam  dederat  patribus  eorum  Abraham,  Isaac,  et 
Jacob,  et  cunctis  sanctis  ac  prophetis,  et  erunt  in 
populum  Dei,  et  Doninus  erit  eis  in   Deum,  quod 
praesenti  tempore  comprohatur.    Cumque   salvati 
fuerint,vocabit  Dominus  frumentum,et  multiplica- 
bit  illud.  Nisi  enim  granum  tritici  cadens  in  terra 
mortuum  fuerit,  ipsum  solum  manet  (yoan.xii,24). 
Et  nequaquam  patientur  famem  (Amos.  viii,  11)  : 
non  famcm  paniset  sitim  aquae,   sed  famem   au- 
diendi  sermonem   Dei,  quam  passus  est  ille  qui  a 
Patre  profectus,  omnem  quam  acceperat  substan- 
tiam  dissipavit  :  quando   498   famis   necessitate 
cogente,  porcorum  pastus  est   siliquis   (Luc.  xv). 
Tunc  multiplioabitur  fructus  ligni,hoc  est,  sapien- 
tiaB,de  quo  scriptum  estiLignum  vitae  est  omnibus 
qui  requirunt  eam  {Prov,  iii,  18J  :  etgeniminaagri 
in  similitudinem  Jacob,  cujus  odor  erat  quasi  odor 
agri  pleni,cui  benedixit  Dominus  (G^n«. xxvii,  27). 
Nec  ultra  portabunt  opprobrium  famis  in  gentibus 
quod  hodieque  Judaeorum  patitur  incredulitas  :  sed 
postquam  beatitudinem  fuerint  consecuti,  imita- 
buntur  Apostolum  qui  dicit:Non  sum  dignusvocari 
Apostolus,  quia  persecutus  sum   Ecclcsiam   Dei  (I 
Cor.  xv,9).Et  recordabuntur  viarum  suarurapessi- 
marum,  et  studiorum  non  bonorum,  quibus  offen- 
derant  Deum  :  et  displicebunt  eis  iniquitates  suae, 
et  scelera  sua  quibus  prius  erraverant. Ha;c  autem 
omnia  tributurus  est  Dominus,non  propter  eos  qui 
proprio  errore  perierunt  ;  sed  propter  nomen  san- 
ctum  suum,  Unde  provocatdomum  Israel,  ut  con- 
fundatur  eterubescat  super  prioribus  vitiis,et  suum 
intelligat  Creatorem.  Postquam  autem  mundaverit 
credentium  ex  Judaeis  populum  ab  iniqui  latibus  suis 
e(  habitari  feuerit  urbes  Ecclesiae,  et  instauraverit 
ruinosa  quae  in   synagogis    conciderant,    et  terra 
confessionis  fuerit  exculta   caeremoniis   Dei,    quae 
quondam  visa  cst  dcsolata  omnibus  sanctis,   qui 
terrenae  conversationis  opera  praetereunt:  tunc  om- 
nes  tiicent  :  Quomodo  terra  Judaea  quap  quondam 
fuerat  inculta,  nunc  habet   similitudinem  paradisi 
Dei  ;  et  civitates  Judaeae  quo)   desertae   fuerant   et 
de8titutae,et  suaincredulitatesufTossae^nunc  erecta 
et  munitee  sunt  in  confessione  el   nomine  Domini 
Salvatoris  ?  ita  ut  omnis   creatura   cognoscat,   et 
multitudines  Angelorum,  quae  terram  ambiunt  Is- 
rael,quod  Dominus  dissipatas  cBdificaverit  civitates 
et  inciltas  plantavcrit  regiones,  et  qiiod  poilicitus 
fuerat  per  prophetas,  opere  conpJeverit.   Nec  hoc 
erit  liberalitatis  suae  in  populum  quem    salvavcrit 
contentus,  munere  ;  sed  multo  majora  praestabit. 


A  Invenietur  enim  a  domo  Israel,  qui  multotempore 
qui^esitus  fuerat,  et  non  inventus.  Et  postquam  in- 
venerit  eum,multiplicabit  eos  sicut  oves^non  bruto- 
rum  animantium,  sed  oves  hominum,quaB  rationis 
confessionisque  sunt  plense,  sicut  oves  sanctas 
et  greges  Jerusalem,  in  qua  proprie  Dei  cultus, 
et  visio  pacis  est,  in  solemnitatibus  ejus  499 
quando  comedimus  azyma  sinceritatis  et  veritatis 
^I  Cor,  v),  et  Agni  carnibus  vescimur  et  cruore  po- 
tamur,  et  in  septem  hebdomadibus  et  in  tabema- 
culis  hujus  saeculi  Dominica  festa  celebramus,  ut 
civitates  quondam  desertae  plenae  fiant  gregibus 
hominum,  et  hac  ratione  cognoscant,quod  ipse  sit 
Dominus,  qui  cuncta  prfestiterit.HaecjuxtahistoriaB 
veritatem,  immo  juxta  prophetiae  fidem  :  quomodo 

g  populus  Israel  restituatur  in  integrum  statum,  et 
reliquiffi  populi  Judaeorum.  Apostolo  Paulo  docente 
{Rom.  IX,  H),  salvae  sint  in  Apostolo,  et  in  omnibus 
qui  ex  Judaeis  in  principio  crediderunt,  et  usque 
hodie  redeunt  ad  Ecclesiam,  breviter  dixisse  suf- 
ficial.  Nunc  tropologiae  eadem  brevitate  aperiendus 
est  sensus.  Quicumque  de  domo  est  Israel,  et  cer- 
nit  pacem  Christi,  qua;  exsuperat  omnem  sensum 
habitat  in  terra  sua,  hoc  est,Ecclesia,  vel  in  carnis 
hospitio,  quod  ei  a  Deo  tradilum  est.  Sin  autem 
pollueril  utramque  terram  in  viis  sui  pessimis,  et 
immunditiae  mulieris  menstruataB  fuerit  comparatus 
efTundit  Deus  indignationem  suam  super  eum,pro 
sanguine,  vel  suo,vel  eorum,  quos  scandalizaverit, 
el  efFuderit  super  terram,  et  perversis  cogitationi- 

p  bus  quibus  pollujt  eam.  Tunc  dispergetur  in  gen- 
tes,ut  incredulis  coaBquetur,et  ventilabitur  in  terra 
instar  palearum,  ut  a  frumento  Ecclesi»  separetur 
et  judicetur  secundum  vias  suas.  Quod  si  nec  sic 
senserit  peccatum  suum,  sed  polluerit  nomen  aan- 
ctum  ejus  dicent  omnes  inter  quoshabitarit :  Ecce 
populus  Dei,  ecce  qui  egressus  est  de  terra  ejus, 
immo  projectus.  Sin  autem  egerint  pGBnitentiam, 
et  sanctificatus  fuero  in  medio  eorum,  tuncomnii 
gentilium  turba  cognoscet;  quod  ego  eos  tollam  de 
terriSjin  quas  dispersi  erant,ef  reducam  in  terram 
EcclesiaB,  et  effundam  super  illos  nequaquam  aquas 
Baptismi  salutaris,8ed  aquas  doctrinae  et  sermonia 
Dei :  et  mundabo  illos  ab  omnibus  inquinamentis 
suis,  et  ab  univcrsis  idolis  atque  erroribus  qu«  io 
8U0  corde  simulaverant.  Et  dabo,   inquit,   eis  cor 

D  novum,quod  per  peccatum  perdiderant,et  spiritnm 
rectum  Innovabo  in  cordibus  eorum.  Bt  auferam 
cor  lapideum,  cor  videlicet  incredulum  ;  et  dabo 
cor  carneum,molle,et  tecerum  ;  quod  Dei  praecepta 
suscipiat ;  480  ita  ut  ambulent  in  praBceptis  meis, 
et  faciant  judicia  ;  quae  prius  neglexerant,  et  habi- 
tent  in  terra  quam  dederam  patribus  eorum,  magi^ 
stris  videlicet  atque  doctoribus:et  rursum  sit  popu- 
lus  Dei,  et  Dominus  eis  vertatur  in  Deum,  quem 
prius  offenderant.  Tunc  salvabuntur  ab  universis 
miquinamentis  suis,et  multiplicabitur  eis  f^umen- 
tum  de  quo  eftlcitur  cojlestis  panis:  et  non  patien- 
tur  ultra  famem  sermonis  Dei :  et  multiplicabitur 


COMMBNTARlORtnff  TN  EZECHIELBM  LIB.  XT.  CAP.  XXXVll. 


316 


io  eia  ligniim  sapientiae,  et  genimina  in  eorum  pe-  j^  xerunt:  sictemnique  super  pedes  suos  ezercitus  gran- 


ctore  complebuntur.  Nec  erunt  ultra  opprobrium 
in  gentibus  ;  sed  postquam  misertus  fuerit  eorum 
Dens,  recordabuntur  viarum  auarurn  pessimarum 
et  scient  ubi  fuerint,et  displicebunt  sibi  in  inquitati- 
bus  suis.  Quod  dicit  Dominus,  non  propter  illos, 
sed  propter  suam  se  facere  clementiam.  Unde  et 
cobortatur  errantes,ut  confundantur,et  erubescant 
iD  viis  suis,  et  restituantur  in  urbes  Ecclesiae,  quae 
rursum  babitentur  ab  eis,  ct  omnia  quse  in  eis  cor 
ruerant,  aedificcntur  :et  ad  pristinas  redeantcaere- 
monias,  et  terra  quondam  deserta,  qu;e  accolis  et 
peregrinis,  et  mundi  bujus  conversationem  trans- 
euntibus  visa  fuerat  desolata,  revertatur  in  pristi- 
num  statum  ;  omnesque  mirentur,et  dicant  :  Terra 


dis  nimis  vdlde.  Et  dixit  ad  me  :  Fiili  hominis,  ossa 
hxc  universa  domus  Jsrael  est.  Jpsi  dicunt  :  Aruerunt 
ossa  nostra,  et  periit  spes  nostra,  et  abscissi  sumus. 
Propterea  vaiicinare,  et  dices  ad  eos  :  hgec  dicit  Do- 
minus  Deus  :  Ecce  aperiam  tumulos  vestroSy  et  du- 
cam  vos  de  sepulcris  vestris,  populus  meus,  et  indu- 
cam  vos  in  terram  Jsrael :  et  scietis  quia  ego  Dominus 
cum  aperuero  sepulcra  vestraM  eduxero  vos  de  tumu- 
lis  vcstris,  populus  meus  et  dedero  spiritum  meum  in 
vobiSj  et  virerilis,  et  requiescere  xm  faciam  super  hu 
mum  vesiram^et  scietis  qiua  ego  Dominus  locuJtus  sum, 
et  feci,  ait  Dominus  Deus.  LXX;  et  facta  est  super  me 
manusDomini.et  eduxit  mein  spiritu  DominiyCtposuit 
me  in  medio  campi.et  hic  eratplenus  ossium  hominum 


illa  inculta,  terra  deserta,in  qua  omnes  quondam      gi  circumduxit  me  super  ea  per  gyrum  in  circuitu,  et 

¥\AvnOf*o    T/in^fiifAa      niirt/»    To/ff o    aai    /vtioai    Vi/M.fiics      trr»lii_    *^  i<  •        •  /•^•^.      «-j. •J_.._i 


periere  virtutes,  nunc  facta  est  quasi  hortus  volu- 

ptatis  et  paradisus  Dei  ;  et  civitates  quondam  de- 

Berts,  quae  Deum  hospitem  non  habebant,et  desti- 

tutae  erant  a  Spiritu    sancto,  et   sufPiissc-e   creduli- 

tate,  munitae  erunt  fide  Christi:  ut  sciant  omnes  in 

circuitu,quod  Dominus  sedificaveritanimas  dissipa- 

tas,  et  plantaveit  in  eis,  atque  conseverit   ouncta- 

rum  virtutum  arbores  ;  et  ipse  rebus   prajstiterit, 

quaesermonepromisit.Rursumquecohortatursermo 

propbeticua   pcenitentes,    ut  etiam  cum    regressi 

fuerint  in  E^cclesia,  semper  requirant  Dominum,et 

inveniantcum:  ut  multiplicentur  redeuntium  turbis 

greges  Domini:  non  jumentorum  et  brutorum  ani- 

mantium,  sed  greges  bominum,  qui  fidei  rationis- 

que  sint  pleni,  greges  sancti,  greges  urbis  Jerusa- 


ecce  multa  nimis  super  faciemcampiet  arida  vehemen- 
ter,et  dixit  adme:  Fili  hominis.si  vivent  ossa  hxc?Et 
dixi  :  Undet  Domine^  Domine,  tu  nosti  haec.  Et  dixit 
ad  me  :  Fili  hominis,  propheta  super  ossa  ista  et  dices 
eis  :  Osmarida  audite  verbum  Domini  :' h^ec  dicit  Do- 
minus  Deus  ossibus  istis:  439  Ecce  ego  adducamsuper 
vos  spiritumviix:et  dabosuper  vos  nervos.etinducam 
super  vos  cames,et  exiendam  supcr  vospellem,etdabo 
spiritum  meum  super  vos^et  vivetis:et  cognoscgtis  quo- 
niam  ego  sum  Dominus,  Et  p.ophetavi  sicut  prsecepit 
mihi:et  facta  esfvoxcumego  prophetarem^et  ecce  com- 
motio,  et  accedebant  ossa  ad  ossa  ad  juncturam  suam, 
Et  vidi,  et  ecce  superea  nervi^  ec  cames  oriebantur^et 
ascendebant  super  ea  pelles  desuper,  et  spiritus  non 
eratin  eis.  Et  dixitad  me:  Propheta.fili  hominis.pro- 


lem,  in  cunctis  solemnitatibus,  quas  Dei  clementia  C  ^^^^  ,^^^  .^^^^^^  ,^  ^^,  .pi^itui :  hsec  dicit  Domi- 


receperunt;  ut  postquamcivitates  Domini  hujusce- 
modi  gregum  multitudo  conpleverit  tunc  sciant 
omnes,  quod  ipse  sit  Dominus. 

(Cap.XXXVlI.— Vers.l  8eqq.)4Sl  Factaestsuper 

fne  manusDomini^eteduxitmein  spiiitu  Domini :  et  di 

^hisit  me  in  medio  campi^qui  erat  plenus  ossibuSjCt  cir 

^umduxit  me  per  ea  m  gyrum  JVulg.  in  gyro].  Erant 

Oiitem  muUa  valde  super  faciem  campi,  siccaque  vehe 

"^nenter,  El  dixtt  adme  :  Fili  hominis,  putasne.vivent 

<Hta  ista  f  Et  dixi,  Domine  Deus,  tu  nosti.   Et  dixit 

^^  me  :  Vaticinarede  ossibus  istis,  et  dices  eis  :  Ossa 

^^Jnda,  audite  verbum  Domini  :  hxc  dicit  Dominus 

^^us  ossibus  his  :  Ecce  ego  intromiitam  in  vos  spiri- 

^Mm,  et  vivetis:et  dabo  super  vos  nervoSyCt  succrescere 


nus  Deus:A  quatuor  spiritibus  veniySpiritus^et  insuffta 
super  mortuos  istos  et  vivant,Et  prophetavi sicut pras- 
ceperat  mihi  et  ingressus  est  in  cos  spiritus,  et  vixe- 
runtf  et  steterunt  in  pedibus  suis  :  congregatio  multa 
vehementer  nimis.  ^Et  locutus  est  Dominus  ad  me, 
dicens  :  Fili  hominis,  ossa  hxc  omnis  domus  Israel 
est.  Ipsi  dicunt :  Arida  facta  sunt  ossa  nostra  :  periit 
spes  nostra.  desperavimus  :  propterea  vaticinare^ 
et  dic  ad  eos  :  hxc  dicit  Dominus  Deus  :  Ecce  ego 
aperiam  memorias  vestras,  et  reducam  vos  de  sepul- 
cris  vestris populus  meus.et  introducam  vos  in  terram 
Israel  et  cognoscetis  quoniam  ego  sum  Dominus,  cum 
aperuero  sepulcra  vestra,  ut  educam  vos  de  sepulcris 
vestris.populus  meus.et  dabospiritum  meum  in  vobis 


flaciam  super  vos  comes,  et  superextendam  in   vobis  D  et  vivetis,  et  ponam  vos  super  terram  vestram,  et  co- 


ctil^m,  et  dabo  vobis  spiritum,  et  vivetis  el  scietis  quia 

ego  Dominus,  Et  prophetavi  sicut  prseceperat  mihi  : 

\fidusque  est  [Vulg.  factus  est  autem]  sonitus.prophe- 

tante  me,  et  ecce  commotio^  et  accesserunt  ossa   ad 

osfa  :  unumquodque  ad  juncturam  suam^  Et  vidi,  et 

teee  super  ea  nervi,  et  cames  ascenderunt,  et  extenta 

etf  in  eis  cutis  desuper  et  spiritum  non  habebant,  Et 

isxit  ad  me  :  Vaticinare  ad  spiritum  :  Vaticinarejfiii 

k&miniSf  et  dices  ad  spiritum  :  hsec  dicit  Dominns 

Ihus:  A  qnaiuoT  venlis  veni,spiritus,et  insuffta  super 

interfectos  istos,  et  reviviscant.   Et  prophetavi  sicut 

fT.xeepenU  mihi^  et  ingressus  est  in  ea  spiritus  et  vt- 


gnoscetis  quia  ego  sum  Dominus  :  locutus  sum  et  fa- 
ciamj  dicit  Dominus  Deus,  Famosa  est  visio,  et 
omnium  Ecclesiarum  Christi  lectione  celebrata:ob 
quam  vel  maxime  causam  utramque  edilionem  ex 
integro  posui  ;  ne  qua  nobis  ab  Uebrais  calumnia 
fieret,  si  saltem  in  verbis  aliquid  discreparent.  So- 
lent  enim  ridere  de  nobis,  et  attollere  supercilium 
et  ihflatis  buccis  ructare  scientiam  Scripturarum, 
si  non  dicam  sensuumdiscrepantiam  (quiE  sifuerit 
jure  reprehenditur),  si  verborum  dissonantiam  in 
nostris  codicibus  potuerunt  demonstrare.  Qui  ergo 
putantdereaurrectione^quaBab  omnibuset  JudaBis^et 


m 


S.  EUSBBII  BIERONYMI 


848 


Christianis  creditur,Dei  esse  sermonem,  haecsolent 
dicere  :  Facta  est  super  prophetam  manus  Domini, 
hoc  est,  Dominus,  atque  Salvator,  per  quem  Pater 
cunctaoperatusest.Omniaenimperipsumfactasunt, 
etsineipsofactumcstnihil  quodfactumest(a).Etedu 
xit  me,  433  inquit,  in  spiritu  Domini,  subaudi- 
tur,  manus  Domini.  Eduxit  autem  eum  in  spiritu  : 
non  in  corpore,  sed  extra  corpus,  et  posuit  ilium, 
sive  dimisit  in  medio  campi,  qui  plenus  erat  huma- 
nis  ossibus  .*  nec  eum  est  passa  roquiescere,  sed 
fecit  ossa  omnia  circuire,  quae  non  erant  operta 
humo,  sed  super  carapum  jacentia  :  nec  soium 
multa,  sed  multa  nimis,  ct  propter  temporis  vetus- 
tatem  arida  siccaque  vehementer,  et  nihil  in  sc 
humoris  habentia.  Cumque  interrogasset  eum  sermo 
divinus,  utrum  aestimaret  hiec  ossa  posse  vivere  ? 
respondit  :  Domine  Deus,  tu  nosti,  qui  plenam 
habes  scieatiam  futurorum.  Dixilque  ad  cum  Do- 
minus  :  Vaticinarede  ossibus,  sive  superossa  haec, 
et  dices  ad  ea :  Ossa  arida,  audite  verbum  Domini. 
Inquomirandum  quomodo  adossaaridasit  locutus, 
qu8B  ante  nervos,  carnes,  et  cutem,  et  spiritum  vi- 
vificantem,  Dei  possentaudiresermonem.  Primum- 
que  ossa  cum  aliis  ossibus  nervorum  vinculiscolli- 
gantur  :  deindeimplentur  carnibus,  et  desuper  ob 
pulchritudinem  extenditur  cutis,qut»3  nudarum  car- 
nium  operiat  foeditatem  ;  et  tunc  accipiunt  spiritum, 
qui  vivere  ea  faciat,  et  posquam  vixerint,  tunc  co- 
gnoscant,  quod  ipse  sit  Dominus.  Diccnte  itaque 
propheta  quod  ei  fuerat  imperatum,  statim  est  facta 
commotio,  ossaque  in  suam  sunt  applicata  compa- 
gem,  astricta  nervis,  plena  carnibus,  pellc  coo- 
perta  :  jacebantque  humana  corpora  spiritum  non 
habentia.  Idcirco  propheta  vaticinatur  ad  spiritum, 
et  ait :  Haec  dicit  Dominus  Deus  :  A  quatuor  ventis 
veni,  spiritus  :  a  quatuor  vcdelicet  mundi  plagis,  ut 
quomodo  in  prima  conditione  hominis,  insufflavit 
Deus  in  faciem  ejus,  et  factusest  in  animam  viven- 
tem  {Genes.  ii,  7)  :  sic  et  eecunda  conditio,  id  est, 
resurreclio  mortuorum,  insufflante  spiritu,  vivifi- 
cetur :  qui  ingressus  est  humana  434  corpora,  sta- 
timque  vixerunt,  steteruntquc  super  pedes  suos. 
Undeetresurrectiodicitur  mortuorum.congregatio, 
pive  Ecclosia  multa  {PsaL  ciii,  30),  et  ut  in  Ilebraeo 


A  habelur,  grandis  exercitus;  eoquecorapleturtempo- 
re:Euiitte  spiritum  tuum  et  creabuntur,etrenovabi9 
faciem  terraj.  Quod  autem  sequitur :  Et  dixit  ad  me  : 
FilihominiSjOssa  haec  universadomusestlsrael,  vi- 
detur  facere  quapstionem,eo  quod  non  de generali re- 
surrectione,  sed  proprie  de  resurrectione  dicaturdo- 
mus  Israel,quae  dicat:  Arueruntossa  nostra,etperiit 
spes  nostra,  et  abcissi  sumus  a  terra  nostra,  sive 
omnino  desperavimus :  quibus  ista  dicentibus,  tertio 
Ezechielprophetarecompellitur,etdicereossibusari- 
dis  :  Haec  dicit  Dominus  Deus :  Ecce  ego  aperiam  tu- 
mulos  veslros.  In  quo  quaeritur:  Si  aperittumulos, 
quomodo  supra  dixerit  :  Erant  autem  multa  valde 
super  faciem  campi,  siccaque  vehementer.  Et  eda- 
cam,  inquit,  vos  de  sepulcris  vestris,  populus  meus, 

l^  secundum  illud,  quod  scriptum  est  in  Evangelio  : 
Venit  hora  ;  quandoqui  insepulchris  sunt,  audient 
vocem  Filii  Dei,  et  exibunt  qui  bona  egerunt  in  re- 
surrectionem  vitae  {Joann.  v,  2).  Et  iterum  :  Qui 
audierint  vivent  {Ibid.),  Et  si,  sicut  {Al.  ut)  nonnulli 
arbitrantur,  de  generali  resurrectione  dicit  sermo 
divinus,  quid  nccesse  fuit  specialiter  dici  :  Et  indu- 
Cam  V09  in  terram  Israel,  cum  in  omni  orbe  terra- 
rum  resurgere  debeant  mortui  ex  his  locisin  quibus 
sepulti  sunt?  Cumque,  ait,  eduxero  vos  de  tumulis 
vestris,  et  dedero  spiritum  meumin  vobis,  et  vixe- 
ritis,  tunc  requiescere  vos  faciam  super  humuoi 
vestram  ;  ut  postquam  requievcritis  in  terra  Israei, 
tunc  cognoscatis,  quod  ipse  sim  Dominus,  qui  pro- 
missa  mea  opere  compleverim.  Qui  ergo  de  generali 
resurrcctione  haec  dicta  intelligunt,  illud  quod  vi- 

C  detur  facere  quaestionem  :  Ossa  hffic  universa  domus 
est  Israel,  ad  sanctorum  resurrectionem  referunt, 
de  qua  435  et  Apostolus  Joannes  in  Apocalypsi 
loquitur  :  Beatus  et  sanctus,  qui  habet  partem  in 
resurrectione  prima,  super  eum  secunda  mors  non 
habet  potestatem  {Apoc.  xx,  6)  :  quod  videlicetalia 
sanctorum,  alia  peccalorum  sit  resurrectio.  Unde 
et  in  psalmo  primo  dicitur  :  Non  resurgent  impii  in 
judicio,  neque  peccatores  in  consilio  justorum.Tep- 
ram  autem  Israel  quam  resurgentibus  Dominus  pol- 
licetur,  illam  esse  confirmant,  de  qua  scriptum  est : 
Beati  mites,  quoniam  ipsi  possidebunt  terram, 
{Matth.  V,  4).  Et  :  Placebo  Domino  in  regione  vi- 


(a)  Constanter  Hieronymus  hunc  Joannis  locum 
SUD  hac  legitinterpunctioneac  sensu,  quoties  fcum  ^ 
laudat,  laudat  vero  saepius,  tametsi  lcctorem  hac  *^ 
de  re  antea  non  admonuimus.  Vetus  autem  est  qua3- 
stio  jam  ab  ipso  S.  Patris  aevo  agitata,  utrum  verbis, 
qtwd  factum  esi^  subjungcnda  sint  una  serie,  in  ipso 
vita  erat'.diTi  alius  exhis  sensusinchoandus.  Hiero- 
nymus,  ut  vides,  hanc  alteram  lectionem  continno 
praetulit,  quam  ex  antiqua  Vulgata  interpretatione 
expressisse,  non  dubium  est.  Gum  co  faciunt  vcto- 
res  alii  Patres,  et  cum  primis  Graeci ;  dissentiunt 
veroalii,  Latini  pariter  et  GraBci,quibus  legiplacet, 
Quod  factum  est^  in  ipso  vila  erat.  Verum  hanc  le- 
ctionem  Ariani  ac  Macedoniani  in  haereticum  sen- 
sum  detorquebant,  ut  cum  hajc  verba.  Qiiod  factum 
est  rfi  ipso  vifa  eraty  a  praecedentibus  distincta,  pro- 
priam  sententiam  rcdderent,  de  Verbo  ac  Spiritu 
sancto  essent  intelligenda,  quas  divinas  personas^ 


nefarie  ex  hoc  textu  iis  quae  facla  sunt,  annumera- 
bant.  Orthodoxi  una  omnes,  quod  par  erat,  sese 
impie  huic  expositioni  objecerunt,  ea  tamen,  quam 
quisque  antea  usurpaverat,  lectione  retenta.  Hoc 
unum  FidclesmonetAugustinus,necum  Manichaeis 
ita  distinguerent  quod  lactum  cst  in  ipsOf  vita  erat, 
sed  cum  Ecclesia  legerent,  quod  factum  est^  in  ipso 
vita  erat.  Caeterum  quamcumque  praeferrent  hflere* 
tici  crr($'.v,  sive  orationis  distinctionem,  falso  eam 
ac  temere  suo  sensui,accommodare,ostcndit  S.Am- 
brosius  lib.  iiide  Fide  :  «  Unde,  inquiens,  nec  illud 
verendum,  quod  solent  Ariani  saeva  interpretatione 
componere,  dicentes  factum  esse  Dei  Verbum  :  quia 
scriptum  est,  inquiunt,  quod  factum  est  in  ipso  vita 
cst,  ctc...  Deinde  unde  possunt  docere,  sic  pro- 
nuntiasse  evangelistam  :  plerique  enim  docti  et  Fi- 
deles  sic  pronuntiant :  Omnia  per  ipsum  facta  sunt, 
et  sine  ipso  factum  est  nihil  quod  factum  est.  » 


S49 


COMMENTARIORDM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XI.  CAP.  XXXVII. 


350 


Yentium  (Ps.  cxiv,  9).  Haec  loquuntnr,  qui  de  ge-  A 
nerali,  ut  diximus,  resurreclione  Ezechielem  scri- 
psisse  autumant.  Qui  autem  taliter  interpretanturis- 
ta,  Don  debentnobis  facereinvidiam,  quod  istum  lo- 
cum  aliter  exponentes,  resurreclionem  negare  vi- 
deamur.  Scimus  enim  multo  robustiora  testimonia, 
et  in  quibus  nuUa  sit  dubitatio,  in  Scripturis  san- 
ctis  reperiri,  ut  est  iilud  Job  :  Suscitabit  ( Al.  susci- 
tabis)  pellem  meam^  quae  ista  sustinet  (Job,  xix). 
£t  in  Daniel :  Multi  qui  dormiunt  in  terrop  pulvere, 
resurgent  ;  isti  in  vitam  aeternam,  et  isti  in  oppro- 
brium,  et  in  confusionem  (Eternam  (  Dan.  xii,  2  ).  Et 
in  Evangelio  :  Nolitetimere  eos,  qui  corpus  interfi- 
eiunt,  animam  autem  non  possunt  occidcre ;  timetc 
antem  eum  magis,qui  potest  et  animam  etcorpus  per- 
dereingebennam(lfn^/t.x,2d).EtapostolusPaulus:  n 
Qui  (a)  vivificabit  mortaliavestracorporapropter  in- 
habitantem  spiritum  ejus  in  vobis  (  Hoin.  viii.ll  ),et 
multa  alia.  Ex  quo  perspicuum  est,  non  nos  resurre- 
ctionem  negare,  sed  haec  non  scripta  de resurrectione 
contendere,  et  per  resurrectionis  parabolam,  de  re- 
Btitutione  Israel  propbctari  qui  eo  tempore  captivus 
eratinBabylone.Necstatim  ha^reticis  occasionemda- 
bimus,si  hascde  resurrectionecommuniintelligi  de- 
negemus.Numquam  enim(6)poneretur  similitudo  re- 
Burrectionisadrestitutionemlsraelitici  poputi  signi- 
ficandam,nisi  staret  ipsa  resurrectio,et  futura  crede- 
retur :  quia  nemo  de  rebus  non  exstantibus  iacerta 
confirmat.  Totaquenostraillotendit  assertio,  quod 
qoomodo  videtur  incredulum,quod  ossibusaridis,et 
molta  vetustate  confectis,futura  resurrectio  promit- 
t&tur :  et  tamen  futurum  est  quod  promittitur ;  sicet  C 
restitutiopopuli  Israel,quiductusest  incaptivitatem 
4SS  et  in  toto  orbe  dispersus,  videtur  quidem  in- 
credibilis  bis  qui  Dci  non  norunt  potentiam,  sedta- 
meD  futura  est :  quia  ego,  inquit,Dominus  locutus 
tum,  et  faciam  sicut  poilicitus  sum.  Denique  et  in 
anteriori  prophetia^  in  qua  montibus  Israel  antiquus 
repromittitur  status,  dicit  ad  eos  Dominus  :  Et  con- 
veriar  ad  vos,  et  arabimini,  et  accipietis  semen- 
tem,et  maltiplicabo  in  vobis  in  homines,  omnemque 
domumlsrael  (Supra xxxvi,9,  10) :  et  rursum,  quod 
domas  Israel  habitatura  sit  in  terra  sua  quae  quon- 
dam  inculta,  postea  futura  sit  quasi  hortus  volunta- 
tis,  et  civitates  desertae,  et  destitutae  muniantur ;  et 
loultiplicetur  in  eis  domus  Israel,  sicut  grex  ovium, 
ctcctera  quse  sequuntur  ad  eumdem  sensum  perti-  ^ 
oere,  qui  nunc  sub  tropologia  et  parabola  dicitur 
iridorum  ossiuxfi,  et  penitus  nullum  humorem  vits 
bbentium,  impleto  illo  quod  in  Evangilio  scri- 
ptom  est ;  Qus  apud  homines  impossibilia  videntur, 
ipod  Deum  possibilia  sunt  (Matt/i .  xix,  26).  Ejecti 
iont  autem  de  sepulcris  suis,  de  sepulcris  captivita- 
tis,  et  vinculis  quibus  servitute  Babylonia  teneban- 
tor  astricti.  Sed  bsc  omnia  Jud(ei,  vel  sub  Zoro- 


babel,  ut  prius  dixi,  oxpleta  confirmant,  quando 
m-gna  ej?t  facla  commoiio  ;  et  rcgnum  Chaldaiorum 
in  Medos,  Persasque  translatum  :  vel  in  prjBsentia 
Christi  sui,  quem  putantesseventurum.  Nos  autem 
spiritualiter  post  cruceniDominiSalvatoriscompleta 
memoramus  ;  et  quotidie  fieri  in  his  vel  maxime; 
qui  instar  Lazari  peccalorum  suorum  fasciis  colli- 
gati,  ad  vocem  Domini  suscitantur  {Joan,  xi) ;  et 
vere  suntdomus  Israel,  arens  quondam,  et  nullam 
spem  habens  salutis  :  sed  intrante  in  se  spiritu  gra- 
tiae,  et  porrigente  Domino  manum,  de  profundoin- 
feri  liberentur :  et  qui  prius  dixerant :  Domine  Deus, 
tu  nosti  haec,  postea  audiantliberati :  Modioae  fidei, 
quare  dubitastis  (Matth.  xiv,  31)? 

(Vers.  15,  seq.)  «  Et  factus  est  sermo  Domini  ad 
«  me,  dicens :  Et  tu,  fili  hominis,  sume  tibi  li- 
«  gnum  unum^et  scribe  super  illudJuda»,et  filiorum 
«  Israel  sociorum  ejus,  et  tolle  lignum  allerum,  et 
«  scribe  super  illud  Joseph  lignum  Ephraim,  et 
«  omnisdomuslsraeljsociorum  ejus.Et  adjunge  illa 
«  unum  ad  alterum  tibi  in  lignuo)  unum  ;  437 
«  et  erunt  in  unione  in  manu  tua.  Cum  autem  di- 
«  xerint  ad  le  filii  populi  tui,  loqucntes  :  Nonneindi- 
«  cas  nobis  quid  in  his  tibi  velis  ?Loqueris  ad  eos  : 
«ha3cdicitDominusDeus;Ecceegoassumamlignum 
«  Joseph,  quod  est  in  manu  fephraim  ;  et  tribus 
«  Israel,  qua;  junctae  sunt  ei :  et  dabo  eas  pariter 
«  cum  ligno  Juda,  etfaciameas^FM/gf.  addit  in]  li- 
«  gnum  unum,  et  erunt  unum  in  manus  ejus.Erunt 
«  autem  ligna  super  quae  scripseris  in  manu  tua  in 
«  oculis  eorum  :  et  dices  ad  eos  :  Haec  dicit  Domi- 
«  nus  Deus  :  Ecceego  assumam  filios  I?rael  de  me- 
«  dio  nationum,  ad  quas  abierunt :  et  congregabo 
«  eos  undique,  et  adducam  eos  ad  humum  suam, 
«  et  faciam  eos  gentem  unam  in  terrain  montibus 
«  Israel,  et  rex  unus  erit  omnibus  imperans.  Et  non 
«  erunt  ultra  duae  gentes,nec  dividentur  amplius  in 
«  duo  regna  ;  neque  polluentur  ultra  in  idolis  suis, 
a  et  iii  aborainationibus  [Vulg.  addit  suis],  et  in 
»  cunctis  iniquitatibus  suis,  et  salvos  eos  faciam  de 
«  universis  sedibus  suis,  in  quibus  peccaverunt,  et 
«  mundabo  eos,  et  erunt  mihi  populus  [Vulg.  in 
«  populum),  et  ergo  ero  eis  Deus  [Vulg.  in  Deum], 
«  Et  servus  meus  David  rex  super  eos,  et  pastor 
«  unus  erit  omnium  oorum  :  in  judiciis  meis  ambu- 
«  labunt,  et  mandata  mea  custodient,  et  facientea, 
«  Et  habitabunt  super  terram,quam  dedi  servo  meo 
«  Jacob :  in  qua  habitaverunt  patres  vestri,  et  ba- 
«  bitabunt  super  eam  ipsi  et  filii  eorum,  et  filii  fl- 
•  liorum  eorum  usque  in  sempiternum  :  et  David 
«  servus  meus,  princeps  eorum  in  perpetuum.  Et 
c  pcrcutiam  illis  fGcduspacis:  pactumsempiternum 
«  erit  eis,et  fundabo  eos,  et  multiplicabo  eos  [Vulg, 
if  tacet  eos],et  dabo  sanctificationem  meam  in  medio 
«  eorum  in  perpetuum.  Eterit  tabernaculum  meuro 


(a )  Snpplet  Victor.  integrumtestimonium  hoc  mo- 
4d;  Oni  suscitavit  Jesum  Christum  a  mortuis,  vivi- 
ficabit  mortalia,  etc,  ex  Florentinis  codd. 

(b)  Gonfer  TeriuUiani  lib.  de  Ressurrectione  CarniSy 


cap.  30,  ubi  haic  praecipue  ratio  Hieronymiana  est 
gemina :  Nam  etsi  figraentum  veritatis  in  imagine 
est,  imai^o  ipsa  in  veritate  est  sui,  necesse  estesse 
prius  sibiy  quo  alii  configuretur,  etc. 


asr 


8.  fiinSBBII  HIBRONYMI 


m 


u  in  eis,  et  ero  cis  Deu8,etip8i  eruntmibipopuJds.  j^  Juda  el  Israel    adversum    se   habuissel  ccrtainina, 


•t  Et  scient  gcntes  quia  ego  Dorainus  sanctificator 
«  Israel,  cum  fuerit  sanctificatio  mea  in  mcdio  eo- 
«  rum  in  perpetuum.  LXX  :  et  taclus  est  permo 
«  Domini  ad  me,  dicens  :  Et  tu,  fili  hominis,  assume 
«  tibi  virgam  unam,  ct  scribcsupeream  Judam,  et 
«  fllios  Israel  qui  apposili  sunt  ei,  ct  virgam  secun- 
«  dam  assumca  tibi,  et  scribes  super  eam  Joseph, 
«  virgam  Ephraim,  ct  omnes  filios  Israel  qui  appo- 
«  siti  9unt  ei,  et  conjunges  eas  invicein  tibi  in  vir- 
«  gam  unam,  ut  copules  eas,  eterunt  in  manu  tua. 
«  Et  erit  quando  dixerint  tibi  filii  Israel  loquentes: 
«  Non  indicas  nobis  quid  sint  ista  tibi  ?  Et  dices  ad 
«  eos  :  Hajc  dicit  Dominus  Deus  :  Ecce  ej^o  assu- 
«  mam  (a)  in  tribum  438  Joseph  per  manum 
«  Ephraim  tribus  Isr.iel,  qufc  adjunctae  snnt  ei,  et 
«  dabo  oos  omnes  super  tribum  Juiia,  et  erunt  in 
«  virgam  unam,et  erunt  una  in  manu  Juda.tterunt 
«virgaequasinscripsistisicin  manu  tuacoram  eis: 
«  et  dices  eis,  haec  dicit  Dominus  Deus :  Ecce  ego 
«  assumamomnemdomumlsraeldemediogentium, 
«  ad  quas  ingressi  sunt :  et  congregabo  eos  ex  om- 
«  nibusquiin  circuitni  ejus  8unt,etinducameo8  in 
«  terram  Israel,  et  dabo  eos  in  gentcm  unam  in 
0  terra  mea  in  montibus  Israel,  et  princeps  unus 
«  erit  omnium  istorum  in  regem.  Et  nonerunt  ul- 
«  tra  in  duas  gentes  :  nec  dividcntur  ultra  in  duo 
«  regna,ut  non  polluantur  ultra  in  idolis  suis  et  in 
«  offendiculis  suis,  et  in  omnibus  impietatibus  suis. 
«  Et  eruam  eosexomnibus  iniquitatibus  eorum,  in 
«  quibus  peccaverunt,etmundabo  eoseteruntmihi 


B 


propriisque  paruisse  regibus  (IV  Reg,  xxv) :  pri- 
masque  dccem  tribus  captas  ab  Assyriis,  43S  et 
post  aliquantuui  tcmporis  eas  quae  appellabantur 
Juda,a Chald(Bis  in  Babyloncm  ductas  essecaptivas, 
et  tribum  Juda  post  annos  septuaginta^  antiquae 
terrs  redditam  :  decem  autem  tribus  quae  vocaban- 
tur  Israel,usque  hodie  in  montibus^urbibusqueMe- 
dorum  servirecaptivas(/r  rt^J^r.  xxv).  Praesens  igi- 
tur  prophetia  hajc  cx  orc  Domini  pollicetur,  quod 
utrumquc  sibi  jungaturimperium,  hoc  est,  regnum 
Judffl,  ct  regnum  Isracl ;  tollaturque  virga  Ephraim, 
qui  de  Joi^cijh  stirpe  gcneratnsest^cum  reliquis  tri- 
bubus,  quffl  ei  sociat.T  sunt,  etjungaturvirgaj  Juda, 
ut  ncquaquam  vocetur  Juda  et  Isracl,  sed  uno  no- 
ininc  appellentur  Juda  :  et  sub  figura  prophet8B,qui 
praecedit  in  typo  Domini  Salvatoris,  nequaquam 
duabns  manibus,  sed  una  Christi  teneanturmanu. 
Dicit  cnim  sc  assumere  filios  Israel  de  medio  natio- 
num,ad  quas  captivi  ducti  sint,  et  reducturum  eos 
in  tcrram  et  in  montes  Israel,  de  quibus  supra  le- 
gimus :  et  appeliandam  unam  gontem,uniusque  re- 
gis  regendam  imperio :  ut  ultra  non  polluantur  in 
idoliSjCtabominationibus  suis  ;  sed  cum  fuerint  de 
captivitatis  sedibuslibcrati,  in  quibus  peccaverunt, 
omnibus  vitiis esse  mundando8,et  futuros  populum 
Dei,  ita  ut  Dominus  sit  Deus  eorum.  Et  servus,in- 
quit,  mcus  David  rex  super  cos  (Luc.  i).  De  quo  et 
Angelus  loquitur  in  Evangelio,  quod  regnaturussit 
super  domum  Jacob,  ct  regni  ejus  non  sit  finis :  tan- 
taeque  erit  clementiai,  ut  non  solum  rex,  sedetpas- 


«  in  populum,  et  ego  ero  eis   in  Deum.    Et  servus  C  tor  appelletur,  eo  quod  superbum  nomen  [AL  voca- 


«  meus  David  princeps  in  medio  eorum,  et  pastor 
«  unuseritomniumistorum.quiain  prapceptis  meis 
«  ambulabunt,et  judicia  mea  custodicnt,  ct  facient 
«  ea.  Et  habitabunt  in  terra  sua  quara  dedi  servo 
«  meo  Jacob,  ubi  habitaverunt  patre8eorum,et  ha- 
«  bitabunt  in  ea  ipsi  et  filii  eorum,  et  filii  filiorum 
«  eorum  usque  in  sempiternum.  Rt  David  servus 
«  meus,  princeps  eorum  erit  in  perpetuum.  Et  dis- 
«  ponam  eistestamentum  pacis,  testanientum  sem- 
«  piternum  erit  cum  eis  :  ct  dabo  eos,  et  multipli- 
«  cabo  eos,  et  ponam  sancta  mea  in  medio  eorum 
«  in  perpetuum,  et  erit  tabernaculum  moum  in  eis, 
«  et  ero  eis  Deus,  et  ipsi  erunl  mihi  populus.  Et 
«  scientgentesquiaego  sum  Dominus  qui  sanctifico 
«  eos,  cum  fuerint  sancta  mea  in  medio  eorum  in  rw  cum  in  forma  Dei  esset,  non  est  rapinam  arbitratns 


bulum]  imperii,pa8toris  vocabulo  mitiget.Qui  poat- 
quam  fuerint  in  gentem  unam,  etinterralsraelac 
montibus  habitaverint,  ambulaturi  sint  in  omnibus 
judiciis  Domini,  et  priecepta  illius  custodituri ;  babi- 
taturi  autem  non  in  aliaterra,  sed  ineaquamdedit 
servo  suo  Jacob,  in  qua  habitaverunt  patres  eorua], 
Abraham,  Isaac,  et  Jacob,  et  reliqui  sancti,  et  non 
solum  ipsi  habitaturi  sint,  sed  etfilii  eorum  ac  ne- 
potes  juxta  illud  Virgilianum  (.Eneid,  lib.  iv)  : 

Et  nati  natorum,  et  qui  uascentur  ab  illis: 

habitentque  non  ad  breve  tempu8,sed  in  perpetuum. 
Vultis  autera,  ait,  scire  quissit  iste  rex  et  pastor? 
Ipse  est  de  quo  supra  dixi,  servus  meus  David*  Qni 


«  perpetuum.  »  Regum  narrat  historia  (W  Reg.  xii), 
sub  Roboam  filio  Salomonis  duodecim  tNbus  fuisse 
divisas,  et  duas,  hoc  est,  Judam  et  Benjamin  cum 
Levitis  ac  sacerdotibus  secutas  esse  Roboam,qui  re- 
gnavit  in  Jerusalem.et  regnum  ejus  appellatum  est 
Juda.  Alias  vero  decem  tribus  quae  dixerunt:  Non 
est  nobis  para  in  David,  neque  haereditas  in  filio 
Sai  [AL  Jessej,  Jeroboam  filio  Nabath  de  tribu 
Ephraim,qui  fuit  filiu3Joseph,submisi8secervices, 
et  servisse  ei :  apellatasque  ex  magna  parte  populi 
antiquo  nomine  Israel;  et  multo   tempore  regnum 


esse  se  asqualem  Deo  ;  sed  se  exinanivit,  formam 
servi  440  accipicns,  et  factus  est  obediens  Patri 
usque  ad  mortem,  mortem  autem  crucis  (Philip.  ii, 
6  seq,),  Cumque  sub  tali  rege  fuerint,  percutiam  illis 
fcedus  pacis  :  nequaquam  ut  in  veteri  Testamento 
certaminum  atque  bellorum,  sed  pactum  paci9,quaB 
ex8uperat  omnem  sensum,de  qua  Salvator  loquitnr 
ad  Apostolos  :  Pacem  meaifi  do  vobis,pacem  meam 
relinquo  vobis  (Joan,  xiv,  27).  Rt  propheta  dicit : 
Factus  est  in  pace  locus  ejus  (P«.^lxxv,  2).  Qnos 
cum  in  Ecclesia  fundaverit,et  stabilierit,  ita  nt  po»- 


(a)  Delet  Victorius  ad  Graci  textus  fldemvoculam  tw,  cui  Vulg.quoqne  Jet  Eebraic.  BnfPragantur: 


353 


COMMENTARIORDM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XI.  CAP.  XXXVIIl. 


m 


piptdicere:  Statuit  supra  petram  pedes  meos{Ps.  A  rusalcm,exstruendumtemplum,cunctasLegisc®re- 


XXXIX,  3):  tuncmultiplictiliuaturvelcredeuLiutuuu  • 

mero,  vel  multiplicatione  virtutum.  Et  dabu,  inquit, 

sanctificationem  meam,  sive  sanctuarium  in  medio 

eorum  in  perpetuum,  quod  Judaei  de  templo  inter- 

pretantur,  quod  sub  Zorobabel  exstructum  est.  Sed 

qaomodo  stare  poterit  hoc  quod  dicitur,  in  perpe- 

tuum  :  cum  templum  illud  quod  aZorobabel  exstru- 

ctum  est  et  postea  a  multis  instauratum,  Romano 

igne  succensum  sit?  Qu®  omnia  referenda  sunt  ad 

Ecclesiam,  et  ad  tempora  Salvatoris,  quando  taber- 

naculum  ejus  positum  est  in  Ecclesia  :  ubi  factusest 

Deus  noster,  et  nos  populus  ejus.  Profectusque  om- 

nium  est,  ut  sciant  quod  ipso  sit  Dominus  :  et  ipse 

sanctiflcet  Israel,  non  juxta  carnem,  sed  juxta  spiri- 

tum:quando  sanctificatio  ejusin  medio  credentium  «. 

factaest  in  perpetuum.  QuoautemDominus  abjece- 

rittribnm  Ephraim,  et  elegerit  tribum  Juda,  et  in 

Psalmis  legimus,  in  quibus  scriptum  eEt :  Et  repulit 

tabernaculum  Josepb,  et  tribum  Ephraim  nonele- 

git :  sed  elegit  tribumJuda(P5.Lxxvii,67,58),dequa 

scriptum  est :  Non  deQciet  princeps  ex  Juda,  neque 

dux  de  femoribus  ejus,  donec  veniat  cui  repositum 

est :  et  ipse  erit  exspectatio  gentium  (Gew.xLix,  10). 

Vere  enim  in  adventu  Domini  Salvatoris,  dux  virgx^ 

etutinHebraico  positumest,(/uo/2^nain  unumjuncta 

sunt  sceptrum,et  in  baptismate  Christi  dudum  sepa- 

rata  sociantur  ^utfiant  inunumnovumhominem,et 

io  unamgentem,  nequepolluantur  ultra  in  idolis  eta- 

bominationibus;sed  mundilavacro,  sintpopulus  Dei, 

etimpereteisChristus^et  habitentsuperterram  mi- 


mouiasexercendas,  obscrvandumsabbatum,accipi- 
endum  circumcisionis  injuriam,  manducandum  et 
bibcndum,  etdivitiarum  abundantiam  pro  summa 
beatitudine  et  cunctis  opibus  a^stimandam,  cum 
Apostoius  dicat :  Esca  ventri,  et  venter  escis  :  Deus 
autem  et  hunc  etillas  destruet  (I  Cor,  vi,  13).  Quo- 
modo  autem  in  typo  resurreclionis  supcrior  sermo 
propheticus  resurreclionem  Judaici  populi  demon- 
stravit,  non  carnalem,  sed  spiritualem  :  sic  et  ista 
prophetia  nequaquam  ad  carnis,  sed  ad  animaeper- 
tinet  felicitatem,  et  ad  Christi  fidem,  quamundamur 
in  baptismate,  cujua  rcgnum  in  pcrpetuum  est,  ut 
non  exspectemus  ventura  quaj  transacta  sunt,  et 
quotidie  transigi  novimus. 

(Cap.  XXXVIII.)  ('  Et  fiictus  estsermo  Domini  ad 
M  me,  dicens  :  Fili  hominis,  ponc  faciem  tuam  con- 
«  tra  Gog,  terram Magog,  principem  capitis {sivevo^) 
«  Mosoch,  et  Thubal,et  vaticinare  de  eo.  Et  dices  ad 
«  eum  :  Ha;c  dicit  DominusDeus :  Ecceego  ad  te'Gog 
«  principem  capitis  {dve  ros)  Mosoch,  449  et  Thu- 
«  bal,  el  circumagam  te,  et  ponam  frenum  in  maxil- 
«  lis  tuis,  et  educam  {sive  congregabo)  te,  et  omnem 
t  exercitum  tuum,  cquos  et  equites  vestitos'Ioricis 
«  universos,  multitudinem  magnam,  hastam  et  cly- 
« peum  arripientium,  et  gladium  {sive  peltas  et  ga- 
«  leas,  et  gladios) :  Per8ae,£thiopes,el  Libyes,  cum 
«  eis  omnes  scutati  et  galeati :  Gomer,  et  universa 
«  agmina  cjus  :  domus  Thogorma,  latera  Aquilonis 
«  {sive  ab  extremis  Aquilonis),  et  totum  roburejus, 
«  populique(a)  («ivegentes^multaetecum.Praeparaet 


tium,  terram  viventium,  quam  dederat  servo  suo  C  «  iistrue  tc,  ct  omnem  multitudinem  tuam  quae 


Jacob,  qui  populum  Israel  in  matris  utero  supplan- 

tavit.  Sin  autem  voluerimus  juxta  prophetiamOsee, 

441  quas  pene  omnis  ad  decem  tribus  dirigitur,  id 

est,  ad  Joseph  et  Ephraim,  et  Samariam,  et  Israel, 

intelligerefalsi  nominis  scientiam^  etdiversas  tur- 

bas  hsreticorum^  hoc  dicemus,  quod  in  uitimo  tem- 

pore  quando  subintraverit  plenitudo  gentium,et 

omnislsrael  salvus  fuerit  (/^o^n.  xi),  tunc  etiam  ad- 

versarii  populi,  qui  contra  domum  Judse  et  con- 

fessionem  EcclesisB  pugnaverunt,  tradant  se  eccle- 

8iastic«  fidci,  et  universis  erroribus  derelictis,  et 

principibus  mundi  istius  qui  destruuntur  [Al.  de- 

straantur],  et  patriarcbis  suis,  qui  eos  in  blasphemia- 

niiD  barathrum  deduxcrunt,  consurgant,  et  reiin- 


«  coacervata  est  ad  te,  et  esto  eis  in  praece- 
«  ptum  {sive  et  eris  mihi  in  eustodiam).  Post  dies 
«  multos  visitaberis  ;  in  novissimo  [AL  novissimis] 
«  annorum  venies  ad  terram  quse  reversa  (sive(^)per- 
«  versa)  est  a  gladio  :  et  congregata  esfde^populis 
«  muJtis  ad  montem  [Al,  montes]  {sive  terram) 
«  Israel,  qui  fuerunt  deserti  jugiter:  haecde  popu- 
c  lis  educta  est  et  habitabunt  [AL  habitaverunt  in 
«  ea  confidentur  universi.  Asccndens  autem  quas 
«  tempestas  venies,  et  quasi  nubes,  ut  operias  ter- 
«  ram  tu  et  omnia  agmina  tua,  etpopuli  (siregen- 
«  tes)  multi  tecum.  Ilsec  dicit  Dominus  Deus  :  In 
«  die  iila  ascendcnt  sermones  super  cor  tuum,  et 
«  cogitabis  cogitationem  pessimam,   et  dices  :  A- 


iQantidoIasua,  etabominationes  suas,  quasdesuo  n  «  scendam  ad  terram  {sive  super  terram)  ubsque 


corde  confmxerant,  etde  cunctissedibussuis,inqui- 
bnspeccaverunt,  transeant  ad  ecclesiasticam  fidem, 
et mondentur,  et  sint  populus  Christi,  et  ipse  sit 
Oeuseorum :  qua:  plenius  in  Osee  propheta  dictasse 
Qe  novi.  Quod  si  Judaei  etChristiani  Judaizantes, 
bec  ad  mille  annorum  voluerint  referre  regnum,  no- 
C68sitate  coguntur,  ut  suscipiant  omnes  qui  salvi 
fiaerint  habitatores  in  terra  Israel,  aedificandam  Je- 

(o)  Vict.,  vopulique  mullij  sive  gentes,  etc,  quod 
lupplet.  ex  Vulg.  et  Hebr. 

(h)  Idem,  aversa  pro  perversa,  ex  subnexa  Hiero- 
nymi  expositione,  ubi:  Ad  quorum  terram...  venit 


«  muro  {sive  abjectam) :  veniam  ad  quiescentes 
«  habitantesque  secure  {siveln  pace)  :  omnes  [Vulg. 
ii  addit  hi]  habitant  sine^muro,  vectes  et  portae 
«  non  sunt  eis  :  ut  diripias  spolia  :  et  invadas  pras- 
«  dam  :  ut  infcras  manum  tuam  super  eos  qui 
«  dcserti  fuerant,  et  postea  restituti,  et  super  po- 
«  pulum  qui  est  congregatus  ex  gentibus,qui  pos- 
«  sidere  ccepit,  et  esse  habitator  umbilici  terr^e  Saba 

Gog  expugnandam,  quae  reversa  cst,  sive  averso  a 
gladio.  In  Hcbraic.  quoque  nSilUQ.  Mox  etiam 
profectam  pro  abjeclnm  ex  eadem  expositione  pras- 
fert. 


385 


S.  EUSEBII  HIERONYMl 


3S6 


«  etDedan,etnegotialoreBTharsis(«ye  Carthaginen- 
«  ses  et  omnes  leones villaB) ejus dicent tibi:Numquid 
«  ad  sumenda  spolia  tu  venis  ?  Ecee  ad  diripiendam 
«  praedam  congregasti  multitudinem  tuam,  ut  tollas 
«  argentum  etaurum,etaufera8supellectilem  atque 
«  substantiam,  et  diripias  manubias  infinitas.  Pro- 
«  pterea  vaticinare,  fili  hominis,etdicesadGog:Haec 
«  dicit  Dominus  Deus  :   Numquid  non  in  die  illo 
«  cum  habitaverit  populus  meus  Israel  confidenter 
«  {sive  in  pace)  scies  {sive  consurges)?  Et  venies 
«  de  loco  tuo  alateribus (5ti;^  a  novissimis)  Aquilonis, 
«  tu  etpopuli  multi  tecum,  ascensores  equorum  uni- 
«  versi,  4411  ccetus  magnus,  et  exercitus  vehe- 
«  mens.  Et  ascendens  super  populum  meum  Israel 
«  quasi  nnbes,  ut  operias  terram.   In   novissimis 
«  diebus  eris  (5iye  erit)etadducam  te  super  terram 
«  meam  :  utsciant  omnes  [f^ulg.  tacet  omnes]  gen- 
«  tes  me,  cum  sanctificatus  fuero  in  te   in  oculis 
«  eorum,  o  Gog.  Ha3C  dicil  Dominus  Dous  :  Tu  ergo 
«  ille  es,  de  quo  locutus  sum  in  diebus  antiquis  in 
«  manu  servorum  meorum  prophetarum  Isracl,  qui 
«  prophetaverunt  in  diebus  illis  atque  temporibus 
«  [Vulg.  illorura  temporura]  {sive  annis) :  ut  addu- 
«  cerem  te  super  eos?  Et  erit  in  die  illa,  in  diead- 
«  ventus  Gog  super  terram   Israel,   ait  Dominus 
«  Deus  :  ascendet  indignatio  raea  in  furore  meo.  Et 
«  in  zelo  meo,  in  igne  ir;€  mcae  locutus  sum,  quia 
«  in  die  illa  erit  coraraotio  raagna  super  terram  Is- 
«  rael,  et  coramovebuntur  a  facie  mea  pisces  raaris, 
«  etvolucres  cceli,  et  bestiaj  agri  (sive  carapi),  et 
«  omne  reptile  quod  movetursuper  huraum:  cun- 
«  ctique  horaines  qui  sunt  super  faciera  terraB,  et 
«  subvertentur  {sii'e  scindentur  montes,  et  cadent 
«  (a)  sepes  {sive  vallos) :  et  omnis  raurus  in  terram 
«  corruet.  Et  convocabo  adversum  eum  in  cunclis 
«  mpntibus  raeis  gladiura(5ii'eoranera  forraidinem 
«  gladii) :  dicitDominus  Deus.  Gladius  uniuscujus- 
«  que  {sive  hominis)  in  fratrcm  suura  dirigetur.  Et 
«  judicabo  eura  peste  (sive  raorte)  et  sanguine,  et 
«  irabre  veheracnti  et    lapidibus    iraraensis  {sive 
«  grandinis).  Ignera  et  sulphur  pluara  super  eum,  et 
«  per  exercitum  ejus  {sive  super  omnes  qui  cura  eo, 
«  sunt,  et  super  populos  multos  qui  sunt  cura  eo. 
«  Et  raagnificabor,  et  sanctificabor,  et  notus  ero  in 
«  conspectu  [Vulg.  ocuiisj  gentium  multarura,  et 
«  scient  quia  ego   sura   Domfnus.  »  Primum  his- 
toriffl  fundamenta  jacienda  sunt,  sciendumque  quod 
ad  Ezechielem  prophetam  iste  extreraus  sermo  sit 
Domini.  Nequeenim  posthuncsimile  quid  possumus 
invenire,  praster  illud  quod  in  vicesirao  quinto  anno 
Bcriptum  est  transimigrationis  Jechoniae :  Facta  est 
super  me  man us Domini,  et  adduxit  me illuc,  hoc est 

(a)Exmss.  exRabano5^p^5substituimus;  proquo 
antea,  tametsi  eodem  scnsu,  erat  maceriae, 

{b)  Sanctus  quoque  Augustinus  1.  xx  de  Givit.  Dei 
c.  11  :  «Gentes,  inquit,  istae,  quas  appeliat  Gog,  et 
Magog,  non  sic  sunt  accipiendfe,  tanquam  sint  ali- 
qui  in  aliqua  partc  terrarum  barbari  constituti,  sive 
quoB  (juidam  suspicantur  Getas,  etMassa^etas,  pro- 
pter  htteras  horum  nominum  primas,  sive  aliquos 


A  in  terram  Israel,  quando  sBdificatio  templi  descri- 
bitur,  et  cfleremoniarum  ejusordo  narratur.  Deinde 
observandum  est,  quod  ponitur,  sive  obfirmatur  fa- 
cies  prophetffl  contra  Gog  terram,  sive  terram  Ma- 
gog.  Obfirmatione  enim  444  et  multa  considera- 
tione  vultus  opus  est,  ut  qusedicuntur,  nosse  possi- 
mus  secundum  illud  Apostolicum  :  Nos  autem  om- 
nes  revelata  facie  gloriam  Domini  contemplantes,  in 
eamdem  imaginem  reformamur,  agloriain  gloriam 
quasi  a  Domini  spiritu  (I  Cor.  iii,  18)  Igitur  Judaiet 
nostri  Judaizantes  putant  Gog  gentes  {h)  esse  Scythi- 
cas,imraanesetinnuraerabile8,quaetransGausasum 
montem,  et  Maeotidem  paludem,  et  prope  Gaspium 
mare  ad  Indiam  usque  tendantur;  et  has  post  mille 
annorum  regnum  esse  diabolo  commovendas,  qu» 

l^  veniantin  terram  Israel,  ut  pugnentcontrasanctos, 
multis  secum  gentibus  congregatis.  Primum,  Mo- 
80ch,quosJosephusinterpretaturCappadoca8,dein- 
de  Thubal,  quos  idem  Iberos,  vel  Hispanos,  Hebrffii 
Italos  suspicantur,  habentes  secum  in  exercitu  Per- 
sas,  ^thiopas,et  Libyas  :  Gomer  quoque  et  Thogor- 
ma,  quos  Galatas  et  Phrygas  interpretantur ;  Sabsos 
quoque  et  Dedan,  et  Carthaginenses,  aive  Tharsis, 
et  hoc  est,  quod  Joannes  quoque  in  suaponit  Apo- 
calypsi :  «  El  cum  finiti  fuerint  mille  anni,  solvetur 
«  Satanas  de  custodia  sua,  etegredieturut  seducat 
«  gentes  in  quatuor  angulis  terras,  Gog,  et  Magog, 
c  ut  congreget  eos  ad  bellura,  quorum  numeras  est 
«  sicut  arena  maris.  Et  ascendcrunt  super  latitudi- 
«  nem  terrae,  et  circumdederunt  castra  sanctorum, 
et  civitatem  dilectam.  Et  descendit  ignis  a  Deo  de 
coelo,  et  devoravit  eos :  et  diabolus  qui  seducebat 
«  eos,  niissus  est  in  stagnumignis  etsulpburis,  ubi 
«  crat  bestia  et  pseudopropheta  :  et  cruciabuniur 
«  diebus  et  noctibus  in  saecula  saeculorum  {Apoc.  x, 
«  7  seqq.)y  »  non  intelligentes  totum  volumen  Joan- 
nis,    quod     Revelationis    titulo  praenotatur, 
mysticura,  et  revelationis  nos  indigere,  ut  possimai 
cum  propheta  dicere  :  Revela  oculos  meos,  et  conc^^ 
derabo  mirabilia  de  lege  tua  {Ps.  cxviii,  18). 
vero  terrenum  sensum  relinquentes,  et  JudadcasaJ 
que  aniles  fabulas  quae  noxiae  sunt  (I   Tim.  i^J^ 
et  acquiescentes   sibi,    detrahunt   in    profundnxxi, 
nimium  ad  alta  conscendunt,  et  multo  pejores  Qii. 
gunt,  ut  in   coelesti   Jerusalera,    diaboli   et  omnis 
exercitus  ejus  bella  describant,  et  sub  totcoXoy^wc 

j)  {Al.  etyraologiis)  gentium  singularum  interpr^ 
tantur  spiritalia  nequitiae  in  ccelestibus.  Quae  no8 
445  omnia  lectoris  arbitrio  concedentes,  non  tam 
alienadamnare,  quam  ecclesiasticam  explanationem 
affirmare  conabimur.  A  Gog(c)  Graeco  sermonec6[ift, 
Latino  iectum  d  icitur.  Porro  Magog  interpretatur,(l« 


« 


« 


alios  alieni^enas,  et  a  Romano  jure  sejunctos.  »Rd« 
cole  Praefationemhujusmetlibri,  et  QuaestionesHe* 
braicas  in  Genesim. 

{c)  Idem  laudato  libro  de  Civitate  Dei  :  Eorwnit 
ait,  interpretationem  nominum  esse  comperimus,  Gog 
tectura  ;  Magog  de  tecto,  ta^iquam  domuSf  et  ipse  qi 
procedit  de  domo. 


357 


GOMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XI.  CAP.  XXXVIII. 


3S8 


tedo,  Omnis  igitur superbia  et  faUi  noaiinis  scieu-  A 

tia,  qus  erigit  se  contra  notitiam  veritatis,  bis  no- 

ininibus  demonstratur.Ista  sunttecta,  de  quibus  et 

Isaias  loquitur  in  visione  contra  vallem  Sion  :  Quid 

tibi  factum  est  nunc,quoniam  ascendistis  omnes  in 

tecta  vana  (ha,  xxii,  1)  ?  Tectumque  intcrpretabi- 

mur  haereticorum   principes  :  et   de  tecto  eos,  qui 

illorum  suscepere  doctrinas.Et  pulcbre  postmultas 

et  mysticas  in  boc  volumine  propbetias,  extremum 

vaticinium  est  contra  Gog  et  Magog.  Si  enim  tem- 

pusjudicii  est,  juxta  Petrum,  ut  incipiat  a  domo 

Dei,  et  juxta  bunc  eumdem  Ezecbielcm,  qui  ait :  Et 

a  sanctis  meis  incipite  (Supra  ix,  6),  et  novissimus 

inimicus  destruetur  mors  (I  Petr.  iv) :  in  Isaia  quo- 

que  primus  serino fit  contra  Judaeam,in  qua  confes- 

8io  Oomini  est,  et  extremus   contra  quadrupedes,  ^ 

qu»  in  deserto  sunt  (Isa.   ii) :  recte  et  bic  novissi- 

mu8  sermo  fit  contra  Gog  et  Magog,qui  oppugnant 

dvitatem  Dei,quam  fluminisimpetus  laetiilcat(P£a/. 

XLv).  Et  qus  in  Isaia  dicit ;  £go  civitas  (a)  prima, 

que  oppugnatur  (ha.  xxvii,  10).  Et  de  qua  in  Evan- 

gelio  scriptum  est :  Non  potest  civitas  abscondi  su- 

per  montem   posita  {Matth.  v,  14).  El  plenius  in 

psalmo :  Jerusalem  quse  asdificatur  ut  civitas,cujus 

partfoipatio  ejus  in  idipsum  {Psal.  cxii,  3).  Montes 

in  circuitu  ejus,  et  Dominus  in  circuitu  popuii  sui 

{Psal.  cxxiv,   1).  Porro  quod  in  exercitu  Gog,  sive 

Magog,quijuxtaSeptuaginta,Symmacbum,etTbeo- 

dotionem,  princcps  est  Ros,   Mosoch,  et  Tbubal : 

primam   gentem   Rosy  Aquila  interpretatur  caputj 

quem  et  nos  secuti  sumus,ut  sit  sensus  :  Principem 

capitis  Mosocb,  et  Tbubal.  Et  revera,nec  in  Genesi,  C 

nec  in  alio  Scriptur»  loco,  nec  in  Josepbo  quidem, 

9QiomniaHebraicarum(6)gentiuminprimoAntiqui- 

tatumlibroexponitnomina,  banc  gentem  potuimus 

invenire.    Ex  quo  manifsstum   est,  Ros  non  gentem 

signiGcare,  sed  caput.  lilud  quoque  breviter  anno- 

tandum,446  quod  in  Ezecbiel  Gog,  princeps  terrs 

ttagog  esse  dicatur.Apocalypsis  vero  et  Gog  et  Ma- 

^og  nationes  esse  commemoret  {Apoc.  x),quae  egre- 

^luntur  de  quatuor  angulis  terrae.  Et  quomodo  a 

Jacob  quiposlea  appellalus  cst  IsraeT^omnis  populus 

Hebrsorum  Israel  sortitus  est  nomen  (Genes.wxn), 

et  ab  Aram  Syria,  a  Mesraim  -^gyptus,  quorum  in 

Genesi  scripta  sunt  nomina  {Ibid.,  x) :  sic  ct  a  prin- 

cipe  Gog  omnes  qui  ei  subditi  sunt,Magog  appellan- 

tor.  Mosoch  autem  interpretatur,  amentia :  et  Thu-  D 

Uljtota  vel  omnia.  Princeps  igitur  et  caput  super- 

bientis  amentiae,  et  omnium  malorum,  juxta  illud 

ijaodscriptum  est :  Mundus  in  maligno  positus  est 

II  ibon.  V,  19),Gog  et  Magog  appellantur.  Quae  gen- 

(ajRestituitVictorius^rmaexGraeco  ^yypoL  quod 
est  munita. 

(^)MalletBocbartus//e6r«i^a.Cui  necsalis  firmum 
flieronymi  argumentum  videtur  ad  negandum  Re- 
gionis,autpojiuli  (}/(05  nomenesse.  Multa  enim  alia 
Sflnt  in  Elzechiele  locorum  nomina,  quo}  alibi  nus- 
^m  invenias  :  Clubary  Gammadiny  Chelmad^  Chub^ 
Cheion,  Sibraim,Siique  bis  similia.Quin  proprie  Rhos 
pntat  Araxen  iluvium  esse ;  pro  gentis  autem  nomi- 


tes  inimicae  adversariaeque  sanctorum,  egrediuntur 
ab  angulis  terrae,  rectam  lineam  relinquentes,  et 
dispositionem  castrorum  Dei ;  quae  narratur  iaNu- 
meris,  et  illud  testimonium  nescientes :  Multi  de 
Oriente,  et  Occidente,  et  Scptentrione,  et  Meridie 
venient,et  discumbent  cum  Abrabam,Isaac,ct  Jacob 
in  regno  Dei  {Matth.  viii,  11).  Et  in  alio  (c)  loco  :  Di- 
cam  Aquiloni,  affer;  ot  Africo,  noli  probibere.  Ad- 
duc  filios  meos  de  terra  longinqua,  et  filias  meas  ab 
extremo  terr»,  ornnes  qui  vocati  sunt  nomine  meo 
{ha.  xLiii,  6).  Sed  non  tales  amguli  terrae,  de  quibus 
egrediuntur  Gog  et  Magog  :  juxta  quos  angulos  stat 
meretrix  in  Proverbiis  {Prov.  xxiii),  quae  praeter- 
euntes  stultos  juvenes  per  plateas,  pcr  latam  vide- 
licet  et  spatiosam  viam  quae  ducitad  mortem,  deci- 
pere  festinat.Scribae  quoque  ctPbarisaei  orant  in  an- 
gulisplatearum,ut  ab  bominibus  videantur,qui  re- 
ceperunt  merceden  suam  (Matth.  vi).  Quaeest  igitur 
contra  Gog  comminatio  ?  Circumagam  tc  sive  con- 
vertam,et  ponam  frenum  in  maxillis  tuis.Primum, 
a  sententia  tua  fluctuare  te  faclam  atque  converti.Et 
ponam  frenum  in  maxillis  tuis,de  quo  scriptum  est: 
In  camo  et  freno  maxillas  eorum  constringe,quiDon 
approxiniant  ad  te  {Ps.  xxxi,  9) ;  ut  indomitus  equus 
atquelascivienset  corruensfierpraecipitia,  frenoDo- 
minisubjugetur:adquempropbetadicit:447  Ascen. 
desuperequostuos,etequitatiotuasaIus(.4^ac.iii,8). 
Et  ad  Job  per  nubem  et  turbinem  dicitur  :  Tu  cir- 
cumdedisti  equo  fortitudincm  {Job.  xxxix,  19)  ?  Ta- 
les  erant  equi  et  equites  ;  quorum  multitudinem 
Joannes  vidit  in  coelo  {Apoc.  vi).  Dicit  ergo  ad  Gog  : 
Educam,  sive  congregabo  te,  et  omnem  cxercitum, 
vel  fortitudineni  tuam.  Qui  educitur,  et  de  disper- 
sione  congregatur,retrabitur  ad  salutem,,juxtaillud 
quod  in  lege  promittitur  :  Si  fuerit  dispersio  tua  a 
summitate  cccli  usque  ad  summitatem  ejus,indecon- 
gregabo  te  {Deut.  xxx,  3).  Equos  quoque  (d)  ejus  el 
equites  vestitos  loricis,  qui  imitantur  armaturam 
ApostoIi,etIoricasjustitiae  babere  so  jactant  (EpAe^. 
vi) :  multitudo  nimiaest,oranesquearripiuntcontra 
Ecclesiam  clypeum  et  gladium,  et  sunt  gentes  sae- 
vissimae  et  inimicae  Israel,  Persae,  yf^tbiopes,  et  Li- 
byes  :  quorum  adversum  populum  Dei  in  Scripturis 
sanctis  bella  narrantur.  Gomer  quoque  et  domus 
Tbogorma,  qui  veniunt  de  lateribusAquilonis,  qui 
est  ventus  frigidissimus,  et  nomine  Dexter  vocatur, 
totumque  robur  Magog,  et  omnes  qui  subjecti  sunt 
ei  populi,venient  cum  illo  ad  praelium.  Cui  dicitur 
per  ironiam  :  praepara  te,instrue,  et  omnem  multi- 
tudinem  tuam  quae  tuis  paret  imperiis  coscerva  ad 
te  ;  et  scito  quod  post  dies  multos  visitaberis,  juxta 

ne  praeter  LXX  ap'/ovva  'PoK,Symmacbus,  Tbeodo- 
tion,  et  Proculus  episcopus  apud  Socratcm,  bist. 
1.  VII,  c.  -43,  accipiunt. 

(r)  Voccm  /ofo,quae  deerat,ex  mss.  post  Victorium 
sulfocimus. 

((/)  Viclorius  expuncta  bic  voce  ejuSjquro  in  Bibliis 
non  babctur,  mox  supplet  quorumf  id  cst,  guorum 
multitudo,  etc. 


m 


S.  EUSEBIIfHIERONYMI 


m 


illudquodscriptumest:  Visitaboin  virga  iniquitates  A 
eorum  et  in  verberibus  peccata  eorum  {Ps.  lxxxviii, 
33). In  novissimo,  inquit,  annorum  venies.  Unde  et 
Joannes  loquitur :  Filioli  mei,  novissima  hora  est 
(I  Joan.  II,  18).  Et  populus  gentium  hora  undecima 
ad  operandam  conducitur  vineam  (MaUk,  xx),  ad 
quorum  terram,  id  est,  terram  mitium,  terramque 
sanctorum,  qua  aCfert  centenos,  et  sexagonos,  et 
tricenos  fructus,venit  Gog  expungnandam,  quae  re- 
versa  est.sive  aversa  a  gladio.  Scit  enim  scriptum  : 
Dis3ipa,Domine,  gentes  quaB  bella  volunt  (P5.  lxvii, 
32).  Et  in  pace  consistit,  et  congregata  est  de  po- 
pulis  et  gentibus  multis:ut  nationum  errore  con- 
tempto,  veniretad  montes  Israel,  patriarchas  vide- 
licel  et  prophetas,qui  fuerunt  quondamdeserti  jugi- 
ter  sine  iege  et  prsceptis  Dei :  cui  postea  dicitur :  |> 
Pluresfilii  desertae  magis  quam  ejus  qusebabet  vi- 
rum  (Isa,  liv,  1).  Ista  sunt  deserta  et  inaquosa,  in 
quibus  diabolus  locum  448  invenire  non  poterat, 
quia  vocati  fuerant  ad  salutem,  et  po;.Lca  assump- 
tis  aliis  septem  daemonibus  nequioribus  se,  reversus 
est  in  domum  suam  (Maitk,  xi),ad  gentem  videlicet 
Israel.Hsec,  inquit,  de  populis  educta  est,  subaudi- 
tur  terra:  sive  hic  de  genlibus  eductus  est,  ut  intd- 
ligatur  credentium  populus  qui  habitavit  in  pace,  et 
confidit  in  Domino.Ascendens  autem  Gog  cum  omni 
exercitu  suo.quasi  tempestas  veniet^et  quasi  nubes, 
ut  operiat  terram  credentium.  Quis  enim  haeretico- 
ruro,quorum  princeps  diabolusest,  non  quasi  tem- 
pestas  venit  contra  Ecclesiam,  et  nube  verborum 
8Uorum,simplices  quosque  credentium  opprimere et 
operire  festinat  ?  Unde  dicitur  ad  eum  :  Quanturr  in  C 
te  estjCuncta  operies  tu  etomnia  agmina  tua,  et  po- 
puli  multi  tecum.  Pulchrequo  ascendens  Gog  non 
habet  pluviam  voluntariam,  non  imbrem  tempora- 
neum  et  serolinum,  qui  arentia  arva  Isetificet,  sed 
tempestatem  etcaliginem,ut  cuncta  tenebris  et  er- 
rore  confundat.  Propterea  heec  ei  loquiturDominus 
Deus:In  illo  tempore,  hocest,  in  diebus  novissimis, 
ascendent  sermones  super  cor  tuum,  et  cogitabis 
cogitationem  pe8simam,Scripturadicente  :  Si  spiri- 
tus  potestatem  habentis  ascendere\oluerit  super  te, 

ia)  Huuc  locum  Erasmus  hac  conjectura  sequenti 
miitandum  voluit :  Forsitan,  inquit,legendum  est: 
Si  enim  VSO  per  :^  litteram  in  prima  et  ^  m  ultima 
sytlaba  scribas^  appellatur  catutus  leonis,  Sin  antem 
sine  ^  1DD,  aqer  appettalur  et  vitta,  Quam  notam 
marginalem  Erasmi  in  ipsum  Uieronymi  contextum  D 
Marianus  perperam  derivare  ausus  est,  ut  sic  lector 
simplex  ilfusus  putet,  Hieronymum  scripsisse  quod 
posteum  tanta  sseculorum  intercapedine  Erasmus, 
vei  quis  alius  pro  co,  excogitavit.  Error  itaque  ho- 
rumeditorum  perspicuus  est,aui  non  inteliexerunt 
nomen  C/wp/ti>,scriptum  per  chiyaigmCicaTecatutum 
leonis  scriptum  autera  per  r,  capkir^  vel  capker, 
significare  agrum^  aut  villam,  ut  Capkamaum  scri- 
ptum  per  K  Graecum ;  quocl  Graecum  K,  et  G  Lati- 
num  aequivalent  copk  litterae  Hebraeorum.  Mart.  — 
Sciunt  vero  IJebraicc,  periti,per  eamdem  litteram  3 
ckapkf3ive  ce  Latinum,  nomen  utrumque  incipere, 
nec  aliud  esse  inter  ea  discrimen,  nisi  torf,  quae  in 
Ckapkir,  id  est  leonculOj  sonat,  non  est  autem  Cka- 
phar^id  est  vitla.  Atque  haec  quidem  diversitas^qusB 


locum  tuum  ne  derelinquas {Ecclc.x,  4).  B  oon^aFio 
autem  in  sancti  cor  ascendit  Deus,  de  quo  acriptum 
est :  Ascensiones  in  corde  suo  disposuit  (Ps,  lxxxiii, 
6).Dicitque  Gog :  Ascendam  ad  terram  absque  mu- 
ro,siveprojectam,  hoc  est,  quae  Dei  auxilio  destitut^ 
est,nec  dialeicticorum  argumentatione  munita ;  ve- 
niam  ad  quiescentes,  habitantesque  secure,  sive  in 
pace.  Rex  enim  noster  pacificus  est,  et  in  pace  lo- 
cus  ejus  (Psal.  lixv).  Omnes,  inquit,  babitant  sine 
muro,  vectes  et  portae  non  sunt  eis.  Hoc  diabolus 
princeps  baereticorum  loquitur,  quod  nulla  habeat 
munimenta  Ecclesia ;  nec  sapientam  saecularem, 
quae  apud  Deum  stultitia  est,  ut  diripiat  spolia,  et 
invadat  praedam  Ecclesiae,  et  inferat  maoum  suam 
'super  eos  qui  deserti  fuerant,  quando  Dei  notiiiam 
non  habebant :  et  postea  restitutiper  Ghristum,  ve- 
niant  ad  Patrem,  cui  loquitur  in  Evangelio :  Pa- 
ter,  revelavi  nomen  tuum  hominibus  (Joan.  xvii,  6). 
449  Et  ut  sciamus  populum  qui  desertns  fuerat, 
et  postea  restitutus,  significare  populum  Christia- 
num,  sequitur :  Et  super  populum  qui  est  congre- 
gatus  ex  gentibus  (Pi.  lxxiii,  12).  Qui  populus  po8- 
sidere  ccepit  haereditatem  Christi,  et  esse  babitator 
umbilici  terrae,  de  qua  scriptura  est :  Operatus  est 
salutem  in  medio  terrae.Veritas  enim  de  lerra  orta 
est  (Ibid.  Lxxxiv,  1) ;  quae  dicit  in  Evangelio  :  Ego 
sum  via  el  vita,  et  veritas  (Joan.  xiv,  6).  H«c  illo 
cogitante,  atque  dicente,  et  possessionem  Ecclesie 
rapere  festinante,  gentes  quae  ab  errore  pristino 
conversae  fuerant  ad  salutem,Saba  et  Dedan,et  ne- 
gotiatores  Tharsis,  Garthaginis,  sive  maris  qui  in- 
ter  saeculihujus  fluctus  bonisoperibus  quaerunt  mer- 
cimonia,  et  omnes  villae  earum,  sive  leones,  aut 
catuli  leonum  ut  in  Hebraico  continetur,  loquentur 
ei  quae^sequuntur.Ut  autem  pro  catulisleonum,  qui 
HebraicedicunturcAPHiR(TSD),SeptuagintaetTheo- 
dotio  ponerent  villas,  error  perspicuusest.  Si  enim 
per  chi  litteram  scribas,  appellatur  catulus  leonis  : 
sin  autem  per  ce^  quae  Hebraice  dicitur  coph,  ager 
appellatur  et  villa.  Unde  et  Gapharnaum,  ager  pul- 
cherrimus  dicitur.  Dicent  ergo  Saba  et  Dedan,  et 
negotiatores  Tbarsis,  et  omnes  sancti,  qui  leouum 

una  est,  causanda  videbatur  :  unde  Erasmus  ad  li- 
bri  marginem,quemadmodumessetemendanduslo- 
cus,ascripsit :  Si  enim  l^SD  per  3  litteram  in  prima^ 
et  in  ullima  sytlaba  scribaSf  appettatur  catulus  leo^ 
nis.Sin  autem  sine  %  1SD.  ager  appetlatur  et  villa. 
Quam  lectionem  nedum  caiculo  suo  Victorius  pro- 
bavit,  sed  textui  inseruit,  rejecta  vetere  im^resea. 
Verum  obstat  codicum  mss.  fides,  quorura  ingens 
copia  ad  hunc  locum  est  in  consiliura  adhibita,mi- 
rusque  omnium  repertus  in  hac  lectione  consensus: 
quam  proinde  Martianeusjurecensuitretinendam. 
Nec  inliciar,  vocem  iliam  per  coph  numquam  scribi, 
nihiique  fere  esse  in  Hebraica  lingua.  Hoc  opinor 
sibi  voluisse  Hieronymura,  non  litterarum  diversl- 
tatem^sed  soni,  sive  pronuntiationis  annotare,  qus 
tum  temporisessealiqua  potuit,  utalterum  nomen. 
tametsi  per  idem  D  scriptum,  efferretur  per  K,  vei 
ce  Latinum,  ut  hoc  ipsum  est  KaTiEpvaouv,  alterum 
perX,sivoc/w',ut  est  Aepov6t[j.,  Xavaiv  atque  his  si- 
milia. 


m 


COMMENTAHIORDM  IN  BZECHIELEM  LIB.  XI,  CAP.  XXXVIII. 


m 


oatuli  noiKsupantur,  veioertevill^e  habitationesque  A 
credentium  :  0  Gog,numquid  idcirco  venis  ut  spo- 
lia  rapias  Ecclesi®,  et  ideo  multiludinem  congre- 
gastiy  ut  Chrisli  possessio  tua  fiat  haereditas  ?  Aut 
putas  te  argentnm  et  aurum,quod  in  eloquio  sensu- 
que  intelligitur,  Ecclesis  possessurum,  ut  auferas 
Btupellectilem  omnemque  substanfeiam,  et  diripias 
manubias  infinitas,  Christi  victoriis  congregatas  ? 
Propterea,  o  Propheta  Ezechiel,  quiin  typoChristi 
appellaris  filius  hominis,  loquere  ad  Gog,etdicei : 
Hscdicit  Dominus  Deus,  quando  totius  mundi  er- 
rore  sublato,  populus  meus  Israel  qui  mente  cernit 
Deum,  habitaverit  450   in  Ecclesia  conGdenter, 
Hve  in  pace  :  tunc  scies,  sive  consurges,  et  venies 
de  loco  tuo.  Qui  sit  autem  locus  haereticae   pravita- 
tis,  sequens  sermo  demonstrat :  A  lateribus  Aqui-  -n 
lonis,  qui  omnem  calorem  credentium   refrigerare 
conatur.  Yenientque  cum  eo  populi  multi,   omnes 
ascensores  equorum,de  quibu8Scriptumest:Equum 
et  ascensorem  projecit  in  msLve{Ezod,  xy,i)  :   coe- 
tas  magnus  et  ezercitus    vehemens,  cum   quibus 
a8cendens,ait,  super  populum  meum  Israel  quasinu- 
bea  et  caligo,ut  operias  terram  meam,de  qua  supra 
dictum  eat:  In  novissimis  diebus  eris,quandoEvan- 
geliea  praedicatio :  et  adducam   te  super  terram 
meam.Oportet  enim  haereses  esse,ut  probati   qui- 
que  manisfesti  fiant  (/Cor.  ix,  ^IQj^et  Dei  voluntate 
^a)dcYo»v  t<mj ;  diabolus  et  omnia  perversitatis  dogmata 
derelictasunt :  utsciantomnesgentes,etintelligant 
ixie,  cum  sanctificatus  fuero   te  in  oculis  eorum, 
o  Gog,  hoc  est,  cum  pcenis   tuis  me  intellexerint 
jndicem.Etfacitapostrophamad  ipsumGog  ;  Nonno  C 
illt»  es  de  quo  locutus  sum  in  diebus  antiquis,  in 
servorum  meorum  prophetarum   Israel? 
loysi  videlicet^  qui  ait  in  Numerorum  libro,  dum- 
juxta  LXX  :  Egredietur  homo  de  semine  ejus, 
ii  dominabitur  gentium  plurimarumy  et  elevabitur 
r^num  ejus,  et  crescet  regnum   illius  {Num. 
Lv,  7).  Gaeterum  juxta  Hebraicum  ita  scriptum  re- 
ri  :  Tolletur  {b)  propterea  Agag  [Vulg,  Gog]    rex 
«jua»  et  auferetur  regnum  illius  :  eo  quod  regnum 
^Xsrael  in  Saule  propter  Agag  regem  Amalech  de- 
^troctum  sitEt  in  alioloco :  Mundabitterram  populi 
^ni  (Joel.  m].  Joel  quoque  in  valle  Josaphat,hoc  est 
j  udicii  Deiydescribit  popuIoscongregandos.Et  Isaias 
omnesque  prophets,  in  quorum  manibus,et  bonis 
operibos  sermo  fit  Domini.  Gum  igitur  veneris  su-  £) 
per  terram  Israel,  ascendet  indignatio  mea  in   fu- 
xt>remeo  contra  te,  et  in  zelo  meo  pro  popuIo451 
meo.  In  igne  irae  me»  locutus  sum,  qui  omnia  vi- 
Uonun  toorum  ligna  consumat.  Illo,   inquit,   tem- 
poreerit  magna  commotio  super  terram  Israel.  Im- 
mittente  enim  diaboIo,crebracontraEcclesiamper- 
lecutio  fiet :  quae  quando  sopita  fuerit,  et  Dei  victa 
praesidio,  tunc  commovebuntur  a  facie  ejus  pisces 
sj     JnariB,  et  volucres  ccbH,  et  besti»  agri,  etomne  rep- 
tile,quod  movetur  superterram,  cunctique  homines 

(a)In  Vaiic.  &vo(Yo>irt(rti{c :  fortasseautemdvTaYCDvi- 
rntc  eit  reaoribendom. 

Paiiol.  ZXY. 


qui  sunt  super  faciemterrse.  Quod  manifeste  de  ka- 
bitatoribus  Ecclesiae  demonstratur  :  quorum  alii,ut 
pisces  maris  ;  alii,  ut  volucres  coeii ;  alii,  ut  bestia 
agri,  et  omnia  reptiIia,quaB  moventur  super  terram 
alli,  utretinentes  hominis  dignitatem,  habitantsu- 
per  facinm  terroe.Quod  autem  morum  diversitas,  va- 
riis  signetur  nominibus,  et  Apostolusscribit  ad  Co- 
rinthios,  qui  alia  corpora  post  resurrectionem  dicit 
esse  ccelestia,   alia  terrena  (I   Cor.  xv) ;   et  aliud 
corpus  piscis,  aliud  volucris,  aliud  bestiarum,aliud 
reptilium,et  aliud  hominum,  qui  nomen  pristinum 
servaverunt.Inactibusquoque  apostolorum  linteum 
illud  ,quod  quatuor  principiis  tertio  Petro  apostolo  de- 
monstratur  {Act.  x),varietatem  credentium  significat, 
quae  in  Arca  quoque  diluvii  continetur.  Tunc  autem 
a  facie  Domini,et  a  conspectu  majestatis  ejus  sub- 
vertentur  montes,  qui  se  elevabant  contra  scien- 
tiam  Dei:  etcadent  sepes  sive  valles^quae  vel  hu- 
militate  sensus  ad  ima  demersas  sunt:vel  certe  mu- 
nitiones,  quse  aliquid  pollicentur,  utimitentur  Ec- 
clesiam  Dei,  de  cujus  sepibus  dicitur  :  Qui  destruit 
sepem  mordebit  eum  coluber  {Eccli,  x,  8).  Et  om- 
nes   muriin  terram  corruent.  Cum  euim  Ecclesia- 
stici  sermonis  apparuerit  fortitudo,omnia  haeretico- 
rum  corruent  munimenta.  Et  vocabo,  inquit,   eum 
adversum  illum,  hoc  est,  haereticorum   principem 
Gogjincunctismontibus  ejusgladium,  ut  principea 
exercitus  ejus  gladio  Domini  conficiantur.Tunc  hc- 
resis  dimicabit  adversum  haeresim,  quarum  interse 
compugnatio,  nostra  victoria  est.  Et  judicabo,  in- 
quit,  eum  morte,  vel  peste,  et  sanguine,  et  imbre 
vehementi,  etlapidibus   immensis,  sive  grandinis 
[Al.  grandinibusj.Judicatur  autem  459  Gog  morte 
sua,  et  sanguine  quem  effudit^et  imbre  vehementi, 
sermonibus  eruditi  etperfecti  viri,  et  lapidibusim- 
mensis,  qui  eum  obruant  testimoniis   Scriptura- 
rum,  sive  grandiDis,qui  calorem  illius  faciant   re- 
frigescere  :  Omnes  enim  adulterantes,  quasi  cliba- 
nus  corda  eorum  {Osee  vii.  4).  Ignem,inquit,etsul- 
phurpluamsuper  cum :  per  quaedemonstraturpoena 
judicii  sempiterni .  Et  non  solumsuper  eum,qui  auc- 
torperversitatisfuit,sed  et  super omnem  excercitum 
elmultitudinemejus,  et  super  populos  multos,  qui 
suntcumeo.Pluresenimhabenthaeretici  pocios,  im- 
mo  diabol  us  principes  eorum  inflnita  multitudine  cir- 
cumdatur.Omniqueerroresublato,  et  punitis  atque 
destructis  haereticorum  principibus,magnificaturDo- 
minus,etsanctiflcaturincredentibus,  et  notus  flt  in 
oculisgentiummultarum,quaeiIIiusfldeicrediderunt 
ettamexbeatitudinesui,quamexadversariorumpGB- 
nis  scient,  atque  cogDOScent,quod   ipse  sit  Domi- 
nus.  Haec  ut  potuimus  interpretati  sumus,obedien- 
tes  illi  prsecepto  :  Neque  ad  dexteram,neque  ad  si- 
nistram  declinabis,  sed  via  regia  ingredieris  (D^u^. 
xxviii,  14).  Si  quisautem  nostra  reprehendit:   aut 
meliora  proferat,  quae  sequamur,  aut  si  nihil  volue- 
rit  dicere^  perfectam  Deo    scientiam   derelinquat ; 

(b)  Rectius  fere  Victor.,ex  Yulgata  Yer8ione,pro* 
ptert  pro  fropUrea^  legit. 


363 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


364 


dum  tamensciatnequaquamin  nobisviresysedani- 
mum  judicandum. 

(GAP.  XXXIX.  —  Vers.  1  seq.)  «  Tu  autem,  fili 
«  hominis,  vaticinare  adversum  Gog,  et  dices : 
M  H«c  dicit  Dominus  Deus :  Ecco  ego  supcr  te  Gog 
«  principem  capitis  (sive  Ros),  Mosoch  et  Thu- 
«  hal ;  et  circumagam  (sive  congregabo)te ;  et(a)  re- 
V  ducam  (sive  deducam)  te  :  et  ascendere  [Vulg, 
«  addit  te]  faciam  de  lateribas  (sive  de  novissimis) 
«  Aquilonis ;  et  adducam  te  super  montes  Israel.  Et 
«  percutiam  (sive  perdam)'arcum"tuum  in  manu 
«  (sive  de  manu)  sinistra  tua,  et  sagittas  tuas  de 
«  manu  dextera(ft)tua ;  et  dejiciam  te  super  montes 
«  Israel,  et  cadesHu  et  omnia  agmina  tua,et  populi 
«  (sive  gentes)  quac  tecum  sunt.  Feris,  avibus,'om- 
M  nique  volatili,  et  bestiis  terrae  dedi  te  devoran- 
«  dum.Super  faciem  agri(sivecampi)  cades  :  quia 
«  ego  locutus  sum,  dicit  Dominus  Deus.  Et  emit- 
«  tam  ignem  in  Magog,  et  in  his  qui  habitant 
«  in  insulis  confidenter  (sive  ethabitabuntur  458 
«  insulfiB  in  pace) :  et  scient  quia  ego  Dominus. 
«  £t  nomen  sanctum  meum  notum  faciam  in  medio 
«  populi  mei  Israel,  et  non  polluam  (sive  non  pol- 
«  Iuetur)nomen  sanctum  meum  amplius  ;etscient 
c  gentes  quoniam  ego  sum  Dominus  sanctus  Israel. 
«  Ecce^venit,  et  factum  est  (sive  et  scies  quoniam 
«  erit),  dicit  Dominus  [Vulg,  addit  Deus]  :  haec  est 
u  dies  de  qua  locutus  sum.Et  egredientur  habitato- 
«  res  urbium  {Vulg,  de  civitatibus)  Israel,  et  suc- 
«  cendent  et  comburent  arma,  clypeum  et  hastas 
«  (sivepeltas  et  contes),  arcum  etsagittas,baculos 
«  manuum  {Vulg,  manus) :  et  contos  (sive  lanceas) : 
(c  et  succendent  ea  igni  septem  annis.  Et  non  por- 
«  tabunt  (sivenon  assument)  ligna  de  regionibus 
« (sive  de  caropis),neque  succident  desaltibus:  quo- 
«  niam  arma  succendent  igni,  et  depraBdabuntur 
«  eos  quibus  prsdae  fuerant;  et  diripient  vastatores 
«  suos,  ait  Dominus  Deus.  Et  erit  in  die  illa,  dabo 
«  Goglocum  nominatum  sepulcrum  in  Isracl :  val- 
«  lem  viatorum  ad  Orientem  maris,  quae  obstupe- 
«  scere  facit(KM/^.faciet)praBptereuntes(sive  TroXudtv- 
c  8piov  eorum  qui  venerint  ad  mare,  etaediilcabunt 
«  percircuitum  os  vallis  ;  et  sepelient  ibi  Gog  ct 
c  omnem  multitudinem  ejus ;  et  vocabitur  vallis 
«  (siveoE  H*>3^)  multitudinem  Grog.  Et  scpelient  eos 
«  domus  Israel,ut  mundent  terram(sive  ut  munde- 
«  tur  terra)  septem  mensibus.  Sepeliet  autem  eos 
«  (Vulg.  tacet  eos)  omnis  populus  terraQ,et  erit  eis 
«  nominata  dies.  in  quagIoriQcatus8um,ait  Doroi- 
«  nus  Deus.  Et  viros  jugiter  constituent,  lustrantes 
«  (sive  circumeuntes)  terram,  qui  sepeliant  et  re- 
«  quirant  eos,  qui  remanserint  (Fu/^.  remanseranl) 
«  super  faciem  terrae,  ut  emundenteam  :  post  men- 
«  ses  autem  septem  quaerere  incipient.  Et  circui- 
«  bunt  peragrantes  terram  :  cumque  viderint  os  ho- 

(a)  Penes  Rabanum educam  : Viciorius ssducam,  ad 
Vulgatffi  exemplum  praetulit. 

(6)  Iterum  Victor.  ad  Vulgatam  refizit,  de  manu 
dexlra  lua  dejiciam,  Super  montes  Jsi^ael  cades  tu,  et 


A  «  minis,  statucnt  juxta  illud  titulum,  donec  sepe- 
«  liantillud  pollinctores  in  valle  (sive  ge  nU)  mul- 
«  titudinis  Gog.  Nomen  autem  civitatis  Amona(sive 
«  Polyandrion) :  et  mundabunt  terram  (sive  munda- 
«  bitur  terra).  »  Et  haec  Judaicae  traditionis  haere- 
des,  et  discipuli  interminabiliuro  fabularum,  post 
mille  annorum  rcgnum  futura  contendunt :  interfi- 
ciendumque  Gog  principem  Ros,  Mosoch,  et  Thu- 
bal  in  fmibus  Israel ;  et  ab  oronibus  volatilibus,  et 
bcstiis  devorandum  :  et  habitatores  urbium  Israel 
septemannislignorum  usuro  nequaquam  habituros 
de  succisione  silvarum,sed  dearmis  Gog,  scutis  vi- 
delicet  et  hastis,  sagittisqueet  baculis  sive  contis: 
ipsum  autem  Gog  sepeliendum  in  valle,  quae  He- 
braice  dicitur  ge(nu),  et  nuroen  sepulcri  illius  ap- 

P  ^eWBindum  4l& 4  polyandrion  ;ubi  scilicet  multitudo 
hominuro  sit  sepulta.Septem  autero  roensibus  eum 
sepeliendum  a  domo  Israel,  ut  terra  roundetur :  [et 
inclytam  futuram  diero,quando  interfectussitGog, 
constituendosque  qui  ossa  diligenter  inquirant  et 
•  sepeliant,  quo  scilicet  nihil  in  terra  reroaneat  inse- 
pultum.  Post  menscs  autem,  sive  in  mensibus  se- 
ptem  peragrandam  tcrram  ;  ct  sicubi  os  hominis 
jaceret  perspexerint,  titulo  prope  posito  demon* 
stranduro,  ut  postea  sepeliant  illud,  qui  huic  operi 
praepositi  sunt  :  nomen  autero  civitatis  appellari 
Amona,  quae  Graece  dicitur  7roX'jvavopiov,hoc  est  mul- 
titudo  hominum  sepultorum\  et  sic  terramessemun- 
dam.  Hoc  illi  dixerint.  Nos  autero  caeptae  explana- 
tionis  sensum  tenentes,  singula  qua;  proposuimus, 
disseramus.  Rabet  Gog  et  ipse  trinitatem  suam  : 

C  RoSy  Mosoch,  et  Thubal  ;  caput,  videlicet,  et  f««i- 
ntam,  et  universa  ;  ut  nullum  &il  vitium,  quod  non 
in  Gog  possessione  consistat.  Iste  educetur  :  sive 
circumagetur,  ct  palpabitur,  sive  lactabitur :  ut 
sperans  victoriaro,occidendus  ducatur  ad  praelium. 
Et  ascendet  delateribus,  sive  denovissimis  Aqui- 
ionis,  ex  quo  exardescunt  mala  super  omnem  ter- 
ram  {Jerem»  i).Et  ab  eo  ipso  adducetur  supermon- 
tes  Israel :  quos  apostolos  et  apostolicos  viros,  at- 
que  ecclesiasticos  intclligcre  debemus,  ut  postquam 
adductus  fuerit  ad  roontes  IsraeU  tunc  percutiatar 
arcus,  qui  est  in  manu  sinistra  ejus,  et  sagittaB,qaa 
manu  tenentur  dextcra.  Et  ipse  enim  ^imitatur  ad 
inlerficiendos  eos  quos  deceperit,haberearma  asi- 
nistris  ct  dextris,pcr  bonam  etmalam  famam.Ista 

D  sagittae  sunt,  et  haec  jacula,  de  quibus  et  Psalmista 
loquitur :  Ecce  eniro  peccatores  intenderunt  ar- 
cum  :  paraverunt  sagittas  suns  in  pbaretra,  ut  sa- 
gittent  in  obscuro  rectos  corde  [Ps.  x,  2).  Qua- 
ignita  diaboli  jacula  scuto  fidci  restinguenda  sunt 
{Ephes,  vi).  Dejicietur  autem,  sive  cadet  Gog,  qni 
ascenderat  super  montes  Israel,  in  ipsis  montiboB 
cum  omni  exercitu  suo  cunctisque  agminibus ;  et 
erit  in  escam  feris,  avibus,  omnibusque  volatilibuB 

omnia  agmina  tua,  et  populi  tui  (sive  gentes)  qui  ie^ 
cum  sunt,  Et  paulo  post,  immittam  pro  emUtam. 
SufT^agatur  vero  et  subnezaS.   doctoria  expositio. 


365 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XI,  CAP.  XXXIX. 


366 


etbestiis  terr©  :  adversariis  videlicet  potestatibus,  A  i^lftj  ^^  claro  prssdicationis  lumine  :  Dabo,   inquit 


quae  juxta  viam  comedere  sementem,  et  sanguina- 
riisbestiis.  Quomodoenim  scriptum  est  de  dracone : 
Dedisti  eum  escam  populis  ^thiopum  {Ps,  lxxiii, 
U)  :  sic  decepti  quique  ab  hffireticis,  daemonum 
cibi  sunt.  Cadet  autemOog,  veiin  campi  iatitudine, 
455  vel  in  agro,  qui  cultus  est  a  Dei  agricolis.  Ne- 
que  enim  Geri  potest,  ut  Domini  verba  sint  irrita. 
Tunc  mittetur  ignis  in  Magog,  in  eos  videlicet  qui 
Gog  suscepere  doctrinam,  et  in  eos  qui  ad  simiii 
tudineminsularum  saeculi  fluctibus  verberantur,et 
putant  se  debere  esse  securos  :  ille  ignis  de  quo 
Dominus  loquitur  :  Igncm  veni  mittcre  super  ter- 
ram  :  et  quam  [A\,  quemj  volo  ut  ardeat  (Luc.  xn, 
49)  :  ut  sciant  omnes  et  intelligant  quod   ego  sim 


Gog  locum  nominalum  sepulcrum  in  Israel :  juxta 
Hebraicum,  vallem  viatorumadOriefUemmariSfqnBi 
obstupescere  facitpreetereuntes.  Gujus  sermonishic 
sensus  est :  Sepulcrum  Gog  non  erit  in  montibus, 
sed  in  depressis  vallibus,  etinoonfragosislocis,quaB 
Hebraice  appellantur  ge  (N"'^),  qu®  haeretici,  cum 
in  Occidente  sint,Orientis  loca  esse  confingunt;  ut 
decipiant  viatore8,eos  videlicet  qui  saeculum  istud 
pertranseunt,  et  non  sunt  habitatores,  sed  pere- 
grini,  dicentes  illud  propheticum :  Advena  sum 
ego,  et  peregrinus,  sicut  omnes  patres  mei  {Ps. 
XXXVIII,  12).  Quis  onim  prstereuntium,  de  quibus 
scriptum  est  :  Et  non  dixerunt  qui  prseteribant, 
benedictio  Domini  super  vos  {Ps,    cxxviii,  8),  non 


Dominus,  et  nomen  sanctum  meum  notum  fiat  in  |j  admiratur  et  obstupescit  cum  vallem  viderit  viato- 


inedio  populi  meii  qui  nequaquam  Gog  auctoritate 
seductus  est  :  neque  ultra  per  occasionem  falsi  no- 
ninis  scientiae  poliuatur  nomenmeuminhsereticis; 
et  sciant  gentes,  quse  in  circuiti  sunt,  quod  ego  sim 
Dominiis«  Quod  autem  sequitur  :  Ecce  venit,  et 
factam  est,  de  judicio  Ghristi  dicitur  :  Qui  veniens 
veniet,  et  non  tardabit  {Abac.  ii,  3).  Et  ipsa  est  dies 
poenarum  atque  vindictae,  de  qua  per  omnes  pro- 
pbetas  Jocutus  est  Dominus.  Et  egredientur  habita- 
tores  urbiumIsraeI,credentiumpopuli ;  urbesautem 
Israel  intelligimus  Ecclesias  rectce  fidei.  Etsuccen- 
dent,  et  comburent  arma,  de  quibus  et  in  alio  loco 
scriptum  e8t:Arcum  conteret,  et  confringet  arma,  et 
scuta  comburet  igni  {Ps.  xliii,10),  clypeos  et  hastas» 
arcumetsagittas,baculos  manus,  in  quibus  perver 


rum,  quae  viatoribus  vallis,  habitatoribus  mons  vi- 
detur?  Hoc  juxtaHebraicum.  Gaeterum  Septuaginta 
transtulerunt,  ;;o/yanrfnon  eorum  qui  venerint  ad 
mare ;  et  asdificabunt  in  circuituintroitum  vallis,  La- 
bor  enim  esteorum  qui  egrediuntur  de  urbibus 
Israel,  ut  nomen  introitum  et  exitumbsreticfiepra- 
vitatis  qui  venerant  ad  mare,  et  amaritudine  illius 
delectabantur,undarumquo  molibus  et  crudelitate 
naufragii,  claudant  et  circumaedificent,  et  in  vora- 
ginibus  terrse  sepeliant,  ne  ultra  exire  valeant,  et 
aliquos  sua  fraude  decipere.Ibi  ergo  sepelientGog, 
et  omnem  multitudinem  ejus,  qua  semperbaeretici 
delectantur.  Et  vocabitur  nomenvaIlisillius,inqua 
Gog  sepultusest,mtt/^2/u(^mt>  ^e^siveiroXudcvSpiovyhoo 
est,  sepulcrum  p/Mrtma?mtt/ti^tt(itni5.Etquomodo8u- 


8um  Paschacelebrabant:lanceas,sivecontos,quibus  ^  pra  diximus,  per  septemannosadversariorumarma 


lata  et  insanabilia  inferebantvulneradoctrinarum: 

clypeosque^  arcusetsagittas,dequibussupradictum 

est.  Quodque  sequitur  :et  succendenteaigniseptem 

^nnis,  de  Exodo  et  Levitico  cxponendum  est  {Exod, 

'Xu :  Levit  xxv),  in  quibus  Lege  praecipitur,  ut  sep- 

^mo  anno  remissionis^  quando  servis  Hebraeis  li- 

l>erta8  redditur,  et  debita  cuncta  solvuntur,  et   ad 

^ominos  redit  antiqua  possesio,  et  quies  terrae  tri- 

l)mtur,etomnesfrugespauperibuscondonantur,quo 

flcilicet  in  septem  annis  numero  Racrato  atque  per- 

fecio  hereticorum  armatura  dispereat,  et  ecclesia- 

stici  viri  nequaquam  ligna  succidant  de  campis  et 

regionibus,  silvisque  et  saltibus  gentium,quos  ma- 

gis  salvare  cupiunt  quam  perdere  ;  sed  de  heretico- 


succendi  :  sic  per  septem  menses   sordibus   hsere- 
ticorum  terra  mundabitur.  A  primo  enim  mense, 
quando  pascha  Domini  celebramus,  et  extermina- 
torem  ^Egypti,  agni  in  postibus  nostris  cruore, 
457  vitamus^  usque   ad    exitum   anni,   hoc  est, 
usque   ad   septimum  mensem,   quando  tabema- 
cula  figimus,  etinter  caeteras   frondes   palmarum 
quoque  ramis  protegimur :  ut  perfecta  contra  hostes 
victoria  demonstretur  :  festivitates  omnes  comple- 
mus  in  populis  :  nec  solum  magistri,  sed  et  omnis 
populus  hoc  certatim  faciet,   ut  sepeliat  Gog,   et 
terra  operiat ;  et  nequaquam   aerem  liberum  ca- 
perepermittat.  Post  necemautemetinterfectionem, 
sive  sepulcrum  Gog,  eligentur  viri  Ecclesiastici,  qui 


mm,  quos  vicerint,  clypeis,  hastis,  sagittis,  bacu-  D  hochabeant  studii,  ne  quid  in  terralsrael   maneat 


lis,  contisque  et  lanceis.  Habent  enim  et  ipsi  ad  im- 
pngnandam  Ecclesiam  Christi  tela  diversa,  quas  ab 
emditis  hominibus  igne  sancti  Spiritussuccendenda 
sant ;  sermone  456  videlicet  ecclesiastioo,  quem 
qai  habuerit,  poterit  dicere  :  Nonne  cor  nostrum 
I  ertt  ardens  in  via,  cum  aperiret  nobis  Jesus  Scri- 
ptaras  {Luc,  xxiv,  12)  ?  Nec  possumus  plenam  ha- 
bere  pacem,  et  habitationisconQdentiam,  nisi  cun- 
etamadversariorum  suppellectilcm  depraedemur :  ut 
pereant  omnia,  et  in  cinerem  concrementur;  etde- 
prsdemur  eos  qui  nos  fuerant  ante  praedati,  et  va- 
atemos  illos  quivastaveruntpriusEcclesiam.Indie 


sordium  pristinarum,  ne  quid  morticinum  :  qui 
lustrent  terram,  et  requirant  mortuos,  et  sepeliant, 
ut  videlicet  mundetur  terra  Ecclesiae.  Sin  autem 
post  septem  menses,  quando  debent  esse  cuncta 
purgata,  hi  quiterram  peragrant  atque  circumeunt^ 
in  aliquo  os  hominis,  hoc  est,  duritiam  haereticae 
pravitatis,  sive  morticinum  quid  doctrinae  pristin» 
viderint  remansisse,  ponent  juxta  illud,  siveaedifi- 
cabunt,  titulum  :  ut  postquam  notati  fuerint,  qui 
hujuscemodi  sunt :  tunc  vel  emundentur,  vel  sepe- 
liantur  cum  Gog,  et  in  tumba  [i4/.turba]  sepultur© 
illius  retrudantur,  Nomea  autem  civitatls,  v^bi  ser* 


367 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


vorum  Domini  vicioria  est,  et  jacent  adversarii,  et  A 
omnis  iniroicorum  ejus  multitudo  prostrata  est,ap- 
pellabitur  amona  sive  polyandrion :  ut  finis  om- 
nium,  restitutio  puritatis  sit.  Denique  sequitur  : 
Et  mundabunt  lerram;  haud  dubiumquinhidequi- 
bus  supra  scriptumest  \Qu3erereincipient^el circui- 
bunt  peragrantes  terram, 

(Vers.  il  seqq.)  «  Tu  ergo,  fili  hominis,  hffic 
«  dicitDominus  Deus  ;  dic  omni  volucri(  et  univer- 
<(  sis  avibus,  cuntisque  bestiis  agri  (sive  campi)  : 
«  Gonvenite  et  properate  :  concurrite  undique 
«  (siveper  circuitum)advictimammeam  quam  ego 
«  immolavi  [Fu/^.  immolo]vocis,victimamgrandem 
«  supermontes  [Fu^.montemJIsrael,  ut  comedatis 
«  carncm,  et  bibatis  sauguinem.  Garnes  fortium 
«  (sive  gigantium)  comedetis,  etsanguinemprinci-  n 
c  pum  terrsB  bibetis  :  arietum,  agnorum,  et  hirco- 
«  rum,rtaurorumqne  altiliumetpinguiumomnium. 
«  Et  comedetis  adipem  insaturitate.etbibetissan- 
«  guinem  in  ebrietate,  dc  victima  quam  ego  immo- 
u  lavi[Ftt/^.  immolabo]  vobis.  Et  saturabimini  su- 
«  per  mensam  meam  de  equo,  et  de  equite  forti 
«  (sive  gigante) :  et  de  universis  viris  458  bellato- 
«  ribus,  ait  Dominus  Deus.  Et  ponam  (sive  dabo) 
«  gloriam  meam  in  gentibus  (sive  in  vobis) :  et  vi- 
«  debunt  omnes  gentes  judicium  meum  quod  fece- 
«  rim,  et  manum  meam  quam  posuerim  (sive  in- 
u  duxerim,  super  eos.  Etscientdomuslsrael,  quia 
•  ego  sum  Dominus  Deus  eorum  a  die  illa  et  dein- 
«  ceps.  Etscient  omnes  [Vulg,  tacet  omnes]  gentes 
«  quoniam(a)propter  iniquitates  suas  capta  sit  domus 
«  Israel,  eo  quod  reliquerunt  me,  et  absconde-  C 
«  rim  (sive  averterim)  faciom  meam  ab  eis,  et  tra- 
<  diderim  eos  in  manus  hostium  (sive  inimicorum 
«  eorum)  et  ceciderintin  gladio  universi.  Juxtaim- 
«  munditias  eorum  et  scelera  (sive  iniquitates)  eo- 
«  rum  feci  eis,  ot  abscondi  (sive  averti)  faciem 
«  meam  ab  iilis.  Propterea  hasc  dicit  Dominus 
«  Deus  :Nunc  reducamcaptivitatemJacob,etmise- 
«  rebor  omni  domui  Israel :  et  assumamzelumpro 
«  nomine  meo  sancto,  et  portabunt  confusionem 
«  (sive  ignominiam)  suam,  et  omnem  pr(cvaricatio- 
«  nem,  qua  prsvaricati  suntin  me,  cum  habitave- 
«  rint  in  terra  sua  confidenter  (sive  in  pace),  nemi- 
«  nem  formidantes,  et  reduxero  eosdepopulis  (sive 
«  gentibus)  ;  et  congregavero  de  terris  inimicorum 
«  suorum  (sive  de  regionibus  gcntium),  et  sanctifi-  j^ 
«  catus  fucro  ineisinoculis(siveinconspectu)gen- 
«  tium  plurimarum.  Etscient,  quia  egosumDomi- 
«  nus  Deuseorum,cum[Fw/gf.eoquod]tran8tulerim 
«  eos  in  nationes  )sive  cum  apparuero  eis  ingenti- 
«  bus  :  et  congregavero  [Fu/flf.  ccngregaverim]eos 
«  super  terram  suam,  et  non  dereliquerim  quem- 
0  quam  ex  eis  ibi.  Et  non  abscondam  (sive  avertam) 
«  ultra  faciem  meam  ab  eis,  eoquodefTuderimspi- 
n  ritum  (sive  furorem)meumsuperomnemdomum 
«  Israel,  ait  Dominus  Deus.  »  Hoc  quod  transtuli- 


mus  jiixta  HebriBOS,  et  congregabo  eos  super  terram 
suamy  et  non  derelinquam  quemquam  ex  eis  ibi,  in 
LXX  non  habetur.  Rursumque,quod  juxtaHebrffios 
pro  benedictione  in  ultimo  ponit^r,  eo  quod  effude- 
rim  spirilum  meum,  LXX  transtulerunt,  furorem^ 
qui  ad  iram  pertinet,  proeserlim  quod  in  Hebraso 
RUHi  (^iun)  positum  sit :  quod  proprie  sonat^pm- 
tum  meum  et  nequaqnam /urar^meum.  Omniaaa- 
tem  usque  ad  eum  locum,  in  quo  succedit  templi 
fcdificatio,  hi  quos  supra  diximus  Judaeos,  et  nos- 
tros  Judaizantes  ad  ultimumtempu8referunt:qaod 
carnibus  Gog  cnnctique  ejus  exercitus,  quasi  pin- 
guissimis  hostiis  volucres  bestiffique  459  saturan- 
d(B  sint  :  et  restitualur  Israel  in  pristinum  statumi 
et  nequaquam  ultra  a  gentibus  expugnetur,  sed  ef- 
fundat  spiritum  suum  super  eos  Deus,  ut  babitent 
in  terra  sua  :  non  omnesgentes,  sedpropriedomus 
Israel.  Nos  au\em  cocptam  tropologiam  sequentes, 
hoc  dicemus,  quodomnesvolucresetuniversasbes- 
tias  convocet  Dominus,  ut  tradat  eis  hxreticorum 
principes,  quasi  pinguissimas  hostias  devorandos. 
Yolucres  autem  et  bestise,  vel  propter  celeritatem 
in  omnia  discurrendi,  vel  propter  feritatem  et  cru- 
delitatem  appellantur,  quibus  traduntur  adversarii 
in  interilum  carnis,utspiritussalvusflat,et  discant 
non  blasphemare  (/  Tim,  i).  Gomedent  aatem  g^n- 
dem  et  pinguissimam  victimam ;  non alibi,  sed super 
montes  Israel,  quos  prophetas  et  apostolos,et  sanc- 
tos  viros  intelligere  debcmus.  In  illis  enim  contra- 
riorumdogmatum  magistri  corruunt,  etab  ipsisper- 
eunt  vulnerati,  super  quos  ffidificatur  Ecclesia :  et 
ut  verius  dicam  super  montium  montem,  de  quo 
Isaias  loquitur  et  Micheas  :  Venite  ascendamus  in 
montem  Domini,etin  domum  Dei  Jacob,  et  annun- 
tiabit  nobis  vias  suas  (Isa,  ii,  3;  Mich,  iv,  2).  Ists 
autem  aves  et  istas  bestias  celeres  atque  crudeles 
comedent  carnes  etbibent  sanguinem,  qus  regnum 
Dei  possidere  non  possunt :  carnes  fortium,  sive 
gigantium,  qui  contra  Dei  scientiam  rebellabant.et 
sanguinemprincipium,  non  cgbH,  sed  terr»  bibent, 
quicuncta  terrena  sapuerunt :  sanguinemarietum, 
et  agnorum,  ethircorum,  sive  juxta  Septuaginta, 
arictum  vitulorum,  et  bircorum,  ut  tria  signiiicent 
animantia,  qus  inDeiviclimisimmolantur.  Imitan- 
tur  enimet  hadreticiecclesiasticammansuetudinem, 
sed  obiatio  eorum  non  in  Deicultum,  sed  in  daemo- 
num  cibum  proficit,  qua;  est  pinguissima  hostiaeo- 
rum,et  quasi  adipo  saturantur,etbibuntsangainem 
deceptorum  usque  in  ebrietatcrr..  Ilanc  autem  vio- 
timam  Deus  imroolat  per  ecclesiasticos  viros,  nt 
roultitudine  deceptorum  saturentur  convivs  pessi- 
mi,  et  bibant  usque  ad  vomitum  et  ebrietatem. 
Quando  videris  sanctos  viros,  et  Scripturis  divinia 
eruditos  truncareequos  haereticorumetascensores, 
de  quibus  scriptum  cst  :Equumetascensorempro- 
jccit  in  mare  {Exod,  xv.  'I),  et  omnes  rebelles 
et  gigantes   suo   mucrone   concidere,    et     cuno- 


{a)  Isthffic  LXX  lectio  est,  Siac  xst;  dfxapTCoK;  auxcjv,  Hebrffius  vero  in  iniquitate  sua  habet :  quarehaobi 
textum  recepta;  illam  de  more  Viotorius  eliminat. 


GOMMENTARIORUM  IN  EZBCHIELEM  LIB.  XII,  CAP.  XL. 


870 


torum  4M  bellatorum  falsi  nominis  scienti»  san-  A 
guinem  fundere  :tunc  scito  mensam  Domini  pr»pa- 
ratam,  ut  ponat  gloriam  suam  in  cunctis  gentibus, 
qus  illius  credunt  nomini,  et  intelligant  Ecclesiae 
Banctorum  illius  judicium,  quod  fecerint  super  ad- 
versarios,  et  manum  fortem  qua  eos  percusserit :  et 
sciant  domus  Israel  atque  cognoscant,  quod  ipse  sit 
Dominus  Deus  eorum,  qui  locutus  est :  Ego  sum  Do- 
minus  Deus  vester,  a  die  victoriae  Domini  usque  in 
perpetuum :  et  recogitent  idcirco  captam  esse  quon- 
dam  ab  hiereticis  domum  Israel,  et  in  toto  perver- 
Borum  dogmatum  orbe  dispersam,  quod  reliquerint 
eum,  qui  parumper  abscondit,  sive  avertit  faciem 
saam  ab  eis,  et  tradiderit  eos  in  manu  haere- 
iicoram,  et  ceciderunt  illorum  mucrone  oonfossi, 
propter  immunditias  et  iniquitates  suas  :  qu»  |. 
eausa  exstitit,  ut  absconderet  et  averteret  fa- 
ciem  suam  ab  eis.  Expositis  autem  rationibus, 
Becundum  illud  quod  scriptum  est  :  Oportet  et  hs- 
reses  esse,  ut  probati  quique  manifesti  fiant 
(i  Cor,  xi>  19),  captivitas  Israel,  videiicet  Ec- 
elesis,  in  qua  habitant  cernentes  Deum  :  nuncpol- 
licetur,  qood  reducat  in  Ecclesiam  captivitatem 
Jacob^qoiJudaicum  populumsupplantarat,etpostea 
hsreticorum  fraudidus  supplantatus  est :  et  mise- 
reatur  omDidomui  Israel,  non  juxta  carnem,  sed 
joxta  spiritum.  Et  assuman,inquit,zelummeum  pro 
nominesanctomeo^quod  blasphemabatur  in  genti- 
bospropterhaereticos:  utpostquameos  liberaverim, 
erabescant  et  con  fundantur,  quare  fide  Ecclesia- 
stica  derelLCta,pr9varicatisintinme.  Confundantur 
aotem  et  erubescant  valde  velociter,  cum  habitave-  C 
rint  in  ierrasua,  terramitium,  terraque  sanctorum, 


ethabitaverint  confldenterySivein  pace,  nequaquam 
hficreticorum  insidias  formidantes  (Psal.  vi).  Tunc 
reducentur  de  popuIiB»  ot  congregabuntnr  de  terris 
inimicorum  suorum  in  terramsuam,  et  sanctificabi- 
tur  Dominus  in  eis  in  conspectu  gentium  plurima- 
rum,  qua3  et  ipsae  creditur»  sunt  Domino :  finisque 
sit beatitudinis,  scire  atque cognoscere,quod  ipse  sit 
Dominus  Deus  eorum  :  eo  quod  apparuerit  eis  in 
gentibus,sive  transtulerit  eos  de  nationibu8,et  con- 
gregaverit  super  terram  suam,  terram  Jud8Bam,ter- 
ram  confessionis,terram  mitium,  terramque  461 
viventium,  et  ne  unum  quidem  reliquerit  hsretics 
pravitati  :  et  ultra  non  abscondat  faciem  suam  ab 
eis,  nec  aversetur  illos,  eo  quod  effuderit  spiritum 
gratiae  sus,  de  quo  et  Joel  propheta  loquitur  :  In 
novissimis  diebus  effundam  de  spiritu  meo  super om- 
nem  carnem  (JoeU  ii^  28)  :e£fuderitautemsuperom- 
nem  domum  Israel.  Sinautem  pro  spiWtiiJuxtaLXX, 
furorem  Iegerimus,qui  in  Hebraico  non  habetqr,  sic 
sentiendum  est,  quod  ultra  non  tfbscondat  faoiem 
suam  ab  eis«  in  quos  furorem  suum  ante  effuderat. 
Hucusque  in  Ezechiel  prophetam,  Deo,  ut  optamus 
et  credimus,  auxiliante  et  469  aperiente  os  no- 
8trum,locuti  sumus :  non  aliorum,  siqui  scripserunt, 
vel  deinceps,si  scripturi  sunt,sententiam  destruentes 
sed  asserentes  qualiacumque  sunt  nostra.  In  aedifi- 
catione  autem  tempIi,etordine  sacerdotum,terraque 
sanctse  divisione  et  flumine  egredientedetempio,  et 
de  arboribus  ex  utraque  ripa  semper  virentibus,  et 
per  singulos  menses  afferentibus  fructum,  et  reliquis 
quae  usque  ad  finem  prophetico  volumine  continen- 
tur,  aperteimperitiamconfitemur:meIiu8  arbitran- 
tes  interim  nihil,  quam  parum  dicere. 


LIBER  DUODECIMUS. 


Trepidationem  meam   in  explanatione    templi 

Hzechieli  immo  tacendi  perseverantiam,  tuce,  filia 

J5D8tochiDm,preces  et  Domini  promissa  superarunt, 

dicentis:  Petite,et  accipietis  :  quaerite,  et  invenietis, 

^olsate,  et  aperietur  vobis  [MaU,  vii,  7).  Et  qua  nos 

^^aLCusatione  usi  sumus,  ut  in  calce  anterioris  volu- 

ttinis  dioeremus^  melius   est  nihil,  quam  parum 

dicere  ;  tu  eam  vertisti  in  contrarium,   ut  referre 

poXes  saltem  parum,  quam  nihil   dicere  :   quia  in 

«Itero  voluntas  prompta,  in  altero  totius  operis  de- 

.iperatio  est  :  naturamque  hojusceraodi  iiominum  ^ 

me  commemoras,  ut  non  tantam  gratiam  habeant 

pro  his  que  tribueris,  quantum  dolorem  super  his, 

j|De  negaveris.  Minore  enim  studio  virtutes  lauda- 

iDDSyquam  vitia  reprehendimus :  et  quamvis  pulchra 

RDt  corpora,  uniuspravitate  acdeformitatemembri 

iasigniora  finnt.  Obsequar  igitur  voluntati  tuae,  et 

flante  Spiritu  sancto,  vela  suspendam,  ignorans  ad 

qam  lim  littora  perventurus,  et  cum  hoc  eodem 

propheta  clamitans,  Aquatuorventisveni,  spiritus; 

fastidioeoque  iectori,  immo  animo  perdueili  nostra 


lecturo,  illud  in  explanatione  templi  tota  libertate 
denuntio,  ut  si  veritatem  desiderat,  qusrat  eam  ab 
aliis.  Nos  autem  ea^qusB  in  operedifncillimopossu- 
•mus  suspicari,  simpliciter  confitemur  atque  dicta- 
mus,  gratias  acturi  Domino,  si  non  in  omnibus, 
quod  impossibile  est,sed  in  plerisque  nobis  aperue- 
rit  forea  scienti(e.  Prima  enim*,  ut  aitsublimis  ora- 
tor.  <(  Qusque  sectanti,  bonestum  est  etiam  in  se- 
cundis  tertiisve  consistere.  » 

(CAP.  LX.  —  Vers.  1  seqq.)  «  In  vicesimo  et 
«  quinto  anno  tranamigrationis  nostrfiB  (sive  captivi- 
«  tatis)  in  exordio  anni(siveinprimo  mense^decima 
«  mensiSy  quarto  decimo  anno  postquam  percussa 
«  (sive  capta)  est  civitas  :  in  ipsa  hac  die  (sive  in  die 
«  illa)  facta  est  super  me  manus  Domini,et  addux}t 
«  me  illuc.  In  visionibus  (sive  in  visione)  Dei,  ad- 
«  duxit  46Jt  me  in  terram  Israel,  et  dimisit  (sive 
«  posuit)  me  super  montem  excelsum  nimis,  super 
«  quem  erat  quasi  ffidificium  civitatis,  vergentis  ad 
(c  Austrum  (sive  e  regionej.  Et  introduxit  me  illoo : 


874 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


372 


<(  Et  ecce  vir,  cujus  erat  species  quasi  species^asris  A  civitas  (III  Esdr,  v),  juxta  mysticosintellectus  qua- 


«  (sive  aeris  splendentis) ;  et  funiculus  lineus  (sive 
«  caementariorum)  in  roanu  ejus,  et  calamus  men- 
«  suras  in  manu  ejus.  Stabat  autem  in  porta  :  et 
«  locutus  est  ad  me  idem  vir  :  Fili  bominis,  yide 
■  oculis  tuis,  et  auribus  tuis  audi :  et  ponecortuum 
«  in  omnia,  qu ae  ego  ostendam  tibi  (sive  pone  in  cor 
«  tuum  omnia,  quae  ostendero  tibi)  :  quia  ut  osten- 
•  dantur'tibi  adductus  (sive  ingressus)  es  huc:  et 
«  annuntia  (sive  monstrabis)  omnia,  quae  lu  vides 
«  domui  Israel.  »  8i  quinto  anno  captivitatis,  sive 
transmigrationis  regis  Joachin^  in  quarto  mense,in 
quinta  mensis  aperti  sunt  coeli  Ezechiel  prophetae, 
juxta  fluvium  Chobar,  et  vidit  visiones  Dei,  nunc 
autem  dicitur,  quod  in  vicesimo   et  quinto    anno 


tuordecim  significat  generationes:  quibuscompletis 
aDavid  usque  ad  nativitatem  Ghristi,urbisrestituti9 
promittitur  abeo,  dequo  scriptum  est :  Ipseaedifi- 
cabit  civitatem  meam,  et  captivitatem  populi  mei 
rcducet  [Isa.  xlv,  13).Etiterum:  Venit  ut  praedicaret 
captivis  remissionem,  et  c(Bcis  visum  :  dicens  his 
qui  erant  in  vinculis,  exite,  et  qui  erant  in  tenebris, 
revelamini  (/Mrf.,  Lxi,  4).  Fit  autem  super  eum 
manus  Domini,ut  juxta  carnem  in  Babylone  positus, 
in  spiritu  ad  terram  veniret  Israel  :  et  nequaquam 
in  visione,  sed  in  visionibus  Dei  poneretur  super 
montem  exoelsum  nimis,  de  quo  Isaias  et  Michaeas 
vaticinantur:  Venite,ascendamusin  montem  Domini 
ad  domum  Dei  Jacob  (Isa.  ii,  3  ;  Mich  iv,   2).    Qui 


transmigrationisejusdem(a)/^cA(mttci?inexordioanni  n  mons  excelsusestnimis^adcomparationemmoniium 
decima  mensis  facta  sit  supereummanus  Domini,      caeterorum,  de  quibus  propheta  testatiir,  dicens  : 

Levavi  ooulos  meos  inmontes,undevenietauxilium 


adductusquein  terram  Israel,et  positus  super  mon- 
tem  excelsum  nimis,  ut  videret  aediflcium  civitatis 
vergentis  ad  Au8trum,nulli  dubium  est,quin  decem 
et  novemannis,novemquemensibus  etquinque  die- 
buB  annivicesimi  completis,  omnis  illius  prophetia 
oontexta  sil.  Quod  si  juxtaTheodotionem,qui  in  eo 
loco  ubi  nos  posuimus,  inexordio  owr»,  interpreta- 
tus  est,  in  novo  anno,  decima  mensis  (novus  autem 
annus  apud  Hebraeos  vocatur  mensis  septimus,qui 
apud  eos  habet  vocabulum  tiiesri  (^nll),ut  Kalen- 
dis  mensis  septimi,  sit  tubarum  clangor^  et  decima 
dies  ejusdem  mensis,  dies  jejeunii  et  placationis  ; 
quinta  decima  veroquando  totus  lunaeorbisexpletur 
dies  scenopegiarum)datur  inte11igi,quoddecimadie 


mihi(P5.  cxx,  l).Et  in  alio  loco :  roontes  in  circuitu 
ejus,  et  Dominus  in  circuitu  populi  sui(P5.cxxiv,2). 
Dequo  et  Isaisedicitur :  Inmontemexcelsum  ascende 
tii,qui  evangelizasSion(/5a.xL,9).Super  hunc  mon- 
tem  ostenditur  aedificium  civitatis,juxta  LXX  et  Aqui- 
lam,e  regione,et  ex  adverso  Aquilonis,  unde  ad  ter- 
ram  Israel  propheta  veniebat ;  juxta  Theodotionem 
vero  et  Symmachum,vergentis  ad  Austrum,ubi  ple- 
numlumen  est,  etsol  justitiae  in  summo  ccsirvertice 
positus.  Unde  et  in  Cantico  dicitur  Gantioorum  :  Ex- 
surge,Aquilo,et  veni,Auster,perflahortummeum,et 
fluent  aromata  illius(Can/.iv,  16).  Fugatur  enim  de 
horto  Domini  Aquilo  ventusdurissimus,ne  refrigere- 


placationis  Dominicae  monstratum  fuerat  Ezechieli  ^  tur  465  dilectionis   calor,  floresque   marceacant. 


©dificium  civitatis.Et  quomodo   restitutionem  po- 

puli,  immo  vivificationem  in  ossibuscampi  sub  re- 

surrectionis  imagine  demonstravit;  sic  nunc  instau- 

rationem  urbis  quae  Babylonio  fuerat   ante  annos 

quatuordecim  igne  deleta,    sub   descriptione  ejus 

Dominus  pollicetur,utsicutcaptivitatemet  eversio- 

nem,  ollae  succensae  a  facie  Aquilonis  monstraverat 

typus,et  prophetiae  veritas  opere  comprobata  est  : 

ita  ex  praeteritorum  fide,futurdeaedificationisveritas 

vaticinio  probaretur.  464  Nec  hoc  de  illo  tempore 

dicitur,  quod  quidam  imperiti   Judaeorum  volunt, 

quando  sub  Zorobabel  et  sub  Jesu,   filio  Josedec, 

sacerdote  magno,  templum  exstructum  est,prophe- 

tantibus  Aggaeo  et  Zacharia.  Hoc  enim   templum 


Quandoautemdicitur :  Quasi  aedificium  civitatis,oon 
vere  civitas,  sed  civitatis  similitudo  monstratur  de 
qua  scriptum  est :  Gloriosa  dicta  sunt  de  te,  civitas 
Dei  [Ps,  Lxxxvi,  2) :  quae  est  Jerusalem  aedifioata  ut 
civitas,  cujus  participatioejusin  idipsum,  etinqua 
magnus  Dnminus  et  laudabilisnimis,in  civitate  Dei 
nostri,  in  monte  sancto  ejus  (Ps.  xlvii).  Bt  in  tur- 
ribus  civitatis  istius  Deuscognoscitur,quandosusci- 
piet  eam.  Dequaetalibi :  Fluminisimpetuslaetificat 
civitatem  Dei  (Ps  xlv,  4).  Et  :  non  potest  abscondi 
civitas  super  montem  posita  (Matt.  v,  14),  quae  lo- 
quitur  in  Isaia  :  Ego  civitas  firma  civitas  quae  op- 
pugnatur  (i*a.  xxui).  Nondixit  quae  expugnatur,8ed 
oppugnatur  :  quae  aedificata  est  super   petram,   et 


quod  nuno  describitur,  et  ordo  sacerdotii,terraeque  {)  nulla  tempestate  concutitur.  Sequitur:  Etintroduxit  ^ 


divisio  et  fertilitas,  multo  augustius  est,quam  fuit 
quod  Salomon  exstruxerat.  IUud  autem  quod  aedifi- 
catum  est  sub  Zorobobel,in  tantum  parvum  erat,et 
prioris  comparatione  nihili  :  ut  qui  prius  templum 
viderant,  et  postea  hoc  a8piciebant,ejularent,dolo- 
remque  suum  lacrymis  testarentur,  et  multo  major 
esset  clamorululantium,  quam  clangor  tubarum. 
Lege  Ezrae  librum.  Porro  quod  additur,  quarto 
deoimo  anno  postquam  percussa   (sive  capta)  est 

(a)  Editi  pro  nomine  Jechonise,  retinent  Joachim; 
sed  binomius  fuit  iste  yoa(;/itm,  quem  principes  Na- 
buchodonosor  captivum  duxerunt  in  Babylonem. 


me  illuc,  subauditur,  manus  Dei.  Illuc  autem,  hoc 
est  quasi  ad  aedificium  civitatis,  ut  mihi  cuncta  qua 
erant  intrinsecus  demonstraret.  Et  ecce^inquit,  vi^ 
cujus  erat  species  sive  visio,  quasi  species  aeris  fW- 
gentis.illevidelicet,de  quo  scriptum  est  :  Eoce  vir 
Oriens  nomen  ejus  (Zach.  vi,  12).   Habebat   autem 
speciem  nequaquam  electri,  ut  in  principio  hvgus 
voluminis  dicitur,  nequeaccinctuseratzonaaurea, 
ut  in  Joannis  Apocalypsi  continetur  (Apoc.  i)  :    sed 

Caveant  ergo  lectores  vitia  scriptorum,  (jui  pro  Je- 
choniay  saepius  scribunt  Joachim,  et  editi   Joakim, 

MART. 


873 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  Xtl,  CAP.  XL. 


874 


habebat  speciem  juxta  Hebraicum  quasi  aeris.  Hffic  \ 

enim  materia  cunctis  metallis  vocalior  est,  et  tin- 

nitu  longe  resonat.  Unde  et  in  Daniel,  in    imagine 

quae  erat  ex  auro,  argento,  aere,  ferroque  compacta, 

regnum  Alexandri  atque  Graecorum  in  aeris  simili- 

tudine  demonstratur  (Dame/.  ii) ;  ut  Graeca^  linguae 

eloquenlia  signaretur  :  per  quam  manifestum   est, 

adhuc  eos  indigere  doctrina,  qui  templi  spiritualiter 

aedificandi  necdum  plene  novere  mysteria.  Funicu- 

lus  quoque  erat   lineus,    sive   caementariorum  in 

znaDu  ejus,de  quo  in  Zacharia  scriplum  csi{Zach.  ii). 

quod  funiculum  habuerit  geometricum,  utlatitudi- 

nem  et  longitudinem  urbis  metiretur.  G^ementario- 

rum  autem,  vel  angelorum  qui  Dei  imperio  mini- 

strabant,  vel  Moysi,et  omnium  prophetarum,  atque 

apostolorum,  qui  aedificant  civitatem  Dei,  et  adjuto-  p 

res  vel  ministri  sunt  Dominico;  voluntatis.  Unde  et 

Paulus  apostolus  loquebatur  :  Dei  agricultura,  Dei 

cdificatio  sumus  (l  Cor.  iii,  9).   Quodque  sequitur  : 

466  Et  calamus   mensura;   in  manu   ejus,  desi- 

gnat  gratiam  prophetalem,   de  qua  scriptum   est 

in  quadragesimo  quarto  psalmo  :  Lingua  mea  cala- 

mus  scribaB,  velocitur  scribentis  (Psal.  xliv,  2).  Et 

de  Joanne  propheta  atque  baptista :  Quid  existis  in 

desertum  videre,  calamum  vento  (a)  agitari  {Matt, 

XI,  7)  ?  Quem  calamum  imitari  cupiunt,  qui  scriben- 

tes  scribunt  iniquilatem,  et  quibus  imprecatur  pro- 

pheta :  Increpa  feras  calami  {Ps.  lxvii,  3^).  Stabat 

autem  in  porta  ;  quia  per  ipsum  ad  Patrem  ingrf3di- 

mur,  et  sine  ipso  civitatem  Dei  inlrare  non  pDssu- 

mus,  ut  dignos  suscipiat,  indignos  abjiciat.  Inporta 

quoque  judicium  est.  Unde  et  propheta  dicit:  Ode-  C 

runt  arguentes  in  porta  {Isa.  xxiv,  24).  Et   in   alio 

loco  :Non  confundetur  cumloqueturinimicis  suis  in 

porta  {Ps.  cxxvi,  5).  Hic  virlocutus  est  ad  prophe- 

^tam,  incujus  manu  erat  funiculus,  et   cujus  crat 

species  quasi  a^ris,  et  qui  calamum  tenebat  manu. 

Xocntusest  ad  Ezechielem  verus  archilectus^quem 

imitabatur  et  Paulus  apostolus,  dicens  :  Quasi  sa- 

^iens  architectus  fundamentum  posui  (/  Cor.iii,10). 

Sapientem  autem  vocat  architectum,  ad  distinctio- 

nem  illius  qui  stultus  est,  et  in  Zacharia  pastor  in- 

sipieDs  appellatur  ;  locutus  est  autem  quaesequun- 

tur :  Fili  hominis,  vide  oculis  tuis,  et  auribus  tuis 

Budi  [Zach,  xi) :  non  o<;uIis  carnis,  sedspiritus  ;  nec 

aaribus  corporis,sed  anima^.  Levate,  inquit,  oculos 

vestroSy  et  videte,  quia  messes  jam  albae   sunt  ad  ]) 

metendnm  (Joan.  iv,  35).  Et :  Qui  habet  aures  au- 

dieQdi,  audiat  {Luc,  viii,  8).  Videtur  autem  aedifica- 

tio  eivitatis,et  auditur  ordocajremoniarum  et  sacer- 

dotam,  terrajque  descriptio.  Nec  sufficit  praecepisse 

nt  cemeret  oculis,  et  audiret  auribus  ;  sed  adjecit: 

Et  pone  cor  tuum  in  omnia  ;  8ive,et  pone  in  corde 

taoomniaquo;  ego  ostendam  tibi.  Nihilenimprod- 

ot  vidisse  et  audisse,  nisi  ea  qusviderisetaudieris, 

inmemoriffi  reposueris thesauros.Quando  autem  di- 

cit,omniaquaeegoo8tendamtibi,intentumfacitaudi- 


rem,  facit  et  cordis  oculis  praeparatum,  ut  memori- 
ter  teneat  quae  sibi  ostendenda  sunt,  quia  ut  omnia 
ostendanturtibi,adductus  es  huc.Quo  dicto  ostendit 
specialiternihil  theoriaetscientiaduIcius,quain  pro- 
pheta  desiderat,dicens  :Unam  petivi  a  Domino,hanc 
requiram,  ut  inhabitem  in  domo  Domini  per  omnes 
dies  vitae  meae.  Utvideam  voluptatem  Domini,  et 
visitem  467  templum  ejus  (Psal.  xxvi,  4,  5).  Unde 
jungit,  et  loquitur  :  Domine,  dilexi  decorem  domus 
tuae,  ct  locum  habitationis  gloriae  tuae.  Annuntia, 
inquit,  omnia  quae  tu  vldes  domui  Israel,  utqui  per 
se  videre  non  possunt,  per  te  discant,  quae  tibi  a 
Dominodemonstrantur.Domui  autem  Israelbis  qui 
mente  conspiciunt  Deum,  de  quibus  erat  et  Natha- 
naci,  qui  Ghristum  studiosissime  requirebat,  et 
meruit  audire  :  Ecce  verus  Israelita,  in  quo  dolus 
non  est  (Joan,  i,  47). 

(Vers.  5  seqq.) «  Et  ecce  murus  forinsecus  incir- 
«  cuitu  domus  undique,  et  in  manu  viri  calamus 
«  mensurae  sex  cubitorum  et  palmo,  ei  mensus  est 
«  latitudinem  a^dificii  calamo  uno,  altitudinem  quo- 
«  que  calamo  uno.Et  venit  ad  portam  quae  respicie- 
«  bat  viam  Orientalem,  et  ascendit  per  gradus  ejus, 
«  et  mensus  est  limen  portae  calamo  uno  latitudi- 
«  nem,  id  est,  limen  unumcalamo  uno  in  latitudine^ 
«  etthalamum  uno  calamo  inIongum,et  uno  calamo 
«  in  latum,  ei  inter  thalamos  quinque  cubitos,  et 
«  limen  portae  juxta  vestibulum  portas  intrinsecus 
«  calamo  uno.  Et  mensus  est  vestibulum  portsB  octo 
«  cubitorum,et  frontem  ejus  duobus  cubitis:  vesti- 
«  bulum  autem  portaeerat  intrinsecus.Porro  thalami 
«  portae  ad  viam  Orientalem,  tres  hinc  ettresinde, 
«  mensura  una  trium,  et  mensurauna  frontium  ex 
«  utraque  parte.  Et  mensus  est  latitudinem  liminis 
«  portaj  decem  cubitorum,  et  longitudinem  portaB 
«  tredecimcubitorum.  Etmarginem  antethalamos 
t  cubiti  unius,  et  cubitus  unus  finis  utrinque  :  tha- 
«  lami  autem  sex  cubitorum  eranthinc,  etinde.  Et 
tf  mensusest  portam  atecto  thalamiusquead  tectum 
«  ejus,  latitudinem  viginti  et  quinque  cubitorum, 
«  ostium  contra  ostium.  LXX  :  Et  ecce  murus 
«  extra  domum  per  gyrum,  et  in  manu  viri 
«  calamus  mensurae  cubitorum  sex,   et   palasstes, 

•  et  murum  mensus  est,  latitudinem  aequalem 
«  calamo,  et  altitudinem  ejus  mensurae.  Et  in- 
«  gressus  est  portam,  qus  respiciebat  Orientemy 
«  septem  gradibus,  et  mensus  est  thec  -r  sex  hinc,et 
«  sex  inde  *  aelam  portae  aequalem  calamo  longitu- 
«  dine,  et  aequalem  calamo  in  iatitudine,  et  aelam  in 
«  medio  theclath  cubitorum  sex,  et  thee  secundum 
«  aequalem  calamo  in  latitudine,  et  aequalem  calamo 
« inlongitudine,etaelamcubitorumquinque.  Etthee 
«tertiumsequalemcalamoinlatiludinetrium^etaBqu- 
«  alem  calamo  in  longitudine  trium  ,et  aelam  portae  qui 
«  juxta  a)Iam  portae  octo  cubitorum,et  aelam  duorum 

•  cubitorum,etffilamportnBinintresecu8,etf/i^^porta9 
«e456regione,tre8hinc,ettresinde,etmensarauna 


(a)  Victorius  agitatum  ez  Graeco  praesertim  textU)9aXeu6(i.evov. 


378 


S.  EDSEBII  HIERONYMI 


3ie 


(( triumrmensuraunaselam  hincetinde.  Mensus  est  A 
»  latitudinem  introitus  portae  decem  cubitorum,^et 
«  latitudinem  portae  cubitorum  tredecim,  et  cubitus 
«  unuB  redigebaturin  conspectu  theeri  cubiti  unius, 
«  et  oubiti  unius  terminus  hinc  inde,  et //i^e  cubito- 
«  rum  sex  hinc,et  cubitorum  sexinde.Et  mensus  est 
«  portam  a  muro  thee yiiaciue  ad  parietem  thee,\aiit\i- 
«  dinem  viginti quinque  cubitorum.Heec porta contra 
«  portam.  »  Dum  essem  Romae  puer,  et  liberalibus 
studiis  erudirer,solebam  cum  caeterisejusdemaetatis 
et  propositi,diebusDominicissepuicra  apostolorum 
et  martyrum  cirouire;  crebroquecryptas  ingredi,quaB 
in  terriirum  profunda  defossaB,ex  utraque  parte  in- 
gredientium  perparietes  habentcorpora  sepultorum 
et  ita  obscura  sunt  omnia,  ut  propemodum  illud 
propheticum  compleatur :  Descendant  ad  infernum  jj 
viventes  (P5.LIV.  16) :  et  raro  desuperlumenadmis- 
sum,  horrorem  temperet  tenebrarum^  ut  non  tam 
fenestram,  quam  foramen  demissi  luminis  putes : 
rursumque  pedetentim  acceditur,  et  caeca  nocte 
circumdatis  illud  Virgilianum  proponitur  {^neid, 
lib.  11)  : 

Horror  ubique  animos,  simul  ipsa  silentia  terrent. 

Hoc  mihi  dictum  sit,  ut  prudens  lector  intelligat, 
quam  habeam  sententiamsuperexplanationetempli 
Dei  in  Ezechiel,  de  quo  scrlptum  est :  Nubes  et  ca- 
ligo  sub  pedibus  ejus  (Ps.  xcvi,  2).  Et  rursum :  Te- 
nebraelatibulum  ejus  (P&  xvii,  12):  UndeetMoyses 
nubem  ingressus  est  et  caliginem,  ut  possetDomini 
mysteriacontemplari,  quae  populus  longe  positus,et 
deorsum  manens,  videre  non  poterat  (Exod.-xxiv  et  ^ 
xxxiv).  Denique  post  quadraginta  dies,vultum  Moysi 
vulgus  ignobile^caligantibus  oculis,non  videbat,quia 
glorificata  erat,  sive  ut  in  Hebraico  continetur,  cor- 
nuta  facies  Moysi.  Ita  et  mihi  legenti^descriptionem 
templimystici  (quod  Judaeisecundumlitteramin  ad- 
ventu  Ghristi  sui,  quemnosesseAntichristum  com- 
probamus,'putant  aediOcandum,  et  nos  ad  Ghristi 
referimus  Ecclesiam,et  quotidie  in  sanctis  ejusaedi- 
ficari  cernimus)  accidit,  ubicumque  oculus  cordis 
aperitur,  et  me  aliquid  videre  aestimavero  et 
tenere  sponsum,  et  gaudens  dixero :  Inveni 
quem  quaesivit  anima  mea,  tenebo  eum,  et  non 
dimittam^eum  {Cant.  iii,  4) ;  rursum  me^  deserit 
sermo  divinus,  fugitque  sponsus  e  manibus,  et 
469  clauduntur  oculi  caecitate,  ita  ut  cogar  dice-  D 
re :  0  profundum  divitiarum  sapientiae  et  scientiae 
Dei  I  quam  inscrustabilia  sunt  judicia  ejus,  etinve- 
stigabiles  viae  illius  (/{om.  xi,  33)  I  £t  quod  alibi  scri- 
ptum  est :  Judicia  Domini  abyssus  multa  {Ps.  xxxv. 
7).  Et :  De  profundis  clamavi  ad  te,  Domine,  Do- 
mine,  exaudi  vocem  meam^(P*.  cxxix,;i):  et  illud 
Elisaei,  qui  raptum  ase  magistrum  cordis  oculisse- 
quebatur,dicens :  Pater,  patcr:  currus  Israel  et  au- 
riga  ejus,'(IV  Reg.u,  12).  Simpliciter  igitur,est  fa- 

(a)  MartianaBus'<nriea(xi;vhicatquealibi.  Nominis 
originem;;^derivat  Eustathius  rapa  z6  SafjLd  <nrt<e(jOai 
Toii<  SaxTuXou;,  TouTi^nivixxelvejOai.  Traduht  porro 


tendum  me  templum  beati  Ezechielis,  quod  saecula 
cuncta  tacuerunt,non  temeritate  velle  disserere,  sed 
fidelet  timore  Dei,  conjecturam  animi  mei  cupere 
legentibus  demonstrare  ;  ut  si  ego  in  tabernaculum 
Dei  pelles  caprarum  pilosque  obtulero,  undepecca- 
torum  spinae  et  aculei  protegantur,  et  arceantur 
pluviae  et  tempestater :  alius  qui  dives  est,pro  qua- 
litate  meritorum,  vel  ferrum,  vel  aes,vel  argentum, 
aurumque  et  pretiosissimos  lapides  offerat,  et  non 
nostra,  quia  sunt  minora,  contemnat;  sedpropriis 
gaudeat  opibus.  Nisi  enim  imafuerint,  summa  esse 
non  poterunt :  et  ut  majora  laudentur,  minorum 
comparatione  succrescunt.  Videamus  igitur,  quid 
ingressus  Ezechiel  aedificium  civitatis  vergentis  ad 
Austrum  primum  viderit,  deinde  audierit :  Et  ecce 
inquit,  murus  forinsecus  in  circuUu  domus  undi^ue^ 
Pro  muroj  quem  Aquila  et  Theodotio  interpretati 
8unt,Symmachus  et  Septuaginta  posuere  iteplSoXov. 
Murus  ergo,  siveTrepiSoXoc,  ex  omni  parte  domum, 
hoc  est,  templum  Domini  circumdabat,  habebatque 
vir  cujus  erat  species  quasi  species  aeris,  non  so- 
lum  funieulum  geometricumetcaementariorum,8ed 
et  calamum  tenebat  in  manu,  cujus  supra  mensura 
tacita  est,  et  nunc  ponitur  cubitorum  sexet  paimOp 
qui  rectius  Graece  dicitur  TraXato^,  et  estsexta  pars 
cubiti.  Alioquin  palmus  (a)  (jTrtOafAf^v  sonat,  quam 
nonnuUi  pro  distinctione  pa/mam:  porro  •itaXottaT^v, 
palmum  appellare  consueverunt.  Hoc  igitur  calamo 
mensus  est  latitudinem  et  altitudinem  muri,  et 
utrumque,  hoc  est,  latitudo  etaltitudo  unofuereca- 
lamo,  hoc  est,  senis  cubitis  et  palmo  uno.  Gumque 
essent  portaj  plurimae,  noluit  per  aliasintrare  por- 
tas,  sed  per  eam,  470  quae  respiciebatad  Orienta- 
lem  plagam.  Et  quianonerat  aequalislocus,  etmu- 
rus  enim  per  circuitum,  et  ipsa  aedes  Dei  in  excelsio- 
ribus  locis  aedificata  erat,  propterea  per  gradua 
ingreditur,  immo  conscendit :  quos  soli  LXX  sepletn 
nominant,  cum  et  in  HebraeO;  et  in  caeteris  tranala- 
toribus  gradus  tantum  absque  numero  legerimus. 
Ingressusque  portam,statim  mensus  estlimen  por- 
tae,  quod  LXX  Oei  nominant :  pro  quo  in  Hebrso 
scriptum  est  sEPH.Et  diligentem  et  studiosum  leoto- 
rem  admonendum  puto  :  si  tamen  scientia  Seripta- 
rarum,etnon  vanisoratorum  declamationibus  duci- 
tur,ut  sciat  omniaprope  verba  Hebraica,et  nomina- 
quae  in  Graeca  et  Latina  translatione  sunt  posita, 
nimia  vetuslate  corrupta,  scriptorumque  vitio,  de- 
pravata,  et  dum  de  inemendatis  scribuntur  inemen* 
datiora,  de  verbis  Hebraicis  facta  esse  Sarmatica, 
imo  nullius  gentis,  cum  et  Hebraea  esse  desierinty 
et  aliena  esse  non  cosperint.  Limen  igitur  porta,  si- 
ve  Oei,  immo  seph,  quod  Symmachus  ou8ov  :  Aquila 
et  Theodotio  irp^Oupov  interpr8tatisunt,habebatca- 
lamum  unum,  hoc  est,  sex  cubitoset  palmum  inla- 
titudine :  pro  quo  nescio  quid  volentes  LXX  addi- 
dere  de  suo,  sex  hinde  ei  sex  inde.  Post  limen  auiem 

et  Hebraei  in  aliquot  templi  rebus  cubitos  adhibitos 
fuisse  palmorum  quinque,  in  aliis  sex. 


37T 


COMMENTARIOnUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XII,  CAP.  XL. 


378 


ports,  jnxta  Hebraicum,inensus  est  tbalamum  sive  A  victimas  acceptabiles  Deo  per  Jesum  Gbrlstum 


cnbiculum,ut  Symmacbus  trasntulit,  Tcapaordioac  id 
est,  pMtes  ex  utraque  parte  calamo  uno,  tam  in 
longum,  quam  in  latum.  Quod  et  ipsum  LXX  3slam 
(aCXap.)  transtuierunt,quod  in  consequentibus  Sym- 
machus  anteliminare  interpretatus  est.Inler  tbala- 
mos  antem  duos,sive  cubicula,  et  TcapaoraSa^;  erant 
quinque  cubiti,et  aliud  prolimen  portx  juxta  vesti- 
bulum  intrinsecus  calamo  uno.Tertium  quoque  ve- 
stibulum  ports  octo  habebat  cubitos,  et  in  fronte 
ejusdem,  sive  in  roarginibus  duos  cubitos.  Quod 
vestibulam  ne  quis  putet  idem  esse  quod  supra^ad- 
didit  :  Yestibulum  autem  erat  portae  interioris  :  pro 
quibus  LXX  primum,et  secundum,ettertiumvesti- 
bulum  transtulerunt.Thalami  autem,id  est,cubicula, 


(I  Petr,  11,3  seqq,).  Ex  quo  perspicuum  est,  Domi- 
num  Salvatorem,qui  verus  architectus  est,probare 
iapides  qui  possint  poni  in  templi  fundamentis^qui 
in  medio,  qui  in  superioribus  locis,  et  inferioris 
479  mensurse,  vel  non  tam  solidaB  flrmitatis  in 
muro,  et  extra  templum  in  circuitu  tou  irepi6(5Xou 
collorari.  Non  est  enim  parvi  roboris  nec  minimae 
firmitatis,impositos  desuper  lapides  sustinere.  Un- 
de  scribit  Apostolus  ad  credentes  :  Invicem  onera 
vestra  portantes  {Galal.  vi,  2).  Et  in  alio  loco  scri- 
ptum  est :  non  debere  nos  pondus  assumere,  quod 
ferre  non  possumus.  Calamus  autem  mensurse^qui 
habebat  sex  cubita,et  palmum  unum,illud  signifi- 
cat,  notam  esse  Deo  conversationem  nostram,  qua 


quepost  portam  Orientalem  erant  sedificata  in  vesti-  n  in  sex  diebus  in  quibus  mandus  factus  est  contine- 


buliSyrespiciebant  ad  viam  Orientalem.Etutsciamus 

quod  fuerint  471  thalamijungitur,tres  hinc,ettres 

inde :  ad  Septentrionem  videlicet  et  Meridiem  re- 

8piciente8,et  ad  Orientalem  viam  :  unaque  mensura 

frontium  erat  ex  utraque  parte.Mensus  est  quoque 

mensuram  in  latum  liminis  port®,et  reperit  decem 

cubita,  et  In  longum  tredecim  cubita,  et  in  unum 

cubitum  arctabantur  extrema  tbalamorum,  vel  ut 

Symmacbu8transtulit,7capa9TaSa>v,et  utraque  frons 

sing^los  habebat  cubitos.Thalami  autem,sive  irapa- 

9Tx$e<,et  ut  LXX  de  suo  posuere   OeT)XaO,ex  utraque 

parte  sena  habebant  cubita.  Mensusque  est  portam 

a  tecto  tbalami,sive  icapaTcdiSocjUsque  ad  tectum  si- 

ve  ad  parietem  ejus,  et  invenit  inter  tectum  et  te- 

ctum,  latitudinis  viginti  et  quinque  cubita.  Tantum 


tur,  et  notam  esse  rationem  operum  singulorum^ut 
aliud  ad  opera  pertineat^aliud  ad  mentem.  Unde  et 
latitudo  aequa  est  altitudini  :  quorum  latitudo  ad 
opera,  ut  diximus;  altitudo  refertur  ad  animum,qui 
ad  altafestinat.Illud  autem  semel  monuisse  sufticit: 
nosse  me  cubitum,  et  cubita  neutrali  appellari  g^ 
nere,sed  pro  simplicitate,et  facilitate  intelligentiffl, 
vulgique  consuetudine,ponere  et  genere  masoulino. 
Non  enim  curae  nobis  est  vitare  sermonum  vitia, 
sed  Scriptur»  sanctae  obscuritatem  quibuscumque 
verbis  di8serere.Ingrediturigiturvir,cui  Oriensno- 
men  est,  per  portam  Orientalem,  ut  illuminet  eos, 
quos  in  prima  vestibuli  fronte  repererit,sive  in  ipso 
introitu  portae  :  non  per  unum,  sed  per  plures  gra- 
dus,  quorum  siletur  numerus,ut  ascensionis  appa- 


enim  erat  spatii  inter  ostium  et  ostium,  sive  inter  ^  reatdifQcultas,etquotcumquegradustibiproposue- 


portam  et  portam.  Hsec  breviter  divinantis  magis, 

^am  explanantis  animo  dixerimus,  volentes  juxta 

litteram  obscuram,et  pene  non  apparentem  adum- 

brare  picturam.  Gceterum  pauca,   quae  possumus 

^HBpicariy  strictim,  dubitantesque  [Vulg.  dubitan- 

^rque]  ponemus.  Apostolus  Paulus  volens  Ephe- 

^os   (Cap,   iii)  sacratiora  cognoscere,  imprecatur 

AiB,  vX  repleantur  sapientia  et  charitate  Domini, 

Xit  radicati  atque  fundati,  scire  valeant^et  compre- 

Ssendere  qns  sit  latitudo,  et  longitudo,  et  altitudo, 

^t  proftmdum  divitiarum  ejus,  et  ad  eosdem  loqui- 

%xir  :  Ergo  nequaquam  estis  peregrini,  sed   cives 

Wncioram,et  domestici  Dei,sedificati  supra  funda- 

ttentam  apostolorum^  et  prophetarum,  ipso  angu- 


ris,8cias  minus  esse  ab  eo,quod  dubium  derelinqui- 
tur.  Istam  arbitror  portam,de  qua  et  in  Psalmis  ca- 
nitur  :  Haec  porta  Domini,  justi  intrabunt  per  eam 
(Ps.  cxvK,  20).  Mensusque  est  limen  portaB,ut  scire 
valeamus  omnia  patere  notitiae  Dei.  Quod  limen  in 
latitudine  unius  dicitur  calami,et  de  altitudine  sile- 
tur  ac  longitudine.  Vir  enim  est  et  introitus,et  per 
eam  ad  interiora  pergendum  est  (licet  in  hoc  ioco 
Septuaginta  superflue  Longitudinem,\e\,ui  in  pleris* 
quecodicibuscontinetur,attt^tidmm,dixerint) ;  oubi- 
cula  autem  (a),id  est.thalami  etirapaoraSectam  in 
longum,quam  in  latum  singulos  habeant  calamos, 
sed  inter  thalamum  et  thalamum,quinque  tantum 
suntcubita,utinterioracubicuIorumplenamhabeant 


lari  lapide  Jesu  Ghristo^  in  quo  omnis  aedificatio  D  mensuram  calami,  id  est,  sex  cubitorum,  et  palmi 


Qompacta  cresoit  in  templum  sanctum  in  Domino  : 
in  quoet  vos  superfledificati  estis  [i/.coaedilicamini] 
inlnbitacnlum  Dei  et  in  Spiritu  adLncio{Ephes,iii,2), 
?etni8  quoque  apostolus  eisdem  pene  verbis,  quia 
eodem  8piritu,in  Epistola  loquitur  :  Si  quidem  cre- 
didistia  quoniam  bonus  Dominus,  ad  quem  acce- 
dentes  lapidem  viventem,ab  hominibus  quidem  re- 
probatum,  a  Deo  autem  electum,  et  honoratum,  et 
ipm  ut  lapides  viventes  sediflcamini  domus  spiritua- 
li8  in  sacerdotium  aanctumy  offerentes  spirituales 


unius^dum  opera  47  S  pariter  ratioque  consentiunt. 
Ea  vero  quae  extrinsecus  sunt,hcc  est,inter  thalamum 
et  thalamum,quinque  cubita :  necdum  enim  GhriBti 
secreta  penetrarunt,nec  possunt  dicere  :  Introduzit 
me  rex  in  cubiculum  suum  {Cant,  i,  3).  Et  alibi  : 
Omnis  gloria  filiae  regis  intrinsecus  (Ps,  xuv,  -14). 
Sed  discipulis  cum  Ghristo  domi  commorantibus, 
mysteria  ejus  audire  non  possunt,  et  foras  ad  se 
cupiunt  Dei  exire  sermonem,  et  propterea  quinque 
cubilorum  mensura  in  eis  ponitur,  ut  ad  sensns 


(a)  Apud  Rabanum,  culncula  autem  dixerini  thalamum ;  et  moz,  guinque  sint  cubita. 


379 


S.  EUSEBII  fllERONYMI 


380 


quinque  omnia  referre  doceantur.Limen  quoqueal- 
terius  portae,8ive  ut  in  Septuaginta  continentur,se- 
cundi  veatibuli  et  tortii,eju8dem  calami  unius  men- 
surae  est.  Post  quod  vostibulum  ejus,  hoc  est,  li- 
men  portae,  in  introitu  octo  ponuntur  cubita,  ut 
interiora  vestibuli  nequaquam  scptenarium  nume- 
rum,  et  sex  cubita,  et  palmum  unum,  sed  octona- 
rium  teneant,  quid  ad  resurrectionis  et  diei  Uomi- 
nicae  pertinent  sacramentum.  Et  in  fronte,  inquit, 
ejusdem  vestibuli  duo  erant  cubita,  qusD  vel  ad 
utrumque  pertinent  Instrumentum,vel  ad  litteram, 
et  8piritum,vel  ad  mysterium  forcipis,  qua  in  Isaia 
de  altari  carbo  comprehenditur,et  defertur  ad  pro- 
phetae  labia  purganda.  Et  ut  aciamus,  quod  sit  hoc 
vestibulum,  quod  octo  et  duobus  cubitis  termina- 
tur,ponit  manifestius  :  Vestibulum  autem  portde  erat 
intrinsecuSypev  quod  pervenimus  ad  templum  Dei. 
Thalami  quoque,  et  cubicula  quae  erant  ad  viam 
portae  Orientalis,  pro  quibus  Septuaginta  Elau  [a) 
scribunt,  tres  erant  hinc,  et  tres  inde,  mensurae 
uniuB,  id  est,  calamo  uno,  qui  sex  cubita,  et  unum 
palmum  habebat,  de  quibus  supra  dictum  est  :  Et 
a(Xa[jL  uno  calamo  in  longum,  et  uno  calamo  in  la- 
tum,  et  inter  thalamos  quinque  cubitos.  Ne  igitur 
putaremus  duos  tantura  esse  thalamos,  ternos  ex 
utraque  parte  posuit  :  ut  senarium  numerum  de- 
monstraret,  qui  et  in  hydriis  Evangelii  indicatur 
(Joan.  viii),in  quibus  aqua)  in  vina  mutatae  sunt^et 
quotidie  Judaici  latices  vertuntur  in  vinum,  quod 
laetificat  cor  hominis  :  et  Christi  cruore  fit  dulcius. 
Mensus  est  quoque  latitudinem  liminis  [y^l.  limitis] 
portae  decem  cubitorum,qui  perfectus  est  474  nu- 
meru8,et  vel  Decalogo  continetur,vel  Evangeliorum 
quatuor  sacramento.  Qui  ab  una  incipiens,  ita  ad 
quatuorpervenit,utdenarium(fr)impleatnumerum. 
Gujus  longitudo  habebat  tredecim  cubitos :  pro  qua 
in  Septuaginta  rursum  ponitur  latitudo,  quod  mihi 
videtur  scriptorum  negligentia  depravatum.  Neque 
enim  in  uno  loco  latitudinem,et  rursum  latitudinem 
decem,  vel  tredecim  cubitorum  Scriptura  dixisset. 
Potest  autem  porta  liminis,  in  quo  sacratus  est  nu- 
merus  veteris  et  novi  Testamenti,  vel  ipse  Domi- 
nus  intelligi,  qui  dicit  :  Ego  sum  ostium  {Joan,  x. 
9) ;  vel  certe  omnes  sancti,per  quos  ingredimur  ad 
notitiam  Dei,quorum  apostolus  Paulus  loquibatur: 
Os  meum  patet  ad  vos,o  Gorinthii ;  et  :  Dilatamini 
et  vos  (II  Cor.  vi,  11).  Tredecim  autem  cubiti  post 
octonarium  numerum,Iibrorum  Moysi  continent  sa- 
oramentum,qui  et  in  quinque  monstrantur  panibus 
{Matth.  XIV,)  et  in  Samaritana  Evangelii  (Joan,  iv), 
qu8B  arguitur  quod  quinque  habuerit  viros,  et  sox- 
tum  quem  se  putabat  habere,  non  habebat  :  et  ta- 
men  octonarius  et  quinarius  mimerus,  uno  cubito, 
id  est,  quarto  [Al,  tertio]   decimo   oonsummatur  : 


A  quia  in  Christorecapitulantur  omnia.  Unde  dicitur: 
Et  cubitus  unus  finis  utrinque  :  dum  etvetus  et  no- 
vum  Testamentum  unaChristimensura  complecti- 
tur,  et  altitudinem  triginta  cubitorum  arcae  Noe 
unus  cubitus  includit.  Tkalami  autem,  inquit,  sive 
ut  Septuaginta  posuere  thau,  vel  thee^  vertentes  ai- 
que  mutantes  per  singula  loca,ut  voluerunt  Hebraica 
nomiha,8ex  cubitorum  erant  ex  utraque  parte,quod 
dicitur,/!iiwcetmrfe,etnequaquam  habebantpalmum 
nec  rationem  desuper  additam,  quae  praesentem 
conversationem  ad  futuram  beatitudinem  provoca- 
ret,sed  tantum  sex  cubita.Unde  sequitur  :  £t  men- 
sus  est  portam  a  tecto  thalami  usque  ad  tectum, 
sive  parietem  ejus  :  et  invenit  latitudinis  viginti  et 
quinque  cubita  ;  qui  et  ipse  numerus,Iicet  quadrus 

n  sit  tamen  refertur  ad  sensus.  Si  enim  quinos  cubi- 
tos  contra  se  quinquies  ordinaveris,  vicesimum  et 
quintum  numerum  erficies  :  qui  est  inter  tectum 
thalamorum  ef  tectum;  et  tamen  utrumque  e  regione 
sui  positum,475  a  summis  partibus  habet  ostium 
contra  ostium.  Hacc  non  frivola  videantur  es8e  lec- 
tori^  licetet  mihi  ipsi  qui  dico  displiceant,8entien8 
me  clausam  pulsore  januam :  sed  legenda  eum  venia 
sunt :  alioquin  potui  simpliciter  ignorantiam  confi- 
teri,  et  omne  studiosorum  amputare  desiderium. 
Sicut  enim  a  perfecta  scientia  procul  8umus,levio- 
ris  culpae  arbitramur  saltem  parum,  quam  omnino 
nihil  dicere. 

(Vers.  14  seqq.)  «  Et  fecit  frontes  per  sexaginta 
«  cubitos,et  ad  frontem  atrium  portae  undique  per 
«  circuitum.  Et  ante  faciem  portae,qus  pertingebat 

C  t  usque  ad  faciem  vestibuli  portae  interioris,  quin- 
•  quaginta  cubitos,  et  fenestras  obllquas  in  thala- 
«  mis,  et  in  frontibus  eorum  quae  erant  intra  por- 
«  tam  undique  per  circuitum.  Similiter  autem  erant 
«  et  in  vestibulis  fenestrae  per  gyrum  intrinsecus  : 
c  et  ante  frontes  pictura  palmarum,  LXX  :  Et  sub- 
«  divo  aslam  portae  sexaginta  cubitis,et  theim  atrii 
«  portac  per  circuituui.Et  sub  divo  atrii  extrinsecus 
«  aelam  portae  interioris  quinquaginta  cubitis:«t  fe- 
«  nestrae  abscondito;  super  theim,  et  super  ffilam 
«  intra  portam  atrii  per  circutum.  Et  similiter  ela- 
«  moth,  et  fenestrae  in  circuitu  intrinsecu8,et  su- 
«  perslam  palmae  hincetinde.  »  Symmachnshano 
locum  ita  interpretatus  est  :  Et  fecit  itepKjTAastc, 
quas  nos  circumstantias  possumus  dicere :  pro  quibus 

jj  in  Hebraico  habet  elim  (D^Cj^N),  quae  Aquila  inter- 
pretatus  est,  )cp(w|jLa,  et  nos  frontes  vertimus. 
Rursum  ubi  Septuaginta  posuere  theim  atrii^m  He- 
braico  habet  el  (S^n),  numero  singuIari,quod  Sym- 
machus  prope  atrium,  Aquila  xp(h);jLa,  id  eQifrontem 
atriiy  transtulerunt.  Sub  divo  quoque  xlam  portmg 
Aqm\A,ante  faciem  poslium  portse ;  Symmachu8,i:o>t- 
tra  faciem  vestibuli  portse,  interpretati  sunt.  Fenes- 


(a)  Antea  Graecis  litteris  Uev> ;  sed  et  IXsouinvenias 
in  GraBcisexemplaribus.Latineautem  hicpraeferunt 
mss.E/au.  Sic  paulo  post  pro  alXxfx  erat  eXa{ji :  sae- 
pius  autem  scnptionis  vitia  emendamus,lectore  in- 
consulto. 


(6)Exponit  Victorius,quod  ex  quatuor  singiUaUm 
numeratis  decem  signantur  :  nam  cum  in  quatuor 
sint  ^,  2,  3,  4,  si  in  unum  hos  redigas  numeros,de- 
cem  prodibunt. 


381 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XII,  CAP.  XL. 


38S 


tras  ahseondiiaz  qtiaB  Hebraice  appellantur  atemoth  A 

(irJDTaK)  Symmachus,  To^ixdtc    transtulit.  Et    ubi 

dixere  Septuaginta,  super  iheim,ei  super  xlam,  idem 

Symmachuspo^  ^osvMyQi  drcumstantias  \  Aquila, 

ihalamos,  et  frontes  eorum :  pro  quibus  in  Hebraico 

scriptum   est  thbim  (D^fcin)  et  ele  (^Sk)  Porro  ela- 

MOTH,quod  Septuaginta  et  Theodotio  similiter  trans- 

tulerunt :  Symmacbus  drcumstantias^  Aquila  fron- 

tes,  interpretati  sunt.  jElam  autem,  pro  quo  in  He- 

braeo  scriptum  estEL  [Mss.  ul],  ostium  vel  porticus 

appellatur.Propalmis  quoque  in  Hebraico  scriptum 

est  THAMARiM(D^*lDn),numero  plurali :  quia  singu- 

laris  numerus,  pa/maw,  thamar  (lan)  vocat.  476 

Haec  fastidioso  lectori  scio  molesta  fore :  sed  volui 

brefiter  ostendere,  quantum  temporis  longitudine, 

immo  scriptorum  vitio,  et  ut  apertiusloquar,impe-  n 

ritia^ab  Hebraica  veritatediscrepetantiquatransla- 

tio :  praecipueque  in  Hebraicis  nominibus,  qus  nos 

de  aliorum  editionibus  in  Latinum  sermonem  ex- 

pres8imu8,non  tam  explanationemdictionum,quam 

snspicionem  nostram  simpliciter  indicantes.    Puto 

auiem  inter  murum  templi  extrinsecus  per  circui- 

tnm,  et  ipeam  sdem  in  atrio,  hoc  est,  in    medio, 

quasdam  foisse  propter  ornatum  posita,qu£Symma- 

cbus  interpretatur  ^'r(nin»/anfta,  idest,  stantiaqux- 

dam^  et  terr»  solo  erecta  in  sublime,  et  hasc  sexa- 

ginta  cubitorum  obtinerespatium.Rursumque  egre- 

dientibus  de  porta  interiori  adfaciemvestibuli,quod 

respiciebat  portam  exteriorem,quinquaginta  cubitos 

obtinuisse  locum^in  quibus  fenestras  erant  obliqusB 

^iuaa  Sepiu&gintB,  absconditaSf  Symmachus  xo^ixac 

xocat.  Et  hs  fenestraB  erant  in  thalamis,hoc  est,  in  ^ 

cubiculis  singulis,  et  porticibus  quse  ante  cubicula 

^ndebantur,  obtinentes  cubitos  quinquaginta.Quse 

Jenestrc  obliquse  sive  To^txa^,  idcirco  a  sagittis  vo- 

cabulum  praeceperunt,quodin8tarsagittarum  angus- 

^um  inaedeslumen  immittant,  et  intrinsecus  dila- 

^ntur;  omniaque  percircuitum  plenaeranthujus- 

cemodi  fenestris.Et  ante  frontes,inquit,porticuum, 

pictura  sive  caelatura  palmarum  :  per  quse  ostendi- 

tar  in  introitu  portae,statimque  ingredientibus  mu- 

romy  sezaginta  occurrere  cubita  cum  variis  orna- 

]Denti8,que  referunturad  conditionemmundi,utex 

creatnris  Greator  intelligatur  :  et  omnia  ordine,  et 

ratione  currentia,  ostendant  mundi  varietatem,  qui 

apnd  Grscos  x6<7[jlo;,  ab  omatu  nomen  accepit :   et 

in  eez  diebus  factus  est,  ut  per  singulos  dies,  deca-  D 

dessingQle  8upputentur,quem  perfectumnumerum 

nipra  dizimus.Post  hffic  ingredientibus  nobis  atrium 

iiiteriu8,occurrunt  ante  ipsum  vestibulum  porta  in- 

tnioris  thalami  oumobliqui8fenestris,quinquaginta 

eobitonimtenentesBpatium^qui  et  ipse  sacratus  est 

numems.  Et  post  septem  hebdomadas  plenas  festi- 

Titatis  et  gandii,  Ogdoadis  prima  incipit  dies,  quae 

est  resarrectionis^  et  introducit  nos   ad  viciniam 

templi.  Gum  enim  omnia  fecerimus,  477  agentes 

prioris  erroris  poenitentiam  :  tnnc  vicini  et  proximi 

efficimur  Deo,  ut  in  exteriori  atrio,notitiam  Grea- 

|0ri8  creaturamm  ordo  nos  dooeat  atque  constantia, 


et  in  interiori  verus  jubilaeus,  in  quo  omnia  nobis 
debita  dimittuntur,instruat66oXo-f(av,et  introducat 
ad  Sancta  sanctorum.Notandum  quoque  quod  inte- 
rius  atrium  plures  feneslras  habeat,non  directaset 
sequales,  sed  obliquas,  et  angustas  exterius,  et  se 
intrinsecus  dilatantes,  ut  per  parva  quaedam  fora- 
mina  possimus  ad  interiora  penetrare,et  ad  claris- 
simi  luminis,quod  versatur  intemplo,plenitudinem 
pervenire.  Denique  post  sexaginta  et  ({uinquaginta 
cubitos,  et  thalamos,  et  porticus,  et  Irontes  porti- 
cuum,  et  fenestras  plurimasper  circuitum,palma- 
rum  nobis  cselatura  vel  pictura  monstratur,  ut  de 
mundo  victoriam  possidentes,  dignl  efficiamur  pal- 
mas  videre  virtulum. 

(Vers.  17  seqq.)  «  Et  eduxit  mead  atrium  exte- 
«  rius,et  ecce  gazophylacia,et  pavimentum  stratum 
«  lapide  in  atrio  per  circuitum  :  triginta  gazophyla- 
•  cia  in  circuitu  pavimentLEt  pavimentum  in  fronte 
«  portarum  secundum  longitudinem  portamm  erat 
«  inferius.  Etmensus  est  latitudinem  a  facie  port«e 
« inferioris  usque  ad  frontem  atrii  interioris  extrin- 
«  secus,  centum  cubitos  ad  Orientem,et  ad  Aquilo- 
«  nem^  LXX :  Et  introduxit  me  in  atrium  interius, 
«  et  ecce  thalami,  et  intercolumnia  atrii  per  circui- 
« tum,  triginta  thalami  per  columnas,  et  porticus 
«  post januas in  longiludinem januarum ante  colum- 
«  nas  inferius.  Et  mensus  est  latitudinem  atrii  ab 
«  eo  loco  qui  erat  sub  divo  portae  exterioris  usque 
«  ad  interius  :  sub  divo  portae  interioris  qu»  respi- 
«  ciebat  exteriora,  cubitos  centum,  et  vergebat  ad 
€  Orientem.  »  Pro  thalamis  triginta,  quos  vertere 
Septuaginta,  sive  gazophylaciis  atque  cellariis,  ut 
interpretatus  est  Aquila.Symmachusposuiti^^Spac. 
Et  pro  centum  cubitis  exterioris  spatii,qui  tendebant 
usque  ad  portam  Orientalem,in  Hebraico  idem  cu- 
bitorum  numerus,  et  ad  Aquilonem  tendere  dicitur, 
in  Septuaginta  vero  nomen  Aquilonis  ablatum  est. 
Virergo  illequi  habebat  funiculum  caementariorum 
in  manu,  et  calamum  mensur6e,et  stabat  in  porta, 
intercaetera  qu®  prophetae  monstrabat  aspectui, 
post  atrium  sexaginta  cubitorum,  etaliud  veslibu- 
lum  portae  interioris  quod  tenebat^uinquaginta  cu- 
bitos,  eduxit  478  prophetam  ad  atrium  exterius 
sive  ut  in  Septuaginta  continetur,introduxil  ad  atri- 
um  interius.Satisque  mirorjuxta  litteram  et  Septua- 
ginta,  quomodo  post  exteriora  atrii,  sexaginta  et 
quinquaginta  cubitos  tenentia,  interiussit  atrium, 
quo(]^in  latitudine  centum  cubitorum  tendatur  spa- 
tiis  :  nisi  forte  juxta  mysticos  intellectus,  et  pro- 
fectus  ingredientium,qufieinteriorain  doctrinisfue- 
rint,  latiorasint.Introductus  autem  in  atrium  inte- 
rius,sive  ductus  ad  exterius  atrium,  ut  inHebraico 
continetur,  statim  intuitusest  trigintathalamosvel 
gazophylacia,  siveut  Symmachus  interpretatus  est, 
exedraSf  quaehabitationi  Levitarum  atque  sacerdo- 
tum  fuerant  prseparatse,  et  pavimentum  vivis  stra- 
tumlapidibus  sive  intercoIumnia;[A/.  intercolum- 
nas],  ut  ostendatur  interius  atrium  vel  exterius 
habere  ante  fores  ordinem  colamnamm,  et  pavi- 


883 


S.  EUSEBII  HJERONTHI 


884 


mentam  in  fronte  portarum,  sive  portious  postter-  A  sum,  et  peregrinus  sicut  omned  patres  mei  {Psal 


gum  portarum.In  quibus  porticibus  puto  columnas 
ordine  fbisse  (lispositas,ut  ante  gazophylacia  essent 
porticus,  et  in  frontibus  porticuum  columnae  porti- 
cus  sustinentes.  Pavimentum  autem  quod  stratum 
erat  lapidibus,  ct  ante  porticus  atrii  tendebatur,in- 
ferius  erat  in  ascensione  porticuum,et  eamdem  ha- 
bebat  longitudinem  quam  thalamorum  sedificatio 
possidebat.Mensusqueest  idem  vir,  in  cujns  manu 
erat  funiculus  et  calamus,  a  facie  ports  inferioris 
sive  ut  Septuaginta  volunt,exterioriSyUsque  ad  fron- 
tem  atrii  vel  port^  interioris,  centum  cubitos  ad 
Orientem,  et  ut  in  Hebraico  dicitur,  et  ad  Aquilo- 
nem.Ex  quibus  intelligimus  illud  Evangelicum  quod 
a  Salvatore  narratur  {Matth,  xv),  missffi  in  agrum 


XXXVIII,  13),  hordeum  sevisse,  et  centesimam  fru- 
gem  messuisse  narratur.Necdum  enim  granumtri- 
tici  mortuum  fueratin  terra,quod  multas  fruges  fa- 
ceret  {Matih.  xiii,  ioatiy  xii),  ettamen  Judaici  po- 
puli  audiendi  sermonis  Dei,  saturaret  eo  pane  qui 
de  ccelo  descendit  {Amos  viii,  Joan,  vi).  Quomodo 
autem  centum  cubiti  non  solum  ad  portam  Orienta- 
lem  fuerint,  sed  ct  ad  portam  Aquilonis,  sequens 
testimonium  demonstrabit. 

(Vers.  20,  21.)  «  Portam  quoque,  quae  respicie- 
«  bat  viam  Aquilonis  atrii  exterioris  mensus  est 
«  tam  in  longitudine  quam  in  Iatitudine,et  thala- 
»  mos  ejus  tres  hinc,  et  tres  inde,  et  frontem  cgiis, 
«  et  vesfibulum  ejus,  secundum  mensuram  porte 


sementis  in  terram  bonam,  quse  multiplicet  fruges  -o  «  prioris,  quinquaginta  cubitorum  4§0  longitodi- 

•        «        i  •       X        A         •  A       •  •         L      •  ^^  «^  "  J.lj.*tJ*  ••x*  •  %_•« 


pro  vanetate  virtutum  in  tricenarium,et  in  sexage- 
narium,et  centenarium  numerum,  hujus  loci  vati- 
cinio  convenire.  Et  hic  enim  tricesinus,  et  sexage- 
Bimu8,et  centesimus  numerusponitur,ut  his  quasi 
gradibus  ad  perfectam  scientiam  pervenire  valea- 
mus  ;  itadumtaxat  ut  ad  interioraEcclesis  quinqua- 
genarius  nos  perducat  numerus,  qui  finito  septem 
hebdomadarum  sabbato,in  diem  resurrectionis  ^ru- 
pit.Gazophylacia  autem  appellantur  quse  plena  sunt 
6piritualibusdivitiis,dequibusscriptumest :  Rederri' 
ptio  animaB  viriproprix  divitiae  {Prov.  xiii,  8).  Super 
quibus  et  Paulus  apostolus  gratulatur  479  discipu- 
iis  8uis,quod  pleni  sint  omni  verbo  et  omni  scien- 
tia  (Philipp,  i).(a)  Gaza  autem  lingua  Persarum  di- 
vitifls  nuncupantur.  Yel  certe  thalami,  qui   Graece 


«  nem  ejus,  et  latitudinem  viginti  quinque  cubito- 
«  rum.  Fenestrae  autem  ejus,  etvestibulum,et8cal- 
«  pturae,secundum  mensuram  portas  quaerespiciebat 
«  ad  Orientem.Septem  graduumeratascensuseJuBy 
«  et  vestibuium  ante  eam.  Et  porta  atrii  interioria 
«  contra  portam  aquilonis,  et  Orientalem.  Et  meB" 
«  sus  est  a  porta  usque  ad  portam  centum  cubitos. 
«  LXX :  Et  introduxit  me  ad  Aquilonem,  et  ecee 
«  porta  respiciensatriumexterius.  Et  mensus  eet 
«  eam  in  longitudine,et  in  latitudine,  et  thee  ejns 
«  tres  hinc,  et  tres  inde,  et  elau,et  elamoth  (qood 
«  in  Hebraico  non  habetur,et  palma  ejus) :  et  fac- 
«  tum  est  secundum  mensuram  portae^quas  respicit 
«  Orientem:  quinquagintacubitorumlongitudoc|jaa 
«  et  latitudo  ejus  viginti  quinque  cubitorum.Et  fe- 


dicuntcricaaTO(p($pta,08tenduntsponsiadventuicubi-  C  «  ncstrae  ejus,  etelamoth  et  palmae  eiua  sicut  in 


cula  preeparata,  qu»  fuere  triginta  numero,ut  per- 
fectam  aetatem  habitantium  demonBtrarent.Et  pavi- 
mentum  stratum  erat  lapide :  ne  luto,  et  terra,  et 
pulvere  peccatorum  habitantium  polluerentur  vesti- 
gia ;  sed  ut  super  vivos  incederent  lapides,  quibus 
«difioatQr  templum  Dei :  Sive  intercolumnia  erant 
ante  thalamorum  fores,  quae  impositum  desuper 
«dificium  8U8tentarent.Istaa  sunt  coIumna9,de  qui- 
bu8  et  Paulus  apostolus  scribit :  Dexteras  dederunt 
mihi  et  Barnab»^Petru8  et  Joannes  qui  videbantur 
oolumnffi  e8se(Ga/.ii,0).Etin  alioloco  :  Golumna  et 
flrmamentum  veritati8(I  Tim,  iiii,  15).  Et  in  Joan- 
nis  Apocalypsi  legimus :  Qui  vicerit,faciam  eum  co- 
lumnam  in  templo  Dei  mei,et  foras  non  egredietur 


«  porta  quae  respiciebat  Orientem  ;  et  in  gradibus 
«  septem  ascendebatur  ad  eam,  etelamoth  intrin- 
«  secus,  et  porta  atrii  interioris  respiciens  ad  por- 
«  tam  Aquilonis(et  quod  in  Hebraico  non  habetnry 
tf  sicutporta  quae  respicit  ad  Oriantem).  Et  (men- 
«  sus  est  atrium  a  porta  usque  ad  portam  oeatam 
«  cubitorum  :  >  Quid  significent  verba  Hebraioa 
thee  (nnn),  et  elau  (iSn)  et  elamoth  (moSH),  sii- 
pra  plenius  diximus  :  sed  et  in  praesentiarum  collft- 
tione  sui  docebit  nostra  translatio.  Mensus  eat  an- 
tem  vir  cujus  funiculus  in  manu  erat,  portam  qno- 
que  Aquilonis  atrii  exterioris,  sive  introduxit  pro- 
phetam  per  portam  Aquilonis  ad  atrium  6xteriuB.In 
quo  considerandum,quod  primum  introducAtorper 


Bmplius  {/4poc.  m,  42).  Pavimentum   ergo  quod  D  P^^^^°^  ^^^^^^^^^  -  secundo,  per  portam  Aastri ; 

erat  in  fronte  portarum,  de  quo  jam  diximus,  sive 

porticus  post  tergum  portarum,   quae  habitatores 

ihalamorum  ab  imbribus  defendebat,erat  inferius. 

Bemper  enim  quae  inferiora  sunt  in  altioribus  collo- 

oantnr,  ut  ad  mystica  atque  secreta,  et  plena  divi- 

tiis  8piritualibu8,a8cen8u  et  gradibus  pervenire  pos- 

simus.PlenuBqne  numorus  atque  perfectus  in  decem 

decadarum  numero  est^  qui  etsementemlsaaccen- 

tena  fruge  multiplicat  {Gen*  xxvi).   Sed   quia  in 

terra  erat,  et  adhuc  dicere  poterat ;  Advena  ego 

(a)  Hesychius  Persis  hanc  vocem  sicnificare  scribit     stathins  ad  vers.Q^  0  Dionysii  Perieg.  :T&!ivi  f[  •A^av, 
BajCXeiv  ^TCJC  ix  xwv  iioXXcov«pepo[jLevou<^(5pouc;Eu-      Ka^ouvi  Siouxcoc  o(  Hipaai  xi  j^pijfjLaxa, 


tertio,  per  portam  Orientalem.  Ab  Aquilona 
exardescunt  mala  super  habitatores  terra  {Ji 
I,  14).  Pulchreque  qui  habitator  terrae  est»  et  aoa 
advena  atque  peregrinus,  patet  jaculis  cjus  qoijiBB- 
nit  ah  Aquilone,cujus  ignita  sunt  jacula,qu»  joxtA 
Apostolum  scuto  fidei  restinguuntur  {Ephei,  vi).  Bt 
ad  Aquilonem  exterius  atrium  nominatur  :ad  mofi- 
diem  vero,hoc  e8t,ad  Austrum  non  ezteriuaySed  ia- 
teri  us .  Dicit  eni  m  Scr  iptu  ra:£^  f  nf  rodiu;t<  m«  otf  oirtns» 
interitis  adporiam  Australem,q}iod  etin  Orientali  airio 


385 


GOMMENTARIORUM  IN  E2BGHIBLBM  LIB.  XII.  CAP.  XL. 


38» 


Bcriptumsimiliterinvenitur.Primusenimad  virtu-  A.  ^s^  slve  interius.  Nec  solum  una  porta  estAquilo- 


tem  ingressu8est,Aquilonem  calcare  pedibus,etper 

quinqaagenarium,481  et  vicesimum  et  quintum  nu- 

merum,  ad  summitatem  centenarii  pervenire:dein- 

de  introduci  ad  Australem  plagam,  et  Aquilonis  fri- 

gus  expellere:  et  tunc  ad  perfectam  venire  virtutem, 

id  esty  ad  portam  Orientalem,in  qua  oritur  sol  justi- 

tie,  et  per  quam  solus  ingreditur  pontifex.  Ex  hoc 

observandum,  quod  cum   quatuor  plagae  sint,  de 

Occidentali  porta  taceatur  de  qua  in  principio  sexa- 

gesimi  septimi  psalmiscrfptum  est :  Iter  faciteeiqui 

ascendit  super  Occideutem,  Dominus  nomen  ejus 

[Psal,  VII,  5) ;  ut  postquam  nobis  praeparantibus 

iter  Domino,  et  illud  implentibus  quod  Joannes  Bap- 

tista  clamat  in  eremo :  Parateviam  Domino,  rectas 

bcite  semitas  ejus  (Matlh.  iii,  3),  possimus  audire 

qaod  in  cxtremaparteejusdem  psalmi  dicitur :  Gan- 

tate  Deo,  psallite  Domino,  qui  ascendit  super  coelum 

eceli  ad  Orientem  (Ps.  lxvii,  32).  Quod  autem  di- 

cimlur  thalami  tres  binc,  et  tres  inde,  hoc  docet, 

qood  tam  littera  quam  spiritus,  et  utraque  intelli- 

gentia,  et  historiaB  et  tropologise,  ad  Trinitatis  sa- 

eramenta  pertineant.   Illudque   quod  dicitur:  Et 

froniem  ejus^  el  vestibulum  secundum  mensuram  por- 

tcB  priaris.  Orientalem  portam  signiGcat,  qus  prior 

Qon  ordine,  sed  merito  nuncupatur.  Et  habebat  in- 

9U]t»  quinquaginta  cubitos  in  longitudine,  etviginti 

quinque  in  latitudine  ;  ut  (a)  in  quinquaginta  post 

aeptem  hebdomadas  aeterna  requies  demonstretur  : 

teodens  per  diem  resurrectionis  ad  regna  coelorum, 

ia  quibas  verarequiesest.  In  viginti  quinque  autem, 

deqaonumeroantejam  dixinius,quinque  sensuum  G 

per  quioque  ordines  quadranguli  mensura  servetur, 

^norum  alterum  loogitudini,  alterum  latitudini  co- 

^ptator ;  ut  in  longitudine  requies,  et  delectatio 

saeratioris  scientis  :  inlatitudine^ra^sentium  quse 

md  aensaa  pertinet,  ratio  demonstretur.  Quodque 

ivifertar  :  Et  fenestrse  ejus,  et  vestibula,  et  sculpturx 

sive  ot  Septuaginta  addicere,  palmae  erant  juxta 

m$eruuram  partx  qux  respiciebat  ad  Orientem,  hoc 

«ubtiUier  indicatur,  quod   quicumque   in  introitu 

virtotum  pontus,  tres  et  tres  thalamos  fuerit  ingres- 

•DSyfrontemque  et  vestibulum  mensurae  ports  prio- 

ris  agooverit,  ad  ea  parveniat,  illaque  489  con- 

tpiciat,  qo»  et  in  porta  Orientali  plenissime  susce- 

litonis  est.  Porro  quod  sequitur  :  Et  septem  graduum 


nis,  qu®  supra  porta  appellatur  exterior :  sed  et 
altera  interior,  quae  habet  similitudinem  portaa 
Orientalis,  ut  manifestius  dixere  Septuaginta.  Kt 
porta  atrii  interior  respiciens  portam  Aquilonis,  sic- 
ut  erat  porta  quae  respiciebat  ad  Orientem.  Men- 
sasque  est  a  porta  exleriori  Aquilonis  usque  ad  por- 
tam  ejusdem  Aquilonis  interiorem  centum  cubitos : 
ut  his  quasi  gradibus  atque  mensuris,  recedentes  a 
porta  exteriori,  ad  inleriorem  pervenire  valeamus, 
de  cujus  numeri  sacramento  supra  dictum  est. 

(Vers  24  seqq.)  «  Et  eduxit  me  ad  viam  Austra- 
«  lem,  et  ecce  porta  quae  respiciebat  ad  Austrum. 
Et  mensus  est  frontem  ejus  et  vestibulum  ejus, 
juxta  mensuras  superiores,  et  fenestras  ejus,  et 
«  vestibula  in  circuitu,  sicut  fenestras  caeteras :  (^)io 
«  qua  erat  quinquaginta  cubitorum  longitudo,  et  la- 
«  titudo  viginti  quinque,  et  in  gradibus  septem 
ascendebaturadeam,  etvestibulum  anteforesejus, 
et  cslatae  palmae  erant,  una  hinc,  et  altera  inde 
M  in  fronte  ejus.  Et  porta  atrii  interioris  in  via  Au- 
«  strali,  et  mensus  est  a  porta  usque  ad  portam  in 
«  via  Australi,  centum  cubitos.  Etintroduxit  mein 
atrium  interius  ad  portam  Australem,  et  mensus 
est  portam  juxta  mensuras  superiores,  thalamum 
t  ejus,  et  frontem  ejus,  et  vestibulum  ejus,  eisdem 
«  mensuris,  et  fenestras  (e) vestibulorum  in  circuitu, 
«  quinquaginta  cubitos  longitudinis,  et  latitudinis 
viginti  quinque  cubitos.  Et  vestibulum  per  gyrum 
longitudine  viginti  quinque  cubitorum,  et  latitu- 
dine  quinque  cubitorum.  Et  vestibulum  ejua  ad 
«  atriumexterius,  etpalmasejus  in  fronte,  et  oeto 
«  gradus  ejus  erant,  quibus  ascendebatur  ad  eam. » 
483  Septuagintain  eadem  verba  consentiunt,  prae- 
ter /Ae^(nNn),  et  (d)  elau  (iSn),  et  elamoth  (niaSN),et 
elam  (dSin),  pro  quo  in  Hebraeo  positum  est  ulam.  Thee 
autem  interpretatur  limenf  sive  frons;  elaUf  cirea 
eumy  sive  sustentacuta ;  elamothf  propylay  sive  vesti-' 
bula ;  ulam  TrporuXov,  id  est,  ante  fores.  IUud  autem 
quod  juxla  Hebraicum  posuimus :  Et  vestibulttm^ 
sive,  irpoTruXov,  in  circvitupergyrumUmgitudinisvir 
ginti  quinque  cubitorum,  et  lalitudinis  per  quinque  ac« 
bitos,  in  Septuaginta  non  habetur.  Sed  et  hoc  notan- 
dum,  quod  in  Australi  porta  juxtaSeptuaginta  non 
dicatur  via,  sed  simpliciter, :  et  duxit  me  ad  Austrum^ 
etecceporta  quw  respiciebat  ad  AuHrum.  Per  singu- 


« 


« 


« 


« 


« 


<( 


« 


« 


« 


treioicensus  ejuSj  et  veslibulum  ante  eam^  sive  inte^  q  los  igitur  introitus  Ezechiel,  quem  confortavit  Deos, 


I 


^^  hooc  habet  sensum,  quod  per  septem  gradus 
kibdomadis,  et  ollae  quae  a  facie  Aquilonis  accen- 
iitar,  et csremonias  Judaeorum  quibus  dedit  Deus 
pneeepta  non  bona,  et  justificationes  in  quibus  non 
Hftnt  to  eis,  scandamus  ad  altiora  et  ad  festibu- 
Ivn  cjjas,  id  est,  ports  pro  quo  Septuaginta  ela- 
M4  traostulerunt.  Quod  vestibulum  ante  portam 

(a)  Rabanus,  in  quinquagesimaf  scilicet  die. 

[h)  Victorius,  fenestras  cxteras  quinquaginta  cubi- 
lengitudine  et  latitudine  viginti  quinque  cubi^ 


{e)  Idemi  fenestrasejuselveftibulumqusincircuUUi 


hoc  enim  nomen  ejus  sonat,  ducitur,  et  de  porta 
Aquilonis  transit  ad  portam  Australem,  ci\|us  fron- 
tes,  et  limina  xpoTruXaia,  sive  vestibula  fenestrflsque 
per  circuitum  similes  habebant  mensuras,  quinqua- 
ginta  cubitorum  longitudinem,  et  viginti  quinque  cu- 
bitorum  latitudinem,  et  per  gradus  septem  ascen- 
debatur  ad  eam,  id  est,  ad  portam  Australem,  et  ye- 

etc,  iuxta  vulgatam  editionem. 

(rf)Hocnomenapud  Septuaginta  in  diversis  Exem- 
plaribus  diverse  legitur,  iXeou  scilicet,  et  £Xeu,  cum 

in  HebraicoscriptumsitlSK,  vel  iS^M^Id  est,  dau. 
ut  hio  legit  Hieronymos.  Mart, 


387 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


388 


A  15).  Et  in  Joannis  Epistola  dicrtur :  Quod  audivimus 
et  vidimus,  et  manus  nostrae  palpaverunt  de  Verbo 
vitffi  (I  Joan,  i,  1).  Dt  ad  extremum  nequaquamutin 
septentrionali  plaga  septem  tantum  gradus  sufQ- 
ciunt :  sed  post  septem  octonarius  ponitur  nume- 
rus,  ut  de  Synagoga  ad  Ecclesiam,  de  veieri  in- 
strumento  ad  novum,de  terrenis  ad  coelestia  trans- 
eamus. 

(Vers.  28  seqq.)Etintroduxit  me  in  atrium  inte- 
rius  per  viam  Orientalem  :  et  mensus  est  por- 
tam  secundum  mensuras  superiores ;  thalamum 
« ejus,  485  et  frontem  ejus,  et  vestibulam 
«  ejus(a)  sicutsupra,  et  fenestras  ejus  etve&tibula 
«  ejus  in  circuitu,  iongitudine  quinquaginta  cubito- 
«  rum,  et  latitudine  viginli  quinque  cubitorum.  Et 

P  «  vestibulum  ejus,  id  est,  atrii  exterioris  »  (pro 
quo  Septuaginta  et  Symmachus,  interiorem^  posue- 
runt);«etpaim(BC2elat(Einfrontemilliushincetinde, 
c  etin  octogradibusascensusejus.»DeSeptentrionali 
plaga,  in  cujus  atrium  septem  lantum  ascendebatar 
grDdibus,  transit  ad  Australem  portam  et  atrium 
ejusdem  plagac,  ad  quod  non  solum  septem,  ut  su- 
pra,  sed  octo  gradibus  ascenditur :  videlicet  ut  per 
vetera  transeamus  ad  nova  :  et  ut  loquar  manife- 
stius,  per  patriarchas  et  prophetas,  veniamus  ad 
apostolos :  ut  in  altero  hebdomas,  in  altero  ogdoas 
sit.  Nunc  autem  venit  ad  ultimum,  immo  adsum- 
mum,  etintroducit  prophetam  per  viam  portie  in- 
terioris,  sive  per  atrium,  ad  quod  itur  per  viam 
Orientalem.  Via  juxta  Septuaginta  in  hoc  tantum 
habetur  loco  ;  in  Septentrionali,  et  Australi  plaga 

C  omninotacita  est,  ut  possimus  intelligere  in  Orien- 
tali  tantum  porta  illam  intelligendam  viam,  qu» 
dicit :  Ego  sum  vioy  veritas  et  vita  {Joan,  xiv,  6). 
Per  ipsum  enim  venimus  ad  Patrem,  et  de  ipeo 
scriptum  est :  Beati  immaeulati  in  via  (Psal.  cxvin, 
1),  qui  nihil  de  Christo  sinistrum  sapiunt,  sed 
fides  eorum  pura  est,  et  nequaquam  hsereticoram 
sordepolluta.  Idemque.  numerus  thalamorum,  fron- 
tium  et  vestibulorum,  et  fenestrarum,  et  luminis 
earum,eteademmensuralongitudini8,etIatitudini8: 
quinquaginta  videlicet,  etviginti  quinquecabitoram 
sacramenta  conservans,  et  vestibulum  ejus  poito 
sive  atrii  interioris,  quod  juxta  Hebraicum  exterioB 
ponitur,  ut  Orientali  lumine  omnia  teneantur  inclii- 
sa,  secundum  illud  quod  scriptum  est :  Nec  e$t  qui 

D  se  abscondat  a  calore  ejus  {Psal,  xviii,  7).  Sin  ao- 
tem  et  exterius,  et  interius  accipimus  atriam  :  aio 
intelligendum  est,  quod  Deus  etciroumfasussitet 
infusus,  dicens  per  prophetam :  Qui  tenet  casium 
palmo,  et  terram  pugillo  {Isa,  xl,  12) :  ut  omnia  ab 
illo  videantur  includi.  Et  rursum  :  Ccelummihi  thrth 
nus  est :  terra  auiem  scabellum  pedum  meorum  {tsa* 
Lxvi,l),  ut  intra  omnia  esse  credendus  sit :  jazta 
illud  Virgilianum  {/Eneid,  lib,  vi) : 

486  Principio  coelum  hc  terras,  camposque  liqnentet 
LuceDtemqae  globum  lunae,  Titaniaque  Aatra, 


stibulum  ejus,  hoc  est,  elamoth,  ante  fores  ejus  : 
duae  quoque  palmse  cselatse,  de  quibusin  Septentrio- 
nalis  plagse  porta  diximus.  Et  hoc  tantum  admo- 
nuisse  sufTiciat,  quod  quecumque  ibi  ponuntur, 
juxta  inteliigentiam  viliorem,  hocest  Juxtu  litteram, 
in  meridiana  porta  intelligimus  juxta  spiritualem, 
sensum.  Eisdem  enim  lineis,  ethistoriacurritettro- 
pologia :  sed  illa  humilior  est,  ista  sublimior  :  illa 
haeret  terrse,  ista  ad  coelestia  subvolat.  Et  in  circuitu 
per  fenestras  cuncta  plena  erant  luminis.  Singula 
enim  7tpo6XTi  [xaxa  habent  terminos  suos,  et  proprium 
per  illa  ad  animam  credenlis  lumen  ingreditur :  pr®- 
sertim  si  longitudo  vitse  ejus  quinquagenarii  anni, 
hoc  est,  jubiloei  mysterio  fuerit  protelata,  et  ad  di- 
vinioris  sensus  latitudinem  potuerit  pervenire.  In 
qua  latitudine  et  plateis  agit  sapientia  confidenler, 
et  cum  sublimi  voce  clamitat :  septemque  gradibus 
ingreditur,  ut  perveniat  ad  vestibulum,  etperpal- 
inas  propositi  sui  atque  conatus,  victoriam  teneat 
sempiternam.  Etne  putaremus  unuiu  esse  ad  Au- 
stralem  partem  atrium.de  secundo  dicitur  atrio:£/ 
pojia  atrii  interioris  in  via  48  J  Australi  :  et  mensus 
est  a  porta  usque  ad  portam  in  via  Australi  centum 
cubitos ;  ut  post  hebdomadis  et  Instrumenti  veteris 
sacramenta,  ad  terram  bonam  et  Evangelii  gra- 
tiam  perveniret.  Nec  solum  in  porta  Australi  secun- 
dum  atrium  est :  sed  tertium  :  de  quo  nuncdicitur : 
Et  int^oduxit  me  in  alrium  inteiius  ad  portam  Austra-- 
lem^etmensusestportamjuxta  mensuras  superiores, 
etc.  Singulaenim  atria  habent  mensuras,  etordines 
8U0S,  et  in  eisdem  mensuris  diversa  gratia  est,  dum 
easdem  res  aliter  in  principio,  aliler  in  profeclu, 
aliter  in  fine  cognoscimus.  Hoc  vero  quod  in  Septua- 
genta  non  habetur,  et  vestibulum,  siveirpoituXov,  per 
gyrum  longitudine  vigintiquinquecubitorum^ettatitU' 
dine  guinque  cubitorumf  \\deiur  facere  quaestionem, 
propter  quod  in  veteri  interpretatione  non  positum 
est,  quomodo  post  profectum  tertii  gradus  viginti 
quinque  cubiti,  el  quinque  ponantur.  Sed  tollit  am- 
biguitatem  illud  quod  seqaitur :  Et  vestibulum  ejus  ad 
atrium  exterius :  et  palmas  ejus  in  fronte  ;  ut  scilicet 
hocatrium  quod  habebat  in  longitudineviginti  quin- 
que  cubitos,  et  in  latitudine  quinque,  non  interio- 
ris,  sed  exterioris  atrii  sit,  ut  prioris  atrii  latitu- 
dinem,  hoc  est,  viginti  quinque  cubitos,  exterioris 
atrii  possideat  longitudo,  et  in  latitudine  quinque 
cubitos  teneat.  Quas  mensuras,  id  cst,  viginti 
quinque  et  quinque,  et  eosdem  sensus  referiraus, 
visum  videlicet,  et  audilum,  gustum,  et  odoratum, 
et  tactum,  quas  si  ad  altiora  conscendiraus,  quin- 
quiesduplicamus,  etde  carnalibus  sensibus  facimus 
spirituales,  ut  est  illud  :  Levate  oculos  vestros,  et 
videte,  quoniam  jam  messes  albse  sunt  ad  meten- 
dum  {Joan.  iv,  35).  Et :  Qui  habet  aures  audiendi, 
audiat  {Luc.  viii,  8).  Et :  Gustateet  videte,  quoniam 
Buavis  est  Dominus  {Psal,  xxxiii,  8).  Et :  Christi  bo- 
nus  odor  sumus  Deo  in  his  qui  eredunt  (II  Cor.  i, 

(a)  Demore  Vict.  adValgataelectionem^VM/t^/ttm  «;ui  in  circuitu  quinquaginta  cubitos  longitudMSi 
et  pauio  post  in  fronte  pro  in  frontem. 


889 


COMMENTARIORUM  TN  BZECHIELEM  LIB.  XII.  CAP.  XL. 


3d0 


B 


SpiritaB  intus  alit .  totamque  iafusa  per  artus, 
Mens  agitat  molem,  et  magno  se  corpore  miscet. 

Cumque  per  armajustitisea  dextris  et  sinistris, 

per  gloriam  et  ignominiam,  per   bonam  et  malam 

famam,  per  landeset  vituperationes,  victoriam  de 

isto  sfficulo   ceperimus   (II   Cor,  vi) :  tunc  palmae 

nobis  dantur  ex  utroque  latere,quos  nec  gaudia  mu- 

tavcre,  nec  mcBror,nec  prospera,  nec  adversa  supe- 

rarunt :  et  nequaquam  per  septem  {Al.  octo)  gradus, 

sicut  in  Aquilonis  plaga,  nec  per  septem  et  octo, 

sicut  et  in  meridie  continetur:  sed  per  octo  (Al,  se- 

ptem)  tantum  gradus  ad    summa  conscendimus : 

eo  quod  sufDciat  nobis  octonarii  numeri,  id  est. 

Evangelicum    sacramentum :    ut  po^simus  juxta 

Apostolum  dicere  :  Et  si  noveramm  secundum  car- 

fim  Christumy  sed  jam  nunc  non  novimus  eum  (II 

0)T.  v,  16),  subauditur  juxta  carnem. 

(Vers.  35  seqq.)  «  Et  introduxit  me   ad  portam 

ff  que  respiciebat  ad  Aquilonem,  et  mensus  est  se- 

«candum  mensuras   superiores   thalamum  ejus, 

«  frontem  ejus,  vestibulum  ejus,  et  fenestras  ejus 

«  per  circuitum  ;  longitudine  quinquaginta  cubito- 

<c  rum,  ei  latitudine  viginti  quinquecubitorum.  Ve- 

ff  stibnlum  ejus  respiciebat  in  atrium  exterius,  et 

((  celatura  palmarum  in  fronte  illius  binc  et  inde, 

«  etin  octo  gradibus   ascensus  ejus.    Et  per  sin- 

«  gula  gazophylacia  ostium  in  foribus  (Vulg.  fron- 

« tibus)  portarum  :  ibi  lavabunt  holocaustum.  Et 

« io  vestibulo  porta9,duae  mensse  binc,  etduae  menssB 

« inde,   immoletur   super    holocaustum,    et    pro 

I  peccatOy  et  pro  delicto.    Et  ad   latus   exterius, 

Q  qaod  ascendit  ad  ostium    portae   quae  pergit  ad  C 

« Aquilonem,   duae  mensse,   et  ad   latus  alterum 

« ante  vestibulum   portce,   dus  mensae.    Quatuor 

«  mensffi  hinc^  et  quatuor  mensae  inde :  per  latera 

«  port®,  octo  mensae   erant,  super  quas  immola- 

«  bunt  (Vulg.  immolabant) :  quatuor  autem  mensoe 

«  ad  holocaustum  de  iapidibus  quadris  exstructae, 

«  longitudine  cubiti  unius  et  dimidii,  et  lalitudine 

«  cubiti  unius  et  dimidii,et  altitudine  cubiti  unius, 

«  super  qaas  ponent  (Ku/^.  ponant;  vasa  in  quibus 

c  immoJatar  holocaustum  etvictimae.Etlabiaeorum 

«r  paJmi  unius,  reflexa  intrinsecus  per  circuitum  : 

(a)  De  nomine  Yetdoc,  id  est,  gisOy  pauca  diximusin 
libro  Hebraicorum  Nominum,  sed  ioi  scribitur  yt)<7- 
a6c,  sive  y<31'^^>  et  signiticat  clypeum^  aut  organum 
beUicum^  non  labium  mens^c,  ut  LXX  voluerunt. 
Quamquam  •^zkjIov  sit  quoque  septum  et  lorica,  ^il'  D 
9^  porro  agricola  dicitur ;  et  yeTaa,  sive  Ysiaoi  sunt 
Mrtes  tecti  prominentes,  quibus  stillibidia  a  parie- 
obus  arcentur.  Mirum  quod  hanc  operam  nostram 
Bon  anteverterit  Criticus,  sive  Cleritus  sycophanta 
•dversus  Hieronymum  :  sed  sufficit  et  exultare  in 
loeis  communibus,  et  praetermittere  ea  quse  pos- 
■oat  facere  quaestionem.  Mart. 

(b)  Quin  potius  Gallicum  vetus  est^  sicenim  Galli 
jacaium  appellabant,  a  quibus  Grscos  et  Romanos 
Toeabulum  accepisse,  pronum  est  opinari.  Statius 
Thebaid,rvGrsecisvetustissimis  perprolepsintribuit 

Hec  manas  Adrastam  numero  ter  mille  secati 
Exsoltant,  pars  geia  manu,  pars  robora  flammis 
Indurata  diu,  etc. 
Qua  item  iicentia  Silius  iib.  u  PoBuis  ascribit : 

Omnia  PcBnuiQ 


«  supcr  mensas  487  autcm  carnes  oblationis.  » 
Multum  in  hoc  testimonio  Hebraica  Veritas  a  Se- 
ptuaginta  Interpretum  editionediscordat.Hocenim 
quod  diximus  :  Ibi  lavabunt  holocaustum,  et  tn  vesti- 
bulo  portse  dux  mensx  hinc,  et  rursum  :  Ut  immoletur 
supcr  eas  holocaustum  et  pro  peccato,  in  Septua- 
ginta  non  habetur  :  sed  in  plerisque  codicibus  de 
Theodotione  additum  est.  Rursum  ubi  nosdiximus: 
Et  labia  carumpalmi  vnius  reflexa  intrinsecus  percir- 
cttiYum,  Septuagintatranstulcrunt,  (a)  et  gisumpsalmi 
hahentesdolaiumintrinsecus  per  circuitum. QuodweT- 
bum,utrum  Hebr()eum,(ft)an  Graecum  sit,  scire  non 
possumus,  nisi  hoc  tantum  quod  pro  giso,  Symma- 
chus  et  Theodotio, /flil>w,  Aquilse  prima  editio  liri- 
(Tziiii^,  numero  plurali,  secunda,  labia  transtule- 
runt :  pro  quo  in  Hebrseo  habetur  (c)  asephathaim 
(D^nsun).  Et  ubi  nos  diximus,  super  mensas  autem 
carnes  ohlalionis,  Septuaginta  posuere  de  suo,  et  in 
mensis  desuper  tecta,ut,  operiantur  a  pluvia  et  sicci- 
tate.  Illud  autcm  quod  Hebrseis  nominibus  ediderunt 
Thee  et  Elau,  et  Elalamothy  etjElam,qn\di  signiflcet, 
etsupra  admonuimus,  et  e  regione  ostendere  potest 
nostra  transiatio :  nec  necesse  est  super  hoc  ssepe 
admonere  lectorem,  et  prudentiae  ejus  studioque  dif- 
fidere.  Introducitur  ergo  rursum  ad  portam  quae 
respiciebat  ad  Aquilonem :  sed  nequaqua:^  ut  supra 
ad  atrium  exterius,  sed  interius.  In  eo  enim  quod 
in  consequentibus  dicitur :  Vestibutumejusrespiciebat 
in  atrium  exterius,  ostenditur  hoc  atrium  fuisse  in- 
trinsecus.  Per  quae  profectus  ingredientis  osteidi- 
tur ;  dum  in  singulislocisnominamensursequesunt 
propriae,  et  fenestra)  per  circuitum  luminis  plena 
scientiae  universa  monstrantes,  etperquinquaginta 
et  viginti  quinquecubitaremissionisdivinorumque 
sensuum  sacramenta  sunt  posita,  ut  in  vestibulo 
atrii  interioris  posijti,  extcriora  488  videamus : 
prajteritorum  et  praesentium  notitiam  contemplan- 
tes,  per  quam  vcniamus  ad  duplices  palmas  atque 
victorias,  et  octo  graduum  mysteria  cognoscamus, 
introgressi  gazophylacia,  in  quibus  templi  divitiae 
continentur,  et  lavantur  orationes  nostrae  ab  omni 
sorde  peccati :  mensaeque  ex  utraque  parte  binae 
sunt  positae,  ut  primum  immoletur  holocaustum, 

Armeoti  vigilem  patrio  de  more  sequuntar, 
Gesaque,  latratorque  Sjdon,  etc. 

Nonnius,  Gessa,  tela  Galliarum;  qui  etiam  ex  Var^ 
rone  Galios  cum  binis  gessis  describit.  Paria  habent 
et  Servius  ad  ^Eneid.  vii,  ubi  alpina  gessa  dicun- 
tur,  et  Caesar  de  fiell.  Gall.  iii,  et  Propertius  de 
Virdomaro  Gallorum  Rege  lib.  iv.  Denique  et 
Claudianus  lib.  ii  in  Eutropium,  itemque  secundo 
in  Stilichonem.  Sed  jam  audi  S.  Augustinum  in 
Josue:  I  Quid,  inquit,  dicat  Gessa,  non  facile  in- 
telligitur.Hoc  interpresSymmachus  scutum  appei- 
lasse  perhibetur.  Septuaginta  autem  interpretes, 
secundum  quos  ista  tractamus,  qui  posuerunt  ges- 
son,  miror  si  in  Graeca  lingua  hastam,  vel  lanceam 
(Gallicanam)  intelligi  voluerunt:  ea  quippe  dicun- 
tur  gessa.  »  De  vocabuli  ortographia  parum  con- 
venit  inter  Graecos,  qui  et  ^anvh^  et  yoLiio^  -^tchi  et 
YaTcrov  scribunt,  atque  inter  Latinos  quibus  ffique 
probatur  g<esum^  gxssum,  gesum,  gessum. 

(c)  Omittunt  editi  libri  articulum  n,  sive  A» 
quam  litteram  retinent  omnes  ms.  oodioes,  Mabt^ 


m 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


m 


quod  totum  sacer  ignis  assumat,  deinde  pro  pec- 
oato,  et  ad  extremum  pro  ignorantia:  quod  vel 
acientes  commisimus,  vel  ignorantes.  Ad  latus 
quoque  exterius  juxta  Septuaginta  erat  rivus  fa- 
brefactuSy  qui  holocaustorum  cineres,  et  carnium 
virulentias  {AL  jurulentias)  efferebat  exterius : 
sive  erant  du»  mensas,  et  ad  latus  alterum  vesti- 
buli  ejusdem  portse  dus  menss,  id  est,  ex  utraque 
parte  quaterns,  quatuor  hinc,  et  quatuor  inde,  et 
post  tergum,  sive  ad  latus  earum  ali®  octo  men- 
sac  :  ut  simul  faciant  mensas  sedecim :  quo  nume- 
ro  propbetarum  mysteria  demonstrantur  :  ut  quid- 
quid  per  Evangelicam  olTerimus  dignationem,prffi- 
dictum  eorum  vaticationibus  approbemus.  Quod- 
que  inferuntur  quatuor  mensa)  de  lapidibus  qua- 
dris  exstruct»,  et  bse  ips®  ad  sacriGcium  et  holo- 
caustum  (i4/.  bolocaustorum),  isti  suntvivi  lapides 
qui  volvuntuvsuper  terram,et  habentsecum  angu- 
larem  lapidem,  quo  veteris,  et  novi  Instrumenti  pa- 
rietes  continentur.  Quatuor  autcm  numerus  Evan- 
gelica  sacramenta  demonstrat,longitudine  ct  latitu- 
dinebabens  unum  cubitum  et  dimidium,  id  cst,  per 
quadrum,qu®  simul  juncta  tres  cubitos  faciunt,qui 
tres  cubiti  habent  in  altitudine  cubitum  unum,  ut 
mysteria  Trinitatis  unius  cubiti,  hoc  est  divinaB  ma- 
J6statismensuraconservet,dicenteDomino  ad  disci- 
pulos :  Ite,  baptizate  omnes  gentes  in  nomine  Patris, 
et  Filii  et  Spiritus  sancti  (Malth,  xxviii,  19).  Nomen 
autem  Dei,  quasi  unius(i4/.  unus)  altitudiniscubitus 
est,  qui  489  tres  complectitur  proprietates,etholo- 
causta  oblationem  nostrorum  semperassumit.  8u- 
per  istas  autem  quatuor  mensas  holocaustorum  vi- 
vis  lapidibus  exstructas,  quarumlongitudo,et  lati- 
tudo,et  altitudo  descripta  esty  ponentur  vasa  inqui- 
bus  immolatur  holocaustum  martyrum,  de  quibus 
dicitur :  Pretiosain  conspectu  Domini  mors  sancto- 
rum  ejus  (Ps,  cxv,  5) ;  et  eorum  victimee,  qui  conti- 
nentia  et  corporis  sanctitate,  animas  suas  immolant 
Domino.  Mensarumque  istarum  nomine,  puto  in 
Mattbso,  etLuca,  Marco  etJoanne  apostolis  contine- 
ri ;  quarum  corona  desuper  flexa  intrinsecus,  per 
circuitum  margines  ambiebat,  ut  holocausta  con- 
tineret  intrinsecus,  et  non  passim  fluere  permitte- 
ret,  teneretque  carnes  oblationis,sive  ut  LXX  trans- 
tulerunt :  Et  ipsx  mensse  tectx  erant  (fe^uper,  propter 
imbrium  violentiam,  et  sstivi  solis  nimiam  siccita- 
tem :  ut  oames  desuper  posit»,  possint  dioere,  cum 
propheta  :  Per  diem  sol  non  uret  nos,  neque  luna 
per  noctem  [Ps,  cxx,  6).  Quorum  alterura,  nimiis 
pluviis,  et  tempestatibus  tribulationum  dissolvit 
oblationes :  alterum  vehementi  «stu  persecutionum 
arefacit  quidquid  oblatum  est.  Ignosce,  lector,  dif- 
flcultati  locorum  :  aut  si  melius  quid  invenire  po- 
tes,  dooe :  libenter  discimps  quod  nescimus. 

(Vers.  44  seqq.)  «  Et  extra  portam  anteriorem 
c(  gazopbylacia  cantorum  in  atrio  interiori,  quod 
«  erat  in  ]atereportffire8picientisAquilonem,etla- 
«  eies  eorum  contra  viam  Austraiem :  una  ex  latere 
fc  Port»  OrientaliBi  que  respioiebat  ad  viam  Aqui- 


A  «  lonis.  Et  dixit  ad  me :  Hoc  est  gazopbylacium 
«  quod  respicitviammeridianamsacerdotum^Fu/^. 
«  addit  erit],  qui  excubant  in  custodiis  templi. 
t  Porro  gazophylacium  quod  respicit  ad  viam 
«  Aquilonis,  sacerdotum  erit  qui  excubant  ad  mi- 
«  nisterium  altaris  :  Isti  sunt  fllii  Sadoc  qui  acce- 
«  dunt  de  flliis  Levi  ad  Dominum,  ut  ministrent  ei. 
«  Et  mensus  eet  atrium  longitudine  centum  cubito- 
«  rum,  et  latitudine  centum  cubitorum  per  qua- 
«  drum,  et  altare  ante  faciem  templi.Et  introduxit 
*  me  in  vestibulum  templi :  et  mensus  est  vestibu- 
«  lum  quinque  cubitis  hinc,  et  quinque  cubitis 
c  inde  et  latitudinem  portae  trium  cubitorum  hinc, 
«  et  trium  cubitorum  inde.  Longitudinem  autam 
«  vestibuli  viginti  cubitorum,  et  latitudinem  onde- 

n  «  cim  cubitorum,et  octo  gradibus  ascendebatur  ad 
«  eam,et  columnae  earum  (Sic.  mss.  Vulg.  erant),ia 
«  frontibus,  una  hinc,  et  altera  inde.  •  4B0  Pro 
gazophylaciis^  Septuaginta  exedras  transtulerunt.  li- 
ludque  quod  nos  diximus  exedrXf  sive  gaMfphylada 
cantorum,  ab  eis  prsetermissum  est.  Rursumque 
post  mensuram  vestibuli  quinque  cubitorum  bino, 
et  quinque  cubitorum  inde,  addidere  de  8U0,€<ia- 
titudo  portx  cubitorum  quatuordecimp  cum  in  Hebrtto 
tantum  positum  sit,  et  latitudo  port»  trium  eulriUh 
rum  hinCy  et  totum  cubiiorum  inde,  H«c  lectorem  ad- 
monui,  te  translationum  diversitate  turbetur,  aed 
ut  in  prsesenti  loco,et  maxime  in  mensuris  templi, 
Hebraico  veritate  contentus  sit.Igitur  post  murum, 
quem  Tcept^oXov  Septuaginta  transtulerunt»  qui  to- 
tum  templum  per  quadrum  ambiebat  in  circuitu» 
introductum  prophetam  legimus  in  atrium  interiiis 
et  deinde  ad  Aquilonem,et  ad  Au8trum,et  ad  por- 
tam  Orientalem,et  rursum  ad  Aquilonem :  de  qui- 
bus,  ut  potuimus,  diximus,  et  in  quonim  diversita- 
tibus,  vel  nominum,  vel  mensuranim,  quid  nobis 
videretur,  praeteritus  sermo  monstravit :  quonim 
sensum  testimonium  Salvatoris  breviter  ostendit 
dicentis  :  In  domo  Patris  mei  multae  sont  mansio- 
nes  {.Joan,  xiv,  2).  Quibus  expletis,  ingreditor  tem- 
plum,  hoc  est,  Sancta  sanctorum,  de  quibus  nune 
dicitur,  et  intra  portam  interiorem,  gazophylaoia, 
sive  oxedro)  cantorum.  Ad  quos  illud  imperium 
est :  Gantate  Domino  canticum  novum  {Ps.  xcv,  1). 
Qui  cum  Angelis  clamitant :  Gioriain  excelais  Deo, 
et  super  terram  pax  in  hominibus  bonn  voluntatis 

D  {Luc,  iiy  H),  Quod  atrium  intenus  erat  situm  in  U- 
tere  port»,  quae  respiciebat  ad  Aquilonem,  et  ad 
Austrum,  et  ad  Orientem,  ut  semper  meminerint 
cantores  Domini,  et  qui  angelorum  ofQoio  detlnan- 
tur,  per  quos  gradus  ad  summa  pervenerint ;  et 
mysteria  singulorumlocorum  diligenter  agnoscant. 
Denique  vir  ille  cujus  calamus,  et  funiculus  erat 
in  manu,  introducto  propheta  in  atrium  interiufl 
quod  respiciebatviam  meridianam,  hsc  locutua  eet, 
IIoc  est  gazophylacium  sive  exedra ;  et  ul  Theodo- 
tio  posuit,  VialamuSy  qni  habitationi  sacerdotum 
separatus  ^,  observantium  in  excubiia  templi. 
Porro  gazoptiylaoium  quod  reapioit  ad  yiun  Aqni* 


^ 


GOMMENTARIORUM  IN  EZBCHIELBM  LIB.  XII.  CAP.  XL. 


391 


loDi3,«acerdotuin  erit,qui  excubant  ad  ministerium 
altaris.In  quo  notandum,  quod  sacerdotes  quibus 
custodia  templi  delegatsc  sunt,  habitant  491  in 
gazophylacio,quod  respicitad  viam  meridianam,  in 
qua  lux  plenissima  est.  Hi  autem  qui  excubant  ad 
ministerium  altaris,  in  quo  ofTeruntur  victimse  pro 
peccato,  in  gazophylacio  sint  quod  respicit  viam 
Aquilonis,  eos  qui  ab  Aquilone  veniunt,  etofferunt 
victimas  pro  peccatis,  suscipere  et  salvare  cupien- 
tes.  Qui  utrique  pro  officiis  suis  Oomino  servicntes 
appellantur  filii  Sadoc,  qui  interpretatur  justus, 
sive  justi ficanSf omnipoiens  videlicet  Deus,  de  quo 
acriptum  est:Ju&(us  Doroinus,  et  justitias  dilexit: 
«quitatem  vidit  vullus  cjus  (Ps.  x,  8).  Isti  autem 
filii  Sadoc  de  filiisLevi,qui  interpretatur  a^^umpfu^  : 
et  ipsi  assumuntur  a  Domino,  ut  accedant  ad  eum, 
et  nequaquam  de  solo  dicatur  Moyse  :  Moyses  acce- 
debat  ad  Dominum :  alii  vero  non  accedebant 
[Exod.  xix) ;  scd  et  omnes  qui  serviunt  ei^  et  mi- 
nistrant,  Domino  appropinquare  dicuntur.  Iste  au- 
tem  vir  qui  introduxit  Ezechielem  in  atrium  inte- 
riuSy  et  ut  ita  loquar,  ad  Sancta  sancturum,  men- 
8UB  estipsum  atrium,in  quo  erant  duaB  exedrs  sive 
gazopbylacia  custodum  templi,  sive  altaris  habita- 
culis  delegata,  ct  reperit  longitudinis,  et  latitudinis 
per  quadrum  centenos  cubitos  :  ut  Sacerdotes  Dei 
ministerio  servientes,  qui  per  arctam^  et  angustam 
viam  intraverant,habeant  deambulacralatissima,et 
ia  perfecto  consummatoque  virtutum  numero  com- 
morentur.  £t  in  ipso  atrio  erat  altare  ante  faciem 
templi :  ut  numquam  sanctorum  ad  Deum  cesset 
oratio.  Supradictus  quoque  vir  introduxit  Ezechie- 
lem  in  vestibulum,  sive  Trpr^TrjXov  templi,quod  men- 
8U8  est  quinquo  cubitis  hinc,  et  quinque  cubitis 
inde  :  quoniam  qui  introductus  est^divinis  sensibus 
foerat  eruditus,  et  nec  dexteram  noverant,  nec  si- 
aistram,  sed  via  regia  ingrediebatur.  Latitudo  au- 
iem  ipsias  porta,  per  quam  introitus  erat  ad  vesti- 
bolam  templi,habebat  ternos  cubitos  hinc  et  inde. 
In  quo  Scripturse  sancta>  observanda  elegantia : 
quod  non  dixerit  a  dextera  et  sinistra,  ne  videretur 
in  Sanctis  sanctorum  sinistrum  aliquid  49!t  no- 
minare ;  sed  hinc  et  inde,  id  est,  ex  utraque  parte. 
Staiimque  prudens  lector  intelligit,  trinum  nume- 
rum  ad  Trinitatis  mysterium  pertinere,  quae  porta 
08t  ingredientium  ad  Deum,  dum  et  Pater  in  Filio 
eaty  et  Filius  in  Patre,  el  in  utroque  Spiritus  sanc- 


X  tus.  Qui  ternus  numerus,  una  porta  est  eorum  qui 
post  baptismum  Trinitatis  perveniunt  ad  ^alutem. 
Quod  autcm  sequitur :  Longitudo  vesiibuli  viginticth 
bilorim,  et  laiitudo  undecim  cubitorumf  videtur  fa* 
cere  questionem,quomodo  dualis  numerus  qui  re- 
fertur  ad  duas  decadas,  et  undecimus  qui  unum  vi- 
detur  habere  minus,  ut  sacrum  numerum  expieat 
duodecimum,in  vestibulo  templi  esse  dicatur.Quod 
plerique  sic  solvunt :  Quamvis  sancti  sint  sacerdo- 
tes  et  in  templi  ministeriis  collocati,et  quotidie  v^- 
ctimas  ofPerant  Ghristo  :  tamen  quia  in  hoc  mortali 
fragilique  corpusculo,  et  aegrotationibus  yitiisque 
subjecto  commorantur,  vicenarium  habent  nume- 
rum  et  undecimum .  Unde  dicebat  et  Apostolus :  Mi- 
ser  ego  homo,  quis  me  liberabit  de  corpore  mortis 
hujus  {Rom.  VII,  24)?Non  quod   'uxla  saevissimam 

^  hseresim,  abolenda  corpora  esse  credamus ;  aed 
quod  voti  nostri  sit  supervestiri,  non  spoliari,  et 
mortale  hoc  accipere  immortalitatem,  et  corrup- 
tivum  induere  incorruptionem.  Ulud  autem  quod 
sequitur  :  Et  octo  gradibus  ascendebatur  ad  eam 
(I  Cor.  xv),  id  est,  ad  portam  interiorem,  scienti- 
bus  Hebraeam  linguam^facit  magnam  difllcultatem. 
Denique  Symmachus,  quem  in  hoo  loco  secuti  su- 
mus,  octo  gradus  posuit :  Septuaginta,  decem: 
Theodotio  et  Aquils  secunda  editio,  undecim;  pri- 
ma  autem  nullum  numerum  posuit,  sed  absolute 
ait,  et  gradibus  in  quibus  ascendebatur  ad  eam :  ut 
vel  juxta  consuetudinem  priorum  portarum,  ooto 
intelligamus  gradus,sicutintellexit  etSymmachus, 
vel  certe  quos  habebat  porta  interior,  quorum  nu- 

C  merum  Scriptura  non  dixit  (pro  (a)  quo  in  Hebreo 
positum  est,  urob  (:ini1)i  id  est  et  latitudo^  aste 
(^nuv),  ESRE  (mw).  Quod  si  ita  legatur,  undecim 
significat :  49S  sin  autem  pro  esrb,  hoc  est,  de~ 
cem,  legamus  eser  (yffH),  non  significat  decem^ 
sed  pronomen  qui).  Haec  Hebrffii  sermonis  experti* 
bus  deliramenta  videantur  :  sed  nuno  uon  contro- 
versias  scribimus,autorationes,in  quibusludi  solet 
compositione  verborum^  sed  explanationes,et  com- 
mentarios  Hebrasorum  voluminum.  Yerum  redea- 
mus  ad  cceptum.  Octo  sive  decem  gradibus  qui  per- 
fectus  est  numcrus,  aut  undecim,  de  quo  jam  dizi- 
mus,  ascenditur  ad  portam  sanctorum,  in  cujus 
frontibus  columnae  erant,  una  hinc,  et  altera  inde. 
Non  dixit,  duas,  ne  in  dualem  incurrcret  numerumy 

^  sed  una  et  una,   qui  perfectus  est  numerus,  et 


(a|  Faleo  legunt  hic  libri  ante  nos  ed iti, post^um  est 
verokab»  etc,  cum  UieroDymus  legat  in  mss.  codi- 
dbus  UROB  juxta  morem  antiquorum,  et  non  juxta 
poDClationem  hodiernam.  Consequenter  in  manu- 
feripiis  exemplaribus  scriptum  rcperio,  sed  pro  no- 
men  sermonis,  etc. ;  vel,  sed  pro  nomen  quibus  He- 
krxif  etc.  Quae  depravationes  sunt  veterum  libra- 
riorum,  quiet  ipsi  expertes  fuerunt  Hebraei  sermo- 
nis.  Mart.  —  Quatuor  hos  versus  uncinis  inclusos 
VictoriuB  delet,  eruditiorum,  ut  ait,  judicio  fretus, 
^od  neo  sensum  sanctissimi  viri  assequerentur, 
nee  interpretattonis  diversitatem,  qualisnam  vera 
•0Mi  attingerent.  Equidem  verba  Irob^  Aste^  Esre 
in  Hebraeo  non  pro  graduum  numero  quibus  asoen- 

Patiol.  XXY. 


debatur,  et  quos  Hieron,  exponit,  sed  pro  ejue* 
met  versicuh  priori  parte  posita  sunt,  et  cubiculi 
ipsius  latitudo  cubitorum  undecim  dicitur :  ouae  ad 
propositam  difficultatem  nihil  faciunt.  Non  aaeo  ta- 
men  haec  temere  intrusa  pericope  suppositaque  tez- 
tui  Hieronymiano  putanoa  est,  sed  manca  potius  ao 
deformata  veterum  scribarum  mendis  ;  siquidem 
et  verba  ipsa  S.  Doctoris  in^enium  probe  referuni, 
et  maxime  subnexa  orationis  series,  id  genus  ali- 
quid  ex  Hebraeo  observantum  antea,  persuadet.Fa- 
cile  quidam  excidit  versus  quem  supplere  quidem 
ex  ingepio  possim,  nolim  vero  cum  mss.  sunra^li 
caream. 


13 


m 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


396 


unione  sui  imitatur  Deum.  Istaa  autem  erant  colum- 
nes  duffiy  de  quibus  et  in  Apocalypsi  dicltur  :  Qui 
vicerit,  faciam  eum  columnam  in  templo  Dei  mei^ 
et  foras  non  egredietur  {Apoc.  iii,  12).  Et  Petrus  ao 
Joannes  columna;  appellantur  Ecclesise  (Oalat.  ii), 
per  quos  ingredimur  ad  Sancta  sanctorum,  et 
quorum  doctrina,  ad  Ghristum  noster  introitus 
est. 

(Cap.  XLI.  —  Vers.  1  seqq.)  »  Et  introduxit  me 
«  in  templum,  et  mensus  est  frontes   sex  cubitos 
t  latitudinis  hinc,  et  sex  cubitos  latitudinis  inde,1a- 
•  titudinem  tabernaculi.  Et  latitudo  porta;  decem 
«  (mbitorum   erat,   et   latera  (sive  humeri)  ports 
«  quinqne  cubitis  hinc,  et  quinque  cubitis  inde.  Et 
f<  mensus  est  longitudinem  ejus  quadragintacubito- 
•«  rum,etlatitudinem  viginti  cubitorum.  »  Post  mul- 
ta  mysteria,  variosque  introitus,  etlocorum  singu- 
lorum  proprietates,  tandem  aliquando  vir,cujus  fu- 
nicuius  cementariorum,   et  mensuras   calamus  in 
manu  erat,   ezechielem   prophetam  introducit  in 
templum,  et  mensus  est  frontem   templi :  pro  quo 
«lamy  Septuaginta ;  et  xlim  Theodotio ;  et  in  circuitu 
Symmacbustranstulerunt.  Et  ex  utraque  parte  lati- 
tudo  tabernaculi  senum  cubitorum  erat,  sacramen- 
tum  creaturarum  omnium  continens  :  in  sex  enim 
diebus  mundus  est  consummatus.  Per  quorum  noti- 
tiam  causasqueconditionisatquerationem  intramus 
ad  templum   Dei,  et  ex   creaturam   ordine  atque 
constantia  cognoscimus  Creatorem.  Latitudo  autem 
portffi  templi  erat  decem  cubitorum,qui  sacratus  et 
perfectus  est  numeru8,et  in  quo  mense  septimo,  die 
decima  mensisjejunium  et  propitiatio  est.  Decima 
autem  die  mensis  primi,  qui  appellatur  Nisan,  ad 
immolationem,   494  et  prasparationem   Paschs 
agnas  assumitnr.  Septimo  igitur  mense,decimse  of- 
feruntur  in  Dei  horrea,  sive,  ut  Scriptura  appellare 
consuevit,  torcularia.  Unde  dicit  et  Apostolus  :  Di- 
latamini  et  vos  (//  Cor.  vi) ;  ut  postquam  per  decem 
porta  cubitos  templum  quis  fuerit  [Al.  qui  fueratj 
ihg^e8su8,ex  utraque  parte  port®  ipsius  latera,  sive 
ut  proprie  inHebraico  dicitur,humeri  mensurentur 
qui  semperreferuntur  ad  opera.Undeet  Isachar  de- 
sideravit  bonum  (Gen.  xux),  requiescens  inter  me- 
dios  cleros,  vidensque  requiem,  quia   bona  est,  et 
ierram,quia  pinguis,  supposuit  humerum  ad  labo- 
randum,et  factus  est  vir  agricola.  Et  in  veste  ponti- 
ficis,  humerale  cum  rationale  stringitur,  ut  rationi 
opera  copulentur,et  possitdicere  vir  Ecclesiasticus : 
A  mandatis  tuis  intellexi  (P5.  cxviii.  ^104).  Qui  hu- 
meri  port®,ex  utraque  parte,  quinas  habebanl  por- 
ticus,utper  terrenos  sensus  atque  divinos,  super 
quorum  dilTerentia  saepe  scripsimus,    ingrediamur 
adyta  templi,cujus  mensus  est  vir  ille,  qui  ductor 
prophetserat,longitudinem  quadraginta  cubitorum 

.  (a)  Locus  depravatissime  editus  apud  Erasmum  et 
Mananum  :  qui  hoc  modo  legunt :  In  cujus  fronte 
tive  alXa|i.  {Er.  elau)  pro  quo  Symmachus  iztpi  ttjv 

6tSpav,  id  est^  cira  portam  :  Theodotio Hebraicumh^fH, 
9t ;  Aquila  Q$Uum^  nos  frontm  interpreUUi  sumus. 


A  ct  latitudinem  viginti  cubitorum,8ive  ut  meliusest, 
portae  longitudinemaclatitudinem :  quia  supratan- 
tum  de  latitudine,et  humerisejus  dixerat.  Quod  au- 
tem  vicies  quadraginta  octingentesimum  numerum 
faciat,quivicinusestoctonario,nullidubiumest.Un- 
dein  Ecclesiaste  praecipitur:  Dapartes  septem  :daet 
octo  (Eccl.  XI,  2).  De  cujus  numeri  sacramento  cre- 
bro  disputasse  me  novi,sive  quia  per  tribulationes, 
et  angustiashujus  saeculi  intramus  ad  sanctuarium 
[Al.  sanctum  atriumJDomini  :idcirco  longitudo  por- 
ta)  habebat  cubitos  quadraginta,  qui  numerussem- 
per  in  labore  positus  est.  Unde  et  Moyses,  et  Elias 
quadragint^  diebus  non  comedunt  panem,et  aquam 
non  bibunt  (Deut.  i  ;  ///  Reg.  xix  ;  Deut.  xxix)  :  et 
annis  quadraginta  populus  Israel  vexatur  et  proba- 

-j  tur  in  solitudine,  et  per  raultos  labores  terram  re- 
promissionis  ingreditur  :  et  DominusatqueSalvator 
secundum  assumpti  corporis  fragilitatem  quadra- 
ginta  diebus  tentaturin  solitudine,utpostvictoriam 
accedant  angeli,  et  ministrent  ei  (Matth.  iv) :  Cum 
autem  per  tribulationes,  et  angustias  poterimus 
dicere  illud  Apostolicum  :  In  omnibus  tribulati,sed 
non  coangustati  (//  Cor.  iv,  8},  atque  illud  pro- 
pheticum :  In  tribulatione  dilatasti  mihi  (Psal.  iv,  1), 
tunc  nobislatissimusaperitur  inlroitus,  qui  viginti 
cubitorum  habet  495  latitudinem,  ut  superatis 
mundi  certaminibus  atque  terrenis,qui  et  ipse  dua- 
lis  est  numerus,  ingrediamur  templi  penetralia,  et 
audiamusimperantem  discipulisOorainum :  Confidi^ 
te:  ego  vici  mundum  (Joan.  xvi,  34). 
(Vers.  3,  4.)  «  Et  ingressus  intrinsecus  Csive  in 

C  «  atriumintGrius)men?usestin(a)fronte(«t>tfa»lam) 
«  portae  duos  cubitos,  et  portam  sex  \Al.  decem]  cu- 
«  bitorum.et  latitudinem  portae  septem  cubitorum 
«  (sive  et  humeros  ports  septem  cubitis  hinc,  et 
«  septera  cubilis  inde).  Et  raensus  est  longitudinem 
«  ejus  («i^eostiorura)  viginti  cubitorum  etlatitudi- 
«  nem  viginti  cubitorum  ante  faciem  templi.Et  dixit 
«  ad  me  :  Hoc  est  Sanctum  sanctorum.  »  Quantum- 
vis  proficiamus,  seraper  nobis  major  profectua  apc- 
ritur.  Unde  post  introitum  templi  rursum  ingredi- 
mur  intrinsecus  sive  ut  Septuaginta  transtulerunt, 
interius  atrium,  in  cujus  fonte,  sive  ^el,  pro  quo 
Symmachus,  circa  portamy  Theodotio  ielku^  Hebrai- 
cum  UL  (S*IK),AquiIao5/mm,nos/ron/eminterpretati 
sumus,  duo  erant  cubiti;  ut  juxte  superiorena  sen- 

wv  sum  per  dualem  numerum  ingrediamur  ad  eum  lo- 
cuir,ubi  sunt  Sancta  sanctorum.  Unde  et  ipsa  porta 
sex  cubitorum  erat,  per  quam  ingressi,  oeternam  re- 
quiem  possidemus,  quae  in  scptenario  numero  de- 
monstratur.  Pro  quo  Septuaginta  transtulerunt,  et 
latiiudinem  portx  septem  cubitorum  hinc,  et  septem 
cubitorum  inde^  is  Hebraeo  et  caeteris  editionibua 
semel  tantum  septem  cubitiy  in  latitudine  porta?,  po- 

Ubi  nihil  reperioHieronymianum,  cum  prOiEL  po- 
suerint  aiXa[x,  vel  elau  ;  Graeca  verba  Symmachi  ad- 
diderint  de  suo ;  et  pro  lectione  Theodotionis  selam 

et  Hebraico  u/,  S*lN,substituerint  Hebraicum  hodier- 

num  ^''M  ail^  sive  eU  Mart. 


3d7 


COMMENTAAIORUM  TN  EZEGHIELEM  LIB.  XII.  CAP.  XLI. 


'm 


Biti  sunt.Quod  autem  sequitur:£^  mensus  est  longi-  A 
tudinem  ejus^sive  utSeptuaginta  transtulerunt.o^/to- 
rum  viginti  cubiiorumfPTO  quo  in  plerisque  codicibus 
jaxta  Septuaginta  quadraginta  continentur  latltudi- 
nem  qaoque  viginti  cubitorum  ante  faciem  templi, 
iliad  significaty  quod  ante  templi  faciem,  et  introi- 
tnm  ejus,  prsteriti  laboris  atquo  ccrtaminis  nobis 
mensura  semper  occurrat.  Quam  enim  rationem  in 
Bingulis  numeris  duplex  numerus  possidet,eamdem 
dae  habent  decades.  Et  hoc  considerandum,  quod 
ingressas  intrinsecus  per  portamduorum  in  fronte 
Gnbitorum,  et  sex  habentem  cubitos,  septemque  in 
latitadine  ex  utraque  parte.et  viginti  cubitos  in  ]on- 
gitudine,  496  totidemque  in  ipsis  templi  foribus, 
doceatar  propheta  qui  sit  ille  locus,  vel  quo  appel- 
letar  vocabulo.  Dixit  enim,  inquit,  mihi  :  Hoc  est  -n 
Sancium  sanctorum.Sin  autem  ante  temp]um,sive 
atScriptura  cognominat^ante  faciem  templi  Sanctum 
sanctorum  est^quantam  beatitudinem  in  templi  ady- 
tis,  et  in  interioribus  ejus  existimare  debemus  1  De 
qaa  propheta  loquitur  :  Hoc  labor  est  in  conspectu 
meo,  tUmec  ingrediarin  sancfuarium  Dei^et  inletligam 
tn  novimmis  eorum  (Ps,  lxxvii,  16,  17).  Sed  et  hoc 
notandom,quod  in  descriptione  tabernaculi  dicun- 
tur  Sancta  sanctorum,  plurali  numero;  hic  autem 
Sanctnm  8anctorum,numero  singulari,ut  post  san- 
eta  veniamus  ad  sanctum:quomodo  post  multacan- 
tica  pervenimusad  Canticum  canticorum,quod  om- 
nfam  carminum  carmen  est,  et  quod  canentes, 
sponsi  copulamur  amplexibus. 

(Vers.  5  seqq.)  «  Et  mensus  est  parietem  domus 
**  sex  cubitorum,et  latitudinem  fateris  quatuorcu->  C 
*<  bitorum  undique  percircuitum  domus.Latera  au- 
*tem  latus  ad  latus,  his  triginta  trium  iVulg.triSi]. 

*  et  erant  eminentia  quse  ingrederontur  per  parie- 

*  tem  domus  in  iateribusper  circuitum^ut  contine- 

*  reot,et  non  attingerent  parietem  templi.Etplatea 
^  eratin  rotundum  ascendens:  sursumper  cochleam 
**  et  in  coenaculum  templi  deferebat  per  gyrum. 
^  Idcirco  latius  erat  templum  in  superioribus,etsic 

«  de  inferioribus  ascendebatur  ad  superiora  in  me- 

^  diam  ^  et  de  mediis  ad  tristega  et  Thrael  :  » 

Oood  autem  in  LXX  ponitur,£^  de  mediis  ad  tnste^ 

fOy  id  est,  ad  tria  cognaculay  et  Thrael,,  in  Hebraico 

non  habetur.  Pro  Thrael  quoque  (quod  nescio  quid 

significet;  (a)  nequeenim  habetur  in  Hebrseo)  legitur 

ipod  illos  URA1THI  (^n^KI*!))  quod  et  nos,  et  caeteri  D 

transtulerunt,  et  vidi,  ut  sequatur  ordo  testimonii, 

(Vers.S  seqq.)  «  Et  vidi  in  domo  aititudinem  per 

« drcuitam  fundata  latera  ad  mensuram  calami,sex 

« cobitoram  spatio,et  latitudinem  per  parietem  la- 

«terifl  forinsecus,  quinque  cubitorum,  et  interior 

« domus  in  lateribus  domus,  et  inter  gazophyiacia 

«  latitudine  viginti  cubitorum   in  circuitu  domus 

(a)  Victorio  autemisthaec  lectio  impressaadeo  vis 
est  intellectu  diffilis  et  corrupta,  ut  de  suo  rescri- 
bere  non  duhiiHTii, nescio  quid  significet  apud  itlos:in 
Bebr^eo  legitur  Vraithi^  9tiO£{,etc.Hoc  vero  planissi- 
me  dx  Hieronymo  oonstat^quod  litterarum  Hebrai- 


«  undique.  Et  ostium  lateris  ad  oratlonem  (quod 
«  in  Septuaginta  non  habetur),  ostium  unum  ad 
«  viam  Aquilonis,  et  ostium  unum  ad  viam  Au- 
«  stralem,  497  et  latitudinem  loci  ad  orationem  » 
(quodetipsumSeptuagintanontranstulerunt),«quin 
«  que  cubitorum  in  circuitu.Et  «dificium  quod  erat 
«  separatum  versumque  ad  viam  respicientem  ad 
«  mare,  latitudinis  peptuaginta  cubitorum  :  paries 
«  autem  aediflcii  quinque  cubitorum  latitudinis  per 
«  circuitum,  et  longitudo  ejus  nonaginta  cubitis  ». 
Postquam  pervenit  ad  Sanctum  sanctorum,  de  quo 
supra  diximus,vir  ille  venerabilis  mensusest  Sancti 
sanctorum  parietem,qui  propter  frabricammundiet 
omnem  visibilem  creaturamquaeinsexdiebuscon- 
dita  est,  sex  habebat  cubita^  et  latitudinem  unius 
lateris  quatuor  cabitorum  :  non  ex  uno  latere,  sed 
per  circuitum.Quatuorautemcubitatenebat  percir- 
cuitum  domus  latitudo,  ut  quatuor  elementa  mon- 
straret^  ex  quibus  universa  compacta  sunt,et  maxi- 
me  humana  corpora,contra  qu®  sancti  dimioantes, 
et  subjicientesse  animse  potestati,interiora  meren- 
tur  intrarcy  et  Domini  arcana  cognoscere.  Ipsa  an- 
tem  latera  quoe  in  circuitu  domus  erant,et  quatuor 
cubitorum  spatio  a  templi  parietibus  separabantur 
juncta  sibi  erant:  ita  ut  unum  iatus  aliud  latus  oon- 
tingeret,  et  baberet  in  longitudine  non  triginta  et 
tres  cubitos,  sed  his  triginta  tres,  hoc  estysexaginta 
sex.  Vetus  in  Levitico  loquitur  Testamentum,  in 
ortu  maris  post  unam  hebdomadam,  et  ilia  qoae 
genuit,et  illum  qui  genitus  est  triginta  tres  explere 
dies,  ut  veniant  ad  puriflcationem  (LeviL  xii),Porro 
si  genuerit  feminam,  duplicem  observarinumerum 
id  est,  sexaginta  sex.Bt  quia,ut  veniamus  ad  sanota 
sanctorum.non  solum  prima  indigemus  nativitate, 
sed  et  secunda,ut  nati  in  came,renascamur  in  spi- 
ritu  :  idcirco  non  sexaginta  sex,  sed  bis  triginta,et 
trium  ponitur  numerus ;  et  utraque  nativitas  Deo 
auctoridebeaturilliusqueclementiae,etduplioimuro 
circumeant  latera  domus  quae^templi  fulciunt  sedifi- 
cium.Quodque  sequitur  juxta  Hebraicum:«Et  era^t 
•  qusedam  eminentia  quae  egrederentur  per  parie- 
«  tem  domus  per  latera  in  circuitu,  ut  oontinerent 
«  et  non  attingerentparietemtempli.»  illud  signifi- 
cat :  quod  sancti  viri  in  multitudine  credentium 
erumpant  per  parietem  templi,  per  omnia  videlicet 
laterain  circuitu,etcontineantEcclesiae  fundamenta 
et  tamen  non  tangant  parietem  templi  :  498  tan- 
tum  vidissc  contenti,et  de  longe  inenarrabilia  ado- 
rasse  mysteria.Nunc  enim  videmus  per  speculum  in 
8Bnigmate,et  plenissimam  tangere  atque  comprehen- 
dere  non  possumus  veritatem.  Quod  autem  platea 
erat  in  rotundum,ascendens  sursum  per  cochleam, 
et  in  ccenaculum  templi  deferebat  per  gyrum  :et  id- 
circo  latius  erat  templum  in  superioribus^et  sio  de  in- 

oarum  similitudine  decepti  LXX  pro  verbis  ^H^HI*! 
nU)  legerint,  junxerintque  aliter  nn  rwm  Ve- 
thraelj  sive  et  Thrael,  domuSf  quae  vox  neoue  He- 
braica  est,  neque  in  Hebraeo  nabeturi  sea  pro  ei^ 
legitur  Vraithi^  Et  vidif  eto. 


«90 


S.  BUSEMI  HiERONTMI 


480 


ferioribus  ascendebatur  ad  superiora  et  medium  :  A  v),oremu8  sine  ces8atione,et  dioamiis  oum  Jeremia 


puto  perspicuum  esse  lecloriysemper  augusliora  esse 
que  deorsum  suut  in  jejuniisy  x^(ieuv{ai;,et  victus 
continentia,paulatimquedum  ad  summaconscendi- 
muSf  latiorem  nobis  aperiri  viam  ^  et  impleri  quod 
scriptum  est:in  tribulatione  dilatasti  mihi  (P«.iv,l). 
Per  rotundum  autem  et  per  cochleam  ascendimus 
templi  coenaculumiquffl  figura  inter  omnia  (rj^TiJfjiaTa 
a  philOBophis  quoque^hujus  s®culi  pulchrior  appro- 
batur  :  dum  et  coelum,  et  sol,  et  luna,  et  astra  cae- 
terayet  punctum  terr®,in  corporibus  quoque  huma- 
niSiOCuliSyquasi  altera  sidera,  et  figuracapitis,quod 
omnium  sensuum  receptaculum  est,teretesque  digiti 
et  femina,  et  braohia  hanc  prffiferunt  rotunditatem 
Porro  caenaoulum  templi  adquod  de  angustioribus 


Nou  sileat  pupilla  oculi  mei  {Tliren,  ii,  18),  vel 
pr(Bsentia  malavitare  cupiente8,vel  ^entes  gratias 
pro  praeteritis.Quamdiu  enim  in  tabernaculocorpo- 
ris  hujus  sumus,iDgemiscimus,dioimusque  :  Miaer 
ego  homo,quis  me  liberabit  de  corpore  mortis  hujus 
(Rom,  VII,  24)  ?  Sed  et  ad  viam  Australem  erat 
ostium,  et  ipsum  juxta  Hebraicum  babens  locum 
orationis  et  quinque  tendens  cubitis  per  circuitum. 
Post  frigus  enim  Aquilonis  ad  Australem  transimus 
calorem,et  tamen  rursum  orationis  qusrimuslocum 
in  Aquilonis  ostio,ut  evadamuspericula:  in  Australi 
ut  agamus  gratias  pro  pra9teritis,et  sit  nobis  victo- 
rise  secura  possessio.  Quinque  autem  cubiti,  et  in 
hoc  loco  divinos  indicant  sensus,  per  quos  de  ter- 


ad  altiora  conscendimus,  illud  puto  esse,  quod  in  -^  renis  ad  altiora  conscendimus.Et  sdificium,inquii 


regum  volumine  Elias  habuit,  et  Elisseus,  et  in  apo- 
stolorum  Actibus,  TaHlhaf  id  est:  86pxa;  et  damula 
nostra  possedit,quffi  bonis  operibus  ad  summa  con- 
Bcenderat  (III  lieg,  xvii  ;  IV  lieg,  iv  ;  Ad.ii]  AcLi). 
Apostolus  autem  Petrus,super  quem  Dominus  Eccle- 
siefundamenta  solidavit,transcendit  c(Bnaculum,et 
venit  ad  tectum^quodsignlGcantius  Grece  8a>{jiadi- 
oitur  id  e8t,teoti8olarium:etincognitaprius  seeculo 
Boclesin  saoramenta  cognovit.Salvator  quoquege- 
neris  hamani  pascha  fecit  in  coenaculOy  et  magno 
latoque  ccenaoulo  atque  omni  sorde  purgato  strato- 
que,  et  ad  spiritaale  convivium  prseparato,ubi  my- 
i^rium  corporis  et  sanguinis  suistradiditdiscipulis 
ctetemam  nobis  agni  immaculati  reliquit  festivita- 
tem.  Quodque  addidit:£^  demediis  ad  tristega,\d  est 
UrHa  ecmacula  d  Thrael,  videturmihi  obeloprasno-  C 
tandum.Quid  enim  necesse  est  dubiaet  non  scripta 
dietererercum  in  ea  quie  HebroBorum  tenentur  libris 
debeamus  imoumbere?  Sequitur:  «  Et  vidi  in  domo 
tt  altitudinem  per  circuitum  fundata  499  latera 
ad  measuram  calami,  sex  cubitorum  spatio :  et  lati- 
«( todinem  per  parietem  lateris  forinsecus  quinque 
«  oubitorum,  et  intergazopbylacia  » (qu®  Symma- 
ohu8  i{i8pa<  vocat)  «  latitudtnem  cubitorum  vigxnti 
(c  p#r  drcuitum  domut,  Quibus  numeris  ostenditur 
qaod  demundo  boo,  et  de  terrenis-sensibus,  et  de 
duali  duarum  deoadarum  numero,  qui  refertur  ad 
vlginti  non  solum  in  sancta   sanctorum,  sed  et  in 
ennaoala  eornm  mereamur  ascendere,   et  semper 
kabere  in  memoria,  quod  per  sex  dies   conditionis 
nostr»,  et  per  quinque  sensus,et  per  viginti  cubita  ]) 
ktitudinis  ascenderibus  ad  cffinaculum   templi,   et 
terrenam  humiiitatomjsensumquelitterse  relinquen- 
tesytransierimus  ad  summitatem  Ecclesiae^Spiritus- 
qae  Sancti  consortio  gaudeamus.Et  ostium,inquit, 
lateris  ad  orationem  contra  viam  Aquilonis  {Jer,  i, 
14),  a  quo  exardescunt  mala  super  omnem  terram 
et  qaem  Dominus  abacturum  se  a  nobis  pollicetur 
dicens:  Et  eum  qui  ab  Aquilone  est^abigam  a  vobis 
(I  /(»0/.ii,2O).Pulchreque  in  ostia  contra  Aquilonem 
Idcus  orationisest,utsecundum  Apostolum  (I  TAefs. 


quod  erat  separatum  versumque  ad  viam  respicien- 
tem  ad  mare,  latitudinis  septuaginta  cubitorum:ut 
post  labores  et  pericula,et  saeculi  istius  fluotus  at- 
quenaurragia,et  annos  septuaginta,de  quibus  Jere- 
mias  scribit,et  Daniel,et  Zacharias  (/«r,xxv «£ xxix; 
Dan.  IX,  Zach,  ix);  verum  et  legitimum  septem  de- 
cadarum  sabbatum  500  consequamunutsitnobis 
seterna  requies,  et  per  quinque  cubitorum  latitudi- 
nemVeniamusadlongitudinemnonagintacubitoruQ 
in  qua  aetate  de  repromissione  filium  Sara  generavit 
quae  nonaginta  annorum,  id  est,novem  decadarum, 
peperit  Isaacjuncta  Abraham  centenario  (Gen.xxi)^ 
id  est,  deccm  decadarum  habenti  mysterium.  Qui 
numerus  quid  signidcet  sequens.  Scriptura  mon- 
sirabit. 

«  (Vers.i3  8eqq.)Etmensusestdominuslongita- 
«  dinem  centum  cubitorum.Et  quod  separatum  erat 
«  aedifjcium,  et  parietes  ejus  longitudinis  centum 
cubitorum.Latitudo  autem  ante  faciem  domasyei 
«  ejus  quod  eratseparatum  contraOrientem,centum 
cubitorum.  Et  mensus  est  longitudinem  sedificii 
contra  faciem  ejus,quod  erat  separatum  ad  dor^ 
sum.  (a)  EK6ETAG  (id  ej/,eminentia)  ex  utraqao 
parte  centum  cubitorum:Et  templum  interiu8,et 
«  vestibulaatrii.Limina  et  fenestras  obliquas  EK6B 
«  TAG,in  circuitu  per  tres  partes  contra  uniusctyus 
«  que  limen,  stratumque  ligno  per  gyrum  in  cir- 
«  cuitu  :  terra  autem  erat  usque  ad  fenestras  :  Et 
«  fenestrae  clausae.Super  ostia,et  usque  ad  domum 
«  interiordm:Et  forinsecus  per  omnem  parietemin 
«  circuitu  intrinsecus:  Etforinsecus  ad  mensuram 
«  Et  fabrefacta  Cherubim  et  palmse;  Et  palma  inter 
«  Gherub  etGherub:  duasque  facies  habebat  Chertib 
«  faciem  hominis  juxta  palmam  exhac  parte,et  fa- 
«  ciem  leonisjuxtapalmamex  aliaparte:expres8am 
«  per  omnem  domum  in  circuitu.De  terra  usque  ad 
«  superiora  porta;  Gherubim  etpalmaecffilat«erant 
«  in  pariete  templi.Limen  quadrangulum  erat  :  Et 
«  facies  sanctuarii  aspectus contra  aspectum  altaria 
«  lignei,  trium  cubitorum  altitudo  ejus :  Et  longi- 


« 


« 


« 


« 


(( 


ip)  In  Lat.  Hier  vers.  ecthetas :  in  aliis  libris  ethecas  quod  idem  est  derivatum  vooabulum  ex  Hebraico 


4M 


COMMENTARIORUM  W  BZECHIELEM  LIB.  XII.  CAP.  XLI. 


4M 


«  ttido  €|jii8  duorQm  cubitornm  :  Et  anguli  ejus,  et 
(c  loDgitudo  ejus,  et  parietes  ejus  lignei.  LXX  :  Et 
«  mensus  est  ^  contra*,  domum  longitudinem  cu- 
«  bitorum  centum  ^etreliquaetseparantiaetparie- 
«  tes  ejus,in  longitudinem  cubitorum  centum  :  Et 
«  latitudinem  contra  faciem  templi,etreliquaecon- 
N  tracubitorum  centum.Etmensusestlongitudinem 
«  separantis  contra  faciem  reliquorum ,  qusc  erant 
ff  posttergum  domusillius,etreliquahincetindecu- 
«  bitorum  centum  longitudinem.Et  templum  et  an- 
«  guli,  et  ^lam  exterius  strata  ligno,  et  fenestrae  in 
«  modum  retis  factse  tres^ad  lucendum^ut  prospice- 
(f  retur  per  eas.  Et  domus,  et  ea  quse  proxima  erant, 
«  strata  ligno  per  circuitum  :  Et  pavimentum, 
tc  SOl  et  de  pavimento  usquead  fenestras.Et  fene. 
<c  strs  aperiebautur  tripliciter,  ut  prospiceretur  per 
«  eas  :etu8que  ad  domum  interiorera,et  exteriorem, 
«  et  per  omnem  parietem  in  circuitu  intrinsecus  et 
«  extrinsecus   mensura,  et  Ci^elata    Cherubim,  et 

•  palms  inter  Cherub  et  Gherub.  Duse  facies  Che- 
«  rab :  facies  hominis  ad  palmam  hinc,  et  facies 
«  leonis  adpalmam  inde  :  caelatus  omnis  paries  per 
«  circuitum  a  pavimento  usque  ad  laquearia  Cheru- 
«  bim,  et  palmse  cselatae.  Et  sanctuarium  et  tem- 
«  pinm  aperiebatur  per  quatuor  angulos  contra  fa- 
«  eiemsanctorum :  visio  quasi  species  altaris  lignei : 
«  trium  cubitorum  altitudo  ejus,  et  longitudo  cubi- 
«  toram  duorum  :  et  latitudo  cubitorum  duorum:  et 

•  comua  habebat,   bases  quoque  et  parietes  ejus 

€  lignei.  »  Verhum  conira,  quod  LXX  transtulerunt 

in  principio  testimonii,  ubi  scriptum  est :  Et  men- 

sus  est  contra  dmnwn,  in  Hebraico  non  habetur,  et 

idcirco  obelo  prcTuotandum  est :  ut  sit  rectius  et  ve- 

lim^et  mensusest  doiaum  longitudine  cubitorum  cen- 

Ittm,  et  reliqua.  Describuntur  autem  Sancta  sancto- 

rnmettemplum  interius,  quod  post  nonaginta  cu- 

bitos,  ex  tribus  partibus  centenos  cubitos  habere 

dicatur,(a)  perfectum  videlicetnumerum  decadarum 

deoem  :  ut  et  mente,  et  sermone,  et  operibus  Do- 

minoserviamuSy  recordantes  illius  Apostolici  exem- 

pli  in  quo  ait :  Ut  scire  possimus  quae  sit  latitudo, 

et  longitudo,  et  profundum,  et  altitudo  {Ephes.  in, 

18).  Quod  autem  in  Hebraico  dicitur,  aediBcium  se- 

paratum  et  parietes  ejus,  LXX  reliqua  interpretan- 

fnr  et  separantia^  quae  non  hsereant  parietibus  tem- 

pliySed  propinquoset  suoshabeant  parietes.  Ipsum 

qsoque  templum  et   anguli  ejus,  et  /Elam,  id  est, 

«p^«^Xou,8ive  ve^i^u/um, exterius  erantstrata  ligno, 

sapientia  videlicet,  quod  lignum  vitae  situm  in  pa- 

radiBO  Scriptura  commemorat  {Genes,  ii).  Fenestr» 

qaoque  erant  fact«  in  modum  retis,  instar  canceHo- 

ram :  ut  non  speculari  lapide,  nec  vitro,  sed  lignis 

interrasilibus  et  vermiculatis  clauderentur :  pro  qui- 

boB  in  Hebraico   obliquas  fenestras  habet,  quae  in 

tribvs  tantumerantpartibustempli,ad  dexteram  vi- 

delieet  et  sinistram,  et  post  tergum,  id  est,  ad  Me- 

ridiemy  et  ad  Aquilonem,  et  ad  Occidentem.  Orien- 


A  talis  autem  pars  non  habebat  fenestras,  quia  ip86 
introitus  clarum  immittebat  lumen  intrinseous,  et 
cuncta  interiora  templi,  januarum  lumine  ftM 
complebantur,  ita  ut  per  singulas  fenestras  et  can- 
cellorum  foramina  intro  quis  posset  aspicere.  St 
non  solumexterioraerant  8trataHgno,sed  tantaerat 
lignorum  copia  per  circuitum,ut  et  pavimentum  et 
de  pavimento  usque  ad  fenestras,  lignis  omnia  jun- 
gerentur.  Quae  fenestr»  juxta  Septuaginta  aperie- 
bantur  tripliciter:  ut  apertis  eis,  triplex  in  templo 
Dei  intelligentia  monstraretur  Juxta  illud  quod  alibi 
dicitur :  Tu  autem  describe  ea  tripliciter  (Pw. 
XII,  20;.  Prospicitur  autem  per  eas  non  solum  !n- 
terius,sed  et  exterius :  ut  qufie  interiora  sunt,  inti- 
sibilia;  quae  exteriora,  visibilia  cognosoamns :  ttt 

n  aliud  menlem,aliud  carnem,aliud  spiritualem  intel- 
ligentiam,  aliud  simplicem  monstret  historiam,  et 
per  omnes  parietes  in  circuitu,  tam  intrinsecns, 
quam  extrinsecus,  erant  mensurae,  Nihil  enim 
absque  ratione  et  mensura  in  templo  Dei,et  maxime 
in  sancta  [Al.  sancta]  sanctorum  a  Deo  factum  eat. 
Caelata  quoqueerantCherubim,  haud  dubium  quili 
in  lignis,  de  pavimento  usque  ad  fenestras  pertin- 
gentibus,  et  tam  fabrefactae  erant  caelaturae,  ut  non 
sculptae,  sed  appositae  viderentur.  Cheruhim  inter- 
pretantur  scientix  multitudo.  Igitur  intrinseetts  in 
interioribus  tempH  post  scientiae  multitudinem  eai- 
lantur  et  palmse,  in  quibus  signum  victorias  est,  di- 
cente  Apostolo  :  Persequor  autem  ad  statutum  bra- 
vium  supernae  vocationis  Dei,  in  Ghristo  Jestt 
{Philip.  III,  14).  Quae  palmae  erant  inter  Cherub  et 

C  Cherub,ut  unum  Gherub  duarum  palmarum  lateri- 
bus  vallaretur :  quod  Gherub  nequaquam,  ut  in 
principio  hujus  prophetae  legimus,  quatuor  habebat 
facies,  hominis  scilicet,  et  leonis,  et  vituli,  et  aqni- 
Ise  ;  sed  tantum  duas,  hoo  est,  hominis  et  leonis, 
quorum  primum  ad  rationem  pertinet,  sequens  ad 
furorem,qui  significantius  Graece  6u(jl6c  appellatur. 
Furorem  autem  d)cimus,non  eumquiperturbationi, 
et  vitio  proximus  est :  sed  qui  mentis  consolidat 
mollitiem,  et  fortiorem  facit  animum  dimicantis.In 
principio  enim  subjacemus  concupiscentiae,  qm 
refertur  ad  vitulum,  propter  terrena  opera ;  et  alfa 
sunt  carnalia,  alia  spiritualia,  quorum  extremum 
aquilae  deputatur.  Cum  autem  intraverimus  sanota 
8anctorum,et  interiora  templi  possederimu8,nequfl^ 

jj  quam  alia  re  indigemus,  nisi  ratione  atque  fortitu- 
dine,  503  quorum  alterum  ad  sensum  atque  pra» 
dentiam,  alterum  refertur  adanimi  perseverantiam. 
Omnisigitur  pariesper  circuitumtempliapavimento 
usque  ad  laquearia,  Cherubim  habebat,  et  palmei 
mira  arte  caelatas :  post  quae  aperiebatur  eanetua- 
rium  et  templum  per  quatuor  angulos  contra  faciem 
sanctorum.Prius  enim  habemus  scientie  multitudi- 
nem,per  quam  victoriam  de  hoste  consequimur,  et 
posteanobis  sanctuarium  aperitur  et  templum,qao4 
habet  quatuor  angulos,  et  stationem  firmissimamy 


(a) Dehac depravatione jam  dixiin annotationibus      Consule  locum,et  videsis  falsam  Mariani  restltutio- 
ad  capttt  isttto  Ezeobiehs  tom.  I,  col.  713  et  714.     nem.  Mart. 


m 


S.  EnSBBII  HIERONTMI 


404 


etqu»  in  nuUam  partem  declivior  sit.  Hanc  enim  A.  sicutinparietibusquoqueexpress3Berant  Quamobrem 


habetnaturam  mensura  quadranguli,ut  stabili  con- 
sistatbasi,  et  in  mystico  numero,  qui  prudenti  le- 
otori  perspicuus  est,  elementa  quatuor,  ex  quibus 
oonstant  omnia,  solida  perpetuaque  possideat.  £t 
cuncta  contra  faciem  sanctuarii  aspiciebant :  ante 
quod  sanctuarium,  sive  in  quo  sanctuario  erat  spe- 
cies  altaris  lignei  trium  cubitorum  altitudine,  et 
longitudine  cubitorum  duorum,  latitudine  cubito- 
rumduorum,qui juncti  faciuntseptem cubitos.Quod 
altare  habebat  cornua ;  et  tam  bases  quam  parietes 
eijus,  hoc  est,  latera  erantlignea,  in  quo  Scripturae 
aancts  mysteria,  humanus  sermo  non  potest  expli- 
oare  :  quomodo  altare,  in  quo  ignis  succendendus 
erat,measa  videlicet  thymiamatis  nihil  ab  igne  pa- 


et  crassiora  [Vulg.  grossiora]  erant  ligna  in  vestibuli 
fronte  forinsecus :  super  qum  fenestrse  erant  obliqux^ 
et  similitudo  palmarum  hinc  atque  inde  in  humerutis 
vestibuli,  secundum  latera  domus  latitudinemque  por 
rietum.  Multum  in  hoc  loco  Septuaginta  editio  ab 
Hebraica  veritate  discordat.Unde  hoc  solum  cuimo- 
nebo  quod  pro  crassioribus  lignis,  a7rou8aia,hoc  est, 
necessariaysive  cura  digna  transtulerint,  et  pro  obli' 
quis  i&txQBin^yabscondiUis,  et  quod  in  flne  testimonii 
positum  est :  et  mensus  est  hinc  et  inde  laquearia  su- 
pertiminariSy  sive  vestibuli,et  [Al.  per]  lalera  domus 
compacta,  sive  conjuncta,  quae  illi  dixerunt,  I^vycd- 
[jiva,  pro  quibus  possumus  sequi  ponderis  verlere. 
Vir  ergo  ille  qui  prophetam  in  abdita  templi  intro- 


tiatur,sed  ut  ita  dicam,  igne  purius  fiat.  Sicut  enim  ^  duxerat,et  intercaetera  ostenderat  ei  altare  ligneum 


sanctorum  opera,  de  quibus  scribit  Apostolus: 
Uniuscujusque  opus  quale  sit,ignis  probabit  (I  Cor, 
III,  13),  non  pereunt,  sod  per  ignem  puriora  mon- 
Btrantur,  ita  et  altaris  ligna  quae  de  lignis  paradisi 
sunt,  Qon  cremantur  igne  vicino  sed  puriora  red- 
duntur.Nec  mirum  hoc  de  sanctuario,et  de  interio- 
ribus  templi  et  altari  thymiamatis  credere,  cum 
eliam  (a)  (ifx{avTov,quod  lini  genus  est,vel  lini  habens 
similitudinem,  quanto  plus  arserit,  tanto  mundius 
inveniatur.IgnoBce^lector,  difficultati,  et  veniam  tri- 
bue  pauperi  intelligentiae.  Per  fenestras  enim  obii- 
quas  et  in  modum  retis  factas,  et  quae  semper  clausae 
Bunt,vix  usque  ad  interiorem  domum  cordis  nostri 
oculum  possumusintromittere,utomniaquae  cerni- 
mus,  in  umbra  videamus  et  in  imagine,  et  cum 


quod  et  angulos  et  cornua  juxta  LXX,  et  parietes 
habebat  ligneos,dixit  ei :  Boc  altare  quod  respicis, 
ipsa  est  mensa  coram  Domino,  quae  in  similitudine 
rubi  ardet,  et  non  comburitur ;  de  qua  sanctus  lo- 
quitur  ad  Deum  :Parasti  in  conspectu  meo  mensam, 
adversus  eos  qui  tribulant  me  (Ps,  xxii,  5).  Duo 
quoque  ostia  erant  in  templo  et  in  ipso  sanctuario, 
per  quae  utriusque  instrumenti  sacramenta  mon- 
strantur,  et  in  duobus  ostiis  ex  utraque  parte  bina 
erant  ostioia,qu8e  in  se  invicem  plicabantur :  ut  et  in 
historia  spiritualem  habeas  intelligentiam,etin  tro- 
pologiahistoriaeveritatem,  quorumutrumquealtero 
indiget,  505  et  si  unum  defuerit,  perfecta  caret 
scientia.  Quod  autem  sequitur;  Bina  erant  ostia 
ex  utraqueparteostiorum^  juxta  litteram  perspicuum 


504  Apostolo  clamemus  :  0  profundum  divitiarum  C  est.  Solentenim  in  majoribustricliniisbinasibi  hs- 


sapienti»  et  scientise  Dei !  quam  inscrutabilia  sunt 
judicia  ejus,  et  investigabiles  viae  illius  {Rom.  xi, 
13) !  Et :  Quis  cognovit  sensum  Dei  (Isai.  xl,  13), 
nisi  ille  qui  est  magni  consilii  angelus,  et  sua  potest 
dignis  aperire  mysteria  ?(^)  exBita;  autem  Romae  ap- 
pellant  solaria  de  ccenaculorum  parietibus  eminen- 
tia^sive  (Meniana  ab  eo  qui  ea  primus  invenit,  quse 
nonnulli  Grecorum  (c)  l^tixrzpa^  vocant. 

(Vers.  23  seqq.)  Et  locutus  est  ad  me:Hxcest 
mensa  coram  Domino^  et  duo  ostia  erant  in  tempto  et 
in  sanctuario,et  in  du^bus  ostiis  ex  utraque  parte  bina 
erant  ostiola,qux  in  se  invicem  plicabantur.  Bina  enim 
ostiaerant  ex  utraqueparte  ostiorum^et  ccelataerani  in 
ipsis  ostiis  templi  Cherubim  et  sculpturae  palmarumf 


rere  atque  conjungi :  ut  major  introitus  nequaquam 
duobus  et  ingentibus,  sed  quatuor  minoribus 
claudatur,  vel  aperiatur  foribus.  In  quibus  ostilB 
templi,  sive  sancti  sanctorum  caelata  erant  Gheru- 
bim,  de  quibus  supra  diximus,  et  sculpturae  palma- 
rum,  ut  post  scientiae  multitudinem,  victoria  in- 
trantibus  praeberetur.  Qui  sculptura  palmarum  in 
omnibns  quoque  parietibus  Tempii  erat.  Redditque 
causas  quare  caelatae  [Al.  caelata]  fuerint  Gherubim 
in  ipsis  ostiis,  et  palmarum  expressae  similitudi- 
nes.  Unde  etcrassiora[/l/.  grossiora]  erant  ligna  in 
vestibulo  portae  forinsecus :  ut  et  firmitatem  habe- 
rent,  et  caelaluram  possent  recipere.  Pulchreque 
juxta  intelligentiam  spiritualem,  iirmiora  et  caelata 


(a)Amiantus  lapis  in  Cypro  nasci<ur,scissili  alu-  D  reperiet,  quae  nos  carpere  noluimus,   nomini  ejus 


minis  Bimilis,quo,utpote  lento,  telas  connciunt,quaB 
in  ignem  conjectae  accendnntur  quidem  agunlque 
flammaB,8ed  nullaamissa  partenitidioresevadunt. 
Haec  H.  Constantinus  ex  Dioscor.  lib.  v,  cap.  148 ; 
Plin.  lib.  xxxvi,cap.  19.  Hujusmodi  partem  lapidis, 
Bive  lini  asservavi  ob  curiositatem,  cum  e  Pyrenaeis 
montibus  ad  nos  delatiessentlapides  amianti.MART. 

(b)A\\\iEthecas :  IxOka;,  quod  ipsum  ex  voce  He- 
braica  KiTpirw,  quae  hichabetur  (significatque  an- 
gulosejus)  videtur  expressum.  De  Menianis  recole 
quae  in  epist.lOG,  ad  Sunnism  et  Fretellam,  obser- 
vamus  pag.  661.  Denique  Victorius  ^EjwTcoac  pro 
i^oxrcpa;  legit. 

(c)  Qui  Mariani  notas  in  hunc,  et  superiorem  lo- 
cum  legere  voluerit,   multa  falsa  nec  Batis  erudita 


parcentes  el  fastidioso  lectori.  Quid  sint  porro  me^ 
niana  non  ab  alio  discere  debuit  Marianus,qusLm  ab 
ipso  Hieronymo  dicente  in  epistola  ad  Sunniam  et 
Fretellam :  Aiojia  in  Orientalibusprovinciis  ipsumdi- 
citur  quod  apud  nos  tectum  :  in  Palasstina  enim  et 
jEgypto...,  non  habent  in  tcctts  cutmina,  sed  Acjjxa- 
xa,  qu3S  RomsB  vel  solaria,  vel  meniana  vocant,  id 
estf  plana  tecta  qucB  transversis  trabibus  sustentan- 
tur.,..  Et  quando  prsecipitur  nobis  ut  faciamus  do- 
mati  nostro  eoronamjwc  prsecipitur,  ut  in  tecto  facior 
mus  per  circuitum  quasdam  eminentias,  ne  facttis  m 
prseceps  lapsus  sit.  Meniana  itaque  a  Menio  censore 
dicta,  erant  exOiTai  iJwTrpai,  de  cxnaculorum  pa- 
rietibus  eminentia  solaria.  Non  legas  Mediana  in 
epistola  ad  Sun.  et  Fretel.sed  meniana.  Mart. 


40S 


GOMMENTARIORUM  IN  EZEGHIELEM  LIB.  XIII.  GAP.  XLIL 


40« 


gant  08tia,ut  et  firmitatem  habeaDt  et  pulchritudini- 

nem,  ne  quis  iQsanctasanctorumBimilis  Oziaepos- 

Bitirrumpere,et  sibi  sacerdotiumvendicare  (II  JPar. 

zzvi).  Super  quao  ostia  erant  fenestroeobliqu6e,8ive 

absconditae^ut  ipsum  quoquelumen  quod  praebeba- 

tur  intrinsecus,  non  haberet  perfectam  scientiam, 

nec  clarum  lumen  et  cunctis  patens :  sed  pierisque 

506  exparteesset  absconditum.Nunc  enim   vide- 

mus  in  aenigmale  (I  Cor.  xiii,  12) ;  et  nec  dum  novi- 

mas  sicut  oportet  nos  scire  :   cum   autem   venerit 

quod  perfectum  est,  tunc  quod  ex  parte  fuerat,  de- 

slruetur.  Et  erat  similitudo  palmarum  hinc  atque 

inde.  Eieganter  in  interioribus  Templi,  etinsanctis 

Banctorum  non  posuit  dexteram  et  sinistram  :    ne 

quid  ginistrum  in  his  quae  magna  suntet  arcana  di- 

cere  videretur  ;sed  hinc  atque  indejuxtaillud  quod 


A  in  Evangelio  scriptum  est :  Qui  te  percusaerit  in 
dexteram  maxillam,  praebe  ei  et  alteram  (MaUh,  y, 
29).  Numquid  dicere  non  potuit,  et  sinistram  ?  Sed 
quando  percutitur  dextra,  prsbetur  alteradextra: 
quia  in  sancto  viro  utrumque  dextrum,  utrumque 
perfectum  est.  Et  in  humerulis  vestibuli  secundum 
latera  domus,  latitudinemque  parietum :  pro  quo 
LXX  transtulerunt»  in  laquearibus  ^lam,  hoc  est, 
propyli  [AL  'TrpoTruXou],  et  latera  domus,  sequalis 
ponderis,  sive  mensurae  :  per  quae  latenter  ostendi- 
tur,  et  postes  superliminaris,  sive  vestibuli  (hoc 
enimhumerulividentursigniflcare)  et  lateradomus, 
et  latitudinem  parietum,  cuncta  ratlonis  plenaesse 
atque  mensurae,  et  nihil  in  templo  Domini  reperiri 
quod  absque  mensura  et  sapientia  oonstitutum 
sit. 


LIBER  DECIMUS  TERTIUS. 


(•5-506  Tertius  decimus  Explanationum  in 

Ezecbielem  liber,  secundus  est  expositionistempli, 

qnem  et  guartum  decimum,   opitulante  Salvatore 

nostro,  ad  finem  usque  dictare  cupio,illudejusdem 

Dumeri  cumOavidinquartodecimopsalmo  canens : 

Domine,qui8habitabit  intabernaculo  tuo:aut  quis 

reqniescet  in  monle  sanctotuo  [Psal,  xiv,  l;?Quod 

et  pro  difQcileet  pro  impossibili  debemus  accipere. 

Unde  et  in  alio  loco  quasi  virdcsideriorum  enixius 

deprecatur  ac  dicit :  Unum  petivia  Domino,hocre- 

qi]iram,ut  inbabitem  in  domoDominiomnibusdie- 

bns  vit«  mes,  ut  videam  jucunditatem  Domini,  et 

▼isitem  templum  sanctum  ejus  {PsaL  xxvi,   4,  5). 

£t  rursum :    Quam   dilecta,   inquit,   tabernacula 

tua,  Domine  virtutum  :  concupiscitet  deficlt  anima 

mea  in  (a)  atriis  Domini  {Psal,  lxxxiii,  1).  ^mulo- 

Rim  maledicta  praevenio,  507-508  qui  non  quid 

ipsi  possint,  sed  quidegonon  possim,considerant: 

et  cum  nostra  dijudicent,  sua  jndicanda  non  prse- 

bent:  OQmquam  in  agone  pugnantes,  sed   de   pu- 

goaatibos  otioso,  immosuperboanimo  judicantes. 

FacQe  est  dare  dictata  de  populo,  et  singulos  ictus 

ealQmniari,  ac  de  alieno   ridere  sanguine,  et  ubi 

Tnlaus  infigi  debuerit,  imperiti  lanistse  moredisse- 

rere.Ego  in  explanatione  tempii  Ezechielis,  et  cae- 

terorum  quae  ad  finem  ipsius  voiuminfs  pertinent, 

titeor  me  pro  rei  magnitudine  nihil  dignum   scri- 

i>ere,  etin  paucis,  si  quatamen  accipere   meruero, 

gratias  agere  SaWatori.  Scriptum  cst  enim  :   Nisi 

eredideritis,  non  intelligetis  [Isai  vi).  Et  in  alio  lo- 

eo :  Si  habueritis  fidem  ut  granum  sinapis,  et  dixe- 

ritis  monti  huic,  transmigra  et  transplantare  in 

mari,  fiet  {Matih.  xvii,  19).  Et  quomodo  Apostolus 

graniiai  sinapis  non  modicam  fidei  portionem,  sed 

Urtam  fidem  esse  commemorat  dicens:  Btsi  totam 

fidem  habuero,  ita  ut  montes  transferam  (i  Cor. 


B  xiii,2]?Igiturgranum  hoc  sinapis,etiam8imodicum 
fuerit,in  magnam  succrescit  arborem,  et  volatilia 
coeli  habitant  in  ramis  ejus  (Luc.  xiii).  Quamobrem 
tibi,  filia  Eustocbium,  quee  nostro  qualiacumque 
fuerint  libenter  accipis,  contestatum  volo,  et  illud 
rhetoris  Victorini  breviter  admoneo,  ut  obscurita- 
tem  voluminum  ex  tribus  rebus  fieri  scias,  vel  rei 
magnitudlne,  vel  doctoris  imperitia,  vel  audientis 
duritia  :  quorum  primum  et  secundum  liqpido  in 
hoc  opere  confitcbur  :  tertium,  acumen  ingenii  tui 
et  desiderium  Scripturarum  facile  renuit:  quepri- 
vilegio  virginali,  et  victus  continentia,  non  dicam 
f^equentem,  sed  jugem  hospitem  possides  Deum. 
Igitur  tertium  decimum  in  Ezechiel  arripiamus  li- 
brum,  cujus  hoc  principium  est; 

p 

(Cap.  XLII.  —  Vers.  1  seqq.)  «  Et  eduxit  me  in 

u  atrium  exterius  per  viam  ducentem  ad  Aquilo- 
c<  nem,  et  induxitme  in  gazophyiacium  quod  erat 
«  contra  separatum  aedificium,  etcontra  eedem  ver- 
c  gentem  ad  Aquilonem.  In  facie  longitudinis  cen- 
«  tum  cubitos  ostii  Aquilonis  :  et  latitudinis  quin- 
«  quaginta  cubitos,  contra  viginti  cubitos  atrii  in- 
«  terioris  :  et  contra  parvimentum  stratum  lapide 
«  atrii  exterioris,  ubi  erat  porticus  juncta  porticui 
«  triplici.  Et  aute  gazophylacia  deambulatio  decem 
«  cubitorum  latitudinis,  ad  interiora  respiciens  vies 
«  cubiti  unius :  et  ostia  eorum  ad  Aquilonem,  ubi 
•  erantgazophylacia  in  superioribus  humiliora,quia 
«  superportabant[rtt/{^.  supportabantjporticus  qus 
«  ex  illis  eminebant  de  inferioribus  et  de  mediis 
D  «  eedificii.  Tristega  enim  erant,  et  non  habebant 
«  columnas,  sicut  erant  columnse  atriorum  :  pro- 
«  pterea  eminebant  de  inferioribus  et  de  mediis  {Al, 
«  additur  atriis)  a  terra  cubitis  quinquaginta.  Et  pe- 
«  ribolus  exterior  secuDdum  gazophylacia,  qus 


(a)  Maiuit  Victor»  in  a/rta,  ex  Grsco  xu>v  LXX  et  Hieronymianis  aliquot  mss. 


107 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


lae 


«r  erant  in  via  atrii  exterioris  ante  gazophylacia :  A 
«  longitudo  ejus  quinquaginta  cubitorum.Quia  lon- 
«  gitudo  eratgazopbylaciorumatriiexterioris  quin- 
<c  quaginta  cubitorum  et  longitudo  ante  faciem  tem- 
«  pli  centum  cubitorum.  Et  erat  subter  gazophyla- 
(c  cia  hsec  introitus  ab  Oriente  ingredentium  in   ea 
K  de  atrio  exteriori :  inlatitudineperiboli  atrii  quod 
«  erat  contra  viam  Orientalem  infaciemsedificii  se- 
«  parati.  El  erant  ante  aedificium  gazophylacia,  et 
(c  v!a  ante  faciem  eorum  juxtasimilitudinem  gazo- 
K  phylaciorum,  qu»  erant  in  via  Aquilonis»  secun- 
u  dum  longitudiuem  eorum,  et  sic  latitudo  eorum. 
«  Et  omnisintroituseorum^et  siroilitudinesy  et  ostia 
«  eorum,  secundum  ostia  gazophyiaciorum,   quas 
« ^antinviarespicienteadAustrum^Ktt/^.  NotumJ, 
<c  ostiumincapitevi6e,qu8e  (Vulg.additvisi)  erat  ante  n 
t  vestibulum  separatum  perviamOrientalemingre- 
«  dientibus.LXX  :Et  eduxit  me  in  atrium  exterius  ^ 
«  ad  Orientem  *  contra  portamAquiIonis,etintro- 
«  duxit  me,  etecceexedraequinque(a)juxta  partem 
«  aedificii,  et  prope  aediGcium   separatum    ad   A- 
«  quilonem  :  509  et  contra  oubitis  centumlongitu- 
«  dinis ad  Aquilonem ,et  latitudinis  qninquagintacu- 
«  bUis  descriptae   sicut  portae   atrii  interioris,  et 
«  sicut  columnae  atriiexterioris,perordinemcontra 
«faciem  porticus  ternae,  et  contra  exedras  deambu- 
«  latio  cubitorum  decem  latitudinis,  per   cubitos 
« centum  longitudinis  in  interiorem  viam  cubiti 
«  unius,  et  hostia  earum  ad  Aquilonem.  Et   deam- 
«  bulationes  coenaculorum  similiter,  quoniam  emi- 
«  nebant  columnae  a  columnis  inferioribus,  et  spa- 
«  tium  simile  erat.  Et  porticus  triplices  erant,  et  ^ 
«  columnas  non  habebant  sicut  columnae   in  exte- 
«  rioribus :  propterea  eminebant  ab  his  quae  erant 
«  inferius,  et  in  medio  de  terra  quinquaginta  cubi- 
«  torum,  et  lumen  exterius  sicut  exedrarum  atrii 
«  exterioris,  quoe  respiciebant  contra  exedras  Aqui- 
« lonis,    longitudine      cubitorum     quinquaginta. 
« Longitudo  enim    exedrarum    respicientium   in 
«  atrium  exterius,  erat   cubitorum   quinquaginta. 
«  Etbaec sunt  contrafaciem  suam, omnes  cubitorum 
«  centum  et  hostia  exedrarum  istarum  ad  introitum 
c  Orientalem^  ut  ingrediatur  per  eadem  in  atrio  ex- 
« teriori,  secundum  lumen  quod  erat  in   principio 
«  deambulationis  ad  Austrum  contra  meridiem  et 
«  faciem  reliqui  aediGcii,  et  separati.Et  exedrae  et 
«  deambulatio  contra  faciem  suam,  juxta  mensuras  j) 
«  exedrarumet  viam  ad  Aquilonem,etIongitudinem 
«earum,etlatitudinem  earum  et  omnis  exitus  earumj 
«  et  introitus,  et  luminaria,   et  ostia  exedrarum 
«  contra  Meridiem,  et  introitus  ab  initio  deambu- 
«  Ucri  ad  luminare  spatio  calami :  et  ut  ad   Orien- 
«  tem  iretur  per  ea.  »  Hoc  quod  LXX  transtulerunt 
ai  Orientem,  in  Hebraico  non  habetur,   et  super- 
fluum  esse  manifestumest.Quomodoenimeducitur 
ad  portam  exteriorem  ad  Orientem^  cum  sequatur, 
contra  portam  Aquilonis,  lilud  quod  et  supra^  et   in 


hoc  loco  posuimus :  El  (b)  eduxit  me  in  gaxophvlor 
cium,  quod  erit  contra  separatum  ssdi/lciumf  eictmira 
xdem  vergentem  ad  Aquiloneni  pro  quo  habetur 
in  LXX ;  Et  eduxit  me :  et  ecce  exedrx  quinqne 
de  reliquo  asdificio  et  juxta  separatum  ad  Aqui- 
hnem:  pro  separato^  quod  Aquilae  et  Symma- 
chus  transtulerunt,  secunda  Aquilae  editio,  et 
Theodotio  ipsum  verbum  posuere,  gazera  (MI^TJ), 
in  omnibus  locis  similiter  exprimentes  :  multaque 
alia  quae  in  praesenti  loco  posita  sunt  inler  Hebrai- 
cum  et  LXX  non  510  solum  ordine,  sed  et  numero, 
et  verborum  interpretatione  discordant,  ut  si  vo- 
luerimus  haerere  in  singulis,et  diversitatem  eorumi 
quaerere,  et  explanare  rationem,  multum  aberre- 
mus  a  proposito.  Volueramque  desperatione  6t  ma- 
gnitudinereipraesenstestimoniumsilentiopraeterire 
sed  melius  arbitratus  sum  quodcumque  dicere, 
quam  omnino  nihil  dicere.  Socraticum  illud  assu- 
men6:Soioquodnescio[v4^nesciam].Parsenimscien- 
tiae  est,  scire  quod  nescias.  Postquam  igitur  ea  quae 
erant  intus,  propheta  diligentius  contemplatus  est, 
eduxit  eum  vir,  cujus  funiculus  et  calamus  erat  in 
manu,  ad  atrium  exterius,  per  viam  ducentem  ad 
Aquilonem,  quod  et  supra  jam  viderat,  antequam 
interiora  penetraret.  Sed  aliter  videmus  perfectam 
habentes  scientiam,  aliter  in  principio  decipline. 
Et  necesse  est,ut  qui  interiora  conspexerit,  secun- 
dum  eamdem  formam  atque  mensuras  et  recondita 
sacramenta,  etiam  quae  exteriora  sunt,  videat. 
Eductus  autem  est  in  gazophylacium  ;  siveutSym- 
machus  et  LXX  transtulerunt,  exedram^  vel  Theo- 
dotio,  ira(7Tocp6piov,  quod  in  thalamum  vertitur:  quod 
erat  contra  separatum  aediGcium.  Quod  autem  LXX 
addidere  pro  gazophylacio,  exedras  qiiinqu^  ia 
Hebraico  non  habetur.  Quod  gazophylacium  eral 
contra  separatum  aediGcium,  de  quo  supra  jam  di- 
ximus,  GAZERA.  Soparatum  autem  erat,  eos  susci- 
piens  qui  ab  Aquilone  veniebant,  et  erat  contra 
aedem  vergentem  ad  Aquilonem,  id  est,  respi- 
cientem  quidem  Aquilonis  partes,  sed  nonin  Aqui- 
lone  positum,  ut  facilior  esset  transitus  his,  qoi 
Aquilonis  frigora  relinquebant,  a  quo  exardescuot 
malasuper  terram  {Jer.  i).Legimu8inNumerorain 
libro,  tribus  Dan  et  Nephtalim,  et  Aser  Gliorum 
Balae  et  ZeiphfB  ancillarum  Rachelis  et  Liae,  ad 
Aquilonis  plagas  castra  tenuisse.  Nunc  quoque  in 
facie  longitudinis  ostii  Aquilonis  centum  fuissecu- 
bitos,  et  latitudinis  quinquaginta  ;  utex  decemde- 
cadis,  quadrangulus  numerus  atque  perfectus^et  ex 
septemhebdomadibus,  qui  remissionisestnumeras, 
et  in  principium  unionis,  idest,  ogdoadis  erumpit, 
sacerdotalia  in  templo  Dei  spatia  monstrarentar 
Illudque  quod  911  juxta  Hebraicum  jungitur,am- 
tra  viginti  cubitos  atriiinterioris,  pro  quo  LXX  traa* 
stuierunt,  dehcripta  erant  sicuti  portx  atrii  tnle- 
rioriSf  hunc  habet  sensum  :  quod  exterioris  atrii 
centenarius  etquinquagonarius  numerus,  eamdem 


(a)  Rescribit  Victorius,  quinque  de  reliauo  dedificio      in  Comment.  Hieronymo. 
et  propCf  etc,  ad  Graecum  textum,  non  aissentiente         {b)  Idem  introduxit  ad  Graec.  el^Y^Y^* 


109 


COMMENTARIORnM  IN  EZECfflELEM  LIB.  XII.  CAP.  XLII. 


4t0 


vim  habeat,   quam  vicenarius  atrii  interioris.  Si  A  ^^>  subauditur,  exedrarum,  sive  gaxophylaciorum 


enimquatuorquinquiessupputes^in  numero  vicena- 

rio,  utrumque  reperies  Testamentum  :  ut  et  Lex  te- 

neatur  in  Evangelio  et  Evangelium  de  Legis  radice 

nascatur.  Pro  quo  numero  LXX,  simuliludinem  atrii 

interioriSf  interpretati  sunt,   forsitan  formidantes 

vicenarium  numerum,  in  quo  offeruniur  Esau  mune- 

ra,  in  atrio  interiori  ponere.    Sequitur:  Et  contra 

pavimentum  stratum  lapide  atrii  exterioris  :  ubi  erat 

porticus,  juncta  porticuli  triplici ;   pro   quo   LXX 

transtulerunt :  Et  sicut  columnas  atrii  exterioris  per 

ordinem  positXf  contra  faciem  porticuum  triplicium, 

SigniOcat  autem^  quod  pavimentum  atrii  exterioris, 

Tivo  fuerit  stratum  lapide :  ut  nec  aestatis  pulvere, 

nec  luto  hyemis,  sacerdotum  vestigia  polluantur. 


de  quibus  sermo  supra  fuit.  Quse  gazophylacia  erant 
in  superioribus,  id  est,  in  coBnaculis  humiliora.  Quse 
ccenacula  ascendit  Elias  et  Elissus  {Reg,  iii,  17 ; 
IV,  l^i) :  et  Dominus  cum  discipulis  Pascha  facturus 
{Marc,  xiv),  et  Thabita  quee  et  fide  Apostoli  et  virtu- 
tum  suarum  merito  suscitata  est  {Act,  ix).  Ista  sunt 
coenacula,  de  quibus  in  psalmo  scriptum  est :  Qui 
rigat  montes  de  CGenacub's  [Al.  superioribus]  suis 
{Psal,  ciii,13).  Nisi  enim  quis  mons  fuerit  effectus, 
et  ad  altiora  surrexerit,  pluviis  Domini  non  irriga- 
bitur,  qui  pro  diversitate  meritorum  de  primo,  se- 
cundo,  et  tertio  irrigatur  ccenaculo.  Ipsa  quoque 
gazophylacia,  hoc  est,  thesauri  gazarum  Domini  in 
superioribus  humiliora  sunt  {Ephes,  iii).  Quanto 


Unde  et  Dominus  ascensurus  ad  Patrem,  Apostolo-  d  enim  quis  excelsior  fuerit,  tanto  cum  Apostolo  bu- 


rum  lavat  pedes  {Joan,  xiii),  ut  mundatis  purgatisque 
vesiigiis  scandant  regna  ccelorum  :  et  imperat  apo- 
Btolis,  utin  quamcumque  ingressi  fuerintcivitatem, 
et  non  susceperint  eos,  excutiant  pedum  suorum 
pQlverem(lfaH/t.x;  et Marcw):  quo  scilicet  nihil  mu- 
ncramlerrenorumabeisapudseremanerepatiantur. 
Non  solum  autem  pavimentum  stratumeratlapide : 
sed  et  porticus  erat  juncta  porticui  triplici.  Una  Por- 
ticus  ab  imbre  et  aestu  protegens  sacerdotes,  et  jun- 
cla  porticui  triplici  demonstrat  mysterium  Trini- 
tatis,  quod  cum  Patris  et  Filii,  et  Spiritus  sancti  di- 
vidaturnominibus,tamenunasibidivinitateconjun- 
gitar.  Erat  quoque  ante  gazophylacia,  sive  exedras, 
veltbalamos,  deambulatio  decem  cubitorum  latitu- 
dinis,  ad  interiora  respiciens  viae  cubiti  unius.Quod- 
qiw  a  LXX  additum  est :  Per  cubitos  longitudinis 
tentumf  superfluum  est :  quia  in  Hebraico  non  ha- 
betor,  quod  ponentes,  tulerunt  id  quod  habetur  in 
Bebraeo,  ad  interiora  respicieris  viae  cuhiti  unius, 
quod  nos  de  Hebraicaveritate  transtulimus.  Signi- 
ficat  autem,quod  ante  fores  gazopbylaciorum  om- 
nium,  sive  exedrarum,  et  thalamorum  fuerit  deam- 
bulatlo,latitudinem  habens  cubitorum  decem,  519 
qui  etipseperfectusest  numerus,  vel  propter  Deca- 
logum,  vel  propter  Evangelii  sacramentum.  Si  enim 
ab  ono  per  duos  et  tres  ad  quartum  numerum  ve- 
nias,  decenarius  [Al,  denarius]  Evangeliorum  nu- 
mems  elBcitur :  in  cujus  latitudine  deambulant  sa- 
cerdoie8,ante  singula  gazophylacia  gra  iientes  :  ita 
dumtaxat  at  semper  ad  interiora  respiciant  viaeejus, 


militate  dejicitur,  dicens,  Qui  non  sum  dignus  vo- 
cari  Apostolus,  quia  persecutus  sum  Ecclesiam 
Dei  (I  Cor,  i,  95).  Erant  autem  ipsa  gazophylacia  in 
coenaculis  humiliora,  quia  supportabant  porticus 
quae  ex  illis  eminebant  de  inferioribus  et  de  mediis 
aedificii.  Redditque  causas  cur  gazophylacia  in  cos- 
naculis  posita,  humiliora  fuerint.  Quia  supporta- 
bant,inquit,porticus,quaelibertateaerisfruebantur, 
et  eminebant  de  inferioribus,  et  de  mediis  aedi- 
ficii :  ut  secundum  coenaculum  pavimento  infe- 
rioris  513  domus  esset  eminentius,  et  tertium 
ccenaculum  secundo  esset  excelsius,  et  quanto  quis 
ad  superiora  conscenderet,  tanto  altiori  uteretur 
coenaculo,  quod  humilitate  crescebat,  dicente  Do- 
mino  :  Qui  vultinter  vos  major  esse,  flat  omnium 
minimus  {Marc,  ix,  34).  Neque  enim  columnis  aliis 
portabantur,  sicut  in  atriorum  columnis  legimus ; 
sed  eminebant  de  inferioribus  et  de  mediis  a  terra 
cubitis  quinquaginta,  numero  remissionis  omnium 
debitornm.  Haec  sunt autem  tristega,  de  quibus  prae- 
cipitur  :  Describe  ea  tripliciter,  consilio  et  scientia» 
ut  respoudeas  sermonibus  veritatis  his  quse  propo- 
nuntur  tibi  {Prov,  xxii,  20,  21).  Inferiora  igitur  et 
exteriora,  columnis  indigent ;  quae  autem  altiora 
sunt  et  interiora,  columnarum,  id  est,  alieni  auxi- 
lii  usu  non  egent.  Post  hsec  dicitur  :  Etperibolus  ex- 
terior  secundum  gazophytaciay  quse  erant  in  via  atrii 
exterioris  ante  gawphylacia,  longitudo  ejus  quinqua- 
ginta  cubitorum:  quia  longitudoeratgazophylaciorum 
atrii  exterioris  quinquaginta  cubitorum,  et  longitudo 


qti«  ducit  ad  cubitum  unum,  ad  cultum,  videlicet  D  ante  faciem  templi^   cenium   cubitorum,  Peribolus 


onius  divinitatis,  dicente  Filio  ad  Patrem  :  Revelavi 
oomen  taum  hominibus  (7oan.  xvii,  6).  Ipsa  est  enim 
viiy  mteriora  respiciens,  quse  dicit  in  Evangeiio  : 
%o  8um  via,  et  vita,  et  veritas  {Joan,  xiv,  6) :  quia 
nemo  yenit  ad  notitiam  Patris,  nisi  per  Filium. 
Seqnitar :  El  ostia  earum  ad  Aquilonem,  ubi  erant 
fmophylacia  in  superioribus  humiliora :  quia  suppor- 
lahaU  porticus  quas  ex  illis  eminebant  de  inferioribus 
d  mediii  xdificii,  Tristega  enim  erant,  et  non  habe- 
btnt  columnas  sicut  erant  columnse  atriorum : 
propterea  eminebant  de  iuferioribus  et  de  mediis  a 
terra  cHbitifl  quinquaginta.  Quod  jungitur :  osUa  ea- 


murum  significat  qui  erat  exterior,  et  cingebat  ga* 
zophylacia  in  via  atrii  exterioris,  habens  in  longi- 
tudine  quinquaginta  cubitos  :  de  cvgus  numeri  sa- 
cramento  crebrodiximus.  Porro  longitudo  ante  fa- 
ciem  tempii,  nequaquam  quinquaginta  cubitorum 
erat,  ut  ante  gazophylacia  ;  sed  centum  cubitorum : 
ut  post  remissionem  omnium  peccalorum,  perfecta 
praemia  in  centenario  numero  praestolemur  {Levit, 
xii).  Pro  peribolo,  sive  muro^  quod  Hebraice  dicitur 
GADER  1t;i  LXX  lumen  interpretati  sunt,  quod  ve- 
nit  extrinsecuSi  et  iliuminat  cordis  nostri  oculos : 
non  sufflciente  natura  nostri  luminis  quod  versatur 


4il 


S.  BUSEBII  HIERONTMI 


413 


in  senBu,  perfectum  scientiffi  habere  fulgorem,  nisi 

extrinsecus  per  Dei  gratiam  introeat.  Quod  primum 

oculos  nostri  cordis  illuminat,  et  omne  atrium  ex- 

terius,  quodquinquagintacubitorum  latitudine  ten- 

ditur,  facit  clarescere.  Postea  vero   cum   veneri- 

mus  ante   faciem  templi,  perfecta   in   centenario 

numero  recipiemus   praemia.   Erat  autem  subter 

gazophylacia  introitus  ab  Oriente  ingredientium  in 

eade  atrio  exteriori.  Oportet  enim  Dei  nos  possi- 

dere  divitias,  et  de  atrio  exteriori  subter  gazophyla- 

cia  Orientis  introitum  reperire,  et  per  latitudincm 

periboli,  qui  respicit  viam    Orientis,  venire  514 

ad  aBdificium  quod  sanctis  est  separatum,  ante  quod 

sunt  gazophylacia,  et  in  ipsa  via  simiiitudo  gazo- 

phylaciorum,  quae   erant  in  via    Aquilonis.  Licet 

enim  ad   Orientis   perveniamus  introitum,  tamen 

eimilitudo  majorum  est  in  minoribus,  et  non  pos- 

Bumus  ad  Orientis  pervenire  lumen,  nisi  per  viam 

Aquilonis,  id  est,  per  minora  et  humiliora  ad  ma- 

jora  et  altiora  tendamus.    In   ipso   autem  introitu 

longitudo  erat   similis  latitudinis,   id  est,  eadem 

mensura  per  quadrum :  omnisque  ingressus  etsimi- 

litudines,   et  ostia  eamdem  habebant  mensuram 

et  similitudinem  quam  gazophylacia  quae  eranl  in 

via  respiciente  ad  Austrum.  Per  Orientem  quippe 

Aquilonis  frigora   restinguentes,    per?enimus  ad 

Austrum,  inquosponsus  recubat  in  meridie,  et  in 

pleno  versatur   lumine.  In   capite  autem  ejusdem 

vis,  hoc  est,  Orientalis  quse  patet  ingredientibus 

ostiumest,  quod  nisi  apertum  fuerit  ab  eo  qui  di- 

cit :  Ego  sum  osiium  (Joan,  x,  9)  et  qui  habet  clavem 

David,  ad  vestibulum  sanctorum  virtutibus  separa  • 

tum,  etquod  ab  Aquilone  venientessuscipit,  non  pos- 

sumus  pervenire  (Isa.  xxii).  Superfluum  est  juxta 

LXX  singula  loci   hujus  verba  disserere  :  cum  et 

hsec  quae  dicta  sunt,  obscuritate  non  careant,  et  illa 

quae  reticemus,    similia   prope  sint  his   qua3  di- 

ximus. 

(Vers.  13,  14.)  Et  dixit  ad  me :  Gawphylacia 
Aquilonis,  et  gazopkylacia  Austri  qu>x  sunt  ante  sedi- 
ficium  separatum,  hsec  sunt  gawphylacia  sancta  in 
quibus  vescuntur  sacerdotes  qui  appropinquant  ad  Do- 
minum  in  sancta  sanctorum.  Ibi  ponent  sancta  sancto- 
rum^  et  oblationem  pro  peccato  et  pro  delicto  :  locus 
enim  sanctus  est,  Cum  autem  ingressi  fuerint  sacerdo^ 
teSf  non  egredientur  de  sanctis  in  atrium  exteriuSf  et 
ibi  reponent  vestimenta  sua  in  quibus  ministrant,  quia 
sancta  sunt :  vestienturque  vestimentis  aliiSy  et  sicpro- 
cedent  ad  populum,  Vir  ille  qui  ductor  prophet» 
fuit,  postquam  eum  duxit  in  atrium  exterius,  et 
monstravit  omnia  quae  praeteritus  sermo  narravit, 
gazophylacia  quoque,  sive  exedras,  in  quibus  diu- 
tissime  commoratus  est,  dixit  ad  eum :  Haec  sunt 
gazophylacia,  vel  exedrae,  thalamique  ad  Aquilo- 
*  nem  et  ad  Austrum,  quae  sunt  ante  aedificium  sepa- 
ratum,  et  appellantur  sancta  gazophylacia,  in  qui- 
bus  vescuntur  sacerdotes,  qui  appropinquant  ad 
Dominum  515  in  sancta  sanctorum.  Ex  quibus 
discimusy  multas  ciborum  esse  diYersitates,  quibus 


A.  vesci  sacerdotibus  licet,  vel  non  licet,  et  de  his  ip- 
sis  quos  licet,  in  cibos  sumere,  non  in  omnibus  su- 
muntur  locis,  necab  omnibus,  nec  omni  tempore. 
Gazophylacia  Aquilonis  Austri  puto  esse,  quae  vel 
historide  contineant  simplicitatem,  vel  spiritualis 
intelligentiae  sacramenta,  ut  per  Aquilonem  venia- 
mus  ad  Meridiem.  Neque  enim  sic  legenda  est  lit- 
tera,  et  historiae  fundamenta  jacienda,  ut  non  venia- 
mus  ad  culmina  ;  nec  ita  puicherrimo  aedificio  lecta 
ponenda  ut  nequaquam  fundamenta  sint  solida. 
Sacerdotjs  autem  qui  vescuntur  in  cellariis,  in  qui- 
bus  multae  divitiae  continentur,  ipsi  sunt  qui  appro- 
pinquantadDominum :  dequibusScripturatestatur 
(Exod,  XXI v),  quod  Moyses  appropinquaverit  ad  Do- 
minum,  et  caeteri  accedere  non  potuerint.  In  aedi- 

n  iicatione  templi  mystici,et  in  Ecclesiae  sacramento 
multi  sunt  sacerdotes  et  apostolici  viri  qui  accedunt 
ad  Dominum,  el  non  in  quolibet  loco,  sed  in  sancto 
sanctorum.  Quodque  juxta  LXX  dicitur :  Fi/ti  So- 
doCf  qui  interpretatur  ju^tus,  in  Hebraico  non  ha- 
betur.  Ibi,  inquit,  saoerdotes  ponent  sancta  sancto- 
rum,  et  oblationem,  hoc  est,  victimam  holocauati, 
et  pro  peccato,  et  pro  ignorantia  ,  u  t  non  solum  ju- 
ge  offerant  sacrificium^  sed  pro  diversitate  tempo- 
rum,  et  qualitate  peccati,  atque  ignorantiae,  sciant 
placare  Dominum,  quia  ipse  locus  sanctus  est,  et 
sacerdotalis  in  eo  dignitas  commoratur,  quaepossit 
rogare  pro  caeteris.  Quando  autem  procedendam  est 
ad  eos,  qui  non  possunt  templi  adyta  penetrare, 
noc  divinae  scientiae  arcana  cognoscere  :  egredian- 
tur,  inquit,  foras  ad  eos  sacerdotes  in  atrium  exte- 
rius :  nequaquam  cum  his  vestimentisquibusintrin- 
secus  induti  erant,  viscera  videlicet  misericordiae, 
6t  Dominum  Salvatorem,  de  quibus  scriptum  est : 
InduiminiDominumJesumGhristum(/{ot/t.xiii,14]; 
nec  his  utantur  sermonibus^  de  quibus  loquitur 
Deus  :  Mysterium  meum  mihi  et  meis:  ne  incurrant 
in  illud  quod  Salvator  prohibet,  dicens :  Nolite  dare 
sanctum  canibus,  nec  projiciatis  margaritas  ante 
porcos  {Maith,  xii,  6).  Sed  ponent  vestimenta  510 
sua  intrinsecus,  quibus  induuntur,  quando  mini* 
strant  in  templi  adytis ;  sancta  enim  sunt,  et  adeos 
qui  perfectam  non  habent  sanctitatem,  non  debent 
proferri :  accipientque  alia  vestimenta,  et  aic  pro- 
cedent  ad  populum.  Sic,  inquit,  loquentur  ad  popu- 
lum,  quomodo  potest  audire  populus.  Unde  et  Apo- 

D  stolus  Gorinthiis  loquebatur  (I  Cor,  v),  in  quibos 
audiebatur  fornicatio,  et  talis  fornicatio,  quas  neo 
inter  gentes  quidem  :  Lac  vobis  potum  dedi,  non  es- 
cam,  id  est,  solidum  cibum  :  necdum  enim  capere 
poteratis(  I  Cor.  in,2).  Ad  quos  rursum  dicit:  Fi- 
lioli  mei,  quos  iterum  parturio,  donec  Ghristus  for* 
metur  in  vobis  [Gai.  iv,  19).  Parvulis  enim  atqae 
lactentibus  non  solum  non  prodest  solidus  cibuBy 
sed  interficit  eos,  qui  perfectae  aetatis  hominibQS 
congruit.  III ud  autem  quod  a  Septuaginta  additum 
est :  Propterea  non  egredientur  in  atrium  exterius  «o- 
cerdoteSf  ut  semper  sancii  sini  qui  offerunt^  obelo 
praenotemus,  quia  in  Hebraico  non  habetur. 


Cl 


41S 


COMMENTARIORDM  IN  EZEGHIBLEM  LIB.  XIII.  GAP.  XLIIL 


414 


(Vers.  15  seqq.)  Cumque  complesset  mensuras  do-  A  bus.  Prudens  lector  et  diligenB  legat  librum  Jesu 

Nave,et  inveniet  quomodo  in  suburbanis  hseo  men- 
aura  servetur.Unde  et  legiod6Bmonum,huncnume- 
rum  elegit  in  su£focatione  porcorum  (Luc.  viii),  ut 
qui  servientibus  Deo,  prsecepto  Domini  separatus 
est,  in  contrariam  partem  referatur  ad  perditionem 
eorum  qui  vitam  coeno  dignam,  et  sordibus  con- 
sectantur.  Omnis  autem  murus  qui  est  exterior,et 
habet  spatiosissimam  longitudinem  et  latiludinem 
per  quadrum,  apostolorum  continet  numerum,  id 
est,  duodecim  518  miilium  :  utsingulis  apostolis 
milienus  numerus  deputetur,et  tamen  ad  mensuram 
plenitudinis  Gbristiet  perfecti  viri  non  veuiat,  nisi 
jungantur  ei  etiraXaiTnjyquitrecenti  triginta et  tres 
cubiti  sunt,  et  cubiti  tertia  pars ;  per  quae  sanctset 
venerabilis  Trinitatis  mysterium  demonstratur,qusB 


interiariSy  eduxU  meper  viamportae  quae  respi^ 

debcU  ad  viam  orientalem  ;  et  mensu^  est  eam  undique 

per  circuitum  (sive  similitudinetn  domus  percircuitum 

ut  ordine)  Mensus  est  autem  contra  ventum  Orienta- 

Im  (sive  et  steti  post  tergum  portx  respicieniis  ad 

Qrientem)  calamo  mensur3e{a)per  circuitum  quingentos 

CAtamos,in  calamo  mensurse  per  gyrum  (Vulg.  circui- 

txm).  Et  mensus  est  contra  ventum  Aquilonis   quin- 

^entos  calamos,  in  catamo  mensurse  per  gyrum.   Et 

ad  ventum  Australem  mensus  est  guingentos  calamos, 

m  calamo  mensurxper  circuitum,  Etad  ventum  occi- 

ienialem  mensus  est  guingentos  calamos,   in  calamo 

nensurse.   Per  quatuor  venios  mensus  est    (Vulg. 

addit  illud)  murum  ejus  undique  per  arcuitum,   /on- 

litudine  quvngentorum  cubitorum,  et  latitudine  quin- 


leidorum  cubitorum,  dividentem  inter  sanctuarium  et  *' cmgii  et  vallat   omnia,   et  habitores   templi   sui 


ndgi  locum,  Sciendum  quod  post  ventum  Orienta- 
lem  et  Aquilonem,  in  vento  Australi  et  Occidentali 
apud  Septuaginta  ordo  preposterus  sit.  Uli  enim 
primum  posuerunt,  Occidentalem,  id  esl  mare ;  et 
postea  Australem,  cum  apud  Hebrsos  primum  po- 
natur  ventu8Australis,etpostea  Occidentalis.Quod- 
que  Scripturanuncdicit:  cumquecomplesset  mensuras 
damus  517  interioris,  eduxit  meper  viam  portse  quse 
respicit  adviam  OnerUa^m,ostendit  cuncta  qu6B  su- 
pra  dicta  sunt,et  forinsecus,  et  intrinsecus  et  in 
interioribus  templi,  hoc  est,  sancti  sanctorum,pro- 
prie  ad  templi  aedificium  pertinere,  et  templi  inte- 
rioris.  Unde  nunc  sequitur :  Eduxit  me  per  viam 
portae,  quffi  respiciebat   ad  viam  Orientalem,    et 


prsestat  tutissimos.Undetrecentornmcubitorum  ar- 
ca  Noe  habet  longiLudinem,  et  triginta  cubitorum 
altitudinem,  qu»  consummatur  in  uno  cubito 
(Gen,  v).  Quod  autem  ibi  adduntur  quinquaginta 
cubiti  in  latitudine,  remissionis  (ut  sspe  diximus) 
significatsacramentum.  Unde  et  Dominus  triginta 
annorum  venit  ad  baptismum^et  hic  ipse  propheta 
inprincipiovolnminis  sui  annumponittriscesimum: 
qui  trecentesimus,et  tricesimus  numerus,  tribus 
additis  et  tertia  parte  completur.Illud  autem  quod 
per  simplicitatem  interpretationis,  dum  parum  at- 
tendimus  celeritate  dictandi,et  Septuaginta  habent 
et  nostra  translatio,  murum  ejus  undiqueper  drcui- 
tum^longitudine  quingentorum  cubitorumyCtlatitudine 


mensus  est  eam  undiqueper  circuitum,  sive  simili-  C  quingentorum  cubitorumy  Hobrsus  sermo  non  conti- 


tadinem  domus.Per  quod  demonstratur,non  ipsam 

domum.sed  similitudinem  domusesse  quse  cernitur : 

quia  nunc  per  speculum  videmus  in  aenigmate  :cum 

antem  venerit,  quod  perfectum  est,  tunc  quod  ex 

parte  est  destruotur  (I  Cor,  xiii).    Unde  et  Moyses 

in  tabemaculo,  et  Salomon  inoidiiicio,  non  verita- 

iem  tentorii  templi,  sed  similitudinem  flguramque 

!ecerant;ut  per  hsecqus  minora  sunt  et  terrena, 

ea  quc  in  c(Blestibus,et  in  spirituali  aedificio  sunt, 

intelligerepossimus.Vir  autem  qui  prophetam  edu- 

xerat^nequaquam  in  atrium  exterius,  sed  per  viam 

porte,  qaae  respiciebat  ad  viam  Orientalem,  pri- 

mum  mensua  est  contra  ventum  Orientalem,id  est 

idOrientaiem  plagam  quingentos  calamos  per  gy- 


net :  sed  simpliciter,longitudinem  quingentorum,et 
latitudinem  quingentorum,utsubaudiatur,  calamo- 
rum  :  sicutiquarto  supra  dictum  est,ad  Orientalem 
ventum,et  ad  Aquilonem,et  ad  Austrum  et  ad  mare 
quingentis  calamis^murum  partium  singularum  ad 
eo  qui  tenebat  calamum  fuisse  dimensum.Quingen- 
tesimus  autem  numerus  qui  vicinus  est  quinquage- 
nario,quod  ad  remissionem  pertineat  omnium  per- 
catorum,  non  solum  vetus  Scriptura  {Levit,  xxv)» 
sed  et  Salvatoris  in  Evaugelio  verba  demonstrant, 
dicentis :  Duo  debitores  erant  feneratori  cuidam  : 
unus  debebat  denariosquingento8,et  alius  quinqua- 
ginta  (Luc. VII,  41).  Et  murus  dividit  inter  sanctua- 
rium  et  vulgi  locum.  Ex  quo  intelligimus,  omnem 


nun ;  secundo^  Ad  Aquilonem  ;  tertio,  ad  Austrum;  «.  supra  templi  descriptionem,  Sacerdotum,  qui  sunt 

^mm^  — A  J      ^»_  •  J  &  J         ^\  "   J  A  ^J       £%  1  •  •     /^  J  !••  ••X**J1  X  _  ffl  ^^  ^      Aasi^M  ■ng. 


Qvtrto,  ad  mare,  id  est,  ad  Occidentem,  per  qua- 
toor  videlicet  ventos,  murus  in  circuitu,tam  in  lon- 
gittHlineyquam  in  latitudine,hoc  est;per  quadrum, 
qui  morus  siraul  habebat  duo  millia  calamos.  Sin 
iotem  calamuB  sex  cubitorum  erat,et  (6)  TzaXaiTT^ 
Qao,  qui  icaXaioTTj  scxta  pars  cubiti  est,perspicuum 
tttmnrum  exteriorem  habuisse  per  circuitum  cala- 
moB  duo  milliajqui  faciunt  cubitos  duodecim  millia 
traeentoa  triginta  tres,  ettrientemde  duobus  milli- 

(a)Delet  VictoriusVulgatffiedit.et  Ilebraici  codicis 
actoritate  hao  verba  per  circuitum,  qure  ex  eo 
ctiamy  ait,  oonstat  superflua  esse,  quod  statim   ad- 


Rlii  Sadoc,fuisseministeriis  delegatam.  Bunc  autem 
murum,  qui  tanto  spatio  dilatetur,  et  universa 
circumeat,  separare  sanctuarim  et  vulgi  iocum. 

(Cap.  XLIII.  —  Vers.  4  seqq.  )  «  Et  eduxit  (Vulg, 
a  duxit)  me  ad  portam  qua  respiciebat  ad  viam 
•  Orientalem :  et  ecce  gloria  519  Dei  Israei  ingre- 
«  diebatur  perviam  Orientalem:et  voxerat  eiquasi 
«  vox  aquarum  multarum  :  et  terra  splendebat  a 
u  msgestate  ejus.Et  vidi  visionem  secundum  speciem 

ditur  p^r  gyrum. 

(b)  Victorius  sequiori  genere,  itaXaiTr  T^<iunius  qux 
itaAaiOTij, 


I 


411 


8.  EDSEBII  HIERONYMI 


U6 


«  qaam  videramyquandovenitutdisperderetoivita- 
K  tem  :  et  species  secundum  aspectum  quem  ?ide- 
«  ram  juxta  flavium  Ghobar,  et  cecidi  super  faciem 
•  meam.Et  majestas  Oomini  ingressa  est  templum 
«  per  viam  port«,qu8B  respiciebat  ad  Oricntem.  Et 
«  elevavitme  spiritu8,etintroduxit   me   in  atrium 
M  interius  :  et  ecce  repleta  erat  gloria   Domini    do- 
«  mus.  Et  audivi  loquentem  ad  me  de  domo.  Et  vir 
«  qui  stabat  juxta  me,  dixit  ad  me  :  Fili  bominis, 
« locus  solii  mei,  et  locus  vestigiorum  pedem  meo- 
«  rum,  ubi  habito  in  medio  filiorum  Israel  in  seter- 
«  num.  Et  non  pollent  ultradomus   Israel  nomen 
«  sanotum  meum,ipsi  et  reges  eorum  in  fornioatio- 
«  nibus  8uis,et  in  aninis  regum  suorum,  et  in  ex- 
«  celsis^quifabricatisuntlimensuum  juxta  limen 
«  meum,et  postes  suos  juxta  postes  meos:  et  mu- 
«  rus  orat  intor  me  et  eos  :  et  polluerunt  nomen 
«  sanctum  meum  in  abominationibus  quas  fecerunt : 
«  propterquod  consumpsi  eosin  ira  mea.Nunc  ergo 
«  repellant  procul  fornicationem   suam,  et  ruinas 
«  regum  suoruma  me  :  ethabitabo  in  medio  eorum 
c«  semper.  LXX:Et  adduxit  mc  ad  portam,   qusB 
«  respiciebat  contra  Orientem^r  ot  eduxit  me :   et 
«  eccegloriamDeilsraelveniebatperviam  Orientis  : 
«  et  vox  castrorum  quasi  vox  geminantium  multo- 
«  rum  :  et  terra  resplendebat  quasi  (a)  fulguraglo- 
«  riaper  circuitum.  Et  visio   quam   vidi  sec  un- 
«  dum  visionem  quam  videram  quando  ingrediebar 
«  ut  ungerem  civitatem  >-*  Etvisio  currus  quam  vidi 
«*  aecundumvisionemquamvideramsuperfluvium 
«  Ghobar:  cecidique  in   faciem   meam.  Et  gloria 
«  Domini  ingressa  est  domum  per  viam  port«e,qu8B 
«  respiciebat  ad  Orientem.Etassumpsitme  spiritus, 
t  et  introduxit  mein  atriuminterius  :  et  ecce  plena 
«  gloria  Domini  domus.  Et  steti,et  eccevox  de  do- 
«  mo  loquentis  ad  me  :  etvir  stabat  juxtame,et  di- 
«  xit  ad  me:  vidisti,  fili  hominis,  locum  solii  mei 
«  et  locum  vestigii  pedum  meorum,  in  quibus  babi- 
«  tabit  nomen  meum  inmediodomnslsraelin  sem 
«  piternum.  Et  non  contaminabunt  ultra   domus 
«  Jsraelnomen  sanctum  meum,ipsi  et  duces  eorum 
«  in  fornicatione  suaetin  homicidiis  ducum  in  me- 
«  dio  sui,  cum  ponerent  limen  meum  in  liminibus 
«  suis,  et  postes  meos  juxta  postes  suos.  Et  dede- 
«  runt  parietem  meum  ft^O  quasi  connexum  inter 
«  me  et  se  :  et  contaminaverunt  nomen   sanctum 
«  meum  in  iniquitatibus  suis  quas   faciebant.    Et 
«  contrivi  eos  in  furore   meo  et  in   occisione.  Bt 
«  nune  abjiciant  fornicationem  suam,  et  homicidia 
«  ducum  8uorumame:et  hubitabo  in  medioeorum 
«  in  sempiternum.  •  Primum  de  translationis  va- 
rietate  dicendum  est.Hoc  quod  ponunt  Septuaginta: 
Etcduxii  me^xn  Hebraico  non  habetur.  Si  enim  ad- 
ductus  fuerat  ad  portum^quaa  respiciebat  Orientem, 
«  quid  necesse  fuit  ut  educeretur,cum  ideo  inductus 
sit,ut  videret  quid  in  porta  fieret  Orientali  ?Deinde 
ubi  dicitur  :  Vox  erat  ei,  haud  dubium   quin   Dei, 


A.  quasivoxaquarumfnultarumtquodetSovineBin  «ua 
confirmat  Apocalypsi,  Septuaginta  posuerunt :  Wt 
vox  castrorum  quasi  vox  geminantium  multonim 
(Apoc,  xiv).  Tertio  in  Hebraico  habetur :  Vidivisio- 
nem  secundum  speciemquam  videram,  quando  venii, 
ut  disperderet  civttatem,V emt  autem  ille  qui  in  prin- 
cipio  bujus  prophetse  vestitus  erat  lineis,  et  atra- 
mentarium  habebat  ad  lumbos,  cum  aliis  sex,  ut 
disperderet  civitatem,  non  nt  ungeret,  quod  Sep- 
tuaginta  transtulerunt,  qui  quarto  dixere :  Et  visia 
currtis  quam  videram,quod  in  Hebraico  non  habetur. 
Dicamusstrictimdesingulis,quantumexexpIanatio- 
nis  patitur  difficultas :  ne  dum  studemus  brevitati, 
vciamentum  non  soium  Moysi,sed  et  prophet»  Bze- 
chielis  remaneat  in  nobis,qui  cupimus  revelatafa- 

P  cie  veritatem  Domini  contemplari  {Exod.  xxxvi  •  II 
Cor.  iii).  Gloria  ergo  Dei  Israel  ingreditur  per  viam 
Orientalem,per  quamet  egressa  fuerat,  quando  ei- 
vitas  Domini  furore  percussa  est.Ingreditur  autem 
immo  regreditur  ad  eam  quia  templum  Domini  »di- 
ficatum  in  montemonstraverat.Et  tamen  multo  plus 
est  quod  inconsequentibns  dicitur:Levavit  me  BpU 
ritus,  et  introduxit  me  in  atrium  exterius:  et  ecce 
repleta  erat  gloria  Domini  domus.  Hic  enim  gloria 
tantum  Dei  Israel  ingreditur :  ibi  aotem  dicitur, 
quod  plenitudo  glorifle  Domini  fuerit  in  Templo : 
de  qua  et  Isaias  scribit  :  Vidi  Dominum  sedentem 
super  thronum  excelsum  et  elevalum :  et  plena 
erat  domus  gloria  ejus  {Isai.  vi,  1)  ;  quando 
revelata  facie  gloriam  Domini  contemplantes; 
reformamurin   imaginem  Greatoris.  Vox  quoque 

C  erat  Dei,  quasi  vox  aquarum  multarum,  om- 
nium  591  scilicetin  totoorbe  popuIorum,utJoan- 
nes  Evangelista  interpretatur  {Apoc.  xiv)  :  sive 
quasivoxcastrorum,etsicutvox  geminantium  mul* 
torum,ut  cxercitus  Dei  sacramenta  cognosceret. 
Quod  intelligens  Jacob,  vocavit  nomen  illius  lociy 
castra  {Genes.  xxxiii).  De  quibus  et  alibi  scriptum 
est :  Gurrus  Dei  decem  millium  multiplex,  miUia 
lajtantium  (P5.  Lxvii,  ^  8).  Una  autem  vox  dicitur 
castrorum  et  multitudinis,  propter  unum  in  Dei 
patri^et  filio,  ct  spiritui  sancto  ;  >Sanctus,  sanctus, 
laude  consensum.  Gerainaturque  vox  canentium 
sanctus  Dominus  Deus  Sabaoth,  plena  est  terra  glo- 
ria  ejus  (Isia.  vi,  3).  Sequitur :  Bt  terra  splen- 
debat  a  majestate  ejus  {Psal.  xviii).  Quod  proprie 

n  in  adventu  Ghristi  factom  est ;  quando  in  omnem 
terram  exiit  sonus  apostolorum,  et  in  fines  orbis 
terrflB  verba  eorum  {Rom.  xviii) :  quotidieque  im« 
pletur  in  credentibns,etadperfectum  complebitur, 
quando  corruptivum  hoc  induerit  incorruptionem, 
et  mortale  istud  fuerit  immortalitate  vestitum 
(I  Cor.  xv).  Quod  autem  infertur:  Bt  vidi  visionem 
secnndum  speciem  quam  videram,quando  venit  ut  du^ 
perderet  civitatem  :  pro  quo  Septuaginta  transtu- 
lerunt  :  quando  ingressus  sum,  ut  ungerem  civitatem, 
cum  juxta  Hebraicum  perspicuum  sit ;  juxta  Sep- 


(a)  Victor.,  fulgor  pro  fulgur,  ex  Grasco  ^p^Y^oc 


avj 


COMMENTARIORUM  IN  BZBCHIELBM  LIB.  XIII.  GAP.  XLIII. 


m 


tuagiDta  plarimam  obacuritatem  habet  :  quomodo 

Siecbiel  IngresBus  sit  ut  ungeret  civitatem ;  ad  cu- 

joB  prophetiam  comminationemque  ceciderit :  nisi 

forte  illud  dicamus,  quod  correptio   prophetce,  sit 

UDCtio  civitatis,  et  unctio  olei  exsultationis  sacer- 

doialis,  et  regii,  quod    qui    libenter  receperint,  et 

audire  vo]uennt,erGciuutur  uncti  domini,   de  qui- 

bu8  scriptum  est  :  Nolite  tangere  Gbristos  meos  : 

et  in  prophetis  meis  nolite  malignari  (Ps,  civ,  15). 

lUe  autem  potest  juxta  anagogen  ungere  civitatem, 

de  qaa  scriptum  est  :  Gloriosa  dicta  sunt  de  te,  ci- 

vitas  Dei  {Ps,  lxxxvi,  2) ;  qui  vidit  visionem  currus 

6t  mysteriorum   Dei,   quam  intuitus  est  Ezechiel 

saper  fluvium  C^^ar.qui  onuspondusque  significat. 

Ooid  enim  gravius  fluminibus   Babyloniis,  super 

qam  Oavid  sedit  et  flevit  cum  recordaretur  Sion  ? 

De  quibus  scriptum  est :  Prdeterit  enim  figura  hu- 

jos  mund i  (Pfoi.  cxxxvi).  Nihilque  puto  in   sseculi 

hojasconfusioneesse  perpetuum :  sed  omniaprffiter- 

ire  et  floere  (I    Cor.   vn,   31).   Qusb  qui  considera- 

verit,  cadet  super  faciem   suam  intelligens  quam 

procul  eit  a  majestate  Dei,  et  flectet  genua  ad  Pa- 

trem  in  nomine  Jesu  Ghristi.  599   Gumque,  ait, 

ego  corrai88em,maJesta3  Oomini  ingressa  est  tem- 

plom  per  viam  portae,quse  respiciebat  ad  Orientem, 

statimque  me  elevavit  spiritus   (ipse  enim  jacens 

pergere  non  volebam),  et  introduxit  me  in  atrium 

interitus,  fors  enim  cecideram ;  et  ecce,  qui  prius 

conspezeram  gloriam  Dei  Israel  venientem  perviam 

Orientalem,  vidi  repletam   gioria  Domini  domum 

fgus,  et  vocem  ad  me  de  domo  interiori  loquentem 

aadivi.  Quse  quid  sit  locuta,  Scriptura  non  narrat, 

nisi  forie  illud  Apostoli :  Et  audivi  verba  inefTabilia 

qa«  non  licet  homini  loqui  (II  Cor.  xii,  4).  Vir  au- 

tem,  inqait,  qui  stabat  juxtfii  prophetam,  dixit  ad 

eom :  qoem  perspicue  Dominum  intelligimus.  Gui 

enim  alii  poterit  convenire  quod    sequitur  :  Fili 

hemmiSy  hcus  solii  mei,  et  locus  vesiigiorum  pedum 

neortfm,  ubi  habito  in  medio  filiorum  Israel  in  ceter- 

8icm,  nisi  illi  qui  habitat  in  Ecclesia  in  medio  filio- 

rom  Israel  cementium  Deum,  et  habitat  in  perpe- 

tuum,  oon  secundum  templum  Salomonis  ad  tem- 

pns  ?  £t  locus  ejus  est  ille  de  quo  scriptum  est : 

Elfactus  est  in  pace  locus  ejus  (Ps.  lxxv,  2),  quae 

osaperat  omnem  sensum  :  Et  locus  v^stigiorum 

pedam  illius,  Apostolis   dicentibus  :  Adoremus  in 

laeo  obt  steterunt  pedes  ejus  [Ps.  xxxi,  7).  Et  pul- 

ehre  dizit,  stelerunt :  in  Ecclesia  enim  stant  pedes 

Domini,  in  synagoga  ambulant  et  pretsreunt.  Ut 

tDtem  sciamus  hoc  dici  de  Ecclesia,  jungitur  :  Et 

polluent  uUra  domus  Israel   nomen  sanclum 

:  quod  proprie  ad  eos  pertinet,  qui  sanctae 

oooversationis  in  Ecclesia  commorantur.  Qui  sint 

lotem  qui   polluerint  prius  nomen  sanctum  Dei, 

ponit  manifestius  :  Ipsi  et  reges  eorum,  tam  populus 

qnam   sacerdotes,  in  fornicationibus  suis  quibus  a 

Deo  fomicati   sunt   :   ruinis   regum  suorum,  qui 

friietra  sibi  per  superbiam,  regium  nomen  assu- 

mont.  Deoique  Boquitur  :  ^t  in  cxelsis.  Arrogana 


A  enim  mens  offendit  Oeum  :  bnmilis  ad  raisericor* 
diaui  provocat.  Qui  post  superbiam,  immo  per  su* 
perbiam,fabricati  sunt  limen  suum  juxta  limen  Dei> 
et  postes  suosjuxtapostesiilius.Audianthaec  juxta 
Utteram  mulierculs  onerata  peccatis,  quae  ciroum- 
feruntur  omni  vento  doctrinse,  semper  discentes,et 
numquamad  scicntiamveritatis  pervenientes;  men- 
tem  junctam  Deo,  non  vicinitatem  Ecclesiarum,  et 
habitationem  593  proximam,  Dei  in  se  provocare 
clementiam;quinpotiusindignationemOominicom- 
moveri,  quando  in  consecratis  Deo  locis,  indignus 
habitator  est.  Fabricati  sunt,  inquit,  limen  suum 
juxta  limen  meum,ut  nihil  interesset  inter  sacrum 
et  prophanum,  et  postes  suos  Juxta  potest  meos^ 
ut   unus   laicorum  et  sacerdotum   esset  introitus* 

l>  Unde  et  Apostolus  dicit  :  Probet  autem  se  homo,et 
sic  acccdat  ad  corpus  et  sanguinem  Oomini  (I  Cor. 
XI,  28).  Et  ut  gravius  facerct  quod  dicebat,  se* 
quentem  jungit  versicuium :  Et  murus  erat  inter 
me  et  eos ;  ut  sacerdotalia  sacrificia  et  loca  sacra- 
mentorum  corporis  et  sanguinis  Ghristi,  brevissi- 
mus  murus  divideret.  Et  polluerunt,inquit,  nomen 
sanctum  meum,in  abominationibus  quas  fecerunt. 
Quid  prodest  babitationis  vicinia,  et  medius  inter 
cellulam  nostram  et  altare  Domini  paries,  cum  in 
his  quse  secreto  facimus,  et  quae  turpe  est  etiam 
dicere,  contaminetur  et  poUu&tur  nomen  Domini  ? 
Ego  hoc  arbitror,quod  non  poUuat  nomen  Oominl; 
nisi  ille  qui  visus  est  nomini  ejus  credere  et  illius 
censeri  vocabulo.Et  quomodo  toUit  membra  Christi, 
et  facit  membra  meretricis,  qui  prius  Ghristo  cre« 

C  didit  :  sic  ille  polluit  nomen  Oei,  qui  prius  nomini 
ejus  fldem  susceperit.  Alioquin  ethnicus^et  Judaeus 
cum  sint  polluti,etcontaminati,immo  contaminatio 
ipsa  atque  pollutio,  nomen  Dei  poliuere  et  conta- 
minare  non  possunt :  quod  illi  polIuunt,ad  quos 
dicitur  :  Nomen  meum  per  vos  blasphematur  in 
gentibus  (Rom.  ii,  24).  Propter  bas  igitur  causas 
coDsumpsi  eos  in  ira  mea,  quia  haec  fecere  qua 
diximus.  Et  tamen  clemens  Dominus  rursum  pro« 
phetffi  praecipit,  ut  jubeal  eis  procul  a  se  removere 
fornicationes  pri8tinas,et  ruinas  regum  suorum  ac 
principum  derelinquere  et  repellere  non  tam  a  se, 
quam  a  Oeo  :  et  boni  operis  statim  praemia  polli- 
cetur  dicens  :  Et  habitabo  in  medto  eorum^de  quo  in 
Evangelio  dlcitur  :  Medius  inter  vos  stat  quem  vos 

T\  nescitis  (Joan.  i,  26)  :  et  habitabit  non  parvo  tem- 
pore,  ut  in  Synogoga  ;  sed  in  perpetuum,  quod  in 
Ghristi  Ecclesia  comprobatur. 

(Vers.  10  scqq.)  Tu  autem,  fili  hominis,  ostende 
domui  Israel  iemplum  :  ei  confundaniur  ab  iniquiia» 
tibus  594  fuiSy  et  metiantur  [Al.  meditentur]  fabri^ 
cam,  et  erubscantex  omnibus  qux  fecerunt.  Figuram 
domus  ei  fabricae  ejus,  exitus  ei  iniroiius,  et  omnem 
descriptionem  ejus,  ei  universa  prxcepta  ejus  :  cun^ 
ctumque  ordinem  [Vulg.  addit  ejus,]  et  omnes  leges 
ejus  ostende  eis,  et  scribes  in  ocuiis  eorum^  ut  custO" 
diant  omnes  distributiones  [Vulg.  descripiiones]  ejnSf 

et  praecepta  iUiuSfet  (aciafU  ea.  Ista  est  lex  imw  Ai 


f419 


S.  EnSEBII  HlERONTMf 


490 


fiummitate  montis  :  Omnes  fines  [Vulg.  Omnis  /inis] 
ejus  in  circuitu,  Saiictum  sanctorum  erit  [Vulg.  cst]. 
Rxc  est  ergo  lex  domus.  LXX  :  Et  tu,  fili  hominis, 
ostende  domui  hrael  domumj  et  cessabunt  a  pecccUis 
suis,  et  visionem  ejus,  et  dispositionem  illius  :  et  ipsi 
sustinebunt  tormentum  suum  pro  omnibus  qux  fece- 
runt,  Et  describes  domum  et  prxparationem  ejuSj  et 
exitus  atque  introitus  ejus,  et  substantiam  ejus  et  om- 
nia  prxcepta  itlius,  et  omnia  legitima  ejus  et  omnes 
leges  ejus  ostendet  illis,  et  describes  coram  eis  :  et  cu- 
stodient  on^nes  justificationes  et  omnia  prxcepta  mea, 
et  facient  ea.et  descriptionem  domus  in  vertice  montis, 
omnes  termini  ejus  in  circuitu.Sancta  sanctorum  sunt. 
Ista  est  lex  domus.  Nod  parvi  aperis  est,quod  oculis 
oaruis,  vel  mente  coDspexeris  audieatibus  demoD- 
strare,  ut  et  ipsi  tecum  vidisse  videatur.  Quamob- 
rem  scribit  et  Josephus,  eos  qui  ad  describeDdum 
terram  missi  suut  ab(a)Jesu  fliio  Nave,fuisse  Y£0[x^- 
Tpa<;,  et  artem  qus  dudc  philosophorum  propria 
est,habuisse  Geometriae.Domui  igitur  Israel.eorum 
qui  aDimocoDspiciuDt  Deum,osteDdilurdomus,hoc 
est  templum  quod  Ezechiel  situm  iu  moDte  cod- 
8pexit,et  DOD  solumiu  moDte,sed  sicutuuDC  dicitur, 
Id  summitate  moutis  :  quam  uequaquam  illam  pu- 
temus,  qu»  a  Salomoue  coDstructa  oarratur  iD  Re- 
gum  et  iu  ParalipomeDOD  libris.  Illa  CDim  alterius 
ordiuis  atque  meDsurae  est,  et  iu  sJDgulis  maguam 
habcDS  diversitatem  :  taDtumque  iuferior  templo, 
quod  DUDC  osteuditur  Ezechieli,  ut  dod  solum  cul- 
tores  ejus,et  sditui;  sed  et  ipse  fabricator  ejus  Sa- 
lomoD  peccaverit,  et  offsDderit  Deum,  licet  postea 
egerit  poBuiteDtiam,  scribeDS  Proverbia,  iD  quibus 
ait  Dovissime  ego  egi  pcBDiteotiam,  et  respexi  ut 
eligerem  disciplioam  (Prov.  xxiv,  2).  Ista  autem 
.qu8B  Ezechieli,  et  per  Ezechielem  domui  Israel 
osteuditur,  talis  est  :  ut  qui  eam  595  meute 
coDspexerit,  cesset  ab  iDiquitatibus  suis  :  dod 
quibusdam,8ed  omuibuB  :  sive  ut  iu  Hebraico  cod- 
tiDetur,  coofuDdatur  et  sustiueat  tormeutum  suum 
pro  omuibus  qu»  fecerit.  Sustiuet  autem  tormeu- 
tum  iuiquitatum  suarum,  qui  cessat  prasterita  fa- 
cere  peccata  :  multumque  prodest  ei,  qui  aute  pec- 
caverit,  videre  domum  Dei,  et  omuis  fabrics  ejus 
Dosse  ratioDem  ;  ut  peccare  disistat,et  habeus  illius 
desiderium,  dicat  ad  Domiuum  :  Domine  dilexi 
decorem  domus  tux  :  et  locum  habitationis  glorix  tux 
[Ps.  XXV,  8).  Et  iterum  :  Unum  petivi  a  Domino,  hoc 
requiram :  ut  inhabitem  in  domo  Domini  omnibus  die- 
bus  vitix  mew  (Ps.  xxvi,  1),  cum  co^pero  vivere  et 
esse  cum  Ghristo,qui  est  vita  credeutium.Sequitur: 
Exitus  ejus  et  iniroitus,  subauditur,  domu4.  Exitus 
autem  eorum  qui  egrediuutur  ad  eos  qui  foris  suut, 
et  iutroitus  eorum  quiper  ma^istrorum  discipliuam 
ad  iDteriora  pcDetraDt.  Et  omDem,  iaquit,  descri- 
ptionem  ejus,sive  substautiam  ejus,ut  Septuagiuta 

(a)  Ad  terram  utique  Jericho,DOD  SaDctam,ut  alii 
notaDty  describendam ;  hi  eoim  a  Moyse,  Don  a  Jo- 
8ue  exploratores  miasi  suut,  e  quibus  unus  ipse  Jb- 

0UO  iuit,  Num*  »11.  Sed  neque  qo  in  looo  Jooephua 


f^  traDstuIeruDt,quffinontamadnaturamdomu8,quam 
ad  supellectilem  pertinet  atque  divitias.Et  universa 
pr8ecepta,cunctumque  ordinem,et  omnes  leges  tem- 
pii  ostendes  eis,qui  portaverunt  tormentum  iniqui- 
tatum  suarum,  et  cessaverunt,  sive  confusi  sunt 
super  his  quae  ante  gesserant.  Idcirco  autem  ostende 
ei,  ut  custodiant  omuia  qu6B  praecepta  sunt.  Nihil 
enim  prodest  scire  descriptionem  domus  et  omnes 
distributiones  ejus,dequibus  scriptumest :  MuU» 
mansiones  apud  Patrem  meum  (Joan.  xiv,  2).  Et  ite- 
rum  :  Statuit  terminos  gentium  secundum  numerum 
filiorum  Israei,  sive  angelorum  Dei  (Deut.  xxxii), 
nisi  feceris  quae  praecepta  sunt.Dominus  autem  etlex 
omnium  praeceptorum  Dei,  et  urbs  quaein  summi- 
tate  montis  est  ooDstituta,  iila  credeuda  est,de  qua 
scriptum  est :  Non  potest  civitas  abscondi  super  mon^ 

"  tem  posita  (Matth.  i,14).  Et :  Ftuminis  impetus  Ixtifi' 
cat  civitatem  Dei  (Ps.  xlv,  4) :  quae  perspicue  refer- 
tur  ad  Ecciesiam,  ot  sita  est  in  eo  monte,  qui  in 
vertice  omnium  montium  est,  et  a  quo  vulneratus 
est  princeps  Tyri:  omnesque  fines  et  termini  domos 
hujuSjSancta  sanctorum  sunt.  In  illa  domo,hocest, 
in  tabernaculo  quod  fabricatus  est  Moyses,  et  in 
templo  quodaSalomone  constructum  e8t,interiora 
tantum,  ubi  erant  596  Gherubim,  et  propitiato- 
rium,  et  arca  testamenti,  et  mcDsa  thymiamatis, 
appellabantur  saDcta  saDctorum.Iu  hac  autemdomo 
quae  moDstratur  Ezecbieii,  et  quae  in  sammitate 
moDtis  est  coDstituta,  omues  termini  ejus  repu- 
taDtur  iu  saDcta  saDctorum.  Quodque  iofertur  : 
HcBc  est  lex  domus,   vel  ad   praeterita  pertinet,  de 

C  quibus  jam  dictum  est,vei  ad  ea  quae  dicenda  sunt 
postea. 

(Vers.  13  seqq.)  «  Isie  mensuras  aitaris  in  cu- 
«  bito  verissimo  qui  habebat  cubitum  etpalmum 
«  (sive  7raXai(rc7iv)  iu  sinu  ejus  erat  cubitus  :  et  cu- 
«  bitus  in  latitudine  :  et  dednitio  [Fulg.addU  ejua] 
«  usqueab  labium  ejus  iu  circuitu  palmi  unius 
«  [Vulg.  palmus  unus].  Haec  quoque  erat  fossa  al- 
«  taris.  Et  de  siou  terrae  usque  ad  crepidinem  no- 
«  vissimam  duo  cubiti,  et  latitudo  cubiti  unius,  et 
«  a  crepidine  minori  usque  ad  crepidinem  magorem 
«  quatuor  cubiti,et  latitudo  unius  cubiti.Ipse  autem 
«  ariel  quatuor  cubitorum  ,  et  ab  ariel  usqoa 
«  sursum  [Vulg.  ad  sursum]  cornua  quatuor.  Et 
«  ariel  duodecim  cubitoruminlongitudine,perduo- 

Q  «  decim  cubitos  latitudinis,  quadrangulum  [Vulg, 
«  quadrangulatum]  aequis  lateribus.Et  crepido  qua- 
i(  tuordecim  cubitorum  longitudinis,  per  quatuor- 
«  decim  (6)  latitudinis,  in  quatuor  angulis  ejus,  et 
«  corona  in  circuitu  iilius  dimidii  cubiti,  et  sinus 
«  ejus  unius  cubiti  per  circuitum.  Gradus  autem 
«  ejus  versi  ad  Orientem.  LXX  :  Et  haec  mensurt 
«  aitaris  in  cubito  perfecto  cubitus  et  TraXaiaxijc, 
«  sinus  iiiius  altitudo  per  circuitum  et  cubitua  lati- 

Antiquit.  lib.  v,  cap.  1,  eos,  quos  Josue  miserat^ 
geometricae  artis  peritos  tradit. 

(b)  Victor.su pplet  hic  quoque  vocem  cubttos  ez  He« 
braeo  et  Yuigata. 


4Si 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XIII.  CAP.  XLIII. 


4tt 


«  tudinis :  etgisusperlabium  ejusin  circuitu  palmi 
«  unius.  Et  haec  est  altaris  altitudo  a  profundo 
«  exordii  in  sinu  ejns  usque  ad  propitiatorium 
«  magnum,  quod  erat  subtercubitorumduorum^et 
«  latitudo  cubiti.  £t  a  propitiatorio  minore  usque 
«  ad  propitatorium  majus  cubiti   quatuor  :  et  la- 

•  titudo  cubiti  ct  ariel  cubitorum  quatuor  :  et  ab 
«  ariel  usque  ad  superioracornuum  cubitus.Ipsum 
«  autem  ariel  duodecim  cubitos  habebat  in   longi- 

•  tudine :  etduodecim  cubitos  in  latitudine  quatuor 

«  angulorum  per  singalas  partes  ejus  :  et  propitia- 

V  torium  quatuordecim  cubitorum  in  latitudine  per 

«  quatuor  partes  ejus  :  et  gisus  ejus  per  circuitum 

« gyrans  illud  dimidio  cubito  :    et   circuitus   cjus 

«enbito  :  per  gyrum  et  gradus  ejus  respicientes  ad 

«  Orientem.  Scriptum  est  :  Abyssum  et  sapientiam 

«quis  investigabit  {Eccl.  i,  2)?   Et :  0  profundum 

«  sapientis  et  scientias  Dei  (Rom.  xi,  33)  :  »    cujus 

a]ta  profunditas»  et  quisinveniet  eam  ?  Multum  est 

81  voluerimus  templumSalomonis  huictemplo,597 

et  omnes  partes  ejus   et   tabernacula   comparare. 

Qaod  quia  difflcillimum  est,  interim  in  praesentla- 

mm  altare,  quod  Ezechieliostensum  est,aitariquod 

in  Exodo  legimus,    ex   parte  modica  conferamus 

(lExod.  xxxviii).  Ibi  altare   quinque    cubitorum  in 

iongitudine  et  quinque  cubitorum  in  latitudine,  id 

est,qaandrangulum,ettriumcubitoruminaltitudine 

describitur  :  hic  vero  recedens  a  sensibusquinque, 

tendit  adunionem,  inqua  cubitus   perfectus,  sive 

▼erissimus  ponitur,  cui  jungitur  paJmus,   id   est, 

iraXaiaTTj,  sextam,  ut  supra  diximus,  habenspartem 

cubiti.  In  sinu  autem  ejus,  hoc   est,   altaris,   erat 

cabitus,  qui  scilicet  ea  quae    igne  consumebantur 

snscipiebat,  et  in  latitudine  ejus  alius  cubitus  :    ut 

interiora  hoc  est,  secreta,  et  spatia  altaris  quae   in 

latitudiDC    demonstratur,    uno  cubito    fmirentur 

Qaod  aatem  sequitur  !  Ei  deflnilio  usque  ad  labium 

^tis  pro  quo  Aquila,  Symmachus  et  Theodolio  po- 

saerant  rmmnum,  Septuaginta  rursum    gisum   in- 

terpretati  sunt.  Cujus  verbi,(a)  utantejam  dixi,non 

pcssain  scire  rationem  ;  neccujuslingusB  sitdicere 

eobGdenter  :  nisi  hoc  admonere  lectorem,quod  ubi 

nanc  d^/intliorzminterpretatus  sum(f^)supra  corcmam 

tnnstalerim.  Illudque  breviter  demonstratur,quod 

tn  ctrcuitu  ipsius  altaris,  id  est,  in  margine,et  cir- 

ealo  repandum  fuerit  labium,  et  quasi   corona  in 

modam  lilii,  habens  in  aspectu  plurimam  venusta- 

tem.  Que  definitio,  sive  gisus  per  circuitum   palmi 

miiaSy  sive  iraXaiarfjC  latitudine  tendebatur.  Fovea 

antem  altaris,  sive  profundum  et  altitudo,  pro  qua 

In  Hebraico  ponitur  gab  (i:i),  de  sinu  terroe  usque 

ed  crepidinemnovissimam,  vel  usque  adpropitiato- 

fiiimmaximum,duobuscubitiserat,  et  latitudoejus 

enbiti  unius.  Inferiora  enim  et  profunda  et  terr» 

coherentia,duali  numero,qui  et  in  immundis  ani- 

malibos  positus  est,  continentur(G^e5.  vii) :  supe- 

(a}Recole quse  paulo  sunerius  annotamuscol.  497, 

{b)  Immo  /nfra,  inquitVictor.;estenimpauIopo8t 

vbiyerbtimipBQmHebraicum  n^ia^,  quodhio  aefl^ 


A  rioraautem  et  ad  crepidinem,  sivepropitatiorium 
pervonientia,  quod  Theodotio  ipso  Hebraico nomine 
appellavit  («^azara  (nity),  uniuscubiti  habent  lati- 
tudinem,  ut  dualis  numerus  transeat  ad  solitarium; 
et  bonum  nuptiarum,  quod  inferius  e8t,ad  unionis 
perveniat  beatitudinem  5M  Quodquesequitur  :  Et 
a  crepidine  minori  usgue  ad  crepidinemmajorem.quO' 
tuor  cubitorum,  et  laiiiudo  unius  cabiti,  pro  quo  in 
Septuaginta  positum  est  :  Et  a  propitiatorio  minori 
usque  ad  propitiatorium  majus  ;  et  Theodotio  in 
utroqueAZARA  transtulit,  illud  est  intelligendum, 
quod  propitiatorium  minus,  lapis  sit  excisus  de 
monte  sine  manibus,  et  propitiatorium  majus,ipse 
lapis  qui  crevitin  montem  magnum,et  implevituni- 
versum  orbem  {Dan.  ii).Sive  juxtaalterum  sensum 

^  propitiatorium  minus  est,quando  exinanivit  se  for- 
mamserviaccipiens(P/iih>p.  ii),  et  propitiatorium 
majus,quandorecepit  gloriam,  quamhabuit  apud 
Patrem  antequam  mundus  fieret(/oan.xviii).  Prius 
enim  Ghristi  humillora  cogooscimus,  et  sic  ad  divi- 
nitatis  ejus  altitudinem  perfenimus:et  tamen  utriua- 
que  naturaB  propitiatorium,  hoc  est,  minoris  atque 
majoris,  ad  unius  altaris  pertinet  sacramentum. 
Inter  duo  autem  propitiatoria,  minus  atque  majus 
quatuor  erant  cubita,  quatuor  mundi  elementa  si- 
gnantia,  quae  etipsaperveniuntaduniuscubiti  alti- 
tudinem.Et  hocanimadvertendumquod  inmensura 
altaris  primus  cubitus  in  latitudinenulli  copulatur, 
sed  sua  unione  perfectusest:secuadusautem  lati- 
tudinis  cubitus,  post  duos  cubitos  crescit  ad  sura- 
mum,  et  tertius  cubitus,  postpropitiatoriumminus 

C  etmajus  per  quatuor  elememta  aduniuscubitimy- 
sterium  tendit;  etunusestalter,ettertiuscubitusin 
altare  Domini,  nequaquam  primus,  secundus,  et 
tertius  ;  sed  unus  etunus,etunusesse  dioatur.Ipse 
autem  ariel  quatuor  cubitorum  erat,  et  ab  ariel 
usque  sursum  cornua  quatuor  :  siva  ut  in  Septua- 
ginta  dicitur,  ab  ariel  usque  ad  superiora  cornuum 
cubitus  unus.v4n>/(SN^lN)ut  pleriqueaestimant  in- 
terpretatur,  lux  mea  Deus.  De  quo  et  in  Isaia  pro- 
pheta,  ubi  scriptum  est ;  V«  tibi,  civitas  Ariel, 
quam  expugnavit  David.  sive  circnmdedit,  ple- 
iiius  diximus  {Isai.  xxiv,  2).  Ut  autem  ego  arbi- 
tror,  leo  vel  fortis  Dei  :  quod  nomen  refertur 
proprie  ad  altare,  in  quo  vel  illuminatio  Dei  est, 
vel  leo  etfortitudo  ejus,  dicente  Jacob  ad  Judam  : 

D  Gatulusieonis  Juda,ad  pr8edam,rili  mi,  ascendisti: 
requiescens  accubuisti  ut  leo,  et  quasi  599  leaena, 
quis  suscitabit  eum  {Gen.  xlix,  9)  ?  Gubitorum  au- 
tem  quatuor  est,et  cornua  habet  quatuor  ;  sive  su- 
perioraquatuorcornuum,  uno  cubito  finiuntur;ut 
Evangeliorummensuraetin  totum  orbem  fortitudo 
discurrens,  sub  illuminatione  Dei  et  leonis  fortitu- 
dine  demonstretur,  ad  unumquecubitumperveniant 
divinae  confessionis.  Et  ut  paulatim  obscuritas  pre- 
sentis  loci  manifestior  fiat,  sequitur  :  Et  Ariel  duo- 

niiionem  postea  vertit  coronam. 
{c)  Alias,  a%era.  Grfiec.  TheodotioniB,  dicaps. 


411 


S.  EDSEBII  HIERONYMI 


m 


decim  cubitorum  m  longitudine^per  duodecim  cubitos 
laiitudinis,  guadrangulumxguis  lateribu^. Quod  nemo 
dubitat  ad  duodecim  tribus  pertinere,quae  in  Joan- 
nis  Apocalypsi  script®  sunt,  et  ad  Apostolorum 
numerum,  de  cujus  sacramehto  supra  dixisse  me 
memini  {Apoc.  vii).  Per  quatuor  autem  latera  mun- 
di,  duodeni  cubiti  simul  efficiunt  quadraginta  octo 
cubitos  sacerdotalium  civitatum,  utistis  quasifun- 
dumentis  in  toto  orbe  divisiSyEcciesiaB  fortitudo  so- 
lidetur.  Porro  crepido,  proqua  Septuaginta  propi- 
tiatorium,  Theodotio  utsupra  azara  ;  Symmachus 
iteptSpofiTjV.  hoc  est  cwuiYum interpretati  8unt,qua- 
tuordecim  cubitorum  erat  longiludinis  per  quatuor- 
decim  latitudinis,in  quatuoranguliscjus,et  corona 
in  circuitu  ejusdimidii  cubiti;pro  qua  rursumSe- 
ptuaginta  gijuminterpretati  sunt.et  «tnu5,siv&juxta 
Symmachum  consummatio  ejusatquep^r/^c/io,cubiti 
unius  per  circuitumyillud  latenter  ostendit,  quod 
Dominus  noster,qui  vere  propitiatorium  diciturnon 
solum  pro  peccatis  nostris,  sed  pro  omni  mundo, 
per  quatuordecim  generationes  venerit  ab  Abraham 
usque  ad  David  ;  el  rursum  per  alias  quatuordecim 
usque  ad  captivitatem  Jechoni£,etejusdemnumeri 
sacramento  ad  tcrrena  descenderit :  utintertiaT&o^ 
(7apa»cai8&xdoi,et  divini  numeri  {At,  muneris)  sacra- 
mento  salvaret  quatuor  angulos  mundi,  de  quibus 
scriptum  est :  Multi  ab  Oriente  et  Occidente,  et  ab 
Aquiione  et  Meridie  venient,  et  accubabuht  cum 
Abraham,  et  Isaac,  et  Jacob  in  regno  ccclorum 
{Matih,  VIII,  11).  Quodque  sequitur,  et  corona^  sive 
gisus  per  circuitum  ejus,  530  subauditur  propitia- 
torii,  habebatdimidium  cubitum,  et  sinus  ipsius 
propitiatorii,siveconsummatioatqueperfectio,quam 
Symmachus  interpretatus  eat  '7r£pi8po(jLY;v,  habebat 
unum  cubitum,  illud  significat  quod  et  peccatores 
et  justi  Domini  propitiatione  8alventur,dicenteapo- 
stolo  Paulo :  Reconciliati  sumus  Deo  in  sanguine 
Filii  ejus(/{om.  v,  10).  Etde  peccatoribus  dicitur, 
quod  dimidii  cubiti  mensuram  habeant  per  circui- 
tum  ;  qui  tamen  salvantur  misericordia  Greatoris, 
juxta  iliud  quod  in  Psalmo  scriptum  est :  Pronihili 
salvos  facies  eos  {Ps,  lv,  8).  Dejustis  :  quod  inuno 
salventur  numero  solitario  atque  perfecto,et  imiten- 
tur  unam  divinitatem,  dicente  eodem  Apostolo  : 
Deus  erat  in  Ghristo,  mundum  reconcilians  sibi 
(II  Cor.  V,  19).  Quod  autem  in  fine  hujus  testimoni 
ponitur,  et  gradus  ejus  versi  adOrientem,gTSLdus  hu- 
jus  propitiatorii(a)vel  viginti  quatuor  libris  veteris 
Instrumenti  debent  accipi  :  qui  habebant  citharas 
in  Apocalypsi  Joannis  {Cap.  v),  et  coronas  in  capi- 
tibuB  suis  :  vel  sacramentum  Patris  et  Filii  et  Spi- 

(a)  Hunc  quoque  locum,  quem  vitiatum  olim  a 
scioiis  criticis  opinor,prffistat  immutatum  relinquere 
quando  nullas  mss.  codices  suppetias  ferunt.  Nam 

quod  legit  Rabanus,  septuaginta  quatuor  tibros 

aebetnus  accipere^nec  satisrestituendslectioni  juvat 
et  graviore  cubat  in  mendo.  Liquet  vero  Hierony- 
mum  senioribus  Apocalypsis  viginti  quatuor  veteris 
Instrumenti  libros  oonferre  ;  quemadmodum  et  in 
prologo  libri  Ezr»  Neemioque,ait, ju«  non  habentur 


B 


A  rilus  saneti,  in  quo  vera  nobis  daturpropitiatio.  £t 
ut  dicamus  apertius,  propterea  graduum  numerua 
incertus  relinquitur,  ut  quantocumque  studio  ad 
altiora  scandere  potuerimus,  in  inferioribus  noa  pu- 
temus  collocatos,  et  cogitemus  illud  Psalmists  : 
Ibunt  de  virtute  in  virtutem  {Ps,  lxxxiii,  8). 

(Vers.  18  seqq.)  Et  dixii  ad  me  ;  Fili  hominiSyhaee 
dicit  Dominus  Deus  :  Hi  suni  ritu^  altaris,  in  gua^ 
cumque  die  fuerit  fabricatum,  ut  offeraiur  super  illud 
holocausiumf  ei  effundaiur  sanguis,  Et  dabis  sacerdo^ 
iibuSf  Levitis  qui  suni  de  semine  Sadoc,  qui  acceduni 
ad  me,  ait  Dominus  Deus  :  ui  offerani  mihi  vitulum 
de  armento  propeccato,  Ei  assumes  de  sanguine  ejus^ 
pones  super  quatuor cornua  [Vulg.  additejus],  et  super 
quatuor  angulos  crepidinis,  et  super  coronam  in  cir^ 
cuiiu :  et  mundabis  illud  et  expiabis,  Et  iolles  vitulum 
qui  oblaius  fuerii  pro  peccaio,  et  combures  illum  in 
separaio  loco  domrn  extra  sanduarium,  Et  in  die  se^ 
cunda  offeres  hircum  caprarumimmaculatum  propeC' 
cato,  et  expiabuni  allare  sicut  expiaveruni  in  vitulo. 
LXX  :  531  Et  dixitadme:  Fili  hominis,  hxc  dieii^ 
Dominus  Deus  :  Hxc  suni  praecepta  aliaris  in  die  qua 
facium  fuent,  ui  offerantur  super  eo  holocauiomata, 
et  effundatur  super  illud  sanguis,  Ei  dabis  Sacerdolv- 
bus  Levifis  qui  suni  ex  semine  Sadduc,  et  appropin' 
quant  ad  me,  dicii  Dominus  Deus,  ui  ministrent  mihi 
vitulum  de  bobus  pro  peccato  :  et  iollent  de  sanguine 
ejus,  et  ponent  super  quaiuor  cornua  altaris,  ei  super 
basim  ejus  incircuitu^et  mundabuntetexpiabuntiliud. 
Ei  totlent  viiulum  pro  peccaio^  el  comburetur  in  loco 
separato  domtis  extra  sancta,  Ei  die  secunda  tollent 

C  hasdos  duos  de  capris  immaculalos  pro  peccato^  et  eZ" 
piabunt  altare  sicut  expiaverunt  in  vitulo,  Postquam 
propheta  monstravit  altare,  et  cubitum  ejus,  cubi- 
tosque  duos ;  et  rursum  cubitum  et  quatuor  cubitoSy 
et  tertio  cubitum,  duodecim  quoque  cubitos  per 
alios  duodecim,  et  quatuor  altaris  cornua  :  Ariel 
quoque  duodecim  cubitorum,  pef  duodecim  cubitos 
et  crepidinem,hoc  est,propiliatorium  quatuordecim 
cubitorum,  per  quatuordecim  cubitos  :  coronam 
quoque  illius,  et  sinum  dimidio  cubito(6)et  unocu- 
bito  per  circuitum  :  gradusque  ad  Orientem,  qao* 
rum  incertusest  numerus,locutu8  e8tvir,cuja8  ca- 
lamus  et  funiculus  erat  in  manu,et  docet eum  qao- 
modo,  altaris  opere  perfecto,  altare  debeat  expiari 
et  consecrari.  Primumque  o£fertur  victima,et  daftnr 

T\  sacerdotibus  de  genere  Levi,qui  sunt  de  semine  Sth 
doc,quem  cur  Septuaginta  Sadduc  nominent,  soira 
non  valeo.  Sadoc  autem  interpretatur  justus  :  offer- 
turque  juxta  Septuagintaet  Theodotionem  vitultu  ; 
juxtaSymmachum /auru5,  qui  HebraicediciturPBAB* 

apud  Hebrxos,  nec  de  viginti  quatuor  senibus   sunL 

f^rocul  abjicienda,  Sed  quid  ®que  est  dissonum,  tit 
ibros  habere  cithare9,etcoruna8  in  capitibus  snlBt 
Omnino  igitur  senumingerendaest  mentiOyadqnM 
ista  relerantur  :  quodque  habet  Rabanus,  septua^ 
ginia  quaiuor,  le^eTimsenes  viginti  quatuor  :  atqae 
ita  conjicio  restituendum,  velsenes  viginii  quatuor 
in  libris  veteris  Insi^umenti,  eto. 
{h)  God,  Vatio.  voeee  et  uno  cubito  ignorat. 


425 


COMMENTARIOIIUM  IN  EZECHIELEM  LIB,  XIII.CAP.  XLIII. 


42^ 


Vitulum  aulem  qui  pro   nobia   immolatus   csl,  ct  A 
multa  Scripturarum  loca,et  praBcipueBarnabaB  Epi- 
stola,qudB  habetur  inter  scripturas  apocryphas,  no- 
minat.Ethircuscaprarum  secundo  offertur  die.Unde 
et  Pascha  facturi  assumunt  de   grege  agnum  et 
haBdum,et  qui  primum  pascha facere  non  potuerunt, 
insecundomensefaciuntiquorum  alterum  adjustos 
pertinet,alterura  ad  pocnitcntes.  Sin  autem  Septua- 
ginta  nobis  interpretatio   placet   qui    dixerunt  di<? 
mdem  secundo  tollent  hxdos  duos  immaculatos  53!S 
pro  peccatOf  audax  quidem  est  quod  dicluri  sumus, 
sedtamenaliorumsimpliciterponendasenlcntiaest, 
qoi  aiunt  duos  hsedos  immaculatos  post  passionem 
Domini  oblatos  esse  ad  altarc  Domini,  Jacobum  et 
Stephanum  :  quorum  alter  de  apostolorum  numero, 
ilterde  septem  electis  in  ministerium  Domini  prin-  p 
cepsfuit  (Actor.  xxii).  Iste  est  Jacobus  qui  transfor- 
matam  Salvatorem  viditin  monte  (//nVf.,vii),qui  re- 
surgentem  filiam  archisynagogi  cum  Domino  Petro- 
qoeet  Joanne  intuitus  est  [Matth.  xvii),qui  in  cata- 
iogo  apostolorum,  in  quo  bina  junguntur  nomina, 
prior  fratre  ponitur  (Marc.ix).  Hunc  interfecit  He- 
rodes  (MatOi.  ix),  et  quasi  ha^dum  immaculatum 
post  passionem  Salvatoris  in  die  immolavit  secunda 
{Marc.  m).  Stephanum  quoque  (cujus  sapientia3  et 
doctrins  nullus  poterat  resistere  [Actor.  xiv),  ct  qui 
stantem  vidit  Filium  ad    dexteram  Patris,  et  dixit 
{Act,  XIV,  7) :  Domine  Jesu,  suscipe  spiritum  meum) 
lapidibus  obruere  Judaei.  Et  quomodo  quosdam  cre- 
dentium  primitias  Achaia}  ct  Asia;  Apostolus  nomi- 
nat :  sic  et  isti  primitiaj  fuere  martyrum  (I  Cor.  xvi), 
qQOS  Christi  postea  confessio  coronavit.  Et  hoc  no-  C 
tandum  quod  vitulus  totus  offertur  in  holocaustum, 
et  crassitudo  corporis  ejus  divino  igne  consumitur. 
£1«  enim  noveramus  Christum  (a)  secundum  carnem : 
ud  jam  nunc  non  novimus  eum  secundum  carnem  (II 
Cor.  V,  16).Jacobus  autem  et  Stepbanus  qui  secunda 
dieoblati   sunt,  sive  hircus,  qui  juxta  Hebraicum 
narratur  oblatus,  offerlur  quidcm  in  victima,  sed 
bolocaustum  praBsentiae  Domini  reservatur.  Quod 
autem  toUitur  sanguis,de  quo  loquitur  Petrus  :  Re- 
dempli{h)  swnus  de  vananostraconversatione paternx 
iradUumis  jn-etioso  sanguine  Christi  (I  Petr.  i ;  et 
Ptalus  apostolus  docet :  Pretio  redempti  estis  (I  Cor. 
vn,  23) ;  et  in  alio  loco  :  Pacem  faciens  per  sangui- 
wm  erueis  sux,sive  in  terra,  sivesuper  ccetos  (Coloss. 
1,20),  illud  significat,  quod    sanguine  Salvatoris,  q 
<liiataor  cornua  purificentur  altaris.id  est,  quatuor 
miUMti  plags  :  aspergiturque  corona  propitiatorii, 
sive  bases  per  circuitum,ut  universa  purgentur,  et 
firma  sit  propitiatio.  Propterea  autcm  in  sccunda 
die,  vel  duo  h(Edi,de  quibus  supra  diximus,vel  hir- 
cis  assumitur ;  quia  animal  cst  semper  ad  excelsa 
fettiQao8,et  nihii  pcriculi  sustinens  in  533  praeci- 
pitiiSf  et  ibi  invenit  viam,  ubi  c^Bteris  animantibus 
iiteilus  est.  Unde  et  Grsco  sermone  caprarum  el 
bircoram  grex,  sublimium  convcrsatio  dicitur,  hoc 


cst,ai7TriXtov  «juasi  aiTTOTciXiov^siquidem  (i\Tzo^,excel' 
sum,  TioAiov  [Msjj.  TioXsiv,  conversationem  significat. 
Porro  altare  Ctiristi  expiatur  sanguine,  ul  orationes 
sanctorum  mundae  permeent  ad  Deum.  Hoc  quoque 
notandum,  quod  juxta  Hebraicum  ipse  Ezechiel, 
quasi  sacerdos  vitulum  jubetur  assumere,  et  holo- 
caustum  facere,et  sanguinem  ejus  in  circuitu  asper- 
gerCjtam  altaris  quam  angulorum  et  coronsB,  sive 
basis.  Septuaginta  autem  interpretes  alios  sacerdo- 
tes  hoc  facere  demonstrant,  de  quibus  dictum  est : 
Dabis  sacerdotihus  Levitis,  qui  sunt  ex  semine  Sadoc^ 
qui  accedunt  ad  me. 

(Vers.  23  seqq.)  «  Cumque  compleveris  expians 
<(  iliud,offeres  vitulum  de  armento  immaculatumyCt 
u  arietem  de  grege  immaculatum.  Et  offeres  eos  in 
«  conspectu  Domini,et  mittent  sacerdotes  super  eos 
«  sal ,  et  offerent  eos  holocaustum  Domino.  Septem 
«  diebus  facies  hircum  pro  peccato  quotidie,et  vitu- 
«  lum  de  armcnto  et  arietem  de  pecoribus  imma- 
«  culatos  offerent.  Septem  diebus  expiabunt  altare, 
«  et  mundabunt  illud  :  et  implebunt  manum  ejus. 
«  Expletis  diebus  in  die  octavo  et  ultra  facient  8a- 
«  cerdotes  super  altare  holocausta  vestra,  et  quAB 
«  pro  pace  offerunt,et  placatus  ero  vobis,ait  Domi- 
«  nus  Dciis  LXX:  Etcum  compleveris  expiationem, 
«  otferent  vitulum  de  bobus  immaculatum,  et  arie- 
•  tem  de  ovibus  immaculatum,etofferetis  coram  Do- 
«  mino,et  aspergent  sacerdotes  super  ea  sal ;  et  of- 
«  ferent  ea  holocausta  Domino .  Septem  diebus  facies 
«  hajdum  pro  peccato  quotidie,et  vitulum  exbobus, 
«  et  arietem  de  ovibus  immaculatum  facient  septem 
«  diebus.Et  expiabunt  altare,  et  mundabunt  illud, 
«  et  implebunt  manus  eorum,  et  consummabunt 
«  dies.Et  erit  a  die  octavo  et  ultra,facient  sacerdo- 
«  tes  super  altare  holocausta  vestra,  et  pro  salute 
«  vestra,  et  suscipiam  vos,  dicit  Dominus  Deus.  » 
Postquam  altare  etmensurae  ejus  in  montis  vertice 
demonstratffi  sunt ;  rursumque  expiatio,  et  conse- 
cratio  illius  prophetae  ostensa  est,per  unum  vitulum 
immaculatum  et  hircum,  sive  duos  haBdo8,quorum 
primum  ad  Dominum  Salvatorem,duosequentiaad 
apostolos  ministrosque  retulimus,  ne  in  consecra- 
tione  spiritalis  altaris  et  proprie  ad  Ecclesiam  perti- 
nentis,  534  lex  et  prophetae  viderentur  exciusi, 
propterea  consecrato  altari,  vitulus  immaculatus 
assumitur  et  aries,et  offcrtur  in  conspectu  Domini; 
et  filii  Sadoc,hocest,ju8torum  sacerdotes  aspergunt 
super  capita  eorum  8al,ut  et  Lex  et  Prophetae  sapore 
Evangelii  condiantur.  Nec  ullum  est  sacriOcium 
(juxtalcgis  imperium  et  interpretationem  Apostoli, 
qui  ait  (Col.  iv,  0}:  Sermo  vester  sit  sale  conditus)* 
quod  sale  careat.  Ulrumque  autem*'  offertur  holo- 
caustum  Domino,  ut  corpus  pinguis  litterce,  quod 
signilicatur  in  Lege,  et  prophetiee  nubilum,  igne 
Domini,  hoc  est,  Spiritu  sanclo,  de  quo  dicit 
Paulus,  Spiritus  ferventes  (Rom.  xci,  1  ),in  spiritua- 
lem  et   tenuem   substantiam   convertantur.  Volu- 


(ajln  cod.  vatic.  verba^ecundumcammdesideran-         (b)  Victorius  eslis  et  vestra  ad  Graecum  textum, 
tur. 


PateoIm  XXY. 


14 


4» 


S.  EUSEBll  HIERONYMI 


428 


mu8  scire  apertius  qui  sit  vitulus  de  armento  im-  A 
macu)atu8,  et  aries  de  ovibus  purissimo  vellere, 
intelligamus  Moysen  et  Eliam  (Num,  xii,  lll  Reg. 
xix) ;  quorumpriormansuetissimusfuitintcromnes 
homines  qui  versabantur  in  terra  ;  alter  ardoro  fidei 
similis  Moysi.  Unde  et  audebat  dicere  :  Ego  relictus 
sum  solus.  Quod  autem  in  Hebraico  scriptum  est : 
Offeres  vitulunif  in  Septuaginta,  offerent  sacerdoieSy 
nulla  sit  quaestio.  Etipse  enim  Ezechiel  cui  hsec  di- 
cuntur,  de  numero  sacerdotum  est,  plenrc  aetatis 
atque  perfect® ;  et  sacerdotalem  gradum  prophetiac 
auxit  gratia.  Et  Moyses  et  Elias  videntur  in  montc 
cum  Domino,  idest,  lex  et  prophetoc,  quieinuntia- 
bant  quae  Jerosolymis  passurus  essct.  Expiato  au- 
tem  altari,septemdiebus  ofTertur  hircus,  sivc  hsdus 
pro  peccato  quotidie,  et  vitulus  de  armento,  et  aries  |^ 
de  pecoribus  immaculatus,ut  per  haec  sacrilicia  se- 
ptem  dierum  ad  perfectum  expietur  altare.  In  se- 
ptem  diebus  sabbatismus  ostenditur  qui  juxta  Apo- 
stolum  [Uehr,  iv)  populo  Dei  reservatur  :  in  quibus 
fieternam  veramque  speramus  requiem,  el  nequa- 
quam  servilo  opus  faciamus  \AL  faciemus]  peccato- 
rum.In  hirco  autem,  et  vitulo,  et  ariete  tria  gene* 
ralia  delictademonstrantur^quibus  omne  mortalium 
subjacet  genus.  Aut  enim  cogitationibus,  aut  ser- 
mone,  aut  opere  peccamus.  Cogilatio  refertur  ad 
arietem,  quse  prima  est  omnium  peccatorum,  et  ex 
qua  alia  duo  peccata  nascuntur.Haedusautem,  sive 
hircus,  ad  eloquium  sive  scrmonem,  qui  semper  de 
excelsioribus  disputat.  Opera  vero  proprie  vilulo 
deputantur :  quoniam  vomeri  535  et  labori  et  ter- 
renis  operibus  mancipatus  est.  Haecigiturimmacu-  Q 
lata  per  septem  dies  veri  sabbati  atquo  perfecti 
Deo  offerre  debemus,  et  expiare  altare,  ut  oratio 
nostramundaperveniat  ad  Deum.Quod  autem  infer- 
tur :  Et  mundabunt  illud,  et  implebunt  manum  ejuSy 
quod  et  Hebraicum  et  caeteri  interpretes  transtule- 
runt,  illud  significat,  quod  ipsius  quoque  altaris, 
pro  cujus  expiatione  ofifertur  sacrificium,  dona  com- 
plendasintySicut  ofTertur  pro  sacerdotibus  et  populo 
atque  pontiflce  ;  ne  quid  vacuum  stetisse  videatur 
in  conspectu  Domini.  Pro  quo  posuere  Septua- 
ginta :  et  mundabvLnt  illud,  et  implebunt  manus  suas, 
ut  suhdLudi&iuT sa€erdoteSfr\ui  cum  pleni  f uerint  bonis 
operibuSjhoc  enim  plenae  significant  manus,  trans- 
acto  sabbato,  veniant  ad  diem  rcsurrectionis  octa- 
vam,  et  dicant  cum  Apostolo;  Resurreximus  cum  ^ 
Christo  {Rom.  vi,  Coloss,  iii) ;  et  ultra  octavam  tcn- 
dant  ad  coslestia,  et  ofTerant  pro  nobis  holocausta, 
sive  quaepropaco  peccatorum  nostrorum  et  salute 
sunt  nostra ;  ut  per  ignem  Spiritus  sancti,  omnia  qua; 
cogitamus,Ioquimur,  et  facimus.in  spiritualemsub- 
stantiam  convertantur :  et  hujuscemodi  Dominus 
delectatus  sacrificiis,  nobis  placabilis  fiat. 

(Cap.  XLIV.  —  Vcrs.  1  seqq.)  Et  convertit  me  ad 
viam  portcB  sanctuarii  exlerioris,  qux  respiciebat  ad 
Orientem,  et  erat  clausa,  Et  dixit  Dominus  ad  me : 
Porta  hsec  clausa  erit,  et  non  aperietur,  et  vir  non 
rofhii  M  per  eam ;  quoniam  Dominuf  Deus  Israel  in^ 


gressus  est  (sive  ingredietur)  per  eam ;  eritque  clausf^ 
principi.Princeps  ipse  sedebit  in  ea^ul  comedat  panem 
coram  Domino.  Per  viam  vestibuli  (id  est,  ASlam), 
porta  egredietur  et  per  viam  ejus  egredietur,  Pro  eo 
quod  in  Hebraico  scriptum  eai :  erit  clausa  principi, 
LXX  transtulerunt,^r27  clausa ;  quia  dux  ipse  sedebit 
in  ea.  Multic  sunt  porl.-c  quas  in  descriptione  templi 
Ezechielis  Scriptura  commemorat,tam  intus  quam 
foris.Altaris  quoque  figuram,  et  consecrationem  et 
sacrificia  sermo  praeteritus  percurrit.  Quo  finito, 
venit  ad  portam  sanctuarii  exteriorem,  quae  respi- 
ciebat  ad  Oricntem,  et  erat  clausa :  statimque  vir 
ille  qui  erat  ductor  prophetae,  et  ci  omnia  demon- 
strabat,  locutus  est  ad  eum  :  Porta  haec  quam  re- 
spicis  clausam,sempcr  clausa  erit,et  non  aperieiur, 
536  nullusque  virorum  transibit  per  eam.  Et  red- 
ditcausam  curclausasitsemper:  quoniam  Dominus 
Deus  Isracl  ingressus  est,vclingrcdietur  per  eam  : 
eritque  clausa  juxta  Hebraicum,  principi,  quem  du- 
cem  LXX  transtulcrunl.Qui  princepset  dux,  id  est, 
nasi(nvj3),  sedebit  in  ea,  ut  comedat  panem  coram 
Domino  :  ct  pcr  viam  vestibuli  portae  ingredietur, 
et  per  ipsam  egredietur.  Quaenam  ista  porta  est, 
quae  semper  clausa  est,  et  solus  Dominus  Deus  la- 
racl  ingreditur  per  eam  ?  Nempe  illadequa  Salva- 
tor  loquitur  inEvangelio  :  Vae  vobis,  Scribae  et  Pha- 
risaei  hypocritae,  et  vae  vobis  docloribus  legis,  qui 
tollitis  clavem  scientix  :  ipsi  non  ingredimini,  et 
intrantcs  prohibetis  (Matlh.  xxiii,  23).  De  hac  sub 
nomine  libri  scribit  ct  Isaias :  Erunt  verba  libri 
istiuH,  sicutverba  libri  signati :  quem  cum  dederis 
homini  ncscienli  litteras,  et  dixeris  ei,  Lege  :  et  re- 
spondebittibi,nesciolitteras.Etdabuntillumbomiai 
scionti  litteras,dicentes  :  Lcgc;  et  dicet  :Non  possum 
Icgere,  quiasignatus  est^tot.  xxix,  11).  Iste  autem 
liber  est,  cujus  nemo  potcst  solvere  et  aperire  si- 
gnacula,  neque  in  ccelo,  neque  in  terra,  neque  sub 
terra,nisi  illc  de  quo  in  Apocalypsi  Joannis  dicitur  : 
Ecce  vicit  leo  de  tribu  Juda,  radix  et  genus  David  : 
utaperiat  librum  et  solvat  signacula  ejus  (Apoc.  v, 
5).  Prius  enim  quamSalvalor  humanum  corpusas- 
sumeret,  et  humiliaret  se,  formam  servi  accipiens 
(Phil.  ii),  clausa  crat  Lex  et  Prophetae,  et  omnis 
scicntia  Scriplurarum,clausus  erat  paradisus.Post- 
quam  autcm  illc  pcpcndit  in  crucc,  et  locutus  est 
ad  lalronem,  Hodie  mecum  cris  in  paradiso  (Lue. 
xxiii,  43),statim  velum  templi  scissum  est,et  aperta 
suntomnia;ablatoque  vclaminedicimus:Nosautem 
omncs  rcvclata  facie  gloriam  Domini  contcmplan- 
tcs,  in  earadem  imaginem  transformamur  a  gloria 
in  gloriam(II  Cor.  iii,  18).  Sin  autem  revelata  sunt 
oinnia,in  Christo  enim.juxla  scrmonem  Pauliomnia 
revelantur  (Ibid.^  xiii),  quomodo  porta  clausaerit  et 
non  aperietur,ct  vir  non  Iransibit  per  eam  ?  Ex  qui- 
bus  discimus,quamvis  ad  suinmam  scientiam  vene- 
rimuSjComparalione  divinaj  scientiae,  nunc  ex  parte 
nos  scire  et  expartc  cognoscere  jquando  autem  vene- 
rit,quod  perfectum  cst,  tunc  quod  ex  parte  est  do- 
struetur.Undeet  in  alio  loco  ipse  Apostolusimperfeo- 


429 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  Xlll,  CAP.  XLIV. 


430 


tum  se  e88eloquitur,rursuinqueperfectum.  Quodsi  A 

interpretatioDe  caret,  videtur  esse  contrarium.Dicit 

enim  :  537  Noq  quia  jam  accepi,  aut  quia  jam  per- 

fectus  sum  (a).  Fratres,  ego  me  non    arbitror  com- 

prehendisse  :  Unum  vero,postoriora  obliviscens  et 

ad  priora   me   extendens,  statutum   persequor  ad 

bravium  supernaevocationisDei(P/it7i/?/?.  iii,12,  -14). 

Cumque  putaremus  eum  secundum   professionem 

suam  non  esse  jam  perfectum,  et   magis  quffirere 

quam  invenisse  quod  verum,  non  solum  se,  sed  et 

aliosdicit  esse  perfectos  :  QuoUjuot  ergo  perfecli  SU' 

mus  hoc  sapiamus,  Est  auteai  sensus  hujus  loci :  Ad 

comparationem  caBteioruiii  hominum,    qui  curam 

non  habent  notitiae  Scripturarum  nec  mysteriorum 

Dei,  perfectum  esse  me  fateor  ;  quantum  autem  ad 

scientiam  divinac  majestatis,  nunc  in  aenigmate  vi-  j^ 

deo  et  per  nubilumet  cahginem,  et  dico  cum  pro- 

pheta :  Mirabilis  facta  est  scientia  tua  ex  me,  con- 

fortata  est,  et  non  potero  ad  eam  (Ps.  cxxxviii,  6). 

Hsc  igitur  porta.  quae  omnibus  clausa  est  (vir  enim 

Don  transibitper  eam),  erit  clausa  principi , si ve duci, 

et  illius  adventu  reserabitur,  qui  sedebit  in  ea,  ut 

comedat  panem  coram  Domino :  de  quo  ipso  in 

Evangelio  profitetur,  dicens  :  Meus  cibus  est  ut  fa- 

ciam  voluntatem  ejus  qui  misit  me,   ct  complcam 

opus  ejus  [Joan.  iv,  34).  Ipse  est  princcps,  et  pon- 

tifex  secundum  ordinem  Melchisedech,  et  hostia  et 

sacerdos,  qui  in  conspectu  Patris   nobiscum  coele- 

stem  comedit  panem,  et  vinum  bibit,de  quoloqui- 

tur  in  Evangelio  :  Nonbibamde  genimine  vitis  hu- 

jus,  nisi  cum  bibero  illud  novum   in  regno  Patris 

mei  (Matlh.  xxvi,  29):   in    illo  videlicet   regno,  de  C 

quo  et  ipse  et  alibi  ait :  Regnum  Dei  intra  vos  est 

{Luc.  XVII,  21).  Clausaque   erit  porta.    Nemo  enim 

potest  passionis  Domini,    corporisque  ejus  et  san- 

gninis  pro  majestate  rei   sacramenta  cognoscere. 

Tantsque  bonitatis  est,  ct  clemcntiae  princcps  no- 

ster,  utcum  solus  sedeat  in  porta,  quae  clausa  est,et 

panem  coram  Domino  comedat,velit  mensa^  suse  at- 

que  convivii  plures  habere  consortes,  et  dicat :  Ecce 

^o  sto  ad  ostium  et  pulso  ;  si  quis  apcrueritmihi, 

ingrediar  ad  eum  etccenabo  cum  illo,  et  ipse  mecum 

(Apoc.  111,  20).  Solus  autem  panem  comedit  coram 

Domino,  quia  substantia  cjus  divinaque  naturaa 

cunctis  creaturarum  substantiis  sepanita  est.  Ipse 

per  eamdem  vestibuli  portam   ingreditur  538  et 

egreditur  :  quia  [b)  et  instuset  foris,  hocestinfusus  ]) 

et  circnmfusus  omnibus ;  ingrediensque  per  portam^ 

ut secum  introducat  eos,  qui  absquc  doctrina  et  ejus 

auxiiio  intrare  non  possunt;  et  egrediens,  ut  rur- 

8um  alios  introdncat ;  et  loquatur  eis qui  difficiiiora 

noD  capiunt.  Quod  autem  porta  Orientalis  extra  ter- 

minos  mundi  semper  clausa  sit,  et  humano  nequa- 

quam  pateat  aspectui,  Joannis  Evangelium  probat 

dicentis :  Deum  nemo  vidit  umquam  :    Unigenitus 

(a)  SuppletVictor.  reliquumversum,5^(/wor  aw/m 
si  camprehendam,  in  quo  et  comprehensu^  suma  Chrt- 
sto  Jesu,  quod  commodius  ad  probandum  quod 
Bieron.  intendit,  videatur. 


Filius  qui  est  in  sinu  Patris,  ipse  enarravit  [Joan,  i, 
18).  Quasi  aliis  verbis  dixerit :  Eritque  clausa  prin- 
cipi.Princeps  solus  sedebit  in  ea,  ut  comedat  pa- 
nem  perfectse  et  consummalae  scientiae.  Nemo  enim 
novit  Filium  nisi  Pater,  et  nemo  novit  Patrem  nisi 
Filius,  etcui  volueritFilius  revelare  (Matth,  xi,  27). 
Pulcbre  quidam  portam  clausam,  per  quam  solus 
Dominus  Dcus  Israel  ingreditur,  et  dux  cui  porta 
clausa  est,  Mariam  Virginemintelligunt,quaeetant6 
partum,  et  post  partum  virgo  permansit.  Etenim 
temporequo  angelus  loquebatur:  Spiritns  sanctUB 
veniet  supcr  tc,  ct  virtus  Altissimi  obumbrabit  te, 
quod  autem  nascetur  extesanctum,  vocabiturFiliua 
Dei  (Luc.  I,  3o)^  et  quando  natus  est,  virgo  perman- 
sit  seterna ;  ad  confundendos  eos,  qui  arbitrantur 
eam  post  nativitatem  Salvatoris  habuisse  de  Joseph 
filios  ex  occasione  fratrum  ejus  qui  vocantur  in 
Evangelio (iVarc.  iii}.Superquaqu(Estiuncula,Rom© 
adversum  Helvidium  illius  temporis  haereticum,  in 
adolesccntia  non  grandem  librum  scripsisseme  novi. 
(  Vers.  4  seqq.  )  Et  adduxit  me  per  viam  portx 
Aquilonis  in  conspectu  domus,  et  vidi^  et  ecce  impleve-' 
ral  [Vulg.  implevit)  gloria  Domini  domum  Dominiy  et 
cecidi  [c)  unte  faciem  mcam,  Et  dixit  ad  me  Dominus : 
Fili  hominis,  ponecor  tuumf  et  vide  oculis  tuis,  etau- 
rihus  tuis  audiomnia  qua^  ego  loqtuir  adtede  univer- 
sjs  ceremoniisdomus  Domini,etde  cunctis  legibus  ejus, 
et  poncs  eor  tuum  in  viis  templiper  omnes  exiius  san- 
ctuarii.  Virqui  ductor  prophetae  est,  et  quo  cuncta 
intemplomonslrantecognoscit,  postquam  clausam 
ei  ostenderat  portam  numquam  reserandam,  etta- 
men  apertam  ei  qui  clausis  ingressus  est  ostiis,  du- 
cit  prophetam  ad  viam  portse  539  Aquilonis,  qus 
tan^en  et  ipsa  esset  in  conspectu  domus,haud  dubium 
quin  templum  slgnificet.  Gumque  propheta  e  re* 
gione  vidisset  pienam  domum  Domini  gloria  Do* 
mini,eamdem  videiicet  quamin  Aquilonis  plaga  po- 
situs  contra  cernebat,  statim  ceciditinfaciemsuam, 
majestatem  gloriae  Dominiferrenonsustinens.Unde 
quia  fuerat  humilitate  dejectus,  dicit  ad  eum,  ne- 
quaquam  vir,  sed  Dominus  :  Fili  hominis,  pone  cor 
tuum,  et  reliqua.  In  consummatione  tabernaculi  et 
dedificii  tompli  quod  a  Salomone  constructum  est, 
apparuitgloria  Domini,  quse  postea  evangelicse  glo- 
rise  comparatione  destructa  est  dicente  Apostolo  : 
Etenim  non  est  glorificatum,  quod  gloriflcatum  est, 
in  hac  parte,  propter  excellentem  gloriam.  Si  enim 
quod  destruitur,  per  gloriam  est :  multo  magis 
quod  manet  in  gloria  est  (// Cor,  iii,  10).Cavendum- 
que  ne  destructionem  prioris  gloriae  abolitionem 
putemus  ;  sed  sic  scntiendum,  quodpostquamvene- 
rit  quod  pcrfectum  est,  id  quod  ex  parte  fuerat,  de- 
struetur  :  velut  si  solis  radiis  lampadem  compares, 
autlampadis  lumen  lucernae  [^41,  lucernulaeJ.Quam- 
obrem  et  de  Joanne  Baptista  dicitur :   Ille  erat 

(b)  Victor.  est  reposuit  pro  et, 

(c)  Idem  pro  ante^  ad  nebraBum,  Graecum,  Lati- 
numque  codicem  in  restituit, 


S.  EUSEBII  fllERONYMI 


4SI 


hicmia  laeens  in  domo  {Joan.  v,  35).  Postquam  au- 
tem  venit  sol  JustitiaB,  lucernsB  iumen  absconditum 
ert,  dieente  ipso  'propheta  atque  Baptista :  Illum 
oj^oriet  crescere,  me  autem  minui  (Joan.  iii,  30). 
Gbeidit  antem  in  faciem  suam  propheta,  ne  dum 
pios  cernere  cupitquam  potest  humanafragilitasjin- 
teeri,  etiam  ipsumocuiorumlumen  amitteret.  Unde 
fa^iliMrius  enm  vocat  Dominus,  filium  hominis ; 
pracipitqne  nt  ponat  cor^suum,  et  videat  oculis,  et 
ttQribas  aadiat.  Primum  enim  ad  intelligendum  quod 
dioitur  aperiendus  est  animus:  secundo,  cordisin- 
telligendam  oculis,  de  quibus  dicitur  ad  Abraham : 
Leva  <>eulo8  tuos,  et  vide  stellas  ccdH  {Gen.  xv,  5) ; 
terliohisaaribusaudiendum,dequibusSaIvatorait: 
Quihabet  aures  audiendi,  audiat;(Lu<:.  viii,  8);ut 
podsitcunctastempli  ceremonias  et  legitimaejus  in- 
telligere,  et  ad  extremum  ponere  cor  suum  in  viis 
templi ;  quia  diversi  ad  (a)  Ddum  introitus  sunt. 
Sive  per  vias  tempIi,ceremoniarum'ordinem  signifi- 
cWl,etexitu8sanctuani.Prooemiumigiturest,et540 
praparatio  prophetae,  ad  intelligenda  Jquae  postea 
strpertempH  ordinecogniturusest.  Et  hocnotandum 
^od  in  mundi  hujus  plaga  qui  in  maIigno'positus 
est,  et  in  Aquilonis  frigore  constitutus,  [coelestis 
ofObis  ceremoniarum  ordo  monstratur. 

(V.  6  seqq.)  Et  dices  ad  exasperaniem  me  domum  /5- 
rael  iffascdicitDominus  Deus  :  sufficiant  vobis  omnia 
Srelefa  vestra,domus  Israelj  eo  quod  inducitis  filios  alie- 
hoi  {siv^atienigenas)incircumcisos  corde  el  incircum- 
dsos  camey  ut  sint  in  sanctuano  meo,  et  polluant  dO' 
fHiMt  meam,  et  offertis  panes  meos,  adipem  et  sangui- 
tierhf  et  dissolvistis  (sive  prxteristis)  pactum  meum 
m  omnibus  sceleribu^  vestris  :et  non  servastis  prsecepla 
sanctuarii  mei  et  posutstis  custodes  observationum 
fnearumin  sanctuario  meo  vobismetipsis, Qusindodmi, 
Stiftlciantvobisomniascelera,siveiniquitatesvestr8B 
&d  prioram  peccatorum  hortatur  pcenitentiam,  ne 
a!dgeamuspeccatapeccatis,et  materiam  futuro  paro- 
inus  incendio  ;  sed  audiamus  illud  quod  Isaias  lo- 
^itur  :  Vae  his  qui  attrahuntjpeccata  sicut  funiculo 
longo,  et  sicut  jugo  corrigiae  vituH  iniquitates  (/^at. 
V,  18).  Primumque  peccatum  e6t,^quod  inducunt  fi- 
liod  alienos,8ive  alienigenas  incircumcisos  corde,  et 
iilcircumcisos  carne,  ut^sint  in  sanctuario  Dei,  et 
pdlluant  domum  Dei.Modicum  enim  fermentum  to- 
tam  massam  corrumplt  (ICor.  v,  6)  ;et  in  quibusdam 
exemplaribusferturProverbiorum^Neintroducasim- 
i)iam  intabernacuIajustorum.Urgentnosinhocloco 
Judaei  et  Ebionitae,  qui  circumcisioncm  carnis  acci- 
piunt  :quomodo  possumus  praesentem  locum  expone- 
reincircumcisoscordeetincircumcisos  carne?  quo 
videIicetpostspiritualemintelIigentiam,ctiamcarnis 
circumcisionem  suscipere  debeamus.  Sed  qui  legi- 
musPaulumdiccntem:Contestorautem  omnem  ho- 
minem  qui  circumciditur:quoniam  si  circumcidami- 
ni,Christusvobisnihilproderit(Ga/.v,2).EtilIudJere- 
mi»  :  Ecceincircumcisae  auresvestrs,  et  (^)noluistis 


A  audire  {Jer.  vi,  iO).  Et  in  Exodolocutus  estMoysea 
in  conspectu  Domini  dicens  :  Ecce  filii  Israel  non 
audierunt  me  ;  et  quomodo  audiet  mePharao?Ego 
autem  sum  tardi  sermonis  {Exod^  vi,  12),  pro  quo 
Septuaginta  dixere:  iy^  ^^  (p^oY^;  eijit ;  quod  me- 
lius  habetur  in  Hebraeo:  Ego  autem  541  in- 
circumcisus  sum  labiis,  interrogemus  eos,  immo 
copamus  circuracidere  aures,  et  labia  desecare» 
ut  Scripturam  implere  videantur.  Sin  autem  coe- 
perint  circumcisionera  aurium  interpretari,  quando 
nihil  turpe  et  inhonestum  audire  nos  patimur, 
et  circumcisionem  labiorum,  quando  oihil  inde- 
cens  loquimur :  dicamus  eis,  eamdem  expositio- 
nem  etiam  in  corde  et  in  carne  servare  debetis. 
Gor  circumcidimus  cuIteHo  Dei,  etauferturde  cor* 

l^  de  nostro  praeputium,  quando  turpes  cogitationes 
nequaquam  excunt  de  corde  nostro,  nec  de  nobia 
dicitur  :  Impinguatum  est  cor  popuH  hujus,  et  auri- 
bus  suis  graviter  audierunt  {Actor.  xxviii,  27).  Erga 
et  caro  simiHter  circumciditur,  ut  nequaquam  fk- 
ciamus  lerrena  opera,  quae  pro  nccessitate  corpo- 
ris  facere  compelHmur,  cibum  capere,  etpotum  et 
somnum,  et  uti  vestibus:  quae  tunc  circumcidimus, 
si  non  ad  delicias,  et  ad  luxuriam,  ot  ad  inertiam, 
sed  ad  necessitatem  naturae  et  corporis  istius  sus- 
tentaculum  cuncta  faciamus.  Qui  bibit  vinum  mo- 
dicum  propter  stomachumet  frequentes  infirmiia- 
tes,  et  odit  ebrietatem,  circumcidit  camem  suanai 
(/  Tim.  v).  Qui  dormit  quantum  natura  patitur,  au- 
diet  a  Salomone  :  Si  sedcris,  absque  timore  eris  : 
Si  dormieris,  suaviter  dormies,  et  non  timebis  pa- 

^  vorem  supervenientem  tibi :  neque  impetus  im- 
piorum  supervenientes  {Prov.  iii,  24).  Et  qui  fugit 
fornicationem,  et  uxori  debitum  reddit  revertens  ad 
id  ipsum  ne  tentet  eum  Satanas  (/  Cor.  vii),  audiel 
cum  populo  Isracl :  /n  hac  die  abstuli  opprobrium 
/Egypti  a  vobis.  Vestibus  quoque  utetur,  quae  friguB 
repeHant;  non  quae  tenuitate  sui,  corpora  nuda  de- 
monstrent.  Attenuata  jejuniis  caro  et  circumcisa 
continentia  {Jos.  v),  fugit  opprobrium  .£gyptiorum 
qui  sunt  magnis  carnibus,  et  Ulud  potest  dicere 
quod  in  plerisquejuxtaeditionemSeptuaglntalegi- 
tur.-Quomodo  contabuitcaro  mea,  in  terra  deserta, 
invia,  et  inaquosa,  sic  in  sancto  apparui  tibi  (P#* 
Lxii,  3).  Si  quando  ergo  alienigenas  introducers 
voluerimus  in  templum  Dei,  circumcidamus  aora^ 

D  eorum,  et  labia,  ct  cor,  et  omnem  carnem,  ocalos* 
que,  gustum  et  odoratum,  ut  omnia  cum  Dei  timore 
et  rationc  faciamus.  Audiant  hoc  episcopi  atqae 
prcsbyteri  et  omnis  ordo  ccclesiasticus,  ut  non  in- 
ducant  filios  alienos  incircumcisos  corde,  et  incir- 
cumcisos  carne,  ne  sint549  in  sanctuario  Dei,  ei 
poHuant  domum  ejus.  Si  eriim  hoc  fecerint,  apta» 
bitur  IHis  quod  sequitur  :  Jtt  offertis  panes  fTieatf 
panes  videlicet  propositionis  in  cunctis  Ecclesiis  et 
orbe  tcrrarum,  de  uno  pane  puHuIantes,  et  non 
solum  panes,  sed  adipem  quoque  de  quo  scriptum 


(a)  Antea  erat  ad  eum. 

[b)U9lmiyiot.,etnonpo$sunt  audire Juxtareceptam  leotionem. 


48S  COMMENTARIORDM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XIII,  CAP.  XUV.  4§^ 

eat :  Ex  adipe  frumenti  saturavit  eos  (P5.lxxx,17),  A  portis  doinus.et  rninistrisdamusJstiifnmolabunihQhr 


at  sanguinem  qui  in  Christi  passione  effusus  est, 
Legendumque  ita  et  sic  lectionis  ordo  reddendus  : 
Gum  filios  alienigenos  incircumcisos  corde  et  cor- 
pore  inducatis  in  sanctuarium  meum,  et  polluatis 
domum  meam,  audetis  offerre  panes  et  adipem  et 
sanguinem^  mystica  sacramenta,  et  non  intelligitis 
quod  solveritis.  etpraetergressi  sitispactum  meum 
in  omnibus  sceleribus  et  impietatibus  vestris,  et 
Doa  servaveritis  praecepta  sanctuarii  mei  neque 
posueritis  custodes  ceremoniarum  mearum  in  san- 
ctuario  meo.  Omnis  autem  adversus  eos  est  commi- 
natio,  qui  non  audierunlApostolum  praemonentem 
Ifanus  cito  nemini  imposueris:  neque  communices 
peccatis  alienis  (I  Tim,  v,  22).  Vel  certe  sic  intelli- 


causta  et  viciiinas  populo  et  isti  stabunt  ante  popultw 
ut  minisirent  eis.Pro  eo  quod  ministraverunt  eis  anU 
faciem  idolorum  suorum,  et  factum  est  domui  Israd 
in  tormentum  iniquitatisipropterea  levavinianummeapi 
super  eos,dicit  Dominus  Deus^et  accipient  iniquitalem 
suam  :et  non  accedent  ad  me^ut  sacerdotw  fungantw 
mihi :  neque  ut  offerant  ad  omnia  sancta  fUiorunjL 
Israel:  nec  ad  sancta  sanctorum  meorum:et  suscipient 
ignominiam  suam  errore^  quo  erraverunt.  Ut  por 
nent  eos  ut  servent  custodias  domus  in  amnia  opera 
ejus  :  et  in  universa  quas  fecerunt  in  ea.  SacerdoUs 
LevUse  filii  Sadduc,  qui  custodierunt  custodias  sanr 
ciorum  meorum  cum  erraret  domus  Israel  a  me^  isU 
aceedent  ad  me  utministrent  mihifCt  stabunjt  ante  fa^ 


gendum  :  Dissolvitis  pactum    meum   in  omnibus  |.  ciem  meam  utofferant  mitii  hostiam,  adipem  et  sanr 


sceleribus  vestris,  et  non  servastis  praecepta  san- 
ctaarii  mei,et  audetis  indignos  alienosque  custodes 
ponere  in  observadone  sanctuarii  mei  vobismetipsi 
nt  3ubaudiatur,non  mihi.Et  est  sensus  :  Qui  vobis 
in  carnalibus  serviant  ac  ministrent ;  et  ob  vestra 
refrigeria  meum  polluant  sanctuarium. 

(Vers.  9,  seqq.)  Hasc  dicit  Dominus  Deus  ;  Omnis 
aUenigenaincircumcisus  corde,etincircumcisus  camCj 
man  ingredietur  sanctuarium  meum  :omnis  filius  alie- 
ntUf  qui  est  in  medio  filiorum  IsraeL  Sed  et  Levitx 
qui  Umge  recesserunt  a  me  in  errore  filiorum  Israel, 
€t  erraverunt  a  me  posl  idola  sua,  portabunt  iniqui- 
iem  suam,  qui  erant  in  [Vulg.  et  portaveruut  iniqui- 
tatem  suam,  erunt  in^  etc.]  sanctuario  meo  aeditui  et 
janiicres  portarum  domus.et  ministri  domus  :  ipsique 
mmetabani  holocausta  et  victimas  populiSyCt  ibi  stabant 
eos,  ut  ministrarent  pro  illis.  Pro  eo  ergo,  quod 

inistraverunt  pro  eis  in  [Vulg.  ipsi  mactabuntf 
stabunt  in  conspectu  eorum,  ut  ministrent  eis  pro  eo 
fuad  ministraverunt  illis  in^  etc.]  conspeclu  idolorum 
marum,  et  facti  sunt  domui  Isracl  in  offendiculum 
imiquitatis  :  idcirco  levavi  manum  meam  super  eos^ 
dieU  Dominus  Deus,  et  portaverunt  (Vulg.  poriabunt) 
iniqu&atem  suam.  Et  non  appropinquabunt  ad  me,ut 
meerdotio  fungantur  mihi ;  neque  accedent  ad  omne 
Mmmetuarium  meum  juxta  sancta  sanctorum  :  sed  por- 
iainM  confusionem  suam  et  scelera  sua  quse  fecerunt 
Et  dabo  eosjanitores  domus  in  omni  ministerio  ejus^ 
%MM  et  universiSy  qux  fiunt  (Vulg.  fient)  in  ea.  Sa- 
€erdtUes  autem  Levitx  filii  SadoCy   gui  custodierunt 


guinemy  dicit  Dominus   Deus.  Isti  ingredientur  is^ 
sancta  mea,  et  isti  accedent  ad  mensam  neam^  ut 
minUireni  nihi  et  observent   custodias  meas.  JuxjLfi 
utramque  editionem  posuitestimonium,ut  excomr 
parationc  earum  quid  LXX  senserint,  quid  Hebrair 
cum  teneat,  scire  valeamus.  Septuaginta  hoc  signip 
ficant,  quod  alienigense  incircumcisi  corde,et  carn^ 
qui  habitant  in  mcdio  filiorum  Israel,  ingredi  nou 
debeant  sanctuarium  Dei  :  Levitae  autem,  hoc  est, 
sacerdotalis  gradus,qui  longe  recesseruntaDomioG 
in  crrore  filiorum  Israei,  et  erraverunt  post   idola 
sua,  postquam  receperint  iniquitatem  auam,  stent 
in  sanctuarioDomini  seditui  et  janitores,mini8trique 
domus,  et  mactent  holocausta  544  et  viotimas  pp- 
puli  :  et  isti  sint  in  conspectu  eorum  ut  miniatreDt 
eis  quod  ministraverint  illis  in  conspectu  idqlorum 
suorum,  et  facti  sunt  domui  Israel   in  tormentum 
iniquitatis  :et  idcirco  manum  levassese  dicitsuper 
eos  Dominus  Deus  :  ut  non   accedant   ad  eum,  et 
sacerdotio  funganturiili  neque  offerant  illi  in  sanota 
sanctorum  portentque  ignominiam  suam  in  errore 
quo  erraverunt  :  ut  scilicet  ponantur  in   observa- 
tione  custodiarum  domus  in  omnia  opera  ejus,  et 
in  universa  quae   fiunt  in  domo.  Quod   si   ita  eat, 
quomodo  slare  poterit,ut  Levitse  qui  longe  recasBO* 
runt  a  Deo  in  errore  filiorum  Israel,  et  erraverunt 
ab  eo  post  idola  sua,  ipsi  ministrent  in  domo  et 
mactent  holocausta  et  victimas  populi,et  ipsi  stent 
in  conspectu  eorum,  ut  ministrent  eis  ?  Quid  enim 
amplius  facturi  sunt  sacerdotes  filii  Sadoo,  qui  ou- 


eeremonias  sanctuarii  mei,  cum  errarent  filii  Israel  a  D  stodierunt  ceremonias  sanctuarii   Dei,   de  quibae 

dicit  :  Ipsi  accedent  ad  me  ut  ministrent  mihi^t  stth 
hunt  in  conspectu  meo,  ut  offerant  mihi  adipem,  et 
reliqua  ?  Uebraicum  autem  hunc  habet  sensam  : 
Omnis  alienigena  incircumcisus  corde  et  came,non 
ingredietur  sanctuarium  meum,  licet  cum  populo 
Israel  esse  videatur.  Levit®  autem,  hoo  est,  saoer- 
dotalis  gradus,qui  longe  recesserunt  a  me  in  errore 
niiorum  Israel,et  secuti  sunt  idola,  portabunt  ini- 
quitatem  suam,  eo  quod  fuorint  in  sanotuario  meo 
ministrantes  in  officio  portarum  domu8,etmini8tri 
ejus.  Ipsi  enim  offerebant  holocaustum,et  viotimas 
populi,  etipsi  stabantin  conspeotu  eoruxQ^u^t  mini- 


^isi  accedent  ad  me,  ut  ministrent  mihi  :  ei  sta- 
i  in  eonspectu  meo,  ut  offerant  mihi  adipem  et 
\§uinemy  ait  Dominus  Deus.  Ipsi  ingredientur  in 
smutiuariummeum:et ipsi  atcedent  ad  mensam  meam 
ut  muustrent  mihi,  et  cusiodiant  ceremonias  meas. 
:  Propterea  haec  dicit  Dominus  :  Omnis  filius 
a  incircumdsus  corde^et  indrcumcisus  came 
man  ingredietur  in  sancia  mea  inomnibus  filiis  alie- 
migenarum  qui  sunt  in  medio  domus  Israel,  sed  et  Le- 
qui  longe  recesserunt  a  me  cum  erraret  Israel  a 
post  cogitationes  suas,  et  accipieni  iniquitaiem 
smam^et  erunt  in  sanclis  meis  minisiranies,ostiarii  in 


488 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


436 


strarentpro  eis.  Quia  ergo  ministraverunt  pro  illis 
in  conspectu  idolorum  suorum,  et  lucrunl  (louiui 
Israel  in  offendiculum  iniquitatis,  propterea  levavi 
manum  meam  super  eos,  dicit  Dominus  Deus  :  et 
portaveruntiniquitatem  suam,et  non  appropinqua- 
bunt  ad  me,  ut  sacerdotio  fungantur  mibi  :  neque 
accedent  ad  omne  sanctuarium  meum  juxta  san- 
cta  sanctorum  ;  sed  portabunt  confusionem  suam, 
et  Bcelera  sua  qua3  fecerunt.  Pro  sacerdotali  cnim 
ofQcio,qui  holocaustum  et  victimas  omneque  sacri" 
ficium  offerre  consueverant,redigentur  in  ultimum 
gradum,  et  erunt  janitores  domus,  in  ignominiam 
sempiternam  ut  ab  universo  populo  videantur  in- 
trante  etexeunte,  dequa  sublimi  dignitate  ad  quem 
ultimum  gradum  545  pervenerint.  Sacerdotes  au- 
tem,  inquit,  id  est,  Levits,  qui  sunt  filii  Sadoc, 
hoc  est,  justorum,  sive  justi  Dei,  et  qui  tempore 
erroris  universi  Israelis,  custodierunt  ceremonias 
sanctuarii  mei,  ipsi  accedent  ad  me,  ut  ministrent 
mihi,  et  stent  in  conspectu  meo,  et  offerant  mihi 
adipem,  hoc  est,  pinguissimam  hostiam  et  sangui- 
nem,  vivam  scilicet  et  placentem  hostiam  Deo,  et 
ipsi  ingrediientur  sanctuarium  meum,  et  accedent 
ad  mensam  meam,  ut  accendant  thymiama  mihi, 
et  omnem  ritum  sacrificii  custodiant.  Si  autem  hoc 
ita  est,  ut  qui  in  tempore  erroris  et  persecutionis 
idola  sunt  secuti,  quse  de  suo  corde  confixerant,  et 
noQ  solum  voce,sed  et  subscriptione  manus  asserue- 
runt  Dei  Filium  creaturam,  et  servierunt  creaturae 
magis  quam  Greatori,qui  est  benedictus  in  sxcula 
quomodosibisacerdotaleet  pontificale  assumunt  fas- 
tigium^et  audentofferrevictimas  Deo,cultores  quon- 
dam  idolorum  ?  Sed,ut  ardentissimuspoeta  testatur 

Quidquid  a  multia  peccatur,  inultum  est  : 
Multitudo  peccantium  impelrabiliorem  fecit  im- 
piis  veniam,  ut  qui  redacti  in  laicos  pristina  sacri- 
legii  sui  debuerant  [AL  debuerunt]  scelera  deplo- 
rare,  nunc  resupini  in  pontificali  solio  sedeant  et 
ruotentnobissimulata3  fidei  nauseas,immo(a)opertaB 
perfidis  aperta  compendia.  Audiant  igitur  saltem 
8ero,et  observent  praecepta  omnipotentis  Dei.Omnis 
alienigena  incircumcisus  corde,  et  incircumcisus 
carne,  non  ingrcdietur  sanctuarium  meum.  Licet 
ille  sit  filius,  licet  cognatione  sociatus,  licet  anti- 
qua  nobis  hflereat  necessitudine  :  si  incircumcisus 
corde  vel  carne  est,  non  introducatur  in  sanctua- 
rium  Dei  :  ne  ministros  Ghristi,  nostros  faciamus 
ministros,  et  pro  carnalibus  refrigeriis,  altaria  Do- 
mini  polluamus.  Pro  eo  quod  nos  posuimus  :  El 
dabo  eos  janitares  domus  in  omni  ministerio  ejus  et 
universis  qum  fiunt  in  ea  ;  eos  videlicet  Levitarum 
qui  longe  recesserunt  a  Deo  in  errore  filiorum 
l8raei,et  secuti  sunt  idola  quibus  victimas  immola- 
verunt.  Symmachus  ordinem  lectionis  sensumque 

(oj  Rescripsimus  post  Victorium  opertx  ver/idix 
quoa  alteri  isooolo,  simtUata  fidei,  concinnius  re- 
apondet.  Martianajus  nihilosecius  retinuit   apertos, 

(b)  Interpretatus  est,si  quid  vidco,luxatusqueper 
ferme  quinquaginta  versus  subsequentea  contextus 


A.  consideranp,  rcctius  interpretatus  cst,  dicens :  Po- 
sueram  enim  eos  custodes  januarum  domus  universi 
ministerii  ejus  et  cunctorum  qux  fiunt  in  ea,  ut  non 
ad  eos  pertineat  qui54l6  futuri  sunt  in  templo, 
sed  ad  eos  qui  fuerunt. 

(Vcrs.  17  seqq.)  Cumque  ingredientur  portas  atrii 
interioriSy  veslihus  (sive  stolis)  lineis  induentur  :  nec 
ascendet  super  eos  quidquam  laneum  (sive  et  non  m- 
duentur  lanificiis)  quando  ministrunt  in  portis  (sive 
a  portis)  atrii  intmoris  et  inlrinsecus,  Vittx  tinese 
erunt  in  capitibus  eorum  (sive  cidares  lineas  habebunt 
super  capita  sua)  el  feminalia  tinea  erunt  in  lumhis 
eorum^  et  non  accingentur  in  sudore  (sive  violenter), 
Cumque  egredientur  atrium  exterius  ad  populum, 
exuent  se  vestimentis  (sive  stolis)  suis,  in  quibus  mi- 

-n  nistraverant,  et  reponent  ea  (sive  eas)  in  ga%ophyta* 
ciis  [Vulg.  gnzophijlacio]  (sive  eredris)  sanctuarii 
(vel  sanctorum)  et  vestient  se  vestimentis  (sive  stolis) 
aliis,  et  non  sanctificabunt  populum  in  vestimentis 
(sive  5/0/15)  suis.  Caput  autem  suum  non  radent,neque 
comam  nulrient,  sed  tofidentes  attondebunt  capita  sua 
(sive  capita  sua  non  radent,  etcomas  non  od  pressum 
tondebunt  :  operientes  operient  capita  sua),  Et  vinum 
non  bibet  omnis  sacerdoSy  guando  ingressurus  est 
atrium  interius.  Primum  historiae  vcrba  pandenda 
Bunt.Inter  c®tera  qua5  sacerdotibus  praecipit  sermo 
Dominicus,  haec  quoque  observandum  jubet,  ut  ia 
ipsis  portis  interioris  atrii,  vestibus,  id  est,  stolis 
lineis  induantur:ncc  utanturlaucis  indumentis  tam 
in  portis  atrii  interioris,  quam  intrinsecus,  hoc  est 
inadytis  sanctisque  sanctorum  :vitt8eque  sivecida- 

C  res  linea^sintin  capitibus  eorum,et  feminalia  linea 
in  lumbis.  Quodque  sequitur  juxta  Septuaginta  :  Et 
'non  accingentur  violenterj  pro  quo  Aquila  et  Sym- 
machus  transtulerunt,m  sudore  :  Theodotio  ipsum 
verbum  Hebraicum  oxprimens,po8uit  in  Jeze^TT^); 
Aquilae  secunda  editio,  buza  [Al  buza]  (nil)  •  per 
quod  significat,  non  eo3  violenter,  arcte  atque  con- 
stricte  instar  vinctorum  esse  cingendos,  ne  in  mi- 
nisteriis  sacerdotalibus  atque  Leviticis  inhabiles 
fiant,  et  tenere  c\  caedere  victimas,  attrahere  quo* 
que  nequeant  atque  discurrere.  Et  quia  aemel 
pra3ceperat  quibus  vestibus  uti  deberent  sacerdo* 
tes,  quando  intrinsecus  in  ministeriis  essent,  rur- 
sus  jubet  ut  egredientes  in  gazophylaciis,  sive  in 
exedris  sanctorum,  exuant  se  pristinis  vestibuB,  et 

n  induantur  aliis;ne  si  sanctas  vestes  habuerint,8an- 
ctificent  547  populum  foris  positum,  qui  necdum 
fuerit  sanclificatuB,nec  se  praeparaverit  in  sanctifi- 
cationcm  templi,  ut  sit  Domini  Nazaraeus.  Per  qu» 
discimus,  non  quotidianis  et  quibuslibet  pro  usu 
vitae  communis  pollutis  vestibus  nosingredidebere 
in  sancta  sanctorum,  sed  munda  conscientia»  et 
mundisvestibustenereDomini  sacramenta.(6)  Quod 

ab  hinc  scilicet,  ad  Pauli  testimonlum  I  Tim.  v. 
Movet  enimvero  me  interrupta  atque  hiulca  expla- 
nationis  scrics,  qux,  repente  intermissa  oratione 
de  ve^tibus,nounuIlade  comarum  cultu  ingerit,qu» 
ad  sequentem  versiculum  spectant,tum  paucaque* 


487 


GOMMENTARIORUM  IN  EZEGHIELEM  L1B.  XIII,  CAP.  XLIV. 


488 


aatem  B^qaiiur :  Caput  autemsuum  nonradent.mque  A  surn  Cbrislurn  (Rom.  xin,  14).  Et  in  alio  loco  :  In- 


comam  nutrientySed  tondentes  attondebunt   capita  ma 

perspicue  demonstratur,  nec  rasis  capitibus,  sicut 

BacerdoteSjCultoresque  Isidis  atque  (a)Serapidis  nos 

esse  debere  :  nec  rursum  (b)  comam  demittere,quod 

proprie  luxuriosum  est,barbarorumque  et  militan- 

iium;  sed  uthonestus  habitus  sacerdotum  facie  de- 

monstretur.  Pre  quo  dixere  LXX,  Capita  sua  non 

radent,  el  cotnas  suas  ad  pressum  non  tondebunt :  sed 

operienies  openent  capita  sua^  juxta  quod  discimus, 

nec  calvitium  novacula  esse  faciendum,  nec  ita  ad 

pressum  tondendum  caput,ut  rasorum  similes  esse 

^deamur,  sed  in  tantum  capillos  dimittendos,  ut 

operta  sit  cutis.   Vel  certe  sacerdotes  semper  ope- 

rire  capita  sua  debent,  juxta  illud  Virgilianum  (iE- 

mi,  lib.  iir)  : 

Porpnreo  velare  comas,  adoperius  amictu. 
8ed  haec  violenta  interpretatio  est.  Vinum  autem 
non  Boium  in  ministerio  sacerdotes  non  bibent  at- 
qne  Levits,  sed  nc  ingressuri  quidem  sancta  san- 
ctoram,  ne  opprimatur  mens,  et  sensus  crassior 
fiat.  \3nde  et  Apostolus  :  Bonum  est,  inquit,  vinum 
nonbibere,  et  carnem  non  manducare  (J\om,  xix, 
21).  Et  in  alio  loco  :  Et  vinum,  in  quo  est  luxuria 
(£pAei.  V,  18).  54S  Manducavit  enim  populus  et 
biblt,  et  surrexerunt  ludere.  Quodque  concedit  Ti- 
motheo,  ut  vini  paululum  bibat,  perspicue  demon- 
strabat  [A/.demonstrat]  cur  hoc  concesserit :  propter 
Btomachum,  inquit,  et  frequentes  infirmitates  (I 
rtm.  v).  Vestibus  lineisutuntur  iEgyptii  sacerdotes 
non  solamintrinsecus  sed  et  extrinsecus.  Porro  re- 


duite  vos  viscera  misericordise,  bonitatis,  hamili- 
talis,  mansuetudinis,  et  patientiae  {Cotoss,  iii,  42). 
Etiterum  :  Exspoliati  vetere  homine  cum  operibus 
ejus,  et  induti  novo  qui  renovatur  in  scientiam, 
juxta  imaginem  Creatoris  (I  Cor,  xv,  54) ;  quod  et 
illud  significare  puto  :  Oportet  enim  corruptivum 
hoc  indui  incorruptionem,et  mortale  hoc  induiim- 
mortalitatem.  Gum  autem  corruptivum  indutum 
fuerit  incorruptionem,et  mortale  hoc  immortalita- 
tem,  tunc  fiet  sermo  qui  scriptus  e8t,ot  reliqua.De- 
sacerdotalibus  vestibus  in  Exodo  plenius  scriptum 
est  {Exod,  xxviii)  :  et  nos  olim  edidimus  librum 
{Epist.  64,  ad  Fabiolam),  ad  cujus  interpretationem 
diligens  mittendus  est  lector.  Neque  enim  possamus 
P  latam  materiam  brevi  sermone  comprehendere.Hsc 
vestimen  ta  proprio  nobis  labore  conficimu8,quffi  texta 
sunt  desuper,qualem  et  Dominus,habebat  tunicam 
^544  quoQ  scindi  non  potuit  (7oan.  xvii) ;  quibusin- 
duimur,quando  secreta  Domini  et  arcana  cognosci- 
mus,et  habemus  spiritum  qui  scrutatur  etiam  altaet 
profunda  Dei,  quae  non  sunt  monstranda  vu]go,nec 
proferenda  ad  popuium,  qui  non  est  sanctificatu8, 
nec  Domini  sanctitudini  praeparatus  :  ne  si  mcgora 
se  audierint,majestatem  sicientiae  ferre  non  possint, 
et  quasi  solido  sufTocentur  cibo,qui  adhuc  lacte  in- 
fantiae  nutriendi  sunt.Esse  autem  econtrario  p^ssi- 
ma  vestimenta,  docet  Scriptura  divina,  ut  est  illud 
quod  in  Psalmis  de  Juda  proditore  cantatur :  Indutus 
est  maledictione  sicut  vestimento  [Ps.  cviii,  29).  Bt 
post  paululum  :  Fiat  ei  sicut  vestimentam,quo  cir- 


ligiodivina  alterum  habitum  habet  in  ministerio,  C  cumdatur,et  sicut  zonaquasemperaccingitur.Dnde 


(c)  aiterum  in  usu  vitaque  communi. Feminalia  recte 
assumuntur,  ut  honestas  decorque  aervetur :  ne  sci- 
licetascendentesaltarisgradus,etin  ministerio  dis- 
cnrrentes,  revelent  turpitudinem.  Rasa  capita  ha- 
bet  superstitio  gentilis.  Vino  autem  quantum  ad 
meam  acientiam  [Al.  notitiam]  pertinet,  non  reor 
aliquem  se  abstinere  gentilium.Quo;  universa  quid 
juxta  aensum  indicent  spiritualem,sequentia  verba 
monstrabant.  Esse  indumenta  sancta  et  spiritualia, 
docet  et  Apostolus,dicens  :  Induimini  Dominum  Je- 

dam  de  abstinentia  a  vino,  tandemque  abrupte  in 
priorcm  recidit  sermonem  de  vestibus,post  quarum 
nne  luculentam  enarrationem,rursumde  fu^ienda 
capillorum  luxuria,    atque   ebrietate  dissent.  Nec 


fore  dubito,  quin   ita   sentiat,   quicumque   totam  D  isidis  suscipiunt  sacra. 

hnjusce  capituli  expositioncm  sedulo  expenderit.  *"      '     " 

Quo  aatem  pacto  ad  pristinum  rectumque  ordincm 

nstitai  queat,non  obscure  docetRabanus.Amoven- 

daprimum  hinc  si  tota  subsequens  lacinia  triginta 

novem  versuum,  ut  pro  illis  e  vestigio,  atque  una 

wric  continuet  ;  Vestibus  lineis   utuntur  jEgyptii 

^oterd^ftes,  etc.,ad  feremedium  col.  550,  postalte- 

nim  locum  e  Proverbiis  xx,  25.  Tunc  ipsa  lacinia 

Keunda  in  duas  veluti  partes,  quarum  prima  ciuas 

<ia  capiilorum  cuitu  agit,  ibi  inserendausque  ad  ea 

verbapost  Virgilii  versum  :  sed  htec  violenta  intei*- 

frdctio  est.  Altera  qua3  temperantiam  a  vino  laudat, 

fini  capitis  eubjungenda.  Atque  hoc  quidem  ordine 

Habanus  legit.  Sed  quando  non  ctiam  mss.  praesto 

ttt  anctoritaSiimpressa  lectione  nequaquam  immu- 


et  Dominus  qui  pro  nobis  doIuit,et  nostra  peccata 
portavit  in  Zacharia  sordida  dicitur  habere  vesti- 
menta,de  quibus  scriptum  est :  Et  Jesus  eratindu- 
tus  vestibus  sordidis  (Zac^.iii,4)  :  quae  postea  de- 
ponit,  Scriptura  dicente  :  Auferte  ab  eo  vestimenta 
sordida  et  induite  eum  podere,  et  reliqoa.  Quod 
autem  sequitur  :  Vittx,  sive  cidares  linneas  erunt  in 
capttbus  eorum  puto  coronam  ostendere  gratiarum, 
de  qua  scriptum  est :  Goronam  enim  gratiarum  sus- 
cipiet  tuus  vertex  {t*rov.  iv,  9).  Nec  illad  nobis  de 
operto  et  nudo  capite  faciet  quaestionem,qaod  Apo- 

tata,lectorem  deluxatione  monuissesatlsabundesit. 
{a)  Antea  erat  Serapis.  S.  Ambrosius  epist.  ad  Sa- 
binum  :  Ipsi  capita  etsupercilia  stui  raduntfSiquando 


^b)  Mos  hodicrnus  comas  dimittendi,Barbarorum 
fuit  et  luxuriosorum  et  militantium  ;  non  honestio- 
rum  virorum  et  Ghristianorum,  quibus  praecipitur, 
ne  comam  nutriant.MART. 

(r)  Erant  nempe  laicorum  vestes  et  olericonim 
primis  Ecclesiffi  saeculis  communes,  at  clerici  iis, 
quibus  in  vita  communi,vestibus  utebantur  in  sacriB 
operandis,  mundioribus  atque  optimis.  Paria  his 
habct  S.  doctor  lib.  i  contra  Pelagium,  vestium 
ornamenta  improbantem.  Qu3S  sunt  rogo,  inquit, 
inimicitiie  contra  Deum,  si  tunicam  habuero  munduh 
rem  ?  si  episcopu^,  presbytery  et  diaconuSy  et  reliquus 
ordo  ecclesiasticus  in  administratione  sacrifunorum 
cum  candida  veste  processerint  ?  Vide  quae  m  huno 
locum  annotavimus  tom.  U,  col.  713. 


489 


S.  EUSEBTI  niEUONYMI 


MO 


Btolus  loquitnr :  Mulier  debet  velameu  babere  super 
oaput,  propter  angelos.Si  enim  non  velatur  mulier, 
attondeatur.Sin  autem,turpe  est  mulierl  tonderi  aut 
radi,  operiatur.  Vir  enim  non  debet  operire  caput, 
cum  sit  imago  et  gloria  Dei  :  mulier  autem  gloria 
viri  est  (II  Cor,  xi,  10).  8i  enim  virorum  est  non 
operire  caput,  videtur  esse  contrarium,  quomodo 
nunc  sacerdotes  capita  vittis,  vel  cidare  operire  ju- 
beaMur.  Sed  si  legaraus  diligentius,  ex  prioribus 
solventur  prcesentia.  Supra  enim  dicitur  :  Quando 
ministrant  in  poriis  airii  interioris  et  intrinsecus,  Si 
enim  ingrediamur  ad  sancta  et  stemusin  conspectu 
Domini,  capita  nostra  opcrirc  debemus  :  Quia  non 
justificabilur  in  conspectu  Domini  omnis  vivens  {Ps. 
cxLii,  2).  Et  :   Ab  infantia  cor  horainis  appositum 
est  ad  malitiam.Deniquc  et  feminalibus  intrinsecus 
utimur,  ne  ulla  in  conspectu  Dei  pollutoB  conscien- 
tieB  el  operis  nuptiaJis  appareat  turpitudo.  Quibus 
feminalibus  accingi  vult  Salvator  apostolo8,dicens: 
Sintlumbi  vestriaccincti,etlucernaeardentes  inma- 
nibus  vestris  {Luc.  xiii,  35).  Et  Apostolus  credenti- 
bus  5501oquitur  :  State  ergo  accincti  lumbos  vcs- 
tros  in  veritate  (Ephes.  vi  i),  Et  imitatores  Christi 
audiuntillud,quod  de  eo  scriptum  est  :  Erit  justitia 
accinctus  lumbos,  et  varietate  circumdatus  latera 
(Isa,  XI,  5).  Et  hac  ipsa  zona,  qui  sanctus  est  et  ad 
virtutum  culmen  ascenderit,  nequaquam  violentor 
astringitur:  ne  invitusbonum  continentiae  observa- 
re  videatur,  et  in  sudore  vultus  sui  comedere  pa- 
nem,  sed  praeceptum  Domini  facere  voluntate.Deni- 
que  quando  foras  egredietur,  et  miscet  se  populo, 
sacerdotalia  vestimenta  deponit  in  gazophylacio,in 
quo  dominicae  divitifc  conservantur:  et  aliis  utuntur 
vestibus  sicerdotes,  aliaque  doctrina  ad   vulgus 
ignobile,  ne  sanctificetur  populus  in  stolis  corum. 
Grave   est  multitudini  onus  ultra  vires  suscipere, 
dicente  Salomone  :  Laqueus  est  viri,  cilo  quid  de 
suis  sanctiflcare  ;  cum  enim  votum  fecerit,*surre- 
pit  pcenitentia  (Prov.  xx,  25,  sec,  LXX).  Denique  et 
Nazarsei  sponte  se  ofiferunt  :  et  quicumque  aliquid 
voverit,  et  non   impleverit,  voti  reus  est.  Unde  et 
de  viduis  dicitur  :  Cum  luxuriataB  fuerint,in  Christo 
nubere  volunt :  habentes   damnationera,  qui  pri- 
mam  fidem  irritam  fecerunt  (I  Tim.  v,  H,  12).  Me- 
lius  est  enim  non   promittere,  quam  promittere  et 
non  facere.  Anna  obtulit  Samuelem,  qui  in  aBterna 
sanctitate   permansit   (I    Reg.  i).  et  Manue  oblulit 
Samson  filium,sed  sanctificationem  capillcrum  ejus 
Dalilse  libido  turpavit  {Judic.  xiii).  Denique  Dominus 
receesit  ab  eo,  et  caccitate  damnatus  est,  nisi  quod 
posteaeresoen  tibus  capillis,pristinum  robur  accepi  t, 
et  in  typo  Christi  multo  plures  alienigenarum  mor- 
tuus  quam  vivus  occidit.  Vult  autem  Dominus  sa- 
cerdotes  suos  capillos  sanctificationis  habere  pcrpe- 
tuos,  ct  operiri  capita  eorum,  non  aliquo  extrinse- 
cus  velainento,8ed  sua  naturalique  caBsarie,  non  ad 
ornatum  atque  luxuri&m,  scd  ad  honestatem.  Unde 
et  capilli  capitis  apostolorum  numerati  8un,dicente 
Saivatore  :  Vestri  antem  capilii  capitis  numerati 


A.  sunt  (Afaf/i.x.  30).Illius  capitis,  de  quo  in  Ecclesias- 
te  scriptum  est :  Sapientis  oculi  in  capite  ejus  {Eccl. 
II,  14).  Caput  autem  viri  Ghristus  est,  quod  pecca- 
tor  conculcat  et  despicit,et  ut  ita  loquar,  radit  no- 
vacula,  et  aufert  ejus  pulchritudinem.  Quod  etfilii 
Aramon  fecerunt  his  quos  Oavid  legalos  miserat 
(I[  Reg.  x).  Sin  autem  legis  praevaricatio  inhonorat 
Deum,  consequonter  qui  legis  priecepta  conservat, 
honorat  551  eum  :  ut  impleatur  quod  scriptum  est: 
Ut  omnes  honorificenl  Filium  sicut  honorificant  Pa- 
trem  (Joan.  v,  13).  Porro  quod  sequitur  :  Ut  omnis 
sacerdos  quandoingressurusestatrium  interius,vi- 
num  non  bibat,  perspicuum  est,  in  ebrietate  et  si- 
cera  statum  mcntis  everti  :  nt  non  plene  nos  sapere, 
quando  vini  satietate  [Al.  vino  et  satietate]  animus 

P  occupatur.Ebrietate  autem  non  solum  inpotionevi- 
ni,  sed  in  omnibus  rebus  ostenditur,  quibbs  et  in 
conctractibus  et  in  negotiis  sa?culi,  et  damnis  aclu- 
cris,  amorc  et  odio  mens  inebriatur  et  fluctnat,  et 
statum  suum  tenere  non  potest.Et  quia  firagili  ccur- 
ne  circumdamur,et  cogimur  pro  victu  atque  vestitu 
et  necessariis,  quas  ad  corpus  pertinent,  aliqua  fa- 
cere,  quas  facere  non  debemus,  saltem  hoc  a  nobis 
exigitur,ut  quando  in  nos  revertimur,et  scimnsour 
nati  sumus,et  interiora  atque  adyta  templi  ingredi- 
mur,  recedamus  a  vitiis  8aeculi,etue  minimaquidem 
peccata  faciamus.Per  quae  ostenditur  et  peccare  nos 
pro  necessitatibus  carnis  peccata  levia  :  et  rarsum 
esse  tempus  quando  atrium  ingredientes  interius, 
ab  omni  ebrietate  raundi  atque  alieni  esse  debemus. 

p  (Vers.  22  seqq.)  Viduatn  et  repudiatam  sive  ejec- 
tam)nonaccipient  uxores,sedvirginem  [\u\g.v irgines] 
de  s^mine  domus  Israel.  Sed  etviduam  quae  fuerit  vi- 
dm  a  sacfrdotCy  accipient :  et  populum  ineum  doce- 
hunty  quid  sit  inler  sanctum  et  poUutum^  ei  iniermun- 
dum  et  immundum  ostendent  eis.Et  cum  /uerit  contro* 
versia  (ut  in  LXX  additum  Q9tf  sanguinis)  stabunt  in 
judicis  meiSy  et  judicabunt  legcs  meas^  et  prascepta 
[Vulg.  additm(?a]tn  omnibus  solemntatibus meis citstC' 
(h>M/.Omnishiclocuspra;ceptacontinetsacerdotum, 
qui  post  multa  quae  supra  exposuimusjubentur  vi- 
duam,etrepudiatam,sive  ejectam,non  accipere  uxo- 
rcs.Vidua  et  repudiataestsynagoga,id  estcongrega- 
tio  Juda3orum,quaBDominum  non  recepit.Unde ejeo- 
ta  recle  dicitur,sive  vidua  synagogu.^jecta  vero  h«- 
reticorum  frequentir  ,qui  exierunt  a  nobis,qaia  noa 

D  erant  ex  nobis.  S-  '1  virginem,inquit,  de  seminedo* 
mus  Israel,  quae  nutrita  est  in  domo  Dei,in  lege  et 
prophetis,de  qua  et  Apostolus  loquitur :  Volo  omnes 
vos  virginem  sanctam  exhibereChri8to(II  Cor.xi,^}. 
Ista  est  virgo  de  qua  et  alibi  dicit  sermo  divinus  : 
Ama  illara,  et  servabit  to  :  cirrumda  55tl  illam,et 
exaltabit  le  :  honora  eam,  ut  te  amplexetur  (Prav, 
iv,8).  Quae  sit  autem  virgo  quae  amanda  sit,et8aam 
custodiat  amatorera,  sciet  qui  illud  legerit  :  Hano 
dilexi  et  quaesivi  ab  adolescentia  mea,  et  quaesivi 
sponsam  ducere  mihi,  et  amator  lui  decoris  ejuB 
{Sapien,yiii,3).  Et  iterum  :  Et  omnium  DominuB  di- 
lexit  eam.  Non   solum  aut  virginem,   sed  et  id- 


411 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XIII,  C\P.  XLIV. 


449 


duam  debent  sacerdotes  duccre,  quae  tamen  aUerius  A 
sacerdolis  uxor  fuerit ;  scientiam  videlicet,  quam 
alius  Dei  cultorinvenerit.  Neque  enim  nova  tantum 
eontenti  debemus  esse  doctrina,  sed  et  veterem  ex- 
colere,  etnoslrojungere  comitatui,  si  tamen  in  sacro 
cultu  fuerit  erudita.  Sacerdotis  quoque  officium  est 
docerepopulumquidintersanctumetpollutum,inter 
mundum  et  immundum  sit:ut  prius  referamus  ad 
dogmatasecundumadoperaqusBpercarnemefficiun^ 
tur.  Delicta  enim  quis  intelligit  {Ps.\iii,  13)?  Et  cum 
fuent  controversia  de  omni  re,  sive  ut  Septuaginta 
transtulerant,  san^uinis,  boc  est  quod  ad  mortale 
pertinetcrimen,  stabuntsacerdotes  in  judiciis  meis, 
ot  non  judicent  secundum  honorem,  neu  accipiant 
personam  pauperis,  sivedivitisinjudicio:  sed  stent 
Id  judiciis  Dei,  et  recordentur  iilius  psalmi  :  Deus  »> 
stetit  in  synagoga  deorum,  in  medio  autem  dcos 
dijudicat  [Ps.  lxxxi,  \,)  deos  appellans  qui  habent 
jodicandi  de  hominibus  potestatem  :  qui  in  quo  .ju_ 
dicio  judicaverint,  judicabitur  de  eis  {Mai.  vii.)  Le. 
ges,  inquit,  meas  et  praBcepta  mea  in  omnibus  so- 
lemnitatibus  meis  custodient,  ut  sciantquomodo, 
nobis  Christus  Pascha  sitimmolatus;  quomodo  sep- 
tem  hebdomadas  impiere  debeamus  gaudii  atque 
laetitide,et  humiliare  animas  nostras  in  jejunio;clan- 
goremque  tubarum  intelligere  et  scenopegias  spiri- 
taales,  in  quibusdicimus  :  Advcna  sum  ego  et  pere- 
griDUS  sicut  omnes  patres  mei  [Ps.  xxxviii,  13.)  Hae 
sont  versB  solemnitates  Dei,quas  consequentius  quis 
PeDtateuchum  disserens  interpretabitur.  Prima  vir- 
tu8  est  sacerdotis,  non  tantum  docere  quae  noverit, 
sed  omnes  Dei  festivitates  custodire,  ut  possit  aliis  C 
castodienda  praecipere  quae  et  ipse  observaverit.  Sa- 
oerdotnm  autem  officium  esse  legis  habere  notiliam, 
et  in  Malachia  discimus,  qui  ait :  Labia  sacerdotis 
castodient  scientiam,etlegem  requirentexorecjus  : 
quia  angelus  Domini  exerntuum  est  {MaL  n,  7.) 

(Vers.  25  seqq.)  Et  sabbata  mea  sanctificabunt.et  ad 
SftS  mortuum  hominem  non  ingredientur^ne  poUuan^ 
lur  (pro  quo  Septuaginta  transtulerunt,  et  super 
anmum  hominis  non  ingredientur,  ne  poiluantur :) 
nisi  ad  pairem,  inquit,  et  matrem,  fiiium  et  filiam 
fratremet  sororem  qtue  virum  non  habuit,  {a)  contami- 
nabuntur,  Et  postquam  fuerit  mundatus,  septem  dies 
numerabuntur  ei,  et  in  die  introitus  sui  in  sanctuaiium 
et  ad  iUrium  interius,  ut  ministret  mihi  in  sanctuario, 
efferet  pro  peccato  suo  Domino  Deo  (sive  offeret  pla"  j) 
otAionem.)  Non  erit  autem  eis  hssreditas:  ego  hxredi- 
ias  eorum,  et  possessiones  non  dabitis  eis  in  Israel : 
ego  possessio  eorum.  Adhuc  sacerdotibus  praecipitur: 
in  quibus  observandum,  quod  non  dixerit  absolute: 
ei  sabbata  sanctificabunt ;  vel  juxta  Isaiam  :  Neome- 
ms  et  sabbata  vestra  odit  anima  mea  {Isai,  i,  13:) 
8ed  cum  distinctione,   sabbata  mea.   Unde   et  in 


Evangelio  scriplum  est :  Sacerdotesin  templo  sab- 
batum  violant,  et  absque  culpa  sunt  {Matt.  xii,  5 :) 
non  sabbatum  Dei,  sed  sabbatum  litlerae,  sabbatum 
Jud.ncorum,  quod  rectc  violant  qui  sunt  genus  ele- 
ctum,  regale,  sacerdotale.  Porro  sabbatum  quod 
sanctificatum  est,  illud  intelligamus,  quod  et  Apo- 
slolus  docet,  relictum  esse  populo  Dei,  de  quo  dici- 
tur  :  Si  intrabunt  in  requiem  meam(P5.  xciv,  11  :) 
quod  liebraice  (6)  sabbatum  nominatur.  Sanctificat 
autem  sabbatum  Dei,  qui  non  portat  onus  peccati 
in  sabbato,  nec  dicit :  Sicut  onu?  grave  gravatae  sunt 
super  mo  {Ps.  xxxvii,  5.)  Qui  talis  est,  non  colligit 
ligna  in  sabbato  ;  nec  superaedificat  fundamento 
Jesu  Christi,  ligna,  fenum,  stipulam  (I  Cor.  iii):  nec 
accendit  ignem  qui  inutilem  consumat  materiam,  et 
die  sabbati  in  uno  permanet  loco  r  nec  foras  egre- 
ditur,  sed  quasi  columna  in  templo  Dei  positus  per- 
manet,  super  quo  Joannes  scribit  in  Apocalypsi  : 
Qui  vicerit,  faciam  illum  columnam  in  templo  Dei 
mci,  et  foras  non  cgredietur  ampWus  {Apoc.  iii,12.) 
Quodque  sequitur:  Et  ad  mortuum  hominem  non 
ingredientur,  ne  polluantur:  proprie  sacerdotalis 
officii  est,  morticina  non  tangere,ut  qui  pro  aliorum 
vitiis  deprecatur,ipse  ad  altare  mundus  accedat.  De 
quibus  mortuis  et  Saivator  loquitur  in  Evangelio  : 
Dimitte  mortuos  ill  sepeliant  mortuos  554  suos 
{Matth.  VIII,  22.)  Isticontaminantur  in  patre  mortuo, 
quando  relinquunt  Creatorem  suum  :  et  in  matre 
mortua,  de  Ecclesia  recedentes  :  in  filio  quoque  et 
filia,  quod  aliud  ad  cogitationes,  aliud  ad  opera  per- 
tinet,  quod  significantius  Graece  dicitur  xa  voTjTot  xa( 
alaBTjTa.  Fratrem  quoque  et  sororem,  qui  eodem 
renatus  est  spiritu,  si  putaverit  mortuum,  contami- 
natur  in  eo:  ita  dumtaxat  si  sororvirgo  permanse- 
rit,  nec  ullius  viri  fucrit  maculata  complexu.  Ex 
quibus  intelligimus  privilegium  virginale,  quod  cu- 
juslibetviri  contactus,  perfectam  auferatpuritatem, 
quae  utrum  recte,  perperam  ne  dicta  sint,  lectoris 
arbitrio  relinquamus.Naturaequoque  superhoc  pro- 
batur  aflcctus,  ut  ordine  charitatis  juxta  quod  scri- 
ptum  est :  Ordinate  in  me  charitatem  {Cant.  ii,  4,) 
post  rerum  parentem  Deum,  carnis  quoque  pater 
diligatur  et  mater;  filius  et  filia  ,-  frater  et  Boror  ; 
ita  dumtaxatside  domo  non  exierit,nec  inalterius 
transieritpotestatem.Postquam  autem  sacerdosfue- 
rit  emundatus  purificationis  ordine,quaB  in  Mosaica 
lege  conscripta  est,  septem  dies  numerabuntur  ei, 
vel  perfectus  numeruspcenitudinis,  vel  postconsum- 
malioaem  mundi,quando  ad  veram  transimus  ogdoa- 
dem,  ut  introeat  sancta  sanctorum  (hoc  est  enim 
interius  atrium)  et  possit  ministrare  in  sanctuario 
et  semper  offerre  pro  peccato  conscientiae  victimam: 
nec  ullum  tempus  sit  quo  non  recordetur  maculatum 
se  fuisse  super  patre  et  matre,  filio  et  filia,  fratre  et 


f,a)'Vu\g.tqu3eatterumvirumnon  habueril'.  attamen 
Bier.  ia  subnexa  expositione,  si  soror,  inquit,  virgo 
permansent,  nec  uilius  viri  fuerit  macuiata  compicxu. 
Tam  Eabaa.quoque,m  quious  contaminabatur. P&ulo 
post  Yictor.aa  Yulgatam  lectionem,  pro  peccato  suo 


aii  Dominus  Deus. 

{b)  In  Hebraico,  inquit  Victor.,estnn3a,  nonsab- 
batiirn.  Vorum  llieron.  ad  vocein  quietis,  quaesabba- 
tum  quoque  significat,  alludit,  non  vocem  sabbati. 


443 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


444 


sorore.  Multa  quippe  facere  compellimur  in  sneculi  A.  mus  ad  lapsum.  Non  est  tanti  gaudii  ezcelsa  te- 


hujus  angustiis  constituti,  vel  conditione  carnis,vel 
fragilitate  naturae.  Qui  autem  talis  e\stilcrit,iit  ini- 
nistret  in  sanctuario,  et  atrium  ingrediatur  interius, 
et  offerat  semper  Deo  bacriticium,  ita  ut  verus  sa- 
cerdos  sit,  immo  imitator  ejus,  de  quo  scriptum  est: 
Tu  es  sacordos  in  «ternum  secundum  ordinem  Mel- 
chisedech  (Ps.  cix,  4,)  iste  nullam  habebit  haeredita- 
tem,  nisi  Deum  qui  esl  haBreditas  ejus  :  nec  accipiot 
possessionem  in  Israel,  hoc  est,  inter  vulgus  igno- 
bile  ;  sed  sacerdotalem,  ut  dicat  de  eo  Dominus:Ego 
sum  haercilitas,  555  et  ego  possessio  eorum.Quem 
cum  invcnerint,  loquenturac  dicent:  Tenebo  eum, 
et  non  dimittam  illum  ;  et  psallent  cum  propheta: 
Pars  mea  Dominus  {Ps,  ii,  26.) 


nuisse,  quanti  moeroris  de  sublimioribuscorruisse. 
Ncqiic  enim  solum  pro  nostris  delictis  reddemus  ra- 
tionem  :  sed  pro  omnium,  quorum  abutimur  doois, 
et  nequaquam  sumus  de  eorum  salute  BoUiciti. 

(Vers.  31.)  Omne  morticinum  et  captum  a  heslia 
de  avibuSf  et  de  pecoribus,  non  comedent  sacerdotes, 
El  juxta  litteram,  omni  generi  electo,  regali  et  sa- 
cerdotali,  quod  proprie  ad  Christianos  refertur,qui 
uncti  sunt  oleo  spirituali,  de  quo  scriptumest: 
Unxit  te  Deus  Deus  tuus  oleo  exsultationis  prae  parti- 
cipibus  tuis  {Ps.  xliv,  8,)  haec  praecepta  conveniuiit, 
ul  morticinum  non  comedat  tam  de  avibus  quam  de 
pecoribus,  cujus  nequaquam  sanguis  eilusus  est, 
quod  in  Actibus  apostolorum  dicitur  suffdcatum^ei 


(Vers.  29,  30.)  Victimam  et  pro  peccato  et  pro  de-  j.  quaB(o) necessario  observanda,  apostolorum  de  Jeru- 
licto{s\\Q  pro  ignorantia)  ipsi  comedent,  et  omnc  votum      salem  Epistola  inonei{ Actor.  iv  :)  et  captum  a  bestia ; 


(sive  separatio)  in  Israel  ipsorum  erit.  Et  primitiva 
omnium  primogenitorum,  et  omnia  libamenta  ex  omni' 
bus  qux  offeruntur,  sacerdotum  erunt,  et  primitiva 
ciborum  vcstrorum  dahitis  sacerdoti,  ut  reponat  hene- 
didionem  domui  suse  (Vulg.  tux)  {sheutponat  bene- 
dictiones  super  domosvestras.)  Pro  victima  et  sacrifi- 
cio,  quod  Hebraice  dicitur  manaa  (nn-Q,)  Aquila  et 
SymmachuB  interpretati  sun t,  (/onum.  Rursum  pro 
voto  quod  Septuaginta  dt^<5pi<j(jLa,  hoc  est  separatio- 
nem  transtulerunt.Aquila  et  Symmachus  et  Theodo- 
tio  (ivaOTjfAa  interpretati  sunt,  quod  Hebraice  dicitur 
HEREM  (Din.)  Et  considerandum  quod  omnia  quae 
nunc  per  prophetamDominusloquitur,  perMoysen 
ante  jam  dixerit.  Quffirendumque  cur  eadem  quae 


quia  et  ipsum  similiter  sufTocatumest^etcondemDat 
sacerdotes,  qui  in  turdis,  ficedulis,  gliribus,et  csete- 
ris  hujuscemodi,h2cc  aviditateguiae  non  custodiunt. 
Possumus  autem  juxtaanagogen  moKicinumdicere, 
in  quo  animse  sanguis  emortuus  est,  et  imitatur 
Nabal  Carmelium,  qui  interpreialur  stultus  :  et  au- 
dita  ira  David  pavore  contremuit,  et  mortuum  est 
cor  ejus  in  eo  (I  Reg.  xxv.)  Gaptus  autem  a  bestiis, 
quarum  ne  morsibus  lanietur,  propheta  suspirat, 
dicens  :  Ne  tradas  bestiis  animam  confitentem  tibi 
{Ps.  Lxxiii,  \9,)  iile  dicendusestqui  adversarii  leo- 
nis  morsibus  devoratur  et  pardi  qui  non  mutat  va- 
rietatem  suam,  et  ursac  qus  raptis  saevit  catuli8,et 
luporum  Arabise  [AL  rabie,]  et  reliquarum  bestia- 


dicta  sunt  repetat :   Ut  videlicet  qu(B  in  mentibus  C  rum,(6)  quas  in  varietate  dtemonum  accipimus.Aves 


hominum  sunt^vel  legcndi  negligentia,  vel  audicndi 
contemptu  et  oblivione  deleta,  viva  voceinnoventur, 
qufle  non  sit  scripta  calamo  et  atramento,  sed  spi- 
ritu  et  verbo  Dei.  Unde  et  Salvator  nullum  volumen 
doctrin®  suaeproprium  dereliquit,quod  in  plerisque 
apocryphorum  deliramenta  confingunt :  sed  Patris 
et  suoSpiritu  quotidie  loquitur  in  corde  credentium. 
Et  hsecerit  responsio  adversum  eosqui  calumniantu  r 
prophetas,  cur  quse  in  Pentateucho  continentur  in 
8uis  voluminibus  replicent.  Victimam  igitur,  et  pro 
peccato,  et  pro  delicto,  sive  ignorantia,  comedant 
sacerdotes,  de  quibus  scriptum  est :  Peccata  populi 
mei  comedent  (Osee  iv,  8.)  Nec  tantum  gaudendum 
est  ad  oblationem  munerum,  quantum  timendum  ad 


autem  illas  esse  dicimus,  quae  ponunt  in  ccelum  os 
suum,  et  illa  pecora,  quse  prona  in  terramque  ver- 
gentia,  ventri  tantum,  et  his  quae  sub  ventre  suat 
serviunt. 

(Cap.  XLV,  —  Vers.  1  seqq.)  Cumque  cceperttis 
terram  dividere  in  possessionem  [Vulg.  sortilo^]  sepa- 
rate  primitias  Domino  sanctificatum  de  terra  longitu- 
dinis  [Vulg.  longitudine]  viginti  quinque  millia  :  et  la- 
titudinis \y\x\g.lalitudine\decem  millia:  sanctificatum 
erit  in  omni  termino  ejus per  circuitum.  Et  erit  exhoc 
[Vulg.  omniparte]  sanctificatum,  quingenios  per  quin* 
gentos  quadrifariamper  circuitum,et  quinquagintacu- 
bitis  55 7  [ Vulg.  addit. in] suburbana  ejus per  gyrum. 
Et  a  mensura  ista  mensurabis  longitudinem  viginti 


honoris  condemnationem,  si  eo  abutamur  indigne.  j)  quinque  millium,  et  latitudinem  decem  miltiumy  el  in 


Primitiva  juxta  litteram  sunt  animantium,  et  inani- 
mantium  qu/B  prima  nascuntur,  et  quae  primum 
terra  gignit.  Primitiae  quoque  ciborum  nostrorum 
sacerdotibus  ofTeruntur,  ut  nihil  gustemus  novarum 
frugum,  nisi  sacerdos  ante  gustaverit.  Hoc  autem 
faoimus,  ut  reponat  sacerdos  benedictionem,et  obla- 
tionem  nostram  in  domo  sua :  sive  ut  ad  impreca- 
tionem  suam  Dominus  benedicat  domibus  nostris. 
556Grandisdignita8sacerdotum:sedgrandisruina 
eorum  si  peccant.  Lastemur  ad  a6censum,sed  timea- 

(a)  Adito  hujus  loci  interpretes,  quorum  recoquere 
otissimas  doctrinas  non|libet. 


ipfo  erit  templum  (sive  sanctificatio)  sanctumque  san- 
ctorum.  Sandificatum  de  terra  erit  sacerdotibus  mini- 
stris  sanctuarii,qui  acceduntad  ministeriumDomim,et 
erit  eis  locus  in  domos,et  in  sanctuarium  samtitaUs.  Vi- 
ginti  quinque  millia  longttudinis,et  decem  mitlia  tatitudi 
nis.Levitx  autemqui[\u\g.erunt  Levitis,qui  etc.]mtm- 
strant  domui:ipsi  possidebunt  viginti  gazophylacia  (pro 
quibusSeptuagintatranstulerunt:i);5tfe;2^^tm/i;tvtto- 
tem  ut  habitent.)Et  possessionemcivitatis  dabitis  quinque 
miltibuslatitudinis,etlongitudinisvigintiquinquemiUi' 

{b)  ln  Vatic.  ms  guarum  varietate  dsemones  accipi- 
mus. 


44S 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  UB.  XlIT.  CAP.  XLV. 


446 


hus^  secundum  separationem  sancluarii  omni  domui  A 

IsraeLPrincipiquoque  hincet  indc  {a)deseparaUone{\e\ 

jtrimitii^,sanctuarii  in  possessionem  civitatis  contra  fa- 

dem  separationis  sancluariij  et  eontra  faciem  posses- 

sionis  urbis  a  latere  maris  usque  ad  mare,  et  a  latere 

Orientis  usque  ad  Orientem,  longitudinis  autem  juxta 

mamquamque  partem  a  termino  Occidentati  usque  ad 

terminum  Orientatem^  terrx  [Vulg.  de  terra]  erit  ei 

fossessio  in  Israel:et  non  copulabuntur{si\evastahunt) 

uUra  principes  populum  meum  :  et  [Vulg.  sed]  terram 

iabunt  domui  Israel  secundum  tribus  eorum.  Post  ce- 

remonias  sacerdotum  cultumque  eorum  et  cibum, 

qaaedebeant  8umere,quaB  vitare :  nunc  terrae  sanctae 

facit,  descriptionem,et  antequam  omnem  in  tribus 

dividat,  de  cunctis  tribuhus  jubet  eligi  locum,  qui  in 

loDgitodine  habeat  viginti  quinque  millia,  et  in  lati-  n 

iQdioe  decem  millia.  El  quia  non  est  positum  cubi- 

toram  sive  pedum  aut  ulnarum,  subintelligi  datur 

significare  calamum  qui  eratin  manu  viri,et  habe- 

bat  mensurae  sex  cubitos,  et  sexiam  partem  unius 

cnbili,  id  est,  raXaiTnJv.  Diligens  supputet  lector, 

quotcalamimillcpassus  faciant,  etquammulta  mil- 

lia  io  longitudine  fuerit,  et  latitudine.  Post  quam 

descnptionem,  rursus  praecipit,  ut  de  sanctidcata 

terra,  quae  electa  est  ex  omnibus  tribubus  Israel,  id 

estjviginti  quinque  millium  calamorum  in  longitu- 

dine,  et  decem  millium  in  latitudine,  eligatur  ad 

edificandum  sanctuarium,id  est  te^nplum  Domini, 

aliaiDtrinsecus  terraquingentorum  calamorum  per 

circuitum,  55S  hoc  est,  duum  millium.Et  ne  for- 

Bitan  ffidificio  templi|fledes  aliae  jungerentur,  praeci- 

pit  at  quinquaginta  cubitis  per  circuitum  terra  sit  C 

vacna  in  suburbana :  vel  ut  Symmachus  etTheodo- 

tio  et  LXX  transtulerunt,  in  terminum,  etseparatio- 

nem  et  spatium.  Hac  descriptione  linita,  alia  ex  in- 

tegroseparandaesanctificationismensurapraecipitur, 

Dtviginti  qainquemillium  calamorum  inlongitudine, 

etlatitudine  decem  millium,  post  superiorem  men- 

Buramterra  alia  metiatur,  in  qua  nequaquam  sit 

iemplam,  id  est  sanctum,  sed  sanctum  sanctumque 

sanctorQm,  et  habitent  in  ea  sacerdotes,  qui  acce- 

duot  ad  ministerium  Domini.  Uabitent  autem  eo 

tempore,  quando  sacerdatoli  funguntur  officio,  et . 

8itip8a,atdiximus,possessiovigintiquinquemillium 

ealamorum  in  longitudine,  et  decem  millium  in  lati- 

tndine.  Porro  Levitae,  qui  sacerdotibus  serviunt,  et 

habeat  propria  ministeria,  accipient  locum  ad  aedifi-  D 

canda  viginti  gawpliylacia  ;juxta  Aquilam  exedras ; 

jaxta  Symmachum  thalamos;  juxta  Theodotionem, 

f^wroSy  sive  ut  LXX  transtulerunt,  civitatem.  Per 

^Qod  intelligimus,  separatum  quemdam  locum  ad 

bibitationemLeyitarum,urbis  vocabulo  nuncupari, 

(pii  locas  quinque  millia  habeat  calamorum  in  lati- 

tudine^et  viginti  quinque  millia  in  longitudine.Haec 

lotem  omnia,  id  est,  sanctuarium,  et  alterum  san- 

etauiam,  sanctumque  sanctorum,  et  habitacula  sa- 

cerdotam,  et  domus  Levitarum,  qui  ministrant  sa- 


cerdotibus,  appellantur  loca  separata  et  consecrata 
in  ministerium,  et  in  sanctificationem  domui  Israel. 
Post  quadruplicem  terr®  sanctae  descriptionem,  po- 
nilur  quinta  divisio.  Princeps,  sive  dux  populi  acci- 
piat  hinc  et  inde,  hoc  est,  ex  utraque  parte  sanctua- 
rii  in  possessionem  suam,  et  in  urbe  versetur  :  re- 
spiciatque  ejus  possessio  ad  separatum  templo  lo- 
cum,  et  faciem  urbis  :  sitque  a  latere  maris,  hoc  est, 
ab  Occidente,  usque  ad  alterum  latus  maris,  latitu- 
dinem  habens,  quam  inferius  in  descriptionem  tri- 
buum  singularum  propheta  describit.  Denique  se- 
quitur  :  In  longitudine  autem  juxtu  unamquamque 
559  partem,  quamsingulx  tribus  accipitmt,  a  termino 
Occidentali,  id  est,  maris,  usque  ad  terminumOrien- 
talem,  qui  ubi  finiatur,  in  tribuumdescriptioneno- 
scemus.  Et  haec  erit  possessio  ducis,  sive  principis 
in  terra  Israel.  Haec  interim  dicta  sint,  ut  simplex 
historiae  sermo  noscatur.  Caeterum  si  voluerimus 
comparare  spiritualibus  spiritualia,  et  juxta  quos- 
dam  interpretes  ad  altiora  C(«nscendere,  qui  asserunt 
figuram  futurorum  esse  pra;sentia,  et  omnia  quae  di- 
cuntur  pertinere  ad  coelestem  Jerusalem,  quae  est 
mater  omniumnostrum,  et  Ecclesiam  primitivorum, 
non  quidem  difficile  erit  dicere  quae  dicta  sunt  ab 
aliis :  sed  veremur  ne  hujusmodi  expositionem  pru- 
denslector  nequaquam  recipiat.  Unde  ad  praesens' 
tempus,etad  Ecclesiam  quae  nunc  laboratin  mundo, 
et  ad  coelestia  ire  festinat,  referenda  sunt  omnia,  ut 
de  universo  mundo  eligantur  alii  in  possessionem 
Dei,  qui  sanctum  possideant];  alii,  qui  ad  majora  pro- 
fecerint,  teneant  sancta  sanctorum.  In  ministris 
quoque  ordo  diversus  est  sacerdotum  et  Levitarum 
quorum  aliiorationibus  suis  atque  virtutibus  quoti- 
diesacrificia  oiferunt  Deo ;  alii  in  secundo,  et  minori 
gradu  sunt,  ut  eis  ministrenty  et  per  eos  qui  ad  vir- 
tutum  culmina  conscenderunt,  etad  extremum  sit 
dux  sive  princeps,  qui  tantum  possit,  ut  contra  unam 
tribum  possessionem  accipiat ;  uniusque  meritum 
compenset  merita  plurimorum,  et  primum  dum  ver- 
satur  in  saeculo,  de  mari  usque  ad  mare  latitudinem 
possideat,  deinde  ab  Occidente,  sive  a  mari  usque 
ad  Orientem,  ut  praesentia  derelinquens,  ad  futura 
festinet,  et  habeat  certam  possessionem  suam,  et 
nequaquam  principes  aliena  desiderent,  et  unaquas- 
que  tribus  suam  partem  teneat  :  quod  proprie  ad 
episcopos  et  Presbyteros,  referri  potest,quibus  dici- 
tur,utnonvastentatquedepopuIenturuItrapopuIum 
Dei,  nec  terram  Israel  haereditate  possideant  :  sed 
unusquisque  habeat  posscssionem  suam  quaegradui 
illiusconstitutaest.  Viginti  quinque  autem  miliiare- 
feruntur  ad  sensus,  quae  quater  posita  sunt.  Porro 
decem  millia  ad  perfectam  scientiam,  ut  in  altero 
simplex  tantum  teneatur  historia,  in  altero  etiam  de 
theologia,  et  supernis  virtutibus  disputetur  :  560 
quia  deccnarius  perfectusestnumerus.lllud  quoque 
considerandum,  quod  sacerdotes.qui  in  majori  gra- 
du  sunt  constituti,  viginti  quinque  millia  possideant 


(o)  Victorius,  hiTu:  et  inde  in  separationem,  vel  primitias  smictuarii,  et  in  possessionem,  etc,  juxta  Vulga- 
tam,  atque  Hebraeum  textum,  et  Graecum. 


447  S.  EUSEBII  HIBRONYMI  448 

ip  longitudine, et  deocm  milliain  latitudine.Levitae  A  plumest:Dimittemalum,etfacbonum  ;econtrario, 
autem,  id  est  inferiorgradus,  eumdoiti  (ini(1orn  nn-  jii.licium  farite  Jitque  justitiam  {Ps,  xxxvj,27),  judi- 
merum  hiibeat  in  longitudine,  hoc  est,  viginti  quin- 
que  railli:i  :  sed  latitudo  ipsorum  quinario  numero 
finiatur.  rndeetvigintitantumtenentgazophylacia: 


in  quo  numero  offeruntur  munera  Esau.  Princeps 
vero  qui  vere  princeps  in  populo  est,  et  meretur  du- 
cis  nomcii  accipere,  hinc  inde  accipit  possessionem 
sanctuai  ii :  ex omnibus videlicet  qu i ei voluhtate sub- 
jecti  sunt,  et  urbis  habitator  est,  multorumque  sa- 
lutem,  su.im  mercedem  facit.  fn  priori  templo,quod 
dicitursanctuarium,quingentipersingulalat£raca- 
lami  describuntur  :  et  rursum  quinquagintacubiti, 
quibusomnis  sacerdotum  possessioseparatur.In  se- 
cundoautem  sanctuario,  ubi  suntsanctasanctorum, 


cantespupillo^etjustificantesviduamiseparatevestra 
confiniaapopulomeo,nevidelicettermino8tran8tera- 
tis.EtquiaipsavicinialaBdithumiliorem,qui8uperci- 
lium  561  majoris  et  potentioris  non  potest  susti- 
nere,  (a)  hinc  perlsaiam  dicitur :  Vae  qui  conjungitia 
domum  ad  domum,  et  agrum  agro  copulatis  usqua 
ad  terminum  loci.  Hoc  interim  dictum  sit  ad  iilius 
temporis  populum.  Caeterum  et  nostris  principibua 
prasceptum  poterit  coaptari,  qui  in  morem  Phara- 
onis,  et  ^gyptiorum  opprimunt  filios  Israel  per  po- 
tentiam,necmemineruntscriptum  :  Ducem  tecoa- 
stituerunt,  ne  eleveris :  sed  esto  inter  eos  quasi  unus 
ex  ipsis  {Eccl.  xxxii,  1).  Et  illud  quod  in  Evangelio 


latitudo  tcmpli  et  spatium  non  describitur,  sed  in-  g  xora  Aouxav  Dominus  loquitur  :  Si  autem  dixerit 


certus  numerus  est.Quod  quidem  et  in  possessione 
principis  invenimus,  qui  absque  ullo  numero  habet 
possessionem  in  populo  Israel,dum  profectus  univer- 
sorum  red  undat  ad  principem:et  discipulorum  salus, 
praBmium  magistrorum  est. 

(Vers.  9.)  Hsec  dicit  Dominus  Deus  :  Sufficiat  vo- 
bis,  princives  Israel :  iniquitatetn  et  rapinas  intermit^ 
titey  etjndicium,  et  justiliam  facitCf  et  separate  confinia 
vestra  a  jfopulo  meo,  ait  Dominus  Deus.  Pro  rapinis 
LXX  miseriam  transtulerunt  :  pro  coufiniis^  oppres- 
sionem,  K«t  autem  sensus  :  Quia  accepistis  partem 
vestram,  o  principes,  Scriptura  dicente  :  Principi 
quoque  hinc  inde  in  separationem  sanctuarii  pos- 
8essionemcivitatis,subauditur  dabitis  ;  et  tanta  est 
vestra  potentia,  ut  unius  tribus  partem  acceperit 


servus  ille  in  corde  suo,  moratur  dominus  meus  ve- 
nire,  et  caeperit  percutere  servos  et  ancillas,  come- 
dere  et  bibere,etinebriari,veniet  569dominu88ervi 
illius  in  die  qua  nonputat,et  horaqua  nescit,etdi- 
videt  eum,  et  partem  ejus  ponet  cum  infidelibus 
(Luc.  XII,  45,  46).  Discipulos  quoque  suos  in  Evan- 
gelio  secundum  Matthaeum  his  praeceptis  erudit  : 
Scitis  quoniam  principes  gentium  dominantur  eo- 
rum;et  qui  majoressunt,potestatemexercentineos. 
Non  sic  erit  inter  vos:sed  quivoluerit(6)e88epri- 
mus,  sit  omnium  servus.  Filius  hominis  non  venit 
ministrari,  sed  ministrare,  et  dare  animam  auam 
redemptionem  pro  pluribus  (Matth.  xx,  25).  Multa 
sunt  si  voluero  de  sacris  Scripturis  revolvere,  ubi 
majorum  superbiacoercetur,etad  humilitatem  om- 


vestra  possessio :  idcirco  praBcipio  atque  commoneo,  C  nes  Domini  provocantur  dicentis:  Discite  ame  quia 
utsufficiathucusqueiniquitatemfecisseetrapinas,      mitis  sum  ct  humilis  corde  (Matth.  xi,  29). 
dum  aliena  invaditis  atque  diripitis.  Et  quia  scri- 


(a)  Verba  istaec,  Hinc  per  Isaiam  dicitur^  Vx  qui 
conjungilis  domum  ad  domum,  et  agrumagro  copula- 
tis  usque  ad  terminum  loci,  nos  primum  suffecimus 
inte^rando  sensui,  qui  antea  ansque  illis  hiabat ; 
manifestoenim(quodmirume8t,neminemhactenu8 
Hieronymianorum  interpretum  animadvertisse^quae 
causali  quia  conjunctioni  responderet,  collectiva 
altera  deerat.  Supplevimus  «^utem  non  ex  ingenio, 
sed  RabanicaB  lectionis  auctoriiate  :  quamque  ille 
longam  praeterea  laciniam  ex  commentariis  in  Jau- 


datum  Isaias  Ipcum  subdit,  quae  rainimeeratadrem 
nostram.  Pronum  quoque  fuitopiniari,vocum  simi- 
litudine  Hinc  et  UoCy  quarum  allera  rej>08ita  a  no- 
bis  pericope,  altera  subsequens  periodisincboatur, 
deceptum  veterem  scribam,  priora  verba,qui  solem- 
nis  est  lapsus,  properantibusoculis  pretermisisse. 
(//)VidcturjuxtaRaban.,quemadmoaumetinBacro 
est  textu,  supplendum,  qui  voluerit  in  vobismagnus 
essCt  (iat  minister ;  et  qui  voluerit  essCf  etc. 


LIBER  DECIMUS  QUARTUS. 


561-569  Quod  in  principio  templi  Ezechielis 
debui  dicere,  nunc  praepostero  ordine  in  fine  dictu- 
rus  8um,  illius  versiculi  memor  (Virgit,  Itb,  vi  ^- 
neid.)  : 

Hic  labor  ille  domas,  et  inextricabilis  error. 

De  quo  et  in  alio  loco  idem  poeta  decantat  (/E- 
neid.)  : 

Ut  qnondam  Creta  fertur  labyriDthus  in  alta  : 
Parietibus  textum  circis  iter,  aDcipitemquc 
Mille  viis  habuisse  dolum,  qua  siffua  sequendi 
FaUeret  indeprensus,  et  irremeabuis  error. 


D  Ita  et  ego  istarum  Scripturarum  ingressus  Ooea- 
num,  et  mysteriorum  Dei,  ut  sic  loquar,  labyrin- 
thum,  do  quo  scriptum  est  :  Posuit  tenebras  latibu' 
lum  suum;  Et :  Nubes  in  circuitu  ejus(Ps.  xvii,  12) : 
perfectam  quidem  scientiamveritatismihi  vindioare 
non  audeo,  sed  nosse  cupientibus  aliqua  doctrina 
indicia  praebuisse,  non  meis  viribus,  sed  Ghristi 
misericordia,  qui  erranlibus  nobis  ipse  dolos  iectt 
ambagesque  resolvit,  caeca  regens  Spiritu  sancto 
vestigia ;  quem  sequenteSy  a4  portum  ezplanatioxiam 


449 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELPjM  LIB.  XlV,  CAP.  XLV. 


4M 


propheUe  Ezechielis  pervenire  potcritnus,  in  quom  A  ignobilo,  ct  foris  positum,   nesciat  quid  dicatur. 


ettremns,  id  est,  qnartus  deoimus  liber  est.  Quem 
«,  orante  te,  virgo  Chisti  Eustochium,  ad  finem  us- 
({ae  perduxero,  et  Dominus  vit®  hujus  concesserit 
8patiam,transibo  ad  Jeremiamyquiunusnobisrema- 
ttet  prophetarum  ;  cujus  interpretatio,  mei  quidem 
Uboris,  et  tuarum  orationum,  sed  proprie  Christi 
erit  clementie. 

^•S(Cap.XLV.— .Vers.  iO,  seqq.)"  Staterajusta 

« et  ephi  justum  et  batus  justus  erit  vobis.  Ephi 

<  etbatus  aequalis [Ktii^.  sequalia],  etunius  mensurs 

« erunt,ut  capiat  decimam  partem  cori  batus,et  de- 

« cimam  partem  cori,ephi :  juxtamensuram  cori  erit 

«cqoa  libratio  eorum.  Siclus  autem  viginti  obolos 

« habet  [Vulg,  habeat].  Porro  viginti  sicli,  et  viginti 

«qoinque  sicli,  et  quindecim  sicli  minam  faciunt 

«[Vulg.  facient],  LXX  :  Statera  justa,  et  mensura 

« JQHta,  et  chcenix  justus  eritvobisad  mensuram,  et 

« ehoenix  similiter  unus  eritad  accipiendum.Decima 

« pare  gomor  chGenix,  et  decima  pars  gomor,  ephi. 

« Gomorerit  fflquum(a)  ad  pondus  viginti  oboli.  Vi- 

«  ginti  sicli :  quinque  et  viginti  sicli,  et  quindecim 

« eicli  mina  erit  vobis.  »  Hic  locus  juxta  LXX  non 

eohcrety  et  pcenitus  intelligi  non  potest,  dum  non 

eolam  nnmeros  mensurarum,  sed  etiam  nomina 

commutarunt.  Pro  ephi  Qnim  interpretati  suni  men' 

»ram,  generale  nomeo  pro  speciali,  et  pro  bato  cIub- 

nica:  pro  homer  quoquc  Bebraico,  qui  Graece  dici- 

turx^o^,  transtulerunt  gomor:  rursumque  pro  bato 

ckomica.  Dicamus  ergo  juxta  Hebraicum  et  litteram, 

et  quid  nobis  videatur,  in  singulis  apertius  explice- 


B 


Prfficipit  ergo  Scriptura  divina,  ut  justa  sint 
pondcra,dicens  :  Non  erit  in  marsupio  tuo  mensura 
grandis  et  minor:  statera  vera  et  justa  erit  vobis 
et  mensura  vera,  et  justa  erit  vobis  [Al.  sibi]  {Le- 
vit,  XIX,  30).  Et  in  Proverbiis  dicitur :  Statera 
grandis  et  minor,abominabile  cst  utrumque  in  con- 
spectu  Dei  {Prov,  xi,  1).  Quod  quidem  non  solum 
in  commerciis,  et  in  usu  quotidianse  vitse  nobis  est 
observandum,sed  in  omnihus  custodienda  justitia, 
dicentri  Scriptura :  Sermonibus  tuis  faciesstateram, 
et  appendiculum  {Ecd.  xxviii,  23),  utet  in  verbis,  et 
in  opere,  et  cogitationibus,  omnia  pondere  et  ra- 
tione  faciamus.Obolum  autem,  hoc  est,  vicesimam 
partem  sicli,sive  stateris,  esse  minimam  portiuncu- 
lam,in  alio  loco  legimus :  {b)  Ejus  qui  fidelis  est, 
totus  mundus  divitiarum  :  illiusautemquiinfidelis 
est,  neque  obolus  {Prov,  xvii,  6  sec,  LXX).  Quasi 
aliis  verbis  dixerit :  Infidelis  nihil  in  mundo  possi- 
det :  sed  etiam  minima  indiget  porlione.De  quoaliis 
verbis  in  Evangelio  dicitur :  Non  egredietur  inde, 
nisi  reddat  novissimum  quadrantem  (Matth,  v,  26), 
hoc  est,eliamextremum  nummumet  minutum.Le- 
gimus  decem  mnas  sine^ulis  servis  ad  negotiandum 
traditas  (Luc.  xix) :  et  in  alia  parabola  inter  ser- 
vos  talenta  divisa :  et  debitorem  quingentorum  de- 
nariorum,  et  quinquaginta  {Matth,  xxv) :  et  opera- 
rios  vineae  qui  singulosaccipiuntdenarios(Lttc.  vii) : 
et  mulierem  viduam,quaB  draohmam  perdiderat,et 
vix  cam  lucernaB  accensione  reperit  {Matth,  xx, 
Luc.  xv).  Quae  omnia  quem  sensum  habeant,  non 


mu8.  Stalera  quae  Hebraice  dicitur  mozene  0:t^*D),  C  est  hujus  temporis  disserere. 


in  his  intelligitur  quae  appenduntur.  Epha  autem, 
qu»  ia  Grsco  sermone  corrupte  dicitur  "Ecpi,  ad 
meosuram  pertinet  variarum  frugum,  verbi  gratia, 
Iritici,  hordei,  leguminum.  Porro  batusy  qui  He- 
brMce  BATH  (ni),  eadem  mensura  est  quaB  et  ephi, 
etin  speoiebus  tantum  liquidis,  vini  et  olei,  et  is- 
tiusmodi.  Corus  triginta  habet  modios,  et  in  utra- 
qne  men8ura,hoc  est,  tam  aridarum  quam  liquen- 
tinmtenetprincipium.Decima  parscori  in  his,  quee 
fflodio  meosurantur.  appellatur  epha,  id  est,  tres 
modii :  et  decima  pars  cori  in  speciebus  liquidis, 
vocator  Batus  sive  Vadus :  utejusdem  meusurae  sit 
^  et  6a/tt5.  Porro  sicluSf  qui  Gra;ce  dicitur  araTTjp, 
^oti  habet  obolos.  Mina  vero  qua;  appellatur  mna, 


(Vers.  13,  14).  «  Et  hae  sunt  primitiae  quas  tolle- 
«  tis ;  sextam  partem  ephi  de  coro  frumenti,  et 
«  sextam  partem  ephi  de  coro  hordei.  Mensura 
«  quoque  olei :  batus  olei,  decima  pars  cori  est : 
«  et  decem  bati  corum  faciunt:  quia  decem  bati 
«  implent  corum.  LXX  :  Et  hae  sunt  primitiae 
«  quas  separabitis.  Sextam  partem  mensuras  de 
«  gomor  tritici,  et  sexlam  partem  Ephi  de  coro 
«  hordei,et  prajceptum  olei  {c)  cotylcm,  id  est,  cya- 
«  thum,olei  decem  cotyles,  quiadecem  cotyles  sunt 
«  gomor.  »665Ethic  mutatisnorainibus  mensura- 
rum  in  LXX  editione  confusa  sunt  omnia,  ut  quid 
dicatur  non  possit  intelligi.Qui  enim  supra  pro  ephi, 
mensuram,  et  pro   bato,  choenica  dixcrant,  et  pro 


liabetsiclossexaginta:  qui  faciuntobolos  millc  du-  j)  coro,  gomor,  pro  siclo,  appendiculum,  et  hic  pro 


«Qtos.  (^uod  autem  dicitur,  viginti  sicli,  et  viginti 
qninqaesiclijetquindecimsicli  minam  faciunt,lecto- 
nmtarbare  non  debet.Idcirco  enimdifficultasinnu- 
iDeri8ponitur,ut564intentumanimumfaciataudi- 
M.Unde  et  multa  dicunturin  parabolisetacnigma- 
tilMi8,Qt  qui  habet  auresaudiendi,audiat(Lttc.  vni). 
Onmisqne  prophetia  in  obscuritate  continet  verita- 
ton,  ot   discipuli   intrinsecus    audiant  :   vulgus 

(a)  Pro  ad  pondus  Victorius  juxta  Graecum  substi- 
^^appendicutumy  nam  et  Hieron.  pro  siclo  LXX 
^9t^&mt  appendicutum  tradit. 

(I)  VidMi  qM  de  bao  sententia  diximns  ad  ep.  53| 


ephi  posucre  mensuram :  pro  roro,nunc  gomor :  nuno 
ipsumcoru//i :  ct  inmensura  olei  pro  6a/o  xoTuXr^Vjid 
est,ci/a//iMW.Dicamusigitur  primum  juxta  litteram, 
oexaoa  [Al.  osxaoa^],  hoc  f.st  decimam  partem  om- 
niumfrugum,Leviticaj  tribui  populusexlegedebe- 
bat.Rursum  ex  ipsis  dccimi8,Levita5,hoc  e8t,inferior 
ministrorum  gradus,  dccimas  dabat  sacerdotibus  : 
et  hfflc  est  quae  appellatur  oEjTspoosxa^r^ .Erant  quo- 

sub  fmem. 

{c\  Viclorius,  cotylam.id  est  cyathum  olei  de  decem 
cotyliSf  quia  decem  cotyta,  etc,  ad  Grsoum  exem« 
,plar. 


451 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


452 


que  et  aliae  decimae,  quas  unusquisque  de  populo  A  ibi  me  collocavit :  super  aquas  rcfectionis  educavit 


Israel  in  suis  horreis  separabat,  ut  comederet  eas 
cumiret  ad  templum  in  urbe  Jerusalem,etinvesti- 
bulo  templi,et  sacerdotes  ac  Levitas  invitarent  ad 
convivia.Erant  autem  et  aiiae  decimae,quas  pauperi- 
bus  recondebant,  quaB  Graeco  sermone  appellantur 
TTcajyoosxaoai. At  vero  primitiva  quae  de  frugibus  ofTe- 
rebant,non  erant  speciali  numero  definita,  sed  offe- 
rentium  arbitrio  derelicta.  Traditionemque  accepi- 
mus  Hebraeorumnon  lege  praeceptam,  sedmagistro- 
rumarbitrioinolitam  :  qui  plurimum,  quadragesi- 
mam  partemdabatsacerdotibus;quiroinimum,sexa- 
gesimam:interquadragesimam  et  sexagesimamlice- 
bat  offerre  quodcumque  voluissent.  Quod  igitur  in 
Pentateucho  dubium  dcrelictum  est,  hic  specialiter 


me(P5.  XXII,  1,  2).Qui  autem  rationalia  pascit  ani- 
mantia,  vertit  sententiam,  et  dicit :  Praeparasti  in 
conspectu  meo  mensam  adversus  eos  qui  tribulant 
me.Et  poslquam  olei  etviniobtuleritprimitiasjun- 
git  et  loquitur:  Impinguasti  in  oleocaput  meum,  et 
calix  tuus  inebrians  quam  praeclarus  est,  illo  oleo 
quod  absque  faece  mundissimum,  ad  luceruam  Do- 
mini  praeparatur.Quod  qui  praBparaverit,exhilardtur 
facies  ejus  in  oleo ;  oleo  exsultationis,  quo  unctus 
est  Ghristus  prae  participibus  suis :  et  effectus  oliva, 
cum  propheta  cantabit ;  Ego  autem  sicut  oliva  fruc- 
tifera  in  domo  Dei  (Ps,  li,  10).  Et  illo  vino,  quod 
de  vera  vite  redundat  in  torcularibus  Salvatoris,  di- 
cente  Domizo ;  Egosum  vitis,vosautem  propagines, 


definiturproptersacerdotumavaritiam,neampIius  a  ^  Pater  meus  agricola   {Joan.  xv,  5).  De  his  torcula- 


populo  exigantin  primitiis  deferendis,idest,utsexa- 
gesimam  partem  offerant  eorum,  quae  gignuntur  o 
terra.  Si  enim  corus,  qui  Hebraice  aijpcilatur  homer 
(ian),eta  LXXdiciturflfomor,  triginta  habet  modios, 
taminaridis  speciebus,  quam  in  liquentibus:  cpha 
quoque  etbatus  juxtaquod  supradiximus,decima 
parsest  cori,  praecipiturque  ut  sexta  pars  tam  ephi, 
quam  bati  detursacerdotibus  inprimitiisofferendis, 
quae  de  tribus  modiis  dimidium  facitmodium,  pers- 
picue  supputatur,  sexagesimam  partem  primitiarum 
sacerdotes  accipcre  debere.  Haec  interim  juxta  litte- 
ram,et juxta llebraicam  veritatem  et sensisse,  et  au- 
dissesufficiat.Nuncrevertamuradintelligcntiamspi- 
ritualem,  566  in  qua  primum  quaerendum  quomo- 
dodicatur:HonoraDominumde  tuisjustislaboribus. 


ribus  tres  psalmos  iegimus,  octavum,et  octogesi- 
mum,et  octogesimum  tertium,qui  omnes  ad  Eccle- 
siae  sacramenta  referuntur.Et  in  veteri  quidem  lege, 
absque  mensura  erant,  et  numero  primitiae  :  non 
enim  ad  mensuram  Deus  spiritum  dabat.567  In  se- 
cunda  autem  sedificatione  tcmpli,  quod  Ezechielis 
prophetia  continet,certa  mensura  est,  id  est,  sexa- 
genarius  numerus,  quo  mundus  expletur,ut  dicitur 
nobis :  In  qua  mensura  mensi  fueritis,  remetietur 
vobis  (Matth.  vii,  2). 

(Vers.  15  seqq.)  Et  arietem  unumdegrege  ducen' 
torumy  de  his  qux  nutrit  [Vulg.  ntUriurU]  Israel  in 
sacrificiumf  et  in  holocaustum,  et  in  paci/ica^  ad  ex- 
piandum  pro  eis^  ait  Dominus  Deus  :  Omnis  populus 
ierrx  tenebitur  primitiis  his  principi  in  Israel.  Et  51»- 


et  da  ei  de  fructibus  justitiae  tuae :  ut  impleantur  C  per  principe[\\i\g.  principem]erunt  holocaustay  et  sj,- 

cellaria  tua  frumento,  et  vino  torcularia  tua  redun- 

dent  (^Prov.  iii,9) ;  ut  postquam  obtuleris  primitias 

laborum  tuorum  atque  virtutum,  et  dixeris  :  Ecce 

nunc  ego  attuli  tibi  primitias   frugum  terrae,  quas 

dedisti  mihi,Domine:  merearis  audire  :  Benedictus 

tu  in  civitate,  et  benedictus  tu  in  agro  :  benedicti 

filii  uteri  tui,  et  genimina  terrae  tuae,  et  fructus  ju- 

mentorum  tuorum  (Deut.  xxviii,  3),  et  caetera,  et 

possideas,  juxta  Apostolum  (Ephes.  i),  omnem  be- 

nedictionem  spiritualiumin  ccelestibus  in  Ghristo : 

dum  quidquid  habes,  non  tuae  putas  esse  virtutis, 

sed  ejus  misericordia;,qui  fruges  dedit.  Et  siquidem 

tantum  habuerimusscientiamScripturarum,utmys. 

tica  quaeque  paudamus,  et  doceamus  bomines,  id 


crificium.et  libamina  in  solemnitutibus^et  in  kalendis^ 
et  in  sabhatis,  et  in  universis  solemnitatibus  domus 
Israel,  Ipse  faciet  pro  peccato  sacrificium,  et  holo- 
caustum^  et  pacifica^ad  expiatidum  pro  domo  IsraeL 
Supra  dixit  quota  pars  eorum  quae  appenduntur, 
mensurae  quoque  tam  aridarum  specierumquam  11- 
quentium^debeat  oiferri  principi :  nunc  eumdem  pri- 
mitiarum  in  animantibus  ordinem  tenet :  ut  unum 
de  grege  ducentorum  arietum  jubeat  afferri,  quos 
nutrit  Israel,in  sacrificium  et  in  holocaustum,  et  in 
pacifica,  ad  expiandum  pro  populo  Israel,  ait  Do- 
minus  Deus.Quod  nos  interpretati  sumus,dd  hisqux 
nutrit  Israel,  in  Hebraico  scriptum  est  memmasgi 
(npUDQ),  quod  AquilaetSymmachus  interpretan- 


est,  rationale   animal,    damus  primitias  frumenti  q  tur,(a)  aTio  xwvjoaTcuv^Septuaginta  et  Theodotio,a7c6 


nostri.  Si  autem  post  anagogen,  puram  tantum  se- 
quamur  historiam,  quae  simplices  nutrire  potest, 
juxta  illud  quod  scriptum  est :  Homines  et  jumenta 
salvos  facies,Domine  (Ps.  xxxv,7),damus  primitias 
hordei  nostri,  quod  hordeum  sevit  Isaac,  sed  in  ter- 
ra  alienigonarum,  et  ortumestei  cenluplum  (Gen. 
xxvi).Qui  hordei  dat  primitias,  potest  dicere :  Domi- 
nus  pascit  me,  et  nihil  mihi  deerit,  in  loco  pascusB 


xwv  7uoTtaT7)p(a)v:quoruni  alterumdeirriguis,alteruin 
de  canalibus  sivc  piscinis  sonat :  ut  videlicet  primi- 
tiae  principis  non  alibi  nisi  in  irriguis  nutriantur.  Et 
quomodoin  superioribuslegimussexagesimampar- 
tem  dcbere  offerri  principi  de  his  quae  appenduntur 
et  quae  mensurae  subjacent :  sic  nunc  ducenteaima 
pars  animantium  jubetur  offerri,  et  hujusmodi  le- 
gis  praeceptis  omnem  populum  esse  subjectum,  ut 


(a)  SufTecimus  hic  praepositionem  diro^quae  deerat : 
tum  iectionem  altcram  Graecam^quae  antea  fcrebat : 
7coT7)p{(uv  ca8tigamu8,8ubstituente8  7coxiaTT)p(u)vSio 


vero  Iegendum,primum  Drusiiconiectura,tumSaii- 
germanensiscod.  a  Montfauconio  laudatusjdemum 
quaa  penes  Rabanum  est  lectio,  monuerunU 


453 


COMMENTAHIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XIV,  CAP.  XLV. 


454 


offerat  duci  sive  principi,  quod  videlicet  per  illum  A 

holocausta,  et  gacriOciay  et  libamina  in  singulis  so- 

leiDDitatibus  offerantur  pro  populo,  ot  expietur  do- 

mus  Dei.  Ex  quo  animadvertendum,  quod  quomodo 

populus  debitor  est  primiliarum  offcrendarum  prin- 

cipi :  sic  princeps  debitor  est  populi  offerre  pro  eo 

victimas,  quem  juxta  tropologiam  non  alium  intel- 

ligere  possumus,  nisi  Dominum  Salvatorem.  Iste  est 

qui  de  ducentis  568  animantibus  suscipit  arietem, 

sive  ut  significantius  Hebraicus  sermo  demonstrat, 

^TCTjjxa,  quod  ad  cnncta  animantia,  et  non  proprie 

adarietem  referri  potest,  et  suscipit  animal  vel 

arietem,  qui  nutritus  cst  in  locis  irriguis,  sanctarum, 

videlicetScripturarum,  et  potest  dicere  :  Dominus 

pascit  me,  et  Bihil  mihi  deerit :  in  loco  pascuae  ibi  me 

coUocavit,  super  aquas  refectionis  educavit  mc  {Psal.  n 

XXII,  1,  2).  liaac  erant  irrigua,  immo  hicanales,  ad 

qoos  et  Jacob  ducebat  pecora  sua,  ut  in  ipsis  bibe- 

rentatqueconcipercnt,  etjuxta  virgarum  colorera, 

fetus  ederent  Domino  {Genes.  xxx).  Pro  sacrificio,  hoc 

est6u(j(^,AquilaetSymmachusdonttminterpretantur: 

quod  in  Oebraico  dioitus  manaa  (nnJ3a),  et  proprie 

Don  pertinet  ad  hostiam,  sed  ad  ea  qua  ex  simila, 

et  polenta  et  oleo  offeruntur  in  sacrificio.  Holo- 

caustum  vero  est,  quod  totum  offertur  Deo,  et  sacro 

igne   consumitur.  Pacifica,  quando  reconciliamur 

Deo ;  et  pro  nobis  Apostolus  loquitur  :  Precamur 

pro  Christo,  reconciliamini  Deo  (II  Cor,  v,  20).  Et 

in  alio  (a)  loco :  Deus  erat in  Christo,  mundum  recon- 

cilians  sibi  {Ibid.f  19).  Iste  autem  princeps,  cui  pri- 

mitiae  de  animantibus  offeruntur,  ipse  est  et  rex  : 

et  incrucis  quoque  titulo  demonstratur  Hcbraicis  et  C 

Graecis  litteris  ac  Latinis.  Nitentibusque  Juda^is,  ut 

deponeretur  titulus  triumphalis,  gentiumin  Pilato 

turba  respondit :  Quod  scripsi,scripsi  {Joan.  x.  22). 

Sub  principe,  inquit,  erunt.  Pulchre  saccrdotalis 

dignitas  commonetur,  cui  subjecta  sit  officio ;  ut 

Bciat  se  sacrificium.  et  libamina  quse  offeruntur  ex 

vino  [AL  humo],  pro  populo  offerre  debere  in  cunc- 

tissolemnitatibus  :  tam  videlicet  in  kalendis,  id  cst, 

neomeniis,    quam  in  sabbatis :   quando  tenebris 

cuocta  operientibus,  lunaris  exordium  luminisest, 

et  in  requiesabbatorum  :  ut  faciat  videlicetpro  pec- 

cato,  ad  expiandum  pro  domo  Isracl,  quo;  est  Eccle- 

8iaDeiviventis,columna,etfirmamentatumveritatis. 

Istaestenim  domus  Dei  viventis,  et  domus  Israel, 

<iuae  expiatione  suorum  indigct  peccatorum.  j) 

(Vcrs.  18  seqq.)  Ilaec  dicit  Dominus  Dcus  :  In  primo 
nKfij^,  unamensissumes  vitulum  deannento  imynacula- 
^.elexpiabis  sanduarium,  Et  tollet  saccrdos  de  san- 
9^  569  quod  erit  pro  peccatOt  et  ponet  in  postibus 
icmus,  el  in  quatuor  angulis  crepidinis  altaris,  et  in 
poUtus  porLae  atrii  interioris.  Et  sic  facies  in  septima 
fnentispro  unoquoque  qui  ignoraverit.  [AI.  ignoravit]^ 
elerrore  deceptus  esty  et  expiabitis  [Vulg.  expiabis] 
pro  domo.  In  primo  mense,  quartadecima  die  mensis, 
frii  vobis  pascha;  solemnitas  :  septem  diebus  azyma 

(a)  Rescribit  Victorius,   Et  in  eodem  loco :  quod 
bco  ibi  juncta  sint  testimoaia. 


{b)  comedent.  Et  faciet  princeps  in  die  illa  pro  se,  etpro 
universo  poputo  terrse  vitulum  pro  peccato.  Et  in  sep- 
tem  dierum  solemnitate  faciet  holocaustum  Domino: 
septem  vitulos,  et  septem  arietes  immaculatos  quotidie 
septem  diehus,  etpro  peccaio  hircum  caprarum  quo- 
tidie,  Et  sacrificium  ephi  [Mss.  OEphi]  per  vitulum, 
et  ephi  per  arietem  faciet :  et  olei  hin  per  singula  ephi. 
Septimo  mense,  quintadecima  die  mensis  in  solemni' 
tate^  facict  sicut  supra  dicta  sunt  pcr  septem  dies  : 
tam  pro  peccato,  quam  pro  holocauslOy  et  in  sacrifieio 
et  in  oteo.  Totum  capitulum  posui,  ne  divisum  per 
singulalegentisanimum  conturbarot.  Et  primum  de 
interpretationis  varietate  dicendum  est.  Ubi  nosin- 
terpretati  sumus,  inquatuorangutiscrepidinisaltaris. 
LXX  transtulerunt,  et  super  quatuor  angulos  tempii, 
et  super  aitare.  Et  ubi  nos  diximus,  pro  unoquoque 
qui  ignoravit,  et  errore  deceptus  est :  illi  posuerunt, 
pro  ignorante,  et  pro  parvulo.  In  co  quoque  ubi  nos 
diximus,  et  sacrificium  ephi  per  vitutum,  et  ephi  per 
arietem  faciet :  et  olei  hin  per  singuia  ephi :  illorum 
editio  tenet ;  et  sacrificium,  et  coctionem  vitulo,  et 
coctionem arieti  dabis,  et  oleihin coctionis.  In  extremo 
quoque  versiculo,  ubi  nos  diximus  :  in  sacrificio  et 
in  oieo :  illi  dixerunt,  sicut  in  manaa,  sicut  in  oleo :  In 
primo,  inquit,  mense  et  prima  die  mensis  (haud  du- 
bium,  quin  Nisan  significet)  sumes  vitulum  de  ar- 
mento  :  non  qui  domi  nutritus  sit,  sed  qui  in  ar- 
mento,  hoc  est,  de  grege  et  numero  plurimorum. 
In  septima  quoque  ejusdem  mensis  die  :  quse  duse 
solemnitates,  hoc  est,  primi  mensis  prima  dies,  et 
ejusdem  septima,  in  lege  Mosaica  non  habentur. 
Quarlumdecimum  autcm  diem  mensis,  quo  Pascha 
celebratur,  et  Moyses  praecepitobservandum,  quan- 
do  septem  diebus  azyma  comedimus.  Quartam  vero 
solemnitatem,  do  qua  dicit :  septimo  mense  quin- 
tadecima  die  mensis  in  solemnitate  {Exod.  xii),  et 
CJBlera,  videtur  mihi  570  significare  scenopegiam, 
quam  hic  sine  nomine  posuit.  Gurramus  ergo  ad 
singula.  et  quid nobis  videatur,  breviterdisseramus. 
Esse  solemnitates  spirituales,  et  Apostolus  docet : 
Ne  ergo  quis  vos  judicet  in  cibo  et  potu,  aut  in 
parte  solemnitatis  aut  neomeniae,  aut  sabbatorum, 
qu»  sunt  umbra  futurorum  {Coloss.  ii,  16).  Et  sic 
per  Isaiam  loquiturDeus:Neomeniasvestras,etsab- 
bata  veslra,  et  diem  magnum  non  suscipio  :  jeju- 
nium,  et  ferias,  et  neomenias,  et  solemnitates  ves- 
tras  odit  anima  mea  {Isai.  i,  13).  Manifestum  est 
quod  qui  solemnitates  oderit  Judaeorum,  suas  dili- 
gat,  sabbatum  videlicet  quod  relictum  est  populo 
Dei :  ut  videamus  quae  a  Deo  donata  sunt  nobis,  et 
loquamur,  non  in  doctis  humunae  sapientia  verbis, 
sel  in  doctrina  spiritus,  spiritualibus  spiritualia 
comparantes.  In  praesenti  enim  saeculo  quod  in  ma- 
ligno  positum  est,  dies  bonos  videre  non  possumus, 
sed  in  novo  :  de  quibus  diebus  in  carmine  Mosaico 
Spiritus  sanctus  canit  :  Memento  dierum  antiqai- 
tatis;  intellige  annos  gencrationis  generationum 

{b)  Idem  maluit  comedentur,  ex  Vulg.  et  mss* 
firixiens.  In  Hebroeo  est  hM\ 


455 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


456 


{Deut.  XXXII,  7).  DequibiisetSanctus  loquebalurin  A  Pnschoe  solemnitas  est :  do  qua  scriptum  est:  Ete- 


psalmo  :  Nocte  in  corde  uieo  meditabar  {Ps.  lxxvi, 
7).  Et  iterum  :  Et  annos  aeternos  in  mente  babui,  et 
meditatus  sum  {Ibid  .,  6).  Qui  islum  non  suscipit 
inteilectum,  respondeat  quo  possit  illud  exponere 
quod  Isaias  de  futuro,  et  novo  siECulo  vaticinatur: 
Erit  mensis  ex  mense,  et  sabbatum  ex  sabbato : 
et  veniet  omnis  caro  adorare  Dominum  {Isai.  lxvi, 
23) :  quando  veri  adoratores  nequaquam  adorabunt 
in  monte  Garizim,  nec  in  Jerusalem,  sed  in  spiritu, 
et  veritate  {Joan,  iv) ;  quando  erit  ccelum  novum,  et 
terra  nova,  et  liberabilur  omnis  creatura  a  servitute 
corruptionis,  in  liberlatem  filiorum  Dei,  etsol  sep- 
ties  tantum  luraen  accipiet,  et  luna  soli  compara- 
bitur  {Rom.  viii,  Isai.   lxv).  Accessimus  enim  ad 


nim  Pasclia  nostrum  immolatus  cst  Ghristus  (I 
Cor,  V,  7).  Tunc  comedimus  septem  diebus  azyma 
in  requie  et  securitate  rerum  omnium,  quando  fer- 
mcntum  malitiaj,  et  nequiti®  destruentes,  manduca- 
mus  azyma  sioceritatis  etveritatis,  principe  nostro 
cuncta  hoBC  pro  nobis  offerente,  et  primum  pro 
seipso.  Suscepit  enim  corpus  humanum,  et  per  pec- 
catum  destrnxit  peccatum,  qui  pro  nobis  dolel,  et 
portat  infirmitates  nostras  :  deinde  [Vuig,  proinde] 
pro  domo  .sua,  quod  in  LXX  scriptum  est ;  sed  in 
Ilebraico  non  habetur,  id  est,  pro  Ecclesia,  et 
pro  omni  populo  terra;,  &1%  universo  videli- 
cet  huniano  genere.  Salvalor  est  cnim  (imnium 
hominum,  et  maxime  fidelium,  et  ipse  est  propi- 


montem  Sion,  qui  interpretatur  speculay  et  ad  civi-  ^  tiatio  pro  pcccatis  nostris  ;etnonsolumpro  noslris 


tatem  Dei  viventis,  Jerusalem  cculestem,  et  ad  millia 
angelorumsoiemnitates.Dequasolemnitatoloquitur 
et  alius  propheta  :  Quid  facictis  in  diebus  congrega- 
tionis,  et  in  diebus  solemnitatis  Dornini  [Ose.  ix,5)  ? 
Hoc  est  illud  quod  et  alibi  dicitur,  Celebra,  Juda, 
festivitates  tuas :  redde  vota  tua  {Pfum.  i,  15).  Si 
ergo  didicimus  solemnitates  spirituales,  conse- 
quenterdocebimuretvictimasspirituales.Assumitur 
vitulus  de  armento,  sivc  taurus,  ut  interpretatus  est 
571  Symmachus,  liber  et  nulio  pressus  jugo,  hoc 
est,  onere  peccatorum,  et  immaculatus  :  qui  pecca- 
tum  non  lecit,  nec  dolus  inventus  est  in  ore  ejus, 
vitulus  novcllus,  cornua  ellerens,  etungulas  :  ut  in 
ipso  mundetur,  et  expietur  sanctuarium.  Et  tollet, 
inquit,  sacerdos  de  sanguine  ejus  quod  eritpro  pec 


sed  pro  omni  mundo.  Oblato  autem  vitulo  pro  uni- 
verso  populo  terra?,  in  septem  diebus  reliquis  Do- 
rainicai  passionis  septem  vituli,  et  septem  arietes 
immaculati  offeruntur  quotidie,  ut  holocausto  et 
igne  Dominico  concrementur.  Septem  autem  vituli, 
et  septem  arietes  sunt,  qui  configurantur  Dominics 
passioni,  ut  imitentur  verum  vitulum,  et  verum 
arietem,  sanguinem  martyrum  perseptem  diesto- 
tius  mundi  peccata  purgentur.  Hircus  quoque  ca- 
prarum  offcrtur  pro  pcccato  quotidie,  septem  vide- 
licet  diebus.  Attendendumque  diligentius,  quod  in 
sacrificio  ephi  per  vitulum,  et  ephi  per  arietem,  et 
olei  hin  offeruntur  quaj  Lege  pra»cepta  sunt.  In  obla- 
tionc  autem  hirci,  ncc  ephi,  ncc  (ut  Septuaginta 
transtulerunt)  coctio  ponitur,  qui  pro  ephi  iriixjxa, 


cato  omnium  :  qui  aliis  verbis  agnus  appellaturin  C  hoc  est,  coctionem  interpretati  suut.  Ilin  vcro  quae 


Exodo,  et  in  Evangelio,  Baptista  Joanne  dicente : 
Ecce  Agnus  Dei,  qui  tollit  peccata  mundi  {Joan,  i, 
29).  Sanguis  autem  ipse  est  pretiosus  in  quo  redi- 
mimur  in  passione  Doinini  Salvatoris  ;  cujus  car- 
nibus  alimur,  et  cruore  potamur ;  quo  tanguntur 
quatar  anguli  crepidinis  altaris,  quod  Theodotio 
ipsum  verbum  Hebraicum  posuit,  azara  (HTO),  sive 
templi,  ut  LXXtranstulerunt :  ut  sanctificetur  do- 
mus  et  altare.  Universa  enim  mundi  elemcnta  hoc 
sanguine  sanctificantur :  ut  cum  quis  expiatus 
fuerit  atque  mundatus,  ingrediatur  portam  atrii  in- 
terioris,  et  possit  Domini  arcana  cognoscere,  et 
consequenter  venire  ad  septiiiiam  diem  mcnsis  primi, 
et  consequi  requiem,  ct  Domino  offerre  sacrificium 


olei  ccrta  mensura  est,  de  qua  ante  jam  diximus, 
assumitur  in  sacrificio  vituli et  arietis :  ut  fomentum 
luminis  sempitcrni,  ct  requiera  laboris,  et  lassitu- 
dinis  sanitatem,  postplacationem  peccatorum  acci- 
pere  possimus.  In  septimo  quoque  mense,  quintade- 
cima  mcnsis  die,  hoc  est,  scenopegiarum,  (a)  idem 
oblationiset  sacrificiorum  ordo  servandus  est,  tam 
pro  peccato  quam  pro  holocausto,  et  in  sacrificio,  etin 
oleo  ;  ut  festivitatem  Domini,  fugatistenebrisetorto 
lumine  olei,  conscquamur  :  clarioresque  habeamus 
solemnitates,  in  quibus  omnia  peccata  donantur. 
(Gap.  XLVL  —  Vers.  1  seqq.).  Hcec  dicit  Dominus 
Deus  :  Porta  atrii  interioris  qu^  respicit  ad  OrierUemy 
eril  cldusa  sex   diebusj    in  quihus  opus  fit :    autem 


tam  pro  ignorantia,  de  qua  David  loquitur  :  Delicta  rj  sahbati  aperietur,  sed  et  in  die  kaiendarum  aperietur 


juventutis  meaj,  et  ignorantias  nieas  ne  memineris 
{Ps,  xxiv,  7),  quam  pro  parvulo,  qui  cum  ad  per- 
fecti  viri  mensuram  pervcncrit,  destruet  ea  quaj 
parvuli  sunt,  et  loquetur  confidenter :  Dum  essem 
parvulus,  quasi  parvulus  loquebar,  quasi  parvulus 
sapiebam  (li  Cor,  xui,  11).  Sivc  pro  eo  qui  errore 
deceptus  est,  et  non  tam  voluntate,  quam  boni  opi* 
nione peccavit.  Gompletis  autcln  duabus  solemnita- 
tibus  primi  mensis,  hoc  est,  prima3  diei,  et  septimae 
ejus,  venitad  quartumdecimum  diem  mensis,  in  quo 


Et  intrabit  princeps  per  liam  vestibuli  portse  deforiSf 
et  stabit  in  limin^  portx  :  et  facient  sacerdotes  kolO' 
caustum  ejus,  et  pacifica  cjus,  et  adorabit  super  limen 
portXj  et  egredietur :  porta  autem  non  claudetur  t«- 
gue  ad  vcsperam,  Et  adorabit  populus  terrx  ad  ostium 
portx  illius  in  sahbatis,  et  in  kalendis  eoram  Domi- 
no.  Holocaustum  autem  hoc  offcrct  princeps  Domino 
in  die  sabbati ;  sex  agnos  immaculatoSy  et  arictem 
573  immaculatum,  ci  sacrificium  ephi  per  arietem : 
agiiis  [Vulg.  in  agnis]  autem  sacrificium  quoddederit 


(a)  Sio  post  Victorium  emendamus  :  perperam  cum  Erasmo  Martian.  retiauit  id  est. 


457 


COMMENTARTORUM  IN  EZBCHTELEM  LIB.  XIV.  CAP.  XLVI. 


«S8 


manus  eju$^  et  olei  hin  per  singula  ephi :  In  die  aulem  A 
kalendarum  vUulum  de  armento  imniaculatumf  et  sex 
agni,  et  arietes  immacutati  erunt,  Et  ephi  per  vitulumj 
ephi^quoque  per  arietem  facietsacrificium:  agnis  iVulg. 
de  agnis\  autem  sicut  invenerit  manus  ejus^  et  olei  hin 
per  singula  ephi.  Ubi  nos  interpretati  sumus  ephiy 
qu»  est  deoima  pars  cori,  LXX  transtulerunt  irip.fAa, 
quod  in  nostra  lingua  coctionem  sonat.  Et  ubi  nos 
diximus,  sacri^ium^  illi  ipsum  Hebraicum  posuere 
verbum  manaa  (nn^QJf  quod  Aquilla,  donum,  vel 
sacri/icium,   Tbeodotio,   sacrificium  transtulit.   Et 
interim  priusquam  quid  istasigniGcent,di8seramus, 
ipsa  Scripturae  irQtpaQ^poiaTixcbc  verba  pandenda  eunt. 
Porta,  inquit,  atrii  interioris  sex  diebus,  de  quibus 
scriptum  est :  Sex  diebus  operaberis,  et  facies  om- 
oia  opera  tua  (Exod,  xxiii,  12),  erit  clausa  ;  neo  «^ 
quslibet  porta,  sed  quae  respicit  ad  Orientem,  unde 
oritur  sol  justitiae.  Porro  die  sabbati,  id  estseptimo, 
ia  quo  requies  est,  aperictur  per  singuias  hebdo- 
madas,  et  rursum  completis  diebus  triginta,  quando 
alterius  mensis  flnis,  et  alterius  exordium  est,  id 
est,  neomenia,  die  videlicet  kalendarum,  aperietur, 
ut  quod  privilegium  habet  septimus  dies  in  hebdo- 
mada,  hochabeat  privilegium  mensis  exordium.  Gur 
autem  aperiatur  * die  seplimo,  et  die  kaiendarum 
porta  interioris  atrii  quae  respicit  ad  Orientem, 
sequens  sermo  monstrabit.  £t  intrabit,  inquit,  prin- 
ceps  per  viam   (a)  vestibuli  port»  deibris^  atrii 
videlicet  exterioris  :  et  stabit  in  limine  portae  inte- 
rioris  atrii,  qus  respicit  ad  Orientem  :  nec  ingre- 
distur  atrium  interiuSy  sed  illo  stante,  alii  sacerdo- 
tes  facient  pro  ipso  holocaustum,  quam  oblationem  C 
interpretatus  est  Symmacbus  :  et  paciQca,  sive  qu» 
ad  salutem  pertinent,  ut  postquam  hostia  principis, 
sacro  igne  fuerint  concremata,  et  dux  reconciliatus 
Deo,  tunc  adorare  possit  super  limen  ports  interio- 
risatrii  in  quo  steterit,  el  egrediatur.  Quid  igitur.^ 
Post  egressionem  principisstatim  porta  claudetur? 
Nequaquam)  sed  aperti  erit  usque  ad  vesperam  ;  ut 
post  priucipem,  omnis  populus  terrse  adoret  contra 
ostium  portffi  illius  :  adoret  autem  in  sabbatis,  et  in 
kalendis  574  quando  aperitur  porta*  £t  quia  supra 
dixerat :  Facient  sacerdotes  holocaustum  ejus,  et 
piciGca  ejus,  nec  signiGcavorat  holocaustorum  nu- 
merum  ;  nunc  infert :  Holocaustum  autem  hoc  offeret 
princeps  Domino  in  die  sabbati,  OfTeret  autem  non 
per  se,  sed  per  sacerdotes,  de  quibus  scriptum  est :  q 
Ei  facient  sacerdotes  holocaustum  ejus^  et  pacifica  ejus : 
tex,  inquit,  agnos  immaculatos,  et  arietem  immacu" 
taium :  ita  ut  sacrificium  arietis  mensura  ephi  sit, 
qus*Uebraice  appellatur  epha  (nS^N).   Scx  aulem 
agnis  sit  sacrificium  quod  ofTerre  potuerit  manus 
ejus  qui  ofTert ;  et  per  singula  epbi,  erit  olei  men- 
sura  quffi  appellatur  hin,  Kalendarum  autem,  hoc 
est,  neomeniarum  dies,  hoc  habebit  privilegium 
amplius  a  die  sabbati,  ut  vitulus  immoletur  de  ar- 
mento,  sive  taurus  immaculatus.  Csetera  autem,  hoc 


cst,  sexagni  immaculati,  etariesimmaculatus,  etsa- 
crificia  eorum,ritum  sabbati  possidebunt:  itudunta- 
xat,  ut  siout  in  ariete  ephi  ofPertur  saoriflcii  \FJeg,  sa- 
criGciuml,  id  est,  simils  et  hin  olei ,  ita  offeratur,  et  in 
vitulo.Hfficperspicuitatiscausasintposita:nun68piri 
tualem  sensum,Domino  donante,reseremus.86x  die- 
bus  quibus  operamur  in  mundo,  portn  Orientalis  atrii 
interioris  clau^a  nobis  est.  Postquam  autem  veneri- 
mus  ad  diem  septimum,  id  est,  ad  diem  sabbati,  in 
quo  sterna  requies  est,  sive  ad  diem  kalendarum, 
quando  post  caeoam  noctem  et  horribiles  tenebrasy 
lucis  exordium  est,  aperitur  nobis  porta  Orientalis : 
et  si  quis  nostrum  per  merita  virtutum,  duois  nomen 
et  dignitatem  fuerit  consecutus  per  viam  vesti- 
buli  port®  deforis,  hoc  est,  per  mundi  hujus  laborea : 
et  portam  £cclesiffi,  quse  adhuc  in  terrenis  finibus 
posita  est,  ingredietur :   non  interius  atrium,  hoc 
enim  in  prsesenti  loco  scribitur;  sed  ad  limen  porta 
interioris,   et  stabit  in  ea.  Sin  autem  prinoeps  in 
praesenti  Scriptura  non  ingreditur  atrium  interius, 
sed  stat  in  limine  ejus,  nulli  dubium  est,  nunc  ex 
parte  nos  videre,  et  ex  parte  cognoscere ;  et  necdum 
revelata  fticie  gloriam  Domini  contemplari  (I  Cor. 
xui).  Denique  stante  principe  in  limine  port»  atrii 
interioris,  coiteri  sacerdotes,  quibus  hoc  ofGcium 
delegatum  est(quos  possumus575  intelligere  vir- 
tutesangeIicas),facientproipso  holocaustum  etpaoi- 
Gca.  Indigemus  enim  misericordia  Dei,  et  omnis 
oreatura  ad  comparationem  Creatoris  immunda  est, 
et  divino  igne  purganda,  quo  et  Isais  prophetn  pur- 
gata  sunt  labia':  ut  postquam  per  sacriGoium  pacem 
receperit,  tunc  in  limine  constitutus,  adoret  omni- 
potentiam  Dei,  et  se  atrii  interioris  ingressu  fateatur 
indignum,  et  statim  ingrediatur  (Isai,  vi).  Postquam 
autem  qui  primus  est,  fuerit  egressus,  non  claude- 
tur  usque  ad  vesperam  hujus  saeculi  ipsa  porta  inte- 
rioris  atrii,  sed  aperta  erit :  ut  populus  quoque  terra 
sit  ad  ostium,  et  adoret  ad  eum  :  neqaaquam  omni 
tempore,  sed  quando  requieverit  a  pecoatis,  et  fuga- 
tis  tenebris  Gdel,  scientiae  lumen  acoeperit.  Hoo  au- 
tem  ipsum  holocaustum  quod  ofTert princeps per  sa- 
cerdotes  in  die  sabbati,  sex  agnorum  immaculato- 
rum  numero  terminatur;  pro  sex  videlioet  diebus  in 
quibus  operamur  in  mundo,  et  arietem  immaoula- 
tum,  qui  princeps  gregis  est  ;  ita  ut  per  singulos 
arietes  offeratur  in  sacriGcio  ephi,   id  est,   deoima 
pars  cori.  In  agnorum  autem  sex  sacriGcio,  certa 
mensura  non  ponitur :  sed  quantumcumque  dederit 
manus  ejus  qui  offert,  hoc  est,  pro  operum  quali- 
tate  atque  mensura  (Matth»  xxv).  Olei  autem  hin 
offeret  per  singula  ephi,hoc  est,oIeum  quod  sibi  quin- 
que  virgines  praeparaverunt ;  ut  ungat  similam,  sive 
commisceat,  et  omnis  oblatio  Dei  plena  sit  lumine 
veritatis,  et  exhilaretur  facies  offerentis  oleum.  Die 
autem  kalendarum,  hoc  est,  die  tricesimo,  quando 
primogenita  et  LevitsB  numerantur  in  Lege,  prsBter 
omnem  Israel,  de  quibus  supra  diximus,  o£fertur  vl* 


(a)  Iterum  oum Viotorio  vocem  vestibuli  supplemus  ex  mss* 

Patrol.  XXV. 


IS 


459 


S.  EUSEBII  HIERONYM 


460 


tulus  immaculatus  de  armento,  super  quo  plenius  in  A 
priori  oapituio  disseruimus^  et  agni  sex,  et  arietes 
immaculati,  et  csteraqus  offeruntur  in  sabbatis,ut 
ffiternam  requiem  consequamur,  et  merieamur  au- 
dire ;  Euge,  serve  bone,  quia  in  paucis  fldelis  fuisti, 
super  multa  te  constituam,  intra  in  requiem  Domini 
tui  [Matth.  XXV,  21 ;  Luc,  xix,  17) ;  et  non  solum 
ad  portam  interioris  atrii  pervenire,  sed  etiam  pene- 
traUa  ejus  intrare  possimus,  et  illud  opere  posside- 
re ;  Plantati  in  domo  Domini :  in  atriis  Dei  nostri 
florebunt  (Ps.  xci,  14). 

567  (Vers.  8  seqq.)  Cumque  ingrediiur  [Vulg. 
ingressus  est]  princeps,  per  viam  vestibuli  porlx  ingre- 
diatury  et  per  eamdem  viam  exeat,  Et  cum  intrabit 
populus  terrss  in  conspectu  Domini  in  solemnitalibus, 
qui  ingreditur  per  portam  Aquitonis  ut  aioret,  egredia-  j. 
iur  per  viam  portas  meridianXy  et  qni  ingreditur  per 
viam  portx  meridianXy  egrediatu  r  per  viam  portse  A  qui- 
Umis.  JSon  revertetur  per  viam  portae,  per  quam  in* 
gressus  est^  sed  e  regione  ittius  egredietur,  Princeps 
autem  in  medio  eorum,  cum  ingredientibus  ingredietur, 
et  cum  egredientibus  egredietur,  Et  in  nundinis^  et  in 
sotemnitatibus  erit  sacrificium  ephiper  vitutum,  et  ephi 
per  arietem,  (a)  Agnis  autem  erit  sacrificium  sicut  invc" 
nerit  manus  ejus:  et  olei  hin  per  singulaephi.  Princeps 
ille,  de  quo  supra  dictum  est :  Et  intrabit  princeps 
per  viam  vestibuli  port®  deforis,  et  per  eamdem 
portam  ingrediatur,  et  per  eamdem  egrediatur  {Joan. 
x),  liberi  enim  arbitrii  est,  et  potestatem  habet  po- 
nendi  animam  suam,  et  rureum  resumendi  eam  : 
tamque  ad  nos  veniens,  quam  ad  ccelestia  conscen- 
dens,  eadem  majestatis  susb  utitur  libertate.  Denique  C 
non  quaerit  nundinas,  nec  solemnitates,  nec  difTeren- 
tiam  ullam  observat  dierum  :  quia  omne  tempus  ei 
festivitas  est.  Populus  autem  in  nundinis  tantum,  et 
in  solemnitatibus  ingreditur  et  6greditur  :  et  non 
per  eamdem  viam,  sed  per  alteram  atque  alteram. 
Scriptum  est  enim  :  Et  cuf^  intrabit  populus  terrae  in 
canspectu  Domini  in  solemnitatibus :  qui  ingreditur  per 
portam  Aquilonis  ut  adoret,  egrediatur  per  viam  portx 
meridianas,  et  qui  ingreditur  per  viam  portae  meridia- 
nXt  egrediatur  per  viam  portae  Aquilonis :  non  rever- 
tetur  per  viam  portae  per  quam  ingressus  est,  sed  e  re- 
Qione  itlius  egredietur,  Quod  non  solum  his  prsecipi- 
tur  qui  egredientur  de  Sodomis,  et  dicitur  eis :  Ne 
respicias  retrorsum  (Gen.  xix,  17) ;  neque  illis  qui 
manum  mittunt  ad  aratrum,  ut  non  respiciant  ea  n 
qu6B  posttergum  sunt :  sed  in  domo  quoque  Domini 
constitutis,  jubetur  ne  post  terga  respiciant,  et  re- 
vertantur  ad  egena  et  infirma  elementa,  et  incipien- 
tes  spiritu,  carne  consumantur  [At.  consumentur] : 
sed  ut  despiritualibus  quoque  ad  majora  procedant, 
et  dicant  cum  Apostolo  :  Prsteritorum  obliviscens, 
et  in  priora  me  extendens  (Phit.  iii,  13) :  ut  nc- 
quaquam  ex  parte  cognoscant,  ct  ex  parte  pro- 
phetent,  577  sed  veniant  ad  perrcctum  juxtaeam 
tamen  perfectionem  quam  potest  capere  humana  na- 


fa|  Vulgata,  Victorius,  atque  alii  libri  In 
(6)  Antea  erat  quo  pro  quomodo. 


agnis. 


tura,  utintelligamus  illud  Evangelicum :  Et  vos  cum 
omnia  feceritis,  dicite,  Servi  inutiles  sumus  :  quod 
debuimus  facere,  fecimus  (Luc,  xvii,  18).  Unde  ek 
Apostol us  in  eadem  Epistola  de  duabus  loquitur  par- 
fectionibus  :  quasi  imperfectus  enim  scribit  :  Non 
quiajam  acccpi,  aut  quasi  jam  perfectus  sim:  per- 
soquor  autem  si  apprehendam,  in  quo  et  compre- 
hensus  sum  a  Christo  (Phitipp,  iii,  13).  Statimque 
quasi  perfectus  loquitur :  Unum  autem  posteriorum 
obliviscens,  ad  ea  qum  in  priora  sunt  me  extendens : 
juxta  propositum  persequor  ad  bravium  supeme 
vocationis.  Quotquot  ergo  perfecti  sumus,  hocsapia- 
mus  [i4^.sapimus]  (Ibid,  x\y),(b)  Quomodo  enim  potest 
stare  sententia,  ut  qui  dixerat,  Non  quia  jam  accepi 
aut  quia  jam  perfectus  sunt,  audeat  dicere :  Quotquot 
ergo  perfecti  sumus,  hoc  sapiamus?  Ex  quo  perspi- 
cuumestomnemhominem,etuniversamcreaturam, 
quamvis  ad  perfectionem  venerit,  (c)tamen  indigere 
misericordia  Dei,  et  plenam  perfectionem  ex  gratia, 
non  ex  merito  possidcre.  Prascipitur  itaque  populo 
terras,  ut  si  ingreditur  per  portam  Aquilonis  ut  ado- 
rct,  egrediatur  perviam  porta3  meridianse.  Quis  est 
iste  populus  cui  hoc  prsecipitur?  Nempe  gentilium  ; 
ut  qui  derelinquens  portam  Aquilonis,  a  quo  exar- 
descunt  mala  super  terram,  ingressus  fuerit  tem- 
pium,  non  egrediatur  nisi  perviam  porUe  meridia* 
nae,  ad  portam  luminis,  ad  portam  caloris,  ad  portam 
in  qua  sponsus  cubatin  meridie  (Jer.  i)  Deniquedici- 
tur  in  eodera  Cantico  canticorum :  Surge,  Aquilo,  et 
veni,  Auster  (Cant.  iv,  16).  Qui  vero  ingreditur  per 
viam  portae  meridianaB,  egrediatur  per  viam  port» 
Aquilonis.  Quisnam  ille  est  populus?  scilicet  Judso- 
rum,  qui  derelinquens  portum  vis  luminis,  vadit  ad 
portam  Aquilonis,  de  quo  dicitur  :  Aquilo  ventua 
durissimus  (Jer.  i).  Nam  et  olla  Jeremi»  a  facie 
Aquilonis  accenditur.  Dicamus  et  aliter :  Per  por- 
tam  Aquilonis  ingreditur,  qui  peccata  dimittit,  et 
egreditur  per  portam  meridianam,  qui  virtutes  se- 
quitar.  Et  contrario,  si  justus  lapsus  fuerit  in  peo- 
catis,ingreditur  quidem  per  portam  meridianam^sed 
egreditur  pcr  viam  portse  Aquilonis.  57§  Prinoepa 
autem,  inquit,  in  medio  eorum  erit,  ingredientum, 
scilicet,  ct  egredientium,  juxta  illud  quod  scriptum 
est :  Medius  intervos  stat,  quem  vos  ignoratis  (Joan.  i, 
26).  Et  Apostolus :  An  ignoratis,quiaChristusin  vobis 
est  (II  Cor.  XIII,  5)  ?  Sin  autem  ignorantibus  dieitor, 
quod  medius  inter  eos  stet  Christus :  quanto  magia 
scientibus!  Sed  cum  intcr  scientes  Christus  steteiit: 
tunccorpus  mortuum  fietpropter  peccatum^etspiri- 
tusvivens  propterjustitiam.  Ingrediturautemprin- 
cepscumingredientibus,otegrcditurcumegredienti- 
bus,  utrorumque  virtutis  aique  peccati  testis  assia- 
tens.In  nundinisergo,et  in  solemnitatibus,8abbato- 
rum  vidclicet,ct  kalendarum.et  universffi  festivitatis, 
do  qua  in  anterioribus  locuti  sumus,  tam  in  vitulo, 
quam  in  ariete  per  singulaephi  offerentur  in  sacrificio. 
In  agnis  vero  non  erit  certus  numerus,  nec  voluntati 

(c)  Hic  quoque  vitiose  erat  tunc  pro  tamen.  Utrum* 
que  looum  ms.  Vatio.  castigat. 


461 


COMMENTARIORDM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XIV.  CAP.  XLYI. 


4Qt 


dimissum  arbitrinm  ^sedviribusquisutetur^etbono  X 
conscientia; :  ut  quantum  potest^  non  quantum  vult 
ofTerat,  et  super  omnia  olei  hin  per  ephi  singula,  ut 
usgatur  simila,  et  lucerna  accendatur  in  conspectu 
Domini;  et  qui  eo  utitur,  possit  dicere :  Ego 
autem  sicut  oliva  fructifera  in  domo  Domini  {Ps. 
u,  10). 

(Vers  12  seqq.)  Cum  autem  fecerit  princeps  spon- 

taneum  holocaustum,  aut  pacifica  voluntaria  Domino^ 

aperietur  ei  porta  quos  respicit  ad  Orientein^  et  laciet 

holofaustum  suum,  et  pacifica  sua,  sicuti  /ierisolct  in 

die  sabbati ;  et  efjredietur   claudeturque  porta  post- 

quam  exierit,  Et  agnumanniculumimmacxdatum  fa- 

cietholocaustnmquotidieDomino  [Vulg.  addit5m/?er] : 

mane  et  mane  facietitiud.  Et  sacrificium  (sivemawaa) 

faciet  super  eo  (a)  manCf  mane  sexiam   partem  eplii  p 

(sive  mensurae) ;  et  de  oieo   tertiam  partcm  hin,  et 

[Vulg.  ut]  mwcc'a/Mr(sive  juxta  Symmachum,a5;)(?r- 

gaiur)  simitx  sacrificium  {siye  manaa),Dominotegiti' 

mumJugeatqueperpetuum{b)Facietis  agnum  etsacrifi,' 

cium,et  oleummane,maney  hotocaustum  sempiternum. 

Ubi  nos  legimns,tmmaru/a<Mm,et  in  U«ibraico  scrip- 

tum  estTHAMiM(D^an)  ^Aquilaper/^-pduminterpreta- 

lur,Etubi  LXKMAjtAk{rmi2):Theodoiio,sacrilicium; 

Aquila  et   Symmachus,   donum   transferunt.  Pro 

eo    aatem  quod    nos  diximus,   spontaneum,  LXX 

ojroXov^av,    in   est,     conlessionem,     verterunt:    et 

S79  pro principe,  duceniyhoc  enini  nasi  (^^v^r*;])  si- 

gni(icat>Adhuc  autcm  sermo  de  principc  est,  de  quo 

Isaias  loquitur  :  Eccetestimonium  in  gcntibus,  dedi 

eum  principem  et  praeceptorcm   in   gentibus  {Isa, 

L.V,  4).    Et  Ezechiel :  Et   ego   Dominus   ero  cis  in  C 

Deum  :  et  David  princeps  in   medio   eorutn  {Ex>ec, 

XXXIV,  24).  Cum  igitur  iste  princeps  fecerit  sponta- 

neum,  et  dixerit:  Voluntaria,  sive  sponLanea  oris 

mei  beneplacita  fac,Domine  {Ps.  axviii,  ^08),spon- 

ianeamautem  hoiocaustum,uttotumse  offerat  Deo, 

et  pacifica  voluntaria,quod  in  prioribus  noninveni- 

tor ;  scriptum  est  enim  :  Et  facient  sacerdotes  holo- 

caustum  ejus,  et  pacificaejus :  et  de  sponlaneis  ac 

voluntariis,  quibus  nuncdicitur,  omninoreticetur, 

ut  non  necessitate  faciant,  sed  voluntate  :  post  holo- 

caustum  offerat  pacifica,  et  reconcilietur  Deo.  Unde 

et  vii^initas  major  est  nuptiis  (/  Cor.  vii),  quia  [At, 

qua]  non  exigitur,  nec  redditur,  sed    ofCertur.  Pro 

pacificis,  qu®  Hebraice  dicuntur  selamin  (d^dS;27), 

LXX  salutari2  interpretantur  :  ut  ipsa  reconciliatio  jj 

pacificorum,salus  sit  offerentis.  Cum  ergo  hoc  fece- 

rit  princeps,  aperietur  ei  porta :  vel  juxta  Septua- 

ginta,aperietsibi  portam  quae  respicit  adOrientem  ; 

illam  videlicet  portam  de  qua  scriptum   eat :  Haec 

porta  Domini  justi  intrabunt  pcr  eam  {Ps,  cxvii,  20), 

et  unde  oritur  sol  justitiaB.  Et  faciet,  inquit,  holo- 

canstum  suum,et  pacifica  sua  :  de  quibus  nunc  dixi- 

mus.Faciet  autem,quia  spontaneum  sacrificium  est, 

etnon  alii  pro  eo  facienl  sacerdotes,  videlicet  sicut 


fieri  solet  in  die  sabbati.  Ergo  omni  temporeholo- 
caiistum,etpacificum,  quod  offertur  voluntarie,  re- 
soratam  habet  portam  Domini :  nec  observat  sabba- 
tum,sed  omnes  diesei  reputantur  in  requiem.  Deni* 
que  postquan  obtulerit  holocaustum  et  pacifica, 
statim  egreditur,  et  clauditur  post  eum  janua,sive 
claudit  januam  :  ut  servetur  principi  privilegium 
suura,necsacrificia  ejus  populo  misceantur.  Et  quia 
generaliter  dixerat,spontancum  holocaustum,  aut 
pacificavoluntaria  Domino,  nec  apporuerat  taurum 
sive  vitulum,  et  arietem  vel  ovem,  hircumque  pro 
peccato,docet  quodsitipsumholocaustum :  Agnum, 
inquiens,  anniculumimmaculatumfaciet  holocaus- 
tum  :  et  non  certis  diebus,  sed  quotidie,nec  quali- 
bet  hora,  sed  mane,  580  mane  faciet  illum  :  per 
singula  videlicet  mane,  quando,  orto  sole,  luois 
exordium  est.  De  quo  maneDavid  loquitur  in  psaJmo : 
Mane  exaudies  vocem  meam :  mane  astabo  tibi  et  vi- 
debo  {Ps.  V,  4).  Et  alio  loco  :  Ad  vesperum  demo- 
rabitur  fletus,  et  in  matutino  [Al.  ad  matutinum] 
laetitia  {Ps.  xxix,  6).  Et  iterum  :  Deus,  Deus  meus, 
ad  te  de  lucc  vigilo  {Ps,  lxu,  <).  Qui  sit  autem  iste 
agnus  immaculatus,  sive  perfectus  et  anniculus, 
Isaias  plenius  docet,dicens  :  Sicut  ovis  ad  victimam 
ductus  est,  et  sicut  agnus  in  conspectu  tondentis  se 
sino  voce  et  non  aperuit  os  sum  {Isa,  lui,  7).  Et 
Jeremias  :  Ego  autem  sicut  agnus  innocensductus 
ad  victimam,  non  cognovi  {Jer,  xi,  10).  Et  Joannes 
Baptista  :  Ecce  agnus  Dei,  qui  toUit  peccata  mundi 
{Joan.  I,  29).  Iste  est  agnus  qui  immoiatur  in 
/Egyplo,decujussanguine  armantur  postes  {c)  fidei, 
et  exterminator  excluditur  {Exod.  xii).  Anniculus 
autem,quiapraBdicavitannumDomini  acceptabilem, 
et  diem  retributionis.  Nec  miretur  lector,si  idem  et 
princeps  est,  et  sacerdos,  et  vitulus,  et  aries,  et 
agnus,cuminScripturi3  sanctis  pro  varietate  causa- 
rum  legamus  eum  Dominum  et  Deum  et  hominem 
et  prophetam,  et  virgam,  et  radicem,  et  florem,  et 
principem,  ct  judiccm,  el  regem,  justum,  etjusti- 
tiam,  apostolum,  et  episcopum,  brachium,'servum, 
ungucntum,  pastorem,  filium,  etpuerum,  unigeni- 
tum,  et  primogcnitum,  ostium,viam,  angelum,sa- 
gittametsapientiam,etmultaalia,quorumomnium, 
si  voluerotestimoniadicere,  proprio  libro  indigent. 
Inholocausto  itaqueistiusagni  immaculati  et  anni- 
culi.qui  raane  seraper  offertur,faciet  ipse  princeps 
sacrificiura,  sive  manaa:  ct  sirailara,  sive  donum 
mano,raane  sextam  partem  ephi,subauditursimiIsQ. 
Sexta  autem  parsephi.dimidius  modius  est.Si  enim 
eplii,  deciraa  pars  cori  est,  id  est,  tres  modii  :nulli 
dubiura,  quin  sexta  pars  ephi,dimidium  faciat  mo- 
dium.De  oleo  quoque  raensurae  hin,tertia  pars  offer- 
tur  :utraisccatur,sive  aspergatur  similaQsacrificium 
Deo,  legitiraum,  juge  atqueperpetuum,  quod  nuUa 
interraittitur  die  :  sed  orani  terapore,  orto  sole, 
seraper  offertur,  ut  impleatur  quod   in   fine  capi- 


(a)  Vulg.  et  Rabanus  cum  hic,  tum  sequenti  ver- 
8iculo,ubifna7?ebisrecurrit,  prius  efferuntcatoman^. 


b)  \demfaciet,(\\xo6.  et  Victor.praetulitex  Vulgata. 
\c)  Ex  aliquot  mss.  Vioior,  fidelium  prafert, 


163 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


m 


tuH  hujus  ponitur :   Faciet  agnum   in  sacriflcium  :  A  gregalus,  dispergetur  in   parte  atque  lacerabitur. 


et  oleummane,  mane  holocaustum  sempiternum, 

5S1  (Vers.  16,  17,  et  seqqj  Hspc  dicit  Dominus 
Deus :  Si  dederit  princeps  (sive  dux)  donum  alicui  de 
filiis  suis,  hasreditas  ejus  filiorum  suomm  erit :  pos- 
sidebunt  eam  hssreditarie,  Sin  autemdederit  legatum 
de  hxreditate  sua  uni  servorum  suorum^  erit  illius  us- 
que  ad  annum  remmton»  (pro  quo  Theodotio  ipsum 
verbum  Hebraicum  posuit,  deror)  sed  revertetur  ad 
principem :  hsereditas  auiem  ejus  filii  ejus  erit.  El  non 
accipiet  princeps  de  hxrediiate  populi  per  violentiam^ 
et  de  possessione  eorum :  sed  de  possessione  sua  hcere- 
ditatem  dabit  filiis  suis  :  ut  non  dispergatur  populus 
meus  unnsquisque  a  possessione sua.Uuc  usque  scrroo 
de  principe,  nunc  de  hseredibus  ejus  prsecepta  tri- 


sive  jiixla  Legem,  ne  paulatim  alterius  haBreditaa 
transeat  ad  alium,  et  pereat  funiculus  divisionis, 
per  quem  forte  ad  unumquemque  venit  haereditas. 
Dispergit  ergopopulum  Dei,et  aufert  ab  eo  posses- 
sionem  fidei  sempitornam,quialiena  dona  vel  bona, 
vel  rapina,  vel  adulatione,  vel  blanditiis,  vel  pr«- 
textu  religiohis,  filiisfratribusque^etconsanguineis 
derelinquit. 

(Vers.  19  seqq.)  Et  inlrodu-xit  me  per  ingressum 
qui  erat  in  latere  (vel  posttergum)  portse  in  gawphy^ 
lacia  sanctuarii  ad  sacerdotes  (sive  in  exedras  et  tha- 
lamos)  qui  respiciebant  ad  aquilonem  :  etecce  ibi  erat 
locus  vergens  ad  occidentem  (sivc  ad  mare :  ei  ut  LXX 
transtulerunt,   separatus).  Et  dixii  ad  tne :  lsi4i  esi 


buuntur  :  immo  de  donis,haBreditate  atque  legatis,  ^  locus  ubi  coquent  sacerdotes,  pro  delicto,  et  pro  pec^ 


quibus  dare  debeat,  et  quorum  sit  vel  ad  tempus, 
vel  sterna  possessio.  Si,  inquit,  filiis  suis  dederit 
vel  donum,  vel  hffireditatem,ipsi  possidebunt  eam: 
quia  eis  successionis  jure  debetur,  et  de  alio  ad 
alium  non  potest  transire  possessio.  Sin  autem  de- 
derit  uni  servorum  suorum  legati  nomine,  tam  diu 
habebit  possessionem,quamdiu  vel  septimus  annus 
remissionisy  qui  dicilur  deror  CI^IIT),  vel  jubilaeus, 
hoc  est  quinquagesimus,  adveniat :  quando  omnis 
emptio  atque  donatio  revertitur  ad  priores  domi- 
nos  :  ita  ut  servus  usum  habeat  pro  tempore,  et 
proprietatem  possessionis  fllii  principis.  Quod  au- 
tem  sequitur :  Et  non  accipiet  princeps  de  hasredi- 
tate  populi  per  violentiam  (Lev.  xxiii),sive  ut  Septua- 
ginta  transtulerunt,  ut  opprimat  eos,  vel  ut  Aquila 


cato  (sive  pro  ignorantia  et  propterea)  ubi  coquent  sa- 
crificium  (sive  manaa  et  donum)  ut  non  efferant  in 
airium  exlerius,  et  sanctificetur  populus.  Et  eduxit 
me  in  atrium  exterius,  et  circunvluxit  me  per  qiuUuor 
angulos  atrii :  ct  ecce  atriolum  erat  in  angulo  atrii^ 
atriola  singuia  per  angulos  atrii.  In  quatuor  angulis 
alrii  atriola  dispo^ita,  quadraginta  cubitorumper 
longum^  et  triginta  per  latum.Mensurse  unius  quatuor 
erant :  et  partes  per  circuitum  ambiensquatuoratriola: 
et  culinx  fabricatx  erant  subier  porticus  per  gyrum 
(sive  propter  accubita  quee  Aquila,  oTiSaSac  inter* 
pretalus  est :  Symmachus  TrspicppaYfxaxa,  Theodotio 
ipsnm  verbumHebraicum  posuit  (o)  turoth).  Et  dt.rtt, 
inquit,  ad  me :  Hxc  est  domus  culinarum,  in  qua  CO" 
quent  minislri  domus  victimas  populi[Vu]g,SLddit  Do- 


etSymmachus,  ut  affTigat  eos  atque  contristet:  sed  C  mino  (sive  viciimam) :  Hocenim  Hebraeice  signiQcat 


de  possessione  sua  haereditatem  dabit  flliis  suis: 
suggillat  non  solum  illius  temporis  sacerdotes,  et 
principes,  scd  nostri  quoque,  qui  ditiores  fiuntsa- 
oerdotii  dignitate,  et  praeter  ea  quae  sibi  Domini 
dispositione  debentur,  tollunt  a  pauperibus  per  vio- 
lentiam  :  vel  sub  honoris  nomine  divites  spoliant, 
Qt  ipsis  quoquefiliissuis,  quibus  paterna  debetur 
hesreditas,  nil  debeant  derelinquere,  nisi  quod  sibi 
a  parentibus  derelictum  est.Ergo  qui  ditior  est  sa- 
cerdos,  quam  venit  ad  sacerdotium,  quidquid  plus 
habuerit,  non  filiis  debet  dare,  sed  pauperibuSy  et 
sanctis  fratribus,  et  domesticis  fidei,  qui  vincunt 
merita  liberorum  ut  reddat  ea  quae  Domini  sunt 
5S9  Domino  suo,  qui  loquitur  in  Evangelio  :  Quid- 


ZEBA  (nST) :  Vir  qui  calamum  tenebat  manu  et  funi- 
culumcaementarii,  quo  aedificium  583  metiretur, 
introduxit,  inquit,  me  pcr  ingressum,  qui  erat  ex 
latere  portae,  vei  post  lergum  portae.  Necposuit  co- 
jus  portae,  Orientalis,  Australis,  aut  alterius  plagas: 
sed  reliquit  incertum,  ut  irem  ad  locum  sanctuarii, 
et  in  gazophylacia,  sive  in  cubicula  sacerdotum« 
quae  respiciebant  ad  aquilonem  et  ad  mare :  ad  sep- 
tentrionem  videlicet  et  ad  occidentem  :  hanc  ha* 
bente  Scriptura  sacra  consuetudinem,  ut  pro  sita 
terrae  Judaeae,  semper  mare  Occidentem  vocet.  Et 
considerandum  quod  locus  sacerdotum,ubi  prode- 
licto,  sive  ignorantia,  et  pro  peccato  coquuntursa- 
criflcia,  ne  crnda  offcrantur,  in  atrium  exteriusad 


quid  uni  istorum  fecistis,  mihl  fecistis  {Matth.  xxv,  n  Aquilonem  et  Occidentem  positus  sit :  unde  ventus 


40).  Ipse  enim  in  pauperibus  suscipitur  hospitio  ; 
visitatur  in  carcere  :  nudus  tegitur  :  sitiens  bibit : 
saturatur  esuriens.  Ut  non  dispergatur,  inquit,  po- 
pulus  meus  a  possessione  sua.Si  enim  licentiam  ha- 
buerit  princeps,  vel  accipere,  vel  rapere,  vel  sub 
figura  honoris  tenere  quae  non  suntsua,et  liberisde- 
relinquere,  populus  qui  in  nomine  Dei  fuerat  con- 


frigidissimus  oritur,  et  ubi  solis  lumen  occumbit. 
Ex  quo  ostenditur,  quidquid  ad  edulium  pertinet, 
vel  pro  errore  esse,  vel  pro  pcccato.  Sin  autem  et 
pro  ignorantia  offertur  sacrificium,  quanto  magis 
pro  delicti  conscientia  I  Unde  et  Job  ofTerebat  mane 
quotidie  hostiam  pro  filiis  suis  (Job.  i),  timens  ne 
per  ignorantiamdeliquissent.Quod  autem  sequitar: 


(a)  Non  Tiroth  cum  Massorethis  lcgebat  Hierony- 
mus  in  suo  exemplari  Hebraico,  sed  nil*in,7/iurom 
cum  schourec,  id  est,  cum  *i  vav,  vocali.  Mart.  — 
Martianaeus  aspirat  THUEOTH,  sicque  retinendum 
oontendit ;  sed  praoterquamquod  seous  babent  msSf 


et  praecipueantiquiss.Sangcrm.apudMontfauc,  ia 
Hebraco  non  per  n  scribitur,  sed  D :  tametsi  allera 
jod  sit,  non  vau  littera  :  n*)TDn,  et  Theodotionia 
Graoc.  prseferat  xetpcjO, 


168 


COMMENTARIORUM  IN  EZBGHIELEM  LIB,  XIV.  CAP.  XLVI]. 


166 


Utnon  offerant  in  atriumexterius  etysanciificeturpo'  A  num,8ed  post  tricftsimam  accedunt.Quamobrem  et 


falus,  qui  sanctificationi  non  fuerat  praeparatus,  il- 

lud  8igQificat,ne  facile  non  sanctificatis  sancla  tri- 

buamus  :  nec  mittamus,  juxta  Evangcliura,marga- 

ritas  ante  porcos,nec  demus  sanctum  canibus  (Mat. 

vii).  Deniqne  Mojses  tribus  diebus  abomni  immun- 

ditia,et  ab  uxorum  complexu  vult  populum  sancti- 

ficari,  ut  acccdat  ad  montem  Sina,  et  sanctificatus 

sancta  suscipiat  (Exod,  xix).  Si  autem  accessuri  ad 

audienda  et  suscipienda  verba  Dei,  sanctificari  ju- 

bentur  ab  uxoribus,  manifestum  est  in  Lege  illud 

Aposlolicum  contineri :   Nolite   fraudale  invicem, 

nisi  fortH  ex  consensu   ad  tempus,  ut  vacetis  ora- 

tiom(l  Cor.  VII,  5):  et  ex  consensu   abstinendum 

ab  uioribus,  ut  vacemus  orationi,  Post  haec  scrip- 


Dominus  trigenta  annorum  erat,  cum  venit  ad  ba« 
ptismum  :  et  in  hoc  eodem  Propheta  tricesimus  an- 
nus  ponitur  in  exordio.  Ubi  igitur  cibi,  ibi  et  an- 
gustia  atque  tentatio,  per  qu8B  parantur  cibi.Etubi 
in  perfecti  viri  venerimus  setatem,  ibi  calcanda 
sunt  omnia,et  dicendum  :  Habentes  victum  et  ves- 
titum,hi8  contenti  simus  (I  Tim.  vi,  8).  Et :  Si  de- 
derit  mihiDomicus  cibum  ad  vescendum,  etvestem 
ad  operiendum  (Gen.  xxviii,  20).  Vel  certe  illud : 
Esca  ventri,  et  venter  escis  :  Deus  autem  et  huno 
et  illas  destruet  (I  Cor,  vi,  13).  Neque  enim  in  fu- 
turo  inanducabimus  et  bibemus,  sed  illo  vescemus 
pane  qui  de  coelo  descendit,  de  quo  in  Psalterio 
canitur :  Panem  angelorum  585  manducavit  homo 


tumest:  Et  eduxit  me  in  atrium  exterius^ei  circum-  «  (Ps.  lxxvi,  25).  Et:  Meus  cibus  est,  ut  faciam  vo- 


duxUme  per  quatuor  angulos  atrii :  et  ecce  atriolum 
erat  in  angulo  atrii  atrioia  singula  per  angulos  atrii, 
in  <fuatw)r  angulis  atriiatriola  disposita,  Ille  vir  quem 
sape  commemorat,eduxit  eum  de  loco  sacerdotum 
qui  vergebat  ad  Aquilonem,  (a)  sive  584  qui  erat 
separatus,  ubi  coquunt  sacerdotes  pro  delicto,  et 
pro  peccatOjVel  ignorantia  :  eduxit  autem  in  atrium 
exterins.Ex  quo  intelligimus  iiiud  atrium  de  quo 
^ressus  est,  fuisse  interius,  et  muitaesseatria  in 
Scripturissanctis  de  quibus  legimus  :  Qui  statis  in 
domo  Domini,  in  atriis  domus  Dei  nostri  (Ps.  cxxxiv, 
2).Et  io  Joanne  :  Et  alias  oves  habeo  qu(B  non  sunt 
ex  hoc  atrio,  et  illas  oporte  me  adducere  ;  et  vocem 
meam  audient,  et  fiet  unum  atrium  et  unus  pastor 
(Joan.  x,  15) :  hoc  enim  GraBce  oidlr^  significat,  quod 


luntatem  ejus  qui  misit  me  (Joan,  iv,  34).  Quod  au- 
tem  mensura  una  atriolorum  erat  quatuor,  quae  atrii 
majoris  angulos  possidebant,  quatuor  mundi  signi- 
ficat  plagas  (Genes,  iii) :  quod  in  sudore  vultus  nos- 
tri  comedamus  panem,  et  omnis  labor  ventri  ster- 
corique  proficiat :  quse  quatuor  atriola,  vel  unus 
paries  ambiebat,  et  culinsB  fabricatse  erant  subter 
porticus  per  gyrum,vel  propinqua  habebant  accu- 
bita :  ut  ubi  cibi,ibi  et  mensurarum  prsparatio.  Et 
ne  forsitan  ignoraret  propheta  quid  essent  qu®  cer- 
neret,  dixit  ud  eum  :  HcBC  est  domus  culinarum,  in 
qua  coquent  ministri  Domini  victimas  pojnUi.  Populi 
quidem  victimffi,qus  offerentur  pro  delicto,  (d)  sive 
peccato,  et  ignorantia,  sunt  alimenta,  et  refrigeria 
sacerdotum  :  ut  mominerint  nihil  se  aliud  debere 


(^jLatioa  simplicitas  in  oviletranstulit.Quandoau-  C  appetere,  cum  etiam  in   templo  carnes  ad  eorum 
temdicit,  ex  hoc  atrio,  ostendit  esse  et  aliud  :quod      refrigeria  praeparatae  sint. 


^elingentium  turba  ad  distinctionem  Israel,  vel 
in  cflBJis  ad  separationem  terreni  atrii  deraonstra- 
tnr:etpro  qualitate  meritorum  unicuique  officio 
ttriomdelegatum,super  quoin  anterioribus  plenius 
disputatum  est.Hocautem  atriumdequonuncsermo 
^t,  per  singulos  angulos  quatuor  habebat  atriola, 
^jaae  IXX  minora  vocant,  et  nos  pro  facilitale  sen- 
8ua  lntoxop'.r:'.T^io(;^atriola  diximus.  Quadraginta  cu- 
bitorum  erant  per  longum,  et  triginta  per  latum, 
I^quibu8  numeris  in  hoc  eodem  Propheta  dispu- 
^me  meroini,  quod  aliud  ad  tribulalionesetan- 
ptttiaa,  aliud  ad  perfectam  referatur  aetatem.Unde 
Mraginta  duebus  Moyses,  et   Elias,  et  Dominus 


Cap.  xLvii.  —  Vers.  1  seqq.)  Et  converti  [Vulg. 
converiit]  me  ad  portam  domus^  et  ecce  aqux  egredie" 
bantur  subfer  limen  damus  ad  Orientem,  Facies  enim 
domus  respiciebat  ad  Orieniem,Aquse  autem  descende' 
bani  in  latus  templi  dextrum  ad  meridiem  altaris.  Et 
eduxit  me  per  viam  porix  Aquilonis^et  converiit  me  ad 
viamforas  portam  exteriorem,viam  qussrespiciebat  ad 
Orientem,  et  ecce  aquae  redundantes  a  laiere  dextro 
cum  egrederetur  vir  ad  Orieniem,  qui  habebat  funi- 
culum  in  manu  sua,  et  mensus  est  mille  cubiios,  et 
iransduxit  meperaquam  usque  ad  talos  (sive  transivit 
in  aqua  aquam  remissionis),  Rursumque  mensus  est 
mille,  et  transduxit  me  per  aquam  usque  ad  genua 


•^ne  Salvator  in  eremo  jejunarunt  (Exod.  xxxiv  ;  j)  (sive  transivit  in  aqua  aquam  usque  ad  femora),  Et 
ffl%.  XIX  ;  Mat,  ix;  Luc,  iii):  et  ad  sacerdotale  mcnsas  est  mille,  et  traduxit  meper  aquam  usqne  ad 
officium  non  po8t(c)vicesimum  quintum  aetatisan-      renes  (sive  et  transivit  aquam  usque  ad  lumbos).  Et 


(o)  Sapplet  Victoriu8,tttt  erat  locus  vergens  ad  occi- 
jWrw  exsacro  codicc,  junctis  LXX ;  nam  et  verba, 
^mi,sive  quierat  separatus,B\\BLm  interpretationem 
praecessisse  denotant,  eam  scilicet  Hieronymi,  ver- 
Rm  ad  Occideniem, 

(h)  Simplicitatem  hujusmodi  Latinam  non  mu- 
tavit  6.  Doctor,  cum  jussu  Damasi  novum  testa- 
Qttotum  Graecae  fidci  reddidit.  Mart. 

(e)  Hoc  propter  LXX  interpretationem  observat 
Hieronymus  ;  nam  Numerornm  capite  quarto  ipsi 
hgUDt  a  vicesimo  quinto,  ubi  juxtaUebraicam  veri- 
wem  legendum  est,  a  tricesimo  anno.  Mart.  —  Ni- 


mirum  ubi  non.  4  in  Vulg.  juxta  Hebraeum  scribi- 
tur,  a  tricesirao  anno  sumi  ministros  in  taberna- 
culo  fcederis,  a  vicesimo  quinto  verterunt  LXX, 
quod  et  Victorio  notatum  et  Martianeeo  est. 

(d)  Inverti  mavult  Victorius  verba  hoc  modo,  pro 
delictOf  sive  ignorantia  et  pro  peccato,  quomodo  et 
supra  scribitur :  Et  considerandum,  quod  locus  Sa- 
cerdotumy  uhi  pro  delicto  sive  ignorantia,  et  pro 
peccato  coquuntur  sacrificia^  etc.  Praeterea  verburn 
Hcb.  DVHy  quod  utique  delictum  signiflcatfUsurpari 
tamen  pro  aelicto  per  ignorantiam  commisso,  et 
ignorantiam  interdum  appellari. 


467 


S.  EUSEBII  HlERONYMl 


468 


mensus  est  mille  torrentem^quem  non  poltU  pertran-  \  mens.  Mc  dereliquerunt  fontem  aquffl  viv»,etfode- 


sire^  quoniam  intumuerant  aqux  profundw  [AL  pro- 
fhndi]  torrentis^  qui,  non  poterat  [VvX^.potesl]  Irans- 
vadari,  Pro  quo  LXX  transtulerunt :  Et  mensus  est 
mille,  et  non  poferat  pertransire  :  quoniam  lerebaiur 
aqua  instar  prxcipitis  torrentis,  qui  iransiri  non  po- 
testAquai  ist»  quae  egrediebantur  subtcr  liraen  do- 
mus,  id  est  templi,  non  ferebantur  ad  Aquilonem 
et  ad  586  Occidentem  :  sed  et  ad  Orientem,  et  in 
latere  templi  dextro,id  est,  ad  Meridiem,ipsamque 
Meridiem  non  cujuslibet  loci,  sed  altaris.  Ex  quo 
perspicuum  fit,  sacras  esse  aquas,  et  Salvatoris 
nostri  significare  doctrinam  juxta  illud  quod  scrip- 
tum  est :  De  Sion  egredieturlex,et  verbum  Domini 
de  Jerusalem  {Isai,  ii,  3).  Et  in  alio  loco  :  Repleta 


runt  sibi  lacus,  qui  aquam  continere  non  possunt 
{Jer.  II,  13).  Sicut  igitur  legimus  in  bonam  partem 
aquas  quae  cgrediuntur  de  limine  templi,  et  refe- 
runtur  ad  doctrinara  Ecclesiai :  sicsunt  aquaeama- 
rae,  et  aquae  pessimaj  ad  quas  Jeremias  propheta 
nos  prohibet  accedere,  dicens  {Ibid.  18) :  Quid  vobis 
et  viflB  iEgypti,  ut  bibatis  de  aquis  Geon  ?  quae  He- 
braice  dicuntur  sior  (linu),  id  est,  turbidae  atque 
ccDnosae.  De  quibus  iratus  super  haereticis  loquitur 
Deus  :  Ecce  ego  cibabo  eos  augustiis,  et  dabo  eis 
potum  aquam  fellis  {Jerem.  ix.  ib) ;  in  qua  draco 
regnat  ^Egyptius,  qui  dicit :  Mea  sunt  flumina,  et 
ego  feci  ea  ;  qui  omne  excelsura  videt,  et  ipse  est 
rex  eorum  qui  in  aquis  sunt.  Unde  vir  Ecclesiasti- 


sunt  omnia  scientia  Domini,  sicut  aqua  multaope-  -n  cus  Dominum  deprecatur,  ct  dicit :  Salvum  me  fac 

•  ff  /^i         v^         •    .  •  1     rv         1-  ■  ^^    T\      '  '  '      L  X  J  • 


riens  mare  {Isai.  xi,  9),  De  his  aquis  et  Zacharias 
Propheta  vaticinatus  est,  dicens :  In  die  illo  egre- 
dietur  aqua  vivens  de  Jerusalem,  et  medium  ejus 
in  mare  primum :  medium  autem  illius  in  mare  no- 
vissimum  {Zach.  xiv,  8).De  his  aquis  et  ad  Saraari- 
tanam  Dominus  loquebatur :  Si  scires  quid  estqui 
dicit  tibi,  Da  mihi  l^ibere,  tu  forsitan  petisses  eum 
et  dedisset  tibi  aquam  viventem  {Joan,  iv,  10).  Et 
iterum  :  Omnis  qui  bibit  dc  aqua  ista,  sitiet  denuo 
qui  autem  biberit  ex  aqua  quam  ego  dabo  ei,  non 
sitiet  in  aeternum  {Ibid.  43).  Et  in  templo  clamabat 
atque  dicebat :  Si  quis  sitit,  veniat  ad  me,et  bibat. 
Qui  credit  in  me  (sicut  dicit  Scriptura)  flumina  de 
ventre  ejus  fluent  aquae  vivje:  hoc  autem  dixit  de 
spiritu  quem  acccpturi   eront   credentes   in   eum 


Domine  quoniam  intravcrunt  aquae  usque  ad  ani- 
mam  meam.  Infixus  sum  in  limo  profundi,  et  non 
est  substantia,  {c)  ct  tempestas  demersit  me  {Ps, 
Lxviii,  1,  2).  Et  iterum  ;  Libera  meab  his  qui  odo- 
runt  me,  et  de  profundis  aquarum  :  non  me  praeci- 
pitcl  tempestas  aquae,nec  absorbeat  meprofundum 
neque  urgeatsuper  me  puteus  os  suum  {Ibid.  xv,-l6). 
Et  in  alio  psalmo  :  Nisi  quia  Dominus  erat  in  nobis, 
dicat  nunc  Israel :  nisi  quia  Dorainus  erat  in  nobis, 
Cum  exsurgerent  homines  in  nos,  forsitan  vivos  de- 
glutissent  nos.  Cum  irasceretur  furoreorum  super 
nos,forsitan  aijua  absorbuisset  nos  {Psal,  cxxiii,i-3). 
Et  Sponsa  in  Cantico  canticorum  :  Aqua  multa  non 
poterit  restinguere  charitatem,  et  flumina  non  dc- 
mergent  eam  {Cant.  viii,  7).  Ista  est  aqua,  de  qua 


[Joan.  vii,  37,  38).  Istae  sunt  aquae  de  quibus  pro-  C  dicit  Osce  :  Gontempsit  me  Galaad  civitas,  quaeope- 


pheta  loquebatur  in  psalmo:  Super  aquas  refectionis 
educavit  mc  {Ps.  xxii,  2).  Et  Ezechiel :  Assumam 
vos  de  gentibus  (a)  et  de  terris,  et  aspergam  super 
vos  aquam  mundam,  et  mundabiroini  ex  omnibus 
immundatiis  vestris    {Ex>ech,  xxxvi,  2i,  25).  Appa- 
ruerunt  enim  fontes  aquarum.  Et  in  nonagesimo 
secundo  Psalmo  canitur:  Elevaverunt  flumina,  Do- 
mine,  elevaverunt  flumina  voces  suas  {b)  a  vocibus 
aquarum  multarum.  Mirabiles  eiationes  maris  {Ps. 
ZGii,  2,  3).  Istae  sunt  aquae  Siloo,  quae  vadunt  cum 
Bilentio,de  quibus  loquiturlsaias  :  Haurietis  aquas 
de  fontibus  Salvatoris  {Isai  xii,   3).  Et  Psalmista  : 
BenediciteDominodefontibusIsrael  {Ps.  lxvii).  Et 
idem  Isaias  dcDomino  Salvatore  :  Iste,  ait,  habita- 


ratur  vanitates,conturbans  aquam,  et  fortitudo  ejus 

viri  piratae  {Osec  vi,  7,  8).  Quae  aqua  alio  nomine 

vocatur  mara,  hoc  est,  amaritudo ;  in  quam  lignum 

Crucis  mittitur,  et  amara  vertuntur  indulcia.  Con- 

sidera  legem  Moysi,si  inteliigatur  juxtasensum  Car- 

neum  Judaeorum,quomodo  amara  sit,  efTodicns  ocu- 

lum  prooculo,  dentem  pro  dente  {Exod.  xxi) :  (d)vide 

in  Thamar  fornicationem  {WReg.  xiii),  et  Oseejun- 

ctum  fornicariae,  Jeremiae  7r£p(;w|xa  {Osee  i,  Jerem. 

xiii),  Moysi  uxorero   ^thiopissam,   et  interfeotio- 

nem  ifigyptii,  ct    mille   alia,    quae  si  intelligamus 

juxta  occidentem  litteram,et  non  juxtaspiritum  vi- 

viOcantem,  amara  sunt,  et  lectorem  suum  non  tam 

aediflcant  quam  destruunt  {Num.  xu,Exod.  ii).  5M 


bit  in  excelsa  spelunca  petrae  fortissima;.  Panis  in  n  Istae  igitur  aqua;  qucp,  rgrediuntur  de  templo  Do- 


dabitur,et  aqua  illius  fidelis  {Isat  xxxiii,  ^6).  Eru- 
pit  enim  in  deserto  aqua,  ct  vallis  in  terrasitienti. 
Diciturque  credentibus  :  Noli  tiinere,  quoniam  re- 
domi  te;  meus  es  tu,et  si  transieris  per  aquam, 
tecum  ego  sum  {Isai.  xliii,  1,  2).  Et  rnrsum  :  Qui 
8ititis,ite  ad  aquam  (/^at.  lx,  1):  Et  per  Jeremiam 
loquitur  Leu8(/<sai,Lx,l):Duo  mala5§7  fecitpopulus 


mini,  et  pergunt  ad  Orientem,  et  dcscendunt  in 
latus  Templi  dextruin,  ad  altaris  Meridiem,  ubi 
sponsus  convivas  suas  pascit,et  accubat.  Quod  au- 
tem  sequitur  :  Et  eduxit  me  per  viam  portx  AquiUmis^ 
et  convertit  ad  viam  foras  portam  exteriorem,  viam 
quas  respiciebat  ad  Orientem,  illud  latenter  ostendit, 
quod  statim  ad  portam   Orieutalcm  pervenire  non 


(a)  Integrando  Victorius  testimonio  supplet,  et 
cangregabo  vos  de  universis  terris,  et  adducam  vos  in 
ierram  vesiram,  et  aspergam,  etc. 

(b)  Eadom  ratione  supplet  hic  quoque  Victor, 
elevaverunt  flumina  fluctus  suos. 


{c)  Itorum  et  tertio  Victor.  supplet,  veni  in  aUi- 
tuainem  maris. 

(rf)  Pro,  vidCy  olim  erat  Judam,  pro  qua  maluit 
Victor.  Judx,  ut  pendeat  a  superioribus  iocutio,  a 
verbo  scilicet,  considera,  etc. 


m 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XIV.  CAP.  XLVH. 


470 


po88umn8|  ni8i  per  viam  portae  Aquilonis  longo  cir-  A 

euitn  perveniamus  ad  eam.  Nisi  enim  ventum  frigi- 

dissimum  vicerimus  calore  fidei,  etcalcaverimus  re- 

giones  ejus  :ut  impleatur  illud  in  nobis  Apostolicum : 

Deus  autem  conteret  satanam  sub  pedibus  vestris 

velociter  (Rom,  xvi,  20),  portam  perquaraegrediun- 

tnraqus,  etsunt  alatere  dextro,  ingredi  non  vale- 

bimus.Et  nota  quod  aquse  istsB  quae  ingrediuntur  per 

portam  Orientis,intantum  laevas  partes  tugiunt,ut  a 

dextris  altaris  ad  Meridiem  pergere  describantur. 

Tir  autem,  inquit,  ille  qui  habebat  funiculum   in 

manu,  cum  me  duxisset  per  portam  Aquilonis  fo- 

xinsecus  ad  viam,  qu®  respiciebat  Orientem,  et  iptie 

^noque  esset  in  eodem  loco,  mensus  est  ejusdem 

mqfis  mille  cubitos  ;  et  transduxit  me  per  aquam  us- 

^ne  ad  talos,  quos  Aquila  et  Symmachus,  et  Theo-  n 

«^otio  iTzpa-^ako^^  interpretati  sunt,pro  quibus  LXX 

"Cranstulerunt :  et  transivit  [Al.sed  transibit]  in  aquam, 

«quamremissionis:quodintelligereposBumusprima 

Siominum  significare  peccata,  quae  ingredientibus 

siobis  aquas  Domini  dimittuntur,et  baptismi  osten- 

^nnt  gratiam  salutarem  et  initia  sunt  profectuum, 

^amen  ipsa  sublimia.Denii|ue  ad  talos  usque  pertin- 

ntyqui  plantapcaicaneoque  vicini  sunt,(a)  qui  patet 

oraibus  colubri,  dicente  Domino  :  Tu  ejus  obser- 

caput,  et  ipse  observabit  tuum   calcaneum 

^Gen.  III,  15,  sec,  LXX).  Etin  Psallerio  de  Judadi- 

<3itor  proditore :  Qui  edebat  panes  meos,  magnifi- 

eavit  super  me   supplantationem  (Ps,  xl,  10),  sive 

calcaneum,  hoc  enim  GraBCum  TuripvT)  [Mss.  •ircipva] 

vignificat.  Post  mille  aufem  cubitos  qui  perveniunt 

usqae  ad  talum,  mensus  est  alios  mille  cubitos  in  G 

«qna,  et  transduxit  me  usque   ad  genua.  Post  re- 

mianonem   siquidem   peccatorum,   et  iter  profec- 

toamy    quando    pauliilum   de   terrenis  ad  altiora 

199   conamur  ascendere,   flectimus  Domino  ge- 

nna,  dicente  Apostolo  :  Ut  omne  genu  flectatur  [AL 

flectat],  cmlestium,   terrestrium  et  infernorum  :  et 

omnis  lingua  confiteatur,  quoniam  Dominus  Jesus 

Ghnstas  in  gloria  est  Dei  Patris  (Philipp,  ii,  10).  Ter- 

tiomensus  est  mille   alios  cubitos,  et  transduxit, 

inquit,  me  per  aquam  usque  ad  renes.  Uienim  gra- 

dibns  ad  sublimia  pervenimus  :  quse  tamen  ipsa  su- 

blimia  nsque  ad  lumbos  et  renes  perveniunt,ut  om- 

nia  in  nobis  ignobilis  libido  truncetur ;  et  possidea- 

mm  sanctificationsm  corporis,  sine  qua  nemo  vi- 

toOeum.  Unde  et  in  hoc  eodem  propheta  (Supra  ]) 

vm);  a  pedibus  usque  ad  iumbos  Deus  igneus  cer- 

nitQr.  Indigent  enim  igne,et  purgatione  operalum- 

borQm,  dicente  justo  :  Quoniam  lumbi  mei  repleti 

nnt  illusionibus  (Ps.  xxxvn,  8),  per  quos  nobis  et 

indie,  et  in  noctium  phantasmateilludit  inimicus. 

Alombis  vero  usque  ad  caput  et  verticem,  pretio- 

lisaimo  metallo  electri  fulgore  resplendet :  ut  nihil 

in  86  sordidum,  nihit  habeat  vilitatis.  Unde  nunc 

^rto  dicitur  :  Et  mensus  est  mille,  subauditur,cu* 

bitos,  iorrentem  (quod    LXX  non  transtulerunt) 


quce  non  potui  pertransire :  mulio  meliusqfllm  Sep- 
tuaginta  qui  dixerunt,  etnon  poterat  [Al.  quem  non 
potuit]pertransire,?ro^heisL  enim  et  omnis  humaua 
natura,  post  lumbos  torrentem  cogitationum,  et  . 
incentiva  in  corde  vitiorum,  non  potestpertransire. 
Vir  autt^m  ille  qui  indutus  erat  baodim,  et  ductor 
propheUe,  liquido  pertransiit :  qui  peccatum  non 
fecit,  nec  dolus  inventus  est  in  ore  ejus  (Isai,  lvi). 
Causasque  reddit,  cur  propheta  mille  quartos  [Al. 
quartoj  cubitos  non  potuerit  pertransire :  quoniam, 
inquit,  intumuerant  aqucB  profundsB  torrentis,  qui 
non  potest  [Al.  poterat]  transvadari.  Et  quomodo 
scriptum  est,  gloriante  propheta :  Torrentem  per- 
transivit  anima  nostra(P£.  cxxiii,  5)  ?  Sed  facile  sol- 
vitur,si  sciamus  pro  hoc  scriptum  esse  in  HebraBO : 
Torrens  pertransiit  animam  meam.  De  hoc  torrente 
et  Isaias  loquitur  :  Ecce  ego  inclino  super  eos  sicuti 
fluvium  (6)  pacis,et  sicuttorrentem  inundantem  glo- 
riam  (Isai.  lxvi,  12).  Et  in  tricesimo  quinto  psalmo 
de  sanctis  dicitur :  In  protectiono  alarum  tuarum  spe- 
rabunt.Inebriabuntur  abubertate  domus  tusB,  ettor- 
rente  deliciarum  tuarum  590  potabis  eos  ;quoniam 
apud  te  est  fons  vitae  (Psal.  xxxv,  8,  9).  Et  in  cen- 
tesimo  vicesimoquinto:  Gonverte,  Domine,  capti- 
vitatem  nostram,  sicut  torrens  in  Austro  (Psal. 
cxxv,  5).  Et  super  Salvatore :  De  torrente  bibet  in 
via  (Ps.  Gix,  7).  Quis  enim  hominum  gloriari  po- 
test  castum  se  hahere  cor  (Prov.  xx)  ?  vel  ad  c^jus 
mentem  per  oculorum  fenestras^mors  concupiscen- 
ti£e  nun  introibit  [Al.  introivit]  (Jerem.  rv),  et  (ut 
parum  dicam)  animi  titillatio  ?  Mundus  enim  in  ma- 
ligno  positus  est  (I  Joan.  v,  19) ;  et  apueritia  appo- 
situm  est  cor  hominis  ad  malumy  ut  ne  unius  qui- 
dem  diei  a  nativitatis  suae  exordio,  sine  peccato  sit 
humana  conditio  (Job.  xv).  Unde  et  David  confitetur 
in  psalmo :  Ecce  enim  in  iniquitatibus  conceptus 
8um,et  in  peccatis  concepit  me  matermea(P«.  l,  7). 
Non  iniquitatibus  matris  mese,  vel  certe  meis,  sed 
in  iniquitatibus  human®  conditionis.  Unde  et  Apo- 
stolus  dicit :  Hegnavit  mors  abAdam  usque  ad  Moy- 
scn,  etiam  super  eos  qui  non  peccaverunt  in  simi- 
litudinem  prssvaricationis  AdflB  (Rom.  v,  14).  Quod 
cubitos  genere  masculino,  et  non  neutrali,  cubita 
dicimus,  juxta  regulam  grammaticorum,  et  in  su- 
perioribus  docui,  non  nos  ignorantia  hoc  facere, 
sed  consuetudine  propter  simpiices  quosque  et  in- 
doctos,  quorum  in  congregatione  EcclesiflB  megor 
est  numerus. 

(Vers.  6  seqq.)  Et  dixit  ad  me:  Certe  vidistif  fili 
hominis  ;  et  eduxit  me,  et  convertit  ad  ripam  torren- 
tis  (sive  fluminis).  Cumque  me  convertissem  (sive  (Jon- 
vertisset)y  ecce  in  ripa  torrentis  (sive  fluminis)  ligna 
multa  ninnis  (sive  arbores  multae  nimis)  ex  uiraque 
parte.  Et  ait  ad  me :  Aqux  istx  qux  egrediuntur  ad 
lumulos  sabuli  Orientis  [Vulg.  Orientatis],  et  descen- 
dunt  aii  plana  deserti  (sive  aqua  ista  qux  egreditur 
in  GaliloMim,  qum  vergit  ad  Orientem^  et  descendit 


(a)  Victorius  quod :  ut  referat  ad  catcaneum. 

(h)  Victorius  ad  Grscum,  sicut  fluvius  paciSy  et  sicuttorrens  inundans. 


471 


S.  EDSEBII  HIERONTMI 


47i 


ad  Arahiam),  intrabuntmaref  et  extbunt^et  sanabun-  A 
tur  aquxMt  omnis  anima  vivens  (vel  animalium)  quse 
serpit  (sive  serpentium),  quocumque  venerit  torrens  ■ 
(sive  fluvius),  vivet :  et  erunt  pisces  multi  satis  post- 
quam  venerint  illuc  aquae  istse :  et  sanabuntur,  et  vt- 
vent  omnia  ad  quas  venerit  torrens  (sive  fluvius).  Et 
stabunt  super  illas  piscatores  ab  Enguddi  usque  ad 
Engallimf  siccatio  sagenarum  erit,  Pturimse  species 
erunt  piscium  ejus :  sicut  pisces  maris  magni,  multi- 
tudinis  nimi3e.(a)  In  his  autem  qux  egrediuntur  ripas 
et  sunt  palustria^  591  non  sanabantur,  sed  [Vulg. 
quia]  in  salinas  dabuntur,  Et  super  tcrrentem  (sive 
fluvium)  orietur  in  ripis  ejus  ex  utraque  parte  omne 
lignum  pomiferum  (sive  frugiferum),  non  defluet  fo- 
lium  exeo  (sive  non  inveterascet  ex  eo) :  et  non  dehciet 
fructus  ejus,  Per  singulos  menses  afferet  primitia  (sive  n 
innovabuntur  omnia) ;  quia  aquse  ejus  de  sanctuario 
egredientur,  et  erit  fructus  ejus  in  dbumyet  folia  ejus 
.  ad  medidnam  (sive  et  ascensio  ejus  ad  sanitatem), 
Totum  capituium  quamquam  prolixum  sit,  simul 
ponere  volui,  ne  seasum  legentis  interrumperem, 
et  lectionis  ordo  divisus  in  partes,  audientis  intelli- 
gentiam  conturbaret.  Primumque  dicendum,  quod 
pro  torrente  in  Hebraico  dicitur  nehel  (Snj),  et 
Grseco  sermone  ysi\i(k(>^o\>(;  appellatur,  LXX  flumen 
transtulerunt.  Deinde  pro  Galilsa,  qus  Uebraice 
dicitur  gaula  (nS^Sa),  Aquila  (b)  0(vac  interpretatus 
8it,quod  tumulos  signiflcat  arenarum  ;  Symmachus 
(leOdpiov,  quod  possumus  transferre  confinium,  Pro 
Arabia  quoqueSymmachu8,m^a^t7a6i7m;  Aquilse, 
humilia  vel  plana  ;  Theodotio,  (c)  Araba  transtule- 
runt.Dicamus  ergo  quid  nobis  videatur  in  singulis.  ^ 
Vir  ille  qui  eratductor  Ezechielis,  commonet  pro- 
phetam,  ut  diligentius  intueatur  et  videat,  et  oc- 
culta  mysteria  oculis  mentis  attendat.  Vocat  autem 
filium  hominis,  vel  in  figuram  Domini  Salvatoris ; 
et  enim  Ezechiel  interpretatur,  fortitudo,  vel  impe- 
rium  Dd :  vel  certead  commotionem  fragilitatis  hu- 
man«  ;  ne  obliviscatur  conditionis  suae,  dum  ei  ma- 
gna  moustrantur:  et  commonitum  ducit,atque  con- 
vertit  ad  ripam  torrentis,  ut  quoniam  mediam  pro- 
funditatem  transire  non  potuerat  [^t,  poterat],  sal* 
tem  ea  qu«  in  ripis  sunt  recognoscat.  Gumque,  ait, 
meconvertissem.sive  ilicmeconvertisset,  qui  ductor 
erat  et  monitor ;  ecce  in  ripa  torrentis,  sive  fluvii, 
ligna  multa,vel  arbores  plurimae  nimis  ex  utraquo 
parte.  Torrens  iste  qui  pro  aquarum  aliundantia  D 

(a)  PrsBponit  huic  versiculo  Victor.alterum,  quem 
Hieronymianum  esse  probatex  subnexa  expositione. 
Sic  vero  legit :  In  tittoribus  autem  ejus,  et  in  palu- 
stribus,  sive  In  his  autem^  etc.  Quae  [^rior  lectio  et 
in  Vulgata  est ;  utramque  vero  abs  Hieronymo  re- 
ferri  autumat,  quippe  cum  utraque  ejus  sit,  non 
altera  LXX,  illi  enim  aliter  locum  transtulerunt. 

(b)  Gorrupte  erat  Oeiva;  pro  0(va;,  et  paulo  post 
uAtdoio^,  pro  fxeO^piov.  Ms.  Sangermanen.  castigat. 
Gonier  Gommentarios  in  Osee  xii,  11. 

^  (c)  Hactenus  vitiose  lectum  e9l,/lra^a^,pro  ArabUt 
sive  ipoL^OL,  qua  voce  Theodotion  planitiem,  sive 
plana  ioca  est  interpretatus.  Vide  tom.  III,  librum 
de  Locis^adnomina  Araboth  moab,  et  Araba^  etc. 


fertur  more  torrentis,  et  suscipit  de  coelo  pluviaB, 
de  quo  in  praeterita  diximus  lectione,  ipse  a  LXX 
59!t  appel1aturfluvius,eo  quodperpetuasaquasha- 
bcat  :nec  de  pluviishinc  inde  collectas, sed  de  vivo  et 
perpetuo  fonte  manantes.  De  quo  fiuvio  multa  in 
Scripturis  sanctis  legimus ;  sed  in  prssentiarum 
pauca  dicenda  sunt,  ac  primum  illud  :  Fluminis 
impetus  Iffitificat  civitatem  Dei  (Ps,  xlv,  4).  Et  in 
alio  loco  :  Flumen  Dei  repletum  est  aquis,  praepa- 
rasticibumeorum,quiasicestprsparatio  (d)  tua(P5. 
Lxiv,  10).  Rursumque  pluraliter :  Elevaverunt  flu- 
mina,  Domine,  elevaverunt  flumina  vocessuas,(«)  a 
vocibus  aquarum  multarum  :  Mirabiles  elationes 
maris  (Ps,  xcii,  2-4).  Et  in  Isaia :  Faciam  in  de- 
serto  viam,  et  in  invio  flumina  (/;at.  xliii,  19).  Et 
in  alio  ejusdem  loco  manifestius  :  Apparebit  inSion 
fluvius  decurrens  gloriosus  in  terra  sitienti  (Isai. 
XLiv,  3).  Super  hunc  fluvium  erant  arbores  plu- 
rimse  ex  utraque  parte  rip»  ;  ut  inter  duo  scilicet 
Instrumenta,  vetus  et  novum,  clausus  curreret  flu- 
vius.  Ligna  autem  multa,  vel  arbores  plurimas  et 
multas  nimis,  ilias  arbitror  quas  in  paradiso  Scri- 
ptura  commemorat  pomis  variis  abundare ;  docetque 
prophetam  ductor  prsevius  et  magister,  et  dicit : 
AqusB  ist®  quse  egrediuntur,  vel  in  Galilaeam  gen- 
tium,  juxta  LXX,  vel  (ut  verius  in  Hebrso  oonti- 
netur)  ad  tumulos  sabuli  Orientalis,  et  descendunt 
ad  piana  deserti,  vel  ad  Arabiam,  intrubuntmare, 
vel  ad  exitus  maris,et  sanabuntur  aquae.  Aquasvel 
baptismi  gratiam,vel  Evangelicam  significare  doc- 
trinam,  dudum  diximus.  Quse  si  egrediantur  de  li- 
mine  templi  Domini,  et  Apostolicam  teneant  disci- 
plinam,  tumulos  sabuli,  steriies  prius,  el  infertiles 
faciunt  esse  frugiferos,et  omniaplana  atque  deserta 
ita  irrigantur,  utexprimantin  se  Jerichontini  fluvii 
sacramentum  (IV  Reg.  ii) :  quem  Elisaeus  Evangelico 
et  Apostolico  curavitsale,  intantum  ut  ubi  prius  ste- 
rilitas  fuerat  et  mors,  ibi  ubertas  esset  et  vita.Nec 
solum  deserta  sanarunt,  sed  intraut  mare  Orien- 
tale,  mare  videiicet  mortuum  in  quo  nihil  poterat 
csse  vitale,  et  mare  amarissimum,  quod  Gnece 
X^YvTjv  (/*)  AocpaXTtTiv,  id  est,  stagnum  bituminis  vo- 
cant.  593  Mirumque  in  modum  aquis  Evangeliois 
aquae  sanantur  mortuse,  quae  ab  eo  quod  nihil  in  se 
vitale  habeant,nomcn  mortissortito)  sunt.  Non  enim 
noverant  eum  qui  dicit :  Ego  sum  vita  et  veritas 
(Joan.  XIV,  6).  Et  revera  juxta  litteram  huc  UBque 

(d)  Victor.  ejus  pro  tua  ad  Vulgat»  exemplar.  In 
Graeco  neutrum  legitur.  Vid.  epist.  ad  8un.  et 
Fretel. 

(e)  Supplet  hic  iterum  Victorius  integrando  tex- 
iui, elevaverunt  flumina  fluctus  suos. 

(j)  Antea  erat  ia^faXiTTjV  pro  AffcpaXxtxtv.Jam  vero 
buic  auxcSircou  Hieronymi  teslimonio  de  nimia  iaous 
amaritudine  adde  luculentissimum  Galeni  lib.v  de 
Simplicium  medicamentorum  falcutatibu8,cap.  19. 
Atque  ubi  negat  S.  Doctor,  ne  cochleolas  quidem 
inter  ejus  aquas  vivere,  scias  Maundrefium  a 
Rclandg  laudatum  aliquot  tradere  ad  littus  ejus  re- 
periri. 


m 


COMMENTARlORUM  IN  EZEGHIBLEM  LIB.  XIY.  CAP.  XLVIL 


474 


nibil  quod  spiret,  et  possit  incedere;  prae  amaritu-  A 

dine  nimia,  in  hoc  mari   reperiri   potest :  nec  co- 

chleode  quidem  parvique  vermiculi  et  anguillae,  et 

cstera  animantium  sive  serpentium  genera,  quorum 

magis  corpuscula  possumus  nosse  quam  nomina. 

Deaique  si  Jordanis  auctus  imbribus  pisces  illuc  in- 

flaeas  rapuerit,  statim  moriuntur,  et  pinguibus  a- 

qoissupernataut.  Gum  h®citaque  nihil  utilitatisha- 

»    beant,  ut  simplex   sermo   testatur,    ctiam  si  facta 

fueriot,  quod  stulta  Juda^orum   superstilio  credit, 

joita  intelligentiam  spiritalem  Domini  torrente  cu- 

rttx,  habebunt  pisces  plurimos,  et  vivent  oirnia  ad 

qoe  torrens  iste  pervenerit ;  ita  ut  piscatores  stent 

Boper  ripas  ab  Engaddi,  usque  ad  Engallim :  quo- 

nm  prius  fantem,  sive  oculum  hsedi :  sequens  /bn- 

im.  oculumve  vitularum  sonat.  Engallim   enim  in  |> 

principio  est  maris  Mortui,  ubi  Jordanisingreditur. 

Eogaddi  vero,  ubi  finitur  atque  consumitur.  Mare 

aatem  Mortuum  illud  puto  esse,  de  quo  Zacharias 

loquitur :  In  die  illa  egredietur  aqua  vivens  de  Je- 

rusaiem,  et  medium  ejus  in  mare  primum  (Zach, 

XIV,  8).  Daniel  quoque  in  heec  verba  consentit :  Vi- 

debam,  et  ecce  quatuor  venti  cceli  innitebantur  in 

mari  magno  (Dan.  vii,  2).  Et  David  :  Mirabiies  ela- 

tiooes  maris  (PsaL  xcii,  4).  Et  ex  persona  Salvato- 

ris  io  psalmo  :  Veni  in  profundum  maris  ot  tem- 

pestas  demersit  me  {PsaL  lxviii,   2).  Rex  quoque 

iEgypti  juxta  eumdum  Ezechielem  draco  appeliatur 

(Eiech.  xxxii),  qui  habitat  in  mari,  ot  ventilat  flu- 

minibus  quasi  cornibus  suis.  Et  iterum,  Hoc  mare 

magnum  et  spatiosum  (Psal,  ciii,  25).  Quod  quam- 

diu  Don  susceperit  in  se  aquas  fluminis,  sive  tor-  C 

reotis,  omne  quod  in  se  habet,  mortificat ;  sed  Do- 

minDs  de  quo  dictum  est,  Percutiet,  et  curabit  post 

dQ08  dies,  et  in  die  tertio  surgemus,  et  vivemus  in 

coDspectu  ejus  (Osee  vi,  23),  ipse  loquitur  in  eodem 

Propheia  Osee :   Kgo    colligavi    Ephraim,  suscepi 

eom  in  bracbio  meo,  et  non  cognoverunt,  quia  sa- 

navi  eo8  in  (a)  corruptione  hominis  (Osee  xi,  9) ;  qui 

YulaerttQB  est  propter  peccata  nostra,  594  et  in- 

firmatu^pro  iniquitatibus  nostris.  Disciplina  pacis 

Aostrc  Buper  eum,  et  iivore  ejus  sanati  sumus  (Isai, 

Lni)5).  Ipse  istud  mare  quod  est  salsissimum,  et 

nioiiaamaritudine  mortuum,  sua  morte  sanavit,  qui 

dicii  per  Isaiam  :  Spiritus  Domini  super  me,  prop- 

ter  quod  unxit  me  ;  evangelizare  pauperibus  misit 

loe;  lanare  eos  qui  contriti  sunt  corde  (Isai,  lxi,  1).  n 

Code  et  per  Jeremiam  clamitat :  Convertimini,  filii 

^Tertentes,  et  sanabo  contritiones  vestras  (Jerem, 

(§]  Gom  Rabano  et  Victorio  legimus  corruplione : 
Pit)quo  antea  erat  correptione.  In  Graeco  autem  textu 
5»l  (*  Siflt^Boga,  in  corruptione,  ubi  et  iy^ptsiTzto^  pro 
MpwTOv  legitur. 

W  Josephus  lib,  vu  debello  Judaico,  cap.  42,nar- 
maane  vocem  fuisse  auditam :  sed  non  loquitur 
^cassione  Domini,  unde  benigne  intelligenda  sunt 
vena  Hieronymi,  non  ad  vivum  resecanda.  Mart. 
{c)  Codices  mss.  legunt  hoc  modo,  de  quibus  Oppia- 
mcusCiliz  est poeta  doctissimus,  AJii,  Apfianicus, etc. 
firit  porro  Oppianas  genere  a  Zerbo  Gihciee  civitate, 
ct  scripsit  aAie*^(xai  elegaatissimis  versibus,  quee 


iir,  22).  Dixit  enim  populus  impatiens,  et  dolorem 
vulnerum  suorum  diutius  ferre  non  sustinens: 
Transivit  eestas,  pertransiit  messis,  et  nos  salvati 
non  sumus.  Unde  responditeis  Dominus:  Numquid 
resina  non  est  in  Galaad,  aut  medici  non  sunt  ibi  ? 
Quare  non  ascendit  sanatio  filia;  populi  mei  (Jerem. 
VIII,  22)  ?  Et  ipee  Jereraias  vociferatur,  et  dicit : 
Sana  me,  Domine,  et  snnabor :  saivum  me  fac,  et 
salvus  ero  (/erem.  XXVII,  H),  Denique  angeli  qui 
prsQsides  crant  populi  Judffiorumeotemporequando 
clamavit  multitudo  insipicns,,  et  ait,  Sanguis  ejus 
super  nos,  et  super  filios  nostros  (Matlh,  xxvii,  25) ; 
et,  Velum  templi  scissum  est,  et  omnia  Hebrasorum 
sacramenta  reserata,  responderunt  prsecipienti  Do- 
mino,  atque  dixerunt :  Guravimus  Babylonem,  et 
non  est  sanata :  relinquamus  eam  (Jerem,  li,  9), 
urbem  videlicet  coufusionis  atque  vitiorum.  Unde 
et  Josephus  in  sua  narrat  Historia,  quod  postquam 
Dominus  crucifixus  est,  et  velum  templi  scissum 
eat,  sive  liminare  templi  fractum  corruit,  audita  sit 
(b)yox  in  adytis  templivirtutumca^Iestium,  Tramea- 
mus  ex  his  sedibus,  Hoc  totum  non  superfluo,  sed  ne- 
cessario  dictum  sit,  quia  mareMortuum,  influente 
in  se  flumine  Domini,  dicitur  csse  curatum.  Super 
hoc  mare  ab  Engaddi,  oculo  et  fonte  hasdi,  qui  pro 
peccato  semper  offertur  ad  Engallim,  foniem  vitulo- 
rum^  qui  mactantur  Domino,  et  imitantur  vitulum 
cornua  efferentem  et  ungulas,  qui  in  typo  Saivatoris 
ad  altare  mactatur,  erunt  piscatores,  quibusloqui- 
tur  Dominus  Jesus  :  Venite  ad  me,  et  faciam  vos 
piscatores  hominum  (Matth,  iv,  19) :  de  quibus  et 
Jeremias  :  Eccc  ego,  inquit,  mittam  piscatores  {Jer, 
XVI,  46),  Et  plurimffi  species,  immo  genera  piscium 
erunt  in  mari  quondam  mortuo.  Quos  pisces  ad  dex- 
teram  partem  jubente  Domino  extraxit  Petrus,  et 
erant  595  centum  quinquaginta  tres  :  ita  ut  prs 
multitudine  eorum  retia  rumperentur  (Joan,  xxi). 
Aiunt  autem  qui  deanimantium  scripsere  naturiset 
proprietate,  qui  dXieuTDca  tam  Latino,  quam  Grsco 
didicere  sermone,  de  quibus  (c)  Oppianus  Gilix  est, 
poeta  doctiseimus,  centum  quinquaginta  tria  esse 
genera  piscium  qua  omnia  capta  sunt  ab  apostolis, 
et  nihil  remansit  incaptum,  dum  et  nobiles  etigno- 
biles,  divites  ct  pauperes,  et  omne  genus  hominum 
de  mari  hujus  sseculi  extrahitur  ad  salutem.  Quod 
autem  sequitur :  In  littonlms  ejus^  et  in  palustribus^ 
sive  in  his  quas  extra  littora  egrediuntur,  aquaenon 
sanabunturf  iilud  latenter  ostendit,  quod  qui  inNoe 
arca  non  fuerit,  pereat  regnante  diluvio :  et  quos 

Antonio  Imperatori  Severi  fllio  obtulit,  non  sine 
doctrina;  su®  maxima  commendatione.  Mart. 
Mss.  omnes  Oppianicum,  vel  Appianicum  vocant. 
Vulgo  autem  0ppmRu«auditAnazarb®u8,  Gilixpoe- 
ta  notissimus.  Id  vero  perquam  erudite,  quod  pis- 
cium  tot  generaaptat  Hieronymus  historias  Joannis 
XXI,  li.  decentum  quinquagista  tribus  piscibus  ab 
apostolis  captis  et  a  Pctro  tractis  in  terram  ;  quo 
numero  et  8.  Augustinius  in  eum  iocum  significari 
docct,  ex  omni  genore,  sorte  ac  statu  hominum 
electionem  in  ccDlestem  patriam. 


495 


S.  EUSEBII  BIERONTMI 


476 


iste  fluviuB  non  attigerit,  non  suBcipiant  Banitatem ; 
sed  in  salinas,  inquit,  dalmntur,  juxta  illud  quod 
Bcriptum  est:Pestilenteflagellato,  stultus,  sapientior 
erit  (Prov.  xix,  25).  Erudiunt  enim  bonos  exempla 
pejorum.  Sive  in  salinas  dabuntur,  juxtaillud  quod 
in  Evangelio  scriptum  est :  Bonum  est  sal :  si  autem 
sal  infatuatum  fuerit,  innibile8tutile(Afa^//i.  v,  13) : 
utin  perpetuum  frugibus  careantet  virore.  Quodet 
urbs  post  ruinam  sale  conspersa  demonstrat.  Super 
torrentem  vero  sive  fluvium  orieturin  ripis  ejusex 
utraque  parte  omno  lignum  pomiferum,  sive  ut  om- 
nesvoceconsonatranstulerunt,Pp(o7ifjLov[Al.  Ppa)[xa] 
quod  cibum  et  escam  tribuit,  et  quod  mandi  potest : 
appellaturque  lingua  Hebraica,  (a)  machal  (S^ND) 
et  nibil  juxta  Septuaginta  veterascet  in  eo,  sed  quo- 
tidieinnovabuntur  frugesejus,  sive  non  defluet  fo- 
lium  ex  eo,  et  non  deficiet  fructus  ejus  ;  juxta  illud 
quod  in  primo  psalmo  scriptum  est.  Eterit  tanquam 
lignumquodplantatumestsecusdecursusaquarum, 
quod  fructum  suum  dabit  in  tempore  euo,  folium 
ejus  non  defluet  (Psai.  i,  3).  Per  singulos,  inquit, 
menses  aflbret  primitiva,  sive  ut  in  LXX  scriptum 
est :  Fructns  ejus  in  renovatione  sui  primifiva  dabit ; 
utomnescredentiuro  fructusprimitiee  sint,  etsinguli 
menses  singulis  apostolis  deputentur.  Hoc  autem 
eveniet,  quoniam  aquse  ejus  de  sanctuario  egredien- 
tur  :  Ne  putemus  riparum  esse,  vel  arborum,  uut 
mensium,  596tantarumfrugumabundantiam,  red- 
dit  causas  ubertatis,  et  infert :  Quia  aquas  ejus  de 
sanctuario  egredientur.  Non  ergo  volentis  neque 
currentis,  sed  miserentis  Dei  est  (Rom.  ix,  16).  Ho- 
rum  omniumlignorumprincipatum  tenetlignum  vi- 
tffi,  quod  intelligitur  sapientia,  de  qua  scriptum  est: 
Lignum  vit«e  est  omnibus  credentibus  in  eam  (Prov. 
iii).  Illudque  quod  dicitur :  Et  erant  fructus  ejus  in 
cibum,  etfolium  ejus  ad  medicinam,  divinorum  libro- 
rum  sacramenta  demonstrat :  quorumalterum  perti- 
net  ad  lilteram,  aiterum  ad  spiritum:  ut  verbasim- 
piiciaintelligamus  in  foliis,  in  fructibus  verosensum 
latentem.Sicut  enim  scientia  Scripturarum  ducit ad 
regna  coelorum  ;  et  prsebet  nobis  panem  qui  dicit : 
Ego  sum  panis,  qui  de  coelo  descendi  (Joan.  vi,  41)  : 
sicfoliaejus  moralem  doctrinam  continent,  et  tri- 
buunt  sanitatem,  utpeccantiumcurentvulnera.  Pro 
foliis  qu8B  Hebraice  dicuntur  ale  (nSsT))  propter 
verbi  et  vocis  similitudinem,LXX  ascensionem  tFans- 
tulerunt,  quod  et  ipsum  sic  edisseri  potest,  ut  post 
cibos  fructuum,  verborum  monitis  ad  coelestia  con- 
scendamus. 

(Vers.  13,  H.)  Hxc  dicit  Dominus  Deus :  Hic  est 
terminus  in  quopoUidebitis  t^rramin  duodecim  tribu- 
bus  Israety  quia  Joseph  duplicem  funiculum  habet. 
Possidebitis  autem  eam  singuli  seque  ut  frater  suus,  (b) 
in  quam  levavi  manum  meam,  ut  darem  patribus  ves- 
tris :  et  cadet  terra  h«c  vobis  in  possessionem.  Pro  eo 
quod  nos  diximus,  qnia  Joseph  duplitem  funicuium 

Ta)  In  aliis  libris  et  fortasse  rectius  maighal. 
(6)  Ad  Vulgatffi  exemplar  Victorius  super  quam; 
nam  in  quam  tu>v  LXX  lectionem  vult  eese. 


A  habet,  LXX  transtulerunt,  augmentum  funiculi.  Ete« 
nim  Joseph  interpretatun  augmentum  :  rem  intelli- 
gentespronomine,etlectorisanimumconfundente8. 
Subtracta  enim  1  evitica  tribu,  et  templi  sacriflciis 
delegata,  remanebanl  undecim  tribus,  quarum  tri- 
bus  Joseph  divisa  est  in  duas,  Ephraim,  etlfanasse, 
qui  dixerunt  ad  Josue  fllium  Nun :  Quare  dedisti  mi- 
hi  possessionem  sortis  et  funiculi  unius,  cum  sim 
tantae  multitudinis,  et  benedixerit  mihi  Dominus  ? 
Quibus  respondit  Josue  :  Si  populus  multus  es,  aa- 
cende  in  silvam,  et  succide  tibi  spatia  in  terra  Phe- 
rezsei  et  Raphaim,  quia  angusta  est  tibi  possessio 
montis  Ephraim  (Jos.  xvii,  14,  15).  Et  iterum :  Oi- 
xitque  Josue  ad  domum  Ephraim  et  Manasse : 
597  Populus  multus  es,  et  magnae  fortitudinis  : 

n  non  habebis  sortem  unam,  sed  transibis  ad  mon- 
tem,  et  succides  tibi  atque  purgabis  ad  habitandum 
spatia,  et  poteris  ultra  procedere,  cum  subverteris 
Ghananaeum,  quem  dicis  ferreos  habere  currus,  et 
esse  fortissimum  (Ibid.,  27).  Hoc  propterea  dixe- 
rim,  quianuncScripturacommemorat  Joseph,  hoc 
est,  Ephraim  et  Manasse  duplicem  habere  funica- 
lum.  Singulae  autem  tribus  juxta  multitudinem 
suam,  aequalia  accipiunt  terrae  spatia,  nequaquam 
arbitrio  dividentis,  sed  sortequae  in  Domini  pote- 
state  consistit.  Deniquo  ot  ipse  Josue  qui  divisor 
terrae  fuit,  non  propriam  sibi  separavit  terram,  ne 
optimam  elegisse  videretur ;  sed  accepit  aprincipi- 
bus  omnium  tribuum  Thamnathsareth  in  monte 
Ephraim. 
(Vers.  15.  seqq.)  Hic  est  autem  terminus  terrse  ad 

C  ptagam  Septentrionali,  a  mari  magno^  via  Etkalon 
venientibus  Sadada,  Emath,  Berotha,  Sabarim,  quseed 
inter  (c)  medium  Damasci^  et  confinium  Emath:atrium 
Thicon  [Vulg.  domus  Attichon],  qumestjuxta  terminos 
Auran  (sive  Auranitidis).  Et  erit  terminus  a  mari 
usque  ad  atrium  Enon  (sive  Seraranan)  terminus  Da- 
mnscif  et  ab  Aquilone  ad  Aquitonem  terminus  Emath 
plaga  [Vulg.  et  terminus  Emath;  plaga  autem]  Se- 
ptentrionalis.  Inter  descriptionem  terrae  sancts 
duodecim  tribuum  Josue  filii  Nun,et  qua  nunc  per 
Ezechielem  fieri  imperatur,  hoc  interest,  quod  ibi 
inter  tribus  sorte  terra  dividitur,  hic  Dominijuben- 
tis  arbitrio  delegatur,  In  Numerorum  igitur  libro 
(Num.  xxxiv),  in  quo  omnis  terra  repromissionis 
per  quatuor  plagas  brevi   sermon6   dividitur,  ab 

Q  Aquilone,  id  est,  plaga  Septentrionali  ista  descri- 
ptio  est :  Porro  ad  Septentrionalem  partem  [Vulg. 
ptagam]  a  mari  magnotermini  incipient,  pervenienies 
usque  ad  montem  altissimum,  a  quo  venies  [Vulg.  ve- 
nient]  in  Emath,  usque  ad  terminos  Sadada,  ibunt 
confinia  usque  Zephrona  et  villam  Enam,  sive  Aser 
Enon.  Dicuntque  Hebraei  Septentrionalem  plegam 
incipere  a  mari  magno,  quod  Palflsstins,  Phoenicis, 
et  Syriae  quae  appellatur  Goele,  Giliciaeque  praeten- 
ditur  littoribus,  et  per  iEgyptum  tendit  ad  Libyam. 

• 

(c)  Victor,  inter  terminum  Damascif  etc^  ex  Vnlg. 
HebraicOy  ipsoque  Uieronymi  Gommentano. 


m 


GOMMENTARIORUM  IN  BZEGHIELEM  LIB.  XIV.  CAP.  XLVII. 


m 


Ouod  antem  dicit :  Pcrvenient  termini  usfjuead  mon-  A 

tm  altissifnum  {Num,   xxxiv,  7),   iidem    Hebraei 

(ajautumant,  vel  Amanum  montem  significari^vel 

Taurum,  quod  nobis  videtur  598  verius.  A  quo, 

inquit,  venies  in  Emath,  qusB  nunc  Epiphania  nomi- 

nalur,  ab  Antiocho  crudelissimo   tyrannorum   no- 

miDB  commutato  :  nam  cognomentum  habuifEir'.- 

ip«vif,;.  Usqu£  ad  terminos,  inquit,  Sadada,  qui  locus 

et  in  prsesenti   Ezechielis   ponitur   lectione,    ibunt 

mfinia  usque  Zephrona,  quam  urbem  hodieZephy- 

riumoppidum  CiliciaB  vocant.(fr)Hocautem  quod  se- 

quitur:  Et  villa  Enam^  proquoinHebraicoscriptum 

est,  ASER  FNON  (Ij^^T  IUH),   sive  Enan,  et   prscsens 

continet  locus.  Etinterim  secundum  historiam  bre- 

Titer  strinxisse  sufficiat,  et  tam  Numerorum,  quam 

Ezecbielis  descriptionem  sibi  ex  latere  copulasse  :  n 

ut  prudens  lector  intelligat,  in  quibus,  vel  eadem, 

vd  vicina,  vel  diversa  commemorarint.  Nunc  inter- 

pretatis  nominibus  singulorum,  sequamur  anago- 

gen,  et  quid  nobis  videatur  in  singulis,   prasbente 

Domino,  disseramus.  Ethalon  interpretatur,  incuna- 

bula  nunoris  :  Sadada,    latus  ejus,  a  latere,  non  a 

latitudine  intellige  :  Emath^  furor,  qui  Grajce  dici- 

tur  y6hj^  Berotha,  putei  :    Subarim,  circuitus  m&n- 

tium:  Damascus,  sanguis  sa^ci  et  osculi,  sive  poculi, 

Domam  autem,  sive   atrium   Thicon,   Symmachus 

interpretantur,  atrium  medium,  quod  pergitadter- 

minos  Auran.  Igitur  Thicon  medium  sonat :   Auran 

quam  LXX  in  Graecum  vertere  sermonem,  Aurani- 

tidii,  iracundiam  .-/xer,  autem  Enon,  quae  est  termi- 

nu8  Damasci,  in  lingua  nostra  6\cM\xv  atrium  fontis. 

Septentrionalis  igitur  plaga  incipit  a  mari    magno  C 

pcrviam  Ethaton,    quod   interpretatur  incunabula 

nurroriSf  et  per  poenitentiam  venit  ad  Sadada,  ubi 

estexlatere  declinatio.  Intelligimus  enim   impen- 

jlentem  nobis  Emath,  hoc  est,  indignationcm  Dei : 

HTe  Emath,  veritate  comperta,   aperiuntur   nobis 

putei  Berotha,  quos  foderunt  principes,  Abraham, 

Is&ac,  et  Jacob  :  longoque  circuitu  pervenimus  ad 

montes  Sabarim,  qui  positi  sunt  inter  Damaseum, 

bocest,  sanguinem  cilicii,  et  confmium  Emath,  ut 

Bupra  diximus,  veritatis.  Sicut  enim  per  moerorem 

decliuamus  mala  impendentia,  et  ex  latere  devita- 

nus:  sic  post  sanguinem,  et  cilicium  vitae  sangui- 

iMri£,antequam  veniamus  ad  confmia  Emath,599 

rircuimus  etpervenimusad  montes,  de  quibus  scri- 

ptum  est :  Montes  in  circuitu   ejus,  Et  Dominus  in  n 

drcuitu  poputi  sui  (Psal.  cxxiv,  2).  Qui  Jocus  appel- 

litur,  atrium  Thicon,  hoc  est,  atrium  medium,  ut 

hterpretatus  est  Symmachus,  juxta  terminos   Au- 

ftn,  quod  iracundiam  sonat,  et  cum  propheta  dica- 

nJU8  :/rom  Domini  sustinebo,  quoniam  peccavi  ci 

{Mkh.  rv,  9).  Et  a  mari  usque  terminos    Damasci : 

(a)  Prorogant  enim  Hebraei  hujuscelateris  termi- 
OOB,  vel  Amanum,  vel  Taurum  intelligentes  sub 
tltissimi  montis  vocabulo,  quodveriusplerique  in- 
terpretantur  de  Libano,  quamquam  aliter  hic  sen- 
tit  HieroDymus. 

(6)  Hunc  locum  depravatumiegimus  apud  Maria- 
nom,  qaiimperitecastigaviteditionem  Erasmianam 


in  quo  ct  apostulus  Paulus  (Act.  ix)  a  furore  Ju- 
daico  et  effusione  Ecclesiastici  sanguinis,  lumen 
ceecitate  conspexit,etassumplo  cilicio  persecutionis 
veteris.  Evangelium  praedicavit,  ut  perveniret  ad 
atrium  fontis  aeterni,  et  in  Aquilone  quondam  posi- 
tus,  apprehenderet  terminum  veritatis. 

(Vers.  18.)  Porro  plaga  Orientalis  de  medio  Au- 
ran,  et  de  medio  Damasci,  et  de  medio  Galaad,  et  de 
medio  terrx  Israel :  Jordanis  disterminans,  ad  mare 
orientale  meliefnini [Vulg,  addit  etiam]  plagamOrien- 
ialem,  Pro  quo  in  Numerorum  libro  ita  scriptum 
reperi :  Inde  metientur  hnes  contra  Orientalem  pla- 
gam  de  villa  Enan,  hoc  est,  Aser  Enon,  usque  Sepha- 
ma:  et  de  Sephama  descendent  termini  Rebla  contra 
fontem  :  inde  pervenient  contra  Orientemin  mare  Che- 
nereth,  et  tendent  usque  ad  Jordanem,  et  ad  ultimum 
daudehtur  rwan.  Supra  dixerat:  Et  erit  terminus  a 
mari  usque  ad  Aser  Enon,  terminus  Damasci  (Num, 
xxxiv,  10, 11).  A  fine  igitur  Septentrionalis  plagffi, 
hoc  est,  atrio  Enan,  tendunt  fincs  juxta  Numero- 
rum  librum  usque  Sephama,  quam  Hebreei  Apa- 
miam  nominant :  et  de  Apamia  descendunt  termini 
in  Rebla,  qme  nunc  Syrise  vocatur  Antiochia.Et  ut 
scias  Reblam  hanc  significare  urbem,  quac  nunc  in 
Syrio  Gaelenobillssimaest,  sequitur:  Contra  fontem, 
quem  perspicuum  est  significari  Daphnem  :  de  quo 
fonte  supradictaurbs  aquisabundanlissimisfruitur. 
Hicautem  locus  aGneo  Pompeio,  qui  primus  Ju- 
deeam  Romano  subegitimperio,miIitari  manu(c)con- 
situs  est ;  etabeojuxtafabuIampoetarum,Daphne8 
nomen  accepit,  ob  lauros  et  cyparissos,  quae  arbo- 
res  in  ipso  loco  frequentissimae  sunt.  Inde,  inquit, 
pervenient  termini  contra  Orientalem  plagam*  ad 
mare  Chenereth,  usque  ad  stagnum  Tyberiadis. 
Mare  autem  dicitur,  cum  habeat  dulccs  GOOaquas, 
juxta  idioma  Scripturarum,  qua  congregationes 
aquarum  appellantur  maria.  Et  tendent,  ioquit, 
termini  usque  Jordanem,  et  ad  ultimumclaudentur 
mari,  vel  mari  mortuo,  vel  ut  alii  putant,  lingua 
maris  Rubri,  in  cujus  littore  Ahila  posita  est,  ubi 
nunc  moratur  Legio,  et  praesidium  Romanorum. 
Hocjuxta  Numerorum  librum  dictum  sit.  Juxta 
Ezechielem  vero  de  medio  Auran:  quod  est  oppi- 
dum  Damasci  in  solitudine,  et  de  medio  Galaad, 
qui  mons  Libani  collibus  copulatus  cecidit  in  sor- 
tem  Ruben,  et  Gad,  et  dimidio)  tribus  Manasse,  et 
est  a  tergo  PhcDnicis  et  Arabiae :  ad  quem  montem 
pervenit  de  Gharris  profectus  Jacob,  et  comprehen- 
sus  est  u  Laban  (Gen,  xxxi),  de  quo  et  Jeremias  lo- 
quitur  :  Galaad,  tu  mihi  initium  Libani(Jerem,  xxii), 
quam  cepit  de  Amorrhaeorum  regione  Galaad  filius 
Machir,filii  Manasse  :  finisque  hujus  plagae,  Jorda- 
nis  fluvius  disterminans,  etmare  OrientaIe,quod  in 

hoc  schelio  sequenti :  pro  quo  inHebraico   scriptum 
est  Tj^y  lurn  Haser  Enan,    ei  praesens  locus  continet 

olim,  sive  Enan,  Gerte  nihil  intelligit.  Mart. 

(p)  At  neque  primum  a  Pompeio  consitum,  neque 
ab  eo,  sed  diu  aniea,  Daphnem  appellatum  eum  lo- 
cum  Vetorum  testimonia  probare  possuot. 


419 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


480 


hoc  loco  mare  Mortuum,  non  linguam  maris  Rubri  A  G^-  xliii).  Incipit  autem  ista  possessio,  et  hi   ter- 


intelligunt.Dicamus  juxta  tropologiam  :  Posttermi- 
nos  Aquilonislongo  circuitu  perEthalon,  et  Sadada, 
et  Berotha.  Sabarim  quoque,  Thicon,  et  Auran,  et 
Damascum,et  atriumEnon,  ad  Emath  usque  per- 
venit  orientalis  plaga :  de  medio  iracundioB  Auran, 
et  medio  Damasci  sanguine  videlicet  pcBuitentias, 
et  de  medio  Galaad,  quod  interpretatur  revelalio, 
vel  tumulus  testimonii:  ut  postirara  et  prenitentiam, 
spem  saiutis  ostendat :  et  de  medio  terr<c  Israel, 
quffi  visionem  continet  pacis^  usque  ad  dulcissima 
Jordanisiluenta  pertingat:quaelonge  separato  mari 
lumen  Orientis  consequitur,  ita  ut  fluvio  Jordanis, 
qui  interpretatur  rivus  judicii  et  Orientis  termino 
finiatur.  Quod  autem  in  LXX  ponitur  «poivtxwvo;,  id 


est,  palmeti,  in  Hebraico  non  habetur  :  pro  quo  nos,  ^  humilem  et  quictum,  et  trementem 
metiemini  interpretati  sumus  :Errorque  manifestus,      lxvi,  2)  ?  Post  desertum  Cades,  us( 


quod  proTiiAMODDU  (•n*ian)litteraB  decepti  similitu- 
dine,  daleth  et  res,  legerunt  (a)  thamorru  (llian). 
(Vers.  19.)  Plaga  autem  Australis  meridiana  a 
Thamar  usque  ad  aquas  contradictionis  (sive  ad 
aquas  Mariboth  :  hoc  enim  contradictio,  sive  otaSi- 
xaafxd^,  hoc  esi  jurgia  aon&t),Caties  quoque  ettorrens, 
usque  admare  ihagnum\WM\^,ptaga]  hascestplagaad 
601  meridiem  Australis,  Pro  quo  in  Numerorum 
libro  ita  scriptum  est :  Incipiei  a  solitudine Sin,  quss 
est  juxta  Edom,  et  habebis  terminos  contra  Orientem 
mar^[  Al  add  i  tur  salsissimum]  ,quicircuibunt  A  ustralem 
plagamper  ascensum  Scorpionis,ita  ut  transeant  Senna, 
et  pervenient  in  Meridie  usque  ad  Cadesbarne  :  unde 
egredientur  con/iniaad  villamnomine  Addar,ettendent 


mini  Thamar,  a  palma  videlicetvictoriaque  vitio- 
rum,  usque  ad  aquas  contradictionis.  Semper  enim 
virtutibus  contradicitur.  Unde  et  praedicationi  Evan- 
gelicae,  Judasi  contraPaulumdisserentes,in  totoorbe 
asserunt  contradici  {Act.  xv).  Et  in  Evangelio  legi- 
mus,  Simeone  dicente :  Hic  erit  in  ruinam  et  resur- 
rectionem  multorum,et  in  signum,cuicontradicetur 
(Luc.  II,  24).  Omnis  autem  coutradictio  est  sancti- 
tatis,  quod  interpretaturCades,  dicente  Psalmisla : 
Concutiet  Dominus  desertum  Cades  (P*.  xxviii,  8) ; 
quodvidelicetprimumnon  habebatDominisanctita- 
tem  :  sed  concussum  est  atque  commotum,  ut  reci- 
peret  hospitem  Deum,  qui  dicit :  Superquem  609 
requiescit  [Al.  rcquiescetj  spiritus  meus,  nisi  super 

verba  mea  (Isa. 
usque  ad  mare  ma- 
gnum  in  meridie,plagaB  Australis  torrens  est,de  quo 
supra  diximus  ;  qui  non  de  terra,  sed  de  coelo  plu- 
vias  habet  diversarum  virtutum  varietate  coilectaa: 
(Vers.  20.)  Et  plagamaris,  maremagnuma  con/lnio 
per  directum,  donec  venias  Emath,  haecestplaga  ma" 
m.De  qua  manifestiuset  breviusscribitNumerorum 
liber.  Plaga  autem  occidentalis  a  mari  magno  inci- 
piet,  et  ipso  fine  concludetur,  boc  est,  de  mari 
usque  ad  mare:  ad  torrentem  [Al.  atorrentejvide- 
licet  Rhinocorurae,qui  influit  iu  mare,usque  ad  eum 
locum  qui  est  contra  Emath  urbem  Syri»,  de  qua 
supra  diximus.Occidens  autem  juxta  leges  tropolo- 
giffi  semper  in  mari  est ;  semper  in  salo  et  fluctibus» 
ubi  quotidie  naufragiasuscitantur^etmiserorumne- 


usque  ad  Asemona:  ibitque  per  gyrum  terminus  ab  G  ces,  et  divitiarum  et  mercium    amissio,  et  tamen 


Asemona  usque  ad  torrentem  AHgypti,  et  maris  magni 
littore  finietur  (Num.  34,  3,  4  et  5).  Quod  breviter 
hoc  significat  (ne  per  occasionem  Ezechielis,  ad  ex- 
positionem  videamur  Numerorum  transisse  latissi- 
mam),  a  solitudine  Sin,  qua  est  juxta  Edom,  et 
mari  Rubro  terminum  circuire,  et  per  ascensum 
Bcorpionis^  et  per  Senna  et  Cadesbarne,  et  atrium 
Addar,  et  ab  Asemona  pervenire  usquo  ad  torren- 
tem  ^gypti,  qui  juxta  urbem  Rhinocoruram  mari 
influit.  Hicvero  terminus  plagsQ  australis,  hoc  est 
meridianae,incipit  a  Thamar,  qus  urbs  in  solitudine 
est,  quam  et  Salomon  miris  operibus  exstruxit,  et 
hodie  Palmyra  nunoupatur :  HebraBoque  sermone 
THAMAR  (lOT)  dicitur,  quae  in  lingua  nostrapa/mam 


quum  ha3c  omnia  patientia  fregerimus,venimus  per 
dircctum  ad  Emath,  hoc  est,  ad  Domini  veritatem, 
qui  victis  persecutionibus,  daterna  nobis  prsmiare- 
promisit. 

(Vers.  2{  seqq.)  Et  dividetis  terram  istam  vobis 
per  tribus  lsrael,et  mittetis  [Al.  metietis]  eam  in  kas- 
reditatemvobis,et  advenis  qui  accesserunt  [Vulg.oet;^- 
serint]  ad  vos,  qui  genuerint  filios  in  medio  vestri,  et 
erunt  vobis  sicut  indigeyix  inter  filios  Israet:  vobiscum 
divident  possessionem  in  medio  tribuum  Israel.  In 
tribus  auiem  quacumquefueritadvena,uhi  dabitispoS' 
sessianem  illi,  ail  Dominus  Deus.  Per  hoc  capitulum 
discimus  (et  decutitur  supercilium  Judsorum)  nihil 
inter  Israel  et  gentium  populum  esse  divisum.    Si 


sonat,  usque  ad  aquas  contradictionisCades^quam  j\  enim  advenis  et  alienigeniscumhisquisuntdepo- 


in  deserto  esse  non  dubium  est,ettorrens  ingrediens 
mare  magnum,hoc  quod  ^Egypti  Palestinaequepraj- 
tendit  littoribus,  et  hffic  est  plaga  Australis  ad  Me- 
ridiem.  Post  pla^am  ergo  Aquilonis  et  Orientis, 
quandoortusnobisfuerit  sol  justiliaB,accipimusMe- 
ridianam  plagam,  quando  eorum  nobis  desuper 
lumen  infunditur,  et  cum  Abraham  inimus  convi- 
vium  (Gen.  xix),  et  inebriamur  vino,  quod  laBtiGcat 
cbr  hominis  {Ps.  ciii),  cum  Joseph  et  fratribus  ejus 

(a)  Editifalsolegunt  micn  Thamaroth,  pro  Tha^ 
marru  quod  mss.  codices  retinent.  Error  enim  non 
fuit  in  nomine,  sed  in  mutatione  elementi  Resch 


pulo  Israel,  hoc  est  indigenis,  terra  dividatur ;  nulli 
dubium  eamdem  esse  haereditatem  populi  gentium 
et  populi  Judaeorum  :  si  tamen  conversi  fuerintad 
cultum  Dei  Israel,  quod  proprie  nomen  possidet 
Christianum,  habentibus  Judaeis  Legis  litteram,  et 
nobis  spiritum  :  ilUsque  tenentibus  membranas,  et 
nobis  eum  qui  scriptus  est  in  membranis.  Et  apud 
Moysensorte  terra  dividitur ;  hic  autem,ut  diximus, 
Domini  judicio  delegatur  :  unaque  possessio  est  ad- 


F. 


ro  Daleth :  unde  Tfiamorru,  pro  Thamoddu  Mart. 
n  aliis  libris  Thomurru. 


48i 


COMMENTARIORUM  IN  EZECHIELEM  LIB.  XIV.  CAP.  XLVni. 


41« 


T8ns  et  l8raeli,etin  singulistribulus  datur  husredi-  A 
tas,  jubente  Donino  Deo. 

(Cap.  XLVIII.  —  Vers.  1  seqq.)  Et  hxc  nomina 
tribuumj  a  finibus  Aquilonis  juxla  viam  Ethalon  per- 
gadibus  603  Emath  atrium  Enon,  terminus  Dama- 
sdadAquilonemjiixta{a)Emaih,eterit  eiaplaga  Orien- 
tolt  [Vulg.  plaga  orientalis]  mare,Dan  una.  Et  a  ter- 
mno  Dan  a  plaga  Orientali  usque  ad  plagam  maris^ 
Jiser  una.  Ei  super  tenninum  Aser  a  plaga  Orientali 
uique  ad  plagam  maris,  Nephthati  wui.  Et  super  ter- 
mmum  Nephthati  a  plaga  Orientis  usque  ad  plagam 
mriSf  Manasse  una,  Et  super  ierminum  Manasse  a 
^a  Orientati  usque  ad  plagam  maris.Ephraim  una. 
£t  smper  terminum  Ephraim  a  plaga  Orientali  u^que 
vtplagam  maris^Ruben  U7ia.  Et  super  terminum  Au- 
6fli  a  v^aga  Onentali  usque  ad  plagam  maris,  Juda  |> 
m.  Descripta  terrae  sanctae  po8scssione,ta[n  juxta 
pnMentem  Ezechielis  propbetiam,  quam  juxta  Nu- 
meroram  librum :  nunc  singularum  tribuum  a  plaga 
Orientali,usque  ad  plagam  Occidentis,id  est,maris 
possessio  describitur :  et  primum  fmes  accipiunt  ab 
Aquilone  juxta  viam  Etbalon  pergentibus  Emath, 
atniimBive  Aser-Enon  tcrminum  Damasci  ad  Aqui- 
lonem  juxta  Emath,  de  quibus  antejam  diximus. 
Incipit  autem  primum  tribus  Dan  :  secunda  Aser  : 
lertiaNephthali :  quartaManasse:quintaEphraim : 
eexta  Ruben  :  septima  Judee,  hoc  est  a  sinistra 
parte,  et  completur  numerus  septenarius.  Deinde 
primitiae  sacerdotum,et  Levitarum,  et  sanctuarium 
Domini  in  medicsanctumque  sanctorum.Urbs  quo- 
qaeipsa  describitur  per  singula  latera  in  quadrum, 
qQataor  millia  et  quingentos  habcns  calamos.Sub-  C 
urbana  quoque  sacerdotum  et  Levitarum  pcr  ordi- 
nem  describuntur,  et  possessio  principis.  Hursum- 
qoe  a  parte  dextera  succedun  t  quinque  tribus  a  plaga 
timiliter  Orientis,usque  ad  plagam  Occidentis,qua- 
rom  prima  est  Bcnjamin  :  secunda  Simeon,  suam 
lipecialiter  habens  possessionem,  et  ncquaquam  ut 
priua  mixtam  cum  Juda  :  tertia  Isachar  :  quarta 
Zabttlon  :  quinta  Oad  :  portaeque  civitatis  ternas  per 
Bingolts  plagas  :  et  nomeu  ipsius  civitatis,  quod  in 
fronte  PontiOcis  auri  lamina  continetur.  De  quibus 
Qnirersisinsuisdissercmuslocis.Hocquenotandum, 
qQodquadragintaoctocivitatum,qu8einNumerorum 
volnmine  tribui  Laeviticoe  dantur  604  ad  habitan- 
dumcum  suburbanissuis,hic  silcntur  nomina,et  ci- 
^tes  fugitivorum  :  quarum  tres  trans  Jordanem,  j) 
Boaor  videlicet,  et  Ramoth,  et  Oaulon  in  duabus  et 
dimidia  tribu  data  sunt  :  et  tres  intra  Jordanem, 
Cades  videlicet,  et  Sichen,  et  Cariatharbe.  Neque 
^m  opus  erat  in  descriptione  mystica,  et  habita- 
^one  Btnctorum,  et  conversatione  perfecta,  fugiti- 
Toram  describi  auxilia.quibus  Israel  indiguit  adhuc 
ioterra  positus,et  per  muitos  labores  atque  discri- 
ountad  hanc  civitatem  venire  festinans,et  in  sin- 
golis  Banctis  loquens :  Advena  sum  atque  peregrinus 
tKQtomnes  patres  mei  (Ps.  xxxviii,  43).  Etin  alio 


loco  :  Ilabitavi  cum  habitantibus  Cedar,multump^ 
rcgrinata  ost  anima  mea  (P^.cxix,  5). 

(Vers.  8,  9.)  Et  super  ierminum  Juda  a  ptaga 
Orienlali  usque  ad  plagam  maris,erunt  primitix  quas 
separabitis.viginti  quinque  millia  latitudinis  et  longi- 
tudinis  :  sicut  sitigulj^  partes  a  plaga  Orientali  usque 
ad  plagam  maris,  et  erit  sanctuarium  in  medio  ejus. 
Primitix  quas  separabitis  Domino,  longitudo  viginti 
quinque  millibuSj  et  tatitudo  decetn  millibus.  Super- 
fluum  est  disserta  disscrere,et  in  quibus  supra  la- 
boravimus,  quasi  non  sint  dicta,  iterum  laborare. 
Post  septem  tribuum  terminos,ab  Oriente  usquead 
Occidentem  describuntur  primitise;  quarum  latitudo 
teueat  vigintiquinque  miliia  calamorum  :  longitudo 
vero  sicuti  tenent  singulae  tribus  ab  Oriente,  usque 
admare,cujusIongitudinisincertusestnumerus.Ne- 
que  enim  in  singularum  descriptione  tribuum,men- 
8ura  descripta  est.Sin  autem  latitudo  habet  vigin- 
tiquinque  millium  caIamorum,conjici  datur,multo 
majorein  esse  numerum  longitudinis,  quae  semper 
major  cst  latitudine.  In  medio  autem  sanctuarium 
ponitur  juxta  primitias,qu8e  sunt  Domino  separatae, 
longitudinis  viginti  quinque  millium  calamorum,et 
latitudinis  decem  millium  :  quas  legens  nihil  aliud 
possum  dicere,nisi  illud  Apostoli :  0  profundum  di- 
vitiarumsapientise  et  scientise  Dei !  quam  inscrutabi- 
lia  judicia  ejus  et  investigabiles  viae  ejus  {Rom.  xi, 
33)  1  Et  in  alio  ioco  :  Ut  possitis  comprehendere 
cum  omnibus  sanctis  quae  sit  latitudo  et  longi- 
tudo,  et  sublimitas,  et  profundum  :  scire  etiam 
supereminentem  scientiae  charitatem  Ghristi,  ut 
605  impleamini  in  omiiemplenitudinem  Dei{Ephes. 
111,18) :  Vigesimum  quintum  autem  numerum  referri 
ad  8cnsu8,dequibus  dictum  est :  Sensum  divinum 
possidebitis,  et  decem  millium,  ad  perfectam  con- 
summalamque  virtutem,  quae  Decalogo  veteris  In- 
8trumenti,ad  Evangelicum  perveniat  sacramentum, 
et  prius  brevi  sermono  per8trinximu8,et  hic  ex  parte 
commonebimus.Si  enim  ab  uno  addens  numero,ad 
quatuorpervenias,denariumimplebis  numerum ,  at- 
que  ita  fiat,utetvefus  Testamentum  constringatur 
in  novo,  et  novum  in  veteri  dilatetur. 

(Vers.  40  seqq.)  Haec  autem  erunt  primitise  sami" 
tuarii  Sacerdotum ;  ad  Aquitonem  tongitudinis  viginti 
quinque  millium,et  ad  mare  latitudinis  decem  millia, 
sed  et  ad  Orientem  tatitudinis  decem  miltiajet  ad  Meri- 
diem  longitudinis  viginii  quinque  mitlia  :  et  erit  sanc- 
tuarium  Domini  in  medio  ejus.Sacerdotibus  erit  sanc* 
tuartum  de  filiis  Sadoc,  qui  custodienint  cxremonias 
meas^  et  non  erravtrunt  cum  errarent  filii  Israet,  sic 
ut  erraverunt  Levitx.  Et  erunt  [Vulg.  addit  eis]  pri- 
mitUe  de  primitivis  [Vulg.  primitiis]  terrsd  sanctut^ 
sanctorumjuxta  tcrminum  L^zuiarum. Quatuor  primi- 
tiarum  sanctuarii  describuntur  plagae,qude  non  ad 
populum,  nec  ad  vulgus  ignobile,neque  ad  Levitas, 
inferioremgradum,sed  proprie  ad  cultum  pertinent 
sacerdotum  :  Aquiloni^  videlicet,  et  Occidentis,  et 


(a)  Victorius,  juxta  viam  Emath  :  et  paulo  post,  et  super  terminum  Dan,  ex  Hebr.  scilioet  et  Vulgatai 
Impressa  «utem  lectio  LXX  est  dicp  bf\m  to*^  Adiv, 


488 


S.  ED8EBII  HIERONYMI 


484 


Orieniis,  et  Austri:  et  per  partes  profectuum  ordo  A.  ferentur primitios  terrae  (sive  aufer€nlur),qui  sancti- 


narratur,  ut  Aquilonis  frigora  relinqucntes,  venia- 
mus  ad  Occidentem :  quod  scilicet  occidant  nobis  vi- 
liaatque  intereant,  et  inde  transeamus  ad  Orientem: 
ortoque  nobis  sole  justitide,veniamus  ad  Meridiem, 
in  quo  clarissimum  lumen,  atque  perfectum  est :  et 
tam  ab  Aquilone  usque  ad  mare,  quam  ab  Oriente 
usque  ad  Meridiem,viginti  quinque  millia longitudi- 
nis^etlalitudinisdecemmillia  sint:  ut  ubique  eadem 
longitudinis,  et  iatitudinis  mensura  servetur.Sanc- 
tuarium  autem,  idest,  Templum  Domini,  in  medio 
erit  primitiarum  Sacerdotalium,  et  squo  latere  ex- 
omni  parte  vallabitur.  Et  quod  dixerat  :  We  autem 
erunt  primitix  sanctuarii  Sacerdotum,  ne  communi 
vocabulo  omnes  Sacerdotes  vindicarent  sibi  bujus 
loci  possessionem^et  caeremonias  observandas,ponit 


ficatw  sunt  Domino.  Quinque  milliaauUmquae  super- 
sunt  in  latitudine  per  viginti  quinque  millia^profana 
erunt  urbis  in  habitaculum^etin  suburbana  :eteritci~ 
vitas  in  medio  ejus.  Quod  nos  vertimus  in  profanumy 
pro  quo  Aquila  piSr^Xvo,  Symmachus  et  Theodotio 
Xaixov  transtulerunt ;  LXX  dixere  irpoTEt^taixa  quod 
antemurale  possumus  dicere,Profanum  autem  M7 
est  et  laicum,id  est,vulgare,quod  omni  populo  habi- 
tarepassimlicet.Iliudautem  quoddixeruntLXX:Neo 
mensurabitur,nec  auferetur,  pro  eo  quod  nos  dixi- 
mu9,  non  mutabituri  nec  transferetur,  sensum  non 
habere,  pcrspicuum  est.Describitur  quoque  Levita- 
rum  possessio,qu»  vicina  quidem  est  Qnibus  sacer- 
dotum,et  eadem  babet  spatia  in  longitudine,(a)et  in 
latitudinepromultitudineLevitarum,quaBhabetpau- 


specialiterinforens  :  Sacerdotibus  sancluariumeritde  B  citas  Sacerdotum,  sed  tamen  propriis  utitur  termi- 

nis,  et  intelligit  se  Sacerdotali  gradu  esse  disjunc- 
tam  :  ad  decuticndam  superbiam  ministrcrum,  qui 
ignorantes  humiiitatem  status  sui,ultra  Sacerdotcs, 
lioc  est  presbyteros,intumescunt,et  dignitatem  non 
meritOjSed  divitiis  (/>)  existimant.Lerte  qui  primus 
fuerit  ministrorum,  quia(/4/.  qui)  per  singula  con- 
cionatur  in  populos,et  a  Pontificis  latere  non  rece- 
dit,  injuriam  putat,si  presbyter  ordinetur  :  et  non 
meminit  mensarum  ct  viduarum  minister,in  obse- 
quium  se  et  ministerium  non  solum  Sacerdotum, 
sed  (e)  et  viduarum,et  pauperum  delegatum.  Bt  non 
venundabunt,inqmt,ex  eo,7i€que  mutabunt^ni  perma- 
neat  Leviticse  distributionis  oetcrna  possessio,  nec 
vincatur  pretio  meritum  dignitatis,nec  ab  alio  trans- 


filiis  Sadoc,  606  qui  interpretatur,  justus ;  de  quo 
dicitur:  Justus  Dominus,et  juslitiai  Jilexit :  aequita- 
tem  vidit  vultus  ejus  {Ps.  x,  8).  Pro  quo  SadoCy 
LXX  scribunt  Sadduc.  Islo  Sadoc  loquilur  in  Evan- 
gelio  :  Non  enim  Pater  judicat  quemquam,sed  omne 
judicium  dedit  Filio  (Joan.  v,  22).  Et  do  hoc  sub 
nomineSalomonismysticeProphetadecantat:Deusj 
judicium  tuum  regi  da.et  justitiam  tuam  filio  regis 
(Ps,  Lii,  1).  Illi  autem  sacerdotes  Domini  sanc- 
tuarium  possidebunt,et  custodient  cxrcmonias  ejiis: 
qui  non  erraverunt  cum  errarent  filii  Israel  atque 
Levit8e,de  quibus  in  superioribus  disputatum  est : 
qui  non  offerunt  victimas^sed  privilegionominis,  et 
errorissuihumilitatecontenti^semper  loquuntur  in 


corde  ;  Iniquitatemmeam  egoagnosco,etpeccatum  Q  fcramusad  alium  :  quiaquae  sanctificata  sunt  Do- 


meum  contra  [Al.  coram]  me  est  semper  (Ps.  l, 
4).  Audiat  hoc  sacerdotalis  gradus,  et  Arianae  per- 
secutionis  ardore  superatus,ac  verse  postea  ndei,ne 
opibus  careat,  potentia  colia  submittens,  sufficere 
sibi  si  non  expellatur  ex  templo,si  pristini  nominis 
umbram  quamdam  et  imaginem  teneat,et  non  resu- 
pinus  ructan^  delicias,quasi  immaculatus  et  purus 
de  excelso  throno  nobis  imperitis  suee,  et  barbarffl 
garrulitatis  ructet  nauseam  Erun/, inquit,<?w  primi- 
tix  de  primitiis  terrXy  hoc  est  sacerdotibus  :  et  qui 
non  erraverunt,cum  errrarent  filii  Israel  et  Levitaj. 
Primitise  autem  deprimitiis,sicutdecimarum  deci- 
ma5,  sanctumque  sanctorum,  juxta  terminum  Levi- 
tarum  :  ut  habent  quidem  Levito;  confinia  sacerdo- 


mino,  non  eorum  quibus  data  sunt,  sed  ejus  cujus 
nomine'possidentur.Quinque  millia  autem  quaesu- 
persunt  in  latiludine,per  viginti  quinquemillia,sub- 
auditur  longitudinis,profanaerunturbis  :  ut  cunc- 
tis  habitareliceat  ]sraelitis,omnique  de  plebe  :  non 
quod  immunda  sint,aut  aliquid  in  habitatione  terra 
sanctiB  contaminalum,  putridum  putetur  et  sordi- 
dum ;  sed  quod  praeter  Sacerdotes  omnibus  in  eis 
babitare  permissum  sit.Pcrquae  inteiligimus  cuncta 
quae  referimus  ad  sensus,hoc  cst,  ad  corporis  volu- 
ptates,  quae  visu,  et  auditu,  tactu,  odore  et  sapore 
capimus,  esse  profana,et  tcmpli  sanctimoniam  non 
habere,  nec  sacerdotale  esse  privilegium  [/i/.sacer- 
dotaiis  et  privilegiij,  sed  laicae  60§  vilitatis.  Civi- 


tum,sed  umbilicum,  id  est,  medium  ejus,  et  ipsam  -.  tas  autem  eritin  medio,de  qua  scriptum  est :  Flu- 

_• —1 ^i.  U  ■ •    :^  :.^^«*.,«  1  »,*;«««. I.  «:..:i„«^ n^:  i n.    t\ 


possessionem  tenere  non  valeant. 

(Vers.  <3  seqq.)  Sed  et  Levitis  similiter  juxta  fines 
sacerdotum  viginti  quinque  millia  longitudiniSyCt  iati- 
tudinis  decem  miliia  :  omnis  longitudo  viginti  quinque 
mitliumy  et  latitudo  decem  millium.  Et  non  venunda^ 
bunt  ex  eo^neque  mutabunt  (sive  metientur)  nec  trans- 

(a)  Voces  et  in  latitudine  Victor.  respuit. 

(b)  Huc  refer  epistolam  146,  ad  Evangelum,  at- 
que  illud  cum  primis,.w  ex  diacono  ordinaiur presby- 
ter^noverit  se  lucris  minorem^sacerdotio  esse  majorem. 
Observandum  quoque  obiter,  Saccrdotum  vocabuio 
praeter  u&itatum  Antiquorum  morem,  presbyteroSi 
non  episcopos  significari.  Eo  intellectu  nae  voce  uti- 


minis  impetus  lactificat  civitatem  Dei  (Ps.  xlv,  4). 
Et:  Non  potcst  civitas  abscondi  super  montem  posi- 
la  [Matih.  v,  14)  :  de  qua  dicemus  in  consequen- 
tibus.ypoT£{^'j(xa,  hoc  est,antemurale,  et  oiaTCT^jia, 
idest,spatium,quod  LXX  prosu/^ur/^ani^interpretati 
sunt,quem  sensum  in  hoc  loco  habeant,ignoramus. 

tur  Innocentius  l,cpistola  ad  Alexandrum  Antioche- 
num  episcopum,  num.i,  ubi  sacerdotes  ministrosquA^ 
quiinciviiatesunt^memoT^i.  Qui  tamen  alibipreaby- 
teros  secundos  saccrdoies  vocat. 

(c)  Gur  voces  cl    viduarum  hic  Victor.  expungat| 
non  video. 


GOMMENTARieRDM  1N  BZBCHIELEM  LIB.  XIV.  CAP.  XLVIII. 


486 


(Vera.  16.)  Et  hss  fnensurx  ejuSf  ad  plagam  ^Se- 

ptaUrianalem,  quingerUi  et  quatuor  millia  :et  ad  pla- 

gam  Meridianam,  quingenti  et  qmtwr  milUa,  et  ad 

piagam  Orientalem^quingenti  et  quatuor  millia  :  et  ad 

plagam  Oceidentalem,    quingenti  et  quatuor  millia, 

Qaod  dicit:  Et  hfl9  mensurffi  ejus^sabaudiendum  est 

etvitatis.In  fine  enim  prsQteriti  capituli  positum  est 

Et  erit  civitas  in  medio  ejus,  id  est,terrs.Primum- 

que  a  plaga  Septentrionali  incipit,et  e  regione  ponit 

plagam  Meridianam.Rursumque  par  reddit  pari:  ut 

Orientali  plag»  e  contrario  ponat  Occidentalem,  id 

est,  mare :  siogulaque  latera  civitatis  habeant  qua- 

tuor  millia  et  quingentos  calamos;qui  faciunt  suppu- 

titim  [i4/.8QpputatiJ  undecim  millia  passuum  etoc- 

togiota  quinque  ut  simul  omnis  urbs,  sicut  in  fine 

hQJns  voluminis  8cribitur,per  circuitum  habeat  de- 

oemetocto  milliacalamorum,qui  faciunt  quadra- 

gintaqaatuor  milliapassum,  et  trecentos  quadra- 

ginta.Unde  et  quadragesimus  quartus  Psalmus,qui 

iaaeribitur,  /n  finem  pro  his  qui  commutahuntur^  et 

pertinet  ad  Idida,  id  est,  ad  amabilem  Domini^  sive 

ntioterpretHtus  est  Aquila,pro  /t7n5,Symmachusque 

fro  florilntt,  Ecclesise,  quae  urbs  Domini  est,  conti- 

net  sacramenta,  de  quascribiturin  eodem  psalmo: 

Astitit  regina  a  dextris  tuis  in  vestitu  deaurato,cir- 

enmdata  varietate  [PsaL   xliv,   10).   Et   iterum  : 

Omnis  gloria  filiffi  regis  intrinsecus  (/6t(/.,  14)  :  ut 

Don  sit  similis  sepulcris  forinsecus  dealbatis.sed  et 

intns  et  foris  omnia  lavet  paropsidis  (Matth,x%in). 

CQmque  recesserimus  ab]Aquilone,vento  frigidissi- 

mo,tran8imus  ad  meridiem,et  post  ortum  in  nobis 

Inmen  8cient)ffi,occasum  fortitudinum  formidamus 

oequaquam  609  praeterita^sed  futura  consideranftes 

nec  habentes  certam   virtutis  possessionem,  sed 

qnotidie  in  oratione  dicentes  :  Ne  inducas  nos  in 

teUationem^  quam  ferre  non  (a)  possumus  [Matth, 

uxxvi,  13). 

(Vers.  17,)  Erunt  autem  suburbana  civitatis  ad 
^lonem,  ducenti  quinquaginta:  et  admeridiemfdu- 
Mi  quinquaginta  ;  et  ad  Orientem^ducenti  quinqua- 
pnda  :et  ad  mare,  ducenti  quinquaginta,Pro  subur- 
baoi9,qae  Hebraico  dicunturMAGRALUi:iD,rur8um 
UXdcsm;(jLa,  id  est,  spa/tum  transtulerunt.  Quod 
tQtem  dicitur,  ducenti  quadraginta  per  singulas 
Plegas,  Bubauditur  calami,  qui  senacubita  habent, 
etQDQm  palmum;et  per  singula  latera  faciunt  pas- 
ns  aeiceotos  decem  et  septem  paulominus,  et  in 
eommuni  mille  calamos  babentes  passus  duo  millia 
fudriugentos  sexaginta  octo:qu83  spatia  muros  per 
areaitum  ambiunt  civitatis,  ut  inter  urbem  et  ea 
f^  reJiqua  sunt,  dividant.  Ex  hoc  ostenditur  nul- 

{a}Exhoc  locomanifestum  nobisestanliquitus  ad 

fitam  fuisse  in  Oratione  dominica  hujusmodi  clau- 

fvlam,  quam  ferre  non  possumus  juxta  verba  Apo- 

iloli  dicentis  :  Non  patietur  vos  Deustentari  supra 

Id  quod  potestis.  Mart.  —  Alii  mss.  non  possimus. 

Porro  quod  adOrationis  dominicac  textum  pcrlinue- 

fiot  h«c  verba,  non  autem,  quod  Glericus  putat,ex 

^icationis  ^ratia  abs  Hieronymo  addita  sint,evin- 

ctiat  aliorum  Patrum  teBtimonia^putaHilarii  inPsalm 

CETinylit.l  i  Ambroni  de  Saoram.  lib,  V|  et  qui  eum 


B 


X  luin  de^his  spatiis  ad  exercendum  opera  civitatis, 
capiendorumque  fructuum  haberelicentiam,sed  va- 
care  ab  usuetoperehominum :  utcircummuraliaur- 
bis,spontenascentiumvirgultorum  atque  herbarum 
et  cffiterorum  qum:terra'gignit,  habeant  amcenita- 
tem. 

Quod  autem  reliquum  fuerit  in  longitudine  secundum 
primitias  sanctuarii,  decem  millia  in  Orientem^et  de- 
cem  millia  in  Occidentem  ,  erunt  sicut  primttiss  sanc- 
tuarii :  et  erunt  frugeslejus  in  cibum  (vel  in  panes) 
his  qui  serviunt  (vel  operantur) ,  civitati,\Servientes 
autem  (vel  operantes)  dvitatiy  servient  (vel  operabun- 
tur)  ex  ommbus  tribubus  Israel,  Omnes  primitias  w- 
gintt  quinque  millium  per  viginti  qninque  millia  in 
quadrum,separabuntur  in  primitias  sanctuarii,et  pos» 
sessionem  civitaiis.Posi  urbis  sanctae  descriptionem 
'-et  suburbana  ejus,  reliquara  partem  primitiarum 
sancluarii  decem  millia  calamorum  in  Orientem,et 
alia  decem  millia  ad  Occidentem  tendentium,dele- 
gari  vulthis,  qui  opera  civitatis  exercent  advarios 
U8us,quibuscumque  urbs  indiget:  ut  scilicet  seran- 
tur,et  ex  frugibus  quse  in  hoc  terrae  nascuntur  610 
spatio,  vescantur  operarii,  qui  vel  mcDnia  urbis  ex- 
struunt,vel  interrupta  et  ruinosarestituunt,  utba- 
beat  civiias  cultum  suum,  et  sarta  tecta,  cum  po- 
poscerit  necessitas,  instaurentur.  Et  haec  [Al,  hoc] 
nonsolumin  Israel,vel  in  psssessione  terr®  sanctm 
spiritaliter  Ecclesiffi  roysterio  continetur^sed  in  Ro- 
mano  quoque  fieri  probamus  imperio,ut  quffldam  vil- 
IflB  sint  pertinentes  ad  jura  urbium,vel  regia  muni- 
ficentia,  vel  haBreditatibus  ei  donatione   [Al,  dona) 

C  muliorum,nescilicetpaulatim  asdificia  collabantur, 
et  aedes  publicffi,  quae  ornamento  sunt  civitati,longa 
vexentur  incuria.Operarii  autem,inquit,sivequi8er- 
viuntino  peribuscivitalis^eruntex  omnibustribubus 
Israel :  ut  nullus  se ab  opere civitatis  immunem  pu- 
tety  sed  omnes  certatim  extruant  Ecclesiam.  <}uod 
in  tabernaculo  quoque  factumlegimus,ut  pro  varie- 
tate  virium,  alius  aurum  et  argentum,coccum,  bys- 
8um,et  purpuram,variaque  et  diversa  subtegmina : 
alii  pelles  et  caprarum  ofTerant  pilos :  et  cum  essent 
dona  diversa  pro  qualitate  substantiaR,unum  donan- 
tium  esse  praemium.-immo  mcgus  eorum  qui  parva 
quidem  obtulerunt,8ed  majora  pro  viribus,in  exem- 
plum  viduffl  pauperis,qu£  duo  minuta  in  gazophyla- 
cii  dona  mittebat ;  Domini  est  judici  laudata^dicen- 

jv  tis  :  Vere  dico  vobis  quia  vidua  hoec  pauper  plusquam 
omnes  misit :  Nam  omes  hi  ex  abundantia  sibi  mise* 
runt  in  munera  Dei:  hoec  autem  ex  eo  quod  deest  ilti 
omnem  victum  suum  quem  habuit  misit  (Luc,  xii). 
Sicutergodiximusdeoperibuscivitatis,sicilJudbre- 

descripsit  Auctoria,sermone  84  in  Append.  Opp.  S. 
Augustini.  Et  sane  luculentissime  S.  Ambrosius  : 
«  Vide,iiiquil,quid  dicat;Et  ne  patiarisinduci  nosin 
tantationem,  quam  ferre  non  possumus.  Non  dicit 
non  inducas  in  tentationem,  sed  quasi  Athleta  ta- 
lemvulltentationem  quam  fcrre  possit  humanacon- 
ditio.  «  Adde  quod  totidem  continuo  verbis,nisi  in 
aliquibus  libris  pelitionis  partem  fecissent,  referri 
non  poterant.Habenturetiamalii8apud  S.Hierooym 
loois»  ut  in  Matth  o.  zzviy 


487 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


488 


viter  perstringeDdumest,qaod  omnesprimitia;  sun-  A  ct  Klcazar  filium  Aaron,  Judas  possedit  ab  Austro 


ctuarii,  et  possessio  civitatis  pariter  supputata  per 
quadrum  contineat,millia  ducenta  quadraginta  scx 
et  partem  tertiam.  Si  enim  viginti  quinque  millia  ea 
lamorum,qui  senos  cubitoshabent  etpalmumunum 
faciunt  nostra,  boc  est,  Romana  sexaginta,  et 
unum  miliia,  et  sexcentos  sexaginta  septem  pas- 
sus  :  nulli  dubium  est,  bsec  in  quadruplum  sup- 
putata  superiorem  efficere  numerum.  611  Exquo 
perspicimusomniaintelligendaspiritaliter,Ecclesia! 
possessionem  multo  latiorem  esse,  quam  quondam 
fuit  in  Judaea,  qui  ne  accepere  quidem  partes  terrae 
sanctffi  :  sed  ex  singulis  tribubus  quadraginta  octo 
civitatum,  non  ex  pleno  possessionem,  sed  habita- 
tionem  ct  hospitia  susceperunt  :ut  Ipsi  quoque  qui 


{Josue,  xv)  ;  et  Ephraim^  et  Manasse  tribus  dimi- 
dia,  ab  Aquilone  (Josue,  xviii).  Postea  vero  de  Silo 
missis  exploratoribus  per  singulas  tribus,et  descri- 
ptione  terra;  allata  ad  Josue  et  Eleazar,  Benjamin 
juxtaJudam  ab  Austro,  et  juxta  Ephraim  et  dimi- 
diam  tribum  Manasseaccepit  possessionem.Secunda 
tribus  Simeon  hfiereditatem  acoepit  in  {AL  de)  tri- 
bu  Juda  :  ut  impleretur  quod  scriptum  est  de  Levi 
et  Simeon  :  Dividam  eos  in  Jacob.  et  dispergam  eos 
in  Israel  {Gen. xLix^  7),  Tertia  Zabulon  Galilsam 
accepit^  in  qua  est  mons  Thabor.  Quarta  Isachar, 
ubi  est  Jezrael,  usque  ad  Jordanem.  Quinta  Aser, 
usque  ad  montem  Carmelum,qui  Imminet  mari  ma- 
gno,  Tyrumque  et  Sydonem,8exta  Nephthaii^in  Ga- 


videnturlaici,nec  pervenisseadsacerdotalemetLe-  -^  lilsea  usque  ad  Jordanem,  ubi  Tyberias,  quaa  olim 


viticum  gradum:tamen  si  operentur  in  Dommi  civ'- 
tate,vescanturdesanctatcrra,terramitium,terraque 
credentium,  quorum  unus  loquebatur:  Credo  vide- 
re  bona  Domini,  in  terra  viventium  {Ps.  xxvi,14). 

(Vers.  21,  22.)  Quod  aiUem  reliijuum  fuerit^  prin- 
cipis  erii  ex  omni  parte^  sive  hinc,  sive  inde  (Vulg. 
tacet  sive  hinc^  sive  inde)  primiiiarum  sanctuarii  et 
possessionis  civiiatis  e  regione  (sive  contra  faciem)  vi- 
ginli  quinque  milliumprimitiarum  usque  ad  ienninum 
orienlalem,  sed  et  a  mari  (Vulg.  ad  mare)  e  regione 
(sive  contra  faciem)viginti  quinque  miltium  usque  ad 
terminum  maris  simititer  in  partibus  principis  €rit,et 
e7*untprimiti«  sanciuarii  et  sanctuarium  templiin  me- 
dio  ejus.  De  possessione  quoque  Levitarum^  et  de  pos- 
sessione  civitatis  in  medio  partiumprincipis  erit  inier 


appellabatur  Chenereth.SeptimaDan  usque  Joppem 
ubi  sunt  (a)  turrcs  Ailon,  et  Selebi,  et  Emaus,  qu» 
nunc  appellatur  Nicopolis  :  licet  postea  legerimus, 
quod  ceperint  sibi,  transcensis  aliis  tribubus,  ur- 
bem  Lcsem  in  tribu  Dan,quae  hodie  appellatur  Pa- 
ne.is.Cum  haec  se  ita  habeant,et  inter  priorem  tri- 
buum  descriptionem  et  qu»  nunc  habetur,tdnta  di 
versitas  sit,  hoc  consideremus  quomodo  et  in  prae- 
senti  descriptione,  et  in  proiterita  inler  tribum 
Juda  et  Benjamin  urbs,et  Templum  collocatum  sit 
Et  in  priori  quidcm  descriptione  Judaseraiab  Au- 
stro,  et  Benjamin  ab  Aquilone:  hic  vero  econtrario 
fit,  ut  Judas  sit  Ab  Aquilone,  et  Benjamin  ab  Au- 
stro:  post  quem  secundus  estSimeon,  tertius  Isa- 
char,  etquartusZabulon,quintus  Gad  :  quinquevi- 


terminum  Juda  et  inter  terminum  Benjamin^  et  ad  C  delicct  tribus,  sicutin  consoqucntibus  dicitur;scri- 
principem  pertinebit.DQ  hoc  principe  supra  plenius      ptum  est  enim  : 


disputatumest,etquod  tantum  solusacciperetquan- 
tum  una  tribus.Nunc  autem  aliud  discimus^quod  ex 
cunctis  iribubus  quidquid  reliqunm  fuerit,hic  solus 
accipiat :  ut  nulla  tribus  sit,quae  princlpi  dona  non 
ofTerat:  non  aliunde,sed  ex  primitiis  quoe  templo  et 
sanctuario  et  delegatis  urbis  partibus  serviunt.Hoc 
est  enim  quod  dicit:  E  regione yBiye  contra  fiiciem  vi- 
gintiquinquemiilium  primitiarum  usqueadterminum 
orientalem^siwe  usque  ad  terminum  toaris  :  ut  sint 
primitiae  inter  septem  et  quinque  tiibus,et  in  ipsis 
primitiis  civitas,  et  suburbanaejus,et  in  medio  ci- 
vitatis  sanctuarium  templi.  Sed  et  de  possessione 
Levitarum  et  de  possesione  civitatis  quidquid  reli- 


(Vcr.  23  seqq.)  Et  reliquis  tribubus  a  plaga  Oritm 
tali  usque  ad  plagam  Occide7italem,Benjamin  una,  Et 
coiitra  lerminum  Befijamin  aplaga  Orientali  usque  ad 
plagam  Occidentalem  S  imeon  una.EtsuperterminumSi- 
meoniSya  plaga  Orientali  usque  ad  plagamOccidenlisU 
sacharuna.Etsuper  tcrminum  Isachar^aplagaOrientali 
usque  613  aJ  plagam  occidentalemyZabuUm  una.Bi 
super  terminum  Zabulony  a  ptaga  Orientali  usque  ad 
plagam  mans,  Gad  una,  Et  super  terminum  God  ad 
plagam  Austriin  Meridiemyet  eritfinis  deThamaruS" 
que  ad  aquas  contradictionis  Cades  :  hxreditas  eontra 
mare  magnum.  Ilxc  est  terra  quam  metiemini  (Vulg. 
mittetis  in  sortem)  tribubus  Israel,  et  hx  partitiones 


quum  est,principi  deputabitur:  eritque  pars  extre-  Q  earum,  ait  Dominus  Deus.  Quod  in   quinque  et  sep- 


ma  septem  tribuum  vicina  primitiis  et  civitati,  et 
templo  in  tribu  Juda;  et  pars  extrema  quinque  tri- 
buum  eodem  jure  quo  supra  in  tribu  Benjamin,ip- 
sa  extrema  pars  ad  principem  pertinbeit.  Ex  quo 
Scripturae  sanctae  sacramenta  miranda  sunt,  et  co- 
gitanda612  magis,  quameloquio  proferenda  (/)fln 
xxxii).In  priori  enim  divisione  terrarum  trans  Jor- 
danem  per  Moysemduabustribubus  Ruben,et  Gad 
et  dimidiae  tribui  Manasse  terra  divisa  est  {Josue, 
xiii):  intra  Jordanem  autem  per  Josue  filium  Nun. 


tem  tribubus  scnper  in  fine  ponitur  una, subintel- 
ligitur  vel  pars,  vel  possesio,  vel  bseredilas  :  iicet 
Aquilaet  Bymmachus  interpretenturgenereneutrali 
T^  6p iov,quod  signiilcat te^mmum.  lUudque  breviter 
attendendum,  in  extrema  quinque  tribuum^tribum 
Gad  quae  in  priori  descriptione  fuit  trans  Jordanem 
poni  in  eam  partem  quam  prius  Judas  tenuit,  ad 
plagam  videlicet  Austri  in  meridiem,  et  esse  termi- 
num  de  Tbamar  usque  ad  aquas  contradictionis  Ca 
des,  baereditatem  contra  maro   magnum  :  Thamar 


(a)  Coojioit  Relandus  pro  turres  legendum  urbes,  vel|  urbes  tres.  Nihil  vero  contra  mss.  fidem  audeadasu 


480 


COMMENTARIORUM  IN  BZBCH.  UBER  XIY.  CAP.  XLYIII. 


4tO 


ipataa; iIb qua JamtHximqfl^qtMnn duqo  Palmyram  A 
vocant,et  olim  a  Salomone  conatructa  est  :  palma 
enim  Hebraeo  sermone  Thamar  appellatur,  et  ab  eo 
quod  ibi  palmeta  sint  plurima,  quidamputant  hoc 
sortitam  vocabulum.  Quodque  sequitur :  Usque  ad 
aquas  coniradictionis  Cades,  hssreditas  contra  mare 
magnum  ;  pro  quo  LXX  tranelulerunt  de  Tkeman^et 
aqua  Mariboih^  [Al.  Marimoth]  Cades,  hxreditas  us- 
que  ad  mare  magnum,  illud  est  observaadum  in  He- 
lirfioo  enmdemsermonemNSHELA  (nSjn),  quia  am- 
biguufl  flit,  et  hsereditatem  sonare,  et  torrentem :  et 
hic  magistorre/jf^maccipi  deberejquam  hxreditatem 
Iste  est  enim  torrensqui  ingreditur  mare  magaum 
Rhinocorurae,utantc  jam  rliximus.Cades  autem  qu® 
in  libro  Josue  appellatur  Gades-Barne,  in  deserto 
est,quod  extenditur  usque  ad  urbem  Petram  xMari-  q 
hoih  vero  quod  interpretatur  contradictionis yXion  vo- 
cabulum  loci  est,ut  plerique  aestimant,sedaquarum 
in  quibus  populus  Domino  contradixit,et  Moyses  of- 
ibndit  Deom,dioente  Psalmo  :  Tentaverunt  eum  ad 
«ftiam  contradictionis^et  afflictus  est  Moyses  propter 
ios  (Ps.  cv,  32).Omni8que  terra  sanct»  bffireditas 
ab  Aastrali  plaga  juxta  terminos  yEgypti,Rhinoco- 
raraettorrente  flnitur.  Bt  quia  Gad  interpretatur 
fmteliOyin  possessioue  ejus  de  palmetis  transimus 
ad  aquas  contradiotionis  usque  CadeSj({\xm  interpre- 
tttar  «an^fa,ut  intelligamus  nos  etiam  post  victo- 
riam  mundi  debere  esse  sollicitos^et  semper  in  me- 
tu,614  et  recordari  iliius  versiculi :  Tentatio  est 
vitahominum  super  terram  [Job.  vn,  1);  et  ad  san- 
tdtatem,  adversariis  impugnantibus,pervenire:sic- 
qoe  obtinerevictoriam,ute  vicino  torrentem  ple-  C 
Bom  imbrium  contemplemnr. 

{Fers,  30  seqq.)  Et  egressus  civitatis  a  plaga  Sep- 
tenirionali  quingentos  et  quatuor  millia  mensurabis,Et 
porLse  civitatis  ex  hominibus{A\.  omnibus,\u]g.  in  no- 
minibus)  tribuum  Israel :  portx  tres  a  Septentrione. 
Porta  Ruben,  una :  porta  Jud^,  una  ;  porta  Levi,una* 
Etadplagam  Orientalem  quingentos  et  quatuormilliaf 
d  portx  tres.  Porta  Joseph,  una :  porta  Benjaminf 
tna :  porta  Dan,una :  Et  ad  plagam  Meridianam 
^iningentos  et  quatuor  millia  metieris^  et  portx  tres. 
Torta  Aser,  una  :  porta  Issachar^  una :  porta  Za- 
hhn,  una.  Et  ad  plagam  Occidenialem,  quingentos 
dquatuor  millia,  et  portss  eorum  tres.  Porta  Gad, 
taia  ;  porta  Aser,  una  :  porta  NepMhali,  una :  per  cir- 
cuilum  decem  et  octo  millia,et  nomen  civitatis  ex  illa  ^ 
iie^  et  Dominus  ibidem,  Do  ambitu  civitatis,  quod 
per  laterasingulain  quadrum  quatuor  milliaquin- 
gentos  calamos  habuerit,  practeritus  sermo  narra- 
?it :  qui  faciunt  decem  et  octomiliia  calamorum,ut 
in  prffisenti  capitulo  quoque  positum  est,id  est^qua- 
draginta  quatuor  millia  passuum,et  trecentos  qua- 
draginta  passus.  Nunc  scribiturper  singula  latera, 
bocestfper  undecim  miilia  passuum  et  octoginta 
qoioque  passus,  temas  fuisse  portas^quas  Aquila, 
Symmachu8,et  Theodotio  8ie5(5oou<,  LXX  5tex6oXdi(; 
Tocant :  nos  interpretati  ^umixs, egressus  et  exUus  oi- 
vitatis.niudque  primum  breviter  admonendum,ea8- 

Patrol.  XXY. 


dem tribns in oiroaitu tabemaculiifBi  oafl^metatafl'» 
ut  ad  Orientem  fuerit  Judas,  Issachar,  et  Zabulon, 
filii  Liffi :  et  ad  Meridiem,  Ruben,Simeon  Gad,  duo 
filii  Liffi,et  tertius  filius  Zelphss  ancillsB  Lis.  Ad 
Ocoidentem  veroEphraim,et  Manasses^etBenjamin, 
duo  videlicet  filii  Racheiis  :  quia  Joseph  pro  tribu 
Levi,qu£  sacriflciis  deputata  est,  in  duas  tribus 
EphraimetManasse  divisaest.Ad  Aquilonem  autem 
Dan,et  Aser,et  Nephthali,quorum  primus  ettertius 
filii  sunt  Bals  ancillffi  Racheli8,seoundus  fiiius  Zel- 
phas  ancillffiLiffi  ignobiIes,et  ad  Aquilonem  positi  : 

quippequi  exancillarumintersedissidentium  stirpe 
generati  sint.Hoc  juxta  Numerorum  librum,  et  de- 
BcriptionemtabernacuIi,qu6e,  jubente  Deo,  Moysi 
bre  dictata  est  (iVum. xxxiv).Nostra  vero  urbs,  qu« 
est  civitas615  magni  regis,cujus  artifex  et  condi- 
tor  estDeufl,  de  qua  et  Psalmista  canit :  Numquid 
8ion  dicet  homo,et  homo  natus  est  in  ea,  et  ipse 
fundavit  eam  Altissimus(Pj.|Lxxxvi,5),  aiiam  ha- 
bent  tribuum  interra  sancta  descriptionem,et  men- 
suram  civitatis  et  possessionis  ordinem,  et  plagad 
tribuum  singulomm.Primum  enim  piagSB  Aquilonife 
opponuntur  tres  port£,siveexitus  civitatis,  quorum 
est  primogenitus  Ruben,et  Judasregi®  stirpis  auo- 
tor,et  Levi  super  cujus  nomine,  in  tabernaculo  et 
sacrornm  descriptione  nil  dictumest :  ut  primogis- 
nita  possidente8,qua8i  genus  regale  et  sacerdotale, 
Aquilonis  frigora  contemnamus.  Secundo  vero  ad 
Orientem  est  Joseph,Benjamin,et  Dan  :  ambo  filii 
Rachel,  et  unus  Balae  anciliaB  ejus.  Ad  Meridem 
vero  Simeon,  IssacharetZabuIon^  qui  tres  Liaa  filii 
sunt.Porro  ad  Ocoidentem  6ad,A86r  et  Nepthali : 
quorum  priores  duo  filiiZelphae  suntancillsB  Lia^ 
tertius  filius  Balas  ancilla)  Rachelis.Quis  sapiens  ieit 
intelligit  haec  :  intelligens  et  oognoscet  ea?  Quia 
rect^s  viaB  Domini,et  justi  ambulabunt  in  eis  :pra9- 
varicaiores  vero  616  corruent  in  illis  {Osee,  xiv, 
10).IIas  duodecim  portas,  sive  exitus,pro  qualitate 
meritorum  atque  virtutum  singulis  tribubus  sub 
Apostolicis  et  Patriarchamm  nominibus  arbitror  de- 
Iegatas:dequibus  et  in  Apocalypsi  Joannis  apertius 
scribitur,et  multa  divinarum  Scripturarum  saora- 
menta  testantur  {Apoc.xjLi).  Et  necesse  est,  ut^talis 
civitas  decem  etocto  milium  per  circuitum  teneat 
celamorum  :  sub  quo  numero,et  in  duodevigesimo 

psalmo  lex  naturalis  estscripta,gratiaque  Evangelii 
describitur ;  quibus  £cclesia,id  e8t,urbs  Salvatoris 
exstructa  est.Nomen  quoque  ipsius  civitatis  nequa- 
quam  erit,ut  prius7^o^o/yma,qu®  interpretaturvuio 

;7aCt5,SedADONAlSAMA[/l/.ADONAlSAN  Ct  ADONAISAMU] 

(nau  Ty^r^^t)  quod  Latinum  sermonem  vertitur,  Do- 
minus  th'<i^m,qui  recedat  numqnam  ab  ea,uta  priori 
populoantedicessit  dicens  ad  discipulos:  Surgite 
abeamus  hinc  (/oan.xiv,3i).  Etad  Judsos  :  Relin- 
quetur  vobis  domusvestrade8erta(ilfa^iA.xxin,38)  : 
sedffiternam  habeatpossessionem^et  sit  ei  ipsepof- 
8essio,iisdem  discipulis  repromittens  :ficce  ego  vo- 
bisoum  sum  usque  ad  consummationem  saouU 
{Matth,  xxviii.  20). 

16 


491 


S.  enSBBIt  HIBRONYMI 


49» 


S.  EUSXSBII  BIERONYMI 

STRIDONENSIS  PRESBYTERI 

'  COMMENTARIORUM 

IN  DANIELEM  PROPHETAM 

AD  PAMMACHIUM  ET  MARCELLAM, 

LIBER  UNUS. 


PROLOGUS. 


6tT-6t8  Gontra  prophetam  Danielem  duodeci-  A 
mum  librum  scripsit  Porpbyrius,nolen8eumabipso 
c^jus  inscriptus  est  nomine,  esse  compositum :  sed 
aquodam  qui  temporibus  Antiochi  quiappellatusest 
EpiphaneSyfuerit  in  Jud8Ba,et  non  tam  Danielem 
ventura  dixisse,  quam  illum  narrasse  praeterita. 
Denique  quidquid  usquead  Antiochumdixerit  ve- 
ram  historiam  continere :  si  quid  autem  ultra  opi- 
natuB  sit,quia  futura  nescierit,esse  mentitum.  Cui 
soiertissime  responderunt  Eusebius  CaBsariensis 
Episcopus  tribus  voluminibusyid  est,octavo  decimo, 
et  nono  decimo^et  vicesimo  ;  Apoliinarius  quoque 
uno  grandi  libro,hoc  est,vicesimo  sexto,  et  {h)  ante 
bos  ex  parte  Methodius.Verum  quia  nobisproposi- 
tum  est,  non  adversarii  calumniis  respondere,  quaa 
longo  sermone  indigent :  sed  ea  quae  a  propbeta  n 
dicta  sunt  nostris  disserere,id  est,Ghristianis,  illud 
in  prsBfatione  commoneo,nullum  prophetarum  tam 
aperte  dixisse  de  Ghristo.6t9-690  Non  enim  so- 
2um  scribit  eum  esse  venturum,quod  est  commune 
cum  caeleris  :  sed  etiam  quo  tempore  venturus  sit 
docet ;  et  reges  per  ordinem  digerit,  et  annos  enu- 
merat,acmanifestis8ima  signaprffinuntiat.Quae  quia 
vidit  PorphyriusuniversacompIela,ettransacta  ne- 
gare  non  poterat,  superatus  hidtoriae  veritate,  in 
hanc  prorupitcalumniam,uteaqu€D  in  consumma- 
tionemundide  Antichristo  futura  dicuntur,propter 
gestoruminquibusdam  similitudinemsub  Antiocho 
Ephiphaneimpletacontendat.Gujusimpugnatiotes- 
timonium  veritatis  est.Tanta  enim  dictorum  fides 
fuit,ut  propheta  incredulis  hominibus  non  videatur 
futura  dixisse  ;8ed  narrasse  praBtcrita.  Ettamensic-  C 
ubi  se  occasio  iu  explanatione  ejusdem  voluminis 
dederit,calumniaB  illius  strictim  respondere  cona- 


(a)Hanc  qusB  unolibro  continuaseric  contextaest. 
exj)]anationem  in  Danielem  Gassiodorus  Instit. 
C.3,  tribus  libris  distinctam  laudat.  Nos  illam  ad 
pervetustos  codices  ms.  unum  Vaticanum,  num 
333,  alterum  Palatino-Vaticanum  175  prsnotatos 
exegimus  ao  recensuimus. 


bor,et  philosophiae  artibus,immo  maliti»  ssBCulari, 
per  quam  subvertere  nititur  veritatem,  et  quibus- 
dam  praestigiis  clarum  oculorum  lumen  auferrey 
explanatione  simplicicontraire.Itaque  obsecro  vos, 
Pammacbi  cpiXo{xa6iaT(xxe,et  Marcella,unicum  Roma- 
ns  sanctitatis  exemplarjunctos  fide  et  sanguine, 
ut  conatus  meos  vestris  orationibus  adjuveiis :  ut 
Dominus  atque  Salvator  pro  oausa  sua,  suo  sensu 
meo  ore  respondeat,qui  loquitur  ad  prophetam  : 
Aperi  os  luum,et  implebo  illud  (Ps.  lxxx,  11).  Si 
enim  cum  apprehensi  fuerimus  ante  judices  et  tri- 
bunalia,monet  ne  cogitemus  quid  respondere  de- 
beamus  (Lti^.,  xii)  :  quanto  magis  contra  adversa- 
rios  blaspbemantes,  sua  potest  bella  beliare,  et  in 
servis  suis  vincere  ?  Unde  et  psalmi  plurimi  illud 
Hebraicum,quod  in  titulisponiturLAMANASSB(n2r:3oS) 
pro  quo  LXX  transtulerunt,  in  finem,  magis  pro 
victoria  continent.  Aquila  enim  interpretatus  est 
T(f>  vixoTtoicf),  hoc  est,f2  qui  prxhet  victoriam,  8ym- 
macbus  (^)k7riv{}ciov  quod  proprie  triumphum  pal" 
mamque  signiticat.  Sed  etboc  nosse  debemus  inter 
caBtera,Porphyrium  de  Danielis  libro  nobis  objlcere, 
idcirco  illum  apparere  confictum.nec  baberi  apud 
Hebrsos,  sed  Graeci  sermonis  esse  commentum, 
quia  inSu8annaBfabulacontineatur,dicente  Daniele 
ad(a)  presbyteroSjdtTuo  tou  <r^(vou  a^(ffat,  xal  airo  xou 
irp(voj  7tp((Tai,quam  etymologiam  magis  Graeco  ser- 
moni  convenire,  quam  HebraBO.  Gui  et  Eusebius  et 
Apollinarius  pari  sententia  responderunt  ;Su8anna9 
Belisque  ac  Draconis  fabulas  non  contineri  in  He- 
braico,sed  partem  esse  pcophetiae  Abacuc  filii  Jesu 
detribu  Levi:  sicutjuxta  LXX  interpretes  intitulo 
ejusdem  Beiis  fabulae  ponitur  :  Homo  quidam  erat 
sacerdos,  nomine  Daniel,  filius  Ahda^  conviva  regis 
Babylonis :   cum  Danielcm  et  tres  pueros  de   tribu 

(h)  Palatinus  ms.  wocesante  hos  non  agnoscit. 

(c)  Vatic.  praeferre  videtur  Ittivixtjv. 

(d)  Additoptimum  ac  pervetustum  exemplar  Cor- 
biensenomenDei:  sicenim  legit,GXlGHCBdl  6E0C, 
etc,  pro  T/J.(j<x^  ffs,  ^(aei  ae  idt6^. 


«93 


GOMMENTARIORUM  IN  DANIELEM  PRiEFATIO. 


494 


Juda  fhisBe,  SAncta  Soriptura  testetur.  Unde  et  nos 

ante  annos  plurimos  cum  verteremus  Danielem,  has 

visiones  obelo  prffinotavimus,  significanteB  eaa  in 

Hebraiconon  haberi.Et  miror  quosdam  (jLe(jL<);i^oipouc 

indicari  mihi,  quasi  ego  decurtaverim  librum :  cum 

et  Origenes  et  Eusebius  et  Apoilinarius  aliique  ec- 

clesiaatici  viri  et  doctores  Grscias  has,  ut  dixi,  vi- 

siones  non  haberi  apud  HebrsBOs  fateantur,  nec  se 

debere  respondere  Poryphyrio,  pro  his,  quas  nullam 

Scripture  sanctee  auctoritatem  praebeant.  Illud  quo- 

qne    lectorem  admoneo,  Danielem  non  juxta  LXX 

interpretes,  sed  juxta  Theodotionem  Ecclesias  lege- 

re,   qui  utique  post  adventum  Ghristi  incredulua 

ftiit  :    licet  eum   quidam   dicant  ebionitam,   qui 

•591-699  altero  genere  Judffius  est.  Sed  et  Orige- 

nee  deTheodotionis  opere  in  editione  (a)Vulgata  aste- 

riecoB  posuit,  docens  defuisse  qu»  addita  sunt,  et 

rorsuB  quosdam  versus  obelis  praBUotavit,  superflua 

qtiseque  designans.Gumque  omnesGhristi  Ecciesiam 

tam   Grscorum  quam  Latinorum,  Syrorumque  et 

iEgyptiorum  hanc  sub  asteriscis  et  obeiis  editionem 

legant,  ignoscant  invidi  labori  meo,  qui  volui  habere 

n^vtroSy  quod  Grfici  in  Aquil»  et  Theodotionis  ao 

Symmachi  editionibus  iectitant.  Et  si  iiii  in  tantis  di- 

▼itiis  doctrinarum  non  contemnunt  studia  hominum ' 

Jadeorum :  cur  Latina  paupertas  despiciat  hominem 


A  Christianum  ?  Gigus  si  opus  displiceat,  oerte  volun- 
tas  recipienda  est.  Verum  jam  tempus  est,  ut 
ipsius  prophetiB  verba  texamus,  non  juxta  consue- 
tudinem  nostram  proponentesomnia,etomnia  disse- 
rentes,  ut  in  duodecim  prophetis  fecimus ;  sed  bre- 
viter  et  per  intervalla  ea  tantum,  qu»  obscura  snnt 
explanantes,  ne  librorum  innumerabiiium  magni- 
tudo  lectori  fastidium  faciat.  Ad  intelligendas  autem 
extremas  partesDanielis,  multiplexGrfficorum  histo- 
ria  necessaria  est :  Sutorii  videiicet  (b)  Gaiiinici,  Dio- 
dori,  Hieronymi,  Polybii,  Posidonii,  Glaudii,  Theo- 
nis,  et  Andronyci  co^omento  Alipii,  quos  et  Por- 
phyrius  esse  secutum  se  dicit :  Josephi  quoque  et 
eorum  quos  ponit  Josephus,  precipueque  nostri  Li- 
vii,  et  Pompeii  Trogi,  atque  Justini,  qui  omnem  [AL 

n  omnes]  extrem»  visionis  narrant  historiam»  et  post 
Alexandrum  usque  ad  Gssarem  Augustum,  Syrin 
et  iEgypti,  id  est,  Seleuci,  et  Antiochi,  et  Ptolemeo- 
rum  bella  describunt.  Et  si  quando  cogimur  litte- 
rarum  sscularium  recordari,  et  aliqua  ex  his  dicere 
quffi  oiim  omisimus,  non  nostre  est  voiuntatis,  sed, 
ut  dicam,  gravissims  necessitatis :  ut  probemus  ea 
qus  a  sanctis  prophetis  ante  secuia  muita  prsedicta 
sunt,  tam  Grscorum,  quam  Latihorum,  et  aliaruiQ 
gentium  litteris  contineri. 


(a)Parum  sibi  constare  hoc  loco  HieronymusMont- 
Ikaconio  videtur,  quod  cum  modo  dixisset,  Danie- 
lem  non  juxtaLXX,  sed  juxtaTheodotionem  Ecde- 
vas  legere,  slatim  subjicit^  omnes  Ghristi  Eccie- 
nas  tam  Grscorum,  quam  Latinorum,  Syrorumque 
et  iEgyptiorum  editione  uti  vulgata  (que  utique  n 
Tcbv  l5Ca  intelligitur)  ab  Origene  ex  editione  Theo- 
dotionis  aucta  atque  emendata  cum  obelis  et  asteri- 
scis.  Atque  hoc  quidem,  inquit,  si  de  ejus  usu  in 
pDblicis  Ecclesiffi  conventibus  intelligendum  sit, 
perquam  diflicile  est  creditu  ;  c[uomodo  enim  dua 
eJQsdem  propheta  editiones  indiscriminatim  in  om- 
mbus  Ecclesiis  legebantur?  Gertum  prsterea  quod 
ipse  Hieron.  iterum  in  Gomm.  tradit  c.  rv,  vers.  o,  iu- 
neiofnagisirorum  EccUsix  editumem  xcov  LXX  in  hoe 
volwmine  repudiatam,  et  Theodotionis  mlgo   legi, 
fm  et  Hebrxo,  ei  casteris  transUUoribus  congruit, 
Sic  itaqoe  antilogiam  conciliandam  putat,  ut  cum 
dicitur,  ab  omnibus  Gbristi  Ecclesiis  tam  Grsco- 
rnm,  quam  Latinorum»  etc.,  recognitam  ab  Origene 
Valgatam  legi,  inteliigas,  eam  quidem  pre  mani- 
bos  omnium  habitam,  sed  privatim,  non  autem  in 
pubiicis  conventibus,  ubi  sola  Theodotionis  editio 
obtinebat,  saltem  apud  Grecos,  ut  SS.  Patres  Gre- 
d,  pnesertim  Ghrysostomus  et  Theodoretus  indi-  j^ 
eio  esse  possunt,  qui  non  aliam  editionem  afTerunt.  ^ 
Verudi  non  hanc  fuisse  Uieronymi  mentem,  nul- 
lunoue  adeo  inesse  huic  loco  diflQcultatem  conten- 
do.  r{eque  enim  de  peculiaris  iibri  Danieiis  Yul- 

eeditione  hic  ioquitur,  qua9  cum  in  cffileris 
.  .8  tota  Septuagintaviralis  esset,  in  uno  isto  de 
Tbeodotionis  mterpretatione  sumpta  est :  uta  una  ea- 
demque  plane  res  sit,  cum  de  Daniele  agitur,  Vui- 
gttaejus  editio  ac  Theodotionis  versio.llocnemo, 
opinor,  nedum  ci.  Montfauconius  ierit  inficias : 
mtnifestum  quippe  est,  cum  ex  modo  laudatis  testi- 
fQoniis,  tum  ex  tota  hac  prffifatione,  itidemque  alia 
in  ipsum  Danielem  ab  Hieronymo  Latine  reddita, 
Volgatam  editionem  ceteros  quidem  omnesScripto- 


rffi  libros  ex  LXX :  Danielis  vero  ex  Theodotione  sibi 
ascivisse,  ut  proinde  Vulgata  Danielis  ipsa  ait  Theo- 
dotionis  editio.  l^tur  proposito  looo  cum  ait  S. 
Doctor,  Oriflrenem  in  editione  Vulgata  asteriscos  at- 
que  obelos  de  Theodotionis  opere  posuisse,  minime 
omnium  intelligi  potest  de  sin^lari  Danielis  hoo 
libro  dicere  :  qui  enim  in  flen  potuit,  aut  <iua 
tanta  esset  perrissoiogia,  ut  de  Theodotionis  editione 
ad  Theodotionis  editionem  f  neque  enim  Vuigata  erat 
ejus  iibri  alia)  Origenes  ooelos  poneret  et  asteri- 
scos.  Est  ergo  quam  quod  maxime  manifestum,  de 
universo  Scripturffi  opere  sermonem  hic  esse»  ad 
c^jus  Vulgatam  editionem  hoc  impendit  laboris  A- 
damantius,  eamque  ejus  recognitionem  Hexaplarem 
et  Hieronymus  testatur,  et  nemo  jam  nescit  fuisse 
Ecclesiis  tam  Grfficorum,  quam   Latinorum,  Sy- 
rorumque  et  iC^ptiorum  probatam  ac  lectam  in 
sua  quaque  lingua.  Inferior  quoque  contextus  uni- 
versam  Scripturam,  non  unioum  Danielis  librum 
iaudari,  perspicue  probat.  Bciiicet  occasionem  arri- 
pit  Hieronymus  ex  Theodotionis  incredulitate,  ct 
suum  studiosis  iaborem  impendio  magis  oommen- 
det,  aut  contra  ffimulos  tueatur.  Nam  si  ejus  ha- 
retici  diligentia  tantum  apud  Ecclesias  favoris  sibi 
promeruit,  ut  Origene  suffira^nte,  nedum  in  Da- 
niele,  sed  et  in  reiiquis  libris  utilis  probaretur, 
quanto  magis  ipse,  Ghristianus  homo,  suscipi  de- 
beret,  qui  et  imitatus  Ori^enem,  volebat  habere 
Buos,  quod   Grseci  in  AqutlsB,  et  Theodoiionis  ae 
Symmachi  editionibus  lectttabant. 

(b)  Antea  Suciorium  :  iiiud  vero  perperam,  quod 
Sutorius  a  Gallinico,  quasi  duo  auctores  essent,  dis- 
tinguebatur.  Est  autem  iste  Gallinicus  Syrus,  vel  f 
ArSbs  sophista,  qui  sub  Galieno  floruit,  et  oum 
monimenta  alia,  tum  Rerum  Alexandrinarum  histo- 
riam  iibris  X  ad  Gleopatram  scripsit,  quos  hio 
Hieronymus  innuit.  SouTt^pioc  cognominatus  est,  ut 
Suidas  annotavit. 


MS 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


4K 


INCIPIT  LIBER 


69S  (Cap.  I.  —  Vers.  1.)  Anno  terlio  regniJoacim 
regis  Juda,  venit  Nabuchodonosor  rex  Babylonis  Je^ 
Tusalem^  et  obsedit  cam,  Joacim  fllius  Josios  cujus 
tertio  decimo  anno  prophetare  orsus  est  Jeremias, 
8ub  quo  et  Olda  mulier  prophetavit,  ipse  cst  qui  alio 
nomine  appellatur  Heliachim,  et  regnavit  super  tri- 
bum  Juda  et  Jerusalem  annis  undecim  :  cui  suc- 
cessit  in  regnum  fllius  ejus  Joachim,  cognomento 
Jechonias ;  qui  tertio  mense  regni  sui,  die  dccimo^ 
captus  est  a  ducibus  Nabuchodonosor,  ductusque  est 
in  Babylonem,  et  in  loco  ejus  constitutus  estScdecias 
filius  Josiae  patruus  ejus,  cujus  anno  undecimo  Je- 
rusalem  capta  atque  subversa  est.  Nemo  igitur  putet 
eumdem  in  Danielis  principio  esse  Joacim^  qui  in 
Ezechielis  exordio  Joachin  scribitur.  Isto  enim  ex- 
tremam  syllabam  Chin  habet^  ille  Cim.  Et  ob  hanc 
causam  in  Evangelio  secundum  Matthseum  una  vi- 
detur  deesse  generatio,  quia  secundaTeTcrapa^ixa;  (a) 
in  Joacim  desinit  (llio  JosisB,  et  tertia  incipit  a  Joa- 
chin  filio  Joacim.  Quod  ignorans  Porphyrius,  calum- 
niam  struit  {Mss,  instruit)  Ecclesiac^suam  ostendens 
imperitiam,  dum  evangelistoi  Matthaei  argucro  niti- 
tur  falsitatem. 

(Vers.  2.)  (b)  Et  tradidit  Dominus  in  manu  ejus 
Joacim  regem  Juda»  Quodquc  traditus  scribitur  Joa- 
cim,  monstrat  non  adversariorum  fortitudinis  fuisse 
victoriamy  sed  Domini  voiuntatis. 

Et  partem  vasorum  domus  Dei^  et  asportavit  ea  in 
terram  Sennaar^  (c)  in  domum  Dei  sui^  ct  vasa  intulit  in 
domumthesauriDeisui{Gen,  xi).  Terra  Scnnaar  locus 
estBabylonis  in  quo  fuit  campus  Dura,  et  turris  quam 
osque  ad  ocelum  hi  qui  ab  Oriente  moverant  pedes 
suos,  ffidincare  conati  sunt.  Unde  et  a  confusione 
linguarum  locus  nomen  accepit£a6i//(772,  qua)  in  lin- 
guam  nostram  imnf eviuv  confusio,  Simul  et  animad- 
vertendum  secundum  anagogen,  quod  rex  Babylonis 
non  potuerit  universft  Dei  vasa  transfcrre,  et  in  idolio 
quod  sibi  fmxerat  collocare,  sed  partem  vasorum 
634  domus  Doi,  quae  intelligenda  sunt  dogmata 
veritatis.  Si  enim  cunctos  philosophorum  revolvas 
libros,  necesse  est  ut  in  eis  roperias  aliquam  partem 
vasorumDei.Utapud  Platonem,fabricatorem  mundi 
Deum,  ut  apud  Zenonem  Stoicorum  principem,  in- 

(a)  Palat.  T£<yffapaxai$£xac.  Notatum  vero  est  Victo- 
rio,  Jechoniam  vocari  a  Matthso  tam  Joachim, 
in  quo  sub  transmigrationcBabylonis  desinit  sccun- 
da  tewapa8£xa;,  quam  Joachim  cjus  fllium,  in  quo 
post  dictam  transmigrationem  incipit  tertia),  sicut 
IV  Reg.  xxiii  uterque  a  LXX  appellatur  Joacim : 
quod  non  animadvertcns  Porphyrius,  dum  in  Mat- 
tnaBO  Jechoniam  pro  uno  tantum  accigit  homino, 
unam  deesse  apud  illum  gencrationem  dicebat,  pro- 
ptoreave  falsitatis  enm  arguore  nitebatur. 

(6)  Versiculo  hocco  Praetermisso,  expositionem 
Hieronymianam  mss.  nostri  continuant. 

(c)  Victorius,  in  Dei  domum  Dei  sui,  nedum  ad  Vul- 


B 


A.  feros  et  immortales  animas,  et  unum  bonum,  hone- 
statem  ;  scd  quia  jungunt  mendacium  veritati,  et 
naturse  bonum  multis  perdunt  malis,  ideo  partem 
vasorum  domus  Dei,  et  non  omnia  vasa  integra  at- 
que  perfecta  cepisse  memorantur. 

(Ver?.  3.)  Et  ait  rex  Asphanez  prxposUo  eunucho- 
rum  suorum  [Vulg.  tacet  suorum],  (d)  ut  introduceret 
de  filiis  Israel  et  de  semine  rcgio  et  tyrannorum^  pue- 
ros  in  quibus  nnlla  esset  macula.  Pro  Aspbanez  in 
editione  vulgata  aoptej^pi  scriptum  reperi,et  pro  cpop- 
Oo(x{xlv,  quod  Thcodotio  posuit,  LXX  et  Aquila,  electos 
transtulerunt,  Symmachus  Parthos^  pro  verbo,  no- 
men  gentis  intelligens,  quod  non  juxta  editionem 
Ilebrajorum  quai  xaT^axpiSEiav  legitur,  in  tyrannos 
vertimus  :  maximc  quia  praecedit,  de  regio  semine, 
Unde  et  arbitrantur  Hebrsei,  Danielcm,  et  Ananiam, 
et  Misacl,  et  Azariam  fuisseeunuchos,  impletailla 
prophetia  qua}  ad  Ezechiam  per  Isaiam  prophetam 
dicitur :  Et  de  semine  tuo  tolient,  et  facient  eunu4:hos 
in  domo  regis  {e)  Babylonis  {Isai,  xxxvii,  7).  8i  autem 
de  semine  regio  fuerunt,  nulli  dubium  quin  de  ge- 
nere  fuerint  David.  Nisi  forte  huic  scnsui  illud  con- 
trariam  sit  quod  sequitur :  Pueros,  Biwejuvenes,  in 
quibus  nulla  esset  macula^  ut  docerct  eos  litteras  et 
linguam  Chaldxorum.  Philo  arbitratur  linguam  He- 
br^orum  ipsam  esso  Chaldaicam,  quia  Abraham  de 
Chaldicis  fucrit.  Quod  si  recipimus,  qusrendum  est, 
quomodo  nunc  H^r®i  pucri  linguam  quam  nove- 
rant,  docerijubeantur  :  nisi  fortejuxtaquorumdam 
opinionem  duaa  Abraham  linguas,  et  Hebraorum 
et  Ghaldoeorum  scisse  dicamus. 

C  (Vers.  7.)  Et  imposuit  eis  prsepositus  eunuchorum 
nomina,  Dauieli,  Balthasar :  et  Ananix,  Sedrack: 
Misaelif  Misac :  et  Azariae,  695  Abdenago.  Non  so- 
lum  praepositus  eunuchorum,  sive  magister,  et  ut 
alii  transtulerunt,  fj  apyiiuvouyo;  sanctis  immulat 
nomina,  sed  et  Pharao  Joseph  in  itgypto  appellavit 
{Gcn.  41),  (/)  Somtonpfuinec,  nolentes  eos  in  terra 
captivitatis  vocabula  habere  Judsorum  [^4/.  Judsa]. 
Unde  propheta  dicit  in  Psalrao  :  Quomodo  cantabi- 
mus  canticutn  Domini  in  terra  aliena  {Ps,  cxxxvi,  4)? 
Porro  Dominus  in  bonam  partem  nomina  mutat  an- 
tiqua,  ot  ex  rebus  imponit  virtutum  vocabula  :  ut 

gata),  sed  ad  trium  (juoque  mss.  quos  laudat  fidem. 
{b)  Roliquum  Danielia  textum  subnexajcxposition» 

neccssarium,  mss.  nostri  peraguut.  Porro  Vatican. 
D  ABIJICapi,  Palatinus  cum  Saugermanem.    penes 

Montfauc.  Latinis  litteris  Ahiesari.  Sic  niox  Vatic, 

TTOPeOMIM,    ct  cura  Sangcrman.   Palatinus   Por- 

thommm. 
(e)  Nomen  Babi[ionis  nostri  codices  ignorant 
Ifj  Falso  in  editisIegitur5fl/;/mraf/)/iaw^^,juxtaHo- 

braicum,  cura  llieronyraus  hio  ex  LXX  editione 

¥osuerit  samtonphanec.  Maht.  —  Mss.  duo  COM* 
O^AN^C. 


487 


COMMENTARIORUM  IN  DANIELEM  LIBER.  CAP.  II. 


Ahnm  appellaret  i^^roam,  et  Sarai,Sara  (Gen.zvii).  A  tuerat^  ut  enutriti  tribus  annis,  postea  atarent  in 
In  Evangelio  quoque  quondam  Simon  Petri  nomen      conspectu  regis. 


aocepit  {Marc,  iii),  et  fili  Zebedaei  appellati  sunt, 
/fin  tonitrui :  quod  non  utplerique  putant  boanerges, 
sed  emendatius  legitur  (a)  benereem. 

(Vers.  8).  Proposuit  autem  Daniel  in  corde  suo  ne 

jpoUueretur  de  mensa  regis  ,  et  [Vulg.    neque]  de  vi- 

«0  potus  ejuSj  ei  rogavit  eunuehorum  prsepositum  ne 

eontaminuretur.  Quide  mensaregis  et  do  vinopotus 

^08  non  vult  comedere  nepoUuatur,utiqnesi  sciret 

ipsam  sapientiamatque  doctrinam  Dabyloniorumes- 

iepeccatum,numquam  acquiesceretdicerequod  non 

licebat  diount  autem  non  ut  sequantur,  sed  ut  ju- 

dicent  atque  convincant.Quomodo  si  quispiam  ad- 

veniis  mathematicos  velit  scribereimperitus  (jLaOi^- 


(Vers.  20.)  Et  omne  verbum  sapimtise  et  intetleetus 
guod  sdscitatus  est  ab  eis  rex,invenit  in  eis  decuplum 
snper  cunctos  hariolos  et  magos  qui  erant  in  uni- 
verso  regno  ejus,  Pro  hariolis  et  magis,  vulgata  edi- 
tio  sophistas  et  philosophos  transtulit :  non  jutta 
hanc  philosopfaiam  et  sophisticam  disciplinam,quam 
GrsBcorum  cruditio  pollicetur;  sed  juxta  doctri- 
nam  gentis  barbara?,  qua  usque  hodie  Ghatdsi 
philosophantur. 

Fuit  autem  Da7iiel  usque  ad  annum  primum  Cyri 
r^^t5.0icemusin  consequentibus,quomodo  qui  us- 
que  ad  annum  primum  regisCyri  hicfuissedescri- 
bitur,  postea  tertio  anno  ejusdem    Cyri   reglt,   et 


|ureo<,ri8ui  pateat,  et  adversum  philosophos  dispu-  «  primo  Darii  fuisse  memoretur 


tans  si  ignoret  dogmata  philosophorum.  Discunt 
eigo  ea  mente  doctrinam  GhaId£eorum,qua  et  Moy- 
sesomnem  Bapientiam(6)  iCgyptiorum  didicerut. 

^ers,  9).  Dedii  autem  Deus  Danieii  graiiam  et 
wxurieordiam  in  cafispeetuprincipiseunuchorum^eio, 
Qni  propter  peccata  majorum  ductus  est  in  captivi** 
t8tem,propter  virtutum  suarum  magnitudinem  sta- 
tim  mercedem  recepit.  Proposuerat  enim  in  corde 
BQo,ut  non  pollueretur  de  mensa  regis,et  epulis  re- 
gib  pnDposnerat  vlles  cibos :  idcirco  gratiam  et 
miiericordiam  in  conspectu  principis  eunuchorum 
iecepit,Domino  largiente.Ex  quo  intelligimus  pro 
ueessitate  rerum,si  quando  diliguntur  sancti  ab 
infidelibus,  Dei  esse  misericordiffl  [At.  misericor- 
diam],non  bonitatis  hominum  perversorum. 


(Gap.  II.  —  Vers.  1.)  /n  anno  secundo  regni  Nd- 
buchodonosor,  vidit  Nabuchodonosor  somnium,  et 
conterriius est  spiritus  ejus,  et  somnium  ejus  fugit  ab 
eo.  Si  post  tres  annos  pueri  ingressi  sunt  in  con- 
spectu  ejus,  ut  ipse  proeceperat^  quomodo  nunc  se- 
cundo  anno  regni  sui  somnium  vidisse  narratur  ? 
Quod  ita  solvuntHebraei,  secundumhicannumdici 
regni  ejus,omnium  697  gentium  barbararum,non 
Judsese  tantum  etChalddBorum,sed  Assyriortimquo- 
que  et  iEgyptiorum,  et  Moabitarum,  et  relinqua- 
rum  nationum,  quas,  Domino  concedente,  supera- 
rat.Unde  et  Josephus  in  decimoAntiquitatumscri- 
bit  libro  :  Post  annum  secundum  iEgyptlffi  vastita- 
tis  rex  Nabuchodonosor  vidit  mirabile  somnium, 
et  conterritus  est  spiritus  ejus,  ei  somnium  ejus  fugtt 


fVers.  12.)  Tenta  nos^obsecroyservos  tuos  diebus  de-  C  ab  eo.Viditreximpiussomniumfuturorum,utinter- 


<VA,(c)^  dentur  nobis  legumina  ad  vescendum,ei  agua 

ai6t^tffuittm.Incredibilis  696  Odei  magnitudonon 

wlDmaibi  corpulentiam  polliceri  esu  vilioris  cibi, 

8ed  et  tempus  statuere.  Non  est  ergo   temeritatis, 

led  Qdei,  ob  quam  regias  dapes  contempserunt. 

(Vers.  17.)  Pueris  autem  his  dedit  Deiis  sciefitiam 

dUseiplinam  in  omni  libro  et  sapientiaj  DanieHau- 

Unh  vnUlligentiam  omnium  visionum  et  somniomm. 

Nota  quod  Deus  dederit  sanctis  pueris  scientiam  et 

diidpliQam  saecularium  litterarum  in  omni  libro 

etsapientia.  Pro  quo  Symmachus  interpretatus  est, 

^tem  §rammaticam,  ut  cuncta  quse  legebant,  intel- 

ligerent,  et  spiritu  Dei  de  Ghaldffiorum  scientia  ju- 

<Iicarent.  Daniel  autem  hoo  extra  tres  pueros  habe- 


pretante  sancto  quod  viderat,  Deus  gloriflcaretur  ; 
et  captivorum  Deoque  in  captivitateserventiumsit 
g^ande  solatium.  Hocidem  in  Pharaone  legimus^ 
non  quod  Pharao  etNabuchodonosor  videre  merue- 
rint,  sed  quod  Joseph  et  Daniel  digni  exstiterint, 
qui  interpretatione  eorum  omnibus   praeferrentur. 
(Vers.  2.)  Prxcepit  ergo  rex^  ut  convocarentur  ha- 
rioli,  et  magi,  et  malefici,  ct  Chaldaei,  uJt  indicarent 
regi  somnia  sua,  Qui  cum  venissent,  steterunt  coram 
rege,  Quos  nos  hariolos,  caeteri  litaoi8ou<;interpretati 
sunt,  id  est,  incantutores.  Ergovidenturmihiincan- 
tatores  esse,  qui  verbis  rem  peragunt.Magi,  qui  de 
(d)  singulis  philosophantur  :  Malefici,qui  sangulne 
utuntur  et  victimis,  et  saepe  contingunt   corpora 


^t  insigne,  quod  visiones  et   somnia   quibus   per  [)  mortuorum.  Porro  in  Ghaldaeis  '^t>iz(i'kicLk6'^o^<:  [At. 


syiDbola  qUiBdam  et  aenigmata^fulura  monstrantur, 
Hgaci  mente  cemebat  :  ut  quod  alii  videbant  in 
Plktntaemate,  hic  oculis  cordis  aspiceret. 

(Vers.  18.)  CompletisUaguediebus^post  quos  dixe- 
^  rex  ut  introducerentur,  iniroduxit  eos  prxpositus 
^whorum  in  conspectu  Nabuchodonosor.  Gomple- 
tos  dies,  triennii  tempus  intellige,  quod  rex  consti- 

(a|Vatic.,  Itaneraem.  Palat.  banarehem. 

(tjPalat.,  sapientiam  Cham  ct  /Egyqtiorum^eic. 

\c)  Hic  denuo  reliquum  versum  mss.  nostri  suffi- 
ciunt. 

(d)  Ex  Brixianis  mss.  atquc  editis  vetustioribus 
libns  prsferl  Victor.  de  signis  pro  singulis. 


Y^veOXioXoYOj;]  significari  puto  quos  vulgus  malhe- 
maticos  vocat.Consuetudo  autem  et  sermo  comttiu- 
nis  magos(^)promaleflcisaccipit:qui  aliter  haben- 
tur  apud  gentcm  suam,  eo  quod  sint  phnosophl* 
Chaldaeorum,  et  ad  artis  hujus  scientiamreges  quo- 
que  ctprincipes  ejusdem  gentis  omniafaciunt.Unde 
et  in  nativitate  Domini  Salvatoris  ipsi  primum  or- 

(e)  Huc  refer.  S.  Hilarii  testimonium  lib.  IV  de 
Trinit.  nura.  37,  ct  in  Gommentario  in  Matthaeum: 
in  quem  Evangelislam  vide  auctorem  Operis  imper- 
fccti,  auctorem  quoque  Quajstion.  exN.  T.  quffltt. 
63.  Nam  ct  plures  sunt  e  Veteribus  qui  magoa 
absolutc  pro  mcdeficis  accipiunt. 


490 


8.  BDSBBII  HIBRONTMI 


SOO 


tam  eiJas  intellexenmty  et  venientes  in  sanctam  A  gos  qui  erant  in  nniversa  Ghaldea,  Daniel  et  tree 
Bethleem,  adoraverunt  puerum,  stella  deeuper  08-  .    .  .  -  n-         .     -i  ^ 

iendente  {MaUh.  ii). 

(Vers.  3.)  Et  dixit  ad  eos  rex  :  Vidi  somnium  ei 
metUe  confusus  ignoro  quid  viderim.VmhTU.  qusdam, 
et  ut  ita  dicam,  aura  eomnii  atque  vestigium  re- 
mansit  in  corde  regis  :  ut  referentibus  aliis,  69S 
posset  reminisoi  eorum  qu»  viderat,  et  nequa- 
quam  eum  deciperent  mentientes. 

(Vers.  4.)  Responderunt  Chaldssi  regi  Syriace. 
(a)  Hucusque  qu»  lecta  sunt,  sermone  narrantur 
Hebrso.  Ab  hoc  loco  usque  ad  visionem  anni  tertii 
regis  Balthaear,  quam  Daciel  vidit  in  Susis,  He- 
braicis  quidem  litteris,  sed  lingua  scribuntur  Ghal- 
daioa,  quam  vocat  hic  Syriacam 


pueri  saperent  et  intelligerent,  celaverunt  eos  in- 
terrrogationem  regis,  ne  prffiferrentur  sibi  in  inter- 
pretationemsomnii.Et  ob  hanc  causam  interrogavit 
Daniel  de  crudelitate  sententie,  qui  causam  peri- 
culi  sui  nesciebat. 

(Vers.  16,  17.)  Cum  (d)  ergo  rem  indicasset  Arioch 
Danieli,  Daniel  ingressus  rogavitregem,  ut  tempus  da» 
ret  sibi  ad  solutionem  indicandam  regi.Et  ingresstis 
est  ad  domum  suam^  Ananixque  et  Misaeli,et  Azarise 
sociissuis  indicavit  negotium^  etc.  Daniel  tempus 
postulat :  non  quo  tractatione  et  sagacitate  mentis 
occulta  perquireret  ;sed  quooccultorumDominum 
precaretur.  Et  ideo  Ananiam,  et  Misaeiem,  et  Ara- 
riamjungit  ad  prece9,ne  solus  de  suo  merito  videan- 


(Vers.  5.)  Nisi  indicaveritis  mihi  somnium  et  con-  n  tur  prssumere  :  ut  quorum  erat  commune  discri- 
jecturam  ejus :  peribitis  vos,  et  domus  vestr»  publi-     men,  communis  esset  et  oratio. 


cabuntur,  etc.  Gomminatus  est  pmnam  proponit  et 
prsemia :  ut  si  potuerint  somnium  dicere,  conse- 
quenter  credat  etiam  his  qu»  incerta  8unt,hoc  est, 
quid  significet  somnium.  Quod  si  non  potuerint  ea 
dicere,  de  quibua  rex  in  plerisque  confasus  poterat 
reoordari,  etiam  futurtB  interpretationis  perdant  fi- 
dem.  Deniquesequitur. 

(Vers.  9, 10.)  Somniumitaguedicite  miht^  ui  sciam 
guod  inierpretationem  quoque  ejus  veram  loquamini. 
{b)  Respondetes  ergo  Chaldsei  coram  rege  dixerunt : 
Non  est  homo  tuper  terram  gui  sermonem  tuum,rex^ 
possit  implere,  etc.  Confitentur  magi,  confitentur 
harioii,  etomnis  scientiasfficularislitteraturae^prfB- 
■cientiam  futurorum  non  esse  hominum,  sed  Dei. 


(Vers49.)  Tunc  Danieli  per  visionem  nocte  my- 
steriumrevelatum  est,  Somnium  regis  suo  diacit 
somnio :  immo  et  somnium,  et  interpretationem 
C|]U8,  Ddi  revelatione  cognoscit,  quod  dffimones 
ignorabant,  sapientia  sfficuli  «cire  non  poterat.Unde 
et  apostoii  mysterium,  quod  ounctis  retro  genera- 
tionibus  fueratignoratum,  Domino  revelante,  oo- 
gnoscunt. 

(Vers.  20.)  Et  Daniel  benedixit  Deo  casli,  et  loeu' 
tus^  ait,  etc.  Ad  distinctionem  eorum  qui  versantur 
in  terra,  et  dffimoniacis  artibus  atque  prcstigiis 
terrena  deludunt,  Daniel  Deo  cceli  benedixit.  Dii 
enim  qui  non  fecerunt  ccBlum  et  terram,  peribunt. 

(Vers.  21.)  Et  ipse  mutat  tempora  et  mtaies^  et 


Ex  quo  probatur  prophetas  Dei  spiritu  locutos,qui  C  transfert  regna  atque  consUiuit.  Non  ergo  miremur, 
ftitura  cecinerunt. 

(Vers.  12, 13,)  Quo  audito,  rexin  furore  et  ira  mo" 
gna  praecepU^  utperirent  omnessapientes  Babylonis. 
Et  egressa  sententia  sapientes  interficiebaniur,  (c)  etc. 
Quffirunt  Hebrffii,  curDaniel  et  tres  pueri  non  sint 
ingresBi  ad  regem  cum  aliis  sapientibus,  et  prolata 
Bententia  Jubeantur  perire  cum  cffiteris.  Quod  ita 
edisaerunt,  ut  eo  tempore  quo  rex  prffimia  et  dona, 
et  honorem  maximum  promittebat,ire  noluerint,ne 
impudenter  divitias  et  dignitatem  Ghaldaicam  vide- 
rentur  appetere.  Aut  certe  ipsi  Ghaldffii  invidentes 
gloriffi  eorum  et  scientiffi,  soli  ingressi  sunt,  quasi 
8oli  prffimia  perGepturl,  et  postea  in  periculo  vo- 
luerint  habere  consortes  quos  in  spe  gloriffi  refu- 
taverant. 

(Vers.  45.)  Eiinterrogavit  eum  qui  a  rege  accepe- 
rat  6jl9  potestatem ;  quam  ob  causam  tam  crudtelis 
senientia  a  facie  regis  essei  egressa.  Scientes  Ghal- 
dei,  quod  decuplum  super  cunctos  hariolos  et  ma- 

(a)  Amovimus  hincad  mss.nostrorumfidem  sub- 
sequentes  sacri  textus  versus,  Bex  in  ssiemum  vive: 
Sic  somnium  servis  tuis,  ei  interpreiationem  ejus  iibi 
indicabimus.  Ei  respondens  Rex  ait  Chaldxis :  Ser~ 
mo  recessii  a  m^ :  qui  perperam  et  contra  S.Docto- 
ris  mentem  subjungebantur,  cum  Syriace  ipsimet 
Bcripti  sint^  atque  adeo  excludendi. 

(o)  Pro  hisce  verbis.  Bespondentes  ergo,  etc.,  mss. 
nostrihffic  alia  saori   textus  substituunt,  Sermo 


si  quando  cernimus,  et  regibus  reges,  et  regnis 
gna  succedere,  quffi  Dei  gubernantur  et  mutantur^ 
et  finiuntur  arbitrio.  Gausasque  singulorum  novit 
ille  qui  conditor  omnium  esl,  et  sspe  maios  regea 
patitur  suscitari,  ut  mali  malospuniant :  aimulqae 
subostendit,  et  generaii  disputatiooe  praparat  au- 
ditorem,  somnium  6S0  quo  vidit  esse  de  muta- 
tione  et  successione  regnorum. 

Dat  sapientiam  sapientibus,  et  scientiam  inteUigen^ 
Hbus  disciplinam.  Juxta  illud  quod  scriptum  est : 
Audiet  sapienSf  et  apponet  sapientiam  {Prov.  i.  5). 
Qui  enim  habei,  dabiiur  illi  (Matth.  xxv,  29)  ;  et 
animffi  qus  fervet  amore  sapientiffi,  libenter  spiri* 
tus  Dei  infunditur.  In  perversam  autem  animam 
D  non  introibit  sapientia  (Sap.  iii). 

(Vers.  22.)  ip^e  revelat  profunda  ei  abscondiia^ 
ei  novit  in  ienebris  constUuiaf  et  lux  cum  eo  est.  Gui 
Deus  revelat  profunda,  et  potest  dicere  :  0  profim^ 
dum  divitiarum  sapientix  et  scieniix  Dei  (Aom.   xi, 

quem  tu,  Bex^  quseris^  gravis  esi^  necreperietur  qtdi' 
quam  qui  indicet  illum  in  conspectu  regiSy  exceptit 
diis^  quorum  non  est  cum  hominibus  conversatio. 

(c)  Addunt  mss.  nostri,  quaerebaturque  Daniel  et 
socii  ejus  ut  verirent. 

(d)  Priora  nffic  verba,  Cumergorem  indicassei.  A- 
riochDanieli :  tum  integer  alter  versus,  Et  ingres' 
sus  estaddomum  suam,  etc,  in  mss.nostris  nonha- 
bentur. 


BOi 


GOMMENTARIORUM  IN  DANIELRM  LIBER.  OAP.  II. 


5M 


S3),  i8te«  habitante  in  se  Spiritu,.scrutatur  etiam  A  primum  somnium  quod  se  magi  ignorare  respon- 


profunda  Dei,  et  in  profUnda  animse  suse  fodit  altis- 

mmos  pateo8,et  omnem  terram  egerit,quffi  profun- 

das  aqnas  operire  consuevit :  servatque  mandatum 

Deifdicens ;  Bibe  aquam  de  tuis  vasis,  ei  de  puteorum 

twnwn  fonte  {Prov.  v,  15).  Quodque  sequitur  :  No- 

vit  m  tenebris  constUutaf  et  lux  cum  eo  est  :  tenebr® 

ngnificant  ignorantiam,  et  luz  scientiam  atque  do- 

tfcrinam.  Itaque  Deum  ut  perversa  non  cselant,  ita 

ncta  ambiunt,  atque  circumdant.Sive  interpretan- 

dum  est,  quod  tenebrosa  mystica  qusque  et  pro-' 

fimda  significetjuzta  illud  quodlegimusin  Prover- 

biis :  hfUelligit  quoque  parabolam,  et  tenebrosum  ser- 

iNOiiefii,  hoc  ipsum  significat  quod  in  Psalmis  le- 

gimus:  tenebrosa  aqua  in   nubibus  aeris  {Ps.  xvii, 


derant,  et  postea  interpretationem  qusrat  som- 
nii :  ut  cum  somnium  audierit,  et  qu®  viderat  re- 
cognoverit,  tunc  credat,  et  intergretationi,  quae  va- 
riam  recipit  coi^jecturam. 

(Vers.  27).  Htysterium  quod  rex  interrogat,  «a- 
pientes  magi  et  harioliy  et  haruspices  non  queunt  in- 
dicare  regi.  Pro  haruspicibus,  quod  nos  vertimus, 
in  Hebrso  gazarenos  habet^quod  solus  Symmachus 
(c)  Ouxa;  interpretatus  est,  quos  Graci  soient 
^izato9x.6Tzo\j^  appellare  :  qui  exta  inspiciunt,  ut  ex 
his  futura  prsdicant.  Mysterlum  autem  vooans  or- 
dinem  somnii  revelati,  ostendit  quidquid  oocul- 
tum  est,  et  ab  hominibus  ignoratur,  posse  myste- 
rium  nuncupari.  Tollit  quoque  regi  pravam  suspi- 


i2).  Qui  enim  ad  excelsa  conscendit,  et  terrena  dfi-  n  cionem,  ne  humana  ffistimet  inveniri  posse  soler- 

____  ••  •  ,».  «.1  ^^     X.'  1      w<k       •  !•  !•••  • 


BerenB,  instar  avium  tenuissimum  aerem  et  ffithe- 
rea  queque  desiderat,iste  nubes  efficitur,  ad  quam 
veritas  Dei  pervenit,  et  qus  super  sanctos  pluere 
eoiiBuevit  :repletusque  multitudinemscientiffi,habet 
multas  aquasin  corde  suo  tenebrosas  et  in  volutas  ca- 
IiS[iQ6,quam  solus  Moyses  ingreditur  {Exod,  xxxiii), 
etloqmtar  Deo  facie  ad  faciem,  de  quo  scriptum 
^iiPosuit  tenebras  latibulum  suum  {Ps,  xvii,  12). 

(Vers.  23.)  Tibi  Deus  patrum  (a)  meorum  confiteor, 
(^,  /atufo,  quia  sapientiam  et  fortitudinem  dedisti 
wiki,  Ne  sui  videatur  meriti,  quod  impetravit,  re- 
fert  ad  patrum  justitiam  et  ad  veritatem  Dei,  qui 
leminis  eorum  etiam  in  captivitatem  miseretur. 

Et  nunc  ostendisti  mihi  quse  rogavimus  te,  etc. 
Qood  quatuor  rogant,  uni  6S1  ostenditur :  ut  et 


tia  quod  Dei  solius  notitiffi  reservatur. 

(Vers.  28).  Sed  est  Deus  in  coelo  revelans  myste- 
rta.  Frustra  igitur  ab  hominibus  quffiris  [Al,  que- 
rit],  in  terra,  quod  Deus  solus  novit  in  ccelo.  Et 
occuite  retrahens  eum  a  multorum  deorum  cultu, 
ad  unius  Dei  notitiam  dirigit. 

6S9  Qui  indicavit  tibi,  rex  Nabuchodonosor,  quae 
ventura  sint  [Vulg.  sunt  in]  novisssimis  temporibus. 
Absque  adulationis  vitio  veritate  sociata,  blanditur 
ut  regi :  quod  illi  a  Deo  mysteria  est  revelata  quffi 
novissimis  temporibus  sint  ventura.  Novissimi  au- 
tem  dies,  aut  ex  eo  numerandi  sunt  tempore,  quo 
Danieli  somnium  revelatum  est,  usque  ad  consum- 
mationem  mundi.  Aut  certe  hoc  sentiendum,  quod 
universa  interpretatio  somnii  tendat  ad  finem,  in 


irrogantiam  fugiat,ne  solus  impetrasse  videatur,et  C  quoimago((2)statuaquequfficernitur,conterendae8t. 


igtt  gratia8,quod  mysteriumsomnii  solus  audierit. 

(Vers.  24).  Sapientes  Babylanis  ne  perdas,  Intro- 
iMcmein  eanspectum  [Vulg.  conspectu]  regis,  et  so- 
himem  regi  narrabo,  etc.  Imitatur  clementiam 
Dei,  qui  pro  persecutoribus  deprecatur,  et  non 
^  eo8  perire  propter  quos  fuerat  periturus. 

(Ver8.  25).  Inveni  hominem  de  filiis  transmigra- 
tmis  hdXn  qui  solutionem  regi  annuntiet,  Dei  gra- 
tiiffl  ad  suam  refert  diligentiam,  et  invenisse  se 
^cit,eam  Daniel  ultro  se  obtulerit,  ut  introduce- 
'etQrad  regem:  in  quo(6)^6oco8tenditur  nuntiorum 
<lQi  cnm  bona  nuntiant,  sua  videri  volunt.  Qui  au- 
tem  solutionem  somnii  repromittit,utique  ante  nar- 
^ni8  est  somnium.Bt  notaquod  defiliis  Juda  sit 


Somnium  tuum  et  visiones  capitis  tui  in  cubili  tuo, 
hujusmodi  sunt,  Non  dixit,  visiones  oculorum  tuo- 
rum :  ne  quid  putaremus  esse  oorporeum,  sed  ca- 
pitis  :  Sapientis  enim  oculi  in  capite  ejus  (Eccl,  ii, 
14)  :  in  principali  videlicet  cordis,  juxta  iliud  quod 
in  Evangelio  legimus  :  Beati  mundo  corde  quoniam 
ipsi  Deum  videbuut  {Matth.  v,  8).  Et  Quid  {e)  cogita' 
tis  in  cordibus  vestris  {Ibid.,  4)  ?  Alii  vero  ex  higus 
occasionecapituli  tb  i^'ft\i.o>n7Lh>f  non  in  corde,  eed 
juxta  Platonem  in  cerebro  suspicantur. 

(Vers.  29).  7u,  rex,  cogitare  ccspisti  m  stratu  tuo 
quid  esset  futurum  post  haec,  Pro  eo  quod  eat,  post 
bffic,  soli  LXX  dies  novissimos  transtulerunt.  Quod 
si  ita  legitur,  soUicitius  requiramus,  ubi  dies  novis- 


I)iniel,non  8acerdo8,8icut  in  fine  Belis  fabula  con-  D  eimi  scripti  sunt  [Al,  sint) ;  et  redarguamus  eo8 
^.  qui  mundum  non  putant  esse  periturum.Nunquam 

enim  dies  appellarentur  noviasimi,  si  mundus  esaet 
ffiternus.  Quodque  dicitur :  Tu  rex,  cogitare  ccepisti^ 


(Vers.  26).  Putasne  vere  potes  indicare  mihi  som- 
^  quod  vtdt,  etc.  Bervat  ordinem  quffistionis,  ut 

(a)  8ic  habent  Vatican.  et  Palatin.  mss.  sicque 
oUm  ad  Vulgats  et  Ghaldaici  textus  exemplar  vic- 
^rias  restituit :  ratus,  haud  scio  tamen  quam  bono 
er^mento,  nostrorum,  ouod  post  Erasmum  reti- 
smt  et  Martianffius,  de  Tneodotionis  versione  esse. 

{h)  Pro  f|6Qc,  Latine  habet  Vatic.  mos,  Palatin. 

(c)  Vitioee  antea  obtinebat  Ou(zc,  quod  emendant 
msB.  nostri,  tametsi  eiTAC  pro  Oura;  minus  recta 
Kripiora  pari  oonsensu  prffiierant.Sic  reponendum 
Bonoerai  ei  Honifauc.  ex  eobolio  edit.  Rom,  tu>v 


LXX  in  cap.  ix,  vers.  4  :  ra?;api)vouc  84  touc  t^c  6i>- 
ff(ac  XetTOopYouvcac,  OiSxac  vip  oivTl  ra^Japijvwv  6e(ii- 
8ot(u)v  4^£8u>}(&v.  Ubi  Theodotionis  nomen  positum 
pro  Symmacho  ex  Hieronymo  intelligas  ms.  San- 
germ.  habet,  eas,  male.Mox  quoque  eorumque  ope 
mss.  emendamus  preedicantf  cum  esset  antBa  cor- 
rupie  prssdicent, 

(d)  Idem  mss.  imago  statux  quse  cerfiitur,  etc. 

{c}  Supplet  Victor.  mala  ex  Fesulano  ms.  ei  Vul- 
gata. 


508 


S«  EUSBBII  HIBRONTMI 


504 


indicat  causasMzn&ii :  quod  iddroo  ei  Deus  futuro-  A^  gaum    Macedonum,     suocessornmque  Alexandri 


rum  mysieria  revelarit,quia  ipse  rez  voluerit  soire 
VAntura,et  nt  I<IabuchodonoBor  divins  inspirationis 
miretur  gratiam,non(a}8olum  quid  insomnio  viderit 
sed  ante  somnium  quid  tacitus  cogitarity  exponit. 
Et  qui  revelal  mysleriaf  oitendii  Hbi  quse  ventura 
sunt,  Illud  quod  in  Evangelio  legimus  :  Qui  solem 
suwn  oriri  facit  super  malos  et  bonos  {Matth.  v,  45), 
etiam  super  Nabuchodonosor  intelligimus  esse  com- 
pletum.Tanta  enimest  clemeniia  omnipotentisDei, 
ut  etiam  Nabuchodonosor  dispensationis  sus  qua 
mundum  regit,  6SS  mysteria  revelaret.  Interroge- 
mus  eos  qui  diversas  asserunt  esse  naturas^  cujus 
naturffi  Nabuchodonosor  intelligant,bonae  an  mals. 
Si  bonffi  :  cur  impius  dicitur  ?  Si  mals  (ut  certum 


Quod  recte  «eneum  dicitur:  inter  omnia  enim  me« 
talla  ffis  vocalius  est,  et  tinnit  clarius,  et  aonitus 
C(jus  longe  lateque  difhinditur,  6S4  ut  non  solum 
famam  et  potentiam  regni^  sed  et  eloquentiam 
Gr^eci  sermonis  ostenderet. 

(Vers.  40).  Et  regnum  quartum  erit  veluH  ferrumz 
qwmoio  ferrum  comminuU  et  domai  omnia^ie  com* 
minuet  et  conteret  omnia  hcec,  etc.  Regnum  autem 
quartum,quod  perspicue  pertinet  ad  Romanos^fer» 
rum  cst  quod  comminuit  et  domat  omnia.  Sed  pe- 
des  ejus  et  digiti  ex  parte  ferrei,  et  ex  parte  suni 
flctiles,  quod  hoc  tempore  manifestissime  compro-' 
batur.  Sicut  enim  in  principio  nihil  Romanoimpe- 
rio  fortius  et  durius  fuit,  ita  in  iine  rerum  nihil  (d): 


est)  cur  malo  atque  terreno,   id   est,  fpiyfj^  sua  |^  imbecillius:quandoetinbelliscivilibus,6tadver8um 


Deus  sacramenta  monstravit  ? 

(Vers.  30.)  Mihi  quoque  non  in  sapientia,  quae  est 
in  me  ptusquam  in  cunctis  viventibuSf  sacramentum 
hoe  revelatum  est :  sed  ut  interpretatio  regi  manifesta 
fieret,  et  cogiiationes  mentis  tux  ^im.Putaverat  rex 
notitiam  futurorum  solertia  mentis  humans  posse 
comprehendi ;  et  ideo  sapientes  Babylonis  interflci 
Jusserat.  Ergo  Daniel  eos  excusat  qui  dicere  non 
pptuerant,  et  ipse  invidiam  fugit,  ne  quis  «stimet, 
eum  quae  dicturus  est  propria  dixisse  sapientia. 
Gausa  autem  revelationis  propheticffii  regis  est  de- 
siderium,  qui  voluit  ventura  cognoscere.  Ergo  ho- 
norat  regem,  quando  propter  illius  scientiam  sibi 
dicit  a  Deo  mysteria  revelata.  Et  hoc  consideran- 
dum,  quod  somnia  in  quibus   aliqua  ventura  si- 


diversas  .nationes,aliarum  gentium  barbararum  in« 
digemus  auxilio.  In  fine  autem  horum  omniom  rs- 
gnorum  auri,  argenti^ffiris  et  ferriiabscissus  eatlft- 
pis  Dominus  atque  Salvator,  sine  manibua,id.  eai/ 
absque  coitu  et  humano  semine,  de  utero  virgintli, 
et  oontritis  omnibus  regnis,  factus  est  mona  ma- 
gnus,  et  implevit  universam  terram :  quod  Judai  et 
impius  Porphyrius  male  ad  populum  refemnt  Is- 
rael,quem  in  fine  sfficulorum  voluntesse  fortisaimiim 
et  omnia  regna  conterere,  et  regnare  in  sterniun. 
(Vers.  45).  Deus  nmgnus  ostendit  regi  guae  futwrm 
sunt  postea :  et  verum  est  somnium^ei  fideli^  interpre^ 
laiio  ejus.  Rursum  revelationem  somniiynon  sui  di- 
cit  meriti,8ed  ut  interpretatio  regi  manifesta  fieret, 
et  doceret  regem,  quod  Deus  solus  esset  eolendus» 


gnantur,  et  quasi  per  nubilum  veritas  demonstra-  C      (Vers.  46).  Tune  rex  Nabuehodanosor  cecidit  im 


tur,  non  pateant  coxgectoribus  et  humane  mentis 
arbitrio,  sed  Dei  solius  scientiffi. 

(Vers.  31),  Tu  rex,  videbas^  et  ecce  quasi  statua 
una  grandis.  {b)  Pro  statua,  id  est  dtv^pidcvci,  quod 
solum  interpretatus  est  Symmachus,  cffiteri  tma^- 
nem  transtuIerunt,volentes  boc  nomine  similitudi- 
nem  ostendere  futurorum.  Sequamur  interpretatio- 
nem  propheticam,et  Danielis  verba^c)  interpretan- 
te8,quffi  ab  illobreviterdictasunt.latius  exponamus. 

(Vers.  38).  Tu  es  ergo  caput  auf^eum.  Gaput,inquit 
aureum  tu  es,  rex.  Per  quod  ostenditur  primum  re- 
gnumBabyloniumauro  pretiosissimo  comparatum. 

(Vers.  39).  Et  post  te  consurget  regnim  aliud  mi- 
nui  tCs  argenteum  [Vulg.  tacet].  Medorum  videlicet 


faeiem  suam,  et  Danielem  adoravit :  et  hostiaef  et  tn- 
censumprxcepit  utsacrificarentei.(e)Loquens  ergo  rez 
ait  Danieli.  Hunc  locum  calumniatur  PorphyriuB* 
quod  numciuam  superbissimus  rexcaptiTumadora^ 
verit,  quasi  non  el  Lycaonea  ob  signorum  magnitn- 
dinem  Paulo  et  Barnabffi  voluerint  hostiaa  imoMiIan . 
Error  ergo  gentilium,  qui  omne  quod  eupra  ae  eat, 
deos  putanty  Scripturffi  non  debet  imputari  (iclor. 
xiv),quie  simpliciter  refert  universa  qu«  geata  8unfc» 
Sed  et  hoo  possumus  dicere,  quod  causaa  adorakiiR 
et  immolandarum  hostiarum,  et  incensi  atque  sar- 
criflcii  ipse  rex  exposueril,  dicens  ad  Danielea  : 

6S5  (Vers.  57).  Vere  Deus  vester  Deus  deorum  esi^ 
et  Dominus  regum,  et  revelans  mytteriay  quonitan  po* 


atque  Persarum,  quod  argenti  habet  Bimiliiudi' j^tuietiaperire  hoc  sacramentum.ETgononiwaiDeLjdo- 

ne^iy  minus  priore,  et  migus  sequente.  lem,quam  in  Daniele  adoratDeum,qui  mysteriaie- 

Etregnumtertiumxneum[W\xlg.3ereum],quodim'     velavit.  Quod  et  Alexandrum  magnum  regem.  Ma- 

perabit  unioersse  terras  Alexandrum  significat,et  re-     c9donum,inPontifioe  Joaida  fecisse(^legimna.Qaod 


(a)  Idem  non  enim  pro  non  solum  ex  quatuor 
mss.  reposuit. 

(6)  Sed  alios  integros  sacri  textus  versus  sub- 
jungunt  nostri  mss.  Porro  pro  divSptavri  ab  avSpisk 
nomine,  antea  iegebatur  av$piavT7}.  Ms.  Sangerm. 
prp  iv3pi(ivT£  :  quffi,  inquit  Monfauc,  si  vera  lectio 
sit,  sane  Hieronymus  voci  Grffics  terminationem 
Latinam  dederit,  ut  cum  prffipositione  pro  quadra- 
ret.  Palatinus  posteriorem  hic  manum  expertus 
anariante  prffifert  Latinis  litteris. 

(c)  Vatio.  et  Palat.,  calcanHs. 


id)  Gonfer  Prffifationem  libri  xi  in  Eaeohielem. 

(e)  Rectius  in  Vatic.   et  Palat.  mss.  verba^  I^ 
quens  ergo  rex  ait  Danieli^  desiderantur. 

(f)  Et  est  quidem  iterum  lectu  dignissima  eyfnd 
Josephum  Antiquitt.  lib.  xi^  cap.  8,  num.  5,  faeti' 
ejus  historia ;  et  cumprimis  Aiexandri  responsnm 
ad  Parmenionem  :  ou  toijTov  itpoaexuvTjwt  t6v  8i8t^v 
ou  T^  ipXiepiuvovT)  auxd;  Tex((A7)xai.  Non  kunc  ado^ 
ravi,sea  Deum,  cujus  ille  summo  sacerdotio  decoraiue 
est* 


COMMENTARIORUM  Ilf  DANIELEM  LIBER.  CAP.  III. 


50» 


li  displieet  hoo,  dioendiim  est  Nabuchodonosor  si-  A  Qui  enim  divites  sunt  et  potentes,  dum  timent  ca- 


gBorum  magnitudine  et  stupore  confusum,quid  fa- 
oeret  ignorasse,  ut  qui  Dominum  verum  inteili- 
gebat  et  Dominum  regum,  et  servum  ejus  adora- 
ret,  et  illi  adoleret  incensum. 

(Vcrs.  48.)  Tunc  rex  Danielem  in  sublime  extulit, 
et  munera  magna^et  multadedil  ei,{a)  etcofistituit  eum 
frmeipem  super  omnes  provincias  Babylonis^  etc.  Et 
in  hoo  calumniator  EcclesidB  prophctam  reprehen- 
dere  nititur,  quare  non  recusarit  munera,et  hono- 
rem  Babylonium  libenter  susceperit :  non  conside- 
rmnsideoregem  yidisse  somnium^etinterprctationis 
myeteria  per  puerum  revelata,  ut  Daniel  cresceret, 
ei  in  loco  captivitatis  princeps  omnium  fieret  Chal- 
dnorum,et  Dei  omnipotentia  nosceretur.  Quod  qui- 


rere  divitiis  et  potentia,  faciiius  supplantantur. 
Seductis  autem  roagistratibus,  subditi  populi  ma- 
jorum  exemplo  pereunt. 

(Vers.  4,  5.)  Et  prxco  clamabatvalenter :  Nobisdi- 
citur^populis^  tribubus etlinguiSy  in  hora  qua  audieri- 
tis sonitumtubse, eio^^onquo  omnespopuli  universa- 
rum  nationum  in  campoDura  potuerint  congregari, 
et  adorare  statuamauream,  sed  quo  in  principibus 
cunctarum  gentium,  omnes  gentes  et  populi  ado- 
rasse  credantur.Omnem  Scripturam  sanctam  mente 
percurrcns(ni8itamen  me  fallit  oblivio)  nequaqoam 
reperio,  quod  sanctorum  quisquam  Deum  cadens 
adoraverit :  sed  quicumque  idola,  et  daemones,  et 
resillicitasadoraveritjOadensdicituradorare,  ut  in 


den  et  in  Joseph  apud  Pharaonem  et  .^gyptum  fa-  Q  prffisentiloco  non  semel,  sed  crebrius.  Et  in  Evan- 


ctnm  tegimus  {Gen  xli)  :  et  in  Mardochso  apud 
AMDeram  {Bstker,  viii),  ut  in  utraque  gente  habe- 
lent  oaptivi  et  (b)  peregrinantesJudaei  solatia,viden- 
tes  hominem  gentis  sus  iEgyptiorum  esse  princi- 
pem  vel  Ghaldaeorum. 

(Vere.  49.)  Oaniet  autem  poriulavit  a  rege,  et  con- 
MuU  super  opera  provinci»  Babylonis  Sedrach,  Mi- 
sae^  ei  Abdenago,  Ipse  autem  Daniel  erat  in  foribus 
r^if.Nen  obliviscitur  eorum  cum  quibus  Dominum 
depreeatuB  est,  et  qui  secum  periclitati  fuerant. 
Itaqae  facit  eos  judices  provinciarum :  ipse  autem 
a  reglB  latere  non  recedit  [AL  recessit). 

(Gap.  m.  —  Vers.  1.)  Nabuchodonosor  rex  fecit 
stataam  auream  altttudinecabitorum  sexagintajatitu- 


gelio  diabolus  loquitur  ad  Dominum  :  H«c  omnia 
dabo  tibtfSi  cadens  adoraveris  me  {Matth.  rv,  9).  Sed  et 
hoc  d  icendum :  omnes  hsreticos  qui  fulgore  eloquen  - 
tiae  sfficularis  falsum  dogma  componunt,  auream 
statuam  faoere,  et  6S7  quantum  in  se  est,  per- 
suasione  compellere,  ut  oadentes  adorent  idolum 
falsitatis. 

(Vers.  7.)  Post  hxc  igitur  statim  ut  audierunt  om- 
nes  populi  sonitum  tubcB,  ftstulst,  etc.  Eodem  sensu 
accipiendum  quo  supra,  ut  omnes  populos  intelli- 
gamus  in  principibus.  Neque  enim  adesse  universae 
simul  poterant  nationes. 

(Vers.  BJ)Staiimque  et  ipso  tempore  accedentes  viri 
Chaldsei  accusaverujU  Jud3S0s,  etc.  Quos  praepositos 


iine  eubiiorum  sex.  Velox  oblivio   veritatis,  ut  qui  G  in  Baylone  regis  operibus  invidebant,  et  oCfendo- 


dndam  servum  Dei,  quasi  Deum  adoraverat,  nunc 
stalQam  eibi  fieri  jubeat,  utipse  adoretur  in  statua 
Qaod  autem  aurea  6S6  (c)  sit,  et  inflniti  ponderis, 
illadiaoaasaest,  ut  stuporem  videntibus  creet,  et 
ros  inaiiimata  adoretur  ut  Deus,  dum  unusquisque 
aoani  oooaecrat  avaritiam.Datur  autem  per  occasio- 
nem  captivorumbarbaris  nationibus  salutis  occasio 
{CqIou*  ui)  ;  ut  qui  pnmum  per  Danielis  revelatio- 
nam.  potentiam  cognoverantuniusDei,in  trium  pue- 
ronun  qaoque  fortitudinedisoantmortem  contem- 
ofire  [Alr  debere  contemnij,  et  idola  non  colere. 

(Ven- 1.)  Et  statuii  eam  in  campo  Dura  provincise 
Babylanis,  Pro  Ihiray  Theodotio,  Deira,  Symmachus 
{i^PuraHf  LXX  /ntp^SoXov  transtulerunt,  quod  nos 
vaiarimn  vel  conclusum  locum  dioere  possumus. 

(Vars^  2,)JiaqueNalm€fiadanosorrexmisit  ad  eon- 
p$fam4as  sairtqMS^  magistratus  et  judices,  duces  et 
pfrannos,etprxtectos  {e)  omnesque  principes  regionum 
Ezcelaa  periculosius  stant,  et  citius  corruunt  quas 
miMimia  eunt^  Principes  congregantur  ad  adoran- 
diimatatiian^yUtperprinoipes  seducantur  et  gentes. 


bantur  peregrino  cultu.et  aversione  idoIorum,nacti 
occasionem  oriminantur  ad  regem.  Denique  sequi* 
tur. 

(Vers.  12.)  Sunt  ergo  viri  Judaei  quos  constituisti 
super  opera  regionis  Babylonise,  Sedrach,  Misac,  et 
AbdenagOfqui contempserunt  decretum  [Vulg.  viri  isti 
contempserunty  rex,decretum]tuum,  Et  quodammodo 
sic  loquuntur  :  Quos  prstulisti  nobis  et  eaptivos  ac 
servos  principes  esse  fecisti,hi  elati  in  superbiam, 
tua  praecepta  contemnunt,  deos  tuos  non  colant,et 
statuam  auream  quam  erexisti,  non  adorant.  Quod 
in  prinoipio  hujusvisionis  dizimu8,hic  manifestius 
approbatur,  alios  esse  deos  Nabnchodonosor,  et^ 
aliam  statuam  auream  quam  in  cultum  sui  Jussit eri- 
n  gi :  nam  et  in  consequentibus  ipse  rex  loqnitnr : 

Deos  meos  non  colitis,  et  statuam  anream  quam  con- 
stitui,non  aiora/i5?etc.  Alii  hancdicnntScripturffi  san- 
ctfficOnsuetudinem,utunumidolumappeIletplurali- 
ter,  ut  est  illud  in  Exodo  de  \itulo  :  Isti  sunt  dii  tui, 
Israel,  qui  eduxerunt  te  de  terra  JEgypti  {Exod.  xxii, 
4).Etin  Regum  volumine,J6roboam  ponens  aureum 


)  Reliqoirai  yersioulum  mss.  nostri  sufficiunt. 
f^JIidem  mss  .  ,  peregrinantes  ex  Judms. 
[eS  VMor.  /Il,ex  tribus  Plorentiffi  mss.  excudit. 
}  Antea  eat  Duraum,  sicque  revera  et  unus  e 
aoalrie  mee.  praBferebat.  Placuit  vero  Montfauconii 
lententiayqai  putat  fectum  fm  ex  lineola,qu9  in  an- 


tiquiss.  Sangermanens.  supraponitur  Durau,  oum 
tamen  accentum  ibi  indices,  non  m.  Verterit  8ym- 
machus  Aoupau,  Theod.  Aeipq^,  Vatic.  mss. :  Theodo- 
tio,  AEIPA  ;  Sym,,  AVPrM' 

{e)  Verba  omnesque  principes  regumum,  Vatic,  et 
Palat.  mss.  supplent. 


B07 


S.  BD8EBII  HIBRONTMI 


BOB 


▼itulum  in  Bethel,  idola  fecisBe  narratur  (///  Reg. 
xii).  E  contrario  multa  dffimonia  singulari  numero 
appellantur,ut  in  Isaia :  Inclinat  se^  et  adorat  illud^et 
votum  faciens  dicit :  Deusmeus  es  tu  {Isai.  xuv,  17). 

(Vers.  14.)  Prostemite  vos.et  adorate  statuamquam 
/ect.Quamquam  in  furore  prseceperit  adduc  pueros, 
tamon  dat  spatium  poenitudinis,  ut  si  ceciderint  et 
adoraverint,  prior  culpa  veniam  oonsequatur :  sin 
autem  adorare  contempserint,  prssens  pcena  sit 
fornacis  ardentis. 

rVers.  15.)  Et  quis  estdeusquieripiat  vos  de  manu 
mea?  etc.  Illevidelicetcigusservumdudum  adora- 
sti,  quem  vere  Deum  deorum,  et  Dominum  regum 
esse  dixisti. 

6SS  (Vers.  16.)  Nabuchodonosor  rex,  non  oportet 
nos  de  hac  re  respondere  tibi,  In  Hebraeo  non  habet 
regem,  (a)  sicutin  LX^,ne  adulari  viderentur  impio, 
aut  regem  vocare  eum  qui  ad  iniqua  compelleret. 
Quod  si  quiscontentiosus  regem  quoque  legerit:  di- 
cemuB  eo  non  procaciter  regem  ad  effusionem  sui 
sanguinis  provocare,8ed  ita  reddere  regi  honorem 
debitum,  ut  Dei  cultus  non  Isdatur.  Quod  autem 
aiunt :  Non  oportet  nos  de  hac  re  respondere  tibi,  Ille 
sensus  est :  non  debes  audire  verba,  quorum  jam 
rebus  ipsis  probabis  fortitudinem  atque  constan- 
tiam. 

(Vers.  17.)  Ecceenim  Deus  noster  quem  colimuSy 
potest  eripere  nos  de  camino  ignis  ardentisetde  mani- 
bus  tuis,  0  rex,  liberare.  Unde  se  putaverat  terrere 
pueros,inde  cemit  in  eis  materiam  fortitudinis.Neo 
in  longum  difTeruntySed  in  praesens  sibi  pollicentur 
auxilium  dicentes  :  Ecce  enim  Deus  noster  quem 
colimus,  ipse  nos  et  de  eo,  quod  minaris  incendio, 
et  de  tuis  potest  manibus  liberare. 

(Vers.  48.  )  Quod  si  noluerit :  Pulchre  ad  id  quod 
dixerant :  Po^est  eripere  nos,non  intulit  contrarium» 
si  non  potertt^sed  si  noluerit :  ut  non  impossibilita- 
tis  DeifSed  voluntatis  sit,  si  perierint. 

Notum  tibi  sit,reXyquia deos tuosnon  colimMiSy  et  sta- 
tuam  auream  quam  erexisti^  nonadoramus.  Sive  sta- 
(uam,ut  Symmachus,  sive  imaginem  auream,  ut  ce- 
teri  transtulerunt,  voluerimus  legere,  oultoresDei 
eam  adorare  non  debent.  Brgo  judices  et  principes 
saeculi^qui  imperatorum  statuas  adorant,  et  imagi- 
nes,  hoo  se  facere  intel]igant,quod  tres  pueri  facere 
nolentes  placuerunt  Deo.  Et  notanda  proprietas, 
deos  coli,imaginem  adorari  dicunt,  quod  utrumque 
servis  Dei  non  convenit. 


X  (Vers.  49.)  Tunc  Nabuchodonosor  repldui  e$i  fwrO' 
re^  (p)  et  aspectus  faciei  itlius  commutaius  est.  In  qui- 
busdam  psalmis  tituli  praenotantur  :  Pro  his  qui 
commutabuniur.  Sermo  igitur  commutationis  ambi- 
guus  est,et  de  bono  in  malum,et  de  malo  inbonum. 
Nequeenim  commutatio  vuItusNabuchodonosorbo- 
ns  parti  poterit  coaptari.Licet  quidam  et  inscriptio- 
nem  Psalmorum  de  bono  ad  malum  referant :  quod 
hi  qui  naturaliter  debuerant  intelligere  Deum,  con- 
tra  6S9  Ghristum  et  sanctos  ejus  perturbatioae 
mentis  et  furore  mutati  sunt. 

(Vers.  29.)  Et  prxcepit  ut  succendsretur  fomax 
septuplum^  quam  incendiconsueverai :  (c)  et  viris  for- 
tissimis  de  exercitu  suojussit  ut  ligatispedibtu  Sedrachf 
Misac,  et  Abdenago,  mitterent  eos  in  fomacem  ignii 
g  ardentis.  Quasi  non  posset  simplex  et  solitus  ignis 
trium)  puerorum  consumere  corpora :  sed  furor  et 
ira  quffi  insaniae  proxima  est,modum  tenere  non  po- 
test.  Et  Yult  eos  multiplicis  poenae  comminatione 
terrere^  quos  paratos  videbat  ad  mortem. 

(Vers.  2i.)Et  confestim  viri  illi  vincti  {d)  braceis 
suis,et  tiaris^et  calciamentis,  etvestibus,  missi  tuni  in 
medium  fomacisignisardentis, eic^ro  braccis  (Sl*1D) 
quas  Symmacbus  &'va(up(8a;  interpretatus  eBt,Aqui- 
la  et  Theodotio  saraballa  dixerunt :  et  non  at  cor- 
rupte  legitur  (e)  «ara6ara.  Lingua  autem  Ghaldffioram 
saraballa  cmra  hominum  vocantur  et  tibias :  et  6|jmi>- 
vv>{jL(oc  etiam  braccse  eorum  quibus  crurateguntar  et 
tibiae.quasi  cruralesei  tibiales  appellat»  sunt.  Tiara 
autem  verbum  Grsecum  est,  et  usu  versum  in  Lati- 
n  num ;  de  quo  et  Virgilius  (AEneid.  vu) : 

Sceptramqae  sacerqae  tlara. 

Est  autem  genuspileoli  quo  PersaramGhaldffioram- 
que  gens  utitur. 

(Vers.  22.)  Porro  viros  illos  qui  miserant  Sedrach^ 
Misac,  et  Abdenago,  interfecit  flamma  ignis,  Eos  viros 
scilicet  de  quibus  supra  dixerat :  Etvirisfortissimis 
de  exercitu  stto  jussit  ut,  ligatis  pedibus  Sedrach^  Mi' 
sac,  et  Abdenago,  mitterent  eos  in  fomacem  ignis  aT^ 
dentem  [Al.ardentis].  Non  ergo  fortuito  quosoamqae 
ministros  perdidit  Nabuchodonosor,sed  virosfortas 
de  tcto  exercitu  suo  et  ad  bella  promptissimos :  nt 
non  solum  miraculum  [Al.  miraculo]  pertimesceretf 
sed  exercitus  sui  damna  sentiret. 

(Vers.  23.)  Viriautem  hit  res  [Vulg.addit  id  esH 

D  Sedrach,  Misac,  et  Abdenago  cecidemnt  in  medio  eor 

mino  ignisardentis  coUigati.  Et  ambulabani  m  medie 

flammx  laudantes  Deum^  et  benedicentes  DomiM. 


11 


fa)  Verba  sicut  in  LXX.  mss.  nostri  non  agnoscunt 
Ib)  Haec  vero,  et  aspectus  faoiei  illius  commutattu 
est :  iidem  mss.  sufficiant* 

{c)  Quffi  hinc  subsequitur,  sacri  textus  pericopen 
mss.  nostri  ignorant,  nec  eam  subnexa  postulat  ex- 
positio. 

(d\  lidem  mss.  et  Vulg.,  cum  braccis. 

(e)  Gorruptum  Zajsdt^apa  est  tcuv  LXX,  Pollucis, 
Hesvchii,  Pnotii,  aliorumque.  Rectum  oapdSaXa  A- 
qaiie^Theodotionis  atqae  Arabum.  Nec  est  cur  vo- 


cis  originem,  quam  a  Persica  lingua  plenque  derir 
vant,  altius  repetamus,  Monuerat  Drusius  minuB 
recte  scriptum  esae  in  Hieronynao  Saraballa  com 
duplioi,cum  unicum  dumtaxatsitin  scriptura  Ghal- 

daica.  HSl-D.Gonferqusannotavimus  epistola  pri* 
maadInnocentiumnum.9.Nam  exvaria  hvgus  vo- 
cabuli  scribendi  ratione  varia  etiam  orta  interpret»- 
tioest.Isidoruslib.  xix,  c.  23,  refert,  aliis  signifl- 
care  tegmina  capitum^  aliis  fluxa  ac  sinuasa  twtd- 
menta^  quod  et  ipsi  plaoet. 


809 


COMMENTARIORUM  IN  DANIELEM  LIBER.  CAP.  III. 


810 


StamatUemAbariasoravitiic^aperiensqueossuumm  A  rantJerusalem.quod  animffi  adterrena  delap8»,et 


wiedio  ^40  ignis  aii:  Grande  miraculum,  ligati  mit- 
tuntur  in  fornacem,  et  cadunt  in  medium  ignis  pr»- 
dpites :  ardent  vincula  quibus  ligati  sunt,  et  vincto- 
mm  corpora  timens  flamma  non  tangit.  Hucusque 
Habrsi  legunt :  media  qu®  sequuntur  usque  ad  fi- 
nem  Gantici  trium  puerorum,  in  Hebraico  non  ha- 
bentor :  de  quibus  ne  omnino  praBterisse  videamur, 
pauca  dicenda  sunt. 

(Yers.  26.)  Benedidus  es,  Domine  Deus  palrum  no- 
stronun,  et  laudabile  [AI.  laudabHis\]  ei  gloriosum  no- 
men  tuum  in  ssecula^  quia  justus  es  in  omnibus  qux 
feeisii  nobis  [Vulg.  in  nobis]^  (a)  etc.  Quando  diversis 
premimur  augustiis,  ex  toto  cordis  hoc  loquamur 
affBctUy  et  quidquid  nobis  acciderit,  juste  nos  susti- 
nere  fateamur,  ut  compleatur  in  nobis  illud  quod  » 
Bcriptum  est :  Exsultaverunt  et  Ixtatse  sunt  filix  Jur 
iae  in  omnibus  judiciis  tuis,  Domine  [Ps,  xcvi^  8). 

(Vers.  29.)  Peccavimus  enim  et  inique  egimus  rece- 
denies  a  te,  et  deliquimus  in  omnibus,  Et  certe  tres 
paeri  non  peccaverant,  nec  ejus  astatis  erant  quan- 
dodncti  sunt  in  Babylonem,  ut  propter  sua  vitia  pu- 
nirentnr.  Ergo  quomodo  hi  ex  persona  populi  lo- 
qanntar :  sic  illud  Apostoli  legendum  est :  Non  enim 
fsod  volo,  hoc  ago :  sed  quod  nolo,  illud  operor  {Rom, 
VII,  19),  et  cstera  qus  in  eodem  loco  scripta  sunt. 
(Vera.  37.)  Quoniam,  Domine,  imminuti  sumus 
flusquam  omnes  gentes,  et  sumus  humiles  in  universa 
terra  hodie  propter  peccata  nostra,  et  non  est  in  ttm- 
pore  hocprinceps,  et  Propheta^  et  du,x,  (b)  elc.  His 
versiculis  utendum  est,  si  quando  Ecclesiae  propter 


in  loco  lacrymarum  et  confbsionis  posits,  plangant 
antiqua  delicta,  et  cstera  quae  prophetalis  sermo 
complectitur ;  sed  hsc  non  recipit  Ecclesia  Dei. 

(Vers.  39.)  641  Sed  in  anima  contrita  et  spiritu 
humilitatis  suscipiamur,  sicut  in  holocausto  arietum  et 
taurorum,  etc.  Et  ex  prsesenti  loco,  et  ex  eo  quod 
sequitur:  Benedicite^  spiiitus  et  animse  justorum,  Do- 
mino,  Et  in  Psalmis  :  Sacrificium  Deo  spiritus  contri- 
bulatus,  cor  contritum  et  humilitatum  Deus  non  despi- 
dt  {Ps,  L,  19),  sunt  {c)  qui  alium  velint  esse  spiritum 
in  homine,  exceptoSpiritu  sancto,  et  aliam  animam . 
Sed  laborandum  eis  erit,  quomodo  absque  carne  et 
gratia  Spiritus  sancti  dus  substantis,  et  duo  inte- 
riores  homines  in  uno  homine  esse  dicantur. 

fV^ers.  46.)  Et  non  cessabant  qui  miserant  eos  mini- 
stri  regis  tuccendere  fomacem  naphta,  et  stupa.  SaU 
iustius  (d)  scribit  in  historiis,  quod  naphtasitgenus 
fomitis  apud  Persas  quo  vel  maxime  nutriantur  in- 
cendia.  Alii  ossa  olivarum  qu®  projiciuntur  cum 
amurca  arefacta,  naphtan  appellari  putant :  unde 
et  Grsce  icvp{u7)  dicitur  ab  eo  quod  Tcup,  id  c^at,  ig- 
nem  nutriat. 

(Vers.  49.)  Angelus  autem  Domini  descendit  cum 
Azaria  et  sociis  ejus  in  fomacem,  et  excussU  ftammam 
ignis  defomace,  etc.  Oppressa  perturbationibus  ani- 
ma,  et  variis  molestiis  occupata,  cum  hominum 
desperaverit  auxilium,  et  tota  ad  Dominum  fuerit 
mente  conversa,  descendit  ad  eam  angelus  Domini, 
Bcilicet,  servo  divinus,  et  excutit  flamm»  «stuan- 
tis  ardores  :  utnequaquam  ignitajaculainimicicor- 


peccata  populi,  sanctorum  virorum  et  magistrorum  C  dig  nostri  arcana  penetrent,  nec  illius  fornace  clau- 
qoi  in  lege  Dei  doctissimi  sunt,  sustinent  penuriam, 
et  qnando  in  persecutionibus  non  offertur  sacriflcium 
etoblatio.  Quidam  huno  lodum  et  ad  coelestem  refe- 


damur. 

(Vers.  57,  58.)  BenedidU,   omnia  opera  Domini, 
Domino :  iaudate  et  superexaltate  eum  in  sascula,  Be- 

quisquam.  sstus  excitat  acriores  incendiorum  :  neo 
ramedio  ullo  quam  iactu  pulveris  consopitur.  Para- 
tur  autem  boc  modo  :  Oleum  usus  communis  herba 
quadam  infectum  condiunt  harum  rerum  periti,  ad 
diuturnitatem  servantes.  et  coalescens  durant  ex 
meteria  vens  naturalis  similis  oleo  crassiori.  Que 
species  gignitur  apud  Persas,  quam,  ut  diximus, 
Naphtham  vocabuio  appellaveregentili.  »Etrur8um 
eodem  libro.  «  Hic  et  Naphta  gignitur,  picea  specie 
glutinosa,  similisque  ipsa  quoque  bitumini :  cui 
etiamsi  avicula  insederit  brevis,  prapedito  volatu, 
submersapenitus  evanescit,  et  cum  hoc  liquoris  ar- 
dere  coBperit  genus,  nullum  inveniethumana  mens, 
AQgaatinas  lib.  deEcci.  Dogm.  cap.  20,  quod  spiri-  «v  praster  pulverem,  exstinguendi  commentum.  »  Pli- 
tQm,  tertiom  quidpiam  in  nominis  substantia  esse  "  niuBquoqueiib.ii,((;)195,cumdeIimoquemMaltham 
epinaiaa  est.  recole.  Hioronymi  nostri  epist  ad  He-  vocant,  dixisset,subdit:«Simili868tnaturaNaphth8B, 
«biam  qusBt.  42.  Quod  hic  subdit  excejpto  Spiritu  jta  appellatur  circa  Babyloniam,  et  in  Austagenia 
tmtio^  Gatholicam  infert  doctrinam,  in  homxnibus  Parthi»,  profluens,  bituminis  liquidi  modo.  uuic 
se&ieel  justis  preeter  animam inhabitare Spiritumsan-     magna  cognatio ignium,  tranailiuntque  protinus  in 

eam  undecumque  visam.  Ita  ferunt,  a  Medea  pelli- 
cem  crematam,  postquam  sacrificatura  ad  aras  ac- 
cesserat  corona  igne  rapta.  »  His  addas  e  Grecis 
Btrabonem  lib.  xvi,  ubi  ex  Eratosthene,  Asphalti 
tradit  alteram  esse  speciem,  quam  Naphtham  vo- 
cant,  ejusque  admiraoilem  vim  flammeam  descri- 
bit.  Sed  et  Plutarch.  in  Alexandro.  Xiphilinus  ex 
Dione,  Dioscorides  lib.  i,  Procopius  lib.  v  de  Bello 
Vandal.,  Suidas  non  uno  in  loco,  aliique  de  Naph» 
tha  loquuntur,  quos  doscribere  non  vacat. 


(a)  Addant  nostri  mss. ,  el universa opera  tua  vera^ 
eiviseiiuadrectae,  et  omnia  judida  tua  vera,  Judicia 
mmi  vera  fecistijuxta  omnia  quae  induxisU  super  nos. 

(h)  Hio  quoque  addunt,  neque  hotocaustum,  neque 
tfm/lctoii,  neque  oblaiio,  neque  incensum^  neque  locus 
primiUtarum  coramte^  utpossimus  invenire  muericor- 

{e)  Plotinas,  et  post  eum  ApoUinarius  episcopua 
tjfamodi  ataltam  sententiam  effutierunt,  hominem 
Bdlioet  ez  tribua  substantiis  compositum  fuisse,  ex 
eime  anima  et  spiritu,  sive  ut  Nemesius  refert 
in  lib.  de  Nat.  Hom.  cap.  1,  ex  anima,  corpore  et 
intelligentia.  Sed  et  Didymum  quoque  reprehendit  S 


[iiUinuB^ opinor, recte nostri mss.  Napta legunt, 
miNapiha.  Porroquod  ait,  in  Sallustii  historiis  de 
bae  fomitis  specie  scribi,  nulla  hodie,  neque  in 
frigmentoramoollectionesuperestmentio.Jacturam 
lueiTe  poterant  aactores  alii,  quos  inter  luculentis- 
limeAmmianusMarceilin.  cui  Oleum  medicum  dici" 
tnrlib.  xzni : « lo  hac,  ait,  regione  oleum  conficitur 
Mieam,  qao  illitum  telum,  si  omissum  lentius 
bxiore  arca  (nam  icta  exstinguitur  ranidop  hsserit 
i^uamy  teneciter  oremat :  et  si  aqnayoiaent  abluere 


511 


S.  BUSEBII  HIBRONYHI 


SIS 


n$dicU6,angeUDomtni^  Dominotlaudateetmperexal' 
tate,  etc.  Generali  laudatione  prffimissa,  quodomDis 
creatura  debeat  laudare  Dorainum,  in  consequenti- 
bus  per  partes  singuias  cohortatur  649  angelos  et 
ccbIos,  aquas  atquc  virtutes,  soiem  et  lunam,  im- 
brem  et  roiem,  spiritum,  ignem  et  asstum,  irigus 
et  cauma^  et  caetera  quae  longum  est  texere  :  ita  ut 
fontes  quoque  et  maria,  et  cete  et  voluores,  bestias- 
que  etpecora  ad  iaudem  Domini  provocet,  etfilios 
hominum,  et  post  omne  bominum  genus  israelem, 
et  de  ipso  Israel  sacerdotes  et  servos  Domini,  spiri- 
tusanimasque  justorum,  sanctos  et  humiles  corde : 
Etadextremum  Ananiam,  Azariam,  Misaelem,  qui 
ad  laudem  Domini  prsasenti  beneficio  provocantur. 
Omnis  autem  creatura  non  voce,  sed  opere  laudat 
Dominum,  quia  ex  creaturis  consequenter  creator 
intelligitur,  et  in  singulis  operibus  atque  aifectibus 
Dei  magnifioentia  demonstratur. 

(Vers.  87.)  BenedicitefSancti  et  humiles  eordej  etc, 
Humiiitatem  cordis  habere,  et  prssens  versicuius 
docet,  et  iilud  quod  in  Evangeiio  dicitur :  Discite  a 
me  quia  mitis  sum  et  humilis  corde,  et  invenietis  re- 
quiem  animabus  vestris  (Mai,  xi,  29).  Gordis  autem 
ilia  est  humiiitas,  qus  in  aiio  loco  paupertas  spiri- 
tus  appeilatur  :  ut  non  erigamur  supcrbia,  neo  ficta 
gloriam  humiiitate  quseramus :  sed  toto  corde  incii- 
nemur.  Hucusque  de  Theodotionis  editione  pauca 
perstrinximus,  confessionis  et  iaudum  trium  puero- 
rum  quffi  non  habentur  inHebraso :  exindesequamur 
Hebraicam  veritatem. 

(Vers.  9i.)  Tunc  Nabuchodonosor  rex  obstupuitf 
et  surrexit  propere^  et  ait  optimabus  suis :  Nonne 
tres  viros  misimus  in  medium  ignis  compeditos,  Puni- 
tis  principibus,  rex  corripitur,  ut  vivens  gioriflcet 
Deum.  Interrogat  autem  optimates  suos,  quorum 
aocusatione  et  consiiio  tres  pueros  in  ignem  forna- 
cis  miserat,  ut,  illis  respondentibus  se  misisse  tres 
pueros  in  fomacem,  iste  eis  (a)  nuntiet  et  ostendat. 

Vers.  92.)  64S  Qui  respondentes  regi  dixerunt : 
Vere  rex,  Respondit  rex.  [Yulg,  taoet  rex]^  etait: 
Ecce  ego  video  viros  quatuor  solutos^  et  ambulantes  in 
medio  ignis  :  et  nihil  corruptionis  in  eis  est,  et  spedes 
quarti  (b)  sindlitudo  fUii  Dei,  Rursum  dicam :  0  quam 
sapiens  ignis,  quam  inenarrabiiis  Dei  potentia : 
vinculis  stricta  sunt  corpora,  uruntur  vincula,  cor- 
pora  non  uruntur.  Speciem  autem  quarti  quem  si- 
miiem  dicit  filio  Dei,  vei  angeium  debemus  acci- 
pere,  ut  Septuaginta  transtulerunt,  vel  certe,  ut 
plerique  arbitrantur,  Dominum  Salvatorem.  Sed 
nescio  quomodo  rex  impius  Dei  Flium  videre  me- 
reatur.  Ergo  juxta  Symmachum  qui  interpretatus 
est :  Speciem  autem  quarti  similitudo  fUiorumy  non 
Dei,  sed  deorum  ;  angeli  sentiendi  sunt,  qui  etdii, 
et  deorum  vel  Dei  fiiii  saepissime  nuncupantur^  Hoc 
juxta  historiam.  Gffiterum  in  typo  prasfigurat  iste 
angelus  sive  fiiius  Dei  Dominum  nostrum  Jesum 


A  Ghristum,  qui  ad  fomacem  deseendit  inferai,in  qno' 
oiausae,  et  peccatomm  et  justorum  anima  teneban- 
tur,  ut  absque  exustione,  et  noxa  sui  eos  qui  tene* 
bantur  inclusi  mortis  vincuiis  iiberaret. 

(  Vers.  93.)  Tanc  accessit  Nabuchodonosor  adostium 
fomacisignis  arderdis,  et  ait :  Sedrach^Misad,  etAbde* 
nagoservi  Deiexcelsi^  egredimini  et  venite,  Stattmque 
egressi  sunt  Sedrach,  Misac,  et  Abdenago  de  me- 
dio  ignis.  Pavore  perterritus,  non  per  nuntios  qae- 
rit  a  pueris,  sed  ipse  cos  cx  nomine  vocat,  servos 
Dei  exceisi  appelians,  et  petens  ut  ad  se  egredian- 
tur  quos  vinctos  in  foraacem  roiserat. 

(Vers.  95.)  Benediclus  Deus  [Vuig.  addit  eoruvfC\ 
Sedrach[Vu\g,  di&dMvidelicet],  Misac,et  AbdenagOfqui 
misit  angelum  suum,eieruitservossuosquicrediderunt 
B  in  eum,  etc.  Quem  supra  filium  Dei,  hic  angelum  vo- 
cat,  quamquara  [AL  qui]  in  superioribus  similitudo 
filii  Dei  non  veritas  appellata  sit.  Rursum  ergoNa- 
bucbodonosor  Dci  confessionem  recipit,  el  damna- 
tis  idolis  laudat  tres  pueros,  qui  noiuerunt  servire 
et  adorare  omnera  Deum,  excepto  Deo  suo,  et  mi- 
ratur  quod  sanctos  Dei  ignis  tangere  non  potuerit. 
Quod  autem  ait : 

(Vers.  96.)  A  me  ergo  propositum  iVuig.  positum] 
est  hoc  decretum  :  ut  omnis  populus,  tribus  et  lingua 
quTBcumque  locuius  ftierit  blasphemiam  contra  Deum 
Sedrach,  Misac,  et  Abdenago,  644  dispereat^  et  do^ 
mus  ejus  vasletur,  Neque  enim  est  Deus  alius  quipoi^' 
sit  ita  salvare.  Quidara  pessime  ad  diabolum  refe-. 
runt,  quod  in  consummatione,  et  fi nemundietiam. 
n  ipse  recipiat  notitiam  Dei,  et  omnes  ad  poeniten- 
tiara  cohortetur,  et  hunc  volunt  esse  re^em  Ninive 
qui  novissime  descendit  de  throno  superbio,  etliu^ 
militatis  praemia  consecutus  sit. 

(Vers.  97.)  Tunc  rex  promovit  Sedrach,  Misac  et 
Abdenago  in  provincia  Babylonis,  Qui  diount  supra 
trespuerosnonjudices  provinciamm,  sed  prsefecr 
tos  operum  singulorum  fuisse  in  Babyione,hic  to- 
lunt  etiam  eos  provinciarum  judices  constitutoi. 

(Vers.  98  seqq.)  Nabuchodonosor  rex  omnibus  pih: 
pulis,  gentibus,  ei  linguis^  qui  habUant  in  wmena 
ierra :  pax  vobis  muliiplicetur.  Signa  etmirabHia  fih: 
cU  apud  me  Deus  excelsus :  placuit  ergo  mihi  firmdi^ 
care  ejus  signa,  quia  magna  suntf  et  mirabilia  ejui, ! 
quia  foriia^  et  regnum  ejus,  quia  (Vulg.  tacet  quia)  ra^ 
gnum  sempitemum,  et  potestas  ejus  in  generaikme  aH 
^  generationem,  Bpistola  Nabuchodonosor  in  prophetiBr 
volumine  ponitur :  ut  non  fictus  ab  alio  pbstealibef  ' 
sicut  sycoptianta  (Porphyrius)  mentitur,  sed  ipsioii. 
Danieiis  esse  credatur. 

(Cap.  iV.  —  Vers.  4.)  Ego  Nabuchodonosor  qui^- 
tuseram  in  domo  mea,  et  florens  inpalaiiomfo.  Eitlk^ 
ria  quidem  manifesta  est  et  non  magnainterpretA*'^ 
tione  indiget,  quod  ad  offensam  Dei  NabuchodoiUH- ^ 
sor  versus  in  amentiam,  septem  annis  inter  bnil»* 
animalia  vixerit,  et  herbarum  radicibus  alitus  811, 


(a)  Victorius,  quartum  hic  interserit,  sive  eis  quar-         (b)  Victor,.  similis  filio  Dei  ad  Vulgats  lectioneoiy 
tum  nuntiet,  etc.  Sed  mss.  minime  sufTragantibus.      suonexa  expositione  tanlum  non  renuente. 


013 


COMMENTARIORDM  IN  DANIBLEM  LTBER.  GAP.  IV. 


St4 


ac  po8ieamiflariooitii&  Dei  nsatitutus  iu  regQuin,  ^  quo  et  Nabuchodonosor  visioBes  boq  ocnlorum  et 


kodaverit  et  giorificaverit  regem  cooli,  quia  omnia 
opera  ^oe  vera;  et  vis  ejus  judicia,  et  gradieQtes 
iB  syperbia  potest  humiliare.  Sed  qui  voluutper  Na- 
taohodonoaor  oontrariam  inteliigere  fortitudinem, 
de  qua  DoimnQ«  1  oquitur  in  Evangelio  :  Vtdebam  Sa- 
iMnamguasi  fulgur  eadeniem  de  ccbIo  (Luc,  x,  18).  Et 
Joannes  in  Apocalypsi,  quod  draco  cadens  in  ter- 
i«m,teriiam  partem  stellarumsecum  traxerit  {Apoc, 
xn).  Et  Isaias  :  Quamodo  ceeidil  ludfer,  qui  mane 
4rMaliir(isat.  xiv,22)?asserunt  nequaquam  po- 
tBieae  fleri,  ut  feno  per  septem  annos  vesceretur 
komo  qui  nutritus  est  in  deliciis,  et  septem  annis 
iboqne  olla  iauseratione  corporis  sui  inter  bestias 
Tiiflrit.  £t  quomodo  amenti  homini  perseptem  an- 
BoeMS 


cordis,  sed  capitis  noverit:  quia  propter  gloriam 
servorum  Dei  futororum  illi  mysteria  revelantur. 
(Vers.  6.)  Donec  coUega  ingressus  esl  in  conspectu 
meo  Danielf  (b)  cui  namen  BaUhasarsecundum  nomen 
Dei  mei.  Exceptis  LXX  646  translatoribus,  qui  hsec 
omnia  nescio  qua  ratione  pr8Bterierunt,tres,  reliqui, 
{c)coliegam  interprctati  sunt.  Unde  judieio  raagis- 
trorum  Ecclesio),  editio  eorum  in  hoc  voluminere- 
pudiata  est;  etTheodotionis  vulgo  legitur,  quas  et 
Hebroeo,  et  caoteris  translatoribus  congruit.  Unde^et 
Origenes  in  nono  Stromatum  volumine  asserit  se 
qu«  sequuntur  ab  hoc  loco  in  propheta  Daniele, 
non  juxta  Septuaginta  interpretes,  qui  multum  ab 
Hebraico  voritate  discordant,  sed  juxta]  Theodo- 


imperium  reservatum  sit,  regnumqnepo-  p  tionis  ediiionem  disserere 


tentiasimum  absqne  rege  tanto  tempore  fuerit :  aut 
•iaiiiiB  ilii  snccesserit  in  regnum,  ciyus  vecordiaB 
Mtimandus  sit,  ut  cederet  imperio,  quod  tanto 
tMnpore  poasidebat :  prssertim  cum  histori»  Ghal- 
toonim  nihil  tale  contineant ;  nec  potuisse  fieri,ut 
qiii  de  minoribus  soripserant,  m^ora  reticerent. 
flflc  aatemomnia  {a)  queruntetrepiicant :  utcnm 
bistoria  non  steterit,  per  Nabuchodonosor  diabolus 
pgoiiieetur.  Quod  nos  nequaquam  recipimus,  ne 
emnia  qofi  legimus  umbraa  videantur  et  fabulflB. 
Qois  enim  amentes  hominesnon  cernat  instar  bru- 
lomm  animantium  iu  agris  vivere  looisqoc  sylvesti- 
iMiat-lit  ut  cuncta  prsteream,  cum  multo  incredi- 
biliora,  et  GrscsB  et  Roman»  historiae  accidisse 
bominibuB  prodiderint ;  Soyllam  quoque  et  Ghime- 


Qui  habet  spiritumdeorumsanctorum  in  semetipso: 
ei  somnium  coram  ipso  loeutus  sum'^ic,  Pro  eo  quod 
hic  dicitur,  deorum  sanctorum,  lingua  Chaldaica, 
qua  scriptus  est  Daniel,  leginius  elain  cadisin 
^WTp  ]%lSMquod  Deos  sanctos,  et  non  Deum 
sanctum  significat,  ut  Theodotio  interpretatus  est. 
Nec  mirum  si  erret  Nabuchodonosor ;  et  quidquid 
super  se  cemit,  non  Deum,  sed  deos  arbitretur. 
Denique  et  in  consequentibus :  Batthasar,  inquit, 
princeps  hariolorum,  quem  ego  scio  quod  spiritum 
deorum  sdnctorum  habeas  in  te.  Balthasar  princeps 
harielofum  sive  incantatorum,  ut  alii  interpretati 
sunt,  Non  mirum  si  princeps  hariolorum  omnium 
constitutus  sit,  qui  ad  praeceptum  regis  sapientiam 
didicerat  Chaldeeorum;  et  decuplum  omnium  sa- 


fam»  Bydram,  atque  Gentauros,  aves  et  feras,  flo-  C  pientior  fuerat  inventus.  Quseramus  ab  his  qui  in 

hac  visione  non  recipiunt  historiam,  qui  iste  sit 
Nabuchodonosor  qui  somnium  viderit ;  et  quis  Da- 
niel  qui  soranium  ejus  edisserat,  et  ventura  prae- 
dicat :  et  quomodo  hicipse  Daniel,  qui  utiquejuxta 
eos,  sancta  intelligendaest  fortitudo,  a  Nabucho- 
donosor  princeps  hariolorum  ejus  constituitur  et 
collega  appellatur  ? 

(Vers.  7.)  Viilebamy  et  ecce  arbor  in  medio  terrse, 
et  altitudo  qus  nimia,  etc.  Non  solum  Nabucho- 
donosor  rege  Chaldaeorum,  sed  de  oranibus  impiis 
propheta  loquitur:  Vidi  impium  superexaltatum,  et 
elevatumsicut  cedros  Libani  (Ps.  xxxvi,  35):  qui 
non  virtutum  magnitudine,  sed  sua  elevantursuper- 
bia :  et  ideo  exciduntur,  et  corruunt.   647  Unde 


et  arbores,  atcUas  et  lapides  factos  ex  homini* 
bos  nairent  fabuls :  quid  mirum  est  si  adostenden- 
dam  potentiam  Dei,  et  humiliandam  regum  super- 
biam^  hoc  Dei  judicio  sit  patratom  ?  Quietus  eram 
io  domo  mea,  etflorens  in  palatio  meo,sivem  thro^ 
My  ut  inlerpretatus  est  Theodotio.  Domum  aulem 
diaboli,  qui  sensum  sequuntur  contrarium,  mun- 
4am  ietum  intelligunt.  Dequo  et  in  Evangelio  ipse 
loquiior  ad  Salvatorem  :  Hsec  omnia  mihi  tradita 
miU  {MatL  IV,  9).  Et  Apostolus  dicit :  Mundus  in 
wmiignopomtus  esi  (I  Joan,  v). 

(Yers.  2»)Somnium  vidi  quod  perterruit  me :  et 
(Ptiiaiiones  mem  in  straiu  meo,  etc.  Respondeant 
fBaleaomniam  viderit  contraria  fortitudo:  nisi  forte 


oame  quodin  hoc  mundo  habere  videtur,  umbra  q  bonumestilludsectariquodDominus  docetinEvan- 

fltioiniiium  est.  gelio  :  Discite  a  me,  quia  mitis  sum  et  humilis  corde 

A  vioiones  ixipiiu  mei  conturhavervnt,  me.  Nota      (Matth.  xi,  29).  Quod  autcra  ait  juxta  Theodotio- 


(t)  Itaquibus  utimur  mss.  et Vict.  ex  vetustioribus 
mgatre  praeferunt.  Martian.  cura  Erasra.,  querant 
tlrepliceni, 

(6)Pa]at.  Omisso  reliquo  versu,  continuo  subdit : 
^9leri  eimiliter,  exceptis  LXX,  qui  hxc  omnia  nescio 
fssraHone  prxterierunt.  Vnde  judicio,  etc. 

(c)  Non  collegam,  sed  alterura,sive  nonixalpov  sed 
isip^  l^erunt  veteres,  et  nominatira  Ghrysostoraus 
i^Theodoretus.Estque  illa  interpretatio,  sive  quaa 
nnieum  aut  collegam  praefert,  longiora  Ghaldaica 
^tate :  quare  vieue  est  doctiis  viris  Hieronymue 


codicibus  usus  parura  eraendatis,  ut  acciperet  colte^ 
gam  pro  altero  sive  £t3isov  pro  eT&pov  in  Grsco  ie- 
geret.  Potuit  vero  Naliuchodonosor  Danielera  eo 
noraine  collegara  voluisse  appellare,  quia  alteripse 
et  secundus  a  rege  essct.  Notura  quippe  illud  dle- 
raentis  Alexandr.  efTatura  Ccnt.  secundo  ^  8£  4xaVpoc 
ttsoo;  i^uj.  DeDiqueOrigencshomil.  l>iin  Numeros, 
Belegamus  ea  ^ux  in  Daniele  scripta  sunt  de  ipso 
Daniele,  et  trtbus  amicis  ejus:  scripserat  Grma 
^talpoi;. 


616 


S.  EUSEBn  HIERONTMI 


sie 


nem,  t6  xuxoc^  id  est,  altitudoejua,  sive  ij  (a)  xup&la^ 
ut  postea  ipse  interpretatus  est»  id  est,  dominatiOf 
pro  quo  nos  vertimus,  aspedus  ejus,  iidem  contem- 
ptores  historifficalumniantur,  quod  nequaquam  do- 
minatioNabuchodonosor  regis  orbem  terrarumpos- 
sederit.  Neque  enim  Orfficis  et  Rarbaris,  cunctisque 
Beptentrionis  et  Occidentis  nationibus  imperavit, 
sed  tantum  Orientis  provinciastenuit,  id  estAsiam ; 
non  Europam  et  Libyam.  Ex  quo  intelligi  volunt 
cuncta  ad  diabolum  referenda  esse ;  cumhac  om- 
nia  nos  hyperbolice  dicta  debeamus  accipere,  ob 
superbiam  regis  impii,  qui  tantumgloriatur  in  Isaia 
(Cap,  xiv)^  ut  coelum  se  tenere  jactet,  et  orbem 
terrarum  quasi  nidum  et  ova  voiucrum. 

(Vers.  10,  ii,)  Et  ecce  vigil  et  sandus  de  mlo 
destendit,  clamavitque  fortiter^  et  slc  ait :  Suecidite 
arborem^  et  prxcidite  ramos  ejus,  etc.  Pro  vigili 
Theodotio  ipsum  Ghaldaicum  verbum  posuit  hir, 
quod  per  tres  litterasAiN,  iod  etRSs  scribitur :  signi- 
ficat  autem  angelos  quod  semper  vigilent ;  et  ad  Dei 
imperium  sint  parati.  Unde  etnos  crebris  pernoc- 
tationibus  imitam  ur  angelorum  ofQcia.Et  de  Domi  no 
dicitur :  Non  dormitabit,  neque  dormiet  qui  custodit 
Israel  {Ps,  cxx,  4).  Denique  in  consequentibus  le- 
gimus.  /n  sententia  vigilum,  hoo  est,  angelorum,  de^ 
cretum :  et  sermo  sanctorum  et  petitio,  Gonsuetudo 
autem  Greci  (b)  Latinique  sermonistpiv  vocat,  que 
per  multicolorem  arcum  ad  terras  descendere  di- 
citur. 

(Vers.  16.)  Tunc  Daniel  cujus  nomen  Baltkasarf 
coepit  intra  semetipsum  tacitus  cogitare  quasi  hora 
una :  et  cogitationes  ejus  conturbabant  eum,  Respon^ 
densque  rex  ait :  Balthasar,  somnium,  et  interpretatio 
ejuSf  non  conturbet  te,  Respondit  Balthasar  et  dixit, 
Tacitus  intellexit  Daniel  somnium  esse  contra  re- 
gem  :  et  timorem  cordis  vultus  pallore  signabat : 
dolebatquepro  eo  quietplurimumhonorisdetulerat. 
64S  Et  ne  videretur  insultare  atque  laetari  contra 
hostem  regem  :  denique  detestatus  id  quod  intelli- 
gebat,  loquitur  ad  eum. 

Domine  mi  [c)  somnium  hoc  his  qui  te  oderunt,  et 
interpretatio  ejus  hostibus  tuis  sit,  Videns  ergo  Na- 
buchodonosor  eum  metuere  :  no  sinistrum  quid  at- 
que  contrarium  contra  regem  dicere  videretur :  co- 
hortatur  eum  ut  simpliciter  et  vere  loquatur  quod 
intelligit ;  nec  quicquam  metuat. 

(Vers.  17.)  Arborem  quam  vidisti  sublimem  atque 
robustam,  cujus  altitudo  pertingit  ad  ccetum,  etc. 
Absque  regis  injuria  explicat  veritatem  :ut  non  eum 


A  superbis,  sed  potentin  videatar  argaere. 

(Vsrs.  20.)  Et  vinciatur  ferro,  et  aere  in  herbis  fo^ 
ris,  et  rore  cceti  conspergatur  :  et  cum  feris  sit  pabu^ 
lumejuSfdonec  septem  tempora  commutentur  super 
eum,  Et  supra  simiiiter  scriptum  est.  Quffiruntergo 
a  nobis  qui  historiae  contradicunt :  quomodo  in  vin- 
cgIo  ferreo  et  aereo  fuerit  Nabuchodonoaor :  aet 
quis  eum  vinxerit  et  compedibus  alligaverit :  cum 
perspicuum  sit  omnes  furiosos»  ne  se  pracipitent  et 
alios  ferro  invadant,  catenis  ligari. 

(Vers.  21.  22),  Hsec  est  intevpretatio  sententim  Al^ 
tissimi,  quse  pervenit  super  Dominum  meum  regrnn : 
Ejicient  te  ab  hominibus,  et  cum  bestiis  ferisque  erit 
habitatio  tua,  etc.  Austeritatem  sententia,  verbomiii 
temperat  blandimentis :  ut  [Al,  et]  cum  dura  pra- 

n  cesserint^  mitioribus  repromissis  relevet   [Al.   re- 
levat]  animam  territi.  Denique  infert. 

(Vers.  23.)  Regnum  tuum  tibi  manebit,  poitquam 
cognoveris  potestcUem  esse  ccelestem,  Unde  hi  qui 
historiffi  contradicunt,  et  volunt  diabolo  reddi  prie- 
tinam  dignitatem,  in  hoo  looo  velificant :  quod  poet 
tormenta,  post  efTerationem,  post  herbarum  et  feni 
cibos,  et  septem  annorum  circuloa,  confiteatur  Do- 
minum,  et  sit  qui  prius  fuerat.  Qui  respondere  de- 
bent  quomodo  congruat,  ut  angeli  qui  numquam 
corruerant,  eum  rursus  principem  habeant  qai  per 
pcenitentiam  sitreversus. 

(Vers.  24.)  Quamobrem,  rex,  eonsilium  meum  pla- 
ceat  tibi,  et  peccata  tua  eleemosynis  redime^  649  ^ 
iniquitates  tuas  misericordiis  pauperum,  forsitan 
ignoscat  Deus  delictis  tuis,   Si  pradixit  sententiam 

C  Dei,  quae  non  potest  immutari,  quomodo  hortatar 
ad  eleemosynas  et  misericordias  pauperum,  ut  Dei 
sententia  commuteturPQuod  facile  solvitur  Elzechia 
regis  exemplo,  quem  Isaias  dixerat  esse  moriturain 
(Jsai,  xxxviii) ;  et  Ninivitarum,  quibus  dictum  est: 
Adhuc  quadraginta  dies,  et  Ninive  subvertetur  (Jonm 
iii).  Et  tamen  ad  preces  Ezechie,  et  Ninive»  Del 
sententia  commutata  est:  non  vanitate  judicii,  aai 
eorum  conversione,qui  meruere  induIgentiam.Aliok 
quin  et  in  JeremialoquiturDeusse  malaminari  so* 
per  gentem  [Jer,  xxin) ;  et  si  bona  fecerit,  mioas 
clementia  commutare,  Rursum  bona  agenti  se  asea* 
rit  polliceri :  et  si  malafecerit,  dicit  se  suam  mutare 
sentcntiam:  non  inhomines,  sedinoperaquama- 
tata  sunt.  Neque  enim  Deus  faominibus,  sed  vitiia 

D  irascitur :  quse  cum  in  homine  non  fuerint,  ne- 
quaquam  punitquod  mutatumest.DicamusetaIiter: 
Fecit  quidem  Nabuohodonosor  juxta  Danielis  con* 


;.KrPIQTEG,exquo  malim  profecto  reponi 
>pi(STT)c  pro  xupetd,  minus  proprio  minus- 


(a)  Palat. 
in  textu  xu( 

que  eleganti  ad  dominationem   signiHcandam   vo- 
cabulo. 

(b)  Quasi  nempe  in  Ghaldoeo  scriberetur  Tm  cum 
aleph,  non  T^r  cum  bain.  Veteres  eam  vooem  in- 
terpretati  sunt  splendorem^  aut  lucem,  Ghrysostomus 
in  hunclocum  opa,<pp.9lv dp  (pa><; [dfa^yaX  XauLic^^ova. 
Vide  Ir  vocat  lumen  magnumet  solendorem,  Et  Suida 
eip  Xa(jLi77)8a>v,  /r,  splendor.  Unae  et  Nazianzenus, 
quamquam  angelos  signiflcari  quemadmodum  et 


Hieronymus  doceat,  non  tamen  ut  ille  ex  eo  quod 
semper  vigilent^  sed  ex  eo  quod  luceant,  exponit.Ipr 
sum  deniqueTN  Jobixxxvii30,vertuntLXX  in  ve- 
tustiore  saltem  Alexandrino  exemplari  t6(ov,  id  est 
arctim,quem  C(Blestem,8ive  Iridempassimaccipiaiil 
loci  ejus  interpretes,  Sed  et  in  prsesenti  Danielis 
pro  /r  Origenes  Irin  sive  '"Iptv  legit. 

(c)  Ad  Vatic.  et  Palat.  mss.Odem  expunximus  ad-» 
ditum  rex,  quod  et  Victor.  annotaverat  in  Vulgafta» 
Ghaldaico,  Qrecoque  codicibus  non  haberi. 


H7 


GOMIIIBNTARIORUM  IN  DANIBLBM  LIBER.  CAP.  V. 


518 


Bilium  miMrieordias  in  pauperes ;  et  idcirco  usque  A 
ad  mensemdaodedmum  in  eum  estdilatasententia: 
led  quia  postea  ambulans  in  aula  Babylonis,  gioria- 
tor  et  dicit :  Nonne  hmc  esi  Babylon  (a)  magna,  quam 
$go  sedifieavi  in  domum  regni ;  in  robore  foriiiudinis 
me»  m  glcria  ncmmis  mei  f  bonum  misericordi»  per- 
didit  malo  superbie. 

Forsitan  ignoseei  Deus  delictis  iuiSy  Gum  beatus 
Otniel  preeoiuB  futurorum  de  sententia  Dei  dubitet, 
lem  temerariam  faciunt,  qui  audacter  peccatoribus 
induigentiam  pollicentur.Et  tamen  sciendum  quod 
nNabuohodonoBorbonaoperaiacienti  venia  repro- 
mittitnr ;  mnlto  magis  aliis  promittitur  qui  leviora 
peecala  commiserunt.  Legimns  et  iu  Jeremia  prs- 
eeptum  populo  Judasorum ;  ut  orent  pro  Babyioniis ; 
qoia  in  pace  eorum,  sit  paz  captivorum.  -^ 

(Vere.  28.)  Cum  adhuc  sermo  essei  in  ore  regis,vox 
k  ealo  irruii :  Tibi  dicOury  Nabuchodonosor  rex,  re- 
pmm  tuum  transiei  [Ai.  transiii]  a  ie;  eiab  homini- 
ku  ejieieni  ie,  Arrogans  gloriatio  statim  puoitur  a 
Domino.Et  ideo  non  differtur  sententia,  ne  videatur 
ffliserieordia  in  pauperes  minime  profuisse.Sed  sta- 
tim  nt  locutus  est  per  superbiam,  perdidit  regnum 
qnod  M#  ob  eleemosynas  fuerat  reservatum. 

(Vers.  29.)  Donec  scias  quod  dominetur  Excelsus  in 
regno  konUnum.  Magna  miseri»  consolatio,  quando 
in  tormentis  positus,  scit  prospera  secutura :  quam- 
qoam  Nabuchodonosor  tanti  furoris  sit  et  amentis^ 
at  malorum  tempore,boQorum  qu»  ei  Deus  promi- 
■eimt,  non  fuerit  recordatus. 

(Vers.  31.)  Ego  Nabuchodonosor  oculos  meos  ad 
caeUsm  levavi :  ei  sensus  meus  rediUus  esi  mihi,  Nisi  C 
oenioB  leTasset  ad  coBlum,  sensum  pristinum  non 
raeepiBset.  Quando  autem  dicit  sensum  sibi  red- 
ditiimy  OBtendit  non  formam  se  amisisse^  sed  men- 
tem. 

Ei  r^gnum  efus  in  generatione  ei  generatione.  Si 
feoc  quod  in  Scripturis  dicitur,  in  generatione  et 
(Bneratione,  simpliciter  accipimus  pro  eo  quod  est, 
imommafutura  <empora,nulla  quaestio  est.Sin  autem 
(ot  Mpe  diximus)  generatio  et  generatio,  duas  ge- 
jMrationet  Bignificat,Legis  et  Evangelii,qu8Brendum 
Mi  qnomodo  Nabuchodonosor  Dei  sacramenta  co- 
(DororitNisi  forte  hoc  dicamus,quod  postquam  ocu- 
ad  eoelnm  levavit,  et  recepit  pristinum  statum, 
ezmltovit  et  benedixit  Deum  viventem  in  sempiter- 

ly  etiam  hoc  non  ignoraverit.  q 

(Vers.  22.)  Juxia  voluntatem  enim  suam  facit  iam 
\Jtl)  in  virtutibuscoRli^quaminhabHatoribus  terrsB,  etc. 


Et  hoc  loquitur  quasi  homo  ssculi.  Non  enim  quod 
vult,  hoc  facit :  sed  quod  bonum  est,  hoc  vult 
Deus.  Nabuchodonosor  autem  sic  locutus  est,  ut 
dum  potentiam  Dei  prffidicatjustitiam  ejusvideatur 
arguere.  quod  immerito  pcenas  sustinuerit. 

(Vers.  dS.)Et  optimates  mei  et  magistratus  mei 
requisierunt  me  et  %n  regnum  meum  reslitutus  sum : 
et  magnificentia  amplior  addita  est  mihi.  Ergo  Juxta 
eos  qui  historiffi  contradicunt,  omnes  angeiicffi  for- 
titudines  requisiturs  sunt  diabolum ,  et  in  tantam 
crescet  potentiam,  ut  qui  quondam  adversus  Deum 
8uperbierat,miyor,  futurus  sit,  quam  fuit  ante  pec- 
catum. 

(Vers.  34.)  Nunc  igitur  ego  Nabuchodonosor  laudo^ 
et  magnificOfet  glorifico  regem  cceli :  quia  omnia  opera 
ejtu  vera^et  vias  ejus  judicia,ei  gradientes  in  superbia 
poiest  humiliare.  Inteliexit  Nabuchodonosor,  quare 
septennii  pcBnas  sustinucrit ;  etidoirco651  sehu- 
miliatum,  quia  contra  Deum  superbierit. 

(Cap.  V.  —  Vers.  l.)  Balthasar  rex  fecit  grande 
cofivivium  optimatibus  suis  mille:  ei  unusquisgue 
secundum  suam  bibebat  xtatem.  Sciendum  est  non 
huncessefilium  Nabuchodonosor,  ut  vulgoiegen- 
tes  arbitrantur ;  sed  juxta(c)  Berosum^qui  Ghaldffiam 
8cripsithistoriam,etJosepbum,  quiBerosum  sequi- 
tur,  post  Nabuchodonosor  qui  regnavit  annis  qua- 
draginta  tribus  successisse  in  regnum  ejus  filium 
qui  vocabatur  Evilmarodach,  de  quo  scribit  Jere- 
mias,quod  in  primo  anno  regni  sui  levaverit  caput 
Joachin  regis  Judffi,et  eduxerit  eum  de  domo  car- 
ceris  {Jerem.  lii).  Refert  idem  Josephus,  quod  post 
mortem  BviImarodach,in  regnum  patiis  successerit 
filiusejusNeglisar :  post  quem  rursum  fllius  ejus 
((2)  Labosordach :  quomortuoBalthasarfiliusejusre- 
gnum  tenuerit,quem  nunc  Scriptura  commemorat : 
quo  interfecto  a  Dario  rege  Medorum,  qui  Gyri  regis 
Persarum  avunculus  fuit,  et  Gyro  Persa  (quffi  duo 
regna  Isaias  {cap.  xxi)  ascensorem  bigffi,  cameli, 
et  asini  vocat)  destructum  esse  imperium  Ghaldso- 
rum.  Quod  quidem  et  Xenophon  in  Gyri  mcjoris 
scribit  infantia :  et  Pompeius  Trogus,  et  multi  alii 
qui  barbaras  scripsere  historias.  Hunc  Darium  in 
Grfficis  voluminibusquidam  Astyagen  [Al.  Astyagea], 
alii  Astyagis  filium  putant,etaIio  apud  eos  appellari 
nomine.  Unusquisque  autem  principum  vocaiorum 
juxta  fuam  bibebat  spiatem:  Sive  utcffiteri  interpre- 
tes  transtulerunt :  Bibebat  ipse  rexvinum  coramcun- 
ctis  prineipibus  quos  vocaverat. 

(Vers.  2.)  PrsBcepii  ergo  jam  iemulentus,  ut  affer- 


(•)  Promo^Ra,  quam  vocem  sacer  textus  tacet,  Vic- 
loniu  snbstituit  civiias. 

Vb\  Mae.  nostri,  tam  inccelo  quam  in  terra. 

{€)  Confer  Berosi  locum  apud  Josephum  lib.i  con- 
tniAppionem  cap.  20.  Hunc  enim  postremum  re- 
fHD,  qnem  NiU>onidum  vocat  Berosus,  Balthasarem 
iapdlat  Hieronymus,  et  filium  Labosordachi  facit. 
nroras  hominem  quemdam  dicit  ex  Babylone  ex 
Miom  gente.  Sed  et  malor  infra  dissensio  inter 
Itaiiuiiie  est,  quod  hnnc  S.  Doctor  inierfecium  a 
r€g€  Medorum  dioit,  qui  Cyri  regis  Persarum 


avunculus  fuit.BeroBUQ  aulem  septimodecimo  Nabo- 
nidi  anno  Gyrum  impetum  in  Babyloniam  fecisse ; 
unde  fugatam  Nabonidum  inclusum  fuisse  inBusip- 
pensium  civitate,  atqueinde  exqulsum  impetrasse  a 
victoris  Gyri  clementia,ut  sibi  daretur  olx7]TiJpiov 
KQ^{xav{av,/m6tto^/ttm  in  Carmania,  ibiqueToXoiic^v 
Tou  Ypovou  ^taYev6|xevo^  ht  ixsfvT^^  x^  X^P?  xaTiTcpe<|/K 
Tov  ptlov,  reliquum  scilicet  vitffi  tempus  exegit,in  ea- 
que  provincia  diem  obiit  supremum.  • 

((2)  Palat.  constanter  huncvocatLa6or«e(iec^;ya« 
tic,  LaborsardeGh. 


M» 


S.  BD8BBII  HIBRONTMI 


rentur  vasa  ourea  atque  argeiUea^  qusB  asportaverat  fi  Videntur  autem  digiti  in  parieie 

Nabuchonosor  pater  ejus  de  templo  quod  fuit  in  Je- 

rusalem,  ut  biberent  in  eis  rexM^.  Tradunt  Hebrffli 

huuusmodi  fabulam  :  usque  ad  septuageeimum  an- 

num,  quo  Jeremias  captivitatem  populi  JudaBorum 

dixerat  esse  solvendam  659  de   quo  et  Zacbarias 

in  principio  voluminis  sui  loquitur,  irritam  putans 

Dei  pollicitationem  BaUha8ar,falsumque  promissum 

versus  in  gaudium,fecent  grande  conAivium,  insui- 

tansquodammodo  speiJudaaorum,  et  vasis  templi 

Dei,  sed  statim  ultio  consecuta  est.   Quod  autem 

BalthasariSypatremNabuchonoBor  vocat,non  facit  er- 

roremscientibus  sanctdB  Scripturse  consuetudinem  : 

qua  patres,  omnes  proavi  et  mcgores  vocantur.  Et 

hoc  considerandum,  quod  sobrius  ista  non  faciat ; 


tsao 

oontca 
candelabrum :  ne  et  manusyet  id  quod  soribebatory 
longius  a  lumine  non  parerent.  Et  aoribunt  kk  pft- 
riete  aul»  regi»,  ut  intelligat  rex  ad  se  pertinere 
quod  ecribitur. 

(Vers.  6.)  lunc  facies  regis  commutaia  est^  eto.  St 
hic  notandum  propter  eos  psalmos  qui  habent  tittt* 
los :  Pro  his  qui  commutabunturf  quod  ixnmutttio 
non  solum  sanoti^sed  etpeccatoris  quoque  sitNaoi 
et  in  consequentibuB  legimue  :  Rex  BaUhasar  satie 
oonturbatus  est,  et  vultusillius  imnuUaius  est. 

(Vers.  7.)  EoDclamavitiiaque  rex  fortUer^uttiUrod^ 
cerent  magos,  Chatdasos  et  haruspices,  etc.  Oblitoii 
eornm  qu»  Nabuchodonosor  acoiderant,  aDtiqiimti 
et  inolitum  sua  gentis  sequitur  errorem :  ut  nth 


eed  temulentus,  oblitusque  poen»  quaa  Nabuchodo-  g  Dei  prophetam,  sed  magos,  et  CbaldcoBet  hamBpi 


nosor  proavum  illius  consecuta  est. 

(Vers.  4.)  Bibebant  vinum,  et  laudabant  dcos  suos 
aureoSf  et  argenteos,  et  gsreoSy  ferreos,  ligneosque  et 
lapideos.  Quanta  stultitia  !  in  aiircld  vasis  bibentes, 
deos  ligneos  laudabant  et  lapideos.  Quamdiu  vasa 
fuerunt  in  idolio  Babylonis,  non  est  iratos  Domi- 
nuB :  videbantur  enim  rem  Dei  secundum  pravam 
quidemopinionem,tamendivinocultuiconsecrasse: 
postquam  autem  humanis  usibus  divina  contami- 
nant,8tatim  poenaBequiturpost  sacrilegium.Laudant 
autem  deos  suoB,insultantes  DeoJudfleorum;quod  il- 
lisvictoriamtribuentibuSybibebantinvasisejus.Jux- 
tatropologiam,hoc  dicendumest:quod  omneshsere- 
tic],et  doctrina  contraria  veritati,  quae  assumit  ver- 


oes  vocet. 

Purpura  vestietur :  et  torquem  aureum  habebitin 
collo.Rem  quidefti  facio  ridiculam,  utin  exposftioift 
prophetarum  de  verborum  generibuB  quasi  gnim'- 
maticuedisputem :  sedquia  aquodam  nihil  «cieDtOy 
et  omnia  pollicente  reprehensuB  sum,  cur  torqueili 
genere  feminino  transtulerim,  breviter  annotabo, 
quod  {b)  Gicero  et  Maro  torquem  in  genere  feminino, 
Titus  Livius  masculino  dixerint. 

Et  tertius  in  regno  meo  erit,  etc.  Vel  tertiuB  poA 
me,  vel  unus  ex  tribus  principibus,  quod  alibi  Tpi- 
oTixac  legimus. 

Regina  autem,pro  re  qUcB  acciderat  regi  et  optt^nih 


tibus  ejuSjdomum  convivii  ingressa  est,  etc.Hano  Jose- 
ba prophetarum  :  et  testimoniis  divinae  Scriplur©  phusaviam  Balthasaris,  Origenesmatremscribunt: 
abutitur  ad  sensum  suum ;  et  dat  bibero  his  quos  ^  unde  et  novitpraeterita,  qu©  rex  ignorabat.  Bvigllet 
decipit,  ct  cum   quibus  fornicata  est :  tollat  vasa      ergo   Porphyrius,  qui  eam  Balthasaris  somniatar 


tempU  Dei,et  inebrietur  in  eis :  et  non  Deum  cojus 
vasa  sunt,  sed  deos  laudet  aureos  et  argenteos,  et 
eneos,  et  ferreos,  ligneosqueet  lapideos.  Aurei  mi- 
hividentur  (a)hi  quissculari  rationecomposiii  sunt. 
Argentei,  qui  habonf  eloquii  venustatem,  et  rheto- 
rica  arte  constructi  sunt.Qui  autem  infcrunt  fabulas 
poetarum,etvetustisutuntur  traditionibus,  haben- 
tesinter  se  multam  vel  elegantise  vel  stultitia;  diffe- 
rentiam,  65S  isti  vocantur  senei  et  ferrei.  Qui  au- 
tem  penitus  inepta  proponunt,lignei  appellantur  et 
lapidei.  Quos  omnes  in  duas  partes  Deuteronium 
dividit,  scribens :  Maledictus  qui  facit  sculptile,  et 
conflatile,opus  manuum  artificis,et  ponit  iltud  in  abS' 


uxorcm,  ct  illudit  plus  scire,  quam  maritnm. 

(Vers.  10.)  Est  vir  in  regno  tuo,  qui  spiritum  lieor 
rum  sanctorum  habet  in  se.  Prster  Symmachum,qui 
Chaldaicam  veritatem  secutus  est;  csteri  spiritum 
Dei  interpretati  sunt. 

Et  in  diebus  patris  tui  sapientia  et  scientia  invent^ 
sunt  in  eo,  etc.  Patrem  vocat  Nabuchonosor,  nt 
supra  diximus,proavum  ejus,secundum  oonsueto- 
dinem  Scripturarum.  Imitanda  autem  ee.t  saocS 
viri  el  inter  barbaros  conversatio,  cum  reg^  aviji 
vel  mater  pro  virtutum  mStgnitudine  tantis  eum  Ukj 
dibus  elevet. 

(Vers.  11.)  //(2  qux  respondens  Daniel  ait  eorasis 


condito  [Deut.  xxxu.  ib).  Abscondunt  enim  omnes  D  ^^^^ .  ^^^^^.^  ^«^  ,,„^  ^^,^.^1  dona  domus  tum.iA' 


h£retici,etoperiunt  mendaciorumsuorumdogmata^ 
ut  sagittent  in  obscuro  rectos  corde. 

(Vers.5.) In eadem hora apparueruntdigiti  quasima' 
nus  hominis  scribentiscontra  candelabrumin  superpxne 
parietis  aulae  regim.Et  rex  aspiciebat  articulos  manus 
seiibentis.  Pulchre  dixit :  In  eadem  hora^  sicut  et 
supra  legimus  de  Nabucbodonosor :  eum  adhuc  ser* 
mo  esset  in  ore  regis,  vox  de  ccelo  ruit ;  ne  ob  aliud 
8ibiilIatasupplicia,sedobblasphemiamcognosceret. 


terida,  etc.  iEmuIemur  Danielem^RegiB  dignitatem 
et  muneracontemnentem,  qui  absque  preUo  protb- 
rens  verilatem  jam  illo  tempore  prfficeptum  ETtn- 
gelicum  sequebatur :  Gratis  accepistis^  graUs  dMi» 
Alioqui,  et  tristia  nuntiantem,indecens  eratlibeoW 
dona  suscipere. 

(Vers.  19.)  Quos  volebat,  interficiebat,  et  quos  oe^ 
lebat,  percutiebat :  quos  volebat,  exattabat,  et  fOO$ 
volebat,  humiliabat.    Nabuchonosor  proavi  IKMI& 


ia)  In  iisdem  Mss.  dii  pro  hi.  exempla,  ut  est  illud  notissimum  m  OHIo.)  3A|<4| 

[b)  Invenias  econtrario  saltem  apud  Cicerooem     Manlio^jtti,  torque  deiractOyTorquati  nomom  AiuMk 


OM 


COMMBNTARIORDM  IN  DANIELEM  LIBER  CAP.  VI. 


aKemplam  :  nt  et  Dei  jostitiam  dooeat,  et  propter  A     (Vers.  29.^650  Tunc  juberUe  rege  induius  e$t  Jk^ 


.aaperbiam  etiam  pronepotem  similia  sustinere  con- 
firmet.  6i  autem  Nabnchodonosor  quos  volebat,  in- 
terficiebat,  et  quos  volebat,percutiebat ;  quos  vo- 
lebat,  eza]tabat,et  quos  volebat  humiliabat :  in  hu- 
joacemodi  honoribus,et  percu88ionibu8,exaItatione 
ei  hmoiliatione,  non  est  Dei  providentia,  nec  pre- 
e^tam  :  sed  eorum  voluntas  percutiunt  quos  vo- 
luerint»  et  exaltant,  et  reiiqua.  Quod  cum  ita  sit, 
qiUBrendom  est.quo  sensu  illud  legatur  :  Cor  regis 
mnumu  Dei  :  quocumque  voluerit,  illud  declinabit 
(Arov. ZZI9  I ),  nisi  forte  sanctunQ  quemque  dica- 
mna  #ftft  regem,  cujus  noa  regnat  peccatum  in 
mortali  corpore,  et  cujus  ideo  servatur  cor,  qui  in 
manQ  Dei  est  {Rom.  vi).Quidquid   autem  in  manu 


niel  purpura  et  circumdata  est  torques  aurea  collo  ^ui, 
et  prssdicatum  est  de  eOj  quod  haberet  potestatem  ter- 
tius  in  regno.Siwe  tertis  partis  regni.Accepit  autem 
insigne  regium,  torquem  et  purpuram,ut  Dario  qui 
erit  successurus  in  regnum  Oeret  notior,et  per  no- 
titiam  honoratior.  Nec  mirum  si  Balthasar  audiens 
tristia,  solverit  priBmium,  quod  pollicitus  est.  Aut 
enim  longo  post  tempore  credidit  ventura  qu»  dize- 
rat :  aut  dum  Dei  prophetam  honorat,8perat  se  ve- 
niam  consecuturum.Quam  si  non  impetravit,maju8 
fuisse  credendum  est  sacrilegium  in  Deum,  quam 
honorem  in  hominem. 

(Vers.  30.)  Eadem  nocte  interfectus  est  Bal^cuar 
rex  CfialdsBUi,  et  Darius  Medus  successit  in  regnumf 


Dei  Patris  fuerit  juxta  Evangelium,nullus  potet  ra-  p  iMnnos  natus  sexaginia  duos.  Josephus  scribit  in  de- 


pereezeaet  quicumque  raptus  fuerit^intelligitur 
ia  mana  Dei  non  fuisse. 

(Vcrs.  22.)  Tu  quoque,  filius  ejus  Balthasar,  non 
ImwUimH  cor  tuum  cum  scires  hxc  omnia  :  sed  ad- 
wrmm  dominatorem  coeli  elevatus  esl,  etc.  Proavus 
taiia»qaia  elevatum  est  cor  ejus  et  spiritus  illius  ob- 
finnatoa  est  ad  superbiam,  depositus  est  de  solio 
regni  sai  et  gloriacausablataest  et  reliqua  (JerAv). 
Et  ta  igitar  cum  haec  de  parente  cognovisses,  et 
idresqaod  saperbis  resistit  Deus^humilibus  autem 
dat  gratiam,  non  debueras  adversus  dominatorem 
eceli  elevare  cor  tuum,6t  insultare  majestati  illius» 
eteafacere  qu»  fecesli.  Hunc  locum  quidam  ad 
Antiebriatam  referuat,quod  imitatuspatrissui  dia- 
boli  aoperbiam,  contra  Deum  erectus  sit.Sed  qus- 


cimo  Judaic»  antiquitatis  libroyobsessa  Babylone  a 
Medis  et  Persis,  Dario  videlicet  et  Gyro  in  tantam 
venisse  Balthasar  regen;  Babylonis  oblivionem  sai, 
ut  celeberrimum  iniret  convivium,et  in  vasis  templi 
biberet,et  obsessus  vacaret  epuli8.Unde  potest  etare 
historiaquod  eadem  noctesitcaptasatque  jugaiatua: 
dum  omnes  aut  visionia  interpretationisque  pavore 
terrentur,  aut  occupati  sunt  ft)stivitate,  et  ebrietate 
convivii.Quod  autem  vincente  Cyro  rege  Persarum, 
et  Dario  rege  Medorum  solus  Dariua  successisse  ia 
r^gno  scribitur,  ordo  statis,  et  propinquitatis,  et 
regni  est.  Darius  enim  sexaginta  duorum  annorum 
erat:  majus  regnum  Medorum  quam  Peraarum  legi- 
mus  :  et  avunoulus  qui  prior  erat  jure  natune  suo- 
cessor  regni  debuit  numerari.  Unde  et  in  visione 


rendam  est  ab  eis,  quis  sit  Daniel  quis  eis  scriptu-  C  quse  contra  Babylonem  in  laaia  legitur,  post  multa 


mm  Dei  interpretatur,et  qui  Medi  et  Persfle  occiden- 
teseam  et  aaccedentesin  regnum  ejus.NuUi  enim  du- 
biam,qoia  post  Antichristum  sancti  regnaturi  sint. 
(Vers.  25.)  Hasc  est  autem  scriptura  quse  digesta 
«I:  Mazcs,  Thbcbl,  Phares.  Et  haec  interpretatio  ser- 
«oats  .•  Maice,  numeravit  Deus  regnum  tuumyetcom- 
pMl  iUmd.  Tbkcel,  appensum  [Vulg.  appensus  et 
memiut  etlestinstalerayet  inventumest  minus  habens. 
Vmuub»,  ditnsum  est  regnum  tuum,et  datum  est  Medis 
MPersis.Tnt.  tantum  verba  in  pariete  (a)  scriptura 
ligiiaverat :  Jfan^,  Thecel,  Pharesy  quorum  primum, 
eecundum,  appensionem,  tertium,  di- 
eonat.Non  solum  ergo  lectione  opus  fuit, 
interpretatione  eorum  quae  legerat  :  ut  inteili- 


quffi  longum  est  ponere,hsc  futura  narrantur :  Ecee 
ego  suscitabo  super  eos  MedoSy  gui  argentum  non 
quxrant,  nec  aurum  velint :  sed  sagittis  parmUos  m- 
terftciant.et  lactantibus(b)uteris  non  misereantur{Isai. 
XIII,  7).  Et  Jeremias  :  SanctificaU,  inquit,  eonira 
eam  gentes^  reges  Medix,  duces  ejus^et  universos  ma- 
gistratus  eius  cunctamque  terram  potestatis  illius  (Jer, 
Li,  28).  Et  in  consequentibus  :  Filia  Babylon  quati 
area  tempus  triturx  ejus  :  adhuc  modicum^  et  veniet 
tempus  messionis  ejus  (Ibid,,  33).  Quod  autem  in  con* 
vivio  capta  sit  657  Babylon,  quaifi  hortatur  ad 
pugnam,  mamifestus  scribit  Isaias  :  Bubylon  dilecta 
mea  facta  est  mihi  in  miraculum  :  pone  mensamfCon^ 
templare  in  specuia  comedentes  et  bibentes  :  surgite 


gaietqaidhceverba  pnedicerent :  quodscilicet  nu-  n  principes^arripite  clypeum  (Isai.  xxi,  4,  5). 

■traaset  Deas  regnum  illius  atque  complesset,  et  (Gap.  VI.—  Vers.  1  seqq.)  Placuit  Dario,  et  con- 

apprehendiaset  in  statera  judicii  sui  :  et  ante  eum  stituit  supra   regnum  satrapas  centum  vigintiy  ut  es^ 

jqgalaret  gladius,  quam  naiura  dissolveret,  et  im-  sent  in  toto  regno  suo  :  et  super  eos  principes  tre^  e» 

ferinn  cjaa  in  Medos  divideretur  et  Persas.Cyrus  quihus  Daniet  unus  erat.  Josephus  de  quo  supra  di- 

caim,atantejamdiximus,rexPer8arumJunctosibi  ximus,  hujus  loci   scribens  hiBtoriam,  ita  locutus 

Dnio  aTancoio,  subverti  imperium  Chaldffiorum.  est :  Darius  (c)  autem  qui  Babyloniorum  destruxit 

.)•)  Ita  Victorius  restituit  ex  Brixianis  codd.Mart. 
etmta  cam  Erasmo  retinuit. 

(•}  Victorias  laetentibus  uteri.  Sic  enim,  ait,textu8 
focat  lactentes  uteri  infantulos.  •  Fructum  ventris 
i  Uk  Hebneo.  Nec  de  matribu8,quffi  lac  prffiberent 
il  de  parvnlia  qui  illud  auggerent,  dicitur. 
fcO  Grffica  Josephi.  iib.  Antiqq.  x,  c.  4^.  verba 
ie  habentyAapefa)  l\  z^  xaTaXu^avxi  tt^v  Ba6uAa)v(u)V 

PAnok  XXY  •  11 


aOTq>  Tcov  Tpta*vY*p^aTpa7:u)v 

xa(  Tpiaxoff{wv  aoToaTriciv  xaTtgTTjoc. 


533 


S.  EDSEBII  HIERONYMI 


524 


imperium,  juvante  se,  et  pariter  dimicante  Gyro 
propinquo  suo,  annum  vits  agebat  sexagesiroum 
8ecundum,quando  cepit  Babylonem  :  eratque  filius 
Astyagis,  qui  altero  apud  Grfficos  vocabatur  [AL 
vocatur]  nomine  :  tulitque  secum  Danielem  pro- 
phetam,et  adduxit  in  Mediam,  et  unum  facit  e  tri- 
bus  principibu8,qui  universo  regno  ejus  praeerant. 
Ex  quo  intelligimus  subversa  Babylone^Darium  re- 
versum  esse  ad  regnum  suum  in  Mediam,secum((ue 
adduxisse  Danielem  in  honore  eodem,  quo  a  Bal- 
thasar  provectum  [AL  profectum]  acceperat.  Nec 
ambiguum  eat,  audisse^eum  signumatque  porten- 
tum,  quod  Balthazar  acciderat,et  interpretationem 
quam  Daniel  exposuerat,et  quomodo  Medorum  re* 
gnum  Persarumque  prsdixerit.  Nemo  ergo  pertur- 
-betur,  quod  nunc  in  regno  Darii,  nunc  in  regno 
Gyri,Daniel  fuisse  dicatur.  Pro  Dario,  Septuaginta 
Artaxercen  interpretati  sunt.  Quod  autem  ordo 
prajposterus  est,  ut  ante  sub  Dario  narretur  histo- 
ria,  quam  sub  Balthasar,  quod  postea  lecturi  su- 
mus,qui  a  Dario  interfectus  est,illud  videatur  mihi 
in  cau8a,quod  slatim  historiam  historis  copulavit, 
in  One  enim  superioris  dixerat  Visionis  :  Bi  Darius 
Medis  successit  in  regnum  annos  natus  sexaginta  duos, 
Sub  hoc  igitur  Dario,  qui  interfecit  Balthasar,  hac 
gesta  sunt  qus  dicturi  sumus. 

(Vers.  4.)  Porro  rex  cogitabat  consiituere  eum  su- 
per  omnejegnum^  unde  principes  et  satrapas  quxrC" 
bant  occasionem^  ut  invenirent  Danieti  ex  lalere  re- 
giSy  etc.  Pro  principibus,  65S  quod  Symmachus 
transtulit  :  Theodotio  xaxxixou^,  Aquila  auvgxxtxouc 
interpretatus  est.  Gumque  qusrerem  qui  essent 
isti  principes  xaxTtxol,  vel  ouvexTixoi,  in  Septua- 
ginta  editione  legi  manifestius,  qui  dixerunt  :  ei 
duos  viros  quos  constituit  cum  eo,  et  satrapx  centum 
viginti.  Quia  igitur  inter  duos  principes,  inter  quos 
erat  tertius,  huno  primum  facere  rex  cogitabat,in- 
vidiffi  et  insidiarum  nata  occasio  est.(a)  Quffirebant 
oocasionem  ut  inveniret  Danieli  ex  latere  regis. 
Et  in  hoc  loco  Hebrffii  tale  nescio  quid  suspicantur: 
latus  regis,  regina  est,  vel  concubin®  ejus  cstera- 
que  uxores,  qus  ex  latere  dormiunt.  Quffirebant 
ergo  occasionem  in  rebus  hujusmodi,  si  in  ser- 
mone,  tactu,  nutu,  intemuntio  possent  accusare 
Danielem.  Sed  nullam,  inquiunt,  causam  et  suspi- 
cionem  reperire  poterant  [AL  potuerant]  :  quia  eu- 
nuchus  erat,  et  eum  in  re  stupri  arguere  non  po- 
terant.  Hoc  illi  dixerint,  qui  propter  occasionem 
unius  verbi  longas  solent  fabulas  texere.Nos  inter- 
pretemur  8impliciter,quod  nuilam  occasionem  ad- 
versus  eum  reperirint,  in  qua  regi  noxius  fuerit,eo 

(o)  Prffiponit  Victor.,  Unde  principes  et  satrapx 
quxrebani^  etc. 

(b)  Ghaldaico  legitur  hodie  nn^mn  Usctiehhitha. 
et  coruptelam.  Legunt  editi  nn^ni&  Uschehhithah  ad 
marginem,  non  inteliigentes  Hieron^mum  non  ci- 
tasse  contextum  Ghaldaicum  ;  sed  dixisse  suspicio- 
nem  Ghaldaico  sermone  appellari  Essaitha,  id  est, 
nn^n^n,quod  vere  corruptetam,  et  pravitatem  signi- 
flcat.Hocaue  forte  legebat  in  suo  exemplari  Hiero- 
nymuB.  Mart, 


A  quod  fldelis  esset,  et  omnis  culps  Buspicio  non  in- 
veniretur  in  eo.  Pro  suspicione  Theodotio  et  Aquiia 
afjL^XdxTi  [xainterpretati  sunt,quffi  Ghaldaice(^)dicitur 
E6SAITHA.  Gumque  ab  Bebrso  quererem  quid  si- 
gnificaret,  responditvim  verbi  sonare  $iXeap,quam 
nos  iUecebram  sive  (r<pdtX(jLa,  hoc  est,  errorem  dicere 
possumus  :  Porro  Euripides  in  Medea  afjLicXaxCac, 
per  17  et  non  per  ^,  a^^jiapxCac,  id  est.  peccata  ap- 
pellat. 

(Vers.  5.)  Dixerunt  ergo  viri  illi :  Non  inveniemus 
[Al.  invenimus]  Danieli  aliqtuim  occasionem,  nisi 
forte  in  lege  Dei  sui.  Felix  c^nversatio  in  qua  ini- 
mici  nullam  reperiunt  occasionem,  nisi  forte  in  ie- 
gitimis  Dei. 
(Vers.  6.)  Tunc  principes,  et  sairapx  surripuerun 

l>  regiy  ei  sic  locuti  sunt  ei.  Pulchre  dixit,  surripue- 
runt  :  Non  enim  hoc  locuti  sunt,  quod  agere 
cogitabant,sed  per  honorem  regis^  inimico  moliun- 
tur  insidias. 

(Vers.  8.)  Nunc  itaque^  rex,  conflrma  senteniiam 
ei  scrtbe  decretum^  ui  non  immuteiur^  659  quod 
siaiutum  est  a  Medis  atque  Persis.  Perspicaum  fit 
[AL  sitj  quod  supra  diximus,  unum  regnum  fuisse 
sub  Dario  et  Gyro  Medorum  atque  Persarum. 

(Vers.  10.)  Quod  cum  Daniel  comperiuei,  id  est, 
consUtutam  legem,  ingressus  esi  domum  s tiam,  et  /e- 
nestfis  apertis  in  ccenaculo  suo  contra  Jerusatem^  M- 
bus  temporibus  in  die  flectebai  genua  sua,  et  adora" 
bai :  con/itebaturque  coram  Deo  suo  sicut  ante  facere 
consueverat.  De  omni  Scriptura  sancta  celeri  me- 
moria  congregandum  est,  ubi  ^cufjLora,  que  Latine 

C  dicuntur(c)mmta  vei  lecta,3\ye  «o/ana,et  (d^avcoYata, 
id  esiyCcmacula  legerimus.  Nam  et  Dominus  noster 
Pascha  celebrat  in  coenaculo  (Matih.  xi?) :  et  in  Acti- 
bus  Apostolorum  super  centum  vigpnti  animas  cre- 
dentium  Spiritus  sanctus  descendit  in  coBnaculam 
(Actor.  i).  Et  nunc  Daniei  regis  jussa  oontemnens.et 
in  Deo  habens  fiduciam,  non  orat  in  humili,  loco^ 
sed  in  excelso  :  et  fenestras  aperit  contra  Jerusa- 
lem,  ubi,  erat  visio  pacis.  Orat  autem  secundam 
prfficeptum  Dei,  Dictaque  Salomonis,  qui  contrt 
templum  orandum  esse  admonuit.Tria  autemsant 
tempora  quibus  Deo  flectendu  sunt  genua  :  tertiam 
horam,sextam  etnonamecclesiastica  traditio  intel- 
ligit.  Denique  tertia  hora  descenditSpiritas  sanetoi 
super  Apostolos  (Act.   iii).   Sexta  volena  Petmt 

D  comedere,  ad  orationem  ascendit  in  coBnacalam 
(/id,  X.)  Nona,  Petrus  et  Joannes  pergebant  ad 
templum  (Act.  iii). 

(Vers.  11.)  Viri  igitur  ilti  curiosius  inquirentes^i 
venerunt  Danielem  oraniem,  et  obseerantem 


(c)  Menia  legunt  mss.codices ;  Erasmua,  mmuBMr 
consule  supra  annotaliones  nostras  in  cap.  xu  Eie«- 
chielis.  Mart.  —  Ita,  vel  cum  dyphthongo  mxnim 
habent  et  mss.  noslri.  Nihilosecins  malim  cam  Vl— ' 
ctorio  post  Erasmum  substitui  Meniana  ex  uno  mt» 
Brixiffi,  alteroque  olim  edito  libro.  Vide  qas  sape— ' 
rius  in  cap.  xli  Ezechel.  et  epist.  ad  Sannfam  ~^^ 
Fretel.  observamus. 

(d)  Non  incongrue  Paiatin.  ms.  dv&6aToi,id  est 
oepeibllia  loon. 


515 


COMMENTARIORDM  IN  DANIELEM  LIBER  GAP.  VI. 


536 


suum  :  Ri  hoo  loco,  discimas,  ne  iemere  nos  offe-  A 
ramus  periculis :  sed  quantum  in  nobis  est,  insi- 
dias  declinemus.  Unde  et  Daniel  non  in  foro,  non 
in  plateis  faciebat  contra  regis  imperium  :  sed  in 
abscondito,  ut  veri  Domini  Dei  omnipotentis  jussa 
non  negligeret. 

(Vers.  42.)  Rex^  numguid  non  consUtuisti,  ut  om^ 
ntj  homo  qui  rogaret  quemquam  de  diii  et  hominibus 
usque  ad  dies  triginta,  nisi  te  [Al.  a  te],rex,  miUere- 
tur  in  lacum  leonum  f  Ad  quos  respondens  rex  ait : 
Tacent  de  Danielis  nomine,  ut  cum  rex  generaliter 
sejussisse  responderit,  verbo  suo  teneatur:  ne 
a)iter  super  Danielem  faciat  quam  locutus  est. 

6M  Verus  est  sermo  juxfa  decretum  Medorum 
aUfue  Persarum,quod  prssvaricari  non  licet.  Grebrius 
annotamus,  ubicumque  dicitur  regnum  Medo-  n 
mm  atque  Persarum  :  ut  solvamus  difflcillimam 
questionem.qua  nunc  sub  Dario,  nunc  sub  Cyro 
Daniel  fuisse  memoratur. 

(Vers.  13.)  Tunc  respondentes  dixenint  coram 
rege :  Daniel  de  flliis  captivitalis  Judse  [Vulg.  Judse] 
noncuravit  de  lege  tua^eicXii  majorsit(a)  indignitas 
contemnentis,eum  qui  regis  jussa  contemnit  dicunt 
esse  captivum. 

(Vers.  14).  Quod  verbum  cum  andisset  rex^  satis 
eanstristatus  est^  et  pro  Daniele  posuit  cor  ut  liberaret 
eum.  Intellexit  se  propria  responsione  esse  dece- 
ptum:  etquod  causa  insidiarumesset  invidia.  Ita- 
que  ne  contra  suam  legem  facere  videretur,  non 
auctoritate  regia,  sed  ratione  atque  consilio  vult 
Danielem  de  discrimine  liberare.  Et  intantum  niti- 
tur,  et  laborat,  ut  rex  potentissimus  usque  ad  so-  C 
lis  occasum  cibum  non  accipiat :  et  illis  tanta  in 
malo  pertinacia  est^ut  nec  voluntate  regis  movean- 
tar,  nec  injuria. 

(Vers.  15.)  Viri  auiem  illi  intelligentes  regem^  di- 
xmmt  ei :  Scito,  rex,  quia  lex  Medorum  est  atque 
Persarum,  ui  omne  decretumj  quod  constituerit  rex^ 
nonliceat  tmmuton. Sicut  rex  intelligebat  principes 
accusare  propter  invidiam  :  sic  et  illi  intelligebant 
regisanimum,  quod  vellet  Danielem  de  prffisenti 
morte  eruere.  Unde  Juxta  legem  Medorum  at- 
quePersarum,  dicunt  regis  jussa  non  posse  fieri 
irrita. 

(Vers.  16.)  Tunc  rex  prxcepit,  et  adduxerunt  Da- 
nielem^etmiserunieum  in  lacum  leonum.  Dixilque 
rex  Danieli :  Deus  tuus  quem  colis  semper,  ipse  libe'  j) 
rahil  te.  Gedit  multitudini,  et  consentientibus  ad- 
versariis,  mortem  amici  [il^inimici]  non  audet  ne- 
gare:  quodque  ipse  obtinerenon  potuit,  Dei  tradi- 
dit  potenti».  Nec  ambigue  loquitur :  ut  dicat,  si 
potaerit,  liberare  te ;  sed  audacter,  et  confidenter : 
DeuSf  inquit,  tuus  quem  colis  semper^  ipse  te  libera- 
hit.  Aadierat  enim  tres  pueros  qui  interioris  a  Da- 
Biele  gradus  erant,  flammas  vicisse  Babylonias ;  et 
Danieli  multa  mysteria  revelata,unde  et  diligebat 

(a)  Victorius,  ut  major  sit  indignatro,comlenmentes 
emm  ^ut,  etc,  part*mex  ms.  partim  ex  edito  libro 
restitait.  Ut  nempe  ad    roajorem  indignationem 


eum,  bominemque  Mf  captivum  habebat  in  ho- 

nore  maximo. 

Allatusque  est  lapis  unus,et  positus  super  os  laet^ 
quem  obsignavit  rex  annuto  suo,  etc.  Obsignavit  an- 
nulo  suo  ]apidem,quo  os  laci  claudebatur :  ne  quid 
contra  Danielem  moliantur  inimici.  Credidit  enim 
eum  Dei  potentis :  et  qui  de  leonibus  securus  est ; 
de  hominibus  pertimescit.Obsignat  autem  et  annulo 
optimatom  suorum,ne  quid  suspicionis  contra  eoa 
habere  videretur. 

(Vers.  18.)  Et  abiit  rex  in  domum  stum,  et  doT' 
mivit  inccsnatus,  etc.  Quanta  regis  benevolentia,  ut 
cibum  nec  die  nec  nocte  caperet ;  somnum  oculia 
non  concederet :  sed  cum  periclitante  propheta  ipse 
penderet  affectu.  Si  autem  rex  nesciens  Deum,  hoo 
facit  pro  altero,  quem  vult  de  discrimine  liberari: 
quanto  magisnos  pro  peccatis  propriis  inedia  et  vi- 
giliis  debemus  Deum  ad  clementiam  flectere. 

(Vers.  19.)  Tunc  rex  primo  diluculo  consurgens^ 
festinus  ad  lacum  leonum  perrexit^  Lacum  vocat  de- 
pres&am  in  altum  foveam,  vel  arentem  cisternam, 
in  qua  leones  nutriebantur.Festinus  autem  primo 
diluculo  pergit  ad  ldcum,credens  eum  vivere.Lacus 
autem  Latine,aquarum  dulcium  congregatio  nun- 
cupatur,  ut  lacus  Benacus  [Al.  Venacus],et  Lario8« 
et  cffiteri,  quem  Greci  Xt[AVT|V,  id  est,  stagnum  vo- 
cant. 

(Vers.  20.)  Appropinquansque  (actii,  Danielem 
voce  tacrymabili  inclamavit,et  affatus  est  eum.  Gor- 
dis  affectum  lacrymis  indicat;  ^t  oblitus  regiae  digni- 
tatis,  victor  ad  captivum,  dominus  currit  ad  ser- 
vum. 

Daniel  serve  Dei  viventis.Yweniem  vocat,  ad  dia- 
tinctionem  deorum  gentilium,  qui  simulacra  sunt 
hominum  mortuorum. 

Deus  tuus  cui  tu  servis  semper,  putasne  valuit  libe" 
rare  te  a  leonibus  f  Non  quod  dubitet  de  Dei  poten- 
Ua,  de  quo  supra  dixerat  :Deustuus  quem  colis  semr 
per,  ipse  tiberabU  te ;  sed  ambiguam  sententiam 
temperat,ut  cum  Daniele  illffisus  apparuerit^quanto 
res  incredibilior  est,tanto  adversum  principes  ju- 
stior  indignatio  sit. 

(Vers.  21.)  Rex,in  xtemum  vive.  Honorat  hono- 
rantem  se  ;  et  ei  vitam  imprecatur  sternam. 

( Vers.  22.)669  D^fi^  meus  misit  angelum  suum,  et 
conclusit  ora  teonum,  et  non  nocuerunt  mihi,  etc. 
Non  leonum  feritas  immutataest :  sed  rictuseorumy 
et  rabies  conclusa  est  ab  angelo,et  idcirco  clausa, 
qui  propheto:  bona  opera  prscesserant :  ut  non 
^am  gratialiberationissit,quam  justitis  retributio. 
Has  autem  voces,  omnis  sanctus  vir  proferat  qui 
ereptus  est  de  ore  ieonum  invisibilium,  et  de  laca 
inferni :  quia  credidit  in  Deum  suum. 

(Vers.  25.)Tunc  Darius  rex  scripsit  universis  po* 
pulisjtribubus  et  linguis  habitantibui  in  universa 

regem  incitarent,  contemnendo  eum  qui  regis  Jut* 
sa  contemnit,  aiunt  captivom  ac  veiuti  mancipium 
illum  esse. 


537 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


538 


terra  :(a)  Pax  voHs  multiplicetur,  A  me  conslUutum 
est  decretam^  ut  in  universo  imperio  et  regno  meo^ 
tremiscant  et  paveant  Deum  Danielis.  Ipse  est  enim 
Deus  vivens^  et  xtemus  in  sxcula,  et  regnum  ejus 
non  dissipabiturfjctpotestas  ejus  usque  in  asternum. 
Ipse  liberator  atque  salvator,faciens  signa,  et  mira- 
bilia  in  coelo  et  in  terrayqui  liberavit  Danielem  de  lacu 
leonum.  Sicut  Nabuchodonosor  scribentem  linguis 
et  gentibu8,quidam  interpretatus  est  in  [contrarias 
fortitudines,  ita  et  Darium  interpretatur,  quod  om- 
nes  ad  pcBnitentiam  provocet.Et  quserit  [AL  quae- 
ritur]  utrum  hoc  in  isto  mundo  futurum  sit,  an  in 
altero,vel  certe  post  alios  mundos.  Quse  nos  pro 
deliramentis,  et  cassis  ducentes  fabulis,  hoc  solum 

dicimus  :  ideo  signa  fieri  per  servos  Oei  apud  bar- 
baras  nationes,ut  unius  Dei  cultus,et  religio  prse- 
dicetur. 

(Vers.  28.)  Porro  Daniel  perseveravit  usque  ad  re- 
qnum  Darii,regnumque  Cyri  Persse. Ergo  quod  supra 
legimusin  fine  primse  visionis:  Fuit  autem  Daniel 
usque  ad  annum  primum  Cyri  regis,  non  vits  illius 
'tempus  accipiendum  est.  Siquidem  in  ultima  legi- 
muB  visione :  Anno  tertio  Cyri  regis  Psrsarum,  ver- 
bum  revelatum  est  Danielis  cognomento  Balthasar  : 
sed  hoc  significatur,quod  usque  ad  primum  annum 
Gyri  regis,  qui  Ghaldsorum  destruxit  imperium, 
Oaniel  potens  fuerit  in  Ghaldaea  :  postea  vero  a  Oa- 
rio  in  Medos  transiatus  sit. 

(Gap.  VII. — Vers.i.)  Anno  primo  Balthasar  regias 
BabyUmis  Daniel  somnium  vidit,  Visio  autem  capitis 
ejus  in  cubili  suo.  Et  somnium  scribens,  brevi  ser- 
mone  comprehendit ,  summatimque  perstringens,  ait, 
HffiC  pericope66S  quam  nunc  conamur  exponere, 
etsequens,  de  qua  dicturi  sumus,  priores  sunt, 
juzta  historiam^quam  duae  superiores.Ista  enim  et 
sequens^primo  et  tertio  anno  Balthasar  regis  acci- 
disse  memorantur  (y^r.  xxxix).IiB  autemquae  ante 
Buperiorem  lecta  est,novissimo  anno,  immo  novis- 
sima  die  regni  Balthasar  scribitur.Et  hoc  non  so- 
lum  in  OanielOySed  in  Jeremia  quoque  et  Ezechiele 
legimus  (Ea^ec/i.  xvii) :  sicut  in  locis  ipsis,  si  vita 
comes  fueritydocere  poterimus.Sed  in  superioribus 
ordo  sequitur  historiae  :  quid  sub  Nabuchodonosor 
et  Balthasar^et  Oario,  sive  Gyro  mirabilium  signo- 
rumacciderit.Inhisveronarrantursomnia  qua3sin- 
gulis  sintvisa  temporibus  :  quorum  solus  propheta 
conscius  est,et  nullam  habent  apud  barbaras  na- 
tiones  signi  vel  revelationis  magnitudinem;sed  tan- 
tum  scribuntur,  utapud  posteros  eorumquae  visa 
sunt,  memoria  perseveret. 

(Vers.  2,  3.)  Videbam  in  visione  mea  nocte  :  et 
ecce  quatuor  venti  casli  pugnabant  in  mari  magnOy  ei 
quatuor  bestix  grandes  ascendebant  de  mari  diversx 
inter  5^.Quatuor  ventos  coeli,  quatuor  arbitror  an- 
gelicas  potestates,  quibus  principalia  regna  com- 

ia)Quaehinc8ubsequuntursacriTextu8  verba  neo 
mexae  expositioni  necessariasunt,  necin  nostris 
mss.  habentur.  Passim  vero  supra  atque  infra,  si 
qua  ejusmodi  occurrunt,de  quious  Lectorem  mo- 
nuisseparum  intererat,  in  proponendis  Scriptura 
looi8,taoitiad  concinniorem  ms9.regulamexigemu8« 


A  missa  sunt Juxta  illud  quod  in  Deuteronomio  lega- 
mus  :  Quando  dividebat  AlUissimus  gentes :  guando 
separabat  filios  Adam,  constituit  ierminos  populorum 
juxta  numerum  angelorum  Dei.  Pars  autem  Domini 
populus  ejus :  Jacob  funiculus  hxreditatis  ejus(b)(Deut. 
XXXIII,  8).  Mareautem  mundum  istum,saeculumque 
signi6cat,salsis  amarisque  fluctibus  redundantem  : 
sicut  Oominus  in  parabola  sagenae  missae  in  mare 
interpretatur(ilfat^^  xiii).  Unde  et  draco  rexdicitur 
omnium  quaein  aquis  sunt,et  cigus  secundum  Da- 
vid  in  mari  confriguntur  capita  (Psal^  lxxiii).  Et 
in  Amos  legimus  :  Si  descenderit  inprofundum  fita- 
riSfibi  mandabo  draconi^et  mordebiteum  (Amos  ix,3). 
Quatuor  autem  bestias^quae  ascendebant  de  mari 
et  erant  diversae  inter  se,  angelo  disserente  nosca- 

yv  mus.  Hx,  inquit,  guatuor  besiisR  magnsSy  quatuor 
regna  consurgent  de  terra.  Quatuor  autem  venti  qui 
pugnabant  in  mari  magno,  ideo  venti  coeli  esse  di- 
cuntur :  quiaunusquisqueangelusfacitproeo  regno 
quod  sibi  creditum  est.  Et  hoc  notandum,quod  re- 
gnorum  664  feritas  atque  crudelitas  bestiarum  no- 
mine  demonstretur.  i 

(Vers.  4.)  Prima  quasi  lesena,et  alas  habehat  aqui- 
Ix.  Aspiciebam  donec  evulsae  sunt  aUz  ejus,  et  su- 
blata  est  de  terra,et  super  pedes  qnasi  homo  stetit  (Al. 
steterU),el  cor  ejus  daium  esi  ei.  Regnum  Babylo- 
nium  propter  saevitiam,et  crudelitatem,  sive  prop- 
ter  luxuriam,et  vitam  libidini  servientem,non  leo, 
sed  leaena  appellatur.Aiunt  enim  hi  qui  de  bestia- 
rumscripsere  naturis,Ieaenas  esse  ferociores,maxi- 
me  si  catulos  nutriant,el  semper  gestire  ad  coitum 

C  Quod  autem  habebat  aias  aquilae,superbiam  signi- 
flcat  regni  potentissimi.cujus  princeps  loquitur  per 
Isaiam  :  Super  sidera  cmli  ponam  thronum  meum  :  et 
ero  similis  Altissimo  [Isai.  xiv).  Unde  dicitur  ad 
eum  :  Si  alte  feraris  ut  aquiia,  inde  te  deiraham 
(i4Mta).Alioquin,  ut  leo  inter  bestias,  ita  aquila 
inter  aves  regnumlenet.Sedet  hoc  dicendum,aqui- 
lam  multo  tempore  vivere,  et  regnum  Assyriorum 
multisaetatibusfuisse  dominatum.Quod  autem  evul- 
sas  sunt  alae  ejus,id  est,leaenae,  sive  aquilae,  caetera 
regnasigniricat,quibus  priusimperabat,et  volitabat 
in  mundo.  Et  sublata  est,  inquit,  de  terra  ;  subverso 
videlicet(c)imperio  Chaldajorura.Quodque  sequitur ; 
Et  super  pedes  quasi  homo  sietit,ei  corejus  daium  est 
ef,si  de  Nabucbodonosor  intelligimus,  perspicuum 

n  estquodpostquamperdiditregnum,etpotentia  cgus 
ablataest,rursumin  pristimuni  statumrestitutussit, 
et  non  Ie8E;nam,sed  hominemse  esse  didicerit,  et 
cor  receperit  quod  amiserat.  Sin  autem  generaliter 
de  regno  Ghaldaeorum  hoc  sentiendum  est,  quodin« 
perfecto  Balthasar^etMedis  Persisque  imperio  suc- 
cedentibus,Babylonii  homines,et  humilis  fragilis- 
que  naturae  se  esse  intellexerint.Nota  ordinem  qui 
in  imagine  capu  t  aureum  d  ici  tur,hic  leaena  appellatar 

(c)Apponit  Victor.nomen /srae/ex  Graeco  textu,quo 
sinedubiumatqueimperrcctumsensumesseconten- 
dit. 

((;)Vitiose  antea  legebatur  impio :  quod  ms.  ca- 
stigat. 


(M 


COMMENTARIORUM  IN  DANIELEM  LIBER  CAP.  VII. 


830 


(VeP8.  6.)  Etecce  bestia  alia  similisurso  in  parte  A  ruit-  ^t  alas  habebat  guo/uor.Nihil  enim  Alcxandri 


stetU^  ei  tres  ordines  erant  in  ore  ejus,  et  in  dentibus 

ejus  :  et  sic  dicebantei  :  Surge,  comede  camespluri- 

mo^.Bestia  secunda  urso  similis^ipsa  est  de  qua  in 

visione  statu»  legimus  (Svpra   ii,  32)  :  Pectus  ejus 

et  brachia  de  argentOfhtec  ob  duritiam^et  ferocitatem 

nrso  comparatur.Rigidum  enim  et  parcioris  victus 

in  morem  Jjacedffimoniorum,  965  regnum  Persa- 

rum  fuit  :  ita  ut  in  pulmento  sale  uteretur  et  car- 

damo.  Legamus  Gyri  majoris  infantiam  {Educatuh 

wiem  sive  institutionem),  Quodque  dicitur  :  In  parte 

«ifia  stetit,  sic  Hebrsi  interpretantur,  nihil  eos  ad- 

^ersum  Israei  crudele  gessisse.Unde  et  in  Zacharia 

Propheta,  equi  albi  appellantur  (Zach^  i).  Tres  au- 

'tem  ordines,  sive  versus  qui  erant  in  ore  ejus,etin 


victoria  velocius  fuit^  qui  ab  IUyrico,  et  Adriatico 
mari  usque  ad  Indicum  Oceanum,  et  Gangem  flu- 
vium,  non  tam  praeliis,  quam  nctoriis  percurrit,et 
in  sex  annis  partem  EuropaB,el  omnem  sibi  Asiam 
subjugavit.Quatuor  autemcapitaeosdem  dicit  duces 
ejus,  qui  postea  successores  regni  extiterunt,  Pto- 
lomseum,  Seleucum,  Philippum,  Antigonum.  Quod- 
que  additur  :  Et  potestas  data  est  ei,  ostendit,  non 
Alexandri  fortitudinis,  sed  Domini  voiuntatis  fuis- 
se. 

(Vers.  7.)  Post  hoc  aspiciebam  in  visione  noctis,  et 
ecce  bestia  quarta  terribilis  atque  mirabilis,et  fortis  nt- 
mis  :  detUes  ferros  habebat  magnos,  comedens  atque 
comminuens.et  reliqua  pedibu^  suis  conculcanStQuM- 


«ieniibus,  quidam  sic  interpretatus  est,  ut  regnum  p  tum  quod  nunc  urbem  tenet  terrarum,  imperium 


Persarum  in  tres  principes  diceret   fuisse  divisum 

siout  in  Tcepixoir^  Balthasar  et  Darii   legimus,  tres 

fiiisse  principes,qui  centum  viginti  satrapis  praefue- 

rint.  Alii  autem,  tres  reges  post  Gyrum  fuisse  Per- 

sarumautumant,  et (a)quffiillis  sintnominareticent 

T^os  vero  cum  post  Gyrum  qui  regnavit   annis  tri- 

g^nta,  sciamus  apud   Persas  regnasse  Gambysen 

filium  ejus,  et  fratres  magos,  et  deinceps  Darium, 

cujus  secundo  anno  coeptum  est  sedificari  templum 

in  Jerusalem.  Quintum,  Xerxem  filium  Dari  .*  sex- 

ium.  Artabanum  :  septimum,  Artaxerxem,  qui  (la- 

xp^x^ipf  id  est,  tongimanus  cognominatus  est:  octa- 

vum,  (6)  Xerxem  :  nonum,  Sogdianum  :  decimum 

Darium  cognomento  v60ov:undecimum.Artaxerxem 

qui  appellatusest  (jlviJixiov,  id  est,  recordans  :  duo- 


Romanorum  est,  de  quo  in  statua  dicitur  :  Tibise 
ejus  ferreae  :  pedum  qwedam  pars  ferrea,  quaedam 
fictilis  ;  et  tamen  ipsius  ferri  ex  parte  nuno  memi- 
nit,  dentes  ejus  ferreos,et  magnos  esse  contestans. 
Satisque  miror,  quod  cum  supra  leaenam,et  ursum 
et  pardum,in  tribus  regnis  posuerit,Romanum  re- 
gnum  nulli  bestiae  compararit:  nisi  forte  ut  formi- 
dolosam  faceret  bestiam,vocabuIum  tacuit,ut  quid- 
quid  ferocius  cogitaverimus  in  bestiis,hoc  Romanoa 
intelligamus.  Hoc  quod  hic  tacitum  est.  HebrsBi  in 
Psalmis  dictum  putant:  Devastavit  eam  aperdesilva 
et  singularis  ferus  depastus  est  eam  [Ps.  lxxix,  14). 
Pro  quo  in  Hcbrso  habet:  Omnes  bestiae  agri  lacerO' 
verunt  eamidum  in  uno  imperio  Rpmanorum,omnia 
simul  regna  cognoscimus,  qus  prius  fuerant  sepa- 


decimum,  alium  Artaxerxem,  qui  et  ipse  cognomi-  C  rata.  lllud  autem  quod  sequitur  :  Comedens  atque 


natuB  est  Ochus  :  tertium  decimum;   Arsen,    Ochi 

filium  :  quartum  decimum,  Darium  Arsami  filium 

qai  ab  Alexandro  Macedonum  rege  superatus  est : 

Quomodo  tres  reges  Persarum  fuisse  dicemus?  nisi 

forteeligamus  aliquos  sffivissimos,quos  ex  historiis 

reperire  non  possumus.  Ergo  tres  ordines   in  ore 

regni  Persarum,  et  in  dentibus  ejus  tria  regna  de- 

bemus  accipere,  Babyloniorum,   Medorum,  atque 

Peraarum  :  quse  in  unum   redacta  sunt  regnum. 

Qaodque  infertur.  Et  sic  dicebant  ei :  comsde  cames 

^lwrimas,  illud  tempus  significat,  quando  sub  As- 

BQero  quem  Septuaginta  Artaxerxem   vocant,  ad 

saggestionem  Aman  Agagitffi,una  dieomnes  Judaei 

JQssi  sunt  trucidari  (Esther.  iii).EtpuIchre  non  ait, 


comminuens,  et  reliqua  pedibus  suis  conculcans, Bigni' 
flcat  omnes  nationes,  vel  interfectas  ab  eis,  vel  tri- 
buto,  et  servituti  subjugatas. 

Dissimulis  autem  erat  cseteris  bestiis  quas  videram 
prius  (Vulg.  ante  eam).  In  prioribus  enim  bestiis 
singula  formidinum  signa,  in  hac  omnia  sunt. 

667  Et  habebat  cornua  decem.  Porphyrius  duas 
posteriores  bestias,Macedonum  et  Romanorum,  in 
uno  Macedonum  regno  ponit,  et  dividit :  Pardum 
voiens  inteliigi  ipsum  Alexandrum :  bestiam  autem 
dissimilem  cffiteris  bestiis,  quatuor  Alexandri  8uc« 
ces3ores,et  deinde  usque  ad  Antiochum  cognomento 
Ephiphanen,decemreges  enumerat  qui  fueruntsiB- 
vissimi  ;  ipsosque  rege»   non   unius   ponit  regni. 


devorabat  eos ;  sed,  sic  dicebant  ti :  ut  conatus  tan-  n  verbi  gratia,  Macedonise,  Syriae,  Asise,    et  >Egypti, 


tam  fuerit,  et  nequaquam   rei   exitus   sit  conse- 
catas. 

(Vers.  5.)  Post  hoc  aspidebam  et  ecce  alia 
(c)quasipardus,et  ales  habebat  avis  quattwr  666  per 
fetetquatuor  capita  erant  in  bestia  et  potestas  data 
^aTertium  regnum  Macedonum,  de  quo  in  sta- 
toa  legimus  :  Venter  et  femora  ejus  ex  xre,  pardo 
hestie  velocissimffi  et  6p(X7)':t>c^  comparatur,  quffi 
pneceps  fertur  ad  sanguinem,  et  saltu  in  mortem 


sed  de  diversis  regnis  unum  efQcit  regnum  ordinem 
ut  videlicet  ea  quffi  scripta  sunt  :  Os  toquens  in 
gentittt  non  de  Antichristo,  sed  de  Antiocho  dicta 
credantur. 

(Vers.  8.)  Considerabam  comua,  et  ecce  comu 
aliud  parvulum  ortum  est  de  medio  eorum,et  tria  de 
comibus  primis  et  vulsa  sunt  a  facie  ejus,  Et  ecce 
oculi  guasi  oculi  hominis  erant  in  comu  isto,  et  os  lo- 
guens  ingentia.  Frustra  Porphyrius  cornu   parvu- 


(ft)  Palatin.  ms.  qui  itli  sint  omnino  reticent. 
W  Idem  ms.  oclavum  alium  Xersem. 


(c)  Interserit  Victor.^iKwt  ex  Vulgata  et  Hebraioo, 


B31 


S.  BUSBBII  HIBRONTMI 


831 


lam,  quod  post  decem  cornua  ortum  est  Ephipha-  A 
nem  Antiochum  suspicatur^et  de  decem  cornibus  tria 
evulsa  cornua,  (a)  sextum  Ptoiemsum  cognomen- 
to  Philometorem,septimum  Ptolemffium  Evergetem, 
etArtarxiam  regem  ArmeniaB,quorumprioresmulto 
antequam  Antiochus  nasceretur.mortiu  sunt.Gontra 
Artarxiam  vero  dimicassequidem  Antiochum  novi- 
mus:  sed  illum  in  regno  pristino  permansisse.  Ergo 
dicamus  quod  omnes  scriptoresecclesiastici  tradide- 
runt :  in  consummatione  mundi,  quando  regnum 
destruendum  est  Romanorum  decem  futuros  reges 
qui  orbem  Romanorum  inter  se  dividant,et  undeci- 
mum  surrecturum  esse  regem  parvulum,  qui  tres 
reges  de  decem  regibus  superaturus  sit,  id  est, 
iGgyptiorum  regem,  et  Africs  et  iGthiopiae  sicut 
in  consequentibus  manifestius  dicemus.Quibus  in-  «^ 
terfectis,  etiam  seplem  alii  reges  victori  colla  sub- 
mittent  Et  ecce  ait,  oculi  qtuui  oculi  hominis  erant 
in  comu  i$to.  Ne  eum  putemus  Juxta  quorumdam 
opinionem  vel  diabolum  esse,  vel  dsmonem  ;  sed 
unum  dehominibu8,in  quo  totus  satanas  habitaturus 
sit  corporaliter.  Et  os  loquens  ingentia  (11  Thes  ii), 
Est  enim  homo  peccati,  filius  66S  perditionis,  ita 
ut  in  templo  Dei  sedere  audeat,  faciens  se  quasi 
Deum. 

(Vers,  9.)  Aspiciebam  donec  throni  positi  sunt^ 
et  antiquus  dierum  sedit.  VestimeiUum  ejus  candidum 
quasi  nix^  et  capilh  capitis  ejus  quasi  tana  munda. 
Thronus  ejus  flammx  ignis  irotx  ejus  ignis  accensus: 
fluviiu  igneus  radidusque  egrediebatur  a  fade  ejuSf 
Simile  quid  et  in  Joannis  Apocalypsi  legimus  {Apoc. 
IV,  2  et  seqq.  Post  hsc  statim  fui  in  spiritu,  et  ecce  ^ 
thronus  positius  erat  in  cmlo,et  super  thronum  sedens^ 
et  qui  sedebattSimilitudinem  habebat  tapidisjaspidis  et 
sardini,et  iris  erat  in  circuitu  throni  similis  aspectui 
smaragdino^et  circa  thronumalii  throniviginti  quatuor 
et  super  inginti  quatuor  thronos^viginti  quatuor  senes 
sedentes,amictivestibuscandidis,etiuper  capita  eorum 
(6)  coronaaurea,^  de  throno  egrediebanlur  fulgura^et 
voces,  ettonitrua.  Etseptem  lampades  ardentis  ignis  in 
eonspectu  throni,  qux  septem  sunt  spiritus  Dei.  Et  in 
canspectu  throni,  sicut  mare  vitreum  simile  chrystallo 
Multi  igitur  throni  quos  viditDaniel^hi  mihi  videntur 
es8e,quo8Joannesviginti  quatuor  thronos  nuncupat 
(c)Vetu8tu8autem  dierum  illeestyquispud  Joannem 


solus  in  thronosedet.Filius  quoqu  ehomini8,qui  ve- 
nit  ad  vetustumdierum,ipsee8t  qui  apud  Joannem 
leo  dicitur  de  tribu  Juda  {Apoc.  v)  ;  radix  David,et 
Cffitera  his  similia:Bos  thronos  esse  reor,de  quibus 
Paulus  Apostolus  loquitur  iSive  thronifSive  domina- 
tiones  {Coloss.  i,  16).  Et  in  Evangelio  legimus  :  Vos 
autem  sedebitis  super  duodecim  thronos,  judicantes 
duodecim  tribus  Israel  {Matth,  x,  28)  Sedens  autem 
et  vetustus  dierum  dicitur  Deus,  ut  ffiterni  judicis 
habitus  demonstretur.Vestimentum  ejus  quasi  nix 
candidum,et  capilli  capitis  ejus,quasi  lana  munda. 
Et  Salvator  transformatus  in  monte,  et  gloriam  di- 
vinffi  majestatis  assumens,in  oandidis  videtur  vesti- 
bus  {Matth.  xvii).  Quodque  capilli  ejus  lans  mun- 
dissima  comparantur,parumostenditur  sincerum- 
que  Judicium,  et  nullam  personam  in  Judicando 
recipiens.  8enex  quoque  describitur,  ut  maturitas 
comprobetursententiffi.Thronus  ejus  flammffi  ignis, 
ut  peccatorestormentorum  magnitudinem669per- 
timescant.  et  Justi  salventur,  sic  tamen  quasi  per 
ignem.  Rots  ejus  ignis  accensus,  sive  currus  ejus 
Et  in  Ezechiel  quadrigffi  sedens  inducitur  Deaa 
{Ezecht  i),  et  omnia  Dei  flammea  sunt.  De  quo  et 
alibi  dicitur  :  Deus  ignis  contumens  est  {Deuti.v,Zi): 
ut  lignum  foenum,  stipulam,  arsura  in  die  Judicii 
noverimus.  Et  in  Psalmis  legimus  :  Ignis  ante  eum 
prascedety  et  inflammabit  in  circuitu  omnes  inimicos 
ejus  {Ps.  xGVi,  3).  Fluvius  igneus  rapidusque  egre- 
diebatur  a  facie  ejus,  ut  peccatores  traheret  in  ge- 
hennam. 

(Vers.lO.)  Miltia  millium  minutrabant  ei,et  decies 
millies  centena  miUia  assistebant  et.Non  quo  iste  mi- 
nistrorum  Dei  numerus  definitus  sit,8ed  quo  majo- 
rem  multitudinem  humanus  sermo  explicarenequi- 
verit.  Ista  supt  millia,  et  istffi  myriades,  de  quibus 
in  Psalmis  legimu&:Currta  Dei  decem  miltibuSymul' 
tiptex  mittia  Isetantiumf  Domintu  in  eis  (Ps,  lxvii. 
48).  £t  in  alio  loco  :  Qui  facit  angelos  suos  spmtus^ 
et  ministros  suos  ignem  urentem  {Ps.  ciii,  4).  Duplez 
autem  angelorum  oriicium  est ;  aliorum  qui  Juaiis 
prffimia  tribuunt,aliorum  qui  singulis  pnesunt  oru- 
ciatibus. 

Judicium  sedity  et  libri  aperti  suni.  Gon8cientin»et 
opera  singulorum  in  utramque  partem,vel  bonayvel 
mala  omnibus  revelantur.Bonusliber  illee8t,qaem 


{a\  Deerat  Ptolemffius  Philometor,  et  sextus  pro 
septimo  Ptolemffius  Evergetesrecensebatur  in  antea 
vulgatis  libri8,quos  supplent  emendantque  pari  con 
sensu  Palatin.et  Vaticanus  mss.et  quibus  verbaquffi 
inter  utrumque  sunt  Ptolemsi  nomen  expressimus: 
idque  ipsum  visum  est,  fraudi  fuisse  antiquario, 
quod  vox  eadem  recurreret,  ut  properandi  oculo, 
quod  usuveQit,  intermedia  prffiteriret. 

(6)Substituit  Victor.plurium  nxxmevocoronm  aurse 
ex  Brixianis  codicibus. 

{c)  Sic  nostri  et  Victorii  mss.omnes  rectius  praefe- 
runt.  Autea  erat  Vetus. 

{d)  Pro  crueirtibus  prout  editi  ao  mss.  retinent 
libn,  8unt  qui  civttatibus  reponi  velint  auorum  ie- 
ctioni  SyThomffi  Aguinatis  in  hunc  propnetam  auc- 
toritasBuffragatur.  Verum  utalibi  prffisidescivitatum 
angeloB  Hieron.  memoret,  hic  de  aliis  profecto  lo- 


^  quitur,  prsmiorum  scilicet  ac  poenarum  ministrlB. 

I^  Eo  sensu  et  superioris  Commentarii  in  Ezechielem 
lib.  IX.  cap.  XXX  :  Non  boni,  inquit,  sed  maU  angeli 
tormeniis  prxpositi  sunt :  quod  de  inferorum  tor- 
mentis  accipias.  Gffiterum  et  8.  Ambrosius  epistola 
1.  V,  epist.  olim  38  :  An  ipsos  quoque^  inqu\i,angelo 
quiin  tsttus  mundilaboribus  diversa  stutinent minute- 
ria,  sicut  in  Apocalypsi  tegimiu  Joannis,  non  in^emi- 
scerecredimuSfCum  adhibentur  pomarum  et  excidtorum 
ministri,qui  habentes  vitum  setemamy  mallent  utique 
eam  in  itlo  superiore  tranquititatis  iU35  statu  currere 

Stam  nostrorum  peccatorum  pmnis  ultricibwinterpet'^ 
ri.  Et  vetus  Auctor  Gommentarior,  in  Epist.  ad 
Hebrffios  inter  laudati  Ambrosii  opera  cap.r,ver8.7: 
Potest,  xnqmiydici  guando  lenia  nuntiare  mittuntur, 
angelo  esse;quando  ad  vindietam  mittunturtminidroi 
esse,  id  est^  ignem  <xrdentem. 


S33 


COMMENTARIORUM  IN  DANIBLBM  LIBER  CAP.  VII. 


m 


8spelegimu8,  liber  Tiventium.  Malus  liber,  qui  in  A     (Vers.  17.)  Hse  quatuor  bestim  magnat,   ^uaiuor 


aecuBatoris  ienetur  manu,  qui  est  inimicu8,et  vin- 
dex,  de  quo  et  in   Apocalypsi  legimus  :   Accusator 
fratrumnosirorum  (^pos.  xii,  -10),  Liber  iste  terre- 
nus  esty  de  quo  etPropheta  dicit :  Interra  scriban-' 
tur  (Jer.  xvii.  13). 

(Vers.  ii, )  Aspiciebam  propter  vocem  sermonum 
granditm,  quos  comu  illud  /ogtitf^a/ur.Dei  judicium 
?enit  propter  humiliandamsuperbiara.  Idcirco  Ro- 
manum  delebitur  imperium,  quia  cornu  illud  lo- 
quebatur  grandia. 

Et  vidi  quoniam  interfecta  esset  bestiay  et  perissei 
corpus  ejus,  In  uno  Romano  imperio  propter  Anti- 
christum  blasphemantem,  omnia  simul  regna  de- 
lenda  sunt,  670  et  nequaquam   terrenum   impe- 


sunt  regna  qux  consurgent  [Vulg.  quatuor  regnacon- 
surgent]  de  terra,  Suscipient  autem  regnum  sanctiDei 
altissimi.  Quatuor  regna,  de  quibus  supra  diximus, 
fuere  terrena.  Omne  enim  quod  de  terra  est,  reverte- 
turinterram  (EccLmfiff):  sancti  autem  nequaquam 
habebunt  terrenum  regnum,  sed  cceleste.  Cesset 
ergo  mille  annorum  fabula. 

Et  obtinebunt  regnum  usque  in  saeculum,  et  ssscu- 
lum  sxculorum,  etc.  Si  hoc  de  Machabsis  intelligi- 
tur,  doceat  qui  ista  contendit,  quomodo  regnum 
eorum  perpetuum  sit. 

(Vers.  25.)  Et  sermones  contra  excelsum  loquetur 
(AI.  /o^ut7ttr).Sive  ut  interpretatus  estSymmachus: 
Sermones  quasi  Deus  loquilur,  ut  qui   Dei  assumit 


rium  erit,  sed  sanctnrum  conversatio,  et  adventus  n  potentiam,  verba  quoque  divinae  sibi  vendicet  ma- 


Pilii  Dei  triumphantis,  de  quo  dicitur. 

(Vers  \3.)  Et  ecce  cum  nubibus  casli  quasi  filius 
hominis  veniebat,  Qui  in  somno  Nabuchodonosor, 
lapis  scribitur  abcissus  sine  manibus^et  crevisse  in 
montem  magnum,et  comminuisse  testam,  ferrum, 
eSy  argentum^et  aurum,  nunc  sub  persona  filiiho- 
miniB  introducitur,ut  assumptio  carnis  humansB  si- 
gnificetur  infilio  Deijuxta  illud  quod  in  Actibus 
Apostolorum  legimus  :  Viri  Galilasif  quidslatisaspi' 
cientes  in  ea^lum  ?  Hic  Jesus  qui  assumptus  est  a  vobis 
m  costum  :  sic  veniet  qusmadmodum  vidistis  eum 
euntemin  ctBlum  (Actor,  i,  ii). 

(Vers.  <I4.)  Et  usquead  antiquum  dierum  pervenit 
et  in  conspectu  ejus  obtulerunteum^et  dedit  ei  potesta- 
iem,  et  honorem,  et  regnum.   Totum  quod  dicitur, 


jestatis. 

Et  sanctos  altissimi  conteret,  et  putabit  quod  possit 
mutare  tempora  e/ /^^^.Prsliabitur  enim  Antichris- 
tus  contra  sanctos,  et  superabit  eos  :  in  (a)  tantam- 
que  erigetur  superbiam,utlege8  Dei,et  csremonias 
mutare  conetur,  et  elevetur  supra  omne  quod  dici- 
tur  Deus,  religionem  cunctam  sus  subjiciens  po- 
testati. 

Et  tradentur  in  mauu  ejus  usque  ad  tempus,et  tem- 
pora,  et  dimidium  temporis,  Tempus,  annum  signi- 
ficat.  TemporaJuxtaHebraici  sermonis  proprieta- 
tem,  qui  et  ipsi  dualem  numerum  hdheni^duosannos 
prffifigurant.  Dimidium  autem  temporis,^^^; m^n^e^: 
quibus  sancti  potestati  Antichristi  permi  ttendi  sunt, 
ut  condemnentur  JudaBi,qui  non  credentes  veritati, 


oblatum  eum  omnipotenti  Deo,et  accepisse  potesta-  C  susceperunt  mendacium.  De  quo  tempore  et  Salva- 


tem,  et  honorem,et  regnumjuxtaillud  Apostoli  ao- 
cipiendum  est :  Qui  cum  in  forma  Dei  esset,  non  ra^ 
pmam  arbitratus  est  esse  se  sequalem  Deo :  sed  semet- 
ipsum  exinanivitjformam  servi  accipiens,  in  similitU' 
dinem  hominum  factus^  et  habilu  invenius  ut  homo  : 
humitiavit  semetipsum,factus  obediens  usque  ad  mor- 
temf  martem  autem  crucis  (Philipp.  ii.  6-8).  Qu» 
cuncta  si  haeresis  Arianorum  pio  vellet  advertere 
sensQ  nequaquam  Filio  Dei  calumniam  inaquali- 
tatis  moveret. 

Et  omnespopuli  [Al.  omne  populi],tribuSy  et  linguae 
ipsi  servient.  Pofestas  ejus,  potestas  xtema,  qux  non 
auferetur,  et  regnum  ejus,quad  non  corrumpetur,iiic. 
Hoc  cui   potest  hominum   convenire,   respondeat 


torin  Evangeiio  loquitur.  Nisi  abbreviuti  essent  dies 
Hli  nequaquam  salva  esset  omnis  caro  (Mat  xxiv,  22). 
Non  convenire  haec  tempora  Antiocho,  in  extrema 
visione  dicemus. 

(VeTsQ.)  Et  judicium  sedebit,  ut  auferatur  poten- 
tia,  et  conteratur,  et  dispereat  usque  in  finem,  Hoc  de 
Antichristo,  id  est,  de  cornu  parvulo,  quod  gran- 
dia  loquebatur,  quia  regnum  ejus  destruendum  sit 
in  perpetuum. 

679  (Vers.  27.)  Regnum  autem  et  potestas^  et 
magnitudo  regni,  qux  est  subter  omne  coslum,  detur 
poputo  sanctorum  altissimi,  cujus  regnum,  regnum 
sempitemum  est,etomnesregesseruient  et^et  obedient. 
Hoc  loquitur  de  Christi  imperio,quod  sempiternum 


Porphyrioa  :  aut  quis  iste  tam  potens  sit,qui  comu  j)  est. 


panmlam,  quem  Antiocbum  interpretatur,  fregerit 
atquecontriverit?  Siresponderit  Antiochi  principes, 
a  Juda  Machabffio  fuisse  superatos,  docere  debet 
quomodo  cum  nubibus  coeli  veniat,quasi  filius  ho- 
miniSy  et  offeratur  vetusto  dierum,  etdetur  ei  po- 
testas,  et  regnum,  et  671  omnes  populi,  tribus  ac 
lingiic  aerviant  illi,  et  potestas  ejus  ffiterna  sit,quffi 
nnllo  fine  daudatur. 

(a)  Duo  mss.  In  tantumque  erigdur  superbia,  ut 
etc.  Et  rectius  paulo  post,  supra  omne  quod  dicitur 
Deus  et  religiOf  euncta  su3By  etc. 

(6)  Raliqaa  ad  finem  versiculi  ez  mss.nostris  suf- 


Huc  usque  finis  verbi.  Istius  verbi  atque  sermonis 
quem  mihi  in  prssenti  visione  Dominus  revelavit. 

(Vers.  28.)  Ego  Daniel  multum  cogitationibus  meis 
(b)conturbabar,et  facies  mea  mutata  est  in  meverbum 
autem  in  corde  meo  (;(m5m;at;t.Hactenus  liberDanie- 
lis  Ghaldaico  Syriacoque  sermone  conscriptus  est, 
Gffitera  qusB  eequuntur  usque  ad  finem  voluminis, 
Hebraice  legimus. 

fecimus  :  ut  scilicet  liquido  con8taret,ad  quem  us- 
que  terminum  Ghaldaicus  sermo  procederet :  qui 
videbatur  in  antea  vulgatis  in  verbo  conturbabar  ex 
Hieronymi  sensu  desinerei 


S.  EUSBBI1  HIBRONTMI 


836 


(Gap.  Vni.  —  Vers.  i.)Anno  ieriio  regni  BaUhasar  A 
regiSyVisio  apparuit  mihi.  Ego  Danielposi  id  quodvi- 
deram  in  principio, Posiduoa  annos  superioris  reve- 
lationiSyhffic  visio.  Illa  enim  in  primo  anno  Baltha- 
sar  :  hffic  in  teriio  cernitur.  Unde  infert :  Post  id 
qaod  videram  in  principio. 

(Vers.  2.)  Vidi  in  visume  mea^  cum  essem  in  Susis 
castrOf  quod  est  inElam  regione  [Vulg.  civitate].  Sive 
ut  Symachus  intorpretatus  est,  civitiUe,B,  quaetiam 
regio  nomen  accepit,  ut  a  Babylone,  Babylonii,  et 
ab  Elam,  Blamitffi,pro  qua  Septuaginta  Elimaidem 
regionem  interpretati  sunt.  Susis  autem  metropolis 
est  regionis  Elamitarum,  in  qua  Daniel  secundum 
historiam(a)  Josephi,  turrim  exstruxitexcelsam,  et 
quadroffidiflcatam  marmore,tantsque  magnitudinis 
et  pulchritudinisyut  usque  in  prssens  videaturesse  n 
nova.  In  eaque  regum  Persarum  atque  Medorum 
conduntur  reliquis,  et  custos  sive  adituus,  ac  sa- 
oerdos  ejusdem  looi  Judaeus  esi.Cum  essem  in  Susis 
eastro,  Non  quo  castrum  ipsa  sit  urbs,  ut  diximus, 
metropolis  et  potentissima,  sed  quo  tanta  firmitate 
sdificata,  ut  castrum  esse  videatur. 

Vidi  autem  tn  visionemeessesuperportamUlai.^ro 
quo  Aquila  transtulit,  super  Ubal  Ulai :  Tbeodotio, 
euper  Ubal ;  Symmachus,  super  paludem  Ulai :  Sep- 
tuaginta,  (b)  super  portam  l//at.Sciendum  est  autem 
Ulai,nomen  esse  loci ;  sive  portss^ui  in  Troja,  oxaid 
porta,  67 S  et  apud  Romanos,  Carmentalis  dicitur: 
habentes  singui»  ex  propriis  causis  origines  nomi- 
num. 

Et  levavi  ocutos  meos  el  vidi.   Quamvis   in  som-  p 
nis   videntur,    qua    videntur  in    umbra^    vide- 
licet  et  imag^ne  :  tamen  ne  ipsa  quidem  videre  pos- 
Bumus  (i;). 

(VeTS,3.)Eteeceariesunusstabat  antepaludem  (sive 
anteportam,  quod  Hebraice  dicituruBAL)/ia^^^cor- 
nua  excelsa,  et  nnum  excelsius  altero  aique  succre- 
scens.  Arietem,  Darium  vocat  avunculum  Gyri,  qui 
post  Astyagen  patrem  regnavit  in  Medis.Gornu  au- 
tem  unum  excelsius  altero  atque  succrescensyipsum 
Gyrum  significat,  qui  post  Astyagen  avum  mater- 
num  cum  avunculo  Dario,  quem  Grffici  xua^apev  vo- 
oant,  Medis  imperavit  et  Persis. 

(Vers.  4.)  Postea  viii  ariem  comibus  ventilantem 
eontra  (d)  occtdentem,  et  contra  aquilonemf  et  contra 
meridiemf  etc.  Non  ipsum  arietem,  Gyrum  videli-  «v 
cet,  vel  Darium,  sed  ejusdem  regni  arietem,id  est, 
Darium  alterum,  qui  ultimus  potentis  Persica  rex 
fuit,  et  quem  superavit  AlexanderPhilippi  filius  rex 
Maoedonum.  Qood  autem  Darius  iste  rex  potentis- 
slmas,  et  ditissimus  fuerit,  tam  Grsc»,  quam  La- 
tinffi,  ao  barbars  narrant  historis. 

Bt  ego  inteHigebam,Ex,  superioribus  enim  visioni- 
bus»  in  quibus  secundum  regnum  per  arietem  et 
hircum  significatum  est,   etiam   nunc   intelligit, 

(a)Hfficpenead  verbum  ex  Josepho  desoripta 
8unt  quem  videsis  Ub.  X  Antiquitt.  cap.  ultimo. 
(6)  Palat.  juxlaportam^  etc. 


quod  Medorum  atque  Persarum  cernat  ilhperium. 
(Vers.  5.)  Ecce  autem  hircus  caprarum  veniebatab 
occidente  super  faciem  totius  terrXy  et  non  tangebat 
terramf  etc.Ne  quis  meputetpropriumsensum  po- 
nero,  Gabrielis  exponentisvisionem  prophetaB,verba 
dicamus  :  Aries,  inquit,  quem  vidisti  habere  duo  cor- 
riuaf  rex  Medorum  estj  atqve  Persarum.  Darius  vide- 
licef  Arsami  filius,  in  quo  Medorum   et  Persarum 
regnum  destructum  est.  Porro  hircus  caprarum^qui 
veniebat  ab  occidentefti  propter  nimiam  velocitatem 
terram  tangere  non  videbatur,  Alexander  ost,  rex 
Grsecorum,  qui  subversis  Thebis,  in  Persas   arma 
corripuit,  et  apud  Granicnm  fluvium  inito  certa- 
mine,  Darii  duces  superavit,et  ad  extremumipsum 
•74  percussit  arietem,  et  duo  ejus  confregit  cor- 
nua,'Medo8,  atque  Persas  ;  misitque  eum  sub  pe- 
dibus  suis,  et  utrumque  cornu  suo  subjugavit  im- 
perio.  Comu  autem  grande,  ipse  est  rex  primus 
Alexander,quo  tricesimo  secundo  ffitatis  suffi   anno 
mortuo  in  Babylone,surrexerunt  pro  eo  quatuor  da- 
ces  ejus,  qui  sibi  imperium  diviserunt,  ^gyptum 
enim  Ptolemaeus  Lagi  filius  tenuit:|Macedona8Phi- 
lippus,  qui  et  Aridens  [Al.  Arius]  frater  Alexandri: 
Syriam,  et  Babylonem,et  omnia  regna  Orientis,Se- 
lencus  Nicanor  :  Asi»  regnavit  Antigonus,  Sed  non 
inquit,  in  fortitudine  ejus.  Nullus  enim  magnitadini 
Alexandri  potuit  cosquari.  Et  post  multa  tempora 
Syriw  rex  impudens  facie^  et  intilligens  propositiones 
consurget  Antiochus  liricpav-i{<  filius  Seleuoi,  qui  et 
Philopator  appellatus  est.Qui  cum  obsesfuisset  Ro- 
m®9  et,  nesciente  senatu,  perdolumoepissetimpe- 
rium,contraPto1omeeum  Philometorum   dimicavit, 
hoc  est,  contra  Afmcftem,et  contra  iGgyptios,  Rur- 
sumque  ad  Orientem,ei  contra  eos  qui  res  novasin 
Perside  moliebantur  :  ad  exlremum  contra  Judeos 
dimicans,capta  Judffia,ingres8U8  est  Jerosolymam  : 
et  in  templo  Dei  simulacrum  Jovis  Olympil  statuit: 
et  usque  ad  fortitudinem  ca?h',id  est^filios  l8rael,qui 
angelorum  vallabautur  auxilio,erexit  magniflcentian 
suam,  ita  ut  de  sanctis  plurimos  idololatriae  subji- 
ceret  ;et  velut  stellas  cGeliconculcaretpedibussais. 
Atque  ita  factum  est^  ut  Meridiem,  etOrientem,  id 
est  ^ptum  et  Persidem  suo  teneret  imperio.Qood- 
que  ait :  Usqueadprincipem  fortitudinis  magni/icatus 
estf  hoc  significat,  quod  erectus  sit  contra  I>eam»et 
sanctosillius  persecutus  sit ;  et tulerit  iySeXe^i^iJLftvy 
id  esijuge  sacriftdum,  quod  mane  o£ferebatar,et  ve- 
spere,  et  polluerit  atque  dejecerit  locum  sancHfica' 
nis  ejus.  Et  hoc  non  sua  virtute,  sed  propier  peC' 
cata  poputi.  Atque  ita  factum  est,ut  veritas  proster- 
neretur  in  terram,  et,  cultu  idolorum  florente»  Dei 
religio  conquiesceret. 

(Vers.  13).  Ei  audivi  unum  desanctis  loquentim'M 
dixit  unussanctus  aUerinesciOfCui  loquenti.Proaltmro 
nescio   quOf   quod   Symmachus  interpretatus   est 

(c)  Addunt  duo  mss.  sineoculis  elevaiis. 
id)  Vatic.  contra  Orientem  et  contra  Ocddeniem, 
Palat.  Orieniem  dumtazat  pro  Occidentem, 


837 


COMMENTARIORDM  IN  DANIELEM  LIBER  CAP.  VIIl. 


838 


(a)  Tiv{  irote,  quem  et  nos  secuti  sumus   Aquila  et  A     ^^  ^^^^  ^^^^^^  «'*  conspectu  mecTquasi   species  viri. 


•75  Theodotio,  et  LXX  (^aaSs)  (b)  cpeXfxovC,  ipsum 
yerbam  Oebraicum  poauerunt.  Nomen  ego  angeli  ta- 
eens,  generaliterunumquemlibetde  angelis  indica- 
vit.      • 

Usquequo  visio  et  juge  sacrificium,  et  peccatum  de- 
lolatianis  qux  facta  esty  et  sanduarium,  et  fortitudo 
mculcahiiurtXin\x%  angelus  interrogat  alterum  an- 
gelum  usque  ad  quodtempusDei  judicio  subAntio- 
eho  rege  Syrise,  templum  futurum  sit  desolatum^et 
limulacrum  Jovis  staturum  in  templo  Dei,juxta  id 
qaod  subjunxit,  dicens :  Et  sanctuarium  et  fortitudo 
emculcabitur, 

(Vers.  14.)  Bt  dixit  ei :  Usque  ad  vesperam  et  mane 
(e)  diesduo  mitlia  trecenti,et  mundabitur  sanctuarium. 


Non  enim  viri  sunt  angeli,sedinspecie  videnturvi- 
rorum.Sicut  Abraham  ad  quercum  Mambre  tres  visi 
sunt  viri  {Gen.  viii),  qui  utique  viri  non  erant ;  e 
quibus  unus  adoratur  ut  Dominus.  Unde  etSalvator 
loquitur  in  Evangelio :  Ahraham  vidit  diem  meum ; 
vidit  et  Ixtatus  est  [Joan.  viii,  56). 

(Vers.  16  et  17.)  EtaudivitvocemviriinterUlai,et 
clamavit,et  ait :  Gabriel,  fac  intelligere  istam  [Vulg. 
isium]  visionem.Et  venit  et  stetitjuxta  ubi  ego  siabam. 
Cumquevenisset,  pavens  corrui  in  faciem  meam.  Vi- 
rum  istum  quiprascepit  Gabrieli  ut  Daniolem  face- 
ret  intelligere  visionem,  Judsei  Michaelem  autumant. 
Gonsequenter  autem  quia  visio  de  prsliis  erat,  re- 
gumque  certaminibus,immo  regnorum  successioni- 


Legamu8Maohab«orumlibros,etJo8ephihistoriam,  g  bus,Gabriel,qui  prajpositus  est  praeliis  huic  otticio 


Ibiquescriptumreperiemus,  centesimo  quadragesi- 
motertioanno  a  Seleuco,quiprimusregnavitinSyria 
poet  AJexandrum,  iogressum  Antiochum  Jerosoly- 
mam,et  universa  va8tasse,reversumque  anno  tertio, 
in  templo  posuisse  statuam  Jovis^  et  usque  ad  Ju- 
d«m  Maohabffium,  id  est,  usque  ad  annum  cente- 
limum  quadragesimum  octavum,per  annos  vastita- 
tis  Jerusalem  sex,  contaminationis  autem  templi 
tres,  duo  millia  trecentos  dies,  ettres  menses  esse 
eompletos ;  post  quos  templum  purgatum  est.Qui- 
dam  pro  duobus  millibus  trecentis,  duo  millia  du- 
eentos  legunt :  ne  sex  anni,  et  tres  menses  super- 
eese  videantur.  Hunc  locum  plerique  nestrorum  ad 
totichristum  referunt,  et  quod  sub  Antiocho  in  ty- 


mancipatur. Ga^nW  eniminlinguam  nostram  verti- 
tur  fortitudo,  vel  robu^tus  Dei.  Unde  et  eo  tempore 
quo  erat  Dominus  nasciturus,  etindicturusbellum 
daemonibus,  et  triumphaturus  de  mundo,  Gabriel 
venit  ad  Zachariam,  et  ad  Mariam  (Luc.  i).  Et 
postea  in  Psalmis  legimus  de  Domino  triumphante : 
Quis  est  iste  rex  glonx  ?  Dominus  fortis  et  poiens, 
Dominus  fortis  in  prselio  ;  ipse  est  rex  glorix  (Psal. 
xxiii,  8).Ubicumque  autem  medicina,et  sanatio  ne- 
cessaria  est,  Raphael  mittitur,  qui  interpretatur 
curatio  ;  vel  medicina  Dei  (e) :  si  cui  tamen  placetTo- 
biffi  librum  recipere.  Porro  ubi  populo  prospera 
promittuntur,  et  lXa<x[x6<,  quod  nos  vel  propitia- 
iionem,  vel   677    expiationem  possumus  dicere. 


pofactum    est,    sub   illo   in   veritate  dicunt  esse      (^  necessariae8t,Aftc/io^/,  dirigitur,  qui  interpreta- 
eomplendum.  Quod  autem  infert.  Muniabitur  san-  ^  ^^j,  ^^^^  ^^^^  ^^^^7   hpc  videlicet  nominis  inter- 


diiarittfn.Judffi  Machabsei  signiGcattempora,qui  de 
vieo  Modin  (d)  fratribus  ac  propinquis  secum  an- 
iutentiba8,et  multis  de  populo  Judaeorum,Antiochi 
doces  supra  juxta  Emaus^quffi  nuncNicopolisdici- 
tar.  Quod  audiens  Antiochus  qui  contra  principem 
prindpum  surrexerat,  id  est,  Dominum  dominan- 
tiom,  et  regem  regum  in  Elimaide,  quse  regio  Per- 
Nram  est,  templum  Dian»  spoliare  cupiens,  quod 
habebat  pretio8a676donaria,  etibi  quoque  amisso 
ttercitUySine  manibus  contritus  est,  id  est,  tristitiaB 
morbo  periit.  Vespere  autem  et  mane,  successio- 
oem  diei  noctisque  signiflcat. 

(Vers.  15.)  Factum  est  autem  cum  viderem  ego  Da- 
mel  visionem,  et  quxrerem  intelligentiam.   Videbat 


pretatione  significante,   quod  in  Deo   sit  medicina 
vera. 

Et  ait  ad  me :  Intellige,  filii  hominis,  quoniam  in 
tempore  finis  complebitur  visio,  etc.  Ezechiel,  et  Da- 
niel,  et  Zacharias  :  quia  sspe  inter  angelos  esse 
se  cernunt.  [At.  cernuntur),  ne  eleventur  in  super- 
biam,  et  angelicse  vel  naturae,  vel  dignitatis  se 
esse  credant,  admonentur  iragilitatis  suse,  et  filii 
hominum  nuncupantur,  ut  homines  se  esse  no- 
verint. 

(Vers.  18.)  Eitetigit  me;et  statuii  me  in  gradu 
meo.  Dixitque  mihi,etc. ^ro^heia.  qui  pavorelapsus, 
quadrupes  et  pronus  jacebat  in   terra ;  ad  tactum 


vwonem  per  picturam,  et  imaginem,   et  illius  in-  D  *^g®^i  erigitur,ut  possit  absque  formidine  audire  et 
idligentiam  nesciebat.  Non  ergo  omnis  qui  videt  in-      intelligere  quae  dicuntur. 

telligit :  quomodo  si  Scripturam  sanctam  legamus         (Vers.  26.)  Tu  ergosigna  Visionem;  quia  post  dies 
oealis  et  corde  non  intelligamus.  multos  m/.Exposita  Gabriel  Angelus  Visione,  quam 


(a)Palatin.  ms.  TINIIOTE,  secunda  manu  tinipote ; 
legebatur  anteacum  circumflexo  TtviiroTe* 

(6)  Vatic.mss.quemadmodum  etSan^.penes  Mont- 
lane.  LatinislitterisPHBLMONi.  aliilibri  pelmoni,  aut 
peitnumt. 

M  Vox  dies,  inquit  Victor.  nec  in  Hebr«i}o,  neque 
in  Brixianis  codd.  habetur :  adjecta  autem  fuerit  vcl 
ex  Theodotione,  velut  subintellecta  e  margine  huc 
translata. 

{d)  Duo  mss.vetastioresqueediti  libri  filiis  pro /ra- 
^w,  qaod  pridem  Victorius  Florentinorum  codd. 
<9^emend«?it,  ipf»  cogente  historia  I  Maohabseor. 


II :  itemii,  8.  FratresJudae  Machahsi,Simon,  Jose- 
phus  et  Jonathas  sunt.GaeterumetconferendusJose- 
phus  Antiquitt.  lib.  xii,  c.  9. 

(e)  Huctransfert.Palat,  ms.  verba  hoc  videlicet  no- 
minis  interpretatione  sigjiificante,  quod  in  Ueo  sit 
vera  medicina;  ferme  cum  Erasmi  Victoriique  edi- 
tionib.quffiMartian.adfinemcapitulirectiusdistulit. 

(f)  Idem  cum  antiquis  editionibus  :ne(^janum ^5/ 
ut  Michael  dtriaaiur,  qui  interpreiaturQuis  sicut  Deus, 
Uiscilicei  inteiligatnr,  quta  propitiationem,  vet  expia- 
iionemnullia  possii  conferre  nisi  Deus, 


S89 


S.  BUSEBII  HIBRONYMI 


S40 


supra  ut  potuimus  disseruimus,  ponit  in  fine :  Tu  X 
ergo  signa  Visionem :  quia  post  dies  muUos  erit.  Ex 
verbo  ostendons  signaculi,  obscura  esse  qusB 
dicebantur,  et  non  patere  multorum  auditui,  nec 
posse  ante  intelligi,  nlsi  rebus  et  operibus  im- 
pleantur. 

(Vers.  27.)  Et  ego  Daniel  langui  et  xgrotavi  per 
dies.  Cumque  surrexissem.faciebamoperaregis.  Hoc 
estil]ud,quod  in  Genesi  de  Abraham  legimus  :quod 
postquamDominum  audieritloquentem  sibi.terram 
et  cinerem  esse  se  dixerit  {Gen.  xviii).  Ergo  Daniel 
ad  visionis  horrorem  languisse,  et  aegrotasse  se  di- 
cit :  et  cum  surrexisset,  fecisse  opera  quae  sibi  a 
rege  fuerant  imperata,  reddens  omnibus  omnia,  et 
Evangelicum  iliud  sciens  :  Reddiie  quas  sunt  Cxsaris 
Csesari,  et  qu3e  sunt  Dei  Deo  {Luc.  xx,  25).  u 

Et  stupebam  ad  visionem^etnon  erat  quiinterpreta' 
retur.  Si  non  erat  qui  interpretaretur,quomodo  su- 
pra  interpretatus  est  angelus  ?  Sed  quod  dicit,  hoc 
est^reges  audierat,  et  eorum  nomina  nesciebat :  fu- 
iura  cognoverat,  et  quo  tempore  futura  essent,  du- 
bius  fluctuabat.  Itaque  quod  solum  facere  poterat, 
stupebatad  visionem,  et  Dei  scientis  cuncta  relin- 
quebat. 

(Cap.  IX.  —  Vers,  1.)  In  anno  primo  Darii  filii  As- 
fueri^  de  semine  Medorum,qui  imperavit  super  67 S 
f  egnum  Chaidxorumf  anno  uno  regni  ejus.  Hic  est 
Darius,  qui  cum  Cyro  Ghaldseos  Babyloniosque  su- 
lieravit,ne  putemus  illum  Darium,  cujus  anno  se- 
cundo  templum  ffidiflcatum  est  (quod  Porphyrius 
Buspicatur,  utannos  Danielis  extendat)vel  eum  qui 
ab  Alexandro  Macedonum  rege  superatus  est.Addit  C 
crgo  nomen  patris,  additque  victonam,quia  primus 
desemineMedorum,subvertitregnumGbaldffiorum, 
ut  auferat  propter  similitudinem  nominis,lectionis 
errorem. 

(Vers.  2.)  Ego  Daniel  intellexi  in  libris  numerum 
annorum  de  quo  factus  est  sermo  Domini  cui  Jere^ 
ir.iamprophetamfUt  compierentur  desotationis  Jerusa- 
lem  septuaginta  anni.  Prffidixerat  Jeremias  septua- 
ginta  annos  desolationis  templi  {Jer.  ui,  29);  posC 
quos  rursus  veniret  populusin  Judaaam,  et  sdiflca- 
rentur  templum  et  Jerusalem ;  qus  res  Danielem 
non  facit  negligentem,sed  magis  provocat  ad  rogan- 
dum :  ut  quod  Deus  per  suam  promisit  cJementiam, 
per  higus  [Al.  horum]  impleat  preces,ne  negligen- 
tia  8uperbiam,et  superbia  panat  offensam.Denique  n 
in  Genesi  legimus  {Gen.  ix),  centum  viginti  annos 
poenitentis  constitutos  ante  diluvium  :qui  quia  tan- 
to  tempore,  hoc  est,  centum  anni8,noluerunt  agere 
p(Bnitentiam,nequaquam  exspectat  ut  et  viginti  alii 
compleantur ;  sed  infert  ante,  quod  postea  fuerat 
comminatus.Undeet  ad  Jeremiam  dicitur,  ob  duri- 
tiam  cordispopuli  Judaeorum :  Neores  propopulohoc: 
quia  non exaudiamte{Jer. yiif  16). Et  ad  Samuel ;  US" 
quequo  luges  super  SaulJ  ei  ego  abjeci eum  (/  Reg. xvi, 


1).  In  cinere  igitur  et  sacoo  postulat  impleri  quod 
promiserat  Deus :  non  quo  esset  incredulns  futuro- 
rum ;  sed  ne  securitas  negligentiam,  et  negiigentia 
pareret  offensam. 

Obsecro,  DomineDeus  magne  etterribilis.  AdverBUS 
eos  qui  tua  praecepta  contemnunt. 

(Vers.  4.)  Custodiens  pactum  et  misericordiam  dili' 
geniibus  /e,  et  custodientibus  mandala  tua.  Non  ergo 
quod  pollicetur  Deus  statim  futurum  est ;  sed  io  eos 
sua  promissa  complet,qui  custodiunt  mandataillius. 

(Vers.  5.)  Peccavimus^inique (a) egimus,  impie  egi- 
muSf  et  recessimus,  etc.  Peccata  populi,  qnia  unus 
e  populo  est,  enumerat  679  ex  persona  sua, 
quod  et  Apostolum  in  epistola  ad  Romanos  facere 
legimus. 

(Vers.  7.)  Tibi,  Domine,  justUia :  nobis  autem  coit- 
fasiofacieiy  etc.Juste  enim  patimur,quod  meremur. 

(Vers.  8.)  Tibi  Domino  Deo  nostro  misericordia.  ei 
propitiatio :  eic.  De  quo  supra  dixerat :  Tibi,  Domi' 
nefjustitia;n\inc  quia  Dominus  non  solum  justus, 
sed  et  misericors  est,  dicit  :7i6t,  Domine,  misericor- 
diUf  utpost  sententiamjudicanti8,eumprovocetad 
clementiam. 

(Vers.  ii.)  Et  stillavit  super  nos.  Non totamin  nos 
efTudisti  iram,quam  ferre  non  poteramus  ;  sed  atii- 
lam  furoris  tui,  ut  correpti  in  plaga,  reverteremur 
ad  te. 

Maledictio  et  deteslatio  quasscripta  est  in  libro  Moysi 
servi  Dei,  etc.  In  Deuteronomio  maledictiones  et  l>o- 
nedictiones  Dei  legimns(D^.  xxvii),  qu»  postea 
dicts  sunt  in  monte  Garizim,  et  Hebal,  justos  super 
et  peccatores. 

(Vers.  13.)  Omne  malum  hoc  venit  super  noi :  ei 
non  rogavimus  faciem  tuam,  Domine  Deus  noster^  ui 
reverteremur  ab  iniquitatibus  nostris^  et  cogitaremus 
veritatem  tuam.  Grandis  duritia,ut  in  plagis  poaitiy 
Deum  non  rogarent,  quod  et  si  roganint,  ideo  noo 
rogarunt,quia  non  suntreversi  ab  iniquitatibusBuis. 
Re^ersio  autem  ab  iniquitate  est  cogitare  veritatem 
Dei. 

(Vers.  iL)  Et  vigilavit  Dominus  super  maliiiamf 
et  adduxit  eam  super  nos^  etc.  Quando  propter  peo- 
cata  corripimur,  vigilat  super  nos  Deus,  et  viBital 
nos.  Quando  vero  a  Deo  deserimur,  et  non  jadioar 
mur,  indignique  sumus  correptione  Domini,  tunc 
dormire  dicitur.  Unde  et  in  Psalmis  legimus :  Snr» 
rexit  quasi  dormiens  Dominus,  et  quasi{b)crapiUilMis$ 
a  vino  {Psal.  LXxvii).Malitia  enim  et  iniquitas  noatra 
inebriat  Deum  :  qu®  quando  in  nobis  corripitiir, 
evigilare  dicitur,  et  de  sua  ebrietate  oonsurgere  ;  ut 
no3  peccato  ebrios  evigilare  faciat  justitis. 

(Vers.  45.)  Et  nunc  Domine  Deus  noster,  etc.  He- 
mor  est  antiqui  beneficii,  ut  ad  aimilem  Deiim  ole- 
mentiam  provooet. 

(Vers.  17.)  Et  ostende  faciem  tuam  super  sanetma^ 
rium  tuum,  quod  desertum  est.  Imple  opere^qnod 


(a)  Unus  Va.\Ai\nu8  impiegessimuSfpeccatis  polluti,      ffiam.  ad  Vulgat.  edit.  acripsit  iniquUatem  fedwmi 

?uia  unus  epopulo  est,  eto.  Vatican.  impie  fedmus.     impie  egimus. 
eccata  populi,  eto.  Victorins  nt  vitaret  periflsolo-        (b)  Addit  Viotor.  potem  es  PBalmi  tatxtu. 


S41 


GOMMENTARIORUM  IN  DANIELEM  LIBER  GAP.  IX. 


m 


mooe  pollidtas  es :  vicinum  tempus  desolationis  A 
impletur. 

(Vers.  18.)  Papter  temeUpsuminclino,  Deus  meus, 
aiurem  iuamy  et  otidt :  aperi  oculos  tuos,  et  videdesola' 
Uoaem  uostram,  etc.  'AvOpcoicoirdOjac  €SOh£C  loqui- 
tar,  ut  qu&ndo  exaudimur,  inclioare  Deus  videatur 
•nrem  suam  :  quando  respicerenosDeusdignatur, 
iperire  oculos  suos :  quando  vero  avertit  faciem 
snam,  et  oculis  ejus  et  auribus  videamur  indigni. 
(Vers.  20.)  Cumgue  adhuc  loquerer,  et  orarem,  et 
amfUrer  peccata  mea,  et  peccata  populi  mei  Israel : 
iA  [Vu/g.  et]proitemerem  preces  meas  in  conspectu 
Dri  meifnro  monU  sancto  Dei  mei,  Ergo  ut  supra 
diximus,  non  populi  tantum  peccata,  sed  et  sua  re- 
plieat ;  quia  unus  e  populo  est:sive  humiliter,cum 
peccatom  ipse  non  fecerit,  sejungitpopulo  peccato-  n 
ri,  ut  ex  hamilitate  veniamconsequatur.Nota  quod 
hic  dixerit,  confitere  peccata  mea,  In  multis  enim 
sanctc  Seripturn  locis  confessio,  non  poenitentiam, 
led  laudem  sonat. 

(Ven.2i,)  Adhue  me  loquente  in  oratione:  ecce 
frir  Gabriei  quem  videram{a)in  visionis  principio.Prm' 
ctpiumTOcat  praBteritam  visionem,quam  haecsequi- 
tor.  Et  grandis  orationis  effectus  est ;  impletaque 
promissio  Domini  qui  ait :  Adhuc  te  loquente  dicam, 
eece  adsum  [Isai.  Lvin,  9).  Wdeiur  autem  Gabriel, 
Don  angelus  velarchangelus,sed  vir :  ut  nequaquam 
flexum,  sed  nomen  virtutis  ostenderet. 

Ciio  vdans  tetigitme  in  tempore  sacrificii  vespertini, 
Volare  didtur,  quia  (Al,  qui)  ut  vir  apparuerit,  et 
in  temporesacrificii  vespertini  :quia  oratio  prophe- 
tae  a  sacrificio  matutino  usque  ad  sacriflcium  ve-  C 
spertinam  perseverarat:  et  propterera  Dei  in  se  flexit 
misericordiam. 

CVers.  22.)  Ei  docuii  me,  et  locutus  est  mihi,  dixit- 
.  Tam  obecura  est  visio,  ut  propheta  angeli  do- 
indigeat. 
Damiei  nuue  eqres9us  sum  ut  docerem  te,  et  intelli' 
.Nimeadtemissussum,et  egressus  (6)sum,  non 
£acieDei,at  abeo  recederem,  sed  ut  ad  te  venirem. 
( Vers.  23.)  Ab  exordio  precum  tuarum  egressus  est 
:  ego  autem  veni,  ut  indicarem,  quia  vir  de- 
es.  Ut  rogare  coepisti,  statim  iropetrasti 
mieericordiam  Dei ;  et  egressa  est  sententia,  et  ego 
idetreo  miesns  siiin,ut  exponerem  tibi  qu»  ignoras : 
^im  vir  desideriorum  es,  sive  amabilis,et  Dei  amo- 
M  dig^ns,  ut  Salomon  appellatus  est  Idida  [Al.  Je-  D 
dide],  flive  vir  desideriorum,  quod  pro  desiderio  tuo, 
secreta  audire  merearis,  et  esse  conscius  futu- 


^K  ergo  animadverte  Sermonem,  et  intellige 
i.  Si  Danieli  dicitur  :  diligenter  attende,  ut 
diae  et  intelligas,  quod  vides  :  quid  nos   facere 


(a)  Palat.  mss.  in  visione  in  principio,  Vatio.  in 
prineimo  tantum. 

(b)  Vatie.  ei  egressus  sum  a  facie  Dei  non  ut  ab  eo 
ele.  In  PaJat.  Verba  ei  egressus  sum  penitus  deside- 
rantor. 

(e)  Sabeequecs  perioope  sacri  textus  totain  nostris 
vacat. 


oport3t,  quorum  oculi  ignorantiie  tenebris,  et  cali- 
gine  vitiorum  obcaecati  sunt. 

(Vers.  2L)Septuaginta  hebdomades  abbreviatse  sunt 
saper  populum  (uum  ,et  super  urbem  sanctam  tuam;  {c)ut 
consummeturprsevaricatio^et  hnem  accipiatpeccatum.et 
deleatur  iniquitas,et  adducatur  justitia  sempitema  :et 
impleatur  visio  et  prophetia,  et  ungatur  Sandus  san- 
ctorum,  Scito  ergo  etanimadverte  ab  exitu  sermonis,ut 
iterum  asdificetur  Jerusatemusquead  Christum  ducem, 
hebdomades  septem,  et  hebdomades  sexaginta  duse 
erunt :  et  rursum  aedificabitur  platea  etmuri  in  angu- 
stia  temporum,  Ei  post  hebdomades  sexaginta  duas  oc- 
cidetur  Christus  :  et  non  erit  ejus  (d  populus  qui  eum 
negaturus  est),  et  civitatem^  et  sanctuarium  dissipabit 
populus  eum  duce  venturo  :  et  finis  ejus  vastitas,et  post 
/inem  belli  statuta  desolatio  :  Confirmabit  auiem  pa- 
ctum  multis  hebdomada  una :  et  in  dimidio  hebdomadis 
deficiet  hostia  et  sacrificium,  Ei  erit  in  Templo  abomi" 
natio  desolationis,  et  usque  ad  consummaiionem  et  fi- 
nem  perseverabit  desolatio.  QuidL  Propheta  dixerat: 
Eduxisti  populum  tuum,  et  nomen  tvum  invocatum  est 
super  civitatem  tuam,  et  super  poputum  tuum,  pro- 
pterea  ex  persona  Dei  loquitur  Gabriel:  Nequaquam 
populus  Dei  est,  sed  populus  tuus  :  nec  urbs  sancta 
Dei,  sed  sancta,  ut  dicis[i4/.discas]itibi.Simile  quid 
etinExodolegimus,quandoDeusloquituradMoysen: 
Descende,peccavii  enimpopulus  tuus(Exoi,  xxxii,  7), 
hoc  est,  non  populus  meus,  quia  me  deseruit.  Quia 
igitur  postulas  pro  Jerusalem,  etoras  pro  populo 
Judsorum,  audi  quid  in  septuaginta  annorum  heb- 
domadibus  futurum  sit  populo  tuo,  eturbitusquffi 
sequuntur,  Scio  de  hac  quaestione  ab  eruditissimis 
viris  varie  disputatum,et  unumquemque  pro  captu 
ingenii  sui  dixisse  quod  senserat.  Ouiaigitur  peri- 
ctilosum  est  de  magistrorum  Ecclesi®  judicaresen- 
tentiis,  etalterum  prsferre  alteri,  dicam  quid  unus- 
quisque  senserit,  lectoris  arbitrio  derelinquens,  cu- 
jus  expositionem  sequi  debeat.  Africanus  in  quinto 
Temporumvolumine,de  septuaginta  hebdomadibus 
hffic  locutus  M9  ad  verbum  est.  «  Capitulum 
(e)  quod  in  Danielede  septuagintahebdomadibus  le- 
gimus  multa  et  mirabilia  continet,  quae  nuno  lon- 
gum  est  dicere  :  ergo  quod  ad  praesens  opus  perti- 
net,  de  temporibus  disserendum  est.  Nullique  du- 
bium  quin  de  adventu  Ghristi  praedicatio  sit,  qui 
postseptuaginta  hebdomadas  mundo  apparuit,  post 
quem  consummata  sunt  deii3ta,et  flnem  accopit  pec- 
catum,  et  deletaestiniquitas :  et  annuntiatajustitia 
8empiterna,qu8e  legis  justitiam  vinceret :  et  impleta 
est  visio,  et  prophetia  :  quia  lex  et  Prophetae  usque 
ad  (f)  Baptistam  Joannem  (Luca,  xvi).  Et  unctus  est 
Sanctus  sanctorurorquffi  omnia  priusquam  Ghristus 
humanum  corpus  assumeret,   sperabantur  magis 

(d)  Isthffic  parenthesi  inclusa  verba  in  Hebraeo  non 
sunt, 

(e)Fragmentum  istud  ex  Opere  Africani  Grsece  ha- 
betur  penes  Eusebium  de  Praeparat.  Evang.  lib.viii, 
cap.  1. 

If)  In  Vatic.  usque  ad  baptismum  Joannis, 


548 


S.  SnSEBII  HIBRONTMI  . 


544 


quam  tenebantur.  Dicit  autem  ipse  Angelus  septua-  A  dum  illorum  supputationem  possunt  faoere  per  sin- 


gintaaQnorumhebdomadas,idest,  annos  quindrin- 
gentos  nonaginta,  ab  exitu  sermonis,  ut  respondea- 
tur,  el  ut  sBdificetur  Jerusalem,  vicesimum  Artaxer- 
xis  regis  Persarum  annum  habere  principium.Nee- 
mias  quippe  hujus  pincerna  (iVeem. i),sicutin  Esdrs 
libro  legimus  rogavit  regem,accepitqueresponsum, 
ut  asdificaretur  Jerusalem.Et  iste  egressus  est  sermo 
qui  extruendae  urbis,  et  circumdand®  muris  daret 
licentiam  :  quae  usque  ad  illud  tempus  vicinarum 
gentium  patebatincursibus.Si  quidem  ad  Gyri  regis 
imperium,  qui  volentibus  reverti  Jerosolymam  de- 
derat  potestatem,  Jesus  Pontifex  et  Zorobabel,  et 
postea  Esdras  Sacerdos,  et  cffiteri  qui  cum  eis  pro* 
Hcisci  voluerant,  Templum  et  urbem,  et  muros  ejus 


gulos  menses  dies  vigioti  novem  [VL  viginti  octo], 
et  semis  :  ita  ut  solis  circuius  per  annoa  quadrin- 
gentos  nonaginta  plus  habeat  dies  trecentos  eeza* 
ginta  quinque,  et  quartam  diei  partem  letperdao- 
decim  menses  singulorum  annorum  undecim  dies 
et  quarta  dieipars  amplius  reperiatur.UndeGrsci^ 
et  Judaei,peroctoannostrium  mensium  4(jL6oXla(iouc 
faciunl  6S4  Si  enim  octies  undecim,  et   quartan^ 
partem  volueris  supputare,  nonaginta  die8,hoc  esty 
tres  menses  efYicies,  et  in  quadringentis  septuagiDt% 
[AL  quadraginta)  quinqueannisoctonarii  reperiea* 
tur  anni  quinquaginta  novem,  et  menses  tres :  qni 
simul  faciunt  plus  minusve  annos  quindecim :  qaot 
siquadringentis  septuagintaquinque  annis  voluerii 


sediflcare  conati  sunt,  prohibentibus  in  circuitu  na-  «^  addere,  septuaginta  annorum  faciea  hebdomadiB, 


tionibus,  ne  implereturopus,quasi  hoc  rex  non  jus- 
sisset.  Mansit  itaque  imperfectum  opus  usque  ad 
Neemiam,  et  vicesimum  annum  regis  Artaxerxis  : 
[Ergo  captivitas  ante  regnum  Persarum  annis  70.] 
quo  tempore  regni  Persarum,  centum  et  quindecim 
anni  fuerant  evoluti,  captivitatis  autem  Jerusalem, 
centesimus  octoge9imus,et  quintus  annus  erat  tunc 
primum  Artaxersos  jussit  muros  extrui  Jerusalem  : 
cuioperi  prasfuit  Neemias,  et  aediflcata  est  platea,  et 
muri  circumdati :  et  ex  illo  tempore  si  numerare 
velis  septuaginta  6SSannorum  hebdomadas  usque 
ad  Christum  poteris  invenire.Quod  si  harum  princi- 
pium  ab  (a)  aliotempore  voluerimus  sumere,et  tem- 
pora  non  concurrent,  et  multa  reperiemus  contra- 
ria.Nam  si  a  Gyro,  et  primaejus  indulgentia,  quas 


hoc  est,  simul  annos  quadringentos  nonaginta.  » 
Haec  Africanus  eisdem  verbis  quibus  expressimui 
locutus  est.Transeamus  ad  Eusebium  Pamphili,qoi 
inoctavolibro  vja^f^zkiDLr^^aTzo^zlleta^ia.le  nescioquid 
suspicatur:  «  Non  mihi  videturfrustraseptuaginta 
hebdomadarum  facta  divisio :  ut  primum  diceretnr 
septem,  deinde  sexaginta  duss^  et  ultima  adderetor 
hebdomas  una^  quae  et  ipsa  in  duas  partes  sectaest. 
Scriptum  est  enim  :  Scies  et  intelliges  ab  exUu  ser* 
monis  :  ut  respondeatur^  et  asdi/uietur  Jerusalem^  itf • 
que  ad  Christum  ducem  hebdomadas  septem^  et  HMc-- 
madas  sexaginta  duas,  Et  post  alia  quae  narravit  in 
medio,  ponit  in  fine.-  confirmabit  testamenlum  pte- 
rimishebdomada[ALheb6omsL9]  ima.Haec  non  frnstra 
et  absque  inspiralione  Dei  Angelum  respondisse  ma- 


Judaeorum  esl  iaxata  captivitas,  septuaginta  nume-  C  nifestumest.Quaeobservatiocautamatquesollicitam 


renturhebdomadae,centumeteoampliusinveniemu8 
annos,qui  statutumseptuaginta  hebdomadarum  ex- 
cedant  numerum:  et  multo  plus  si  ex  quadielocu- 
tus  est  Danieli  angelus :  additurqueampliornume- 
rus,8i  captivitatis  exordium  volueris  hebdomadarum 
habere  principium.  Permansit  enim  regnum  Persa- 
rum,  usque  ad  initium  Macedonum,  annis  ducentis 
triginta :  et  ipsi  Macedones  regnaverunt  annis  tre- 
centis:  atque  exinde  usque  ad  annum(£xxa'.Sexactov) 
quintumdecimum  Tiberti  Gaesaris,  quando  passus 
est  Ghristus,  numerantur  annisexaginta,  qui  simul 
faciunt  annos  quingentos  nonagpnta,  ita  utcentum 
supersint  anni.  A  vicesimo  autem  anno  Artaxerxis 
regis  usque  ad  Ghristum,  complentur  hebdomada 


videtur  expetere  ratiqnem,  ut  lector  diligenter  at- 
tendat,et  causam  divisionis  (AL  visionis,)  inquirat. 
Sin  autem  necesse  est  nos  discere  quod  sentimuSi 
juxta  aliam  expositionem,  quaeinprssenti  versatur  , 
lectione,  in  eo  quod  Angelus  ait :  Ab  exUusennontM  . 
ut  respondeatur  et  ssdificetur  Jerusalem  usque  ad  C/irta> 
tum  ducem,  non  alios  arbitramur  quam  principes, 
qui  post  hanc  prophetiam,  et  reversionem  de  Baby- 
lone  Judaico  populo  praefuerunt,  hoc  est  ipj^itpzU^ 
et  Pontifices  quo  Christos,  ab  eo  quod  uncti  sont, 
Scriptura  cognominat :  quorum  princeps  fuit Jesot 
fllius  Josedec,  Sacerdos  magnus  :  et  qui  fueruntue- 
que  ad  adventum  Domini  Salvatoris.  Hosque  signi- 
ficat  vaticinium  prophetale,  dicens :  Ab  exitu 


8eptuaginta,juxtalunaremHebraBorum  supputatio-  ^  monis:  ut  respondeatur  et  aedificetur  Jerusalem, 


nem,  quimensesnonjuxtasolis,  sed  juxtalunaeour- 
sum  numerant.  Nam  a  centesimo  et  quintodecimo 
anno  regni  Persarum,  quando  Artaxerxes  rexejus- 
dem  imperii,vicesimum  regni  sui  habebatannum,et 
erat  octogesimse  ettertia  Olympiadis  annus  quartus, 
usque  adducentesimam  [AL  centesimam]  secundam 
Olympiadem,  et  secundum  ejusdem  Olympiadis  an- 
num,  Tiberiique  Gaesaris  annum  quintumdecimum, 
coUiguntur  anni  quadringenti  septuaginta  quinque, 
qui  faciuntannos  Hebraicos  quadringentos  nona- 
gintajuxta  lunares  (ut  diximus)  menses.  Qui  s6cun- 

(a)  Duo  mss.  ab  ilto  tempore  nolnerimus  sumere. 


que  ad  Christum  ducem  liebdomadse  septem^  et 
hebdomadas  sexaginta  duas,  6S5  id  est,  nl 
septem  hebdomadac,  et  postea  sexaginta  daai 
quae  faciunt  annos  quadragentos  octog^nta  tret 
aCyro  numerentur.  Ac  ne  videamur  procaoem  ' 
tantum  ferre  sententiam,  et  non  probare  quae  di- 
cimus,  numeremus  eos  qui  post  Jesum  filium  Jo- 
sedec  usque  ad  adventum  Dominipopulo  praefderant 
Ghristi,  id  est  uncti  in  pontificatum.Primumig^tur, 
ut  ante  jam  diximus,post  Danielis  prophetiam  qoa- 
facta  est  sub  Gyro  rege,  postquam  de  Babylone  re- 


COMMENTARIORUM  IN  OANIELEM  LIBER  GAP.  IX. 


546 


est  populuSyJesus  filius  Josedec  fuit,  sacer-  A  ^t  post  cum  rexit  populum  Simon  frater  utriusque 


gnas,et  Zorobabel  filius  Sa]atbiel,quitempli 
enta  jecerunt :  impeditoqueopereaSamari- 
iis  in  circuitu  nationibus,septem  hebdoma- 
anni  completi  sunt,  id  est,  quadraginta  et 
in  quibus  imperfectum  opus  templi  fuit :  et 
tiphetia  a  reliquis  sexaginta  duabushebdo- 
8  Bcparat.Denique  et  Judaci  in  Evangelio  ex 
nione  [AL  opinatione]  loquuntur  ad  Domi- 
fmtdraginta  et  sex  annis  xdificalum  est  ten- 
m^  ettu  in  tribusdiebussusdtabis  itiud(Joan, 
Tot  enim  anni  sunt  a  primo  anno  Gyri  re- 
Hbertatem  dedit  volentibus  Judseis  reverti 
aiH^usque  ad  sextum  annnm  Dorii  regis,  sub 
ipli  opus  omne  completum  est.  Porro  Jose- 


et  cujus  morte  ducentesimus  septagesimusseplimus 
regni  Syri®  impletus  est  annus  :  et  usque  ad  boc 
tempus,  Machabaeorum  primus  liber  historiam  con- 
tinet.  Supputanturque  a  primo  anno  Gyri  regis 
Persarum,  usque  ad  fmem  primi  Machabseorum 
voiuminis,  et  mortcm  Simonis  pontificis,  anni  qua- 
dringenti  viginti  quinque.Post  quem  Joannes  tenuit 
Pontificatum,  annis  viginti  novem :  quo  mortuo 
Aristobolus,  uno  anno  prsefuit  populo :  qui  primus 
reversus  de  Babylone,  diadema  insigne  regise  potes- 
tatis  cum  honore  pontificatusassumpsit.  Hujus  suc- 
cessor  fhit  Alexander,  rex  6S7  pariter,  et  ponti- 
fex,  qui  rexit  populum  annis  vigintij  septem  :  et 
hactenua,  a  primo  anno  Gyri  regis,  et  captivorum 


nlios  tres  annos  addidit,  in  quibus  Ttpi^o-  *.  reditu,qui  in  Judseam  venire  voluerunty  supputan- 

«•  1  «  «.  •  JD      •_ • I •_!•  _i_»*  «  • 


tur  anni  quadraginti  octoginta  tres  :  quos  septem, 
etsexagintaduse  hebdomadae,  id  est,  sexagintano- 
vem  simul  efficiunt.  Et  hoc  omni  tempore  pontifices 
rexcrunt  populum  Judaeorum,  quos  ego  nunc  arbi- 
tror  vocari  Ghriatos  duces.Mortuo  autem  nuvissimo 
eorum  Alexandro,  huc  atque  illuc  in  varias  partes 
absque  ullo  duce  gens  Judaeorum  seditionibus  vexa- 
batur,in  tantum  ut  Alexandra,  quae  et  Salina  voca- 
batur,ejusdem  Alexandri  uxor,obtineret  imperium, 
et  pontificatum  quidem  Hircano  filio  reservaret : 
Aristobolo  autem  alteri  fiiiq  regnum  traderet,quod 
obtinuit  annis  decem.Pugnantibus  autem  contra  se 
intestina  seditione  germanis,  et  gentem  Judsorum 
in  diversa  studiatrahentibuH,supervenitGneusPom- 
peius  dux  Romani  exercitus,  captaque  Jerosolymas 
ymam,et  victimasin  temploimmolavit.  Mor-  G  usque  ad  adytatempii  ingressus  est,  quae  vocaban- 


pG,  et  quaedam  alia  quae  remanserant  per- 
nt  :qui  additi  quadraginta  sex  annis,  faciunt 
{nadraginta  novem,id  est,septem  annorum 
ladas.Reliquas  autem  sexaginta  duas  hebdo- 
ab  cjusdem  Darii  septimo  anno  enumerant. 
npore  Jesus  filius  Jossdec^et  Zorobabel  jam 
iJBlatis  populo  prseerant :  sub  quibus  prophe- 
rl  Aggsus,  et  Zacharias  :  post  quos  Esdras 
nlas  de  Babylone  venientes,  muros  urbis 
aernnt,  tenente  pontificatum  Joachim,  filio 
ognomento  Josedec :  post  quem  successit  in 
ilinm  Eliasub,  ac  deinde  -Joiade,  et  postea 
0 :  post  quem  Jaddus,cujus  setate  Alexander 
oedonum,  condidit  Alexandriam,  6S6  ut(a) 
in  Antiquitatum  libris  loquitur  :  venitque 


tem  Alexandro,  centesima  tredecima  Olym- 
inno  ducentesimo  trigesimo  sexto  regni  Per- 
:  qnod  coeperat  primo  anno  quinquagesimse 
dympiadis  :  quo  tempore  Gyrus  rex  Persa- 
labylonios,  Ghaldaeosque  superavit,  et  post 
D  Jaddi  sacerdoiis,  qui  sub  Alexandrotemplo 
ty  soscepit  pontificatum  Onias  :  quo  tempore 
OBy  subjugata  Babylone,diadema  totius  Syriae 
B  eapitisuo  imposuit,anno  duodecimo  mortis 
idri.In  quod  tempus  supputantur  omnes  anni 
ifliperio,  ducenti  quadraginta  octo.  Ex  qua 
Seriptura  Machabseorum  regnum  Grsecorum 
rat  Post  Oniam  praefuit  Judaeis  pontifex  Elea- 
Qno  tempore  Septuaginta  interpretes  Scrip- 


tur  sancta  sanctorum  :  vinctumque  (Al,  victumque) 
Aristobolum  Romam  misit  servans  triumpho  suo,  et 
pontificatum  Hircano  fratri  ejus  tradidit.  Tunc  pri- 
mum  gensJudaeorum  Romanisfacta  est  tributaria. 
Post  quem  Herodes  filius  Antipatris,interfecto  Hir- 
cano,  regnum  Judaeorum  senatusconsulto  accepit, 
et  primus  alienigena  Judaeis  prffifuit.Qui  pontifica- 
tum  quoque  nequaquam juxta  legem  Moysi,  mortuis 
parentibus,tradebat  liberis,sed  alienis,  et  nec  ipsis 
multo  tempore,(6)nisi  obgratiara  et  pretium,divin8e 
iegis  jussa  contemnens.  »  Ponit  et  aliam  idem  Eu- 
sebius  expIanationem,quam  si  volucrimus  in  Lati- 
num  sermonem  vertere,extendemus  libri  magnitu- 
dinem.Hscest  ergo  interpretationis  ejus  sententia: 


aactas  Alexandriae  dicuntur  in  Grascumver-  j^  A  sexto  anno  Darii,  qui  post  Cyrum,  et  Gambysen 


ftnonem:  post  quem  alter0nias,cui  successit 
,  qno  regente  populum,  Jesus  filius  Sirach 
I  librum  qui  Graecc  ravapETo;  appellatur,  et 
[m  Salomonis  falso  dicitur.  Gui  successit  in 
Batnro  alius  Onias,  quo  tempore  Antiochus 
•  diis  gentium  immoIarecogebat.Quomortuo, 
Ifnchabffius  purgavit  templum,  et  idolorum 
^ontrivit.  Gui  successit  frater  Jonathan: 


ibro  quidem  xi,  c.  8,  Jerosolymam  venisse 
divm  tradit  Josephus  ;  et  in  temnlo  sacrifi- 
ijf  6c^  xora  X7;v  Tovi  *Ap)^iepia);  u^TjYTjaiv^tum 

mporie,  sive  Jaddi  setate,  conditam  ab  eo 


filium  ejus  regnavit  in  Persis,  quandotempli  opera 
consummata  sunt,  usque  ad  Herodem,  et  Gsesarem 
Augustum,  numerat  hebdomadas  septem  et  sexa- 
ginta  duas,  qua;  faciunt  annos  quadringentos  6SS 
octoginta  tres  :  quando  Ghristus,hoc  est,  Hircanus, 
novissimus  pontifex  de  gcnere  Machabaeorum,  ab 
Herodc  jugulatus  est,  et  cessavit  juxta  legem  Dei 
pontificum  successio.   Givitatem  quoque  et  ipsum 

Alexandriam,  minime  Josephus  narrat. 

{b)  Istud  nisi  nostri  mss.  non  habent,  Gonsule 
Graecum  textum. 


S47 


S.  EUSBBH  HIERONYMI 


548 


sanctuariuin  sub  duce  Romano,  Romanus  vastavit 
exercitus,9ive  ipse  Herodes,qui  per  Romanos  inde- 
bitumin  Judsos  arripuitimperium.Quodque  infert: 
Confirmabit  enim  pacium  multis  hebdomada  {Al,  heb- 
domadis.  Una,  ei  in  dimidio  hebdomadis  deficiei 
hostia  et  sacrificium,  sic  interpretatur,  qnod  et  He- 
rode  regnante  apud  Judseam,  et  Augusto  apud  Ro- 
manos,  Christus  natus  sit,  qui  tribus  annis,  et  sex 
mensibus  juxtaEvangelistam  Joannem  Evangelium 
praedicavit^et  conflrmavit  veri  Dei  cultum  multis  : 
haud  dubium  cum  apostoli8,et  credentibus,quando 
post  passionem  Domini  in  dimidia  rursum  hebdo- 
mada  defecit  hostia,  et  sacrificium.Quidquid  enim 
in  templopostea  factum  est,  non  fuit  sacriflcium  Dei 
sed  cultus  diaboH,cunctisin  commune  clamantibus : 
Sanguis  ejus  super  nos  et  super  filios  nostros  {Matth, 
xxvii,  25).  Et :  Non  habemus  regem  nisi  Cxsarem. 
Quem  locum  in  Chronico  ejusdem  Eusebii,  quem 
ante  annos  plurimos  in  Latinam  linguam  vertimus» 
diligens  lector  plenius  edissertum  poterit  invenire. 
Quod  autem  a  perfectione  templi  usque  ad  decimum 
Angusti  imperatoris  annum,quando,interfectoUir- 
cano  Uerodes  Judsam  obtinuit,septem  et  sexaginta 
dus  hebdomadasjd  est,  quadringenti  octoginta  tres 
supputentur  anni,sic  possumus  approbare  :  sexage- 
sims  sextae  {Lege  ulrobique  septima)).  Olympiadis 
primo  anno,hoc  est,  Darii  sexto,  completa  est  tem- 
pli  «Bdiricatio,et  centesimsB  octogesimffi  sextaOlym- 
piadis  anno  tertio,  id  est,  Augusti  decimo,  Horodes 
in  Judsos  cepit  imperium  :  qui  faciuntannosqua- 
dringentos  octoginta  tres,per  singulas  Olympiades, 
quadrienno  supputato.Dicit  idem  Eusebiius,etaliam 
opinionem,quam  ex  partenon(a)reprobo  :  quod  ple- 
rique  unam  hebdomadem  annorum  in  septuaginta 
annos  extendant,  per  singulos  hebdomadis  annos, 
decennio  upputatio.  Bt  volunt  a  passione  Domini 
usque  ad  Neronis  imnerium,  annos  csse  triginta 
quinque  ;  quando  contra  Judeeos  Romana  primum 
6S9  arma  commota  sunt,  et  hanc  esse  dimidiam 
hebdomadam  annorum  scptuaginta.  Postea  vero  a 
Vespasiano  et  Tito,et  deinceps  quando  Jerosolyma 
templumque  succensum  est,  usque  ad  Trsjanum, 
alios  esse  annos  triginta  quinque^  et  hanc  esse  heb- 
domadem  de  qua  angelus  loquitur  Danieli :  Confir- 
mabit  aufem  pactum  muUis  hebdomada  unaAn  totum 
enim  orbem  per  apostolos  Evangelium  prsdicalum 
est,qui  usque  ad  iilud  tempus  perseveraverunt,tra- 
dentibusecclesiasticis  historiis  Joannem  evangelis- 
tamusquead  temporavixisseTrsgani.Sed  nescio  quo 
modo  superiores  hebdomadas  septem,  et  sexaginta 
duas,per  septenos  annos,  et  hanc  unam  par  denos, 
id  est,  septuaginta  annis  possimus  accipere.  Haec 
Eusebius.  Hyppolitus  autem  de  eisdem  hebdomadi- 
bus  opinatus  est  ita(6):  Septem  hebdomadas  ante  re- 
ditum  populi  supputat,  et  sexagintaduaspostredi- 
tum,usquead  nativitatemChristi ;  quarum  tempora 

(a)  Vatic.  non  reprobat :  Palat,  qua  ex  parie  non 
reprobatur  :  tum  quod  plenius  hebdomadas  annorum 
iu  septuaginia  etc. 


A  omnino  non  oongruunt.  Siquidem  regni  Persarum 
ducenti,et  triginta  8upputanturanni,et  Macedonum 
trecenti,et  post  illos  usque  ad  nativitatem  Domini» 
annitriginta,  hoc  e8t,ab  initio  Cyri  regis  Persarum 
usque  ad  adventum  Salvatoris,anni  quingenti  sexa- 
ginta.Novissimamquoquehebdomadamponitjncon- 
summatione  mundi.quam  dividitiuiElia  tempora,et 
antichristi,ut  tribus  et  semis  annis  ultims  hebdo- 
madis,Dei  notitia  conflrmetur.  De  qua  dictum  est: 
Confirmabit  pacium  muiiis  hebdomada  tina  (Dan,  iz, 
27) :  Et  tribus  aliis  annis  sub  antichristo  deficiet 
hostia,  et  sacrificium.Adveniente  autem  Christo,  et 
iniquum  spirituorissui  interficiente,usque  adcon- 
summationem,et  flnem  perseveret  desolatio.  Apolli- 
narius  autemLaodicenusamniprseteritorum  tempo- 

P  rum  se  liberans  qu8estione,votaextenditin  futuram 
et  periculose  de  incertis  profert  sententiam.  Qna 
si  forte  hi  qui  postnosvicturisuotstatutotempore 
completa  non  viderint»  aliam  solutionem  querere 
compellentur,  et  magistrum  erroris  arguere.  Dieit 
ergo,  ut  verbum  e  verbo  interpreter,  ne  caiumniam 
videar  facere  non  dicenti :  In  quadringentis  nona- 
ginta  annis  peccata,et  omnia  690  quaa  ex  peccatis 
oriuntur  vitia  comprimenda :  post  quae  ventura  sint 
bona,  et  reconciliandum  Deo  mundum  in  adventa 
Christi  Filii  ejus.  Ab  exita  enim  Verbi,  quando 
Christus  de  Maria  generatus  est  virgine»  usque  ad 
quadragesimum  nonum  aniium,id  estyfinem  septem 
hebdomadarum,  Israelisexspectatam  pcenitentiam. 
Postea  vero  ab  octavo  Claudii  Cssaris  anno,  contra 
Judaeos  Romana  arma  correpta.  Tricesino  enim  juxta 

C  evangelistam  Lucam  anno  statis  suae  coepit  in  came 
Dominus  Evangelium  praedicare  {Lue.  i),et  joxta 
Joannem  evangelistam  {Joann.  ii,^  xi),pertriapa8- 
chata  duos  postea  implevit  anno8,et  exinde  eex  Tl- 
berii  supputantur  anni,et  quatuor  G.  Gasaris  cogno* 
mento  Caligulae,  et  octo  Claudii,  id  est,  eimul  anni 
quadraginta  novem,qui  faciunt  hebdomadas  anno- 
rum  septem.Cum  autem  quadringinti  triginta  quar 
tuor  anni  post  hoc  fuerint  evoluti,id  est^sexaginta 
duae  hebdomadse,tunc  ab  EIia,qui  venturus  est  juxta 
sermonem  Domini  Salvatoris  (Luc,  i),  ut  restituat 
cor  patrumad  filios,  inultimahebdomade  sdifican- 
dam  Jerusalem,et  templum,per  annos  treset  semis: 
venturumque  Antichristum,  et  juxta  apostolonim 
sessurum  intemplo  Dei  (II  Thess.  ii),  et  interficieQ- 

])  dum  spiritu  Domini  Salvatoris,postquam  contra  een- 
ctos  dimicaverit :  atque  ita  fieri,ut  mediabebdomas 
confirmet  testamentum  Dei  cum  8ancti8,et  rarsum 
media  cessationemvictimarum  esse  pronuntiet  sab 
Antichristo,qui  ponet  abominationem  desolatioiiie» 
id  est,idoIum  et  statuam  proprii  Dei  in  tempio,  ei 
erit  extrema  vastitas,et  condemnatio  populi  Jude- 
orum,  qui  spreta  veritate  Christi,  receperunt  Anti- 
christi  mendacium.Asserit  autem  idem  ApoUinarias 
hanc  se  temporum  capere  conjecturam,  quia  Airica- 

(b)  In  Gommentariis  in  Danielem,  sive  Opere  d§ 
Susannm  historia. 


549 


C0MMENTAR10RUM  IN  DANIELEM  LIBER  CAP.  IX. 


580 


&I18  soriptor  temporum,  cigus  supra  ezposiiionem  A 
posui  ultimam  hebdomadam  in  flne  mundi  esse  teste- 
tor :  nec  posse  fleri,  ut  junct»  dividantur  states ; 
sed  omnia  sibi  juxta  propbetiam  Danielis  esse  tem- 
pora  copulanda.  Clemens  vir  eruditissimus,  presby- 
ler  Alexandrins  Ecclesiie,  parvipendens  annorum, 
numeram,  Ml  a  Gyro  rege  Persarum,  usque  ad 
Vespasianum,  et  Titum  imperatores  Romanos,  sep- 
tuaginta  annorum  hebdomadas  dicit  esse  completas, 
id  esty  annos  quadriogentos  nonaerinta,  additis  in 
ipso  numero  duobus  millibus  trecentis  diebus,  de 
qaibussupradiximus:Persarumque,etMacedonum, 
etCesaram  temporainhis  hebdomadibus  enume- 
rare  conatur,  cum  juxtadiligentissimam  supputatio- 
nem,  a  primo  anno  Gyri  regis  Persarum  atque  Me- 
donim,  in  quo  imperavit  etDarius,  usque  ad  Vespa-  n 
nanum,  et  eversionem  tempii,  supputentur  anni- 
texcenti  triginta.  Origenes  cum  profuisset  hoc  idem 
eapitolum,  hortatus  est  nos,  ut  quseramus  quod  non 
intelligimas,  et  quia  non  habebat  locum  allegoria, 
ia  qua  est  libera  disputatio,  historiiB  veritate  conclu- 
BUB,  hsc  in  decimo  Stromatum  volumine  breviter 
•nnotavit :  «  Studiosius  requirenda  sunt  tempora  a 
primoannoDarii  filiiAssueri  usque  ad  adventumChri- 
lU,  qnot  anni  sint,  et  qus  in  illis  gesta  dicantur,  et 
videndum  est  an  ea  possimusadventuiDominicoap- 
tare.  «  Tertullianus  quid  dixerit,  ex  eo  libro  quem 
contra  JudffiOB  scripsit,  nosse  poterimus^cujus  verba 
breviter  ponenda  sunt :  <c  Unde  igitur  ostendemus 
qQiaChristu8venitintrasexagintaduas(a)hebdoma- 
das  ?  Numerus  a  primo  anno  Darii,  quoniam  ipso 
tempore  ostenditur  Danieli  visio  ipsa.  Dicit  enim  ei :  C 
buellige,  et  conjice  a  (b)  praphetatione  699  sermanis 
mpondere  me  tibi  hmc.  Unde  a  primo  annno  Darii 
debemus  computare,  quando  hanc  vidit  visionem 
Daniel.  Videamus  igitur  anni  quomodo  impleantur 
Qsque  ad  adventum  Ghristi.  Darius  annis  regnavit 

(a)  Penes  Tertuilianumtn/^r  sepiuaginta  duas  etdi- 
midxam  hebdomadas» 

(b)LegitPomeriusaPameliolaudatus,mfe//fa^l>ra- 

{}hetationes  sermonis  hujus  :  sed  placet,  inquit  Pame- 
ios,  vulgata  lectio  a  profectione  sermonis,  etc. 

(d  Hunc  pierique  omnes  appellant  Arsen,  Ganon 
Matoematic.  Arogum  vocat. 
(d)  In  Vulgatis  Tertulliani  annos  viginti  duos, 
le)  Addunt  nostri  mss.  editique  Tertulliant  codd. 
Fosteum,  guas  voces  Victorius,  utpote  jam  apposita 
ptrenthesi  reduodantes,  expunxit. 

(/}lluncquoquealterumannumiargitur,8iveanno8  D 
ponittrtotit/anovmvuIgatusTortulIianus,  cui  Pome- 
rins  et  ulossa  consentiunt.  Atque  adeo  est^  inquit 
Pamelius,  etiam  apud  B.  Hieron.  castigandus  hic 
annorum  numarus. 

{g)  Nostri  mss.  viginti  septem  dumtaxat  numerant, 
qaemadmodum  et  Pomerius. 

(A)Pameliu8 /rt^m/a  oc/ore8tituit,8icqueemendan- 
dam  contenditetiam  apud  Hieron.  et  Pomerium,  ut 
constetnumerus  annorum  436,maxime,inquit,cum 
Easebius  Ptolemaeo  Cleopatrae  Qlio  (si  mendosus 
non  sit  codex)  octo,  et  Ptolemseo  Dionysio  triginta 
anno8  attribuat,  quos  duos  pro  uno  et  eodem  alii 
eonnumerant. 

(f)  Idem  restituit  sex  ex  Glossa  ordinaria  tum  hic 
tum  postea,  et  ex  tribus  illis,  de  Augusto :  annis  qua- 
dragtnta  tribuSf  pro  quadraginta  octo :  nam  tredecim 
tnni  cum  Gleopatrai  et  quadraginta  tres  poatillam. 


decem  et  novem  ;  Artaxerxes  annis  quadraginta ; 
Ochus  qui  et  Cyrus,  annis  viginti  quatuor;  (c)  Argus 
anno  uno.  Darius  alius,  qui  et  Melas  nominatus  est, 
annosviginti(r2)unum.AlexanderMacedoanQisduo> 
decira.  Deinde  post  Alexandrum  (qui  et  Medis,  et 
Persis  regnaverat,  quos  devicerat,  et  in  Alexandria 
regnumsuumOrmaverat^quandoetnominesuoeam 
appellavit)(d)regnavitillicin  AlexandriaSoter  annis 
trigintaquinqueicuisuccessitPhiladelphus^regnans 
annistriginta(/)octo.PosthuncEvergetesregnavitan- 
nisvigintiquinque:deindePhilopatorannisdecemet 
septem,et  post  hunc  Epiphanes  annis  viginti  quatuor. 
Item  alius  Evergetes  annis  vinginti  (g)  novem.  Soter 
annistrigintaocto :  PtoIemeu8annistriginta(/i)  sep- 
tem.Gleopatra  annis  viginti  mensibus  (t)  quinque. 
ItemCleopatra  conregnavit  Augusto  annis  tredecim* 
PostCleopatramAugustusaliisannisquadraginlatri- 
busimperavit.Nam  omnes  anniAugustiimperiifue- 
runt  numero  (Al.  anni)  quinquaginta  sex.  Videamus 
(Al,  videmus)  autem  quoniam  in  quadragesimo  primo 
annoimperii  Augusti,  qui  post  mortem 0') Gleopatrs 
imperavit,  69S  nascitur  Ghristus,et  supervixit  idem 
Augustus,  exquo  natus  est  Ghristus,annos  numero 
quindecim.  Et  erunt  reliqua  tempora  annorum  in 
diem  Nativitatis  Ghristi,in  annum  Augusti  quadra- 
gesimumprimum,po8tmoriemGleopatrs,anniqua- 
dringenti  triginta  septem,  menscs  quinque.  Unde 
adimplentur  sexaginta  du»  hebdomades  et  dimidia, 
quffi  efticiunt  annos  quadringentos  triginta  septem, 
menses  sex  in  diem  Nativitatis  Christi.  Et  manifes- 
tata  est  Justitia  sterna,  et  unctus  est  sanctus  san- 
ctorum,  id  eit,  Ghristus,  et  signata  est  visio,  et  pro- 
phetia,  et  dimissa  sunt  peccata,  qus  per  fidem 
nominis  Christi  omnibus  in  eum  credentibus  tri- 
buuntur.  Quid  est  autemquod  dicit, «t^nart  visumet 
prophetiam  ?  quoniam  omnes  prophets  nuntiabant 
de  ipso  quod  esset  venturus,  et  pati  haberet.  Igitur 

fuerunl  anni  quinquaginta  sex.  Mox  apud  Tertullian. 
Item  adhuc  Cleopalra  conregnavit  sub  Augusio,  etc. 
(t)  Pamelius  ait :  Quod  hic  et  paulo  post  habet  Au- 
ctor  :  post  mortem  CleopatrsSj  certe  ad  lapsum  memo- 
riae  pertinet,  et  tamen  genuinum  esse  vel  inde  patet, 
quod  computatione  sequenti  ann.  GCCCXXaVII, 
computet  et  annos  CleopatraB  sub  Augusto  XIII,  et 
prstera  Augusti  XLI,  cum  revera  solum  debuisset 
computare  (uti  Clemens  Alexandsinus)  annos  Augu- 
sti  post  Cleopatram  XXIX.  Atque  adeo  rursum  hal- 
lucmatur,  (juum  dicit  supervixisse  Augustum  post 
natum  Christum  annos  XV,  qui  alioq^ui  secunaum 
priorem  ejus  couiputationem  non  potuit  vixisse  post 
Cleopatrse  an.  13,  et  suos  41,  quam  annos  duos  ; 
quippe  quem  fatetur  juxtacommunemomnium  sen- 
tentiamimperasse  dumtaxat  anno8numeroLVI,ubi 
etiam  hoc  loco,  additur  vox  numero,  ex  lectione 
Pomerii,  B.  Hieronymi,  ac  GIosss  ordinariae,  qui 
etiam  legunt :  Eteruni  reliqua  tempora  annorum  in 
diem  ndtivit»ttis  christi  et  in  annum  Augusti  XLI  post 
mortem  Cieopatrx  anni  CCGCXXXVIl,  menses  sex ; 
rectius  meojudicio,  ouam  vulgati  codd.tn  diem  na- 
tivitatis  Christianni  XLI.  Efficiuntur  antem  anni  157, 
fn^n^^^Vtitrt^u^.Sjcutietiara  quod  habet  Pomerius, 
remittuntury  magis  placetquam  quod  eTB.i,tribuuntur, 
quia  improprie  dicerentur  tn^tit  peccata,  pro  dimitti. 
Item  :  ipso,  pro  illo ;  ex  iisdem  legimus,  ipse  est  si» 
gnaculum.  Perinde  est  autem,  aive  legas :  neque  pro^ 
phek$0tt  qut,  eive :  neque  prephatia  e$t  qm^ 


551 


S.  EUSEBII  HIBRONTMl 


quoniam  impleta  est  prophetia  per  adventum  ejus,  A  tema.El8ignabiturvi8io,etprophetia,utneqQaqaam 


propterea  signari  visionem,  et  prophetiam  dicebat, 
quoniam  ipse  estsignacuium  omnium  prophetarum, 
adimplens  omnia  quas  retro  de  eo  prophetae  nuntia- 
bant.  Post  adventum  enim,  et  passionem  ejus  (AL 
Ghristi),  jam  non  est  visio,  neque  Propbetia  {Al. 
propbetes)  quae  Gbristum  nuntiet  esse  venturum.  Et 
post  paululum  :  Videamus,  inquit,  (a)  quid  aliaBsep- 
tem^  et  dimidia  hebdomades  qu%  sunt  subdivisse  in 
abscissione  priorum  hcbdomadarum,  in  quo  actu 
sint  adimpletae.  Post  Augustum  enim,  (b)  qui  super- 
vixit  post  nativitatem  Gbristi,  anni  quindecim  efB- 
ciuntur.  Gui  successit  Tiberius  Gaesar,  et  imperium 
habuitannisvigintiduobus,mensibusseptem,diebu8 
(c)viginti  octo.  Hujus  imperii  decimo  quinloanno 


propheta  inveniatur  in  Israel,  et  nngatur  sanotus 
sanctorum.  De  quo  in  Psalterio  legimus  :  Propterea 
unxit  le  DeuSy  Deus  tuus,  oleo  Uetitix  MS  prx  con' 
sortibus  tuis  (Ps.  xliv,  8).  Qui  et  in  alio  loco  dicit 
do  se  :  Sandi  estote,  quia  et  ego  sanctus  sum  (Levi 
XIX,  2).  Scito  igitur  quoniam  a  die  hac  qua  hunc 
tibi  loquor,  et  Dei  sermone  promitto,  quod  rever- 
tatur  populus,  et  Jerusaiem  instauretur,  usque  ad 
Ghristum  ducem,  et  perpetuam  desolationem  templi, 
hebdomadaenumerentursexaginta  duae,  necnon  et 
aliaeseptem  hcbdomadae,  in  quibusjuxta  ordinem 
suum  duae  res  fient,  de  quibus  et  ante  jam  dixi,  quod 
revertatur  populus,  et  aediRcetur  platea  a  Neemia  et 
Esdra.  In  flne  ergo  hebdomadarum  complebitur  Dei 


((f)patiturGhristu8,annos694habensquasitriginta  n  sententia  in  angustia  temporum,  quando  rursum 

i  «  <  T  C  ^>        •  A^  •  ±      ^^        1  •  ^^       Jj.  A  A  1  A.  *        A  '        *  A  TLT  .  * 


Ires  cum  pateretur.  Item  Gajus  Gaesar  qui  ct  Gali- 
gula,  annis  tribus,  mensibus  octo,  diebus  tredecim. 
Nero  annis  novem,  mensibus  novem  diebus  trede- 
cim.  Galba  mensibus  septem,  diebus  (e)  viginti  octo. 
Olho  mensibus  tribus  diebus  quinque.  Vitellius 
mensibus  octo,  diebus  (f)  viginti  octo.  Vespasianus 
anno  primo  imperii  sui  debellavit  Judaeos,  et  liunt 
anni  numero  quinquaginta  duo,  menses  sex.  Nam  im- 
peravit  annis  uodecim,  atqueita  in  diem  expugna- 
tionis  suae,  Judaei  impleverunt  bebdomades  septua- 
ginta  praedictas  a  Daniele.  »  Hebraei  quid  de  hoc  loco 
sentiantbrevi  sermone  perstringam  (Al,  perstrinxi), 
fidem  dictorum  hisaquibusdictasuntdereiinquens. 
Dicamus  igitur  irapaicppaTnxa);  ut  sensusmanifestior 
fiat.  0  Daniel,  scito  quod  a  die  hac  qua  tibi  nunc 


destruetur  templum,  et  capietur  civitas.  Nam  post 
sexaginta  duas  hebomadas  occidetur  Ghristus,  et 
non  erit  ejus  populusqui  eum  negaturus  est,8iveut 
illi  dicunt,  non  eritillius  (Al,  illis)  imperium,  quod 
pulabant  (g)  se  retenturos.  Et  quid  dico  de  Ghristo 
occidendo,  et  populo  penitus  deserendo  anxilio  Oei, 
cum  civitatem,  et  sanctuarium  diseipaturussitpo- 
puIusRomanus,  cum  duce  venturo  Vespasiano?  Quo 
mortuo,  transactisseptem  hebdomadis,id  est,  annis 
quadraginta  novem,  yEIius  Hadrianus,  et  quo  poataa 
de  ruinis  Jerusalem  urbs  iElia  condita  est,  rebel- 
lantes  Judaeos,  Timo  Eufo  magistro  exercitus  pu- 
gnante,(/t)  superavit.  et  tuncdeficiethostia  et  sacri- 
ficium,  et  usquc  ad  consummationem  mundi,  et 
finem  perseverabit  desolatio.  Nec  nos,  inquiunt. 


loquor  (erat  autem  annus  primus  Darii,  qui  occidit  ^  moveat,  quod  primum  numerentur  septem  hebdo- 

Balthasar,  et  regnum  Ghaldaeorum  in  Persas  Medos- 

que  transtulit)  usque  ad  septuagesimam  annorum 

hebdomadam,  hoc  est  annos  quadringentos  nona- 

ginta,  haec  populo  tuo  per  partes  accident.  Primum 

propitiabitur  tibi  Deus,  quem  nunc  magnopere  de- 

precaris,  et  delebilur  peccatum,  et  fmem  accipiet 

praevaricatio.  Nunc  enim  urbe  deserta,  et  templo 

usque  ad  frudamentadestructo,  in  luctu  est  populus 

constitutus:  sed  non  post  grande  tempus  instaura- 

bitur.  Et  non  solum  hoc  fiet  in  his  septuaginta  heb- 

domadibusut  aedificetur  civitas,  et  templum  instau- 

retur,  sed  nascatur  Ghristus,  id  est,  justitia  sempi- 


(a)  Superfluum  quid  Pamelius  expungit. 

(b)  Palat.  ms.quibussupervixit:  moxanniquindedm 
pro  annis  quinaecim  ex  Vatic.  aliisque  mss.  emen- 
damus,  interpunctione  insuper  castigata.  Pame- 
lius  videtur,  inquit,  legi  debere  primum  Augusti 
pro,  Post  enim  Augustum :  quia  isti  anni  xv  ipsius 
sunt  Augusli. 

(c)  Penes  TertuIIianum  viginti  dumtaxat,  in  quem 
locum  Pamelius,  tametsi,  inquit  B.  Hieronymus, 
Pomerius  et  glossa  ordinaria  legunt  viginti  octOy  pla- 
cet  tamen  vulgata  lectio,  maxime  cum  dies  Auctor 
non  computet.  Nam  uti  est  in  Fastis  Consularibus 
Goltzii :  anno  ab  urb.  c.  dcglxxxix.  ad   xvii.  kal. 

APRIL.  TIB.  CiESAR  DIVI  AUG.  F.  DIVI    JULII  NEPOS  AU- 

GUSTUs  M0RTUU8EST.  A  mensc  autem  Aogusto  snpra- 
dicto  anni  v,  c.  7G6,  ad  mensem  usque  Martium  anni 
789,  sunt  duntaxat  anni  xxii,  menses  vii. 

(d)  In  Vatic.  ms.  baptixatur  pro  patitur.  ferme  cum 
Glo08aordinaria|  omittena  et  illud  paulo  post,  cum 


madae,  et  postea  sexaginta  duae,  et  rursum  una,  quae 
in  duas  partes  dividitur.  Est  enim  hoc  idioma  ser- 
monis  Uebraici,  et  antiquorum  sermonis  Liatini,  ut 
ante(i)  minorem  numerum  supputent,  et  postea  ma>^ 
jorem.  Verbi  gratia,  non  juxta  proprietatem  lingue 
nostrae  nunc  dicimus  :  Abraham  vixit  annifi  centum 
septuaginta  quinque :  llli  contrario  loquuntur : 
vixit  Abraham  annis  quinque,  etseptuaginta,etcen- 
tum.  Non  igitur  ut  lcgitur  ita  impletur,3ed  ut  totum 
pariter  supputetur,  ita  finem  accipit.  Necignoramus 
quosdam  illorum  diccre^  quod  una  hebdomada,  de 
qua  scriptum  est :  696  ConfirmabU  pactum  muUi$ 

paleretur.  Quin  etiam  juncto  Palatino  ipsiu8(|ue  Ter- 
tulliani  codicibus  non  triginta  tres,  sed  ^rigtntotan- 
D  tum  Ghristi annos computat.  Apparet innui  Evangelii 
testimonium,  quod  anno  xv  Tiberii  baptizatus  eat 
Ghristus,  ouasi  aunorum  triginta. 

(c)  Praetulit Pamelius sex  pro  viginti octo :  quia,  in- 
quit,  imperavitdumtaxat  vii  mensibus  et  diebus  pau- 
cissimis,  nempe  a  iv  idus  Junias,  usque  ad  xviii  xal. 
Februarias. 

(piierum pvoviginti  odopenes  TertuIIian.  decem 
legitur,  quod  Pamelius  exeo  probat,  quod  A.  Vitel- 
lius  imperarit  a  die  xii  kal.  Maias  usque  ad  ixkal. 
Januarias  quo  die  occisus  est,  mensibus  nempe  oc- 
to  et  diebus  aliquot. 

(g)  Sic  emendat.  Vatic,  ms.  Antea  erat,  qttod  pu- 
labat  se  redempturum. 

(h)  Fortasse  superabit,  Mox  vero  Vatic.  defecU  pro 
deficiei. 

(i)  Adito  conterraneum  meumGard.Noriaiumde 


M2 


GOMMBNTARIORUM  IN  DANIBLSM  LIBER  GAP.  X. 


m 


kebdamada  vm:  dividatur  in  Vespasiano  et  in  Ua-  A 
driaoo :  quod  juxta  historiain  Josephi',  Vespasianus 
ei  Titoa  tribus  annis  et  sex  mensibus  pacem  cum 
Jndeis  fecerint.  Tres  autem  anni  et  sex  menses 
8ub  Hadriano  supputantur,  quando  Jerusalem  om- 
nino  subversa  est,  et  Judsorum  gens  catervatim 
oesa  ;  ita  ut  Juds»  quoque  finibus  pellerentur.  Hec 
loquuntur  Hebrsi,  non  magnopere  curantes  a  primo 
anno  Darii  regis  Persaruin,  usque  ad  extremam  sub- 
versionem  Jerusalem,  qua  sub  Hadriano  eis  accidit, 
Mipputari  Olympiades  centum  septuaginta  quatuor, 
id  est,  annos  sexcentos  nonaginta  sex,  qui  faciunt 
hebdomadas  Hebraicas  nonaginta  novem,  et  annos 
tres  :  quando  Cochebas  dux  Judsorum  oppressus 
eit,  et  Jerusalem  usque  ad  solum  diruta  est. 

(Gap.  X.  —  Vers.  1.)  Anno  teriio  Cyri  regis  Per'  « 

uarum,  verbum  revelatum  est  Danieli,  cognomenio  BaU 

Uiosar^  et  verbum  verum^  et  fortUudo  magna:  intelleadt' 

ipte  sermcnem.  Inteiligentia  enim  est  opus  in  visione, 

Et  quomodo  in  fine  prima  legimus  visionis  :  Fuit 

aiuUm  Daniel  usque  ad  annum  primum  Cyri  regis  ? 

Faiase  ergo  eum  apud  Ghaldsos  in  pristina  dignitate 

purpuTabsysoque  vestitum  ,usquead  annu  m  primu  m 

Gyri  regis  intelligimus,  quando  subvertit  Chaldieos, 

et  postea  c®pit  esse  cum  Dario  filio  Assueri  de  se- 

mine  Medorum,  qui  imperavit  super  regnum  Ghai- 

dsoruzn.  Aut  certe  jam  Dario  mortuo,  cigusanno 

primo  saptuaginta  hebdomadarum  sacramenta  co- 

noverat :  nunc  tertio  anno  regis  Cyri  hsc  vidisse 

narratur.  Et  verum  verbum,  et  lortitudo  magna,  Sive 

Dei  qui  ista  facturus  est,  sive  prophetffi  qui  hec 

intellecturus  est.  C 

(Yers.  2.)    In  diebus  illis  ego  Daniel  lugebam 

triwn  hebdomadarum  diebus  :  panem  desiderabilem 

nm  comedi^  et  caro^  et  vinum  non  introierunt  in  os 

meum :  sed  neque  unguento  unctus  sum,  donec  com- 

plereniur  trium  hebdomadarum  dies,  Hoc  docemur 

exemplo,  tempore  jc(junii  a  cibis  deiioatioribus  abs- 

tinere  (quod  ego  puto  nunc  dici  panem  desiderabi- 

iem),  nec  camem  comedere,  nec  (a)  vinum  bibere : 

ti7  iasuper  et  unguenta  non  qusrere.  Qui  mos 

apod  Persas  et  liidos  hodie  quoque  servatur,  ut  pro 

balneiB  atantur  unguentis.  Tres  autem  jungit  hebdo- 

loadas  affligens  animam  suam  :  ne  transitoria  et 

fortnita  videatur  deprecatio.  Secundum  Anagogen 

vero  hoc  dicendum  eat  quod  qui  in  luctn  est,  et 

^his  Syro-Macedonum  Dissert.  iii,  cap.  k,  qui  ^ 
mn  ad  hiinc  Hieronymi  locum  illustrandum  ex 
Nammis  confert.  8ed  et  veteres  inscriptiones  ^us- 
modi  supputationis  nonnulltB  superant. 

(a)  Sic  Epist.  c,  sive  Theophili  Faschalis  iii,  n.  6 : 
^^liaquam  diebus  guadragesim^,  sicut  luxuriosi  di- 
w|ei  solent,  vini  poculum  suspiremus,  Et  num.  8, 
/^VMtorum  tempore  a  vino  et  camibus  abstinendum. 
Vid.  quaB  in  eum  locum  observamus.  Mox.  Palat. 
^•f  et  unguento  non  ungere. 

(b)  Dno  ms. :  Hoc  autem  jejunium  impetrabUes^  etc. 
omisBO  sponsx  nomine. 

(c)  Tota  subsequens  periodus :  Vnde  corum  delira- 
Miiayetc.contraOrigenistas  in  nostris  mss.non  ha- 
betur. 

(d)  In  aliis  mss,  i^aCpsxay ,  et  Latinis  litteria  exer 

PAnoL.  XXY. 


sppnsi  luget  absentiam,  non  0Qm«di|t  panem  deside- 
rabilem,  qui  de  ccbIo  descendit ;  neque  solidum  capit 
oibum,  qui  intelligitur  in  carne,  nec  bibit  vinum, 
quod  Isetificat  cor  hominis,  nec  exhilarat  faciem  in 
oleo,  juxta  illud  quod  in  psalmis  legimus :  Ut  exhi- 
laret  faciem  in  oleo  (Ps.  aii,  15).  Hoc  autem  (b)  jcyu- 
nio  sponsa  impetrabiles  fe^cit  lacrymas,  quando 
sponsus  fuerit  ablatus  ab  ea.  Hecte  quoque  Daniel 
audet  Dominum  deprecari,  quia  jam  ex  parte  primo 
anno  regis  Cyri,  Judsorum  fuerat  laxata  capti- 
vitas. 

(Vers.  4.)  Die  autem  vicesima  et  quarta  mensis 
primi,  eramjuxta  fluvium  magnum  qui  esi  Tigris.  Et 
Ezechiel  juxta  fiuvium  Ghobar  vidit  visionem  ma- 
gnam  {E%ech.  i).  Et  Domino  Salvatori,  et  Baptisls 
Joanni  super  flnenta  Jordanis  aperiuntur  coeli  {Mai, 
ui).  {c)  Unde  eorum  deliramenta  conUcescanty  qui 
umbras  et  imagines  in  veritate  querentes,  ipsam 
conantur  evertere  veritatem,  ut  flumina»  et  arborefliy 
et  paradisum  putent  allegoriad  iegibus  se  debere  sub- 
ruere. 

(Vers.  5.)  Et  levavi  oculos  meos,  ei  vidi.  Elevar 
tione  opus  est  oculorum,  ut  visionem  mystioam  cer- 
nere  valeamus. 

Et  ecce  vir  unus  vestitus  lineis.  Pro  lineis,  quod  in- 
terpretatus  est  Aquila,  Theodotio  baddim  posuit, 
Septuaginta,  byssinUy  Symmachus  {d)  ^afpcxa,  id  eset 
praedpua.  Pro  eo  autem,  quod  nos  juxta  Hebraioum 
vertimus  :  ecce  vir,  Symmachus  posuit,  quasi  vir : 
non  enim  vir  crat,  sed  viri  bai>ebat  similitudinem. 

Et  renes  ^us  accincti  auro  obryso.  Pro  quo  in  He- 
i>r«o  legitur  {e)  7S1M  ophaz,  quod  Aquila  ita  inter- 
pretatus  est :  Bi  lumbi  ejus  accincti  erant  colore 

698  (Vers.  6.)  Et  corpus  ^us  quasi  chrysolithuM. 
(f)  Pro  chrysolitho,  qui  unus  est  de  duodecim  lapi- 
dibus  qui  ponuntur  in  Logio  Pontiflcis,  in  Hebrao 
habet  w^unn  Tharsis,  quod  Theodotio  et  Symma- 
chus  eodem  verbo  interpretati  sunt :  Septuaginta 
vero  mare  appellaverunt,  juxta  illud  quod  in  psalmo 
legimus :  In  spiritu  violento  confringes  naves  Thars^ 
{Ps.  XLvii,  8),  id  est,  maris.  Et  Jonas  fugere  cupia- 
bat  non  in  Tharsum  urbem  Giliciffi,  ut  plerique  esti- 
manty  litteram  ponentes  pro  littera»  vd  Indiie  regio- 
nem,  ut  (g)  putat  Josephus :  sed  absoiute  in  pela- 
gus  {Jon.  i). 

tan.  Aquilffi  autem  hanc  interpretationem  Palatin. 
ms.  ascribit,  non  Symmacho. 

(e)  Palatin.  cumSangermanen.  penes  Montfauoon. 
ms.  OpaZt  et  pro  Qreco  CA>(pa(,  quod  subsequitury 
latine  ophaz  legunt. 

(f\  Post  hiBC  verba  addunt  editi  libri :  De  quibus  in 
explanatione  Ezechielis  plenius  interpretaii  sumus : 
nunc  de  chrysolyiho  pauca  dicamus.  Quem  imperitis- 
simum  commentarium  nullus  codicum  mss.  nostro- 
rum  retinet,  falsum  quoque  et  supposititium  agno- 
scimus,  quia  Hieronymus  nondum  scripserat  in  Kze- 
chielem,cum  Danieiem  commentariis  illustravit. 
Mart. 

(g)  Quod  Josephum  laudat,  inutile  est,  inquit  Dru- 
sius.  Libro  enim  ix,  c.  n  Antiquit.  diserte  ait  Jo- 
nam  prophetam  nayigare  proposuisseTanam  urbem 


m 


S.  EOSEBII  fllERONYMI 


556 


(Vers.  7.)  Vidi  autem  ego  Daniel  solus  visio^  A. 
nem :  porro  viri  qui  erant  mecum  non  viderunt :  sed 
terror  nimius  irruit  super  eos^  et  fugerunt  in  abscon- 
ditum,  Et  Paulas  apostolus  simile  quid  in  Actibus 
apoatolorum  passus  est,  ut,  csteris  non  cernenti- 
bus^  visionem  solus  aspiceret  (Actor.  xxii). 

(Vers.  10.)  Et  ecce  manus  tetigit  me,  et  erexit 
me  super  genua  mea,  etc.  In  hominis  figura  videtur 
angelus,  ethumanam  ad  prophetam  jacentem  mit- 
tit  manum :  ut  sui  generis  corpus  aspiciens  nequa- 
quam  paveat. 

(Vers.  44.)  —  Et  dixit  ad  me :  Daniel  vir  deside» 
riorum,  etc.  Congruentervirdesideriorum  vocatur, 
qui  instantia  precum  et  afflictione  corporis,  jejunio- 
rumque  duritia  cupit  scire  ventura,  et  Dei  secreta 
cognoscere.  Pro  viro  desideriorum  Symmachus  in-  ^ 
terpretatus  est,  virum  desiderabilem.  Omnis  enim 
sanctus  habens  in  se  animse  pulchritudinem,  ama- 
tur  a  Domino. 

(Vers.  12.)  Et  dixit  ad  me :  Noli  metuere,  Da- 
niel :  quia  ex  die  primo  quo  posuisti  cor  tuum  ad  tn- 
teltigendum,  ut  te  affligeres  in  conspectu  Dei  [Al.  Do- 
mini]  tui,  eaeaudita  sunt  verba  tua,  et  ego  egressus 
sum  ad  verba  tua  [Vulg.  veni  propter  sermones  tuos]^ 
Vicesima  quarta  die  mensis  primi,  id  est,  Nisan^ 
expletis  tribus  hebdomadibus,  boc  est,  viginli  die- 
bus  et  uno  cemit  hanc  visionem  :  et  audit  ab  an- 
gelo,  quod  ex  die  primo  quo  orare  coBperit,  et  atfli- 
gere  sein  conspectu  Dei,  exaudita  sunt  verba  ejus. 
Quieritur,  si  statim  exauditus  est,  cur  non  statim 
699  ad  eum  missus  sit  angelus.  Data  est  ei  per 
moram  occasio  amplius  Deum  deprecandi :  ut  ex  eo  C 
quod  plus  desiderat,  per  laborem  plus  audire  me- 
reatur.  Quod  autem  ait  :  Et  ego  ingressus  sum  ad 
verba  tua,  hunc  habet  sensum  :  Postquam  tu  cqq- 
pisti  bonis  operibus,  et  lacrymis  atque  jejunio  Dei 
invocare  misericordiam,  et  ego  accepi  occasio- 
nem,  ut  ingrederer  in  conspectu  Dei,  et  orarem 
pro  te. 

(Vers.  13.)  Princeps  autem  regni  Persarum  re- 
stitit  mihi  viginti  et  uno  diebus.  Videtur  mihi  hic  esse 
angelus  cui  Persis  credita  est^  juxta  illud  quod  in 
Deuteronomio  legimus  :  Quando  dividebat  Altissimus 
gentes  et  disseminabat  fUios  Adam  :  statuit  terminos 
gentiumjuxta  numerum  angelorum  Dei  (Deut.  2cxxii, 
8).  Isti  sunt  principes  de  quibus  et  Paulus  aposto- 
lus  loquitur  :  Sapientiam  loquimur  inter  perfedos^  J) 
quam  nullus  principum  sxculi  hujus  cognovit.  Si  enim 
cognovissent^  numquam  Dominum  gloruB  crucifixissent 
(I  Cor.  II,  6).  Restitit  autem  princcps,  id  est,  ange- 
lus  Persarum,  faciens  pro  credita  sibi  provincia,  ne 

Ciliciae.  Sed  et  lib.  i,  c.  ii :  Tharsis,  inquit,  est  Thar- 
sus.  Sic  antiquibus  vocabatur  Cilicia.  Unde  hodiegue 
Tarsus  apud  eos  maxima  civitatum  totius  provincix 
antiquum  nomen  relinuit,  6  in  T  mutato.  Quia  ipse 
qaoque  Hier.  ubi  Jonae  locum  enarrat,  sic  habet : 
Vnde  incitatus  Cain,  et  receden^  a  facie  Domini,  fu- 

?ere  voluit  in  Thorsis,  quam  Josephus  interpretatur 
'arsumCiticise  civitatem^vrima  tantum  littera  commu- 
{ata.  Proiade  suspioatur  auoo  looum  oubare  in  mea- 


capLivorum  omnis  populus  dimitteretur.  Et  forsitan 
cum  prima  die  ex  quo  posuit  cor  suum  propheta  ad 
intelligendum,  exauditus  sit  a  Deo,  idcirco  non  sta- 
tim  missus  est  angelus  qui  ei  Dei  indulgentiam 
nuntiaret  :  quia  viginti  et  uno  diebus  restitit  ei 
princeps  Persarum,  enumerans  peccata  populi  Ju- 
deeorum,  quod  juste  tenerentur  captivi,  et  dimitti 
non  deberent. 

Et  ecce  Uichaet  unus  de  principibus  primis  venit  in 
adjutorium  mihi  [Vulg.  mcvm\.  Resistente  Persarum 
angelo  precibus  tuis,  et  meae  legationi,qui  orationes 
tuas  Deo  ofTerabam,  venit  in  adjuturium  mihi  ange- 
lus  Michael  qui  praeest  populo  Israel.  Principes  au- 
tem  primos,  archangelos  intelligimus. 

Et  ego  remansi  ibi  juxta  regem  Persarum.  Regem 
Persarum  angelum,  id  est,  principem  vocat,  et  os- 
tendit  quod  juxta  Michaelem  sit  paululum  moratus, 
qui  contra  principem  Persarum  loquebatur. 

(Vers.  14.)  Veni  autem  ut  docerem  te  quse  ven^ 
tura  sint  populo  tuo  in  novissimis  diebus.  Quod  Da- 
niel  deprecatus  est,  hoc  a  Deo  meretur  audire,  quid 
futurum  sit  populo  Israel  non  in  vicino  tempore, 
sed  700  in  novissimis  diebus,  id  est,  in  consum- 
matione  s«eculi. 

(Vers.  16.)  (a)  Domine  mz,  in  vistone  tua  dissotu^ 
tae  sunt  compages  meae,  etc.  Sic  Theodotio  interpre- 
tatus  est,  juxta  illud  quod  in  centesimo  secundo 
psalmo  legimus  :  Benedic,  anima  mea,  Domino,  ei 
omnia  interiora  mea,  nomen  sanctum  ejus.  Prius  enim 
quam  visionem  Dei  \idere  mereamur,  interiora  nos- 
tra  foras  aspiciunt ;  cum  autem  viderimus  visionem 
Dei,  convertentur  in  nos  interiora  nostra,  toti  in 
illis  sumus  de  quibus  et  in  alio  psalmo  scribitur : 
Omnis  gloria  ejus  filix  regum  (b)  ab  intus,  in  fimbriis 
aureis  (PSi  xliv,  41). 

(Vers.  19.)  Cumque  loqueretur  mecum,  conva^ 
lui,  et  dixi :  Loguere,  Domini  mi,  quia  conforiasH 
me.  Et  ait.  Nisi  enim  confortasset  eum  tactus  quasi 
filii  hominis^  et  pavor  recessisset  ex  corde,  sacra- 
menta  Dei  audire  non  poterat,  et  idcirco  nunc  ait : 
Quia  confortasti  me,  loquere,  Domine.  Tu  enim  fe- 
cisti  ut  possim,  et  audire^  et  sentire  qus  loqueris. 

(Vers.  20.)  Numquid  scis  quare  venerim  adtef 
et  nunc  revertar  ut  prselier  adversum  principem  Per» 
sarum.  Quod  dicit  hoc  est  :  Veni  quidem  ut  dooe- 
rem  te  exauditas  preces  tuas :  sed  reversurus  sum 
rursum  ut  pugnem  contra  principem  Persarum  in 
conspectu  Dei,  qui  non  vult  populum  tuum  de  cap* 
tivitate  laxari. 

Cum  enim  [Vulg.  ergo]  egredercr,  apparuit  prin' 
ceps  Grxcorum  ingrediens  [Vulg.  veniens].  Ego,  in- 

do,  sicque  fortasse  restituendum :  Non  in  Tarsum  Ct- 
lici<v,  ut  putat  Josephus,  litteram  ponem  pro  littera^ 
vel  Indix  r^gionem,  ut  plerique  existimant. 

(a)  Nostri  mss.:  Domtne,invisionetuaconversasunt 
interiora  mea  in  me. 

(b)  Vatic.et  PaIalin.,m/rtw5ecM$,tacentque  praeter- 
ea  in  fimbriis  aureis.  Victor.  ex  Vulgata  editione  et 
Graeco  /l/ta?  regis  ab  intus.  Paulo  ante  vocem  psalmo, 
qu«  deerat,  ex  mss.  suiTecimus. 


»in 


COMMBNTARIOIinM  IN  DANIELEM  LIBER  GAP.  XI. 


5S8 


fWLiif  egrediebar  de  conspectu  I>ei,nt  ubi  nuntiarem  A  prophetarum  e8t,repente  personas  701t  introducere 


j-KiiB  venturasunt  populo  tuoin  novissimisdiebus  : 
i^^et  adhuc  non  sim  securus,  stante  Persarum  pnn- 
sipe^  et  contradicente  tuis  precibus  ac  mes  legatio- 
c»i.  Et  ecce  princeps  GraBCorum»id  est^  Macedonum, 
reniebat,  et  ingressus  est  in  conspectu  Dei,  ut  ac- 
Busaret  Persarum  principem  atque  Medorum  :  ut  in 
iocum  eorum,  regnum  Macedonum  succederet.  Et 
revera  mira  sacramenta  Dei ;  laxato  enim  de  capti- 
-^tate  populo  Judffiorum,  Persarum  regnum  atque 
If edorum,  interfecto  Dario,  subvertit  Alexander,rex 

Macedonum,  et  princeps  Qrscorum  vicit  principem 

Persarum. 

Yerumtamen  annurUiabo  tibi  quod  expressum  est  in 

zaiptura  veritatis.  Hic  orde  lectionis   est :  Adhuc 


sine  ulla  praefatione  verborum:  ut  estillud  in  psal- 
mo  tricesimo  primo:  cum  enim  rogasset  Dominum 
propheta  et  dixisset :  Tu  es  rcfugium  meum  a  tribu' 
latione  (b)  mea  quse  circumdedit  me;  exultatio  mea^ 
erue  me  a  circumdantibus  me,  repente  persona  Dei 
introducitur  respondentis :  Intellectum  tibi  dabo^  et 
instruam  te  in  viahacqua  gradieris  :  firmabo  superte 
oculos  meos  (Vers.  7,  8).  Ergo  et  nunc  narrante 
propheta :  Ab  anno  primo  Darii  Medi,  stabam  et  de- 
precabar,  ut  confortareiur  et  roboraretur  ejus  im- 
perium,  Deus  repente  respondit : 

(Vers.  2.)  —  Et  nunc  veritatem  annuntiabo  tibi. 
Estque  sensus :  Quiavis  nossede  Persarumreg^us 
quid  futurum  sit,  audi  ordinem  rerum,  et  ausculta 


res  in  dubio  est.  Te  enim  precanteDominum,701  *.  quod  qusris 


et  me  ofPerente  orationes  tuas,  stat  e  regione 
princeps  Persarum,  et  non  vult  populum  tuum  de 
captivitate  laxari.  Ego  autem,  quia  venit  princeps 
Grscorum,  et  interim  pugnatcontra  principem  Per- 
sarum,  habens  illic  Michaelem  inadjutorium,donec 
illiinter  se  dimicant,  referam  tibi  qu»  Deiis  mihi 
fatara  prsdixerit,  et  tibi  narranda  prfficeperit.  Nul- 
lique  oriatur  scrupulus  quare  pro  principe  Macedo- 
Dom,  principem  Graecorum  dixerit,  hoc  est, 
tUi^^vaivAlexander  enim  rex  Macedonum,  primum 
Bobversa  Grsecia  et  subjecta  potestati  suse^  in  Per- 
m  arma  corripuit. 

Et  nemo  est  adjutor  meus  in  omnibus  his,  nisi  Mi" 
(kid  princeps  vester,  Ego  sum,  inquit,  angelus  ille 
qni  ofTero  Deo  arationes  tuas^  et  nullus  est  alius  qui 


Et  eccetres  adhuc  reges  stabunt  in  Perside:  et 
quartus  ditabitur  opibus  nimiis  super  omnes :  et  cum 
invaluerit  divitiis  suis,  concitabit  omnes  adversum 
regnum  Graecise.  Quatuor  reges  post  Gyrum  dicit  in 
Perside  surrecturos,  CambysenfiliumGyri^et  Smer- 
den  Magum  qui  Pantapten  flliam  Gambysis  dnxit 
uxorem.  Qui  cum  a  septemMagisfui8setocci8us,et 
in  locum  ejus  Darius  suscepisset  imperium,  eadem 
Pantaptes  nupsit  Dario,  et  ex  eo  Xerxen  genuit 
filium,quipotentissimu8rexetditissimus,adver8um 
Grsciam  innumerabilem  duxitexercituai,etea  ges- 
sit  quffl  Graecorumnarranthistoriffi.Succendit  enim 
Athenas  sub  principe  Callia,  bellumque  eo  tempore 
gestum  est  in  Thermopylis,  etapud  Salaminam  na- 
vale  certamen  :  quando  Sophocles  et  Euripides  clari 


t4)Qtor  meus  sit  rogandi  pro  vobis  Deum,  nisi  Mi-  C  habebantur,  et   Themistocles  in   Persas  fugiens, 


chael  archangelus,  cui  creditus  est  populus  Ju« 
dxorum.  Et  interim  hoc  tempore  ego  et  princeps 
Grscorum  communi  labore  adversum  Persarum 
principem  dimicamus.  Revolvenda;  sunt  veteres 
hi8toriie,et  (a)  considerandum  neforte  illud  tempus 
ngniflcet  quando  Persae  a  Grscis  victi  sunt.  Juxta 
editionem  Vulgatam  usque  ad  finem  libri  una  puta- 
tur  moy  qu8B  anno  tertioCyri  Regis  Persarum  ap- 
paniitDanieli.  Porro  juxta  Qebraicam  veritatem, 
separata  sunt  qus  sequuntur^  etscriptaordine  prae- 
postero.  De  cujus  causis  supra  diximus  :  Non  enim 
Bub  Cyri  anno  tertio,  sed  sub  Darii  primo  qui  sub- 
▼ertit  Balthasar,  narrantur  ista  qu»  scripta  sunt. 
(Cap.  XI.  —  Vers.  1.)  Ego  autem  ab  anno  primo 


hausto  tauri  sanguine,  periit.Frustraigiturquidam 
Darium  regem  quartum,qui  ab  Alexandrosuperatus 
est,  scribit ;  qui  non  quartus,  sed  quartus  decimus 
post  Gyrum  Persarum  rox  fuit :  quem  septimo  un- 
perii  sui  anno  et  superavit  et  occidit  Alexander.  Et 
notandum  quod,  quatuor  post  Gyrum  regibus  Per- 
sarum  enumeratis,novem  (c)  prfflterierit  et  transierit 
ad  Alexandrum.  Non  enim  curse  fuit  spiritui  pro- 
phetali  historitB  ordincm  8equi,sed  prseclaraquieque 
perstringere. 

70S  (Vers.  3.)  Surget  vero  rex  fortis,  et  domi- 
nabitur  potestate  multa  :  et  faciet  quod  placuerit  ei.Et 
cum  steterit  eonteretur  regnum  ejus.  Perspicue  de 
magno  Alexandro  rege  Macedonum  loquitur,   qui 


IhriiMedi  stabam,  ut  confortaretur  et  roboraretur,  jj  Philippifiliu8fuit:hicenimlilyricis.  Thracibusque 


Ggo,  inquit  Daniel,  ab  anno  primo  regis  Darii  qui 
snbvertit  Chaldaeos,  et  me  de  manu  inimicorum, 
qnaatum  in  se  fuit,  liberavit  (ob  custodiam  meam 
^amlacum  leonum  suo  signans  annulo,  ne  me  ad- 
^rsarii  interficerent),  stabamin  conspectu  Dei,  et 
rogabtm  ejus  clementiam,  pro  eo  qui  mediligebat, 
Qt  confortaretur,  vei  ipse,  vel  regnum  ejus,et  robo- 
nretnr.  Cnmque  in  oratione  persisterem,  hsc,  Do- 
mino  respondente,  cognovi.   Consuetudinis  autem 

,  (o)  Nostri  mss.  ipseqiie  Victorius  ex  Florentinis 
sic  legunt.  Antea  consiaerandx. 

(b)  Abest  a  nostris  mss.  mea,  qus  vox  nequo  in 
QnMo  est  teztu. 


superatis,  victa  Gr»cia  Thebisque  subversis,  trans- 
ivit  in  Asiam :  et  fugatis  Darii  ducibus.  urbem 
Sardis  cepit :  posteaque  capta  India,  et  urbe  Alexan- 
dria  condita,  cum  friginta  et  duos  «tatis  haberet 
annos,  et  duodecimumimperii  annum,  in  Babylone 
veneno  periit. 

(Vers.  4)  Et  divtdetur  in  quatuor  ventos  cceli; 
sed  non  in  posteros  ejus,  neque  secundum  potentiam 
illius  qua  daminatus  est,  Post  Alexandrum  in   qua- 

(c)Puta  Arlaxerxen  Longimanum,Xerxen,Sogdia- 
num  Darium  Nothum,  Artaxerxen  Memnonem,  At^ 
taxerxen  Ochum,  Arsetem,Darium  Oodamanum  qui 
ab  Alexandro  superatut  est. 


589 


S.  EOSEBII  HIERONTMI 


500 


ftior  ventos  ccbH  :  orientemvidelicet^etoccidentem,  A. 
meridiemy  et  septentrionem,  regnum  illius  divisum 
est.  In  JEgYpio  enim  primus  regnavit  PtolemaBus 
Lagi  filius,  id  est,  ad  meridiem.  In  Macedonia  Pbi- 
lippus,  qui  et  Arideus,  frater  Alexandri^  id  est,  ad 
occidentem.Syriffi  et  Babylonis,  et  superiorum  loco- 
rum,  Seleucus  Nicanor,  id  est,  ad  orientem.  Asiffi 
et  Ponti  csterarnmque  in  ipsa  plaga  provinciarum 
Antigonus,  id  est,  ad  septentrionem.Haec  secundum 
totius  ofbis  plagasTlicimus.  Cseterum  qui  in  Judsa 
est,  ad  Aquilonem  Syriam,  et  ad  Meridiem  JEgy- 
ptum  babet,  Quod  autem  ait:  sed  non  in  posteros 
efus,  boc  significat,  quod  liberos  non  habuerit :  sed 
regnum  ipsius  in  alienos  laceratum  sit :  excepto 
fratre  Pbilippo^qui  Macedonastenuit.  Neque  secun- 
dum  potentiam  illius  qua  dominatus  est.  Divisum  p 
enim  in  quatuor  partes  regnum  imbecillius  fuit : 
dum  adversus  se  dimicant,  et  intestino  furore  bac- 
chantur. 

Lacerabitur  [Al.  delebHur]€nim  ijus  regnum  etiam 
in  extemos :  exceptishis,  Praeter  regna  quatuor,  Ma- 
cedonic,  Asis,  Syri»  et  ^flgypti,  etiam  in  alios 
obscuriores,  et  minores  reges  Macedonum  regnum 
laceratum  est.Significat  autem  Perdiccam,et  Crate- 
ron,  etLysimachum.Nam  Cappadocia,  ct  Armenia, 
Bithynia,  et  Heraclia,  Bosphorusque  et  alia;  provin- 
ci»  de  potestate  Macedonum  recedentes,  diversos 
sibi  reges  constituerunt. 

(Vers.  5.)  Et  confortabitur  rex  Austri,  Ptole- 
maBum  indicat  filium  Lagi,  qui  primus  regnavit  in 
iEgypto,  et  vir  prudentissimus  fortissimusque  ac 
ditissimus  fuit,704  et  tant®  potentiffi,ut  Pyrrhum  C 
regem  Epirotarum  expulsum  restituerit  [i4/.resti- 
tueretjin  regnum,  Cyprumque  obtinuerit  et  Phoe- 
nicen  :  et  victo  Demetrio  filio  Antigoni^  Seleuco 
regni  sui  partem,  qus  ab  Antigono  fuerat  ablata, 
restituerit :  Cariam  quoque  obtineret  et  multas 
insulas  urbesque  et  regiones,  de  quibus  non  est 
bujus  temporis  scribere.Idcirco  autem  catera  regna 
dimittens,  Macedonis  videlicet  et  Asias,  tantum  de 
iEgypti  et  Syris  narrat  regibus:  quia  in  medio  Ju- 
dsa  posita,  nunc  ab  illis  nunc  ab  istis  regibus  tene- 
batur.  Et  ScriptursB  sanctffi  propositum  est,  non 
eztemam  absque  Judsis  historiam  texere,  sed  eam 
qus  Israeli  populo  copulata  est. 

Et  de  principibus  ejus  prsRvalebU  super  eum :  et 
daminabitur  diiione.  MuUa  enim  domtnatio  ejus.lste  D 
est  Ptolemsus  Philadelphus  secundus  rex  iCgypti, 
filius  Ptolemffii  superioris  :sub  quo  LXX  interpretes 
Alexandrin  Soripturam  sanctam  in  Graecum  dicun- 
tur  vertisse  sermonem  :  qui  et  Eleazaro  pontifici 
multa  JerosoIymam,et  in  templi  donaria  vasatrans- 
misit :  cujus  bibiioihecs  prsfuit  Demetrius  Pha- 
lereus,  idem  apud  Gnecos  orator,  et  philosophus : 
tantsque  potentia  Aiisse  narrantur,  ut  PtolmsBum 
patrem  vinceret.  Narrant  enim  historia  habuisse 
eumpeditnm  ducenta  millia,equitumviginta  millia, 
curruum  vero  duo  millia,  elephantos  quos  primus 
eduxit  ex  ^tbiopia,  quadringo&toe.  Naves  loDgae, 


quas  nunc  Liburnas  vocant,  mille  quingentas  ;aliaB 
ad  cibaria  militum  deportanda,  mille ;  anri  quoqoe 
et  argenti  grandepondus:  ita  ut  de  iEgypto  per  sin- 
gulos  annos  quatuordecim  millia,  etoctingentata- 
lenta  argenti  acceperit :  et  frumenti  artabas  (qus 
mensura  tres  modios  ettertiam  modiipartembabet) 
quinquies  etdecies  centena  milia. 

(Vers.  6.)  Et  post  finem  annorum  fofderabuntur 
(sive,  ut  Theodotio  interpretatus  est :  Etpostannos 
illius  commiscentur).  Filiaque  regis  Austri  veniet  ad 
regem  Aquilonis,  facereamicitiam:  et  non  obtinebU 
fortitudinem  brachii,  nec  stabit  semen  ejus ;  et  tradetur 
ipsa,  et  qui  adduxerunt  eam  juvenes  [Vulg.  adoleS' 
centes]  ejus :  qui  confortabant  eam  in  temporihus. 
Primum  Syriffi  regnavit,  ut  diximus,  Seleucus,  co- 
gnomento  Nicanor.  Secundus  Antiochus,qui  appel- 
latus  est  Sother.  Tertius  et  ipse  Antiocbus,  70S 
qui  vocabatur6e6(;,id  est,  Deus.  Iste  adversus  Pto- 
lemaeum  Philadelphum,  qui  secundus  imperabat 
iEgyptiis,  gessit  bella  quamplurima,  et  totis  Baby- 
lonis  atque  GrientisviribusdinricaviUVolensitaqae 
Ptolema3us  Philadclphus  post  multos  annos  moles- 
tum  finirecertamen,filiam  suamnomine  Berenicen^ 
Antiocho  uxorem  dedit,  quideprioreuxorenomine 
Laodice,  habebat  duos  filios,Seleucum,  qui  cogpoo- 
minatus  est  Gallinicus,  et  alterum  Antiochum.  De- 
duxitque  eam  usque  Pelusium  :  et  infinita  auri,  et 
argenti  millia  dotis  nomine  dedit :  Unde  (popvo<p6po<, 
id  est,  dotalis  appellatus  est.  Antiochus  autem  Bere- 
nicen  consortem  regni  habere  se  dicens,et  Laodioen 
in  concubin®  locum,  post  multum  temporis  amore 
superatus,  Laodicen  cum  liberis  suis  reducit  in 
regiam.  Quae  metuens  ambiguum  viri  animum,  ne 
Berenicen  reduceret,  virum  per  ministros  veneno 
interfecit.  Berenicen  autem  cum  filio  quiexAntio* 
cbo  natus  erat,  Icadioni  et  Genneo  Antiocbiffiprin-^ 
cipibus  occidendam  tradidit:  filiumque  suum  ma- 
jorem  Seleuoum  Callinicum  in  patris  loco  regem 
constituit.  Et  hoc  estquod  nuncdicitur:  PostmultoB 
annos  Ptolemaeus  Philadelphus  et  Antiochos  8&^c 
facient  amicitias :  et  filia  Austri  regis,  hoc  est  Pto- 
lemaei,  veniet  ad  regem  Aquilonis,  Id  est,  ad  Antio- 
chum,  ut  inter  patrem  ac  virum  jungat  amicitias» 
Et  non  poterit,  inquit,  obtinere,  nec  semen  iUios 
stare  in  regno  Syriae ;  sed  et  ipsa  Berenice,  et  qni 
eam  adduxerunt,  interficientur.  Rex  quoqueAntio- 
chus  qui  confortabat  eam,hoc  est,perquem  potertt 
pr/Bvalere,  veneno  uxoris  occisus  est. 

( Vers.  7-9.)  Et  stabit  de  germine  radicum  ejusplsm* 
tatio  :  et  veniet  cum  exercitUy  et  ingredietur  pTOvm'' 
ciam  regis  AquiloniSf  et  abtUetur  eis,  et  obtinebU.  In- 
super  et  deos  eorum,  dsculptilia^  vasa  quoqueprotma 
auri  et  argenti  captiva  ducet  in  /Egyptum :  ipse  prjT- 
valebit  adversus  regem  Aquilonis.  Bt  intrabit  m  r§^ 
gnum  Austri,  et  revertetur  ad  terram  suam,  Oooiml 
Berenice,  et  mortuo  Ptolemaeo  Philadelpho  patre 
ejus  in  iEgypto,  ft^ater  illius  et  ipse  PtolemffiQsoo- 
gnomento  Evergetes,  tertius  successit  in  regnQm,de 
plantatione  et  de  germine  radioia  ejuai  tQqaodi 


a«i 


COMMENTAUIORUM  IM  DANIELEM  UBER  CAP.  XI. 


m 


Serznanas :  et  venit  oum  ezercitu  magno,  et  in-  A 

»sus  est  provinciam  7O0regis  Aquilonis,  id  est, 

S^Ieuci  cognomento  Callinici,qui  cum   matre  Lao- 

dtce  regnabat  in  Syria,et  abusus  est  eis^et  obtinuit, 

intaotum  ut  Syriam  caperet,et  Ciliciam,  superiores- 

qne  partes  trans  Euphraten,  et  propemodum  uni- 

versam  Asiam.Gumqueaudissetin  ^gypto  seditio- 

0em  moveri,diripiens  regnum  Seleuci,quadraginta 

xnillia  talentorum  argenti  tulit,  et  vasa  pretiosa  si- 

saulacraque  deorum,  duo  milliaquingenta  :  in  qui- 

bnserant  et  illa  qusB  Gambyses^capta  i£gypto,etin 

Persasportaverat.Denique  gensiEgyptiorum  idolola- 

tri®  dedita :  quia  post  multos  annos  deos  eorum  re- 

tnlerat.  Evergeten   eum  appellavit.  Et  Syriam  qui- 

dem  ipse  obtinuit ;  Ciliciam  autem  amico  suo  An- 

tiocbo  gubernandam  tradidit,  el  Xantbippo,  alteri  r% 

doci,  provincias  trans  Euphraten. 

(Vers.  40.)  Filii  auiem  ejus  provocabuntur :  etcon- 
^gabuat  muUitudinem  exercituum  plurimorum :  et 
miet  properanSy  et  inundans,  et  revertetur^  etconci- 
tabitur  ;  et  congredietur  cum  robore  ejus.  Post  f ugam 
etmortemSeleuciCallinici,  duo  filii  ejus  Seleucua 
cogoomento  Ceraunus,  et  Antiocbus  qui  appella- 
1tu8  est  Magnus,  provocati  spe  victoris  et  ultione 
parentis,  ezercitu  congregato  adversus  Ptolemaeum 
Philopatorem,  arma  corripiunt.  Gumque  Seleucus 
m^or  frater,  tertio  anno  imperii  esset  occisus  in 
Pbiygia  per  dolnm  Nicanoris  et  Apaturii  :  exerci- 
tu8  qui  erat  in  Syria  Antiocbum  fratrem  ejus  cogno- 
meQto  Magnum  de  Babylone  vocavit  ad  regnum.  Et 
propterea  nunc  infert,  quod  duo  quidem  fllii  provo- 
cati  Bont,  et  congregaverunt  multitudidem  exerci-  C 
tQom  plurimorum.  Sed  quod  unus  Antiochus  Ma- 
KQQ8  venerit  de  Babylone  in  Syriam,quaB  eotempore 
teQebatur  a  Ptolemso  Pbilopatore  filio  Evergetis, 
qQi  quartus  regnavit  in  .£gypto  ;  cumque  pugnasset 
adversum  duces  ejus,  immo  proditione  Theodotii 
obtiniii88et8yriam,qus  per  successionem  jam  a  re- 
gibQB  Jlgypti  tenebatur,  in  tantam  venit  audaciam, 
contempta  luxuria  Philopatoris,  et  magicis  artibus, 
qaibas  inservire  dicebatur,ut  ultro  ^Egyptiis  bellum 
cooarotur  inferre. 

jVers.  11,  12,)  Et  provocatus  rex  Austri,  egredie- 
ter,  etpugnabit  adversum  regem  Aquilonis :  etpraspa- 
fM  multitudinem  ntmmm,  et  dabitur  multitudo  in 
nuiueju$,Etcapietl07  multitudinemf  et  exaltabitur 
ctfr  ejvs :  ^uta^Vulg  et]  dejiciet  multa  millia :  sed  non  j) 
yrasvdebit.  Ptolemseus  enim  cognomento  Pbilopa- 
tor,  amissa  Syria,  proditione  Theodotii,  congrega- 
^tplorimam  multitudinem,et  ingressus  est  adver- 

M  Tota  bffc  de  Oniae  templo  bistoria  ex  Josepbi 
deBello  Jud.  lib.  vii,  c.  10,  translata  est.Ille  vero 
baiQB  regionem,  quam  a  Ptolemseo  accepit  Onias, 
deecnbens,  8(8a)ffiv,  ait,  auxcj)  ywpov  IxaTOv  lizl  toTc 

Moi{xovTa9Ta8(oicd7r4wjjav,Ml(xcpe(jt><v6(xoc  8£  ouTOC 
^iooiroXiTTj?  xaXeiTai,  fv9a9pouptov  xaTaff)ceuaadip.e- 
w^^OvCo^jT^  jilv  va^  ou^  Sp.o  tov  ({)xo86  p.7)ae  to)  lo  *Iepo- 
•oX^ftoic,  iXXi  ittSoYy  itapaitXTJjtov.  Ubi  vides  abs 
Bienmymcqui  B\%stmile  exstructum  Judaicotem- 
pfe.Jo8ephQm  dissentire,  qui  dissimile  fuisse  tradit. 
(h)  Immo  freeenios  quadraginta  tres  numerat  Jose- 


8US  Antiocbum  Magnum,  quem  nuno  regem  Aqui-^ 
lonis  vocat,  juxta  situm  iEgypti  et  JudflBie  provin- 
ciffi  ;  idem  enim  locus  pro  qualitate  regionis,alteri 
ad  Austrum,  alteri  ad  Aquilonem  situs  est.  Verbi 
gratia :  SI  de  Judasa  dicamus,  iEgyptiis  ad  aquilo- 
nem»  Syriis  ad  austrum  est.  Inito  ergo  certamine 
juxta  oppidum  Rapbi8B,quod  in  foribus  iEgypti  est, 
omnem  Antiochus  amisit  exercitum,et  per  deserta 
fugiens,pene  captus  est.  Gumque  cessisset  Syria,  ad 
extremum  foedere  et  quibusdam  conditionibus  pu- 
gna  finita  est.  Et  boc  est  quod  Scriptura  nunc  dicit: 
Dejiciet  multa  millia,  Ptolemsus  Pbilopator ;  sed 
non  praevalebit.  Adversarium  enim  suum  capere 
non  potuit.  Quodque  sequitur. 

(Vers.  43,  -14.)  Et  convertetur  rex  Aquilonis,  et 
praeparabit  multitudinem  multo  majorem  guamprius, 
et  in  fine  temporum^  annorumque  venietj  properam 
cum exercitu  magno  et  opibus  nimiis.Et  in  temporibus 
illis,  multi  consurgent  adversumregemAustri,  Antio- 
cbum  Magnum  significat,  qui  contempta  PtolemsBi 
Pbilopatoris  ignavia,eo  quod  deperiretAgatbocleam 
[Al,  Agatboclidam]  psaltriam,  fratremque  ejus,  et 
ipsum  Agathoclen  haberet  concubinum,quem  postea 
iEgypti  ducem  constituit,incredibilem  de  superiori- 
bus  locis  Babylonis  exercitum  congregavit.  Et  Pto- 
lemaso  Philopatore  mortuo,adversum  filiumejus.qui 
tunc  quatuor  annorum  erat,  et  vocabatur  Ptole- 
msus  'ETTtcpavTjc;,  rupto  foedere,  movit  exercitum. 
Tantae  enim  dissolutionis  et  superbiaB  Agathocles 
fuit^utsubditffi  prius  yEgypto  provinciffirebellarent: 
ipsaque  iEgyptus  seditionibus  vexaretur.  Pbilippus 
quoque  rex  Macedonum^et  Magnus  Antiocbus,  pace 
facta,  adversum  708  Agatboclen  et  Ptolemeeum 
Epiphanendimicarent,sub  bac  conditione,ut  proxi- 
mas  civitates  regno  suo  singuli  de  regno  Ptolemsi 
jungerent.  Et  boc  est  quod  nunc  dicit^multos  con- 
surgere  adversus  regem  Austri,Ptolemffium  scilicet 
Epiphanen,  qui  erat  aetate  puerili. 

FHii  quoque  praevaricatorum  populi  tui  extollentur, 
ut  impleani  visionem,  et  corruant  fVulg.  corruent], 
Pugnantibus  contra  se  Magno  Antiocbo  et  ducibns 
Ptolemaei,  in  medio  Judaea  posita  in  contraria  sta- 
dia  scindebatur :  Aliis  Antiocbo,  aliis  PtolemaBO 
faventibus.  Denique  Onias  sacerdos  assumptis  Ju- 
diBorum  plurimis  fugitin  iEgyptum,et  a  Ptolemffio 
honorifice  susceptus^  (a)  accepit  eam  regionem  qus 
Heliopoleos  vocabatur :  et  concedente  rege,templum 
exstruxit  in  .£gypto  simile  templi  Judaeorum,  quod 
permansit  usque  ad  imperium  Vespasiani^annis  du- 
centis  (6)  quinquaginta.Ipsaautem(^)  urbs  quffi  voca- 

phus  :  ')^p'ivoc  ?jv  eic  tt,v  4Tc<5xXeiatv  tou  vaou  y^yovu)  < 
airo  T^<  xaTajxsuri;  *eTTj  Tp(a  xat  TeadapdixovTa  xa^ 
Tptax^Tia.  Rufmus  vertit  cccxxxiii ;  legendum  vero 
nuperus  Josepbi  editor  monet,ccxxxiii :  quod  clau- 
sum  fuerittemplum  illudVesiiasiani  jussupaulopost 
Jerosolvmitanum  excidium  circa  annum  U.  G.  824. 
Vide  Seldenum  lib.  i  de  Success.   in  Pontif.  Hebr. 

0.  VIII. 

(^)UndeaitJosephu8  templum  exstructum  iv  xii  0- 

v(ou  xaXoujJiivT;. 


563 


S.  EUSBBn  HIERONYMI 


564 


batur  Oniae^dimicantibusposiea  adversusRomanos  A  pretatus  est  Aquila,quem  nos in hocloco secuti  sn- 


Judffiis,  ad  solum  usque  deleta  est :  etneque  urbis^ 
neque  templi,ullum  restatvestigium.Suboccasione 
ergo  OniflB  Pontificis,  inGnita  examina  JudaBorum 
^gyptum  confugerunt.  Eo  tempore  et  Gyrenseorum 
multitudine  repleta  est.  Asserebat  enim  (a)  Onia  se 
IsaiaBimplerevaticinium  scribentis  :  Erit  altareDo- 
mini  in  yEgyptOf  et  titulus  Domini  in  terminis  ejus 
{Isai.  XIX,  ^19).  Et  hoc  est  quod  nunc  dicit :  Filiifrx^ 
varicatorum  populi  tui,  qui  dereliquerunt  legem  Do- 
mini,  volentes  in  alio  loco  prsterquam  jussum 
eratyDeo  victimas  immolare,  extollentur  in  super- 
biam,  et  visionem,  hoc  est,  Domini  praeceptum  se 
implere  jactabunt.  Sed  corruent :  quia  et  templum 
et  urbs  postea  destruentur.Gumque  Antiochus  tene- 


muSy  Theodotio  ipsum  Hebraicum  verbum  posoit 
(d)  aa6tv,pro  quo  Symmachus  vertit,  terram  fortitu- 
dinis. 

(Vers.  17.)  Et  ponet  faciem  suam  ut  veniat  ad  te" 
nendum  universum  regnum  ejus,et  recta  faciet  cum  eo. 
Et  filiam  feminarum  dabit  ei,  ut  evertat  illum  [Vulg. 
illud].  Ut  evertat  illum,  hoc  est,  Plolemaeum,  sive 
illud,  hoc  est,  regnum  ejus.  Volens  Antiochus  non 
solum  Syriam,  et  Giliciam,  et  710  Lyciam,  et  alias 
provincias,quaB  Ptolemsi  fuerant  partium  ,possidere, 
sed  in  iEgyptum  quoque  regnum  suum  extendere, 
filiam  suam  Gleopatram  per  Euclem  Rhodium  sep- 
timo  anno  regni  adolescentis,  despondit  Ptolemieo, 
et  tertiodecimo  anno  tradidit,  data  ei  dotis  nomine 


ret  JudfiBam,  missus  Scopas  {b)  ^holus,dux  Ptole-  •»  omni  GoBlesyria  et  Judsa.  Filiam  autem  feminarum 


m86i  partium,  adversus  Antiochum  fortiter  dimica- 
vit,  cepitque  Judsam,  et  optimates  Ptolemaei  par- 
tium  secum  abducen»,  in  iEgyptum  reversus  est. 
709  (Vers.  15,  16.)  Et  veniet  rex  Aguilonis,  et 
comportabi^  aggerem,  et  capiet  urbes  munitissimas,et 
brachia  Austrinon  sustinebunt :  et  consurgent  electi 
ejus  ad  resistendum,  et  non  erit  fortitudo.  Et  faciet 
veniens  super  eumjuxta  ptacitum  suum,et  non  erit  qui 
stet  conira  faciem  eju^ :  et  stabit  in  terra  inclyta,  et 
consumetur  in  mam»ejus.  Antiochus  enim  volens 
Judceam  recuperare,  et  Syris  urbes  plurimas,  Sco- 
pam  ducem  Ptolemsi  juxta  fontes  Jordanis,  ubi 
nunc  Paneas  condita  est,  inito  certamine  fugavit,  et 
cum  decem  millibus  armatorum  obsedit  clausum  in 
Sidone.Ob  quem  liberandum  misit  PtolemaBus  du- 


per  TcXeovaff^jLov  vocat,ut  est  illud  poeticum  : 

Sic  ore  locuta  est. 

Yocemque  his  auribus  hausi. 

(Vers.  18,  19.)  Et  non  stabit;nec  illius  erit.  Ei  can* 
vertet  faciem  suam  ad  insulas,  et  capiet  muitas  :  et 
cessare  faciet  principem  opprobrii  sui,  et  opprobrium 
ejus  convertetur  in  eum,  Et  convertet  faciem  suam  ad 
imperium  terrse  sux,et  impinget^et  corruet,et  non  m- 
venietur,  Neque  enim  obtinere  potuit  i£gyptum : 
quia  PtoJemaeus  Epiphanes  et  duces  ejus,  sentien- 
tes  dolum,  cautius  se  egerunt«  et  Gleopatra  magis 
viri  partes,  quam  parentis  fovit.  Unde  vertit  se  ad 
Asiam,et  navali  certamine  adversum  plurimas  in- 
sulas  dimicans»  cepit  Rhodum  [At.  Hrodum],  et 
Samum,  et  Golophonam  [Al.  Golophoniam  et  Bo- 


ces  inclytos  Eropum,  et  Menoclem,  et  Damoxenum  C  clam],  et  Phoceam,  et  alias  multas  insulas.  8ed  oc- 


[Vulg.  Damoxeum].  Sed  obsidionem  solvere  non 
potuit :  donec  fame  superatus  Scopas  manus  dedit, 
et  nudus  cum  sociis  dimissus  est.  Quodque  ait, 
Comportabit  aggerem,  illud  signiOcat,  quod  prssi- 
diumScopaein  arceJerosoIymorum,annitentibus  Ju- 
dffiis»  multo  tempore  oppugnarit :  et  ceperit  alias 
urbes,  qus  prius  a  Ptolemaei  partibus  tenebantur, 
SyriflB,  et  Gilicis,  et  Lycis  [Al,  Lydise.]  Eo  enim 
tempore  capt»  sunt  Aphrodisias,  et  Soloe,  et  Ze- 
phyrion,  et  Mallo8,et  Anemurium  [At.  Anemurum]. 
el  Selenus,  et  Goraoesium,  et  Coricus,  et  Andriace» 
et  Lymira,el  Patara  [Al.  Patra],  et  Xanthus,  et  ad 
extremum  Ephesus :  de  quibus  universis  et  Graeca, 
et  Romana  narrat  historia.Quodque  intulit :  Et  sta- 


currit  ei  L.  Scipio  Nasica  cum  fratre  suo  Publio  Soi- 
pione  Africano,  qui  Annibalem  vicerat.  Gum  enim 
consul  Nasicafrater  Africani  hebetiorisesset  ingenii, 
et  contra  regem  potentissimum  senatus  ei  bellum 
nollet  credere,spontaneam  legationem  obtulit  Afri- 
canus  pro  fratrisinjuria.  Victus  ergo  Antiocbus,  in- 
tra  Taurum  regnare  jussus  est,  etinde  fugit  ad  Apa- 
miam,  ac  Susam,  et  uUimas  regi  sui  penetravit 
urbes.  Gumque  adversum  Elimeeos  pugnaret,  cam 
omni  est  deletus  exercitu.  Et  hoc  est,  quod  nunc 
Scriptura  dicit,quod  multas  insulas  ceperit :  et^n- 
cente  Romano,  regnum  Asise  perdiderit  :  et  oppro- 
brium  ejus  conversum  sit  in  caput  ejus :  et  ad  ex- 
tremum  de  Asia  fugiens,  reversus  sit  ad  imperium 


bU  in  terra  inclyta,  et  consumetur,  Bive  per/icietur  in  j)  terro  suse,  et  impegerit  atque  corruerit,  et  lociiB 
manu  ejus  ;  terram  inclytam,  sive,   ut  Septuaginta      ejus  non  sit  inventus. 


interpretati  sunt,  votuntatis,  hoc  est,  quse  compla- 
oeat  Deo,  Judaeam  significat,  et  proprie  Jerusalem, 
inquahonorifice(c)su8ceptos  eos  qui  parliumScopae 
erant^prosecutus  est.  Pro  terra  inclyta,  quod  inter- 

(a)  Hanclsaiae  prffidictionem  alibi  S.Dootor  inGom- 
ment,in  illum  Isaifle  locum  contra  ipsum  Oniam 
exagitat,Isaias  quippe  spiritale  Ghristi  regnum  de- 
scriLenB  dixerat  iniEgyptum  usque  propagatum  iri. 

{b)  Nostri  mss.  jEthioli,  sive  Eptoli  filius  legunt. 
Vide  Polybium  lib.  iv,  cap.  26,  etc. 

{c)  Rescribit  Victorius  ex  ingenio^sive  ad  superio- 
ris  oontextos  seriem,  suceptus,  scilicet  Antiochus : 


(Vers.  20).  Et  stabit  in  toco  ejus  mlissimuSf  et  m- 
dignus  decore  regio  :  et  in  paucis  diebus  conieretur^ 
non  in  furore,  nec  in  prxlio.  Seleucum  dicit  cogno- 
mento  Philopatorem  711  Alium  Magni  Antiochi^ 
qui  nihil  dignum  Syris  et  patris  gessit  imperiOy  et 

et  mox  persecutus  pro  prosecutus. 

{d)  Verius,ut  videtur,  mss.  Palatin.  et  penes  Mont- 
faucon.  Sangerm.  habent  cum  r  et  Latinis  litteris 
Sabir. Sic  Theodoritus  :  Tivlc  •cwv  tt^v  'E6p«((ov  ^pcnvif^v 
eUxi^v  'EXXdiSa  ixeT(x686X7}x6xa)v,Y^vTOu  LaSslp  xsxXii- 

xaai.Videtur  nihilosecius  Theodotio  posoiaae  Zot&U, 
vel  £aoae((ji. 


S6S 


COMMENTARIORUM  IN  DANIELEM  LIBER  GAP.  XL 


Ke6 


tbsque  allis  preliis  inglorius  periit.Porro  Porphy-  A 
rius  non  vult  hunc  esse  Seleucuin,sed  Ptolemaeum 
Epiphanen,  qui  Seleuco  sit  molitus  insidias,  et  ad- 
versum  eum  exercitum  praepararit^et  idcirco  veneno 
sit  interfectus  a  ducibus  suis.  Quod  cum  unus  ab 
illo  quaereret,  tantas  res  moliens  ubi  haberet  pecu- 
niam  ?  respondit,   sibi  amicos  esse  divitias.  Quod 
eum  divulgatum  esset  in  populis,  timuerunt  duces 
ne  auferret  eorum  substantiam,et  idcirco  eum  ma- 
leficis  artibus  occiderunt.  Sed  quomodo  potest  in 
loco  Magni  Antiochi  stare  Ptolemseus,  qui  hoc  om- 
nino  non  fecit  :  maxime  cum  LXX  interpretati  sunt, 
et  stabit  de  radice  ejus  planUUiOf  id   est  de  germine 
ejus^  et  semine,  percutiens  dignitatem  imperii :  et  in 
paueis  diebus  conteretur  absque  ira  et  praslio  ?  Hebrffii 
yiJissimum  et  indignum  decore  regio  Tryphonem  in-  ^ 
tellig^  voIunt,qui  tutor  pueri  arripuit  tyrannidem. 
(Vers.  2i    seqq.)  Et  sabit  in  loco  ejus  despectus  : 
et  non  tribuelur  ei  honor  regiuSyCt  veniet  clam,  et  ob- 
Unebiiregnum  in  fraudulentia,  Et  brachia  pugnantis 
expugnabuntur  a  facie  ejus,  el  conterentur  insuper  et 
dux  fxderis,  Et  post  amicitias  cum  eo  faciet  dolumf 
et  ascendet^et  superabit  in  modico  populo,   £t  abun- 
dantes,ei  uberes  urbes  ingredietur  :  et  faciet  qux  non 
fecerwU  patres  ejus,et  patres  patrum  ejus  :  rapinas,et 
pnedam,ft  divitias  eorum  dissipabit,  et  contra  firmis^ 
mnas  cogitationes  inibityCt  hoc  usque  ad  ^pu^.Huc- 
nsque  ordo  histori®  sequitur,  et  inter  Porphyrium 
ic  nostros   [Al.  nos],   nulla   contentio  est.  Gaetera 
qns  sequuntur  usque  ad  finem  voIuminis,ilIe  inter- 
pretalar  super  persona  Antiochi  qui  oognominatus 
est  EpiphaneSf  frater  Seleuci,  filius  Antiochi  Magni,  G 
qni  post  Seleucum  undecim  annis  regnavit  in  Syria, 
obtinaitque  Judaeam,  sub  quo  Legis  Dei  persccutio 
et  Machabsorum  bella  narrantur.Nostri  autem  haec 
omnia  de  Antichristo  prophetari  arbitrantur  qui  ul- 
timo  tempore  futurus  est.Gumque  eis  videatur  illud 
opponi :  quare  tantos  in  medio  dereliquerit  sermo 
propheticus,  a  Selenco  usque,ad  consummationem 
mtindi :  respondent   quod   in   priori    historia  ubi 
de  regibos  Persicis  dicebatur,quatuor  tantum  reges 
post  Cyram  Persarum  posuerit,  et  619  multis  in 
medio  transilitis,  repente  venerit  ad  Alexandrum 
regem  Macedonum  :  et  hanc  esse  Scripturce  sanctae 
consaetadinem,  non  universa  narrare,  sed  ea  quae 
mijora  videantur  exponere.    Cumque    muita   quse 
postea  lecturi  et  exposituri  sumus,  super  Antiochi  j) 
persona  conveniant,typum  eum  volunt  Antichristi 
babere  :  et  qus  in   illo   ex   parte  praecesserint,  in 
Antichristo  ex  toto  esse  complenda.  Et  hunc  esse 
morem  Scripturae  sanctae,   ut  futurorum  veritatem 
pnemittatin  typis,juxtaiUud,quod  dc  Domino  Sal- 
▼a!ore  in  septuagesimo  primo  psalm  o  dicitur,  qui 
pnenotatur  Salomonis,et  omnia  qu»  deeo  dicuntur, 
Salomoni  non  valent  convenire  :  Neque  enim  per- 
mansit  ille  eum  scle  et  ante  tunam  generationis  gene- 
raUanum  (Psat,  lxvi)  :  neque  dominatus  est  a  mari 


usque  ad  mare,et  a  flumine  asque  ad  terminos  ON 
bis  terrarum,  nec  omnes  gentes  servierunt  ei,  ne« 
que  ante  solem  permansit  nomen  ejus  :  nec  bene- 
dictae  sunt  in  ipso  omnes  tribus  terr8e,neque  omnes 
gentes  magnificaverunt  eum.  Ex  parte  autem  et 
quasi  in  umbra,  et  imagine  veritatis  in  Salomone 
praemissa  sunt,   ut  in  Domino  Salvatore  perfectius 
implerentur.  Sicut  igitur  Salvator  habet,   et  Salo- 
monem,  et  caeteros  sanctos,in  typum  adventus  sui: 
sic  et  Antichristus  pessimum  regem  Antiochumyqui 
sanctos  persecutus  est,  templumque  violavit,  recte 
typum  suihabuissecredendus  est.Sequamurigitur 
expositionis  ordinem,  et  juxta  utramque  explana- 
tionem,quid  adversariis,  quid  nostris  videatur,  bre- 
viter  annotemus.  Stabit,   inquiunt,  in  loco  Seleuci, 
frater  ejus  AntioChus  £piphanes,cui  primumab  his 
qui  in  Syria  Ptolemseo  favebant  non  dabatur  honor 
regius,  sed  postea  simulatione  clementis   obtinuit 
regnum  Syrias.  Et  brachia  pugnantis  Ptolemsi,  et 
universa  vastanti8,expugnata  sunt  a  facie  Antiochi 
atque  contrita.  Brachia  autem  fortitudinem  vocat : 
unde  et  manus  appellatur  exercitus  multitudo.  Et 
non  solum,  ait,  Ptolemaeum  vicit  fraudulentia,sed 
ducem  quoque  f6ederis,hoo  est,Judam  Machabieum 
superavit  dolis.  Sive  quod  dicit  hoc  est  :  Gum  ipse 
obtulisset  pacem  Ptolemaeo,  et  fuisset  dux  faederis, 
postea  est  ei  molitus  insidia8.PtoIem»um  autem  hio 
non  Epiphanen  significat,  qui  quintus  regnavit  in 
iEgypto,     sed  Ptolemaeum    71S   Philometorem, 
filium  Gleopatrae  sororis  Antiochi,  cigus  hic  avun- 
culus   fuit.  Et   cum   post  mortem  Gleopatrae  Eu- 
laius  eunuchus  nutritius  Philometoris,   et  Leneus 
iEgyptum  regeront,  et  repeterent  Syriam  quam  An- 
tiochus  fraude  occupaverat,  ortum  est  inter  avun- 
culum  et  puerum  Ptolemaeum  praelium.Gumque  in- 
ter  Pelusium  et  montem  Gasium  praelium  commi- 
si3sent,victi  sunt  duces  Ptolemaei.  Porro  Antiochus 
parcens  puero.et  amicitias  simulans,ascendit  Mem- 
phim,  et  ibi  ex  mor^  iEgypti   regnum  accipiens, 
puerique  rebus   se   providere  dicens,  cum  modico 
populo  omnem  iCgyptum  subjugavit  sibi,  et  abun- 
dantes  atque  uberrimas  ingressus  est  clvitates.  Fe- 
citque  quae  non  fecerunt  patres  ejus,  et  patres  pa- 
trum  illius.  Nullus  enim  regum  Syriae  ita  vastavit 
iEgyptum  ;  et  omnes  eorum   divitias  dissipavit ;  et 
tam  caliidus  fuit,  ut  prudentes  cogitationes  eorum 
qui  duces  pueri  erant,  sua  fraude  subverteret.  Hsc 
Porphyrius  scquens,(a)Sutorium  sermone  laciniosis- 
simo  prosecutus  est,  quae  nos  brevi  compendio  di- 
ximus.  Nostri  autem  ct  melius   interpretantur,  et 
rectius  :  quod  in  fme  mundi  haec  sit  factums  Anti- 
christus,qui  consurgero  habetde  modica  gente,  id 
est,  de  populo  Judaeorum,et  tam  humilis  erit  atque 
despectus,  ut  ei  non  detur  honor  regiu8,et  per  in- 
sidias  et  fraudulentiam    obtineat   prlncipatum,  et 
brachia  pugnKutis  populi  Romani  expugnentur  ab 
eo,  ct  conterantur  :  et  hoo  faciet  quia  simulabit  se 


(c)  Antea  Suctorium,slii  libri  Sulurium :  tum  latis-     jusce  Gommentarii  sub  fin.  nota  6. 
skM  pro  laciniosissimoMde  superius  Prologum  hu- 


Mt 


S.  EUSBBn  HIERONYMI 


S«8 


tKrcem  esse  foBderiB,  hoo  efft,  Legts,  et  Testamentl  A. 
Dei.  Eit  ingredietur  urbee  dltissimas,  et  faciet  qii« 
non  feoerunt  patres  ejus»  et  patres  patrum  illius. 
Knllus  eniin  Judsorum  absgue  Antichristo  in  toto 
iimquam  orbe  regnavit.  Et  oontra  firmissimas  cogi- 
tationes  sanctorum  inibit  oonsilium,  facietque  uni- 
rersa  usque  ad  tempus  :  doneo  eum  Dei  voluntas 
flicere  ista  permiserit. 

(VerB.25,  26.)  Et  condtabitur  fortitudo  ejus,  el  cor 
efu$  adversus  regem  Austri  in  exercitu  magno,  Et  rex 
Austri  provocabitur  ad  belhim  multis  ttuxiliis,et  for- 
fibus  nimis  :  et  non  stabwtt,  quia  inibunt  adversum 
eum  consilia.Et  eondentes  panem  oum  eo  conterent 
eim  :  exercUusque  ejus  apprimetur,  714  ^  cadent 
interfecti  plurimi.  H®c  Porpbyrius  interpretatur  de 
Antiocho,  qui  adversus  Ptolemsum  saroris  suffi  fi-  ^ 
lium  profectus  est  cum  ezercitu  magno.  Sed  et  rex 
Aostri,  id  est,  duces  Ptolemsi  provocati  sunt  ad 
bellum  multis  auxiiiis,et  fortibus  nimi8,et  non  po- 
fnerunt  resistere  Antiochi  consiliis  fVaudulentis;qui 
Bimulavit  pacem  cum  sororis  fliio,  et  comedit  cum 
eo  panem,  et  postea  occupavit  iGgyptum.  Nostri  au- 
^m  secundum  superiorem  sensum  interpretantur 
omnia  de  Antichristo,qui  nasciturus  est  de  populo 
Judeorum,et  de  Babylone  venturus,  primum  supe- 
raturus  est  regem  iGgypti,  qui  est  unus  de  tribus 
eornibus,  de  quibus  antea  jam  diximus. 

(Vers.  27,  28.)  Duorum  quoque  regum  cor  erit 
utmale  faciant,  et  ad  mensam  unam  mendactum  lo- 
qnentur,  et  non  pro/icient :  quia  adhuc  finis  in  aliud 
tentpus,  Et  revertetur  in  terram  suam  cum  multis  opi-  , 
tms.  Nulli  dubium  est  quin  Antiochus  pacem  cum  C 
Ptolemteo  fecerit^  et  inierit  cum  eo  convivium,  et 
dolos  machinatus  sit,  et  nihil  profecerit :  quia  re- 
gnum  eJuB  non  potuerit  obtinere,  sed  a  militibus 
Ptolemflei  ejectus  sit.  Yerum  ex  eo  quia,  Scriptura 
&tinodicitduo8  fuisse  reges,quorum  cor  fuerit  frau- 
(fulentum,  ut  sibi  mutno  malefacerent,  hoc  secun- 
dum  historiam  non  potest  demonstrari.  Ptolemffius 
enimlparvus  state  erat,  et  deceptus  Antiochi  frau- 
de,  illi  malum  cogitare  quid  potuit  ?  Unde  volunt 
nostri  hec  omnia  (a)  referre  ad  Antichristum  et  ad 
tegem  ^gypti,  quem  primum  superatus  est. 

(Yers.  29,  90.)  £f  car  ejus  adversum  Testamen- 
tum  sanctum,  ei  faciet,  et  revertetur  in  terram  suam, 
Statuto  tempore  revertetur,  et  veniet  ad  Austrum  : 
et  non  erit  priori  simile  novissimum.Et  venient  super  j) 
eum  tHeres,  et  Romani,  et  percutietur.  Sive  ut  alius 
interpretatus  est :  et  comminabuntur  ei,  Et  GrscayOt 
Romana  narrat  historia,postquam  reversus  est  An- 

(a)  Victorius  ez  Brixianis  codd.,  referri,  et  mox 
superaturus  est. 

(b)  Nostri  mss.,  Pompilius :  solemne  autem  est  has 
voces  oonfundi,  unde  et  Pompilia  lex  et  Popilia 
dicitur,  et  Pompilius  Rufus,  et  Popilius  RufUs. 

(c)  Goncinnior  h(BC  lectio  est  Eatic.  ms.,  Romano* 
rum  protinus  auxilio,  etc.  Ne  :  male  Palat., fiomano- 
rum  timore  pro  ejus,  etc  Nullo  autem  sensu  antea 
erat  Romanorum  pro  ejus  auxilio. 

{d)  Ita  sane  arbitratus  est,  ut  aliquem  de  nomine 
proferam,  Viotorinus  in  Apooalypsin  :  quam  sen- 


tiochus  expulsus  ab  iC^gyptis,  venisse  enm  in  Ju- 
daeam,  hoc  est  adversus  Testamentum  sanctum 
et  spoliasse  templum,  et  auri  tulisse  quamplu- 
rimum,  positoque  in  arce  praesidio  Macedonum, 
reversum  in  terram  suam.Et  post  hiennium  rursum 
contra  PtoIemaBum  exercitum  715  congregasse, 
et  venisse  ad  Austrum.  Gumque  duo  fratres  Ptole- 
msei,  Gleopatrs  filii,  quorum  avunoulus  erat,  obsi- 
derentur  Alexandrise,  legatos  venisse  Romanos  : 
quorum  unus  Marcus  {b)  Popilius  Lenas,  cum  eum 
stantem  invenisset  in  littore,  et  senatusconsultum 
dedisset,  quo  jubebatur  ab  amicis  populi  Romani 
recedere,  et  suo  imperio  esse  contentus,  et  ille  adf 
amicorum  responsionem  consilium  distulissetyor* 
bem  dicitur  fecisse  in  arenis  baculo  quom  tenebat  In 
manu,et  circumscripisse  regem  atque  dixisse  :  Se- 
natus  et  populus  Romanus  praecipiunt,  ut  in  isto 
loco  respondeas,  quid  consilii  geras.  Quibus  dictis 
ille  perterritus  ait :  Si  hoc  placet  senatui  et  po- 
pulo  Romauo,  recedendum  est,  atque  ita  statfm 
movit  exercitum.  Percussus  autem  dicitur  esse^non 
quod  interierit,sed  quod  omnem  arrogantis  perdi- 
derit  magnitudinem.  De  Antichristo  nullus  ambigii 
quin  pugnaturus  sit  adversus  Testamentum  sah- 
ctum,  et  primum  contra  regem  ^gypti  dimicans, 
(c)Romanum  protinus  auxilio  terreatur.Haec  autem 
sub  Antiocho  Epiphane  in  imagine  precesserunt,at 
rex  sceleratissimus,  qui  persecutus  est  populum 
Dei,  praeflguret  Anticbristum,  qui  Ghristi  populuin 
persecuturus  est.Unde  multi  {d)  nostrorum  putanf 
ob  saevitiaB  et  turpitudinis  magnitudinem,  Domi- 
tium  Neronem  Antichristum  fore. 

Et  revertetur,  et  indignabitur  contra  TestamentUm 
sanctuarii,  et  faciet  ac  revertetur,  et  cogitabit  de  his 
[Vulg.  adversum  eos]  qui  dereliquerunt  Tastamentum 
sanctuarii.  Haec  plenius  in  Machabaeorum  geBtis  le- 
gimus  (I  Mach.i)  :'quod  postquam  eum  de^Ogyptd 
pepulerunt  Romani,  indignans  venerit  contra  Tes- 
tamentum  8anctuarii,et  ab  his  invitatus  &it  qui  de- 
reliquerant  Legem  Dei  et  se  caBremoniis  misCuerant 
ethnicorum.Quod  plenius  complendum  est  sob  An- 
tichristo  ,  qui  indignabitur  contra  Testamehtaor 
Dei,  et  cogitabit  adversum  illos  quos  vult  Legeiiii 
Dei  derelinquere.  Unde  signiflcantius  interpretataV 
est  Aquila :  ItB  Et  cogitabtt,  ut  deseratur  pacbiM 
sanctuarii. 

(ymM.)Ethrachia cx eostabunt,etpolluent  [Tal^. 
etpoUuantlsanctuarium  fortitudinis,et  auferent  jiigeid' 
crificium,  et  dabunt  abominationem  in  desoUit((hUffiit 
Pro  brachiis,{e)Bl\UB  interpretatus  est<mtna,ut  sighl- 

tentiamproberefutat  Lactantius  de  mortibus  Perse* 
cutorum  cap.ii,  in  fine  ;  sed  et  Augustinus  de  GiYi- 
tate  Dei  lib.  xx,  cap.  19  ;  Ambrosiaster  in  primain 
ad  Garinthios  if^  9;  Severus  Sulpicius  Hist.lfb.  n. 
c.  29,  et  Dialog.  2,  cap.  ultimo  :  denique  e  GnMns 
Ghrysostomus  Eomil.  4,in  seoundam  ad  Tbeesalo* 
nicenses.  Vid.  Epist.  121, ad  Algasiam.  Qu6BSt.ulti* 
ma.  Porro  mss.  bomitianum  prd  Domitium  legimt : 
Vatic.  Domitianum  vet  Neronem, 

{e)  Pro  alius  maluisset  Victorius  Aquila,  proni 
dtios,  quos  laudftt,  ihSS.  j^radferttb^i. 


88» 


COMMENTARIORUM  IN  DANIELEM  LIBER  CAP.  XI. 


570 


ftcMi  Btnrpem  tdtque  progeniem.  Volunt  autem  eos  j^  est  in  prslio  Mathathias,  et  postea  Jndas  fllius  ejus 


gigiiiflcari  qni  ab  Antiocho  missi  sunt  post  biennium 
quam  templum  exspoliaverat,  ut  tributa  exigerent 
a  Judsis,  et  au!)errent  cultum  Dei,  et  in  templo 
Jernsalem,  Jovis  Olympii  simulacrum  ot  Antiochi 
Btataos  ponerent,  quas  nunc  abominationem  desola- 
iumis  vooat,  quando  abblatum  est  holocauatum,  et 
)iige  sacrificium.  Quffi  universain  typoAntichristi, 
tioairi  praecessisse  contendunl,  qui  se  sessurus  est 
in  templo  Dei,  et  se  facturus  ut  Deum.  Judaei  autem 
hoe  nec  de  Antiocho  Epiphane,  nec  de  Antichristo, 
aed  de  Romanis  intelligi  volunt,  de  quibus  supra 
dictixitL  est :  Et  venient  trieres^  sive  Itali  atque  Ro- 
taxxA^  et  hnmiliabitur.  Post  multa,  inquit,  tempora 
de  ipaia  Romanis,  qui  Ptolemso  venere  auxiiio,  et 


qui  vocabatur  Machabsus,  pugnans  oecidit,  etca- 
teri  fratres  ejus  adversariorum  fraude  decepti  sunt. 
Lege  Machabffiorum  libros.  Hsc,  ait,  omnia  idcirco 
sunt  facta,  ut  probentur  et  eligantur  sancti,  et  deal- 
bentur  usque  ad  tempus  prseflnitum,  quia  in  aliud 
tempus  erat  dilata  victoria.  Sub  Antichristo  parvum 
auxilium  nostri  intelligi  volunt,  quia  congregati 
sancti  resistent  ei,  et  utentur  auxilio  parvulo,  et 
postea  de  eruditis  corruent  plurimi.  Et  hoc  flet,  ut 
quasi  conflentur  in  fornace,  et  dealbentur,  et  eli- 
gantur  donec  veniat  tempus  prsflnitum,  quia  vera 
victoria  in  adventu  Ghristi  erit.  Hebraeorum  quidam 
h»c  de  Severo,  et  Antonino  principibus  intelligunt, 
qui  Judseos  plurimum  dilexerunt.  Aiii  vero  de  Ju- 


Antiocho  comminati  ftunt,  consurget  rex  Vespasia-  xt  liano  imperatore :  quod  quando  oppressi  fuerint  a 
miSy  sdrgent  brachia  ejus^  et  semina,  Titus  fllius      Gaio  Caesare,  et  in  captivitatis  angustiis  multa  per- 


eom  eierdtu,  et  polluent  sanctuarium,  auferent- 
que  Jnge  sacriflcium,  et  templum  tradent  aeternae 
aolitndini.  Siim  (D^*)]?),  quippe  et  chethim  f  D^HD)  quos 
noB  tneres  et  Romanos  interpretati  sumus,  Hebrsei 
Jtalas  volunt  inteliigi  atque  Romanos. 

(Yen.  32}.  Et  impii  in  testamentum  simulabunt 
ftuMdulenter,  Populus  autem  sciens  Deum  suum,  obti- 
mehii  et  fdeiet,  Et  hoc  in  Machabfleis  legimus,  quod 
quidem  simulaverint  se  Legis  Dei  esse  custodes^  et 
postea  cum  gentibus  pactum  fecerint :  alii  vero  per- 
itianserint  in  religione;  quod  et  Antichristi  tempo- 
Hbns  ftitorum  arbitror,  quando  refrigescetcharitas 
mnltornm.  De  quibus  Dominus  loquitur  in  E^range- 
fio:  Putas^  Filiushominisveniensinveniet  fidemsuper 
kmm  (Luc.  xviii,  8)? 

Et  docti  in  populo  docebunt  plurimos,  et  717 
rfient  in  gladio,  et  in  flamma,  et  in  captivitatet  et  in 
f^Kjlildi^ttm.QuantaJudai  ab  Antiochopassi  sunt, 
lia<^aba^orum  libri  referunt,  et  triumphi  eorum  tea- 
timonio  snnt :  qui  pro  custodia  legis  Dei^  flammas, 
61  ^adios,  et  servitutem,  et  rapinas,  et  paenas  ulti- 
nnLB  soatinoerunt.  Quae  futura  nemo  dubitet  sub  An- 
tfebriatOy  moltis  resistentibus  potentiae  ejus,  et  in 
divorilL  ihgientibus.  Quae  Hebraei  in  ultima  eversione 
templi,  qns  sub  Vespasiano  et  Tito  accidit,  inter- 
pretantnr,  fiiisse  plurimos  de  populo  qui  scirent 
Oominum  ennm,  et  pro  custodia  Legis  ejus  inter- 
Md  Bnnt  [Al.  eint]. 

(yejTB.  34,  35.)  Cumque  eorruerint,  sublevabuntur 


pessi,  ille  consurgat,  Judsos  amare  se  simulans,  et 
in  templo  eorum  immolaturum  se  esse  promittens : 
in  quo  parvam  spem  auxilii  habebunt,  et  applica- 
buntur  illis  718  gentiliumplurimi,non  in  veritate, 
sed  in  mendacio.  Pro  idolorumenimcultu,  eyussi- 
mulabunt  amicitias.  Et  hoc  facient,  ut  qui  probati 

-  sunt,  manifesti  flant.  Tempus  enim  verse  salutis  eo« 
rum,  et  auxilii  futurum  esse  Ghristum,  quem  falso 
(a)  putant  esse  venturum :  cum  sint  recepturi  Anti- 
christum  (I.  Cor,  xi). 

(Vers.  3Q.)  Et  faciet  juxta  voluntatem  suam  rex,  et 
elevabituTy  et  magnificabitur  adversum  omnem  deum^ 
et  adversum  Deum  deorum  loquetur  magnificd :  et  cft- 
riget  (Vulg.  dirigetur)  donec  compleatur  ira  (Vulg. 

C  iracundia),  perpetrata  quippe  definitio  est.  Sive  ut 
alius  interpretatus  est :  in  ipso  enim  erit  consumma^ 
tio,  Ab  hoc  loco  Judflei  dici  de  Antichristo  putant, 
quod  post  Juliani  parvum  auxilium  surrecturus  sit 
rex  qui  faciat  juxta  voluntatem  suam,  et  elevetur 
contra  omne  quod  dicitur  deus,  et  adversum  Deum 
deorum  loquatur  (b)  magnifica  :  itautsedeatin  tem- 
plo  Dei,  et  seipsum  faciat  Deum,  et  dirigatur  volun- 
tas  ejus,  donec  compleatur  ira  Dei,  quiain  ipso  erit 
consummatio.  Quod  quidem  et  nos  de  Antichristo 
intelligimus.  Porphyrius  autem  et  casteri  qni  se- 
quuntur  eum,  de  Antiocho  Epiphane  dioi  arbitran- 
tur  quod  erectus  sit  contra  cultum  Dei,  et  in  tantam 
superbiam  venerit,  ut  in  templo  Jerosolymis  simu- 
lacrum  suum  poni  jusserit.  Quodque  sequitur :  et 


taaStio  parvuto,  et  applieabuntur  eis  plurimi  fraudur  n  diriget,  donec  compleaturira,  quia  in  ipsoeritconsum" 


Imter.  Etdeeruditis  ruent,  ut  confientur,  et  eligantur, 
et  deMentur  utque  ad  tempus  ptxfinitum,  guia  adhue 
Mtd  Sempus  erit.  Parvulum  auxilium^  Mathathiam 
iigniflcari  arbitratur  Porphyrius,  de  vico  (^4/.  monte) 
M odin ;  qui  adversnm  duces  Antiocbi  rebellavit,  et 
eHltom  veri  Dei  servare  conatus  est  (1  Mach.  ii). 
PlUrvnm  antem,  inqnit,  auxilium  vocat,  quiaoccisus 

(a)Pihit.  et  Valio.  mee.  quem  fatso  sperant  esse,  eto. 

\hS  Victorius  ad  Vuigatae  exemplum  loquetur,  et 
pulo  poet  dirigetur. 

(c)E8t  qui  valde  velit  rescribi  et  corrigi.  Bibliothe- 
eas  scribunihisioHarumf  ex  ipso  Diodonani  operis  ti- 
tnlo,  atqne  Bnsebii  looo  Prspar.  £ivang.  L  i,  c.  6: 


maiio,  sic  intelligunt,tam  diu  eum  posse,  doneoiras- 
catur  ei  Deus^  et  ipsum  interflci  jubeat.  Siquidem 
Polybius  et  Diodorus  qui  (c)Bibliothecarum  scribunt 
historias,  narrant  eum  non  solum  contra  Deum  fe- 
cisse  Judss,  sed  avaritise  facibus  accensum,  etiam 
tempIum(d)Dianffi  in  Elimaide,quoderat  ditissimum 
spoiiare  conatum :  oppressumque  a  custodibustem- 

hnb  (a{«v  (TuvT)p(i.ox(b<'KpaY(AaTeCfltv  dficaaov  tifjv  Ifftopi- 
xi^iv  Bi6Xio6i5x7)v. 

(d)  Gonfer  et  Machabaeorum  1. 1,  cap.7,  et  Appia- 
num  in  Syriac.  qui  templum  istud  non  Diane,  sed 
Veneris  appellat :  Dians  vero,  prseter  Polybkim  aQ 
Diodorum,  Josepaus. 


S71 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


671 


pli  et  vicinis  cireum  gentibus,  etquibusdam  phanta- 
siis  atque  terroribus  versum  in  amentiam,  ac  pos- 
tremum  morbo  interiisse,  et  hoe  ei  accidisse  com- 
memorant,  quia  templum  Dian®  violare  conatus  sit. 
Nos  autem  dicimus,  etiamsi  acciderit  ei,  ideo  acci- 
disse,  quia  in  sanctos  Dei  multam  exercuerit  crude- 
litatem,et  polluerittemplumejus.  Non  enimproeo 
quod  719  conatus  est  facere,  et  acta  psenitentia, 
desivit  implere,  sed  pro  eo  quod  fecit  punitus  esse 
credendus  est. 

(Vers.  37  seqq.)  Et  Deum  patrum  suorum  non 
reputabit,  et  erit  in  concupiscentiis  feminarum :  n^c 
quemquam  deorum  curabit,  quia  adversum  universa 
consurget.  Deum  autem  maozim  in  loco  liuo  venerabi- 
tur ;  et  Deum  quem  ignoraverunt  patres  ejus,  colet  au- 
ro  et  argento,  et  lapide  pretioso,  rebusque  pretiosis,Et 
faciet  ut  muniat  maozim  cum  deo  alieno  quem  (a)  co- 
gnovit,  et  multiplicabit  gloriam,  et  dabit  eis  potestatem 
in  muUis,  et  terram  dividet  gratuito.  Proeo  quod  nos 
interpretati  sumus,  et  erit  in  concupiscentiis  femina- 
rum,  LXX  transtulerunt,  et  concupiscentiismulierum 
non  subjacebit.  Rursum  pro  Deo  maozim  (D^TVO), 
quod  habetur  in  Hebraico,  Aquila  transtulit,  Deum 
fortttudinum ;  LXX,  Deum  fortissimum.  Quia  vero  in 
Hebraico  pro  eo,  quod  nos  diximus  :  et  erit  in  con- 
cupiscentiisfeminarum^dxahx^xxt^posxiMm  est,  dicente 
Aquila,  qui  verbum  expressit  e  verbo  :  xal  eTtl  6e6v 
itfltripwv  auTou  ou  (rjVTJffst,  xa(  (6)  \,tz\  iTriOujxfav  y^- 
vatxotv,  xdl  iTtt  Tiavxa  636V  06  ffuvTJTat,  id  est,  etsuper 
Deum  patrum  suorum  non  tnteltiget,  et  super  concu- 
piscentiam  feminarum,  et  super  omnem  Deum  non  inr 
telliget.  Quibus  verbis  intelligitur  habere  eum  con- 
cupiscentiam  feminarum,  et  non  habere.  Silegeri- 
mus,  et  intelloxerimus  &Tzh  xotvuu,  et  super  concupi- 
scentiamfeminarumnon  inteltiget,  deAntichristofaci- 
lior  interpretatio  est :  quod  ideo  simulet  castitatem, 
ut  plurimos  decipiat.  Sin  autem  ita  legerimus,  et 
super  concupiscentiam  feminarum,  ut  subaudiatur 
erit,  Antiochi  personae  magiscoaptabitur,  qui  luxu- 
riosissimus  fuisse  dicitur,  et  intantumdedecusper 
stupra  et  corruptelas  venisse  regiae  dignitatis,  ut  mi- 
mis  quoque  et  scortis  publice  jungeretur,  et  libidi- 
nem  suam,  populo  praesente,  compleret  Deum 
MAOziM  ridicule  Porphyrius  interpretatus  est,  ut  di- 
ceret  in  vico  Modin,  unde  fuit  Mathathias,  et  filii 
ejus,  Antiochi  duces,  Jovis  posuisse  statuam  :  et 
compulisse  JudsBOS,  ut  ei  victimas  immolarent,  id 
est,  deoModin.  Quod  autem  sequitur,  et  Deum 
quem  ignoraverunt  patres  ejus,  colet,  hoo  magis  An- 
tichristo  quam  Antiocho  convenit.  Legimus  enim 
Antiochum  idolorum  790  Grsciaehabuissecultum, 
etJudaeosatqueSamaritas  ad  venerationem  suorum 
deorum  compulisse.  Necnon  et  hoo  quod  infert,  et 
facietut  muniat  maozim  cumdtoalietio  quemcognovit: 
et  multiplicabit  gloriam,  et  dabit  eis  potestatem  in 
multis,  et  terram  dividet  gratuito,Theodoiio interpre- 

(a)  Hic  atque  inferius  ubi  locus  iste  recurrit,  cum 
negandi  particula,  quem  non  cognovit,  in  Palal.  ms. 
^fTertar. 


A  tatus  est :  Et  aget  h«c  ut  muniat  prmMia  cum  deo 
alieno :  et  cum  eis  ostenderit,  multipltcabit  honorem^ 
et  dominari  eos  multis  faciet,  et  terram  dividet  gratis, 
VTopr3esidiis,confugia  interpretatus  est  Sym  machus: 
quod  Porphyrius  ita  edisserit :  faciet  haec  omnia  ut 
muniatarcemJerusalem,  etincaeteris  urbibusponat 
praesidia,  et  Judaeos  doceat  adorare  Deum  alienum: 
hauddubiumquinJovemsigniOcet.  Quem  cum  illis- 
ostenderit,  et  adorandum  esse  persuaserit :  tunc  da- 
bit  deceptis  honorem,  et  gloriam  plurimam,  et  fa- 
ciet  caeteris,  qui  in  Judaea  fuerint  dominati,  et  pro 
praevaricatione  possessiones  dividet,  et  dona  diatri- 
buet.  Antichristus  quoque  multa  deceptis  munera 
largietur,  et  terram  suo  exercitui  dividet :  quosque 
tcrrore  non  quiverit,  subjugabit  avaritia. 

^  (Vers.  40,  k\.)  Et  in  tempore  prgefinito prasliabitvr 
adversum  eum  rex  Austri:  et  quasi  tempestae  veniet 
contra  illumrex  Aquilonisin  curribus,  etin  equiiibus^ 
et  in  classe  magna :  et  ingredietur  terras,  et  conteretf 
et  pertransiet.  Et  introibit  in  terram  gloriosam,  et 
multi  corruent.  Pro  quo  interpretatus  est  Symma- 
chus  :  et  multa  mitlia  corruent:  Theodotio,  et  mulii 
tnfirmabuntur.  Muttas  autem  corruerejuxta  Aquilam, 
vel  urbes,  vel  regiones,  vel  provincias  inteUige.  Et 
haec  Porphyrius  ad  Antiochum  refert :  quod  undeci- 
mo  annoregni  suirursus  contrasororisfilium  Ptole- 
maeum  Philometorem  dimicaverit.  Qui  audiens  ve- 
nire  Antiochum,  congregavit  multa  populonim  mil- 
lia.  Sed  Antiochus  quasi  tempestas  valida  in  curri- 
bus,  et  in  equitibus,  et  in  classe  magna  ingressus 
sil  terras  plurimas,  et  transeundo  universa  vastave- 

C  rit :  veneritque  ad  terram  inclytam,  id  est,  Judaeam, 
quam  Symmachus  terram  fortitudinis  interpretatas 
est :  pro  qua  Theodotio  ipsum  verbum  Hebraicum 
posuit  sABAi  [Al.  SABAM  et  saba]  (^iv)  .*  ct  aroem  mu- 
nierit  de  ruinis  murorum  civitatis,  lHt  et  sic  per- 
rexerit  in  ^Egyptum.  Nostri  autem  adAntichristum 
et  ista  referentes,  dicunt  quod  primum  pugnaturus 
sit  contra  regem  Austri,  id  est,  ^Egypti,  et  postea 
Libyas,  et  ^Ethiopas  superaturus :  quae  de  decem 
cornibus  tria  contrita  cornua  supra  legimus;  et  quia 
venturus  sit  in  tcrram  Israel,  et  multae  ei  vel  urbes, 
vel  provinciae  daturae  manus. 

Eaecautem  solsesalvabunturdemanibus  ejus,  Edam, 
et  Moab,  et  principium  filiorum  Amman.  Antiochas, 
aiunt,  festinans  contra  Ptolemaeum  regem  Aastri, 

{)  Idumaeos,  et  Moabitas,  et  Ammonitas  qui  ex  latere 
Judaeae  [Al.  Idumaeae]  erant,  non  tetigit :  ne  occa- 
patus  alio  pralio,  Ptolemaeum  redderet  fortiorem. 
Anticbristus  quoque  Idumaeam,  et  Moabitas,  ac  fi- 
lios  Ammon,  id  est,  Arabiam  relinquet  intactam: 
quia  iiluc  Sancti  ad  deserta  confugient. 

(Yers.  42,  43.)  Et  mittet  manum  suam  in  terraSf 
et  terra  jEgypU  non  effugiet :  et  dominabitur  thesau' 
rorum  auri  atque  argenti,  et  in  omnibus  preiiasis 
jEgypti,  Per  Libyas  [Vulg.  Libyam  et  jEthiopiam] 

(b)  Supplevimus  hic  vocem  litl  ex  ms.  Vaticano. 
quae  antea  ob  earumdem  iitterarum  in  sabBeqaenti 
verbo  recnrsam,  fuerat  praetermisBa. 


S78 


COMMENTARIORUM  IN  DANIELEM  LIBER  CAP.  XI. 


574 


pu>qtte  et  Mhwpioi  transivit,  Haec   Antiochum  ex  A  sioDe^ubi  in  Antiocho  prophetia  consnmmata  est, 


parte  fecisse  legimus.  Sed  quod  sequitur,  per  Li- 
byas  et  jEthiopias  transibity  magis  nostri  asserunt 
Antichristo  convenire.  Antiochus  enim  Libyam 
quam  plerique  Africam  inteliigunt,  iEthiopiamque 
non  tenuit :  nisi  forte  quiain  ipso  climate  sunt  pro- 
vincis  iEgypti,  et  longe  per  deserta  vicinae,  captis 
^Egyptiis,  etiam  istae  provinciiB  conturbatx  sunt. 
Unde  non  dicit,  quod  ceperit  eas  :  sed  per  Libyas 
^hiopiasqne  transierit. 

(Vers.  44,  45.)  Et  fama  turbavit  eum  [Vulg.  eam] 
ab  oriente  et  ab  Aquilone,  Et  veniet  in  muUitudine 
magnaM  conterat  et  interficiat  plurimos,  Et  figet  ta- 
bemaeulum  suum  in  Apedno :  inter(a)  duo  maria  super 
tnontem  inclytum  et  sanctum,et  veniet  usque  ad  sum- 


aliquid  de  Antichristo  dicitur?Dimittatitaquedubia, 
et  in  manifestis  haereat :  dicatque  quis  sit  ille  lapis^ 
qui  de  monte  abscisus  sine  manibus,  creverit  in 
montem  magnum,  et  orbem  impleverit,  et  quadri- 
formem  imaginem  contriverit :  qui  sit  ille  filius  ho- 
minis,  qui  cum  nobibus  venturus  sit,  et  staturus 
ante  vetustum  dierum,  et  dandum  ei  regnum  quod 
nullo  fine  claudatur :  omnemque  populi,  tribus  ac 
linguae,ipsi  servituri  sint,  IHZ  Haec  quas  manifesta 
suntpraeterit,et  de  Judaeis  asserit  prophetari,  quos 
usque  hodie  servire  cognoscimus.  Et  dicit  eum  qui 
8ub  nomine  Danielis  scripsit  librum,  ad  refocillan- 
dam  spem  suorum  fiAsse  mentitum.  Non  quo  om- 
nem  historiam  futuram  nosse  potuerit,sed  quojam 


mitatem  ejus,  et  nemo  auxiliabitur  ei.  Et  in  hoc  ioco  p  facta  memorarel  :  et  in  ultimae  visionis  calumniis 


Porpbyrius  tale  nescio  quid  de  Antiocho  somniat : 
Pagnans,  inquit,  contra  ^gyptios,  et  Libyas  iEthio- 
piasque  pertransiens,  audiet  sibi  ab  Aquilone  et 
ab  Oriente  praelia  concitari,  unde  et  regrediens  ca- 
piet  Aradios  resistentes,  et  omnem  in  littore  Phae- 
niciB  vastabit  provinciam  799  Confestimque  per- 
get  ad  Artaziam  regem  Armeniae,  qui  de  Orientis 
partibus  movebitur,  et  interfectis  plurimis  de  ejus 
ezercitu,ponet  tabernaculum  suum  in  loco  Apedno 
qni  inter  duo  latissima  situs  est  Oumina,  Tigrim, 
et  Euphratem.  Gumque  hucusque  processerit,  in 
qoo  monte  inclyto  sederit  et  sancto,  dicere  non  po- 
test:  quamquam  inter  duo  mariaeum  sedisse,pro- 
bare  non  potest,  et  stultum  sit  duo  Mesopotamiae 
flamina,  duo  maria  interpretari.  Montem  autem  in- 


immoratur,flumiQa  ponens  pro  mari^et  montem  in- 
clytum  et  sanctum  Apedno  (6),quem  nbi  legerit^nul- 
lam  potest  proferre  historiam.  Nostri  autem  extre- 
mumVisionis  hujus  capitulum  super  Antichristo  sic 
exponunt,  quod  pugnans  contra  iEgyptios  Libyas- 
que,  et  iEtbiopias,ettria  cornua  de  decem  cornibus 
conterens,  auditurussitde  Aquiionis  et  de  Orientis 
partibus  adversum  se  bella  consurgere,  quod  ve- 
niens  cum  magna  multitudine,ut  conteratet  interfi- 
ciat  plurimos,  flget  tabernaculum  suum  inApedno 
juxta  Nicopolim,  quas  prius  Emmaus  vocabatur: 
ubi  incipiunt  Judaeae  provinciae  montana  consurgere 
Denique  inde  se  erigens  usque  ad  montem  Oliveti, 
Jerosolymorum  regio  ascenditur :  et  hoc  esse  quod 
nunc  Scriptura  dicit :  Et  cum  fixerit  tabcmaculum 


clytam  idoirco  praeteriit,  quia  secutus  est  Theodo-  C  suum  inmontanaeprovinciaeradicibusinterduo  ma- 


tionis  Interpretationem,  qui  ait :  inter  media  maria 
super  montem  Saba  sanctunu  Cumque  Saba  nomen 
montiSyVel  Armeniae,vel  Mesopotamiae  putet,  quare 
sit  sanctus  dicere  non  potest :  etiam  bac  licentia 
mentiendi,  possumus  nos  addere  quod  ille  conti- 
cuit :  sanctum  dici  nwntem,  quia  juxta  errorem  Ar- 
menlorum  sit  idoiis  consecratus.  Et  veniet^  inquit 
usque^  ad  summitatem  ipsius  montis,\Ti  Elimaide  pro- 
yincia,qaae  est  ultima  Persarum  ad  Orientem  regio ; 
ibiqae  volens  templum  Dianas  spoliare,  quod  infi- 
nita  denaria  habebat,  fugatus  a  barbaris  est,  qui 
mira  veneratione  fanum  illud  suspiciebant,  et 
mortuus  est  moerore  consumptus  in  Tabes,  oppido 
Persidis.  Haec  ille  in  suggillationem  nostri  artificio- 


ria,mare  videlicet,  quod  nunc  appellatur  Mortuum 
sd)  Oriente,  et  mare  Magnum  in  cujus  littore  Gaesa- 
rea,  Joppe,  Ascalon,  et  (c)  Gazas  sitae  sunt.  Tunc  ve- 
niet  usque  ad  summitatem  montis  ejus,  hoc  est, 
montanae  provinciae,id  est,  verticem  montisOiiveti, 
qoi  inclytus  vocatur,quia  ex  eo  Dominus  atque  Sad- 
vator  ascendit  ad  Patrem,  et  nullus  Antichristo  po- 
terit  auxiliari,  contra  se  Domino  saeviente.  Et  asse- 
runtibi  Antichristum  esse  penturum,undeDominus 
ascendit  ad  coelos.ipedna  verbum  compositum  est, 
quod  si  dividas^intelligi  potest,Opdvou  a^Tou,id  est, 
solii  tui,  Et  est  sensus  :  £t  liget  tabernaculum  (jd) 
suum  et  thronum  suum  inter  maria  super  montem 
inclytum  et  sanctum.Hunc  locum  Symmachus  794 


siflsimo  sermone  composuit,  quae  etiamsi  potuerit  n  ila  interpretatus  est :  xxt  Ixxevei  xac  cxT^vac  xou  Itc- 


approbare,  non  de  Antichristo  dicta,  sed  de  Antio- 
cho,qui  ad  nos,qui  non  ex  omnibus  Scripturarum 
lociB  Christi  probamus  adventum,  et  Antichristi 
mendacium  ?  Pone  enim  haec  dici  de  Antiocho,  quid 
nocet  religioni  nostrae  ?  Numquid  et  in  superiori  Vi- 

(fl)  Expnngit  Victorius  rftto,  quaj  vox  tametsi  in 
czpositione  8ubintelligitur,in  nulla  temen  editione 
taori  textas  habetur. 

(6)  Hic  vero  ad  superioris  contextus  seriem  addit 
Yictoris  voces  Sabin  vocans, 

(e)  Doo  mss.  Gaza,  minori  numero.Sed  quod  Ga- 
sas  plurali  dicat  S.  Doctor,  ex  eo  videtur,  quod 
nrbem  otramqae,MflJumam  scilicety  et  Gazam  pro- 


TZOTzoLaio'j  auTou  (xeToJu  xwu  OaXaaacov  elc  xo  opoc  xiic 
8uva[Ae(i)<  TO  j(Y^<)^  ^^^  ^Ji^^  ^^^  obcpou  auxou,  quod  in 
Latino  sonat :  et  extendet  [Al.  extendit]  papiliones 
equitatus  sui  inler  maria,  super  montem  fortitudinis 
sanctum,  et  veniet  usgue  ad  verticem  montis,  Theodo- 

prie  dictam  intelligit,  quae  tamen  aliquo  spatio  a 
mari  aberat.  Sozomenus  Hist.  lib.  vii,  cap.  2i,  pro- 
prio  nomine  etiam  illam  Gazam  vocat,  ot  mariti- 
mam  dicit :  'Ev  Fa^^  irpoc  OdlXaddav  oicep  xal  MaCou- 
p,av  6vo[Ai^ou9tv. 

(d)  Palatin.,  tabemaculum  throni  sui  inter  duo 
marta,  quae  postrema  verba  in  Vat.  penitas  deside- 
rantur. 


67» 


8.  BDSBBH  HIBRONYMI 


m 


tk) :  Bl  figet  labemacultm  tuum  in  (a)  Aphedano  inier  A  ipsoqua  Antiocho  ia  Peraide  mortao»  salvatafl  est 


maria  in  monte  Saba  $ancio,etveniet  usque ad partem 
ejus.  Aqixila  :  Et  plantabit  tabemaculum  prxtorii  sui 
in  'A^a8av(f>  inter  maria^  in  monte  glorioso  et  saneto, 
et  veniet  usque  ad  finem  ejus,  Soli  Septuaginta  omni 
86  nominis  qusestione  liberantes  interpretati  sunt : 
et  statuet  tabemaculum  suum  tunc  inter  maria,  et 
montem  voluntalis  sanctum,et  veniet  haro  consumma- 
tionis  ejus,  Quos  Apollinarius  secutus,  de  nomine 
Apedno  omnino  contiouit.  Hoc  ideo  prolixius  posui, 
ut  etPorpbyrii  ostendam  calumniam  qui  hasc  omnia 
ignoravityaut  nescire  se  finxityet  Scriptur»  sanctes 
difficultatem  :  cujus  intelligentiam  absque  Dei  gra- 
tia  et  doctrina  majorum  sibi  imperitissimi  vel  ma- 
zime  vindicant.  Notandum  autem,   quod  P  litte- 


populus  Israel :  omnes  qui  scripti  erant  in  libro  Dei^ 
hoc  esty  qui  Legem  fortissime  defenderunt,  et  econ* 
trario  qui  deleti  sunt  de  libro,  hoc  est,  qui  prsva- 
ricatoresexstiteruntLegis,etAntiochi  fuerunt  par- 
tium.  Tunc,  ait,  bi  qui  quasi  in  terrae  pulvere  dor« 
miebant,et  operti  erant  malorum  pondere,  et  quasi 
in  sepulcris  miseriarum  reconditi,  ad  insperatam 
Victoriam  de  terrs  puivere  surrexerunt,  et  de  humo 
elevaverunt  caput,custodes  Legis  resurgentes  in  vi- 
tam  deternam,etpraBvaricatores  inopprobrium  sem- 
piternum.  Magistri  autem  et  doctores  qui  Legi»  no- 
titiam  babuerunt,fulgebunt  quaai  c(£lum,et  qui  ia- 
feriores  populosexhortatisuntad  custodiendas  ca^ 
remonias  Dei,  ad  instar  astrorum  splendebunt  in 


ram  Hebrasus  sermo  non  babeat,  sed  pro  ipsa  uta-  ^  perpetuas  eeternitates.  Ponit  quoque  historiam  de 


tur  PHE,  cujus  vim  Grscum  cp  sonat.  In  ipso  tantum 
locoapud  Hebraeos  scribatur  quidem(^)pHE,sedIega- 
tur  P.  Quod  autem  Antichristus  veniat  usque  ad 
summitatem  montis  sancti  et  inclyti,  et  ibi  pereat, 
Isaias  plenius  loquitur :  Prxdpitabit  Dominus  in 
monte  sancto  faciem  dominatoris  tenebrarum  super 
omnes  gentes,  et  eum  qui  dominatur  cundis  populis^ 
et  (c)  unctionem  qux  uncta  [Al.  qua  unctus]  est  con- 
tra  universas  nationes, 

Cap.  XII.  —  Vers.  -1  seqq.  Jn  tempore  autem  illo 
eonsurget  Michaelprinceps  magnuSy  qui  ftat  pro  fUiis 
poputi  tui,  et  veniet  tempus  quale  non  fuit  ex  eo  quo 
[Vulg.a^  €0  ex  quo]  gentes  esse  cccperuntusque  ad  tem* 
pus  illud.  Et  in  tempore  illo  salvabitur  populus  tuus : 
omnis  qui  inventus  fuerii  scripius  in  iibro*  Et  multi 


Machabaeis,  in  qua  dicitur  multos  Judaeorum  sub 
Mathatbia  et  JudaMachabaeo  ad  eremum  confugisse 
etlatuisse  in  speluncis,  et  in  caverni8petrarum,ao 
post  victoriam  processisse  (I  Mach.u)  Et  hsc  |ttt*- 
(poptxbjc  7M  quasi  de  resurrectione  mortuorum 
esse  praedicta.Tempore  autem  Anticbristi  talemtri* 
bulationem  fore,  qualis  numquam  fuit  ex  eo  quo 
gentes  esse  csperunt,  verius  intelligitur.  Ponamus 
enim  vicisse  Lysiam  qui  victus  est,  et  penitus  op- 
pressos  Judaeos  esse  qui  vicerunt :  numquid  fuit  taUa 
tribulatio  qualiseo  tempore  quo  Jerusalemoaptaest 
a  BabyloniiSytempIumquesubversum^et  omnis  po- 
pulus  ductus  in  captivitatcm  ?  Oppresso  igiiur  An- 
tichristo,  et  spiritu  Salvatoris  exstincto,  salvabitor 
populus  qui  scriptus  fuerit  in  libro  Dei,  et  pro  di- 


de  his  qui  dormiunt  in  terrx  pulvere,  evigilabunt :  C  versitate  meritorum,  alii  resurgent  in  vitam  ster- 


alii  in  vitam  ^etemam,  el  atii  in  opiprobrium,  795 
%U  videant  semper.  Qui  au{em  docti  fuerint,  fulge" 
bunt  quasi  eptendor  firmamenti^  et  qui  ad  jusli- 
tiam  erudiunt  multos,  quasi  stellsein  perpetuasx- 
temitates.H&cienuB  Porphyrius  utcumque  setenuit, 
et  tamnostrorum  imperitus,quam  suorummaleeru- 
ditis  imposuit :  de  hoc  capitulo  quid  dicturus  est, 
in  quo  mortuorum  describitur  resurrectio  :  aliissus- 
citatis  in  vitam  «Bternam,  et  aliis  in  opprobrium 
sempitemum  ?  Nec  potest  dicere  qui  fuerint  sub 
Antiocho  fulgentes  quasisplendorfirmamenti,et  alii 
quasi  stellie  in  perpetuas  aeternitates.  Sed  quid  non 
facit  pertinacia?Quasi  contritus  coluber  elevat  caput 
et  moriturus  ineos  qui  morituri  sunt  venena  diffun- 


nam,  et  alii  in  opprobrium  sempiternum.  Magistri 
autemhabebuntsimilitudinem  C(Bli,etqui  alios  eru- 
dierunt,stellarum  fulgori  comparabuntur.Non  enim 
sufQcit  scire  sapientiam,nisi  et  aliosemdias  :  taci- 
tusque  sermo  doctrinffi,  aiium  non  sdifican8,merce- 
demoperis(i4/.  otii)  recipere  non  potesL  Quem  io- 
cum  Theodotio  et  Vulgata  editio  ita  expreasit :  £t 
intelligentes  fulgebunt  quasi  splendor  fvrmamenti^  et 
de  justis  plurimi  (Al.  plurimis)  quasi  steltx  vn  sUer- 
num  et  ultra.  Solent  nonnulli  qusrerey  utrum  do* 
ctus  sanctus,et  simplex  sanctus  eamdem  mercedf  m 
habeant,  et  unam  in  Goelestibus  mansionem.  Uode 
nunc  juxta  Theodotionem  dicitur,  quod  doctiaiini* 
litudinem  cocli  habeant,   et  absque  doctrin&Juati, 


dit.  Et  hoc,  inquit,  de  Antiocho  scriptum  est,  qui  ])  stellarum  fulgori  comparentur :  tantumque  sit  in- 


vadens  in  Persidem,  Lysiao  qui  Antiochae,  et  Pbm- 
niciffi  (AL  Phodnici)  preerat,  reliquit  exercitum,  ut 
adversum  Judeos  pugnaret,urbemque  eorum  Jeru- 
salem  subverteret ,  quaeomnia  narrat  Josephus  his- 
toria  auctor  HebrataQ,  quod  talis  fuerit  tribulatio, 
qualisnunquam,ettempusadvenerit  quale  non  fuit 
ex  quo  gentesessecodperuntusquead  illudtempus. 
Reddita  autem  victoria,  et  coesis  Antiochi  ducibus, 

(a)  Nostri  mss.  Ephadano,\e\  Epadno,reci\uB  ab- 
squetnprffipositione.bfs.quoqueSangerm.EPAAANO 
secunda  manu  EPBANO.  sicque  mox  ad  Aquilam, 
Prxtorii  sui,  APEANO.  Leotiones  autem  per  P  pro- 


ter  eruditam  sanctitatem  et  sanctam  rustioitatemi 
quantum  coelum  distat  et  stell®. 

(Vers.  4).  Tu  atUem  Daniel^  claude  sermones  et  «i- 
gna  librum  usque  ad  tempxu  statutum.  Pertransibuni 
plurimif  et  multiplex  erit  scientia.  Qui  Danieli  multl» 
plicem  revelaverat  veritatem,ipsa  occultaesse  signi- 
ficans  quffi  locutus  est,  prffioepit  ut  involvat  aermo* 
nes,  et  signet  librum,ut  legant  plurimi,et  quttrant 

ipse  Hieronymus  paulo  post. 

(b)  Plerique  mss.  absque  aspiratione  fe  oomBian- 
ter  habent. 

(c)  Palatin.,  et  jwnctionem^  qumjundA^U* 


877 


GOMMENTARIORUM  IM  DAIflELBM  LIBER  GAP.  XII. 


878 


bivtoriA  yer!tatetD,et  propter  obsonritatis  magni-  a 
tndinem  diversa  opiDentnT.Quod  autem  ait ;  Per- 
^ransilmnty  id  est,  percurrent  plurimi,  multorum 
dgniQcat  lectionem.Solemus  enim  dicere  :  pereurri 
.lbrum,pertran9ivihi9toriam.Quod  quidem  etleaias 
3e  obscuritale  eui  voluminig  loquitur :  El  erunt  ser- 
Mne$  libri  istius,qua8i  verba  voluminis  signatiyquod 
H  dederint  homini  nesdenti  litteras ^dicentes  ei,  lege: 
f^mpondebii,7%7  nescio  litteras.Sin  autem  dederint 
iiltid  hamini  scienti  litteras,et  dixerint,  Lege  librum : 
BespmdebU,non  possum  legere  :  signatus  est  enim 
'Ua.  zzzix,  ll),Et  in  Apocalypsi  Joannis  liber  vi- 
letar  signatns  sigillis  septem  intus  et  foris.  Gum- 
2iie  nullus  posset  signacula  illius  solvere,ait  Joan- 
M8  :  Flebam  nimis,Et  venit  ad  me  vox  dicens  :  Ne 
oiores  :  Bcce  vicit  leo  de  tribu  Juda  radix  David,  ape- 
^e  librumyet  solvere  signacula  ejus  (Apoc,  v,  4).  Li-  " 
bmm  autem  illum  potest  solvere  qui  Scripturarum 
■ecramenta  cognovit^et  intelligit  9enigmata,et  verba 
Lenebrosa  propter  mysteriorum  magnitudinem,  et 
.oiterpretatur  parabolas,  et  occidentem  litteram 
kransfert  in  spiritum  vivificantem. 

(Vers.  5,6.)  Et  vidi  ego  Daniel  et  ecce  quusi  duo 

ejlit  stalHmi :  unus  hinc  super  ripam  fluminis,et  alius 

£nde  ex  altera  ripafluminis.Et  dixi viro  qui  indutus 

9rat  lineiSf  qui  stabat  super  aquas  fluminis  :usquequo 

finis  istarum  mirabilium  ?  Vidit  Daniel  duos  angelos 

0tantes  ex  utraque  parte  super  ripam  Babylonii  flu- 

C3iiini8,qui  cum  hic  ponatur  absque  nomine,  secun- 

^om  prsteritam  visionem  putoeumesseTigrim^qui 

Bebraice  dicitur  EDDECEL(Sp"Tn),  et  tamen  non  in- 

lerrogat  eos  qui  stabant  super  utramque  ripam,sed  G 

eum  quem  in  principioviderat,qui  indutuserat  ve- 

t^QS  lineis  sive  byssinis,  quod  Hebraice  dicitur 

B4DDIM  (C3^Tl)-Et  hic  ipse  Angelus  stabat   super 

aquas  fluminis  Baby1onii,suo  eas  calcans  pede.  Ex 

qoo  intelli^mus  superiores  duos  angelos^quos  vidit 

sUntes  super  ripam>et  non  interrogat,   nec   putat 

8ci8citatione,condignos  angelos  esse  Persarum  atqoe 

Orecomm.Htlnc  autem  esse  angelum  clementissi- 

mQiD,qDi  orationes  Danielis  in  conspectu  Dei  obtu- 

l6rat(il/.obtulerit),quando  ei  viginti  etuno   diebus 

I^enarum  angelus  resistebat.Interrogabat  [Al,   in- 

terrogat)  autem  hsc  mirabilia  qus  in  praesenti  Vi- 

>ion6dicuntur,quo  complenda  sint  tempore^  quod 

POfphyrius  more  suo  de  Antiocho,nos  de  Antichri- 

stD  interpretamur.  n 

(Vem.  7.)  Et  audivi  virum  qui  indutus  erat  lineis^ 
ftt  dabat  super  aquas  fluminis,cum  elevatset  dexte- 
fmjCt  sinistram  suam  in  caslum,  et  jurasset  per  in- 
*0i(nn  in  IM  xtemum^quia  in  tempus,et  tempara, 
^dknidium  tempons.  Tempus,ettempora,  etdimi- 
diQm  temporis,tres  et  semis  annos  interpretatur 
Porphyriu8,quod  et  nos  juxta  Scripturarum  sancta- 
lUi  idioma,  non  negamus.Nam  et  supra  legimus, 


quodseptemtemporatransierint  super  Nabuchodo- 
nosor,  id  est,  septem  anni  efferationis  ejus,  et  in 
visione  quatuor  bestiarum  scriptum  est,  leonis,  et 
nrsi,pardi,et  ulterius  bestiae,  cujus  nomen  tace- 
tur,quffi  regnum  signiflcat  Romanorum,  et  postea 
de  Anticbri9to,quod  (a)rege9  humiiiet,  et  sermonee 
contra  Excelsum  loquatur,et  sanctos  Altissimi  con- 
terat,et  putabit,ait,  quod  possit  mutare  tempora 
et  leges.Et  tradentur  in  manu  ejue  usque  ad  tem- 
pus,  et  tempora,  et  dimidium  temporis.  Et  judi- 
cium  sedebit,ut  auferatur  potentia  et  conteratur, 
et  diepereat  ueque  in  flnem.  Et  manifeste  de  ad- 
ventuGhristiatquesanctorumdicit:  Regnum  autem 
et  potestas,  etmagnitudoregniqusest  subter  omne 
coelum,  detur  populo  sanctorum  Altissimi,  cujus 
regnum,regnum  sempiternum  est^et  omnes  reges 
servient  ei,  et  obedient.  Si  itaque  superiora  qu» 
perspicue  de  Antichrieto  9cripta  sunt,  refert  Por- 
phyrius  ad  Antiochum,et  ad  tres  et  semis  annos, 
quibus templum  dicit  fuisse desertum (Su^^ra  i):  ergo 
et  boc  quod  sequitur :  Regnum  ejus  sempitemum,  et 
omnes  reges  servtent  ei,  et  obedient,  dcbet  probare 
super  Antiocho,  vel  ut  ipse  putat,  super  populo 
Judaorumiquod  nequaquam  stare  manifestumest. 
Legimus  in  Machabaeorum  libris,  Josephus  quoque 
in  eamdem  consentit  opinionem  (Joseph,  lib,  xi, 
cap,  lO).quod  tribus  annis  templum  pollutum  fuerit 
in  Jerusalem,et  in  eo  (b)  Jovis  idolum  steterit  sub 
Antiocho Epiphane^centesimo quadragesimo  quinto 
anno  regni  Macedonum,  a  Gasleu  mense  ^'usdem 
anni  norio,u8que  ad  mensem  nonum  centesimi  qua- 
dragesimi  octavi  anni,qui  faciunt  annos  tres.  Sub 
Anticbristo  autem  non  tres  anni :  sed  tres  et  semis, 
hoc  est,mille  ducenti  nonaginta  dies,  desolalionis 
templi  sancti  et  eversionis  futurs  (Al,  futuri)  esse 
dicuntur. 

Et  cum  completafuerit  dispersio  manus  7  99  populi 
sancti^complebuntur  universa  htJtc  :  Quando  inquit 
populus  Dei  dispersus  fuerit :  vel  Antiocho  perse- 
quente,  ut  vult  Porphyrius^  vel  Anticbristo,  ut 
nostri  verius  probant,tunc  haec  omnia  complebuntur. 

(Vers.  8  seqq.)  Et  ego  audivifetnon  intelltxi.  Et 
dtxi;  Domine  mi,quid  eritpost  hsect  Et  ait :  Vade^ 
Daniel,quia  clausi  signalique  sunt  sermones  usque  ad 
tempu^  (c)consummationis,  Eligentur  et  dealbabuntur 
et  quasi  ignis  probabuntur  multi^et  impie  agent  im^ 
pii :  neque  intelligent  omnes  impii :  porro  docti  intel» 
ligent,  Vult  propheta  intelligere  quod  viderat,  im- 
mo  quod  audierat,  et  futurorum  cupit  cognoscere 
veritatem.  Audierat  enim  regum  bella  diversa,  et 
inter  se  jiraeiia,et  multiplicem  historiam  :  sed  no- 
mina  non  audierat  singulorura.Si  autem  propheta 
audivit,et  non  intellexit,quid  facient  hi  qui  signa- 
tum  librum,et  usque  ad  tempus  consummationis» 
multis  obscuritatibus   involutum,   prssumptione 


(a)  Reponit  Vioior,quod  tres  reges yquod  sic  lega- 
^aapra  cap,  7,atque  ita  ibi  interpretetur  Hieron. 
deniqne  nuw.aliquot  suffragenlur. 


(b)  Victorius,  et  in  eo  loco  idolum^  otc. 
\c)  Victoriusad  Vulgatao  leotionemfra?/lm^umpro 
conswnmatiQim* 


579 


S.  BnSEBII  HIBRONTMI 


580 


mentis  edisserunt  ?Gum  autem,  inquit,  finis  adve- 
nerit,  impii  non  intelligent,  et  qui  docti  fuerint 
disciplina  Dei,  intelligere  poterunt.  In  perversam 
enim  animam  non  introibit  sapientia :  nec  potest  se 
infundere  corpori,quod  peccatis  subditum  est, 

(Vers.  ii, )  Et  a  tempore  quo  [Vulg.  cum]  ablatum 
fuerit  jugesacriflcium,etposita  fuerit  abominatio  in 
desolalionem,dies  mille  ducenti  nonaginta,  fio8  mille 
ducentos'  nonaginta  dies  Porphyrius  in  tempore 
Antiochi,et  in  desoiatione  templi  dicit  completos, 
quam  et  Josephus  et  MachabdBorum(ut  diximus)  li- 
ber,  tribus  tantum  annis  fuisse  commemorant. 
Ex  quo  perspicuum  est  tres  istos,  ot  semis,  an- 
nos  de  Antichristi  dici  temporibus,qui  tribus  et  se- 
mis  annisyhoc  est  mille  ducentis  nonaginta  diebus, 
sanctos  persecuturus  est^et  postea  corruiturus  in 
monte  inclyto  et  sancto.A  tempore  igitur  IvoeXejri- 
<j|ioii,quod  nos  interpretati  sumus  juge  sacri/icium, 
quando  Antichristus  orbem  ]Al,  urbem]  obtinens, 
Dei  cijltum(a)  interdixerit,usque  ad  in*ernecionem 
ejus,tres  et  semis  anni,id  est^mille  ducenti  et  no- 
naginta  complebuntur. 

7S0  (Vers.  i2),  Beatus  qui  exspectat^  et  pervenit 
usque  ad  dies  mitle  trecentostriginta  ^utn^u^.Beatus, 
inquit,qui,  interfecto  Antichristo,dies  supra  nume- 
rum  prsfinitum  quadraginta  quinque  praestolatur  : 
quibus  est  Dominus  atque  Salvator  in  sua  ma- 
jestate  venturus.Quare  autem  post  intcrfectionem 
Antichristi,quadraginta  quinque  dierum  silentium 
sit,divina}  scientiae  est :  nisi  fortc  dicamus  :  Dila- 
tioregni  sanctorum,patientiae  comprobatio  est.Por- 
phyrius  hunc  locum  ita  edisserit,  ut  quadraginta 
quinque  dies  qui  super  mille  ducentos  nonaginta 
sunt,victorisecontraduces  Antiochi  tempus  signifi- 
cent :  quando  JudasMachabaeus  fortiter  dimicavit, 
et  mundavit  templum,  idolumque  contrivit,  et 
victimas  obtulit  in  templo  Dei.Quod  recte  diceret 
si  Machabffiorum  liber,tribus  et  semis  annis  tem- 
plum  scriberet  fuisse  pollutum,  et  non  tribus 
(I  Mach,  iv). 

(Vers.13.)  Tu  autem,  (b)  Daniel,  vade  ad  prxfini- 
tum,et  requiesce  [Vulg.  requiesces]  et  stabis  in  sorte 
tua  in  finem  dierum,Vro  quo  Theodotio  ita  interpre- 
tatus  est :  Tu  autem  vade  et  requiescCyet  resurges  in 
ordine  tuo  in  consummatione  dierum,  Quo  verbo  os- 
tenditur  omnem  prophetiam  vicinam  esse  resur- 
rectioni  (^4/.  resurrectionis)  omnium   mortuorum  : 

(a)  Duo  Ms9,yDeictUtuiinterdixerU,usque  ad  inter" 
fectionem  ejus, 

(^)Nomen  Dant^/,quod  in  sacro  Textu  nonsit,Vic- 
torius  expungit. 

(c)  Subscquens  postrema  periodus,  subnexusque 
capitis  XIII  e  sacro  textu  versiculus,    in  Palat.  ms 
non  babentur ;  in  Vatic.autem  eorum  loco  isthaec  ha- 
betur  epigrapbe  ex  minio :  Incipit  historia  Susannse 
secundum  beatum  Hieronymunu 

[d)  Neque  isthaec  verba,  quse  locis  suis  subnotahis^ 
norunt  mss.nostri.  Porro  nec  Hieronymus  totidem 
videtur  Origenem  verbis  Latine  expressisso. 

(«)  Pro  hoc  ver8iculo,quem  mss.nostri  substituunt, 
alius  proponebatur :  Erat  autem  Joacim  divesvalde. 
et  erat  ei  pomarium  vicinumdomui  sux ;  qui  nihil  ad 
subnexam  ezpositionem  pertinet,  toterum  eadem 


A  quando  et  propheta  surrectnrus  est.El  frustra  Por- 
phyrius,quae  in  typo  Antiochi  de  Antichristo  dicta 
sunt,vult  omnia  referre  ad  Antioohum.  C^jus  ca- 
lumniae  (utdiximus)  plenius  responderunt  Eusebius 
GiBsariensis,et  Apollinarius  Laodicenus,et  ex  par- 
te  disertissimus  vir  martyr  Metbodius,qu8e  qui  sci- 
re  volueritjin  ipsorum  libris  poterit  invenire.(c)Huo- 
usque  Danielem  in  Hebraeo  volumine  legimus  :  c»- 
tera  quae  sequuntur  usque  in  finem  libri,  de  Theo- 
dotionis  editione  translata  sunt. 

(Cap.XIII.—  Vers.  4,  2.)  Et  erat  vir  habitans  in 
Babylone,  et  nomen  ejus  Joacim,  et  accepit  uxorem 
nomine  Susannam  filiam  HelciaB,pulchram  nimiSf  et 
timentem  Dominum  (Vulg.  Deum),  Expositis,  ut  po- 
tui  (Al,  potuimus),quse  in  Danielis  libro  juxta  He- 

P  braicum  continentur,ponam  breviter  quid  Orige- 
nesindecimo  Stromatum  suorum  libro  de  Susanns 
et  7S1  Belis  fabulis  dixerit.Cujus  haec  verba  snnt, 
{d)  quae  locis  suis  subnotabis. 

(Vors.  3.)  Et  parentes  ejus  justi  (Vulg.  cum  esseni 
justi  ei^udierunt)  edocuerunt  filiam  suam  juxta  legem 
Moysi.Eoc  utendum  est  testimonio  ad  exhortatio- 
nem  parentum,utdoceant  juxta  legem  Dei,  sermo- 
nemque  divinum  non  solum  Glios,sed  et  filias  suas. 
(WeTQ,  A)  Et  {e)constituti  sunt  duosenes  de  populo 
(Vulg.  tacet  de  populo)  judices  in  anno  illo,  Refere- 
bat  Hebraeus  istos  essc  Ahab  et  Sedeciam  {Al.  Al- 
chiam  et  Sedechiam),de  quibus  scribit  Jeremias  : 
Faciat  te  Dominussicut  Ahab  et  Sedeciam,quo$  fri- 
xit  rejo  Babylonis  in  igne,propter  iniquilatem  guam 
fecerant  in  Israel.et  adulterarant  {k.[,adutterabaiU 

C  uxores  civium  suorum  {Jerem,  xxix). 

(Vcrs.5.)  De  quibus  tocutus  est  Dominus  ;  guia 
egressa  esl  iniquitas  de  Babytone  a  senibusjudicibus 
gui  videbatur  regere  poputum,Isti  frequentabantdo- 
mum  Joacim,  ,etc.PuIchre  depresbytenBpeccatori- 
bus  non  ait  :  Qui  regebant  populum :  sed^  gui  vide- 
bantur  regere,  Qui  enim  bene  praesunt  popuJo,re- 
gunt  populum  :  qui  autem  tantum  nomdn  habent 
judicum,et  injuste  praesunt  populo,  legcre  viden- 
tur  populum^magis  quam  regant. 

(yer3,S,)Et  exarserunt  in  concupiscentiam{f)  ejuSf 
el  everterunt  sensum  suum^et  declinaverunt  oculos 
suoSfUt  nonviderent  cxlum^neque  meminissent  judi^ 
ciorumjustorum,Q\iod  Graeci  vocant  7:a6oc;,nos  p^tor- 
bationem  magis  quam  passionem  reotius  interpreta- 

D  mur.  Haec  igitur  perturbatio,  et  cupido  libidinis  tl- 


ui(j)..'  ciujx(x($a<  irepi  TrXei^vwv*  dcp*  ou  u}q  p.Tfi  oBs- 
T0'jjx£v7)<  TT^^izzpi  Siocjavvr^c  taropia^,  l(xav6avov  xal 
xi  Twv  irpEcjSuTipwv  6v6[xaTa,  w^  Tcapa  t({>  'I&p£[x(f 
XE((X£vaTouTov  E^ovTa  TOv  Tp67rov*T:onf5<yaiC£K.ypto<,etO| 
Mnnini  cerie  me  cum  studioso  HebrasOyVocatique  apua 
illos  viri  sapientis  fiUo,,,  coUacutum  ab  ipso  per* 
inde  ac  si  Susanna  historia  vera  sii,  didicisse  etiam 
seniorum  nomina  pro  ut  exstant  in  Jeremia^et  hoc  mo- 
cto  se  habent:  Te  faciat  Dominus  ut  Sedeciam  et  ui 
Achiaby  guos,  etc. 

(/*)Hic  denuo  ut  et  saepe  alibi  propositum  Scriptu- 
r»  textum  ex  mss.  fide  ad  subnexam  expositioneiii 
BupplemuB. 


f81 


COMMENTARIORCM  IN  DANIRLBM  LIBER  CAP.  XIII. 


88t 


iBavit  immo  percussit  corda  seniorum.  Sed  ut  iu  A  traSfquam  peccare  in  conspectu  Domini :  sed  abso- 


L^imis  eorum  jaceret  fundamentum,  et  cogita- 
^nt  desiderata  complere,  ipsi  everterunt  sensum 
fsnm  :  quo  subverso,oculi  eorum  inclinati  sunt,ut 
>aelestia  non  viderent,  nec  recordarentur  judicio- 
nim  justorum,  sive  Dei,  sive  honestatis,  sive  natu- 
r0  :  qusB  omnibus  ad  bonum  insita  est. 

Et  tcce  Susanna  inambulabatjtixta  consuetudinem, 

Atite  jam  dictum  est  quod  facto  mane  inambularet 

Snsanna.Nec  incongruum  est  adplacandoseoslSH 

qui  omnium  quae  gerimus  de  Scripturis  sanctis  quae- 

Tunt  exempla,  hunc  inambulandi  locum  assumere: 

quod  recte  quisad  vegetandumcorposculum  deam- 

bulet.  Quem  Iocum,inquit,  de  Septuagintaeditione 

nnnc  posui :  quo  dicto  Origenes  ostendit  cffitera  se 

Don  juxta  Sepluaginta  interpretes  disseruisse. 

(Vers.  -19.)  Ingemnitque  Susanna  et  ait  :  Angustix 
mhi  swnt  undique.Qm  ad  summitatem  perfectsvir- 
totis  veoerit,  nunquam  dicit  sibiimminere  discri- 
men,  si  adulterorum  manus  non  efTugerit,  dicen- 
tium  :  Assentire  nobis,  et  commiscere  nobiscum,AliO' 
^tttn,  et  si  noli>£ris,  dicemus  testimonium  contra  te, 
qwtd  fuertl  tecum  juvenis,  et  hac  de  causa  dimiseris 
jmellasa  te,  Humana;  quippefragilitatisest,mortem 
timere,  qua  inferturpro  justitia  :  nisi  forteangus- 
tiam  interpretabimur,  non  imminentis  mortis,  sed 
opprobrii  et  ignominio),  qua  perfundenda  erat  illis 
accusantibus  atque  dicentibus  :  Fuit  cum  illa  juve- 
nts,  et  idcirco  dimisit  puetlas. 

(Vers.  22.)  Si  enim  hoc  egero,  mors  mihi  est  :  si 
aviem,  non,  etc.  Peccatum  mortem  vocat.  Sicutergo 


lute  :  Bonum  mihi  est  non  facere  malum  et  incidere 
in  manus  vestra^,  ne  peccem  in  canspectu  Domini, 
(Vers.  24.)  Et  exclamacit  voce  magna  ^usanna^  otc. 
Magna  vox  crat,  non  aeris  percussiune,  et  clamore 
faucium,  scd  pudicitiae  magnitudine,per  quam  cla- 
mabat  ad  Dominum.Unde  etsanctaScriptura  in  ex- 
clamatione  seniorumnonapposuitmagnam  vocem. 
Sequiturenim :  Clamareruntetsenes  adversum  eam, 
[Vers  A2.)  Exclamavit  autemSusanna  vocemagna, 
etc.Cordis  afTectus,  et  mentis  pura  confessio,et  ho- 
num  couscientiae,  vocem  ejus  fecerant  clariorem. 
Unde  magna  erat  exclamatio  ejus  Deo,  quae  ab   ho- 
minibus  non  audiebatur. 
(Vers.  44.)  Cumque  duceretur  admorfemySuscita- 
P  vit  Dominus  Spiritum  sanctum  pueri  junioris.  Quo 
sermone  ostenditur,non  intrasse  in  Danielem  Spiri- 
tum  sanctum  :  sed  eum  qui  erat  in  illo,  et  quiesce- 
bat  propter  setatis  infirmitatem,   nec  sua   poterat 
opera  demonstrare,  dataoccasione  pro   sancta  fe- 
mina  a  Domino  suscitatum. 

(Vers.  46.)  Et  exclamavit  voce  magna  :  Mundus 
egosumasangninehujus,eic.^u8ciisito\n  se  Spiritu 
sancto.et  quffi  puerdeberet  dicere  suggerente,  vox 
ejus  magna  erat.  Et  notandum  sicubi  in  Scripturis 
sanctis,peccatoris  vox  magna  vocatur  [Al.  dicaturj. 
734  (Vers.  58,  59.)Dic  suh  qua  arbore  videris 
eos  toquentes  sibi.Quiaitsuh  schino,dixitque  ei  Da- 
niet:  hectementituses  in  caput  tuum ;  ecce  enimAn- 
getus  Deiaccepfasententiaabeoscindette  medium.Et 
post  modicum  atter  senior  ait^subprino,  dixitquead 


eiqui  facit  adulterium,  mors  est  adulterium  :   sic  C  eum  Daniel  :  Recfemenfituset  tu  incaputtuum.Ma- 


omne  peccatum  quod  ducit  admortem,morsappeI- 
landum  est.  Et  toties  mori  credimur,quoties  pecca- 
musad  mortem.  Unde  econtrario  toties  resurgi- 
3m8  et  vivificamur,  quotiesvitae  digna  opera  faci- 
mu8. 

(Vers.  25.)  Sed  melius  mihi  est  absque  opere  inci- 
i^e  in  manus  vestraSy  quam  peccare  in  conspectu 
Ikmini.  In  Graeco  non  habet,  alpsTtoTepov,  id  est, 
ndm,  sed  a!p£Tov,  quod  ^{mum  interpretari  possur 
mu8.  Unde  eleganter  non  dixit :  Melius  mihi  est 
iiicidereinmanusinimicorumpresbyterorum,quampec- 
w  in  conspectu  Dommt  ;nevidereturcomparatione 
peccati,  quod  non  erat  bonum,  hoc  appellare  me- 
lios.  Sed  bonum  est,  inquit,  mihi  non  facere   ma- 


net  autemAngeliisDeigtadium  habensut  secetteme- 
dium.  Quia  Hebra*i  rcprobant  historiam  Susannae, 
dicentes  eam  inDanielisvoIuminenonhaberi,debe- 
mus  diligenter  inquirere  nomina,  <r)^(vouxal  TcpCvou, 
qu8B  Latini  ilicem  et  lentiscum  interpretantur,  si 
sint  apud  Hebra30s,et  quam  habeant  etymologiam, 
ut  a  <ix^^V»  scissio,  et  a  Trpfvcji,  sectio,  sive  serratio 
dicatur  lingua  corum.  Quod  si  non  fueritinventum, 
necessitate  cogemur  et  nos  eorum  acquiescere  sen- 
tentiae,qui  Graeci  tantum  sermonis  hancvolunt  esse 
irepixoTci^v,  qufle  Graecam  habeat  tantum  etymolo- 
giam,et  Hebraicam  nonhabeat.  Quod  siquisosten- 
derit  (a)  duarum  istarum  arborum  scissionis  et 
sectionis  in  Hebraeo  stare  etymologiam  :  tunc  pote- 


lom,et  incidere  in  manusvestras,nepercamin  con-  j)  rimus  etiam  hanc  Scripturam  recipere. 


spectu  Domini.  73S  Non  ergo  pcr  comparationem  le- 
geadum  est  :  Melius  mihi  est  idcidere  in  manus  ves- 

[a)  Rectius  multo  colli^it  in  laudata  ad  Africanum 

epiftola  num  6  et  7,  ubi  ita  propositae  objectioni 

fespondet,ut  quamc]uam  in  Hebraeoqui  interciderat 

texto  illa  etymologia  duarum  arborum  scissioniset 

•ectionisexhiberinequeat,nihil  tamendubitari  velit, 

qoi  etse  potuerit,  cum  id  genus  alii  in  Scripturis 

oecorant  verborum  lusus.  Et  vero  libet  quaedam 

1^08  responsi  saltem  ex  Latina  interpretatione  de- 

seribere.  «  Videamus,  in^uit,  quas  in  oratione  ipsa 

eriminaria.Etprimumincipiamus  ab  eo  quoddeter- 

Mre  queat,  ne  admitatur  bistoria,   nempe   ab  ea 

quam  Ak^  tou  Trpfvou  irp(jtc,  et  a7:6  xou  ovivou  ffj^^fft? 

.    .   .  ^^    'ioQeyde  qua  tu  pronuntiai8ti,ao8ioom« 


(Vers.  60.)  Exctamavit  autem  omnis  synagoga 
(Vulg.  cxtus)voce  magna^et  benedixerunt  Deumgui 

pertum  haberes,  quo  modo  Graeceauidemhseccon- 
sonare  contingat,  Hebraico  autem  aistent  penitus. 
Ego  vero  etiamnum  dubito.Nam  et  ego  de  noc  loco 
sollicitus,  cum  etipsedubius  bdererem,non  paucos 
HebriBOS  consului,  sciscitans  quomodo  apud  ipsos 
nominetur  irpfvo;,  et  quomodo  dicant  irpf^^eiv,  item 
qua  voce  reddant  7j^(vov,  arborem,  etquomodo  di- 
catureis  a^tJieiJ.IIhautemdicehantignorareseGrae- 
cas  voces  irpivou  et  <r/(vou,  et  ipsas  sibi  poscebant 
ostendi  arbores,  ut  scirent  quasnameistnbuantvo- 
ces.  E^o  vero  nondubitavi^amicaenimveritas)  ipsa 
ligna  m  eorum  conspectum  adduoere.  Alius  autom 

dicebat  qu«  nusquam  Qominata  8unt  in  Boripturii 


883 


S.  BUSEMI  HIBRONTHI 


salvat  sperantes  in  se^  eto.  Si  interfecit  eos  omnis 
synagoga»  videtur  illa  opinio  refutari(a)de  qua  su- 
pra  diximuSySecundum  Jeremiam(/^rem.xxix),quod 
ipsi  essent  presbyteri  Ahab  et  Sedecias  :  nisi  forte 
hoc,  quod  scriptum  est :  interfecerunt  eoSySi  inter- 
pretamur  pro  eo,  quod  est,  regi  Babylonis  occiden- 
dos  tradiderunt.  7S5  Sicut  etnos  dicimuB,  quod 
Jud»i  interfecerint  Salvatorem:non  quoipsipercus- 
serint,  sed  quo  tradiderint  occidendum,  et  succla- 
mantes  dixerint :  Crucifigef  crucifige  eum  {Joan, 
XIX,  15). 

(Vers.  63.)  Helcias  autemetvj^orejus  laudaverunt 
Deum  pro  fitia  sua  Susanua,  etc.  Digne  [Al.  Digni] 
quasi  sancti  laudant  Deum :  non  quia  liberata  est  de 
manu  presbytorum  Susanna,  hoc  enim  non  satis 

se  non  posse  afQrmare  quemadmodum  dicantu r  He- 
braice;m  promptu  autem  esse,  ut  qui  dubitat,  Sy- 
riacautatur  voce  looo  Hebraics.Item  dicebat  etiam 
a  sapientissimis  dictionesnonnullasaliquandoquae- 
ri.  Si  ergOtinquiebat,alicubi  potos  ostcndere  nomi- 
natam  in  aliqua  Scriptura  Prinum,  vel  ScAmum,ibi 
certe  invenietur  quod  ^uaerimus,et  ea  c[u»  inde  ori- 
tur,  nominum  derivatio.  Sivero  nullibi  nominatffi 
8unt,id  quoque  nos  lalet.  Hec  igitur  cum  ab  He- 
braets  quibuscum  consuetudinem  habui,  historiam 
non  agnoscentibus  dictasint,  religio  mihi  est  pro- 
nuotiare  utrum  apud  Uebraeossimilisnominumde- 
rivatio  servetur  necne.  Tu  vero  cur  non  esse  affir- 
maris,  fortasse  nosti.» 

(a)  Hanc  ex  Hebrffiorumsensudifficultatemurcet 
impendio  magis  Hieronymusin  Gommentariisinje- 
remise  cap.  xxix,  ad  illud  Prophetae,  Faciat  te  Do- 
minus  sicut  Sedeciam,  et  sicut  Achab  eic,  «  Aiunt, 
inquit,  Hebrsi  hos  esse  presbyteros,  qui  fecerint 


A  laudabile  est,  nec  magnidi8crinpiU)4fi!»Biiio||f 
berata,  sed  quia  non  est  inventa  in  ea  res  ta 
(CAP.  XIX.  —  Vers.  1.)  Statimque  cumapii 
ostia,  aspiciens  7S6  rex  super  mensam  (Vn 
lium  intuitus  rex  mensam),  exclamavit  voce  i 
Magnus  es,  Bel,  et  non  est  apud  te  utlus  dolu 
quod  Scriptura  nunc  dicit  :ExclamavU  voce 
quia  de  idololatra  et  ignorante  Deum,  dicUs 
tur  observationem  nostram  subvertere,qua 
asseruimus  vocem  magnam  in  sanctis  ; 
reperiri.  Quod  solvet  facile  qui  hanc  hii 
in  libro  Danielis  apud  Hebrseos  dixerit  m 
beri.  Si  quis  autem  potuerit  eam  approbai 
(b)  decanone,  tunc  quaerendumest  quidei  i 
dera  debeamus. 

"  stultitiam  in  l8rael,et  moechati  suntuxores 
suorum,  quorum  uni  loquitur  Daniei  :  Ini 
dierum  malorum  :  Et  alteri ;  Semen  Chanaam 
Juda,  species  decepit  te,  etconcupiscentiasubvi 
/ttum...  Sed  iliudquod  in  prssentiarum  di 
auos  frixit  rex  Babylonis  in  igne,  videtur  D 
nistoriae  contraire.  Ille  enim  asserit  eos  ad  8 
tiam  Danielis  a  populo  esse  lapidatos :  bicvfli 
ptum  e!»t,quod  frixerit  eos  rex  Babylonis  in  igpQf 
et  a  plerisque  ac  pene  omnibus  Hebrffiis,ip8f 
fabula  non  recipitur.nec  iegiturin  syna^ogisc 
Qui  enim,inquiunt,ueri  poterat,utcaptivi  lap 
principes  et  prophetas  suos  haberent  poteal 
Et  magis  hoc  esse  verum  affirmant^quodsori 
remias,  convinctos  quidem  esse  presbyteros 
niele,  sed  latam  ineos  sententiamaregeBab 
qui  in  captivos,  ut  victor  et  dominus,  habet 
perium.  » 
(b)  Recole  Epist.  ad  African.  num   4  et  5. 


S.  EUSfiBII  HIERONYMI 

STRIDONBINSIS  PRESBYTERI 

TRANSLATIO 

HOMILIARUM  ORIGENIS 

IN  JEREMIAM  ET  EZEGHIELEM, 

AD    VINCENTIUM  PRESBYTERIUM. 


PROLOGUS 


741-749.  Magnumest  quidem,  amice,  quod 
postuIaSyUt  Origenem  faciam  Latinum,  ethominem 
juxta  Didymi  videntis  8ententiam,alterumpo8t Apo- 
stolam[i4Z.%poitoIo],  Eoclesiarum  magistrum  etiam 


Romanis  auribus  donem.Sed  ocuIorum,ut  ipi 
sti,  dolore  cruciatus,quem  nimia  impatiens  le 
contraxi,  et  notariorum  penuria,  quia  tenuiti 
quoque  subsidium  abstulit,  quod  recte  cupis 


{a)  Hic  idem  ille  Vincentius  est,  cui  et  interpretationem  Eusebiani  Ghronici  Pater  inscripsit.et  quei 
datepist.  M,  adVigiiantium,  num*  3, 


4t6 


TRANSLATIO  HOMIUARUM  QRIQBNIS  IN  iBREMIAM.  HOM.  L 


^rdenterutcapiStimplere  nonvaleo.ItaquepoBtqua-  A 

^ordecim  homilius  in  Jeremiam»quasjampridem 

^tmluBO  ordine  interpretatus  Bum,etha8  quatuorde- 

tfim  in  Ezechielem  per  intervalla  (iictavi,id  magno- 

pere  curans^ut  idioma  supradicti  viri  a  simplicitate 

0ermonis,qu8B  sola  Ecclesiis  prodest,etiam  transla- 

Ho  conservarety  omni   rhetoric»   artis  splendore 

Mntempto:  res  quippe  voiumus,non  verba  laudare: 

^  illud  brevitar  admonens,  ut  scias  Origenis  opu- 

0cala  in  omnem  Scripturam  esse  triplicia.  Primum 

ClJaB  opuB  £Ixcerpta,quffi  GrsBce  (ty6Xiai  nuncupantur 

in  qoibaB  ea  qus  sibi  videbantur  obscura,atque  ha- 

bttealiquid  difficultatisysummatimbreviterque  per- 


strinxit.  Secundum  homileiieiisi  gwiuB,  4e  quo  et 
prssens  interpretatio  ejus  est.  Tertium  quod  ipee 
inscripsitT(S{jiou<  nosvolumina  posBumusnuncupare 
in  quo  opere  tota  ingenii  sui  vela  spirantibus  ventis 
dedit,et  recedens  a  terra  in  medium  pelagus  aufu- 
git.Sclote  cupere,utomne  genus  transferam  dictio- 
nis  :  praemisi  causam,  cur  facere  non  possim.  Hoo 
tamen  spoudeo,  quia  ai,  orante  te^esus  reddiderit 
sanitatem,  non  dicam  cuncta,  quia  hoo  dixisfie  te- 
merarium  est,  sed  permulta  sum  trandaturuB,  ea 
lege  qua  tibi  saepe  oon8titui,ut  ego  vooem  prebeam, 
tu  notarium. 


INCIPIUNT  HOMILLE  XIV  IN  JEREMIAM. 


HOMILIA  PRIMA. 

Yerhm  Dei  quod  factum  est  ad  Jeremiam  filium 
ChelciSB.  etc.  (Jerem.  i,  4). 


B 


f4B  Deus  ad  beneflciendum  promptus  est :  ad 
pQiiieodoBautem  eosquipoena  dignisuQt,dissimulat 
-Gam  possitquippe  tacens  sinecontestatione  venturi 
pBDireeos  quos  semel  dignossuppliciojudicavit^uum 
qoam  faoc  facit:  sed  etiam  si  condemnaverit,(a)  di- 
eitqood  sibi  semper  dicerepropositum  est,utlibe- 
rentar  a  condemnatione  per  poenitentiam  qui  con- 
demnati  fuerant  per  delictum.Horum  exempla  cum 
dd  Bcripturis  muitapossimusaccipere,8ufGciuntad 
pnssenB  incidentia,ut  veniamus  ad  eorum  qu»  lecta 
«mt,  contemplationem.  Ninivits  peccatores  con- 
demnati  erant  a  DeoiAdhuc  enim  {b)  tres  dies^etfu-  n 
ttirum  ut  Ninive  subverlatur  (/on. ni,  4).  NoluitDeus 
enm  silentio  punire  damnatos;  sed  dans  eis  locum 
pcenitentiad  et  conver8ionis,misit  ad  gentes  Hebneo- 
nmi  prophetam,  ut  dicente  iJlo  :  Adhuc  tres  diestet 
^ve  subvertetur,  qui  condemnati  fuoraDt,non  per- 
irent ;  sed  agentes  poenitentiam,  impetrarent  mi- 
^cordiam  Oei,  qui  in  Sodomis  et  Gomorrhis  jam 
crant  exitio  destinati,  744  ut  manifestum  est  ex 
^rmonibus  Dei,quos  locutuB  estadAbraham:  atta- 
^en  quod  erat  suum,fecerunt  angeli,  volenteB  eos 
^vare  qui  se  indignos  saiute  judicaverunt  hsec  di- 
^Dtes  ad  Loth:£5/  tibi  hic  aliquis  gener,auifilii^aut 
lUix  (Gen.  xix,  12)  ?  Neque   euim  ignorabant  non 
^ete  eoB  secuturoB  Loth,  sed  ostenderuntsuampa- 
Hter,et  ejus  qui  eoB  mi8erat,benignitatem  in  homi- 
^es  et  amorem.  Horum  quiddam  simileinveDimus  D 

{a}  Verti  jubetHuetiu8,;?r«P£{^7  ei^quod  sibipropo- 
wmestfCum  in  Graco  sit,  r.poXi^^ti  auxcf)  t6  icpoxeC- 

|VVOV. 

(b)  Ita  LXX  et  Arabs  ;  at  Hebraeus,  et  Jonathan, 
et  Syrus  et  Valgata  habent  auadragintay  qu»  secu- 
tBieBt  flieronymus  in  suis  aa  Jouam  commcDtariis. 

BUEnUB. 

Jc)  In  Grcco  snb  DegaDdi  forma  est  l&v  (xt^  ''cpoffi^^ 
T^avxYvwffei  (i.7)Sl  l^era^Ti  t6  poi>X7)[ia:  quam  negati- 

PatioIn  XXV. 


et  iu  Jeremia  scriptum  esse  :  est  enim  annotatum 
tempus  propheti»  ^us  quandocmpit  prophetare,et 
quousque.Ergo  qui  Scripturas  legit,8i  lectioni  dili- 
genter  {e)  intendat,  et  requirat  eorum  qus  scripta 
Bunt  voluntatem,dicere  potest  (d)  ex  historis  super 
BcriptioDC,  quo  tempore  Jeremias  exorsuB  sit,  M 
quod  coDsummaverit  prophetiam.  Quid  igitur  ad 
me  tempus  histori»  ?  Legeus  didici,  quia  ccBperit 
prophetare  in  diebus  Josias  fllii  Amos  re^ 
Jnda,  usqne  ad  annum  tertium  decimum  regni 
ejuB  ;  deinde  prophetaverit  in  diebus  Joa- 
chim,  filii  Josi»,  regis  Juda,  usque  ad  con8um<- 
mationem  745  undecimi  anni  Sedeciae,  filii  Josie 
regis  Juda.Et  legeus  didici  quia  per  tres  reges  pro- 
phetia  ejus  contempta  8it,usque  ad  captivitatem  Je- 
rusalem  in  quinto  mense.  Quid  ergo  docemnr  per 
haec,Bi  lectioni  simus  intenti?  Gondemnaverat  DeuB 
Jerusalem  propter  pcccata  quas  fecerat,et  hec  erat 
extrema  sententia,  ut  captivitati  {e)  relinqueretur. 
Vemmtamen  cum  hominum  sit  amator,nec  quem- 
quam  velit  perire,  antequam  depopulationis  tem- 
puB  instaret,  misit  et  hunc  prophetam,  ut  per  ser- 
mones  ejus  ad  pcenitentiam  (/)  converteretur:  misit 
eumdem  et  sub  secundo  rege  post  primum,  misit 
quoque  sub  tertio.  Quid  plura?  Jam  captivitas  im- 
minebat,  et  adhuc  adhortabatur  Deus  tribuens  (ut 
ita  dicam)  et  ante  unam  diem  locum  pcBnitentias  : 
unde  scriptum  est,  usque  ad  captivitatem  Jerusa- 
lem,et  usque  ad  quintum  mensem  prophetasseJe- 
remiam.Jam  hostium  vincula  restrinxerant  manus, 
et  nihilominus  h®c  quodammodo  dicebat  DeusiEcce 
captivi  facti  estis  :  agite.  licet  sero,  pcBnitentiam  : 

vam  particulam  non  a^noscit  Hieronymus,  et  sic 
legit :  iov  Trpoffix^  xji  avaYva)cei  Kai  ^exdtif^^optime; 
Bic  eoim  io  flDe  perioch®  higuB:  iav  Tnoalx^V^^  '^^ 
d^aYvoxT&i.  LegCDdum  quoque  in  Hieronymo:  dicere 
potestf  non  discere.  Huetius. 

(d)  Ms.  Reg.  apud  Huetium,  historia  superscr^a 
est^  quo. 

(e)  Mbs.  Regii  pencs  Huetium,  reliuquerentur. 

(j)  UnuB  ma.  R.  penee  eumdem,  emoertitmtmr» 

19 


587 


S.  EDSEBII  HIERONYMI 


88B 


rogate  me,et  parcam  vobis:  possum  eruero  de  cap-  A. 
tivitateyquitradidi.Habemus  itaque(a)  quaBdamne- 
cessaria  ex  superscriptione  ista,  quas  continet  tem- 
pora  prophetiae^quia  juxta  suamclementiamezhor- 
tatur  Deus  semper  homines  ad  salutemyUf^cessante 
delicto,  etiam  captivitas  conquiescat.  Haec  autem 
et  de  nobis  possumus  intelligere:  si  peccaverimus, 
et  nos  captivi  futuri  sumus.  Etenim  tradi  peccato- 
rem  Satanas(I  Cor.v,5),nihildistatab  eoquod  Judsi 
sunt  traditiNabuohodonosor.Utqueillos  Deuscon- 
cessit  adversario,  propter  frequentes  impietates  ;  si 
nos  propter  peccata  quso  fecimus,  tradimur  spiri- 
taii  Nabuchodonosor  :  et  quos  tradidi,inqmi,SatansB 
ut  discant  non  blasphemare(l  rtm.i,20).Apostolus  de 
aliispeccatoribus.Putaquantum  malum  est  pecca- 
re,  ui(b  tradamur  Satan®  captivanti  animos  eorum  p 
quirelinqunturaDeo.Non746sine  causaautem,ne- 
que  sinejudicio(^)Deusrelinquitquos  deserit.  Cum 
enim  miserit  pluviam  super  vineam,et  vinea  prouva 
attulerit  spina8,quid  faciet^nisiutmandet  nubibus, 
nepluantsuper  eamimbrem?Quapropter  in  proximo 
est  propter  delicta  nostra,quorum  nobis  conscii  su- 
mus,  et  nos  captivari.  Futurum  est  enim^ut  trada- 
mur  si  non  egerimus  pcBnitentiam,  Nabuchodono- 
sor,  atque  Babyloniis,  qui  nos  sensibiliter  excru- 
cient.  Istis  jam  adjacentibus,  sermones  propheta- 
rum,  sermones  Legis,  sermones  Apostolorum,  ser- 
mones  etiamDomini  etSalvatoris  nostri  JesuChristi 
hortantur  ad  poBuitentiam,  provocant  ad  salutem. 
Si  autem  audierimus,  credimus  ei  qui  dixiUEt  ego 
psenitentiam  agam  de  omnibus  malis,qiLselocutus  sum 
facere  eis  [Jer.  xvni,  8).  Et  hsBc  quidem  in  Proce*  C 
mium.Post  procemium  aulem  ita  scriptum  eeiiFac- 
tui  est  Domini  sermo  ad  eum  :  certum  est  quia  ad 
Jeremiam.  Quid  dicit  sermo  Domini  ad  eum?  pras- 
cipuum  ac  omnibus  quse  prophetis  dicta  sunt  caste- 
ris.Hoc  enim  nunquam  ad  ullum  prophetarum  dic- 
tum  invenimus.  Abraham  ((/)propheta  nuncupatus 
est,  in  eo  quod  dicitur  :  Paopheta  est,  et  orabit  pro 
te  (Gen,  xx,  7)  :  et  tamen  non  dixit  ad  eum  Deus  : 
Priusquam  te  plasmarem  in  ulero,  novi  te  :  et  prius^ 
quam  exiresde  vulvOf  sanctificavi  te  (Jer.  i,  5)^  Sed 
postea  in  extremo  jam  tempore  sanctiHcatus  est 
Abraham,  quando  egressus  est  de  terra  sua,  et  de 
cognatione  sua,  et  de  domo  patris  sui  (Ger<.xii,  1). 


Ex  repromissione  n&tus  est  Isaac,  et  tamen  neque 
ad  eum  reperimus  hunc  dictum  esse  semonom.  Et 
quid  me  necesse  est  per  singulos  currere?  Jeremias 
praeciquum  inter  cunctos  consecutus  est  donum^di- 
cente  Domino:Priusquam  te  plasmarem  in  utero  navi 
te:et  priusquam  exires  de  vulva,sanctificavi  te,  Neque 
vero  ignoramus  quosdam  esse  qui  ista  referant, 
qua8i((7)majora  Jeremia,super  Salvatore  nostro  etDo 
mino  Jesu  Christo:sciendumque  plurima  ex  his  esse 
qufle747  possunt  Salvatori  convenire,qu»etiam  nos 
interponemus.Pauca  autem  eorumquaead  Jeremiam 
dicta  sunt,  coarctant  intellectum^quasi  non  possint 
ut  plnres  existimant,ad  Dominum  referri.Que  sont 
ergo  quse  possunt  convenire  Domino  ?  Ad  omnes  ad 
quoscumqu^  mittam  te^ibis:  et  omnia  qux  mando  tibif 
loqueris.Ne  timeas  a  fucie  eorum,quia  ego  tecumsumf 
ut  eruam  te  :  dicit  Dominus  {Jer,  i,  7,  8).  Nec  dum 
ista  otiose  videntur  ad  Saivatorem  referri :  ea  vero 
quae  sequuntur :  Extendit  Dominus  manum  suam  ad 
me,  et  teligit  os  meum^  et  dixit  Dominus  ad  me :  Ecce 
dedi  sermones  meos  in  os  tuum:  ecce  constUui  te  hodie 
super  gentes  et  regna  eradicare,  et  disperdere  (Jer.  i, 
9,  10)  :  de  Jeremia  difflcilem  faciunt  interpretatlo- 
nem:(f)  quas  enim  gentes  eradicavit  Jercmia8?qii« 
regna  subvertit,  ut  merito  ei  dictum  sit :  Ecce  €0%- 
stitui  te  hodie  super  gentes  et  super  regna  eradicare^ 
et  suffodere  quam  habuit  potestatem  ad  disperden- 
dum,  ut  audierit:^^  disperdere7Q\xo9  vero  (y)ffidifiea- 
vit,  ut  consequenter  addatur,  aedificare  ?  Jeremi^ 
dixit :  Non  profui  nequeprofuitmihi  aliquis  :  et  quo- 
modo  data  est  ei  sediflcatio  atque  plantatio  ?  H»o 
ut  diximu8,ad  Salvatorem  relata  non  coarctant  in- 
terpretantem.Jeremias  enimin  istis  Salvatoris  figu- 
ra  est.  Sed  et  ea  quae  sequuntur  et  (At^  etiam)  doc- 
tissimo  homini  difQcultatem  expositionis  important, 
quomodo  possint  congruere  Domino:Et  dixit:(h)Qui 
es,  dominatm^  Domine  ecce  nescio  loqui(Jer.i,  6).Qui 
est  sapientia  qui  eet  virtus  Dei,  in  quo  plenitudo 
divinitatis  habitat  corporaliter  (Cotos.  n,  9),  quo- 
modo  huic  aptari  potest:  Nescio  loquil  Sed  et  illad 
Quia  juvenis  ego  sum  :  interciditur  (t)  ei,  quasi  non 
bene  responderit.  Si  etenim  ei  dicit  Dominus  :  NoU 
dicere,  quia  juvenis  sum,  raanifestum  est  quasi  non 
bene  dicentem  fuisse  reprehensum.  Haec  sunt  quiB 
Salvatori  videntur  non  convenire.  Superiora  aatem 


(a)  Idem  ms.,  quidam  necessarium. 

(b)  Rursum  idem  ms.,  tradar;  ai.  tradat. 

(cj  Ms  R.  Dei  retinguentis  :  a).  Deo  relinauente, 
(a)  Quin  et  Adamo  ipsi  iocum  inter  propnetas  tri- 
buit  Origenes  commentar,  Cantic. :  bUer prophetas 
autem  numeratur  et  Adam  quia  ma^num  mysterium 
prophetavit  in  Ghristo  et  in  Ecclesia^  dicens  :  Pro- 
pter  hoc  relinquet  homo  palrem  suum  et  matrem  suam 
et  cuihaerebil  uxori  su3e,  et  urunt  ambo  in  ccerne  una, 
Evidenter  enim  de  his  didis  ejus  dicit  Apostolus  quia 
mysterium  hoc  magnum  sit^ego  autem  dtco  in  Christo 
et  in  Ecctesia.  Huetius. 

(e)  Locum  nos  emaculavimus,cum  antea  blasphe 
mo  fere  sensu  eesei^quasi  major  sit  Jeremia,  Monuit 
vero,  qui  hsec  monimenta  in  pertustis  magisque 
emendatis  codd.  oiim  leeit,  Rabanus,  ac  totidem 
V^rbis  describens  suisin Jeremiam  oommentarii  in* 


^  seruit  :  ex  quo  et  nos  reposuimus,7mMt  majoraJe* 
^  remia  Sed  et  Graecus  Origenis  textus  sic  prsfertif&c 
(A£i!Jov  'Iepejx(ou,  non  wc  (i3(?;tov  'lepejxiac. 

(/)inter8erit  Rabanus  quasi  Hieronymi  verba  \Nisi 
forte  accipiamus  eo  modo,  quo  supra  diximuSf  ut  ac- 
ceperit  in  manucalicem  meri  plenumetjussu^  sitpro- 
pinare  cunclis  in  circuitu  na/tont6u5,qua3  tamen  nec 
in  Grccco  sonant. 

(g)  Huetius  Qusenam  vero,  cum  et  ms.  Reg.penea 
eumdem,  et  Rabanus,  ^tios  rero  legant:quemadmo- 
dum,  et  Graeco  textu  sulTragante,  nos  reposuimus. 

(h)  Idem  retituit, ^ui  ^^rmonuitvero  reponendum 
qui  es,  ut  et  Rabanus  restituit. 

(/)  Antea  erat  interdicitur  enim  9ua«t,etc,Nos  cum 
Reg.  mss.  et  Rabano  legimus  ei  pro  ^tm.Rabaniifl 
prseterea  ^ut  pro  ^ua^t  nabet  '^  sed  est  in  Gpffioo:<b^ 


B89 


TRANSLATIO  HOMILIARUM  ORIGENIS  IN  JEREMIAM.  HOM.  I. 


m 


FjBcili  intelleota  ad  eum  referuatur.  Dicero  vero  alia  A 

^nper  Jeremia,  alia  super  Salvatore  interpretanda 

esse,  Don  pessimum  est.  Sed  qui  bene  Scriptu- 

nosse  conatur,  vehementer  in  isto  instabit  loco, 

ridens  sub  uno  textu  sermonis  dividi  intellectum,  et 

dici,  baec,  quoniam  minora  sunt,  non  conveniunt 

Balvatoriy  sed  Jeremiffi :  illa  vcro,  quoniam  majora 

0i2ni,  non  JeremisB,  sed  Ghristo.  Ob  id  cuncta  nos  ad 

Jeremiam  referre  tentabimus  :  hoc  est,  et  ea,  quae 

onm  migora  sint,  videntur  conditionem  ejus  exce- 

dere.  Quicumque  a  Deo  accepit  verba,  sumens  gra- 

tiam  ccslestis  eloquii,  idcirco  ea  accipit,  ut  regna 

gentesque  eradicet  atquo  subvertat.  Sed  cum  nomi- 

nentQr  gentes,  et  regna,  omnisqui  divina  verba  sus- 

cipit,  nolo  eum  corporaliter  intelligere  regna,  et 

genteSySed  considerans  animas  hominum(a)regnatas  p 

ipeccato,  juxta  id  quod  in  Apostolo  scriptum  est: 

Hm  regnet  ergo  peccatum  in  vestro  mortali  corpore 

(ftom.  VI,  12) :  videns  quoque  multas  species  delicto- 

rum  allegorizet  regna  et  gentes  per  {b)  varia  delicta, 

qne  bumanas  animas  possederunt  :  et  hm6  erunt 

qnsevellenturatque  suffodientura  sermonibus  Dei, 

quidati  saotsive  Jeremiae,  sive  csteris  sanctis.  Ita 

fiet,  atpnmaqu»  non  videbanntur  congruere  Salva- 

tori,  ad  Jeremiam  referantur  :  et  secunda  ab  eo  qui 

8cit  {c)  fignrate  dicta  qu»  dictasunt,  Jeremi»  depu- 

taotur. 

Oicet  mihi  aliquis  auditorum,  etiam  alium  pande 
eennonemy  et  cuncta  qu»  scripta  sunt  super  Sal- 
vatore,  quasi  de  {d)  eo  sint  scripta,  constitue  :  de 
Becandis  noli  esse  sollicitus.  Apparet  enim  quia  Sal- 
Tator  eradicaverit  regna  diaboli,  et  nationes  subver-  C 
terit,  gentilem  destruens  vitam.  In  istis  quod  intel- 
lectum  difficilem  facit,  hoc  est,  quomodo  possit  Sal- 
vator  dicere  :  Nescio  loqui,  quia  juvenis  ego  sum^  et 
eetenu  In  boc  sermone  interpretantes  {e)  coangus- 
ttntor.  Jesum  Cbristum  scimus  Deum :  qusrimus 
verba  quee  dicta  sunt  juxta  personeB  exponere  di- 
gmtaiem :  quapropter  necesse  est  nobis  Scriptu- 
raa  aanetas  in  testimonium  vocare :  sensus  quippe 
749  noetri  et  enarrationes  sine  iis  tesUbus  non  ha- 
beat  fidem :  et  hoc  quod  dictum  est :  In  ore  duorum 
wl  triwm  testium  stabit  omne  verbum  {Mat.  xyiii,  16), 
mgisconvenit  ad  interpretantis  probationem,  quam 
idqaommcamque  hominum  numerum :  ut  firmem 
^am  intellectus  mei,  accipiens  duos  testee  de 
oovo  et  veteri  Testamento,  aocipiens  tres  testes  de  q 
KnngeliOy  de  Propheta,  de  ApostoJo.  Sic  enim  sta- 
it  omne  verbum.  Quomodo  igitur  valebimus  ista 


conjungere  Salvatori  ?  Det  mihi  testimonium  vetUB 
Testamentum  :  Quia  priusquam  agnoscat  puer  bonum 
ant  malum  {!sai.  vii,  ^16),  et  ceetera.  Det  etiam  Isaias: 
Ecce  Virgo  concipiet  in  utero,  et  pariet  filiumy  et  vo- 
cabiiur  nomen  ejus  Emmanuel  {Isai,  vii,  14) :  ibique 
additur :  Priusquam  cognoscat  puer,  Si  autem  et  de 
Evangelio  accipere  oportet  testimonium,  Jesus  nec- 
dum  vir,  sed  adhuc  infans,  quia  se  exinaniverat 
formam  servi  accipiens,  profioiebat  {Luc,  i\y  32). 
Nemo  autem  proficit,  qui  est  perfeotus ;  sed  iUe 
proficit,  qui  indiget  profectu.  Ergo  proficiebat  «Bta- 
te,  proficiebat  sapientia,  proficiebat  gratia,  et  apud 
Deum,  et  apud  homines.  Nam  si  evacuaverat  se 
ipsum  ad  nos  descendens,  et  evacuans  seipsum  re- 
sumpsit  iterum  ea  de  quibus  se  prius  evacuaverat, 
quid  indignum  est  profecisse  eum  sapientia,  profe- 
cisse  eetate,  profecisse  gratia  apud  Deum,  et  apud 
homines,  et  vera  de  eos  esse  ista  qas  dicta  sunt : 
Priusquam  cognoscat  puer  bonum  aut  malum  {Isai, 
VII,  16),  et  ea  quas  de  eodem  interposuimus  ?  Sed 
dicet  mihi  aliquis :  Etiamsi  (/)  potest  de  Salvatore  in- 
telligi  dictum  esse  quia  nesciat,  et  ceetera  higas- 
modi  qu8B  msgora  sunt,  et  si  puerum  eum  accipias, 
nonne  ofifendis  ista  sentiendo  de  unigenito,  et  pri- 
mogenito  universas  creaturs  ;  de  eo  qui  antequam 
conciperetur,  annuntiatus  est,  loquente  Gabriele : 
Spiritus  sanctus  veniet  super  te,  et  virtus  AUisstmi 
obrumbabit  te  {Luc.  i,  37) :  et  audes  dicore  quia  ne- 
Bciat  loqui  ?  Quamobrem  videbo  si  potero  aliquid 
dignum  de  Salvatore  in  hoc  loco  afferre  quod  [Al. 
quomodoj  quasdam  nesciens  major  sit,  si  ea  ignora- 
verit,  quam  si  scierit.  Utamur  voce  ejus,  quomodo 
sint  aliqua  qusB  nesciat.  Respondit  750  eis,  qui 
Bibi  dicebant :  Nonne  in  nomine  tuo  comedimiu^  et 
vn  nomine  tuo  bibimus,  et  in  nomine  tuo  daenumia  eje* 
cimus,  et  virtutes  multas  fecimus  ?  Discedite  a  me^ 
non  novi  voiy  {Mat,  vii,  22).  Putasne  hoc  quod  ait : 
Non  novi  vos,  minorem  ejus  virtutem  approbat,  an 
msjorem  atque  mirabilem,  quia  malos  periturosque 
nesciat?  Soit  enim  {g)  ab  his  differentiaB,  scit  melio- 
ra,  scit  Dominus  eos  qui  ejus  sunt,  et  si  quis  ignoraty 
ignoratur.  Igitur  (ut  constat)  peccator  ignoratar  a 
Deo.  Dicet  mihi  aliquis  de  auditoribus :  ostendiBti 
quia  nesciat  peccatores  Deus,  ostendisti  quia  igno- 
ret  eos  qui  operantur  iniquitatem^  neque  enim  digni 
sunt  agnitione  ejus :  quomodo  approbabis  mag^am 
et  gloriosum  esse  quod  ab  eo  dictum  est :  Nescio 
loquif  Loqui  (^)  humanum  est,  et  eloquio  semper  ati- 
mur,  verbi  caa&a,  Hebrffiorum  voce,  sive  GreBCorumy 


(a)  RabanuB,  gubematas  pro  reonatas ;  contra  est  in 
GrecoB  ^aiXsuojxivac  Quaedam  leviorismomenti  in- 
tooB  castigamus. 

(^)  Hinc  recte  monet  Huetius,  emendandum  in  Gr»- 
eo  xots  xk  YPJikoL  prout  Hieronymus  legerat,  pro  Kal 
^^Ti\%^  quod  librarii  est  mendum. 

i^  Mb.  Reg.  apad  Huetium,  figurate  qu3e  dicta  sunt. 
i)  lidem  msB.,  de  Deo. 
ejPeoeB  Rabanum,  sermo  interpretantis  coangus- 
IttWf  presBiuB  ad  Grscum  6  X6yo<  (TT£voj(a)pstTai. 

(/)  RabanoBy  etiamsi  potes  itlud  de  Salvatore  itUeUi- 


qere,  et  paulo  post,  quse  minora  sunt* 

{g)  In  GrsecoesttYvco  ^oLp  xa  Siacpipovxaxal  xpe(TTova. 
Hic  lapsus  est  Hieronymus  :  Sdt  enim  ab  his  diffe* 
rentiaSy  scit  meliora,  scit  Dominus  eos,  qui  ejus 
sunt,  Verte  :  Novit  enim  prmstantiora  et  meiiora. 

HUETIUS. 

{h)  Pro  Loqui,  quod  juxta  Grscum  th  XaXelv,  ex 
Rabano  reposuimas,  erat  quod,  et  ssepe  pro  semper. 
Sed  ct  illud  paulo  post;  sive  reliquorum  sermone^ 
longius  a  Graeco  distat,  quam  quod  legit  RabanaB| 

Quonmcwnque  ergo  eernmo  si  atcenderiSp  eto. 


m 


S.  EUSEBU  fflERONTHI 


Bire  reliquorum  sermone.  Ergo  si  ascenderis  ad  Sal- 
vatorem^  et  scieris  eum  in  principio  apud  Deum 
Verbum,  inspice  quia  nesciat  loqui,  cum  humanum 
sit  hoc  quod  dicitur  loqui,  si  [AL  sed]  ideo  nesciat^ 
quia  sint  majora  qu®  noverit.  Si  autem  et  Angelo- 
rum  linguas  humanis  comparaveris  linguis,  et  scieris 
quia  iflte  mijor  sit  (a)  Angelis  (sicut  testatus  est  de  eo 
Apoetolus  in  Epistola  sua  qnam  soribit  ad  Hebrsos 
[Bebr.  i,  4,5],  intelligens  m^orem  eum  et  Angelorum 
lingulis  fuisse,  quando  tantum  Deus  [i42.  Dei]  Verbum 
erat  apnd  Patrem.  Dicit  ergo,  et  quodammodo  ac- 
oipitdiscipiinam  non  magnorum,  sed  inferiorum  ac 
minorum.  Sicut  et  ego  balbutire  disco,  violentiam 
mihimetipsi  faciens,  quando  cum  parvulis  loquor, 
neque  enim  scio  (ut  ita  dicam)  infantiliterloqui,  et 
infractis  verbis  jam  grandssvus  cum  pueris  sermoci- 
nari  :  eodem  modo  Salvator  in  magnificentia  qui- 
dem  glorifle  Dei,  et  in  Patre  consistens,  non  loquitur 
humana,  nescit  alTari  eos  qui  deorsum  sunt.  Quando 
autem  venit  in  corpus  humanum,  dicit  in  exordio  : 
Sescio  loqui,  quiajuvenis  ego  sum  {Col,  i,  15) :  ju- 
venis,  propterdispensatienem :  senex,  juxtahoc  quod 
primogenitus  omnis  creaturae :  Juvenis^  quia  in  con- 
summatione  jam  saBCulorum,  et  in  extremum  hujus 
vitffi  751  tempus  advenit.  Dicit  itaque  :  Nescio 
loqui ;  scio  enim  qusdam  majora  loqui,  scio  quas- 
dam  {b)  majora  isto  sermone  mortali.  Vis  me  loqui 
terrestribus?  necdum  assumpsi  humanam  fragilita- 
tem,  habeo  eloquium  tuum,  Verbum  tuum  sum, 
tibi  scio  loqui^  hominibus  nescio  ioqui,  juvenis  sum. 
Noli  dicere :  Juvenis  ego  sum,  quoniam  ad  (c)  omnes 
quoscumque  miUam  ie,  ibis.  Deinde  commovit  ma- 
num  ad  tangendum  os  ejus,  ut  ei  det  verba,  quibus 
eradicet  imperia.  Neque  vero  indigebat  Salvator 
verbis,  ut  ea  acciperet,  quando  erat  in  Patre,  nul- 
lis  in  coelo  dignis,  qu»  mererentur  everti.  Sed  nunc 
accipit  parva,  (d)  differens  majora  paulisper.  Atque 
ita  ex  hoc  approbatur,  sicut  alibi  gloriose  dixerat : 
Nesdo  vos,  quia  operarii  estis  iniquitalis  {Luc.  xin,  27), 
et  nuno  verba  gloriose  accepisse,  cum  Deus  sit,  et 
juxta  magnificentiam  su»  dixisse  gloriaB :  Nescio  lo- 
^uiy  id  eet,  humana  non  novi.  Sive  autem  ad  Jere- 
mitni,  sive  ad  Saivatorem  dicitur :  Priusquam  te 
plasmarem  tn  utero^  luwi  te  {Jerem.  i,  5) ;  iegens 
Qenesim  et  observans  ea  qusB  ibi  de  conditione 
mundi  scripta  sunt,  invenies  quia  Scriptura  divina, 
multum  insermonibuscauta,  nondixerit :  Priusquam 
U  faeerem  in  utero,  nom  te :  quando  enim  juxta  ima- 
ginem  conditio  est,  dicit  Deus  :  Faciamus  hominem 
ad  imaginem  et  similitudinem  nostram  {Gen,  i,  26), 

(a)  Rabanus,  major  sit  et  ab  Angelis. 

(b)  Penes  Rab.,  meliora.  Et  pridem  luxata  valde 
erat  Hieronymi  scriptura,  scio  quasdem  isto  sermone 
mortali  vix  etoqui  terrestribus,  etc.,  qu»  Huetius 
restituit. 

{c)  Reposuimus  ad  omnes  quoscumque  mittam^  etc, 
pro  quo  erat  antea  ad  omnia,  ad  qutCcumque  mtttam, 
etc,  RabaDus,  tum  Reg.  penes  Huetium  ms.,  deni- 
^e  Gracus  textus,  npb^  necvca^,  oi>c  iav  ^aicooreC- 

^o)  OT,  «t  Latinus  quoqoe  aon  semel  supra  ttndaltti 


A  etnon  dicit,plasmemu8.Quandoautemaco^pit! 
de  terra,  non  est  scriptum :  Fecit  hominem,  sec 
smavit  hominem  {Gen.  ii,  7),  et  posuit  in  paradi 
minem  quem  plasmavit,  operari  et  servare 
Si  potes  intelligere  differentiam  facturas  etpl 
tionis,  cum  diccns  sive  ad  Jeremiam,  sive  a 
vatorem,  noo  dixerit :  Priusquam  te  facerem  in 
Quod  enim  fit,  non  fit  in  utero,  sed  quod  c 
de  terne  pulvere,  hoc  plasmatur  in  utero. 
quam  te  plasmarem  in  utero,  scio  te.  Si  omiMi 
Deus,  quomodo  quasi  praecipuo  [Al.  pnecipii 
csteris  Jeremi»  dicit :  Novi  te  f  An  eos  tanto; 
Deus  qui  scientia  ejus  digni  sunt,  et  oognosi 
qui  etjus  sunt ;  indignos  vero  ISSnescitneqne 
neque  Filius,  dicens  :  Non  novi  vos  {Mati.  vn 

P  Nos  cum  simus  homines,  si  aliqua  fuerimos  p 
dignitate,aiiosno8tranotitiadigno8,aliosjiidii 
[Al.  judicavimusj  indignos  ;  etquos  scirenol 
neque  audire  volumus,  eos  nescimus.  Quid  ai 
ris  de  universitatis  Deo  ?  Vult  scire  Phara> 
vult  iEgyptios  nosso,  sed  indigni  sunt  notitia 
sed  ipsi  faciunt  ut  ignorentur.  Scit  autem  Mt 
scit  prophetas,  et  si  quis  similis  eorum  est.  M 
te  oportet  loborare,  ut  nosci  incipiaris  a  De 
Jeremiam  quidem,  priusquam  plasmaveritiiii 
cognovit :  alium  vero  de  propbetis  triginta 
rum  ccepit  nosse,  alium  quadraginta.  Sermoni 
ineffabiles  de  Salvatore^  et  non  magnopen 
rendi :  de  Jeremia  vero,  eorum  qui  scientian 
pturarumhabent,auribus(e)indigemu8,quoiii< 
cat :  Priusquam  te  plasmarem  in  uiero,  n&H 

C  priusquam  exires  de  vulva  mairis  tuXySaneHfUi 
Deus  sibi  ipse  sanctiflcat  aliquos.  Istum  non  < 
ctat,  ut  sanctificet  genitum,  sed  prius  sanc 
quam  de  vulva  egrediatur.  Si  ad  Salvaton 
dixi)  referas,  non  est  malum  dicere  priuseai 
ctificatum  esse,  quam  natum.  SicdeDomioo 
ligas  (/},  qui  antequam  de  vulva  exierit,  sanotif 
est,  sed  infinito  ante  tempore  semper  sanciui 
hic  vero  antequam  de  utero  exiret,  sanctifleati 
Prophetam  in  gentibus  posui  te.  Si  {g)  de  Ji 
quseris,  quomodo  sit  propheta  in  gentibns  p^ 
observa  in  consequentibus  cum  jubetnr  prop 
ad  omnes  gentes :  nam  istius  modi  soriptioeat 
[Al.  superscriptio  est  qu»]  propbetavit  lei 
super  omnes  gentes  Elam,  Damasci,  Moab  : 

Q  bebis  quia  prophetaverit  ad  omnes  genteSy  Jv 
quod  dictum  est :  Prophetam  in  gentibus  p0 
si  tamen  volueris  hso  de  Jeremia  diota  m 
Si  autem  intelligentiam  ad  Deum  transferai 
vere  in  universas  gentet>  prsdicavit.  Est  qoi] 

monuerunt. 
Id)  LBiudBiusma. eiKQhmus,deserens,Bl.di/l 
(e)  Apud  Raban.,  indigentes,  adGraec.  fit^fij 
(/*)  Idem,  de  Domino  inteltiyas  non  solum  anl 

de  vulva  cxiret. 
(o)  Antea  erat :  Si  Jcremias  quwris.  Raban.  oai 
(/t)  Ms.  Ileg.,  testo  Huetio,  Esi  quippe  sicutpr 

Prophetarum,  sic  et  Propheta,  Raban.,  atia  9 

pro  mutta. 


SM 


TRANSLATIO  HOMILIARDM  0RI6ENIS  IN  JEREMIAM.  HOM.  I. 


m 


ACttt  alia  znnlta,  sio  et  propheta.   Ut  est  prin- 

c*ep8   sacerdotumy   ut  est  Salvator,   ut  est   75S 

snedicuB ;  similiter  et  propheta  est.  Moyses  annun- 

^ftians  de  eo,  non  solum  prophetam,  sed  admirabi- 

Xem  inter  cunctos  nominavit  prophetam,  dicens  : 

ropketatn  ex  fratribus  vestris  suscitabit  vobis,  (o)  Do- 

inus  DeuSt  quasi  me  audiie  eum,  Et  erit,  quicum- 

nonaudieritprophetamillum,  interibit  depopulo 

iTto  {Deuter.  xviii,  15).  Iste  est  prophetes  constltutus 

si  gentibus,  et  accepit  gratiam  a  Deo  elTusam  in  la- 

iis  suis,  ut  non  solum  cum  pracsens  aderat  corpore, 

d  etiam  nunc  cumadestvirtute^etspiritu,  prophe- 

i  ad  omnes  gentes,  et  prophetia  sua  cx  toto  orbe 

tlrahat  bomines  ad  salutem.Ef  (b)  dixit:  Quis  estdo- 

inator,  Domine  "tEcce  nescio  toqui,  quia  juvenis  ego 

.  Et  dixii  Dominus  ad  eum :  Noli  dicere,  quia  ju- 

9€Hi$  ego  sum,  quoniam  ad  omnes  ad  quoscumque  te 

wdUam^  ibis{Jer.  i,  6).  Saepe  diximus  solere  esse  ali- 

«|aem  paerum,  juxta  eum  qui  intus  est  hominem,  li- 

cet  eliam  senil  i  corporis  sit  state  :  et  contrario  fre- 

quenter  inveniri  parvulum  secundum  eum  hominem 

qm  extrinBecus  est,  etesseinteriusperfcctumvirum. 

Talis  erat  Jeremias  habens  jam  sibi  concessam  a 

Deogratiam  in  state  corporis  adhuc  puerili,  propter 

quod  ait  ei  Dominus  :  Noli  dicere,  quia  juvenissum. 

Bignumque  hujus  rei,  quia  non  sit  juvenis,  sed  vir 

oonsummatus,  {c)  ostenditdicens :  Quoniamadomnes 

U  quoscumque  mittam  te^  ibis :  et  juxta  qtuecumque 

mando  h*6t,  loqueris  :  nec  timeas  a  facie  eorum.  Scit 

enim  eos  sermo  Dei,  qui  verbi  legationo  funguntur, 

iaonrrere  ab  iis  periculum  qui  audire  contemnunt. 

laerepati  enim oderunt  increpationes,  coarguti  inse- 

ftnntur  arguentes.  Omne  quodcumque  malum  est, 

Mmpar  patiuntur  prophetae  :  Non  est  propheta  sine 

\more^  nisi  in  patria  sua  et  domo  sua  {Marc.  vi,  4). 

(hgns  rei  ((/}  nuper  quoque  fecimus  mentionem.  Scit 

eigo  (ut  dicere  ccepimus)  Deus  mittens  prophetam, 

^anta  discrimina  perpessurus  sit,  754  ideo  ex- 

lxirtatareumdicens:iVtf(tmm  a  facie  eorum^  quia 

^  Uernn  sum,  ut  eruam  te,  dicit  Dominus  [Jer,  i,  8). 

QoccDmque  Jeremias  passus  est,scriptasunt :  in  la- 

eammissus  est  luti,  mansit  ibi  comedens  panem  diei, 

ilaqaamtantum  bibens,  aliqua  multa  qu»  pertu- 

lit,  in  libro  ejus  continentur.  Quem  autetn  propheta- 

vm  non  persecuti  sunt  patres  vestri  [Ad.  vii,  52)  ? 


A  dicit  Dominus  ad  Judsos.  Et  necesse  est  eos  qui  vi- 
vere  religiose  in  Christo  cupiunt,  omnigenere  a  con« 
trariis  virtutibus,  per  ea  qu»  reperiuntur  vasa,  per- 
secutionem  pati.  Qua  de  causa  nihil  novum  aut  pe- 
regrinum  videatur  his,  (e)  qui  in  tribulationibus  afQi- 
guntur  :  omnia  quo;  prscepta  sunt  faciant,  tantum 
orent  ut  persecutionis  causa  Ghristus  sit ;  ne  propter 
injustitiam,  ne  propter  deiicta,  nepropter  avaritiam 
deprimantur.  Si  quando  autem  propterjustitiam  ali- 
quis  exagitatur  audiat:  fiea/t  65^15  etfmexpro^ranfvo- 
biSy  etpersequtmtur,  et  dicuntomnematum  adversum 
vos,meicausa:gaudeteetexsuttateyquiamercesoestra 
magna  est  in  ccelis.  Sic  enim  persecutisuntprophetas, 
quifuerant  ante  eos  (Matth.  VyU).  Quoniam  tecum 
sum  ut  eruam  te,  dicit  Dominus ;  et  extendit  ma- 

H  num  suam  ad  me  DominuSy  et  tetigit  os  meum^  et 
dixit  Dominus  ad  me  [Jer.  i,  8, 9).  Obsefva  differen- 
tias  Jeremias  et  Isaise.  Isaias  ait :  Immunda  tabia 
habens,  in  mediopopuli  immunda  labiahabentisego 
habitOy  et  regem  Dominum  sabaoth  vidi  oculis  meis 
{Isa.  VI,  5).  Et  quoniam  confessus  est  non  habere 
facta  immunda,  sed  verba  tantum  (usque  ad  hunc 
enim  finem  peccatacommiserat),nonextenditDomi- 
nus  manum  suam,  neque  (/)  unum  ex  Seraphim  ma- 
nus  sua  labia  ejus  tetigit,  sed  forcipe  solum  tangens 
ait :  Ecce  abstuli  iniquitates  tuas.  Jeremi®  autem, 
quia  sanctificatus  fuerat  in  vulva,  non  forceps  mitti- 
tur,  neque  de  altari  carbo  succensus ;  nihil  quippe 
habebatigne  dignum,  sed  ipsa  manusDominitetigit 
755  eum,  propter  quod  dicit.-  Extendit  Dominus 
manum  suam  ad  me,  etfetigitosmeum.  EtdixitDomi" 

C  nus adme :  Ecce dedi  sermonesmeos in  os  /tium,  ecce 
constitui  te  {g)  hodie  supergenteSy  etregnaeradicare 
{Jer.  I,  9  10).  Qui  sic  beatus  est,  ut  regna  multa 
qusB  Christo  diabolus  ostendit,  regna  dsmonum, 
regna  peccati  eradicot,  {h)  opus  habet  iis  qui  ei  dati 
sunt  a  Deo  scrmonibus.  Scriptum  esiemm:  Eccede^ 
di  sermones  meos  in  os  tuum.  Ecce  constitui  te  hodie 
super  gentes,  et  regna  eradicare  {Jer.  i,  10).  Quomo- 
do  autem  regna  sunt  plurima,  plures  similiter  et 
gentes.  Nec  potest  aliquod  regnum  dici,  nisi  quod 
sub  se  continet  nationes.  Verbi  gratia  dictum  sit : 
regnat  fornicatio(inhominepeccatore),  necesse  est 
ut  regnum  fomicationis  habeat  gentes  suas.  Ipsum 
illud  generale  delictum  avariti»  et  fraudis,  quo  viz 


(a)  Rzpanximus  hic  verbum  diant,  tum  noster post  D 
icBi :  soffecimus  vero,  Eterit  quicumque luxia,  Grsi- 
eom  textum  et  Rabani  lectionem. 

{b)  Rescribendum  videtur  juxta  Graeciim,  ktlI  zItzol, 
^Sit  Et  dixi:  Quies.  Hebraic.  habet,  Et  dixi  A,  a,  a, 
Bemine  Deus,  etc. 

(c)  fiiss.  Reg.  penes  Huetum,   ostenditur   :    Quo- 


{i)  In  Grsco  tantum  est  xoeC  lupbJTjv  lu.v7)|Aovei>o(xev  : 
llgit  ▼ero  Hieronymus  ou  xaC  irpwr^v  efAvr^jjLoveoojxev, 
^md  Yernmest.  iNonabsurde  credideritaIic[uiscom- 
Meatuia  Origenis  in  Matthsum  hic  significari,  in 
^ioram  XL  toroo  locus  hic,  qui  habetur  Matth. 
vm,  57,  prolixe  explanatur.  Quamvis  enim  in  Mat- 
tlMBum  tomot  elucubrare  jam  scxagonario  major 
Origines  inceperit :  non  pnus  tamen  homilias  illas 
fld  pepalQm  nabuit ;  nam  exeo  homiliarum  genere 
eamextemporefunderet,  poit  sezagesi- 


mum  annum  a  notariis  in  litteras  referri  permisit, 

auod  ante  semper  vetuerat.  VideEusebium,  libro  vi 
ist.  cap.  36.  Eidem  quoque  huic  conjecturae  facit 
vocula,  TcptoTrjv,  qua?  non  pridem,  ut  a  Corderio,  sed 
nuper  vcrtenda  est,  ita  ut  vertit  Hieronymus  :  circa 
idem  quippe  tempus  in  Matthseum  scripsit^  ethomi- 
lias  suas   cx  orc   concionantis  excipi   passus  est. 

HUETIUS. 

(e)  Ms.  Reg.,  quod  his  tribulationibus :  alter,  qui 
his,  etc.  Idem. 

{f)  Grflpc.  xo  81  tv  Twv  oepacpCjA.  Legit  llieron.  {xtj841bv,  ^ 
etc.,  neque  unum  ex  Seraphim ;  quod  verumest,  et 
ex  fsaiaj  vi,  6,  satis  exstat.  Idem. 

(g)  Deerat  vox  hodie^  quam  Raban.  et  GrjBC.  <n{[jLe- 
pov  suppleiit. 

{h)  \ erhn  opus  habet  Rabanus  ignorat,  neque  in 
Grffico  sunt  textu«  nec  denique,  quod  Huetius  opina- 
tur,  erat  cur  Hieronymus  sappleret  in  Orfdco. 


m 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


fioa 


&Iiquisimmuiiis68t,  habetrognumsuam^etsub  re-  A  nignitate  Dei,  ut  eradicatio  ipsa  et  subversio  tota 


gno  uno  muKas  possidet  gented,per  plurimas  scili- 
cet  species  avaritis,  et  ob  id  opus  est  sermonibus 
Dei  ut  istiusmodi  regna  cum  suis  gentibus  evellan- 
tur.  Salvator  in  Evangelio  ostendit  dicens :  Omnis 
plantatio  guamnonplantavitPatermeus  ccelestiStera- 
dicabitur  (Matth,  xv,  13).  Sunt  quaedam  intrinsecus 
in  animabus  vestris  {AL  animis  nostris)  insita,  quae 
non  plantavit  coelestis  Pater.  Omnea  quippe  cogita- 
tiones  pessim®,  bomicidia,  adulteria,  fornioatio- 
nes,  furta,  falsa  testimonia,  blasphemi»,  plantatio- 
nes  sunt,  quas  non  plantavit  coelestis  Pater.  Si  au- 
tem  vissoirecujus  aitplantatioistiusmodicogitatus, 
audi  qnminimicushomokocfecitf  quisuperseminavit 
%i%ania  in medio  tritici  [Matth.  ziii,  25).  Instat  ecce 
Deus,  instat  et  Zabulus  habentes  semina  sua.  Si  de- 
derimus  locum  Zabulo,  iuimicus  homo  superserit 
plantalionem,  quam  [Al.  quoniam)  non  plantavit 
CGBlestis  Pater,  utique  eradicandam.  Sin  autem  re- 
pulso  Zabulo,  looum  dederimus  Deo,  gaudens  Deus 
Buper  principale  {At,  sub  principali)  cordis  nostri 
sparget  semen  suum.  Nec  aliquis  existimet  (a)  triste 
quiddam  756  Jeremiam  recepisse,  quiaconstitutus 
sit  ad  eradicationemregnorumetgentium.  Bonitatis 
Dei  istud  est  indicium,  eradicare  vitiaper  sermones, 
inimica  ccBlestis  regni  regna  destruere,  et  bellantes 
cum  sua  gente  evertere  nationes,  erradicare  et  sub- 
vertere.  Est  quaedam  sedificatio  Zabuli,  etest  quse- 
dam  sdificatio  Dei :  quod  super  arenam  extruitur, 
hoo  Zabuli  est,  super  nullo  enim  stabili,  (6)  robusto- 
que  solidatur.  Quod  autem  superpetramsdificatur. 


B 


dispereat.  Diligentius  lege  quomodo  eradicata  per- 
dantu  r:  {e)Paieas  autem  comburet  igni  inexstinguibi' 
ii  fEi:  Ligate  manipulos%imniorum,ettraditeeosigni 
{Matth.  III,  12,  30).  Sic  ea  quae  sunt  eradicata  {f)  dis- 
perduntur.  Si  aulom  vis  scire  quomodo  dispersio  re- 
digatur  in  nihilum,  quomodo  aedificationis  pessima 
{At.  pcssimae)  materia  in  puiverem  comminuatur, 
domus  ea  quaspropter  lepram  destrui  jubetur(Le- 
vtV.  xiv),  cum  fueritpulvis  eifecta,  extra  civitatem 
projicitur,  ut  ne  lapis  quidem  ex  ea  residuus  sit, 
juxtaquod  scriptum  e3i:Similiter(g)ut  lutumplatea" 
rumdeleboeos{Ps,xvu,  43).  Oportet  quippe  peni- 
tus  interire  malitiam.  Subversum  estaliquid,lapide8 
quoque  ipsi  qui  destructi  sunt,  conterantur,  ne  ad 
aliquam  {Al.  aliam)  «dificationem,  quam  diabolus 
concinnare  potest,  assumi  valeant.  Eradicatum  est 
quippiam,  invenit  adversarius  etiam  inter  ea,  qua 
eradicata  sunt,  aliquam  sementem,  quam  ite- 
rum  seminet.  Propter  quod  jubet  Dominus :  Cd//£- 
gile,  dicens,  et  comburite  ea  igni,  scilicet  ut  era- 
dicatio  quoque  Zabuli,  et  ipsa  subversio  con* 
sumatur.  757  Verum  non  tantum  in  hoc  stat  ser- 
mo  divinus,  ut  eradicet,  et  destruat,  et  disperdat: 
esto  enim,  eradicata  sint  omnia  in  me  mala,  de- 
structa  et  dispersa  sint  pessima,  quid  mihi  prodeBt, 
si  non  pro  eis  quae  eradicataet  suiTossasunty  meliora 
in  me  plantentur  atque  sediGcentur  ?  Propterea  Dei 
verba  primum  faciunt,  quod  necesse  est,  eradicani, 
destruunt,perdunt,etposth8BCffidincant,atqueplan- 
tant.  Observavimus  semper  in  Soripturis  sanctiB» 


hoc  Dei  est.  Unde  et  his  qui  ejus  sunt,  dicitur :  Dei  C  primum  ea  qu»  videntur  tristia  ^nominari,  deinde 


agricultura^Deiaeii(iccUioestis{\  Cor,  iii).  {c)Super 
gentes  et  regnaeradicare,  etsubvertere,etdisperdere, 
Si  eradicatur  aliquid,  eteradicatio  ipsa((/)  non  dispe- 
riit :  adhuc  permanet  quod  evulsum  est.  Si  subrui- 
tur  domus,  et  lapides  inruina  suntintegri :  dissipata 
est  domus,  non  tamen  perdita.  Opus  est  igitnr  be- 

^a)RBhejiU8^existimet  Deumttiste  quiddamJere- 
mtas  prsBcepisse^  guiconstitutuSy  etc.  Grsco  textu  re- 
fragante. 

(6)  Vitiose  antea  erat,  supernulla  enim  stabilitur, 
atlortumquenon  solidatur :  et  in  R.  mss.  penes  Uue- 
tium,  ab  istoque  sotidatur,  vel  ab  istoquoasolidetur, 
Optime  Rabanus  lectionem  monuit  restituendam,  su- 
pernullo  enim  .stabilirobustoyue  soiidaiur.  Sic  habet 
etGrscus  uic*  ou$ev2  -^oLp  ^Tc^ptxxai  i$pa{({i  xatl  pE6a^({i 
Yal  TJvwfjiivy. 
{c)  Interserit  Grscus  o\  Xoyoi  xotvuv  tou  Oeou,  j^rmo-  D  ^^^  nostram  sequeutiaconflrmant,  etquibus  ad  re- 


ea  quffi  hilariora  sunt,  secundo  dici :  Ego  oeeidamy 
etego  vivilicabo  (Deu/er  .xxxiii,39).(/^)Non  dixit  priuB. 
Ego  vivificabo,  et  postea,  occidam.  Impossibile  (i) 
est  enim,  quod  semel  vivificavit  Deus  aut  ab  eo 
ipso,  aut  ab  alio  occidi.  Sed :  Ego  interficiam^  etego 
vtt-i/(ca6o.(;)  Quem  interficiam  ?  Paulum  proditorem, 

faciam^  utfiaiPauius  apostoius,  etc.UtplanevideaSy 
non  longiusrecedere  arbitratu  suo  Hieronymum;8ed 
ab  eo,  qui  nunc  superat^  Grseco  textu,  eorumdem 
verborum  xal  ^tIv  7cot7](7(o  occursu,  intermedia,  qaa 
S.  Doctor  interprelatus  est,  excidisse. 

(t)  Qnod  hic  habet  Hieronymus :  impossibiU  eae 
quodsemel  v(vificavitDeus,autabeo  ipso^  autabatio 
occidi,  sic  interpretor,  eum  qui  vitk  stems  par- 
ticeps  a  Deo  factus  est,  tam  flrmis  a  Deo  foveri  acud- 
liis,uteamnequaquampo8sitamittere.Interpretatio- 


nes  itaque  Dei,  qu»  aut  Hierohymus  prsteriit,  aut, 
auod  Huetius  putat,  exejusinterpretationetemporis 
aiuturnitas  erasit.  Mox  voces  et  regna  sulTecimus  ex 
Rabano  et  GraBCO  xat  BaatXeiac 

{d)  Placuit  legi  cum  Habano  disperiit,  ad  Grscum 
&icoX7]Tat ;  et  Reg.  ms.  disperiit  pro  illo  quod  antea 
obtinebat  dispergitur. 

ie)  Vitiose  erat,  piateas  pro  paleas. 

If)  Penes  Rabanum,  dispereunt,  et  mox,  quomodo 
et  subversio  redigatur,  etc.,  utrobique  rectiusad 
GrsBCum. 

{g)  lilud  simiiiter  suifecimus  exRabano  et  Grsco 

6(XOtlOC* 

{h)  Grajcus  suhdit  continuo,  xlva  aTcoxxeva) ;  ^auAov 
t6v  irpoS^TTjv,  ^auXov  tov  Siwxttjv'  xat  ^ijiv  Tcoirjjtu,  tva 

J£vT)xai  nauXo^  dic6oToXoc,  etc. ;  id  est,  ^iiem  occidamJ 
auhm  prodUoremf  Paulumpersecuiorem :  etvivere 


surrectioncm  mortuorumista  referuntur.  Quomodo 
autcm  in  futura  vita  Beati  a  lapsu  contineantur,  uc 
tradit  ipse  Ori^enes  lib.  v  in  Epist.  ad  Rom. :  Quid 
autem  sit  quod  in  futuris  ssecuiis  teneat  arbilrii  iioeria 
tem^nerursumcorruatinpeccatum^brevinossermome 
ApostoLus  docct  dicens :  Charitas  numqttam  cadU,ldi^ 
circo  enim  et  fidej  et  spe  major  charitas  dicitur,  quia 
soia  erit^  perquamdelinquiultranonpoterit,Sienim 
in  id  anima  perfectionis  ascenderil,  ut  ex  tota  corde 
fuo  et  ex  tota  anima  sua,  et  ex  tolis  viribus  iuis  dUf' 
gat  Deum^et  proximum  suum  tanquamseipsam,  ubi 
eritpeceati  locus  ?  Et  paulo  post :  Etideomerito  ckor 
ritas.gux  sola  omnium  maxima  est^omnemcreaiuram 
continebit  a  iapsu^  tunc  cum  erit  Deusomnia  in  om* 
nibus.  HuETius. 

{jYToia,  bi8t8BOypericope,9iiem  inierficiam*i  Pantefi 
proaiiorem,  Pautum  persecuiaremf  el  vi^ificabo,  oom 


TRAN8LATI0  HOMILIARUM  ORIGUtNIS  IN  JERBMIAM.  HOM.  IL 


l^iilam  penaoDtorem ;  et  Tivificabo,  ut  fiat  Paulua 

«postoInB  Ghristi  Jesu.  Hasc  si  intelligerent  miser- 

Yimi  (a)  hcreticiy  numquam  ad  nos  deferrentjCrebro 

ssta  dicentes :  Videsne  Deum  Legis  et  Prophetarum, 

^uomodo  ferus  est  et  inhumanus  ?  quomodo  dicit : 

.Xffo  occidam^  ei  ego  vivificabo  ?  non  advertentes  in 

Soripturis  annuntiatione  suscitationis  mortuorum, 

:aQon  coosiderantes  resurrectionem  jam  ccBpisse  per 

»DgDlo8 :  Consepelimur  enim  Christo  perhapiismum, 

^  cansurgemus  cum  eo  {Rom.  vi,  4  ;  Coloss,  ii,    12). 

^  tristibas  semper,  sed  necessariis  inchoat  Deus, 

^eluti :  Ego  occidam^  ei  ego  vivificabo  :  egopercutiam, 

^  ego  sanabo.  758  Quem  enim  diligit  Dominus,  cor^ 

^f^ipit;  flagellat  autem  omnemfiliumquemrecipitineb. 

[»  6) ;  et  post  h®c  curat.  Ipse  dolorem  facit,  et  ite- 

restiiait  Istitiam.  Similiter  et  in  praesenti  Do- 

zninus  ait :  Constiiui  te  hodie  super  gentes,  et  regna 

^radicare^  et  suffodere,  et  disperdere,  et  xdificare,  et 

^lantare,  Veramtamen  primum  est,  ut  mala  aufe- 

vantur  a  nobis.  Non   potest  in   loco   aedificationis 

male  edificare  Deus :  Qux  enim  pariicipalio  justi- 

Mise  0t  tttiquitaiis  ?  aut  qux  communicatio  luci  ad  te- 

^iebras  (II  Cor.  vi,  14)  ?  Oportet   malitiam  ex  imis 

sedibus  endicari :  oportet  et  sdificationem  pessi- 

znam  ab  animabus  (Al.  animis)  nostris  penitus  au- 

ferriy  ut  postea  sermones  {b)  Dei  sdificent  atque 

jilantent.  Posaumus  siquidem  ct  aliter  intelligere 

€]uaB  acripta  sunt :  Ecce  dedit  sermanes  meos   in  os 

tmum.  £t  quid  faciant  sermones  dicit :  Eradicare,  et 

^nfodere^  et  disperdce.  Sermones  eradicant   natio- 

xieSySennones  regna  suffodiunt ;  sed  non  regnaista 

camie  et  ssouli,  (c)  digna  destrucntibus,digna  era- 

dicantibus  verbis.  Ea  qux   eradicata  et  subversa 

sunt  sentiy  putas,  in  bis  quas  dicimus  modo  non  est 

wtusquam  Dominus  tribuit,secundum  quodscrip- 

tum  est :  Dommus  dabit  verba  evongelizanii  virtute 

nmlta  {Psal.LXViif  12).^virtus  eradicans  atque  suf- 

fodiens»  si  qua  infideiitas,  si  quod  mendacium,  si 

qua  malitia,  si  qua  luxuria,  si  qua  discordia  non 


A  est  suffossa.  Sicuti  idolum  in  corda  oonatruct 
est,  illodeposito,  ffidificetur  templum  Dei»  et  in 
niatur  gloria  ejus  in  eo,  et  fiat  non  infertilis,  a 
locus  cxsurgenSfSed  plantatio  paradisi,  ubitemplo 
Dei  sit  in  Ghristo  Jesu,  cui  est  gloria  et  imperia. 
in  sfficula  saeculorum.  Amen. 

HOMILIA  SECUNDA. 

De  eo  quod  scriptum  est:  Fugiie  de  medio  BabyUmii 

(Jerem.  li.  6). 

769  Quomodo  corpus  nostrum  in  aliquo  terre 

loco  consistit,  eodem  modo  etanima  secundumsta- 

tum  suum  in  aliquo  {d}  nuncupativo  terr»  loco  est. 

Quod  dico,  sic  fiet  manifestius,  Gorpus  nostrum  aut 

in  ^gypto  est,  aut  in  Babylone,  aut  in  Palestinay 

autinSyria,  autcerte  ubicumque.  Similiteretanima 

H  in  aliquoejusdcm  {e)  terrs  nominis  loco  est,  alia  in 
Babylone,  alia  miEgypto,  aliainAmmanitarumre- 
gione ;  et  sic  segregatim  {Al.  sacrata)  secundum 
sententiam  Scripturarum.proqualitate  vits  looorum 
diversitate  {f)  distinguitur.  In  Babylone  est,  quando 
confunditur,quando  turbatur,quando,  pacedesertat 
bellasu3tinet(/l/.  sustinent)  passionum,  quando  tu- 
multus  malitiffi  circa  eam  fremit,  tunc  ut  diximue» 
in  Babylone  esl.  Et  ad  istam  animam  prophetaliB 
sermo  dirigitur,  dicens:  Fugite  de  medio  BabyloniSj 
et  resalvate  unusquisque  animam  suam.  Donec  enim 
quisin  Babyloneest,  salvarinon  potest.Quod(9)et8i 
recordatus  ibi  fuerit  Jerusalem,  ingemiscitet  dicit : 
Quomodo  cantabimus  canticum  Domini  in  ierra  aliena 
{Psal.  cxxxvi)?  Et  quia  impossibile  estinBabylone 
constitutos  Deo  organis  canere,  otiosa  quippe  ibi 

G  suntorganahymnorum  Dei,  propterea  (^li.  propler 
eam)  dicitur  per  Prophetam :  SuperfluminaBabytO' 
nis  illic  (Al.  ibi)  sedimus,  et  pevimus,  dumrecordare- 
mur  tui,  Sion:  insalicibusinmedioejussuspendimus 
organanosira.  Susponsa  sunt  organanostra,quam- 
diu  in  Babylone  sumus  in  salicibus  fluminum  Baby- 
lonum.  Si  autem  vencrimus  in  Jerusalem,inIocum 
visionis  et  pacis,  organa,qua3ante  otiosapendebant. 


magno  eensus  dispendio  deerat,  nosque  primum  ex 
RanaDO  suffecimus.  Ostendimus  autem  superiori 
DOta  h  totidem  haberi  in  Gra?co  verbis,  xivs  dlroxTe- 
v»;  QouXov  t6v  irpoS^iTr^v,  IJaiiXovT^v  Sttoxxr^VjXai  ^fjv 
«ot^oitf  iquscuminLatinisHieronymicodd.Huetius 
Don  invenisset,  ab  Ongeniano  exemplari  Hierony- 
Bam  loneius  exspatiari  dixit. 

(«  Basiudianos,  Valentinianos,  Cerdonianos,  Mar- 
cicMUstas,  aliosque  ejus  farins  hsreticos  suggillat.  D 
Origenes  in  Matth.xix  :  ^r^xi^^^ei^  oiirdocx^cdY^^Ofkr^- 
to<  a^ou  icveT  xal  xi  \kr^  vooujxeva  U7u6  twv,  t6    6'aov 
l^*4rjToT^,ffuxo^avTouvTtov  t<5v  tou  vo|jlov  Oeovxat  xaTr^  - 

Sduvtcriv  auTov»,  a  o'joe  luepl  avOpwTTOv  Taya  Xi-^tv*  e-j- 
iv  sffTt  irelOofxai  "^t.^  0eou  dYaOoTT,To;  TiveTv  xal  to. 
tpi  aicoxTeva>o'jx  eXaTTov  tw,  Kai  ^f^v  iroifjaco^OfjLouoi; 
llttl  TO  QlaTd^a),  o'jxfJTTovTcj>,  ^i^r^m  idao^jioii  :  Queres 
9dm  quomodo  bonitatem  iUiusea  etiam  spirent,  quie 
i^ltt  minime  intelliguntur,  quiDeum  Lcgis^qnantum 
hmtsij  calumniantur,  cumquc  Iwc  criminantu^  no- 
Wine^  guo  ne  homineni  quidem  reprehendcre  promptum 

tUSic  enim  animum  meum  imluco,  non  minus  id 
banitatem  significare  :  Ego  occidam;  alque  illud  : 
^t§o  vivere  laciam :  item  et  hoc:  Percutiam,   hawl 
tuac:  Ei  ego  sanabo.  Idem  homil.  17  in   Luc. : 
mi  enim  (Valentiniani)  lEcceDeus  legis  et  Prophe^ 


tarum,  videte  qualis  sit.  Ego,  inquit,  ocddam,  vivere 
faciam;  percutiam^  etegosanabo  ,  etnonestquieruat 
de  manibus  meis,  Audiunt :  Occidamfetnonaudiunt: 
Yivificabo.  Audiuni:  Percutiam,  etaudirhcontemnunt: 
Et  ego  sanabo.  Istiusmodi  occasionibus  Creaiorem  ca- 
tumniantur.  Huetius. 

{b)  Vitiose  aberat  vox  Dfi,  quam  ex  Rabano  Grae- 
coque  textu,  o\  X^yoi  tou  8eou  olxoSofXTjOwatv,  suffe- 

cimus. 
{c)  Regii  mss.  pencs  Uueiiam ydigne  destruifntibuSf 

digne  cradicantibus. 

(dJHoc  vocabulo  et  paulo  postutilur.Quare  quod 
diximusin  praifatione  tomi  quarti,  ubide  interprete 
homiliarum  iu  Isiam,  nusquani  illud  in  llieronymi 
scriptis  invcniri,  rcscindi  unoatque  allero  exemplo 
cupimus. 

(e)  Elegantius  pencs  Raban.,  ejusilem  cum  terra 

nomims. 

(/)  Antea  eral,  locorum  diversitales  distinguuniur. 
Mclior  quamreponimusRubanicst  leciio ydivenitate 
distinguitur :  id  cst  anima,  ad  quaui  scnsum  referri 
liquet. 

(^)  Apud  Raban.,  Qui  etiam  recordatus  ubi  fuerit 
Jerusalem. 


m 


8.  BDSBMI  HIBRONTin 


«69 


Itrne agflumttnfcurin  maiiibiiflytonc jQgiter(a)eitbari-  X 
tBmuBf  et  non  est  tempuB,  qaando  760  non  laude- 
muB  Deum  per  organa»  quas  habemus  in  manibus. 
ligitur  ut  dieere  cceperamus,  semperanimain  aliquo 
nuncupativo  tems  loco  est :  et  sicut  peccatores  in 
Babylone^  sic  econtrario  justi  in  Judaea.  Verumta- 
men  juxta  qualitatem  vitae  etfidei,  etin  ipsa  Jud(Ba 
loois  inter  ee  variis  separantur.  Sive  enim  in  Dan 
est,  quffi  extrem®  Judfles  partes  sunt,  sive  iu  supe- 
rioribus  pauiulum  locis,  melioribusque  quam  Dan, 
slve  in  mcdiis  finibus  Judae»,  sive  circa  Jerusalem: 
et  est  omnium  beatissima,  qu®  inmedia  Jerusalem 
nrbe  eonsistit.  Qui  vero  peccatorest,  et  nimiis  (i4(. 
nimis)  sceleribus  oppressus,  hic  in  Babylone  est. 
Hoo  autem  modico  minor,  et  necdum  usquead  sum- 
mum  peocatomm  culmen  asceudens,  in  iGgypto  et  -n 
in  partibus  ^gypti  commoratur.  Et  sicut  qui  in  Ju- 
dflsa  sunt  non  equalia  cuncti  possident  loca:  alius 
quippe  in  JerusaJem  est,  et  alius  in  Dan,  alius  in 
Nephtalim,alius  infinibusGad :  sic  (b)  omne8,quiin 
i^ypto  sunt,  non  aequales  ^gypti  partes  incolunt ; 
alius  in  Taphni,  alius  in  Memphi,  alius  in  Syene. 
aiius  in  Bubasti  habitat.  Quas  loca  propheta  Eze- 
cbiel  plena  mysteriis  voce  testatur,  nomina  quoque 
partium  iGgypti  ezponens,  de  quibus  si  quis  lector 
fberat  spiritualis  dijudicans  omnia,  etipse  anemine 
dijudicatus,  non  solum  majores  regiones  allegoriza- 
bit,  veluti  Judaeam,  et  iEgyptum  et  Babylonem,  sed 
particulas  quoque  lerr«.  Et  qoomndoin  Judsea  Joru- 
salom  Bethlehem,  caeterasque  civitates :  ita  in 
«^gyptolegen8Diospolim,Bubaatim,Taphnim,Mem- 
phim,  Syenem,  pro  intellecturerumflgurabit.Quis  ^ 
761  sapiens  et  intelligit  ista?  aut  quis  inteliigens 
et  cognoscit  ea  ?  Quis  saltem  in  tenuiori  sensu 
constitutus  cognoscere  potuit  voluntatem  quam  Spi- 
ritus  sanctus  habet  litterae  ?  Verum  nunc  aliud  pro- 
positum  est,  quid  his,  qui  in  Babylone  sunt,  Dei 
sermone  praecipiatur  (i4^  sermo  praecipiat) :  Fugite 
demedio  Bahylonis.  Nec  gradatim,  non  pedetentim, 
6ed  cum  velocitate,  cum  cursu  fugite ;  hocestenim 
fugere :  Fugile  de  medio  Bo^/onif.  Quicumque  con- 
fusam  habetis  animam  a  variorum  passione  vitio- 
rum,ad  vos  dirigitur  sermo  :  ot mihi  quoque  idipsum 
jubetur,  siquidem  adhucsum  in  oonfusione  (c)  inve- 
teratus,  et  ideo  in  Babylone  sum.  Quid  ergo  prsci- 
pit  Deue  ?  Non  dixit,  exite  de  medio  BabyJonis ;  hoo 
enlm  potest  fieri  et  gradatim ;  sed  :  Fugite  de  medio  ]) 
BabyUmis.  Ego  (d)  quidem  et  in  eo,  quod  dioiturde 
fn^dto,  rationem  quaero  sermonis.  Potestquippe  eve- 
nire,nt  aliquis  in  Babylone  sit ;  sed  cum  in  extremis 
ejus  flnibuscommoretur,quodammodoextra  Baby- 
lonem  esse  videantur.  Aliud  autem  et  in  medietate 

(a)  Idem,  tunc  jugiterp$aHimus,imcco7Uinuaiim 
eithanzamus, 

ib)  Idem,  sic  cum  ^qyi^to  omnes  sint,  non  etc. 
(c)  Raban.,  in  confusione sum  mentis. 
(a)  Idem,  Ergo  et  in  eo,  etc. 

(e)  Raban..  ut  in  medietate  Babytanis,  elc.  sdli- 
cet  esse.  * 

(f)  Interaerit  Rabanus  Babytonis  nomen,  rectius. 


Babylonis  consistere,  ut  ez  omnl  parte  aqaale  sit 
spatium,  et  itain  nmbilico  ejns,  quaflim  medfoeor- 
dis  animalis,habitet.  Sicuti  enim  animalis  medietav 
cor  e8t,et  in  Bvangelio  secundum  Lucam,  earterrg 
(Luc.  xvu)  mediet€L8  terrae  nominatur:  sic  mihi  vi- 
detur,  et  in  Ezechiele  dictum,  in  oor  maris  posiia 
l^rus  (Ezech.  xxvi),  et  nunc  peccatores  de  medio 
Babylonis,  hoc  eet  de  corde  ejus  fugere  debere.  Fu- 
gite  ergo  de  medio  Babylonis,ut  (e)  medietatem  Ba- 
bjlonis  deserentes,  in  finibus  ejus  incipiaiis  0880, 
non  in  medio.  Quod  sicoivideturobscurumy  siofiet 
manifestius  :  quia  qui  valde  demersus  est  in  vitiifl, 
hic  mediu8(^  habitator  est.Quiveropaulatimrelin* 
quens  malum,  et  naturamsuam  ad  melioraconver- 
tens,  nontamcoBperitvirtutes  po88idere,quamcnpe- 
re,  iste  licet  ex  medio  fugerit  Babylonis,  tamenneo- 
dum  de  Babylone  discessit.  Secundum  istius  modi 
expositiones  decet  (At.  docet)  sacras  Litterafl  ere» 
dere,  ne  unum  quidem  apioem  habere  vacnnm  sa- 
pientia  Dei.  Qui  enim  mihi  homini  prscipit  (At. 
prscepit),  dicens :  769  Nonapparebis  ante  cotupeC' 
ium  meum  vacuus  (Deut.  xvi,  Exod.  xxiii),  mnlto 
pius  hoc  ipse  agit,  ne  aliquid  vacuum  loquatur.  Ex 
plenitudine  ejus  accipientesprophetiBea,q[naerant 
de  plenitudine  sumpta,  cecinemnt,  et  idcirco  ((^)8a- 
cra  volumina  spiritus  plenitudine  spirant,  nihiiqne 
est  sive  in  Prophetis,  sive  in  Lege,  sive  in  Evan- 
gelio,  sive  in  Apostolo,  quod  non  a  plenitudine  di- 
vins  majestatis  descendat.Quamobrem  (A)8pirant  in 
Bcnpturissanctishodiequeplenitudints  verba.  Spi- 
rant  autem  his,  qui  habent  et  oculos  ad videnda  cob- 
lestia,  et  aures  ad  audienda  divina,  et  nares  ad  ea 
qua:  sunt  plenitudinis  sentienda.  Haec  dixi,  qnia  non 
8ic  simpliciter  positum  :  Fugite  de  Babylone,  sed 
eum  additamento  necessario :  FugitedemedioBaby^ 
toniSyet  resaivate  unusquisgtie  animamtuamPrimnm 
oportet  fbgore  de  medioBabylonis,  drinde  singnlos 
animas  suas  resalvare,  cum  fugerint.  Neque  vcro 
dixit  salvate,  sed  rcsalvate.  Appositio  syilab»  signi- 
ficat  sacramentum.  Quia  quondam  gustantes  aala- 
tem,  et  de  ea  propter  peccata  postca  corruentee, 
venerunt  ad  (A/.venimus  in)  Babylonem.  Giguerei 
causa  oportet  (0  rosalvare  animam  suam,ut  inoipial 
recuperare  quodperdiditySecundum  apostolum  Pe- 
trum  dicentem  ita :  (j)Reportabimus  finemfUtei  ealm- 
temy  de  qua  satute  exquisierunt  ct  scrutatt  euni  pro- 
phelx,quipropternostrampraphetaveruntgrati€tm{l 
Petr.  i).  Verumtamen  in  nobis  est  fugero  de  Baby- 
lone,  et  in  nostra  positum  est  potestate,  si  velimua 
resuscitarequod  corruit.Tertiummandatumest :  Ei 
nequeprojidamini  ininiquitatem  ejus. Oum  qui8(*)fli 
gerit  injustitiam  Babylonis,  et  non  egerit  poeniten- 

(g)  Idem,  idcirco  sempersacravotuminaspiritum 
ptenitudinis,  spirant. 

(b)  Idem.  Quomobremspirant  hodie^qusRinsanetv 
Scripturis  sunt,  plenitudinis  verba. 

(ij  Idem,  oportet  unumquemque  satvare,  ctc. 

(j)  Vitiose  erat,  dicentem.  Ista  reportavimusfinem 
etc 

{k)Kib^n.,CumquisfueritinJustitia  Badytonb,etc. 


m 


TRANSLATIO  HOMILIARUM  ORIGBNIS  IN  JEREMIAM.  HOM.  11. 


eof 


tlaiD,  tnno  consequens  est  ut  projicialur.  Observa  A 

nro  Scripturam,  qnomodo  licet  ex  Hebraea  lingua, 

hiGrscam  sit  translata,nihilomiuus,quantum  reci- 

l^repotestdifferentiasverborumy  signiOcantur  ex- 

presserit.  Dioit  quippe  in  alio  loco  :  Elegi  abjectus 

tttein  domo  Domini  {Psal,  lxxxhi),  et  non  ait  pro- 

jectQS.  In  praesenti  autem  non  posuit,et  ne  abjicia- 

miaiia  injustitiam  ejus,  sed,  iVe  proiiciamini  in  in- 

pMiam  ejus.  Aliud    76S  esl   enim  projici,  aliud 

abjici.  Quod  enim  in  despecfione  est,  et  neglectu, 

hoc  Don  projicitur,  sed   abjicitur.  Quod  vero  foris 

(a)e8t  a  salute,  et  beatitudine  alienum,  hoc  projici- 

tor.Qaod  et  in  alio  loco   declarat  Scriptura  divina 

dioeiis :  Duces  populi  mei  projicientur  ex  {b)  domo  de- 

Udanm  niarum,  propter  pessimas  volmtates  suas. 

Ckri  enim  eorum  non  proderunt  eis  {Mich,  ii,  9).  Sed  n 

et  tu  ipse  poteris  congregare,   sicubi  in  Scripturis 

pTOJectioniSy  et  abjectionis  nomen  inveneris,  ut  ex 

eomparatione  verborum ,  magis  possis  confidens  ferre 

sententiam.  Quia  dispensatio  providentidB,  etiamsi 

non  magnopere  curavit,  ut  disertitudinem,  quae  in 

Gneco  sennone  laudatar,  Grsce  interpretando  se- 

qneretor:  curavit  tamen  ea  quas  signiflcantia  sunt 

exhibere,  et  differentiam  eorum  explanare  dilucide 

ids  qoi  Scripturas  diiigentissime  perscrutantur.  f^e 

fnfjieiamini  ininiquitatem  Babylonis^quiatempus  vin- 

Hdse  ejus  est  a  Domino,  Miro  sensu  supplicia  dicit  ir- 

rogari  propter  ejos  qui  ea  patitur  ultionem.  Quando 

enim  quis  non  vindicatur,  et  relinquitur  impunitus, 

freqnenter  me  dixisse  memini  idquod  induodecim 

JVopfaetis  Bcriptum  est :  Et  non  visitabo  super  filias 

testnu^  quando  fomicantur,  et  super  nurus  vestras,  C 

pumdo  aduUerantur  [At,  adulterant]  {Osee  iv).  Non 

ergo»  nt  quidam  existimant,  Deus  peccatores  punit 

fratns  ;  86d,8i  sic  expedit  loqui,  magna  ira  est,  a  Deo 

tormenta  non  perpeti.Qui  enim  punitur,  etiamsi  ab 

ea  qam  vocatur  ira  Dei  corripitur,ad  hoc  punitur, 

tti  einendetar.Dom2n^,ait  David,  ne  in  ira  tua  arguas 

,  fiegiie  in  furore  tuo  corripias  me  {PsaL  ix).  Scd 

i  irgues,  argue  nos  in  judicio,  et  non  in  fu- 

F,  dixitJeremias.  Invenies  autem  etiam  ex  repro- 

miseiooe  Dei  in  quosdam  corrcptionem  dari.  Ideo 

BiiiD  lAi.  Gnm  in  eoj  peccantibus  Gbristi  flliis,  poena 

pmiuttitur,mi8ericordia  non  denegatur  [Al,  ne  mi- 

■orieordia  denegetnr],ut  scriptum  est :  Si  dereliqUe- 

ftmtfiMi  ejui  legem  meam,et  in  judiciis  meis  non  am- 

VmimeriKt ;  sijustitias  measprofanaverint,etmandata  J) 

mtmnaneuttodierint,visitabo  in  virga  facinora  eorum, 

^  im,  flagetiis  iniquitates  764  eorum^  misericordiam 

wmitm  meam  nan  dispergam  ab  eis  {Ps,  Lxxxviii),l8ta 

Dgmnderans,  vide  quomodo  necdum  pcena  dignus 

riiyqiii  ii8que  ad  preesens  tempuscommittit  scelera, 

ponitiir.  Viflitatio  quippe  Dei   per  visitati  tor- 

ia)  Raban./orti  penitus  a  salute. 
{b)  Sicex  eodem  restutuimus  et  Grseco  textu  ixxcov 
-"•  xpu^^c  cruTc^.Antea  corrupte  legebatur  ex  do- 

rerum  iuarum, 
(e)  Antea,  Multaaue  similia  istiusmodi  per  Scriptu- 
g,  si  senUeris^  elc. 
{d)  Krtty  officimm  refutaiur. 


menta  monstratur ;  qui  autem  peccans  corripitur, 
nescio  quid  ei  excurrat  pro  [,41,  ex]  poena.  Hscpro- 
pter  hoc  quod  dictum  est.  Quia  tempus  vindietx 
^us  a  Domino  est,  Sequitur :  Retributionem  ipse  re^ 
tn6u€iet.Nonperministros  rctribuetBabyloni  Deus, 
sed  ipse  retribuet,  quod  meretur.  Volo  quiddam  di- 
cere  in  additamento  pronominis  in  eo,quod  scribi- 
iuT,ipse;  ait  enim  :  Retributionem  ipse  retribuet  ei. 
Non  oronibus  Deus  ipse  retribuet  quod  merentur, 
sed  sunt  quidam,quibus  per  aiios restituit,  sive  pu- 
niens,  sive  medicans  per  dolorem,  ut  in  Psalmis 
continetur :  Misit  ineos  iram  indignationis  suxjuro- 
rem,  et  iram^  et  angustiam^  immissionem  per  angelos 
pessimos  {Psat,  lxxvii).  His  enim  non  ipse  restituit, 
sed  ad  retributionem  illorum  ministris  usus  est  an- 
gelis  pessimis^etaliisforsitan  non  per  malosreddit, 
sed  per  bonos,  ut  in  eis,  qui  pro  sceleribus  puniun- 
tur.  Multaque  {c)  itiusmodi,  si  Scripturas  scruteris, 
invenies.Est  autem  quando,  ministrorum  {d)  ofOcio 
refutato,  rctributionem  Deus  ipse  restituit,ut  nunc 
Babyloni.Timeo  quiddam  obscuri  in  loco  manifesto 
interponere,  quod  mihi  videtur  latere  si  taceam. 
Verumtamen  audendum  estsaltem  pauca  perstrin- 
gere.  Quando  sunt  vulnera  facilia^et  prompta  cura- 
tio  [At,  curationi],  medicus  mittit  servum  suum, 
mittit  discipulum,  ut  [Al,  et]  per  eum  languentem 
medicetur  [Al,  medicatur] :  neque  enim  magna  sunt 
vulnera.  Evenit  quoque  aliquoties,  ut  sectionis  et 
ferri  indigeat,  qui  sanatur:  attamen  non  ipse  me- 
dicus  pergit  ad  eum  ;  sed  eligens  unum  ex  discipn- 
lis,  qui  curare  valeat,  eo  utitur  ministro.  Quando 
vero  insanabiles  plagae  sunt,ut,et  {e)  emortua  carne, 
putredo  contabuerit,  et  intantum  mala  valetudo 
est,ut  non  servi,  vel  discipuli,  qui  jam  prope  eum 
per  scientiam  artis  accesserunt  [Al,  accessit],  sed 
ipsiusmagistrimanibusindigeat,tuncipse(/)magnu8 
766  medicus  prsecinctus  lumbos,  ad  sectionem  te- 
terrimi  vulneris  concitatur.  Similiter  itaquequando 
8unt  minorapeccata,  non  restituit  Deus  ipse  peccan- 
tibus,  sed  aiiis  utitur  ministris.  Quando  vero  per 
meritasua  ingenshominemaegritudo  comprehendit, 
ut  nunc  Babylonem,  quss  gravibus  propri®  malitisB 
est  {g)  confossa  vulneribus  :  tunc  ad  retributionem 
Deus  ipse  festinat.  Simiiia  qusdam  huic  si  requiris 
invenies  ct  de  Jerusalem,  qusB  ei  acciderunt  post 
prophetas,  ob  id,  quia  insidiata  sit  Ghristo.  Sic  fi- 
nita  est  primi  capituli  continentia.  Videamuset  c«- 
tera  :  Calix  aureus  Babyton  in  manu  Dei  (Al.  Domini) 
inebrians  omnem  tcrram,  De  vino  ejus  biberunt  gentes 
(Al.  omnes  gemtes)^  propter  hoc  commotae  sunt  gentesy 
et  subito  cecidit  Babylon,  et  contrita  est,  Nabuchodo- 
nosor  volens  decipero  homines,  per  calicem  Baby- 
lonis  dolosum,  con  miscuit  in  vase  (ictili|(/i)  quod 

{e)  Raban.,  et  in  emortuacame  alta  putredo  conta- 

buit. 
(f)  Idem,  ipse  manibus  medicus, 
ig)  Corrupte  antea  legebatur  confusa, 
(/i)  Rab.,  quam  parabat  potionem:  tum  rectius  e| 

plenius,  in  pautulum  meliore,  ferreo  scilicet  et  «reo 

vasOf  eto. 


603 


S.  EDSEBII  HIERONTMI 


parabat  poiari,  sed  neque  in  paulo  meliore,  et  aereo 
vase,  vel  stanneo,  et  quod  ista  prascellit  argenteo  : 
verum  eligens  vas  aureum,  in  eo  poculum  tempe- 
ravit,  ut  quis  videns  decorcm  auri^dum  radiantis 
metalli  pulchritudine  delcctatur,  et  totus  oculis  hx- 
ret  in  specie,  non  consideret  quidintrinsecus  latitet, 
et  accipiens  cahcem,  bibat  nesciens  calicem  Nabu- 
chodonosor.(a)  Intelliges  autem  calicem  aureum  in 
prsBsenti  nominatum,  si  animadvertas  pessimorum 
dogmatum  verba  mortifera  qualem  habeant  compo- 
sitionem  sermonum,  qualem  decorem  eloquentis, 
qualem  rerum  divisionem :  et  cognosces  quomodo 
unusquisque  poetarum,qui  putanturapudvosdiser- 
tissimi,  calicem  aureum  temperaverit,  et  in  calicem 
aureum  venenum  injecerit  idololatrise,  et  venecum 
turpiloquii,venenum  eorum,  quae  animam  bominis 
interimunt  dogmatum,venenum  falsinominisscien- 
tisB.Sed  meus  Jesus  contra  fecit,  sciens  auroum  ca- 
licem  Zabuli,et  praecavens  ne  aliquis  ad  Gdem  suam 
veniens,  suspicaretur  etiam  Ghristi  talem  esse  cali- 
cem,  qualemesse  (b)  requirat,  et  per  similitudinem 
materifiB  formidaret  errorem  :  ideo  curavit  766,  ut 
haberemusthesaurumistumin  vasis  fictilibus.Ssepe 
vidi  aureum  calicem  inpulchrosermonisomatu,et 
dogmatum  venena  considerans,deprehendi  calicem 
Babylonis.  Calix  aureus  Babylon  in  manu  Dei.  Non 
semper  calix  aureus  Babylon.  Gum  autem  venerit 
ad  vindictam,  et  in  manu  Dei  posita  fuerit,  tunc 
efOcitur  terra,  quas  quondam  tacta  est  in  Jubath. 
{AL  Job).  Neque  vero  jugiter  in  manu  Dei  contine- 
tur,  sed  ultionis  tantum  tempore,  cum  coeperit  Do- 
minus  ei  restituere  quod  meretur :  tunc  in  manu 
ejus  (c)  inebrians  omnem  terram  iste  calix  aureus 
Babylon  inebriabit.  Quomodo  autem  universam  ter- 
ram  inebriabit  (Al.  inebriaverit) ;  facile  scies,  si 
consideraveris  omnes  homines  ebrios.  Inebriamur 
ira,inebriamur  tristitia,inebriamur  (d)  mente,  exce- 
dimus  amore^concupiscentifs  et  vana  gloria.  Quanta 
pocula  temperaverit,quot  (e)  inebriantes  porrexerit 
calices  calix  iste,quid  necesse  est  dicere  ?  Calix  au- 
reuSfBabylont  inebrians  omnem  terram.  Animadverte 
omnem  terram  pienam  esse  peccatis,  et  non  ^usBres 
quomodo  Babylon  omnem  terram  inebriaverit.  Sed 
si  forte  (f)  videris  justum,ebrium  non  esse  de  calice 
peccatorum,  noli  putare  Scripturam  esse  mentitam, 
quae  dixerat :  inebrians  omnem  terram,cumiste  non 
inebrietur  a  Babylone,  et  tamen  consistat  in  terra. 
Audi  quia  justus  non  sit  terra  (Al.  in  terra) :  Om- 
nem  terram  inebriat  calix  iste  aureus.  Justus  vero 
cum  sit  super  terram,  conversationem  in  cobHs  ba- 
bet.Et  propter  hoc  non  convenit  ulterius  justo  dici : 
Terra  es,  et  in  terram  ibis  (Gen.ui).  Sed  (g)  si  necesse 

(a)  Subsequentem  periodum  pluribus  locis  misere 
deformatam,  sensuque  laborantem,  ad  Rabanicam 
lectfoaem  exegimus,  ac  restituimus. 

(b)  Penes  Raban.,  qualem  reliquerit, Bed  neutra  sa- 
tiB  nrridet  lectio. 

(i;)  Pleniusapud  Raban., iwmanu  ejus /ietinebrians 
omnem  terram.  Iste  calix  aureus  Babylon  inebriavit 
omn^m  terram. 


A  est  audenter  loqui,dicitjusto  Deusadhucconfli 
super  terram  :  Goslum  es,  et  in  coelum  ibis.  1 
enim  imaginem  coelestis.  Igitur  ut  concludam, 
aureus  inebriat  omnem  terram,id  est,  omnes 
inebriamur  quamdiu  terra  sumus.  De  (Al.  a 
ejus  biberunt  gentes^  propter  hoc  commotx  sufd. 
in  bis,  qui  bibunt  istum,qui  in  usu  est^vini  1 
rem,  si  super  sitim,  et  super  mensuram  bib 
videmus  ebrii  (h)  corporis  motum,vacillante8  \ 
caput  ac  tempora  767  prsgravata,  os  dissoli 
linguam  significantem  sermonesebrii^etbsrei 
labiis  verba  prsecisa :  similiter  est  videre  eo) 
de  calice  aureo  biberint  Babylonis,  quomodi 
veantur,  quomodo  instabiles  gressu  sint,  quo 
debilitata  mente,et  fluctuante  cogitatu  (At.  cc 

|v  nihilfirme(i4/.flrmi)  teneant,8ed  semperin  tar 
nibusagantur  incerti.  Quamobrem  Scriptura  i 
de  istius  modi  hominibus  in  alio  loco  ita  ait 
pterea  cotnmo^t  «UTzMnterponamus  aliquid  myi 
quid  de  peccatoredicaturGain.  GumegresBiifl 
facie  Dei,  habitavit  in  terra  Naid,  contra  ] 
(Gen.  IV).  Naid  in  Graeca  lingua  interpretatar 
motio.  Qui  enim  derelinquit  Deum,  qui  deaeri 
sum  de  eo  jugiter  cogitsndi,  iste  in  terra  Nai 
dieque  habitat,id  est,  in  tribulationo  mali  corc 
mentis  commotione  consistit.  Biberunt  gentes 
pterea  commotx  sunt,  et  subito  ceddU  Bahyl 
contrUa  est  (Luc.  xvii).  Quando  dicit  repente  c 
Babylon,  videtur  mihi  prophetizare  consumn 
nem  mundi  subito  futuram.Quomodo  (At.  qu 
enim  diebus  dilu?ii  comedebant,  et  bibebant, 

^  bant,et  vendebant,  plantabant,  et  «edificabaiil 
nec  venit  (Al.  veniret)  diluvium,  et  tulit  omii* 
subito  venit  inundatio  :  similiter  autem,  et  ic 
bus  Loth,  sic  et  consummatio  mundi  non  per  p 
fiet,sed  repente.  Huic  conferendum  existimatc 
«stimo),  id  quod  scriptum  est  in  Jesu  Nave  ( 
vii),  quando  a  voce  sola  tubs,  Jerico  civitaa 
ruenssubito  disperiit:  et  juxta  hanc  similitud 
Babylonem  quoque  in  consummatione  flfficuli 
ram  esse,et  subito  conterendam,  et  hffio  quidc 
consummatione  dicta  sunt.  Si  vero  venerifl  a 
ventum  Domini  mei  Jesu  Ghristi,  et  viderii 
magnum  opus,quomodo  subverteritomniagei 
de  idolis  dogmata,  ut  credentes  de  erroris  ezl 
jugo^  inteliiges  quia  in  tempore  passionis  e(ja 

D  bylon  extemplo  corruit  et  contrita  est.Unasqu 
nostrum  consideret  seipsum,et  animadvertalBi 
nem  in  suo  pectore  corruisse.Si  autem  et  in  < 
jus  corde  non  ceciditcivitas  confusionis,huic  i 
tus  necdum  advenit.  Veniente  quippe  eo,  Ba 
ruere  consuevit.Propter  hoc  ad  orationum  pn 

(d)  Apud  eumdem^  inebriamur,et  mente  exei 
amorCt  concupiscentiu,  eto. 

(e)  Item,  quot  ebrietatis  porrexerit  caticee. 

(f)  Perperam  Vulgati  addunt  te. 

(g)  Si  voculam  Rabanus  sufticit.  Sunt  vero 
modi  muita,quae,lectore  non  admonito,re8tita 

(h)  Lectum  antea,  corpus  motum. 


fi06 


TRANSLATIO  ROMILIARUM  0R16EN1S  IN  JBREMIAM.  HOM.  IIL 


606 


oonfQgfenteSypetite  ut  veniatJesusin  corda  vestra^et  A  ^Bt,  credita  nobis  est  a  Deo  medicina,   ut  animam 


oonleratBabylonem,et  faciat  ruere  omnem  maliliam 

lyuB,  768etre®diflcetprohi8^  qusB  subversa  sunt, 

et  pro  Dabylone,  qu»  fuerat  ante  constructa,  in  ipso 

principali  cordis  vestri  [AL  nostri]  Jerusalem  civita- 

tem  sanctam  DeuPlangite  eam,etaccipite  resinam  cor- 

reptianis  ejus^si  quomodo  sanabilur,  PlaDgile,ait,  Ba- 

bylonem.  Deinde  quiaomnis  anima  recipere  potest 

naiutem,  et  neque  una  apud  Deum  estinsanabilis, 

idcirco  consilium  dat  his,qui  possunt  transmigrare 

[Al.  trausmigrationisjin  Jerusaiem  ad  tcstimonium 

[Al.  et  testimonii]  habere  resinam  ad  emplaslra  fa- 

cienda,Qt  assumant  medicamina,  et  quanto  valent 

studiOy  sanitati  restituant  Babylonem.  Hoc  experia- 

mur  et  nos  facere,  deprecantes  Deum,  ut  de  nobis 

reslnam  rationabilem  {Al.  raiionalem],  et  de  ratio- 

ntbiJi   resina  discamus  ei   malagma  imponere,  et 

oleum,  etalligaturas,  etimponentes  alligemus  vul- 

oeraBabylonis,  imitantesSamaritanum,  et  [AL  utj 

sanetur  misera  civitas,et  curata  desinat  esse  quod 

iuerat.  Istud  est,  quod  ait  accipere  [AL  accipe]  resi- 

nam  correptionis  ejus   si.quomodo  sanabitur.  Ubi 

sunt  baeretici?  ubi  sunt,qui  naturas  quasdam  intro- 

dncentes^asserunt  esse  naturam  [AL  materiam]de- 

sperabiiem,  qus  penitus  non  recipiat  salutem  ?  si 

estnatura,  quse  pereat,  quse  alia  talis  erit  utBaby- 

lon?Attamen  neque  istam  despicit  Deus.  Prascipit 

enim  medicis  Deus  ut  recipiant  resinam  super  Baby- 

lonem,  si  quomodo  sanetur.  Quidamigitureorum, 

qui  mandatum  acceperant,  accipientes  resinam  cor- 

reptioni  {AL  corruptioni)  Babylonis,si  quomodo  sa- 


B 


curaremus  humanam  ladbibuimus  adjutorium,me- 
dicinam  {AL  medicamina)  imposuimus :  multum 
contumax  est,  non  Tult  observare,  quod  dicimus, 
studium  nostrum  non  sequitur  eifectus. /^^/m^uamu^ 
eam,  et  abeamus  unuquisque  in  terram  suam,  id  est, 
(a)  domesticum  locum,et  proprium.  Gave,homo,  ne- 
quando  relinquat  te  medicus,sive  Angelus  Dei,  sive 
quicumquehominum,cuicreditaestcurasermonum 
ad  salutis  medicinam  deferendam  (^1/.  medicamina 
deferenda).  Si  enim  te  dereliquermt  et  dixerint : 
Abeamus  unusquisque  in  lerramsuam^quia  appropin- 
quavit  in  caslum  judicium  ejuSy  manifestum  est  quia 
abscessio  eorum  condemnatio  tua  sit,ut  irremedia- 
bilis,  nolentisque  curari.Cum  autem  te  deseruerint 
{AL  deseruerunt),quid  tibi  aliud  eventurum  est  nisi 
quod  solet  his  accidere,  qui  a  medicis  desperantur, 
utentes  voluntate  morbi  sui,ut  ad  pejora  demergan- 
tur  ?  (6)  Fiunt  his  similia  et  in  consuetudine  istius 
vitffi  a  prudentibus  medicis.  Accedit  aliquis  eorum 
ad  languentem,  770quantumarspatitur,etindus- 
iTm{c)  medicinaa  non  cessat  :sed  si  autaegritudotan- 
tasit,utrepugnetcurationi,autipseinvalidusperim- 
patientiam  doloriscontra  faciatquamjubetur,relin- 
quit  medicus,desperans(i4/.  desperat)  bujusmodi  bo- 
minem,et  recidit  ne  inter  manus  suas  exspirans,cau- 
saminteritus  ejus  ad  se  retorqueat.  Siergo  et  nos, 
ne  in  sanctorum  angelorum  manibu8,qui  ad  noscu- 
raados  a  Domino  destinati  sunt,  moriamur,  relin- 
quunt  nos  desperantes  animam  nostram,  et  aiunt : 
fion  est  malagma  imponere,nequeoleum;neque  alligatu' 


netur,  fecerunt  quod  fuerat  imperatum,  repererunt  G  ras,  quia  appropinquavit  in  ca:lum  judicium  ejus.  Et 


{AL  acceperunt)  resinam  ad  correptionem  {aL  cor- 

ruptionem)  ejus,  audientes  posse  Geri,  ut  Babylon 

reciperet  sanitatem.  Et  quia  quod  putaverunt  non 

effecerunt  {AL  reperernnt),  Babyion  quippe  in  pri- 

stina  {AL  proposita)  malitia  perseverans,  noluit  se 

carariySatisfaciunt  boni  medici,  et  dicunt ;  Curaui- 

mus  Babylonem,  et  non  est  sanata,  Relinquamus  eim, 

Vide  autem,   homo,    ne   quando  angelis  praecipiat 

Deus,  ut  ad  languorem  animas  tuae  medicaminum 

emplastra  conficiant,  si  quomodopossisabaegrota- 

tione  sanari,  et  respondeant  angeli :  Curavimus  Ba- 

bylonem,i8tam  ostendentes  a  passionibus  confusam 

animam  sum  {AL  tuam),  et  non  est   sanata.   Non 

aeientiam  artis  sus,neque  resinae  vim  criminantur  ; 

86d  te^  qui  praeceptis  eorum   obsequi   noluisti,  di-  rw 

eentes :    Curavimus   Dabylonem,  et  non  csi  sanaia 

Minguamus    eam.    Steterunt    medici    sub    769 

magno  medico  angeli   Dei,  volentes   curare  imbe- 

cillitates  nostras,  volentes  animam  liberare  de  vi- 

tiis,  sed  nos  ipsi  repellimus  eos,  dum  consiliis  co- 

ram  non  acquiescimus.  Vident  se  operam  perdere, 

cum  loquuntur  invicem,  et  dicunt :  Relinquamus 

eom,  et  abeamus  unusquisque  in  ten^am  suam.  Hoc 

(a)Penes  Raban., (iom^^/tctzm  etpropriumnegotium. 
Cttve, 
{b)  Antea  erat,  Sic  et  his  similiter  in,  etc. 
(c)  Legebatur  antea  medicamina  non  cessant. 
{d)  Apud  Rahan.^in  humiliatione  ejusjudiciifquod 


elevaium  est  usque  ad  astra.  Qui  parvum  habet  pec- 

catum,non  usque  ad  ccelum et  siderajudicium  suum 

efrert(/l/.  ejusaffertur).  Pusillum  enim,  et  humile 

est.  Qui  vero  crescit  inscelere,  crescit  et  injudicio, 

8iroul((ue  cum  vitiis  augetur  et  poena  :  et  quiaintan- 

tumdelinquit(i4^  deliquit),  ut  judicium  ejus  usque 

ad  cojlestia  sublevetur,et  per  impietatem  suam  re- 

sistens  Deo  ad  superiora  conscendat,  profert  Deus 

judiciumsuumin(d)humiliationemejusjudicii,quod 

celitumesta  peccatore,etproferensjudicium  suum, 

humiliat  quidem  peccatorem,  retribuit  autem  justo 

digna  vitse  ejus  in  Christo  Jesu  Domino  nostro,  cui 

est  gloria    et    imperium    in    saecula   saeculorum. 

Amen. 

HOMIUA  TERTIA. 

De  eo  quod  scriptum  est :  Et  contritus  malleus  uni- 
versae  lerrx  (Jerem.  l,  23). 

169  Quomodo,  ait,  confractus^eicontritusest  mal- 
leus  universx  terrsel  quomodo  faciaesi  in  exterminium 
Babylon  ?  Quairendum  (e)  intcr  hffic  quis  sit  malleus 
universflB  terrae,  quseve  cjus  contritio :  unde  ait 
propheta,  quiaante  confractusest  quam  contritus, 
ut  congregantes  ea,  quse  alicubl  de  malleo  scripta 

exaltaium  est  a  peccato,  et  perferens  judictum  suum, 
humiliat  quidem  peccatum^retribuii  autem  justo  digna 
vita  ejuSf  etc. 

{t)  Penes  Rab . ,  Quxrendum  igitur  quis  sit  spiritaliter 
malleusuniversas  terrae^qweveejuscontriUopn^heiaia 


«OY 


S.  BnSEBII  HIERONTMI 


eo0 


mint^  omn  invendriintis  nomen  ejus,  investigoiDus 
etiam  nominis  voluntatem  ex  his,  quse  afferimus 
exemplis.  Domus  quondam  componebatur  Dei, 
970  juxtatertium  Regnorum  librum  (iii  Reg,  vi), 
etSalomon  erat  construens,  etaedificanseam.  Ubi- 
que  quasi  in  laude  dicitur  de  domo  Dei,  quia  mal- 
leus  et  securis  non  sunt  audita  in  domo  Dei.  Ergo 
quomodo  malleus  non  auditur  in  domo  Dei :  sic 
quia  domus  Dei  Ecclesia  est,  malleus  in  Ecclesia 
non  auditur.Quis  est  iste  malleus  voiens  quantum 
in  se  est  impedire  lapides  sediflcationis  templi,  ut 
contriti  non  conveniant  fundamentis  ejus  ?  Vide  (a) 
nunc  771  Zabulum,  si  non  ipse  est  malleus  uni- 
versse  terrsB.  Ego  autem  pronuntiabo  confidens,  es- 
se  aliquem,  qui  non  magnopere  curet  de  raalleo 
aniversse  terrae.Et  quoniam  exemplum  {b)  assump- 
tum  est  de  sensibili  malleo,  qusero  materiam  malleo 
fortiorem^quas  nibil  ab  eo  percussa  patiatur.  Quam 
quidem  quaerens  reperi  {Al.  reperiri)  in  eo  quod 
scriptum  est :  Ecce  vir  stanssuper  muros  adamanti" 
noSf  et  in  manu  ejus  adamas.  Refert  autem  de  ada- 
mante  historia,quia  fortior  sit  omni  caedenti  se  mal- 
leo,  incontritus  et  inconvincibiiis  permanens  {AL 
perseverans).  Licet  supra  stet  malleus  Zabulus,  et 
suppositus  sit  draco^quiest  quasi  incus  indomabi- 
Its,  nihil  tamen  in  manu  Dei,  et  in  conspectu  ejus 
consistens  adamas  perpetitur.Duoitaquecontraria 
suntadamanti  isti«malleus,et  incus  improduoibilis. 
Jam  quoddam  est  et  apud  nationes  tritum  vulgi  ser- 
mone  proverbiumy  ut  de  his,  qui  anxietatibus  et 
ingentibus  malis  premuntnr,dicant :  Inter  malleum 
8unt  etincudem.  Tu  autem  hoc  refers  ad  Zabulum 
et  draconem,  qui  istiusmodi  semper  in  Scripturis 
pro  varietate  causarum  nt)minibus  insigniuntur :  et 
dicis  quia  sanctus  qui  quasi  murus  adamantinus, 
vel  in  manu  Domini  adamas  est  non  curet  neque  de 
'  malleo,  neque  de  incude ;  sed  quanto  plus  caesus 
fuerit,  tanto  plus  ejus  virtutem  splendescere.  Aiunt 
eos,  qui  mercimonia  lopidum  exercent,  cum  volue- 
rint  probare  adamantcm,  ignorantes  utrum  sit  ada- 
mas,an  non  8it,quamdiu  malleum  et  incudem  non 
invenerint :  tunc  autem  persuaderi  esse  verissimum 
adamantem,  si  indomitus  lapis,  si  {Dele  alter  si) 
inter  incudem  et  malleum  perseverat,  si  percutien- 
te  desuper  malIeo,et  incude  supposita,  durior  lapi- 
dum  natura  compingit.((7)TaIi8  vir  estante  tentatio- 
nes,  ab  his  probare  lapides  nesclunt,  ignoratur. 
Gertissime  autem  novitadamantinorum  iapidum  na- 
turam  solus  Deus  plurimis  ignoratam.  Ego  ipse  ad- 
huc  nescio  utrum,  veniente  malleo,  et  percu- 
tiente  me,  confringar  et  conterar,  convictus,  quia 
non  sum  adamas,  an  certe  verus  adamas  ostendar, 
si  ingruentibus  persecutionibus,  periculis,  tenta- 
tionibus,  tam  contritus  fuero  ad  ictus  mallei, 
779  quam  probatus.  Kt  tu  ipse  percurre  Scriptu- 

(a)  EmendamuB  ex  Rabano  nunc^  pro  qua  erat 
mihi, 

{h)  Pro  assumptum,  quod  Rabani  lectio  substituit, 
manifestoantiquarii  male  veteres  notas  assecuti  erro- 
re,  trit>os  verbiB  erat  in  aotea  vulgatis  libns,  ad 


A  ra8,etqoaDre8,8iquod  potes  invenire  vestigiom  be- 
ne  a  Deopromittit.utmalleuspercutiendapercutiat. 
Verbi  gratia  dictum  sit  (ad  intelligentiam  eniro  oba- 
curiorum  sumuntur  exempla),8i  malleus  nonessety 
non  esset  tuba  productilis,  quae  juxta  Legem  ad  so- 
lemnitates  Dei  excutiat,  qua)  audientium  animos 
clangore  suo  accendit  ad  bellum.  Necessarius  ent 
malleus,  ut  tuba  productilis  fiat.  Multa  cooperatus 
est  iste  malleus  tubae  productili  Paulo,  uteum  per 
varia  tentamenta  produceret,  et  approbaret,  quia 
illaesus  posset  excudi,  figuramque  assumere  tube 
magnisonse,  non  incertam  dans  vocem  in  audientes, 
ut  praeparentnr  ad  militiae  bellum.Et  quoniam  mal- 
leus  invenitur  contraria  fortitudo,  et  draco  incns 
producibilis,  istius  modi  semper  in  Scripturis  nial- 

P  leo,veI  quacumque  alia  materia  compositnm  nomen 
assumens;  instabo  sermono  ;  Gain  generavit  Olioe, 
et  de  Gain  ortus  est  faber  seris  et  ferrl.  Ergo  ut  ZaC- 
bulus,  quiomniura  tentationum  operator  est,  mal- 
leus  dicitur :  ita  qui  ministrat,  malleator  est  fllius 
Gain.Quotiescumquo  enim  in  tentatione  incideriSy 
scito  malleum  Zabulum  esse,  et  malleatorem  eum, 
per  quem  teZabuIusinsequitur.  Veiut  in  proditione 
Salvatoris  malleus  Zabulus.malleator  Judas  fuit.  Et 
multi  erant  malleatores  in  temporo  illo,  quo  Domi- 
nus  passus  est,  clamantes  :  tolle  de  terra  talem  : 
crucinge,  crnciOge  eum.OmniamalleatonbuspIena 
sunt.Quotquot  enim  inactusuoZabuIumBUspiciunt| 
et  ministrant  ei  ad  probandum  ju8tum,et  iigustum 
ooarguendum,  omnes  malleatores  sunt.  Idcirco  si 
heri  malleator  eras,et  in  manu  malleum  continebas, 

C  nunc  di8cen8,quia  a  Gain  fratricidaoriuntur  mallea- 
toreSjprojicemalleum  de  manu  tua,  et  transmigra 
ad  malleatorum,  quse  spiritalis  est,  generationemy 
sicut  Enos  et  reliquorum,  qui  Scripturarum  laudi- 
bus  efTeruntur.  Verumtamen  Onis  confractio  est 
atque  contritio.Est  sciendum  quidem,quoniam  pro- 
phetatus  nunc  malleus  Zabulus  sit,  malleus  non 
partis  alicigus  terrae,  sed  universse  terre,  pro  eo 
quod  in  omni  terra  malitia  ejus  dispersa  sit,  et  ubi- 
que  77)1  roalleus  iste  malum  operatur.  Est  autem 
etiam  hoc  dicenduro,Zabulum  universae  terrs  mal- 
leum  e88e,non  ccbH  malleuro.  Neque  enim  tebuiori 
substantis  convenit  malleus,8ed  craseiori.Si  portas 
imaginem  terreni,malleus  te,  quia  terrenus  es,  per- 
cutit ;  si  peccas,  et  terra  es,  et  in  terram  ibis,  0X- 

[)  perieris  malleum  universse  terrae  et  in  te  operantem. 
Juxta  istum  intellectum,  illud  quoque  animadver- 
tendum  est^universaeterrae  malleum,quia  adversnm 
cuncta  terrena  potentiam  suam  exerceat,  Zabulum 
esse  :posseautem  etiaroroinoremmalleumintelligi, 
qui  non  universae  terrae  sit  malleus,  sed  iUius,  ut 
ita  dicam,  et  illius  partis  terrae.  Et  siquidem  ana 
aliqua  contrarla  fortitudo  mihi  repugnat,  et  col- 
Iuctaturmecum,nonvalens  cum  universis  simulbo- 

sandum  Spiritum. 

{c)  Hsecmisereluxatasunt;  Graecus  quoque  textoa 
qui  suppetiasferat^hoclocodesideratur.  Uteumque 
resarcias  si  legeris,  Talis  vir  est,  qui  anle  tenUUi^nwSf 
ut  ab  his  qui  probare,  etc. 


^^mo 


TRANSLATIO  HOMILIARUM  OHIGENIS  IN  JEREMIAM.  HOM.  III. 


610 


•-airiiiibus^NiDgredi,  Qt  Zci>iiltt8  :   tuDc  est   quidem  A 

inaUeus  in  me,8ed  non  universffi  terr®  malleu8;ve- 

Yam,iitita  dicam,meffitantum  mallffius  terrs.Gonfra- 

«toautem^et  contrito malleo  universee  terrffi.quid  ne- 

«esse  est  arbitraridemalleo  partium  terra9?Simulque 

«i8timoadmirationedignum,quoniam«iDiver8ster- 

mmaIleu8»Bit  comminutus.Quid  enimmagnum,  ei 

^k«ctUBfQi88et,etoontritu8malleu8partiumterrs?Sed 

"^TBre  nuncadmirandumeat,quiauDiver8fie  terraemal- 

leDBOonrractus  atque  contritusest.  Post  bsc  quaero 

quiB  sit i8te,qui  universa  terrffi  malleum  confregerit 

«teontriverit:et  dicamMoysen  non  potuisseconlHn- 

gere  atque  conterere  malleum  universasterrae^neque 

«nteeum  Abraham,neque  post  eum  Jesum  Nave,ne- 

qve  aliomquemquam  prophetarum.Quisergo  potuit 

1alemytaQtamque(a)maileum  universaBterneconfrin-  ^ 

fere,etconterere?Qui8e8tiste?  Jesus  Ghristus  con-  ^ 

fregityatquecontrivitmalleumuniverss  terraB.Et  hoc 

nQQcadmirans  inSpiritu  Sancto  prophetesait :  QuO" 

moioeonfrac(tu,eUontritusest  malleus  universsB  terrxt 

Primoconfractu8(^)est,deinde  contritus.Et  quoniam 

reperiSaivatorem  es8e,qui  confregeritmalleum  uni- 

verBsterraet  contriverit  eum,veniamad  Evangelium 

Qtrideam  primam  tentationem,quando  dixit  eiZabu- 

los:  774  Ista  omnia  tibi  dabo,  si  procidensadorave' 

miiie,etreliqaa:etdicam,  quiainillo  tempore   non 

eoQtrivit(^/.contriverit)Je8us  malleum  uni  versas  ter- 

r«,8edtantumconfregiteum.Gum  vero  recessit  (Ai, 

8ece8ut)ab  eousquead  tempus,ettemporeposteave- 

nit  in8tante,tunc  oontritus  est^non  solum  confractus 

atprimum,malleu8  univers®  terrse.Etquiacontritus 

BBt,  qui  ftierat  ante  confractus,  malleus   universas  C 

terrsyidoirco  per  unumquemque  nostrum  confrin- 

gitur  quidem  quando  introducimur  in  Ecclesiam,  et 

preOcimus  ad  (Al.  in)  fidem.  Conteritur  autem,   et 

0omminuitur,quando  ad(c)profectum  venimus.Quod 

sidabiteBConteriZabulumad  profectumvenientibus 

BobiSyAudi  Apostolum  benedictione  quadam  bene- 

dioentem  justum,atque  dicentem  :  Deus  autem  con- 

leraf  Satanamsub  pedibus  vestris  velociter  (Rom.xvi), 

AnimAiiB  est  iste  malleus,  fortasse  nunc  furit  ad- 

venam  no8,et  quasrit  quia  ista  de  eo  pandimus,  et 

flontBritaranobis(Deque  enim  confringiturtantum 

einoQ  etiam  conteritur  per  nos))  confringere  nos 

eeontrario  et  conterere.Et  multos  quidem  contrivit 

BOByqui  non  attendunt  sibi,  neque  custodia  serva- 

ferantoorsuum.  Verum  nos  coDfidentes  in  Deo,  ]) 

eredentes  in  Ghristum  Dei,non  timeamus  Zabulum 

TimorDei  facit  nos  non  timentes*Zabulum,nihilque 

ib  eo  perpeti,sed  et  dicere  non  tantum  generaliter, 

verum  et  de  nobis  ipsis:  Quomodo  confractus  est,  et 

cdniritus  malleus  universx  terrx  ?  Illo  autem   con- 

hcto,et  comminuto,  Babylon   flt  extermlDium : 

nec  prius  coufusioDis  civitas  dissipatur,quam  mal- 

Ibqb  uDiverdffi  terrs  coDfriDgatur,  et  couteratur. 


Uude  et  mirabiliter  et  preeelaro  ordinepropfaeta  ubub 
e8tdicens:(2iiofitoiioron/^rac/ti^e^,  et  contritus  mal" 
leus  universxterrsefQuomodofactaest  inexterminium 
Ba6y/on  ?Quodprimofactum  est,  primum  enarra- 
vit:  qubd  secnndo  consequenter  exposuit.  Et  hoc 
oporlet  per  singulos  Scripturarum  observare  ser- 
mones.  Quando  itaque  fitinexterminium  Babylon  ? 
Quando  exterminantur  omnes  confusiones  de  anima 
mea,neque  ulterius  me  confundit  mors  filii,  aut 
obitus  uzoris  :cum  non  est  qui  me  irrilet,  et  pro- 
vocet  ad  tristitiam,  ad  iram,  ad  concupiscentiam, 
776  ad  voluptatam,quando  maneo  inconilisus,  ac 
Bumens  rationem,  qus  me  connrmet,  et  roboret, 
tuDC  mihi  accidit  quod  diotum  est:  Pactaest  in  ex- 
terminium  Babylon,hoc  est  UDiversa  confusio.FiuDt 
autem  ista,  id  est,  confriDgi,  et  coDteri  malleum 
omuis  terrs,et  demoliri  Babylooem,  cum  geutes 
BuperpoDUDtur  malleo,  et  Babyloui.  Scriptum  est 
enim  ilngentibus  superponunturiibi^  hocest,  ii  qui 
de  geutibus  sunt  superpoDCDtur  tibi,  o  BabyloD,su- 
perpoDeDturtibi,o  mallee,  ut  coDfringaris  et  cod- 
teraris.QuaDdo  ista  facta  suDt  ?Id  advoDtu  Domiui 
mei  Jesu  GhristijCum  Evaugelium  cuuctis  gODtibus 
prffidicatum  est^tuDC  superpositi  suut  .Pater  ct  Fi- 
liusetSpiritussaoctus  BabyloDi,et  malleo  uDiverss 
terr8e,et  impletum  esthoc  quod  scriptum  est :  /n 

gentibussuperponenturtibi,etoapieris,Babylon,etn&n 
cognoscis, ViinAm  caperetur  Babyloa  et  per  siugulos 
nostrum.  Ex  auterioribus  autem  potest  iotelligi 
captivitas  BabyloDis,quaDdo  oapta  8ufiroditur,  sub- 
vertitur,desolatur,nihil  in  nobis  resideat  ^confusio- 
ms.Et  capieris,Babyton,et  non  cognoscis;  invenia 
es,  et  comprehensoj  quia  Domino  restiiiMti,  Ergone 
sola  Babylon  Domino  restitit,  et  non  potius  omnes 
gentes,dum,creatore  deserto,  idola  venerats  suut ; 
Domiuo  restiteruDl  ?  Ad  flgulariter  dicit  omnem 
animam  contrariam  Jeru8alem,id  estvisioni  pacis, 
BabyloDcm  esse.UDde  et  Saocti  io  Jerusalem,  pec- 
catores  iuBabyloDe  eraDt.Etsi  peccabaat  Jerosoly- 
mitffi,  mittebaDtur  io  Babyloaem,  et  sic  coDverte- 
baotur  ad  poeaiteDtiamin  Babylone,  consistentee. 
SanctiveroregrediebanturinJerusalem.Gapiturergo 
Babylon,et  non  cognoscit.  Babylon  quippe  legi  non 
Bubjicitur,nequeenimpote8t  non  inventa  Babylon 
comprebensa  esse  ;8ed  ob  id  comprebensa  est  cum 
inventa  est,  quia  Domino  restitit.  Deinde  exordium 
alteriuB  capituli.  Aperuit Dominus  thesaurum  suum, 
et  proiulit  vasa  irse  suss,guiaopus  Domino  virtutum  in 
ierraChaldseorum.Quoniamveneruni  iemp&ra  ejus 
aperire  apoihecas  ejus^serutaminieam  quasispelun- 
cam^et  disjierdite  eam,ne  sint  ejus  religuiss,  ExsiC'- 
cateomnesfructusejus.et  descendat  in  occisionem. 
Vseeis^quoniam  venii  dies  eorum,tempus  vindictse  eo- 
rum  (Jer,  l).  Volens  intelligere  hoc  quod  dictum 
esiiAperuit  Dominusthesaurum  suumfet  proiulit 


(a)Sic  Rabanus  restituit.In  antea  vulgatis  erat,<a- 
^tasUumque virumfet  universae  terrse  malieum 


(6)Antea  legatur ;  primo  confractus^  et  contritui 
est  deinde, 

{c)  Apud  RabaQ^,  eUtpcrfectum  venerimus. 


611 


S.  EU8BBIP  HIERONYMI 


612 


776va<airaS5ua?,quasit)  de  alia  Scriplura  vaaa 
ira:  Oei,'et  invenio  ad  pleniorem  comparationem 
iatius  SoripturaB  Scripturam  Apostolicam,  ibique 
invenioApostolummibisubjicientemquas  sint  vasin 
irae  Dei. Ait  enim  :  Si  autem  volens  Deus  ostendere 
iram  8uam,et  notam  facere  potentiam  suam,  per- 
tultt  in  multa  paticntia  vasa  irs  pracparata  ad  per- 
ditionem,ut  ostenderet  divitias  glori»  suae  in  vasa 
misericordias,  quie  praeparavit  in  gloriam,  quos  et 
vocavit  non  solum  ex  Judaeis,verum  etiam  ex  gen- 
tibus  (Rom.  ix).  Generaliter  Apostolus  omnes  bo* 
mines  divisit  bifariam,dicens  quosdam  esse  vasa 
misericordiae,quosdam  vasairaB.  Verbi  gratia,  Pha- 
raonem  et  iEgyptios  vasa  iraeirursus  se  qui  primus 
misericordiam  consecutusost^eteos  qui  in  tempore 
de  Judaeis  et  gentibus  crediderunt^  vasa  misericor- 
diaenuncupavit.Sunt  ergo  in  thesauro  Deivasa  irae. 
Scriptum  est  enimiAperuitDominusthesaurumsuum, 
et  protulilvasairx suas, Quia  est  iste  thesaurus  Do- 
mini,in  quo  vasairae  inveniuntnr  ?  Aliquis  forsan 
quaeret,utrum  in  thesauro  Domini  tantum  vasa 
irae  sint,  et  thesaurus  Dei,  qui  est  thesaurus 
omnium,  non  habeat  [{Al  habentj  vasa  mise- 
ricordias  :an  aliud  quid  intelligi  oporteat  de  the- 
sauro  Dei,unde  efiferantur  vasa  irae  ejus  ?  Tbesau- 
rum  Domini  ergo  confidens  dicam  esse  Ecclesiam 
ejus,et  in  isto  thesauro,  id  est  Ecciesia,  saepe  ho- 
mines  latitare,  qui  sunt  vasa  irae.  Veniet  igitur 
tempu8,quando  aperiat  Dominus  thesaurum  Eccle- 
siae  :nunc  enim  clausa  est  Ecclesia,et  vasa  irae  cum 
vasis  misericordiae  inhabitant,  et  paleae  cum  fru- 
mento  sunt,et  pisces  perdendi  ac  projiciendi,  cum 
bonis  piscibu8,qui  in  retia  inciderant,continontur. 
Quam  cum  aperuerit  judicii  tempore,  et  protulerit 
exindeva8airaBsu«,dicet  forsitan  is,  qui  est  vas 
mi8ericordiae,de  egredientibus  vasis  irae  lExierunt 
ex  nobiSynonenimerant  ex  nobis.Si  enim  fuissentex 
nobiSfperm  ansissent  utiguenobiscum.Sed  ideo  egressi 
sunianobis,utostenderetur,quianon  erant  omnesex 
nobis(!Joan,  ii,  19).  In  aliud  quiddam  cupit  sermo 
prorumpere  :  quod  autem  audemus  dicere,  istius- 
modi  est.In  thesauroDeivasairassunt.extrathesau- 
rum  vasa  peccantia  non  sunt  vasairae,sed  vasis  irae 
minora  sunt.  Servi  enim  sunt  ignorantes  vo- 
luntatemDominisui,et  non  facientes  voluntatem 
777  eJus.Qui  autem  ingreditur  Ecciesiam,  aut  vas 
irae  e8t,aut  vas  misericordiae.  Qui  extra  Ecclesiam 
e6t,neque  vas  misericordiae  est,  neque  irae.  Aliud 
quoddam  nomen  ejus  iuquiro,qui  extra  Ecclesiam 
commoratur  :et  quomodo  decemo  oonfidens,  non 
esse  eum  vas  misericordiae  :8ic  econtrario  ex  ralio- 
nis  veritate  communitus  aperte  promo  sententiam, 
neque  vas  irae  posse  eum  dici,  sed  vas  in  aliud 
quiddam  reservatum.Ergone  potero  de  Scripturis 
approbare,nec  misericordiae  eum  esse  vas,nec  ine : 
ut  et  secunda  expositio  aliquid  nobis  utile  in  prae- 
senti  loco  interponat,et  sane  rursus  audeat  in  id, 
quod  jamdudum  conatur,sermo  prorumpero?  Ait 

Apostolus  :  /n  domo  aiUem  magna  non  pmi  Umnm 


A  vasa  aurea  et  argentea,sed  et  ligneafet  fictilia  :alia 
quidemin  tionorem,aliaporro  in  contumeliam  (II 

Tim  ii).  Si  igitur  quis  mundaverit  eemetipBum  ab 
bi9,erit  vas  in  bonorem,et  sanctificatum,utile  Do- 
mino,ad  omne  bonum  opus  praeparatum.  Putasne, 
magna  domus  in  praesentiest,et  in  ea  sunt  vasa  in 
honorem,etalia  in  contumeliam?An  in  illa  quas  fti- 
tura  est  domo,vasa  quidem  aurea  et  argentea,  qu« 
sunt  in  honorem,invenientur  vasa  esse  misericop- 
diae:  reliqua  autem,id  est,  mediocres  homines,  qui 
extra  thesaurum  8unt,ne  sint  vasa  iras^seu  miseri- 
cordiaB,bi  poterunt  juxta  disponsationemquamdam 
profundam  Dei  vasa  esse  in  magna  domo,quffi  mun- 
datanon  8unt,8ed  sunt  vasa  testea  in  contumeliam. 
attamen  necessariadomui^Videautemsi  volueroet 

■n  hoc  ipsum  exemplum  ex  alio  Scripturae  testimonio 
comprobare.  Inhonoratus  est,  inquit,  Jechoniaa» 
quasi  vas  cujusnullaest  utilitas  (Jerem.xxii).  Non 
ait,  est  quidem  ejus  utilitas,in  contumeliamaatam 
ejusest  utiiitas  :sed  quia  erat  ex  domo  Dei,  et  pec- 
cavit,in  totum  non  est  ejus  utilitas.Habeo  et  aliam 
Scripturam,in  qua  diciturdealioquodampeccatore: 
Et  erit  quasi  testa,  in  qua  attrahes  aquas  pusillum» 
et  in  qua  carbonem  bajuiabis.  Et  rursum  afQrmat 
non  necessarium  penitu8,et  ex  omni  parte  esse  vaa 
inutile.Numquidnon  igiturnosquiindomo  ista  Dei 
8umus,quando  aperire  coeperit  Dominns  thesaumm 
778  8uum,incipiemus  mundari,si  tantum  fuerimoB 
vasa  misericordiae  projectis  vasis  a  nobis  iras  ?  An 
certe  jam  exordium  est,  oportere  nos  satagere,non 
solum  utnonsimus  vasairaB^sed  utiiquisuntpro- 

^  jiciantur  a  nobis?Tale  enim  quiddam  est  bocquod 
Apostolus  Paulus  Corinthiis  ait:  Intantum  auditur 
inter  eos  fomicatio,qu3s  nec  in  gentibus,ut  uxorem 
quidempatrisatiguis  habeat^et  non  magisplanxistis 
ut  auferatur  de  medio  vestrum,qui  koc  apusgessil(l 
Cor.y) :  quasi  diceret,  aperto  thcsauro  Dei,  egre- 
diantur  vasa  irae  suae.Aperuit  siquidem  Dominus 
the8aurum,et  protulit  vasa  iras  suaB.  Legi  alicubi 
quasi  Salvatore  dicente :  et  quasro,  sive  quis  per- 
sonam  figuravit  Salvatoris,  sive  in  memoriam  ad- 
duxit,an  verum  sit  hoc  quod  dictum  est:  Aitautem 
ipsiSalvator:Qui  juxta  me  estjuxtaignem  esi:  qui 
longeesta  me,longeest  aregno  {Marc.yn).\]i  enim 
qui  j uxta  me  est  Juxta  salutem  est,ita  et  juxta  ignem 
est.Etqui  audiens  me,et  audilapraevaricans^factaa 

D  est  vas  irae,praBparatum  in  perditionem,  cumjuxta 
me  estjuxta  ignem  est.8i  vero  quis  cavens,  quo- 
niam  qui  juxta  me  estjuxtaignem  est,longe  factos 
fuerit  a  me^nejuxta  ignem  sit,talis  quidem  longe 
futurus  est  et  a  regno.Et  quomodo  athlcta,qui  non 
est  in  agone  conscriptus^neque  flagella  metuit,  ne- 
que  exspectat  coronam,qui  autem  semel  nomen 
professus  est,8i  victus  fuerit,verberaturatque  pro- 
jicitur ;  si  vero  vicerit,coronatur  :  eodem  modo  qui 
ingressus  est  Ecclesiam,o  Catechumcne,  ausculta; 
qui  accessit  ad  sermonem  Dei,  nihil  aliud  quam 
conscriptus  estin  certamine  pietatis,et  conscriptnB 
si  non  legitime  oertaverit,caBditur  ilegelliS|  qaibotf 


613 


TRANSLATIO  HOMILUHnM  ORIGBNTS  IN  JEREMIAM.  HOM.  10. 


614 


non  verberantor  !i,  qui  non  in  principio  conscripti  A 
snnt.Si  autem  eontenderit  fortiter  ad  fugienda  ver- 
bera,et  contumelias,non  solum  injuria  liberabitur, 
sed  incorruptam  glorisaccipietcoronam.  OpusDo- 
mino  virttitum  in  terra  (7AaMeorum.  Juxtadiversos 
intellectus  terrenus  locus  multipliciter  nominatur, 
et  qaomodo  differenti  inter  8e(a)  notione  plura  Sal- 
▼ator  habetvocabula^cum  unus  in  (6)  subjacenti  sit, 
varius  autem  in  virtutibus :  sic  et  propter  malitiam 
779  generia  bumani;  terrena  negotia,  cum  unum 
sint  sabjacenti,  intellectus  diversitate  sunt  plnri- 
ma.  Qaod  autem  dico  sic  fiet  manifestus,  cum  ex- 
emplam,  quod  a  Salvatore  assumpsi^edisserens,  ad 
ea,  qas  sunt  subjecta,  explananda,  transcendero. 
Ijnam  subjacens  est  Domino  meo  Jesu  Salvatori. 
Hoc  anofobjacente,alio  intellectu  medicus  estjuxta  j. 
gaod  seriptum  est  \Non  necesse  fiabentsanimedicum 
$ed  tnale  habentes  {Matth.  ix,  Luc.v).Alio  intellectu  « 
pa8tor,8ecundum  quod  irrationabiiibus  praeest.Alio 
intellecta  rex,  secundum  quod  rationabilibus  prin- 
cipatar.  Alio  intellectu  vitis  vera,  sequndum  quod 
inBerti  in  eam  homines  uberrimos  afTerunt  fructus, 
et  excalti  a  patre  agricola,  pinguedinem  vitis  ver» 
ex  anius  radicisconsortioassumunt.  Juxtaalium  in- 
tellectum  sapientiajuxtaalium  veritas,  juxta  alium 
ja8titia.Verumtamen  subjacens  unum  est.Quomodo 
ergo  in  Saivatore,uno  subjacente,  plurimi  intellec- 
to8  sant  diversorum  ejus  nominum  :  sic  et  terrena 
negotia,  juxta  subjacens  quidem  unum  sunt,  juxta 
autem  intellectum  plurima.  Frequenter  allegorizan- 
leaBabylonem  diximus  negotia  esse  terrena,  qu» 
aemper  confusa  sunt  vitis,  iEgyptum  simiiiter  af-  C 
fligentia.Ghaldsorum  vero  terram,ob  id,quia  (e)plu- 
rima,  qus  geruntur  in  terris,  stellis  consecrent,  et 
peccatoram  nostrorum  causa8,8ive  virtutem  eorum 
qos  acciduntnobi8,exearum  motibusasserantfleri, 
eo8  e88ediximus,quitalibus  se  superstitionibus  de- 
dicaverant.  Omnis  igitur,  qui  his  credit,  in  terra 
Ghaldsorum  est.  Si  quis  vestrum  mathematicorum 
deliramenta  sectatur,  in  terra  Ghaldsorum  est.  Si- 
qaia  nativitatis  diem  8upputat,et  variis  horarum  mo- 
mentoramque  ratiocinationibus  [Al.  rationibusjcre- 
dena,  hoc  dogma  8uscipit,quia  stellffi  taliter,  et  ta- 
liter  figarataBfaciunt  hominesluxuriososyadulteros, 
ca8to8,aat  certe  quodcumque  eorum,  iste  in  terra 
Gbaldsoram  est.  Jam  quidam  existimant  ex  astrorum 
car8iba8Ghri8tiano8fieri.Quotquot  autem  ista  sapi-  q 
tii,  qnotqaot,  dictis  istis  creditis^in  terra  Ghaldaeo- 
nim  estis.  Gomminans  ergo  Deus,  qui  in  terra 
Ghaldsoramsuntybis  spiritualiter780comminatur, 
qui  80  ipsos  genealogiis  et  fato  consecraverint,  as- 
serentes  cancta,quffi  inter  mortales  fiunt,aut  ex  as- 
troram  motibus,aut  ex  fati  necessitate  pendere.Sed 


Deus  Abraham  promovens  ad  meliora  dixit  ei :  Ego 
sum  qui  te  educo  de  terra  Chaldseorum  {Gen.  xv). 
Potens  estenim  Deu8,qui  et  nobis  tribuat  de  terra 
Gbaldaeorum  exire,ut  nullum  alium  absque  eo  esse 
credamus,  qui  dispensans  universa,  et  regens  vitam 
nostram  pro  qualitatibus  meritorum,  accidentium 
diversamoderetur.Nequeenimmicans  aliquod  sidas 
▼el  Phaetontis,  ut  aiunt,  vel  corrupti  {d)  catamiti 
stella  nostrorum  causam  continet  negotiorum.  Et 
juxta  unum  quidem  argumentum  in  terra  Chal- 
daeorum  est,  qoi  supradictis  ratiocinationibus  cre- 
didit ;  juxta  aliud  vero  ascendit  quis  super  tecta^et 
veneratur  militiam  codH.  Invenimus  autem  in  Jere- 
mia  multam  et  his  fleri  comminationem,qui  libant 
militiffl  Dei.  Opus  ergo  Domino  virtutum  in  terra 
Ghaldaeorum  quia  venerunt  tempora  ejus.  Aperite 
apothecas  ejus,  Manifeslum  e8t,(f)  quia  terraD  Gbal- 
dffiorum.  Sunt  autem  apothecse  Gbaldaeorum,  doc- 
trinae  nativitatum.  Scrutaminieam  quasispeluncam^ 
et  disperdile  eam.  Qui  respuit  supputationem  na- 
talium  :  qui  veritatissermoneutituradversumeam: 
qui  ostendit  nihil  eorum,  qus  mathematici  dicunt : 
verum  esse  :  qui  docetinscrutabilia  judicia  Dei,  nec 
ea  posse  ab  hominibus  comprehendi:qui[i4(.quiaJa8- 
serit,  quia  sidera  non  sunt  causae  eorum  qu®  fiunt 
super  terram,minus  autem  eorum,quae  nobis  Gbris- 
tianis  accidunt,  iste  exsequiturprsoeptum  Domini 
dicentis :  Disperdit  eam.  Quid  autem  sio  hoc  quod 
sequitur,  ATon/ianfet  rd2</uta?,quaerendum  est.  Ne 
aliquajnquit,rescindatis  Gbaldsorum^aliqua  reser- 
vetis.  Ob  id  jubet,nepusillumquidem  relinquatur 
in  ea.  Exciccate  omnes  fructus  ejus.  Quis  ita  beatus 
est,  ut  possit  exsiccare  omnes  fructus  terrae  Ghal- 
dsorum,  et  descendant  in  occisionem  ?  Vx  eis^ 
guia  venit  dies  eorum^et  est  tempus  vindictx  eorum. 
Post  haec  rursus  alterius  capituli  continentia  :  Fox 
fugientium,  et  resalwUoruin  de  terra  BabytoniSy 
781  ab  annuntiandum  Domino  nostro  in  Sion  tnn- 
dictam,  De  his  nunc  propbetat,  qui  mores  patrios 
relinquentes,  (/)  etleges  gentium,  et  incredulitatem 
veterum,veniunt  ad  sermonem  Dei.Tale  enim  quid- 
dam  signiGcatur  in  eo,  quod  dicit :  Vox  fv^ientium 
et  resatvatorum  de  terra  Babylonis.Viindim  etvestra 
Gatechumini,  vox  fugientium  esset  de  Babylone, 
fugientium  vitia,  fugientium  peocata.  Vox  enim  fk- 
gientiumet  resatvatorum.^on  sufflcit  fugerede  terra 
Babylonis,  sed  et  resalvari  ex  terra  Babyionis  ad 
annuntiandum  inSionvindictamDomino  Deonostro 
ut  fugientes  deterra  Babylonis  veniatis  ad  6ion,8pe- 
culatorium  [i4/.speculatorum]Eccle8iam  Dei.  Ad  an- 
nuntiandum  in  Sion,  id  est,  Ecclesiam.vindicta  ma 
Domino  Deo  nostvo. Vindictampopuli  ejus  denuntia- 
te  inBabylonemuttiSfOmni  intendenti  arcum.  Signi^ 


(a)  Gam  Rabano  legimus  notione,  cum  minus 
recte  antea  esset  ratione. 

(6)  Subjacens,  quod  et  Genebrardo  notatum  est, 
appeliat  aubjectum  sive  suppositum. 

(c)  Perme  rectius  apud  Raban.  legas,  quia  pturimi 
t^quageruntttrin  terriSjSteUis  comecrcntfet  sive 


pcccatorum  nostrorum,  sive  virtutum  eorum,  quce- 
qut   accidunt  nobis,  ei  earum   nutibus  asserant 
fieriy  etc.  Tum  pcrsuasionibus  pro  superstitionibus. 
(d)  Raban.  de  nomine  vocat  Ganimedis. 

lc)ldem,manifestumquisintinterraChaldxormni 
(f)  Interserit  Raban.  et  gentes. 


•16 


S.  EUSEBU  HIBRONTMl 


&ii 


flcanter  positum  est,  muttis ;  maiti  enim  sunt,  qui 
in  Babylone  sunt,  in  Jerusaiem  vero  pauci.  Non 
enim  idcirco,  ait,dilexit  vos  Dominus  Deus  vester, 
quia  multi  eratis,  vos  quippe  estis  pauci  789  ab 
omnibus  gentibus.  Et  bene  bis,  qui  ex  parte  Dei 
erant,  dictum  est  iPauci  estis  ab  omnibus  gentibus, 
Intellige  porro  et  boc  :  Pauci sunt quisalvantur ySe^ 
et  illud  :  Contenditeintrare  perangustamporlamJn 
tata  autem  etpatenti  (a)  multi  incedunt  (Matth.  vii,4 1 ) 
Annuniiate  in  Babytone  multis^omni  intendenti  ar- 
cum  Non  sit  ex  ea  qui  salvetur:disperditejtnterficite 
omnia  Babytonis.  Nu  per  diximus  de(6]  parvulis  Baby- 
loniiSy  de  viris  BabyloniiSy  de  semine  Babylonio. 
Non  sit  et  qui  resalvetur  de  semine  Babylonis,  re- 
tribuite  ei  juxta  opera  ejus,  secundum  omnia  qu® 
fecit»  et  facite  ei,  quia  Domino  re8titit,et  adversum 
Dominum  Deum  Sanctum  Israel  [Al,  sanctum  Deum 
Israel).  Quamdiu  babes  in  te  cogitationes  nequam 
resistentes  pietati  et  fidei  verae^babes  in  te  Babylo- 
nios.  Sed  fac  vindictam,et  interAce  omnes  peccato- 
res  terrad,  quae  in  te  est,  id  est,  omnes  Babylonios, 
ut  possis  mundatus  in  Jerusalem  transgredi  civita- 
tem  Dei  in  Ghristo  Jesu,cui  est  gloria  et  imperium 
in  sscula  ssculorum.  Amen. 

HOMILIA  QUARTA. 

De  eoquodscriptumest:  ClamavitperdiXyCongre- 
gavit  qu«  non  peperitjaciensdivitiasstuu  non  cum 
jtidicio,  In  medio  dierum  ejus  derelinquent  eum^  ei 
novissimis  suis  erU  insipiens,  Jerem.  xvii,  11. 

781  Ikronus  gioriss  exattatus  ab  initio  iocus, 

(a)  Verba  mutii  incedunt  ex  Rabano  sufiecimus. 
Deerant  vero  antea  manco  imperfecloque  sensu  : 
quin  potius  conlra  orationis  seriem  sic  pefperam 
iiaec  jungebantur,  in  laia  auiem  et  patenti  annun- 
iiaie  in  Babytonef  etc,  perinde  atque  unum  esset 
Scriptur»  testimonium. 

(b)  Hunc  quoque  locum  Rabanus  castij^at,  subs- 
tituens  panmlis^  quo  pro  vulgati  libri  alii  prosfere- 
bant  parabolis, 

(c)  Origenes  in  Gatena  Graeca,  quam  Ghislerius 
8U1S  in  Jeremiam  Gommentariis  attexuit :  iv  zr^  tceoI 
2[(i>(iiv  iTcopta  Xk-^ziOLi  xaxo7)6£TcaToc  eTvai  6  r£p8t{  Tcept 
Touc  Tc^oac  Y*P  3Tpe^<5(X6voc  'cou  BTjpeuovxo?,  xai  xuu 
dXouv  £Xici8a8i8ouc,a7coancaTi^C  xaXtav  4auT6v,xat  OTav 
(rzoyjLCjsXd.K  icetpeuY^yca^  tou^  veoTTOu^,  xat  auT^c  i«pvt- 
8(tov  dt^plicraTat.  erct  hi  xal  dbtaOapTOV  fYP»  axaOapTOc) 
flxrce  To6<  67)peuovTac  (yp.  ^^TjpeuovTa;)  ULovorjLaYeTv 
d^XTfiXoicirepi  TTjC  |jL{^e(DC,xal  ijSjJeva  jjLeTavtxTjv  etctbaf- 
vetv  Tou  ^^v4o^,lnhistoriaanimaltumferiur  vafer- 
rimaesse  perdix :  circumpedes  enim  venaioris  votuia^ 
ei  sui  capiendx  spem  dans,  se  nido  subducii  ei  remo- 
vei ;  ei  cum  pullos  aufugisse  conjicU^  ipsa  quoque 
repente  evolat,  Impura  quoqut  et  illa  esi,  aaeo  ut 
quse  conjuge  sua  vidtuUx  suntf  singulari  ceriamine 
invicemproconcubitudecertenif  ei  mas  posi  victoriam 
marem  tneai.  Quem  locum  exeane  quam  tractamus 
Origenis  homilia  deprompserit  Garena3  concinnator, 
et  pro  ejusmodi  consarcinatorum  morerecoxerit,an 
aliunde  integrum  transtulerit,  incertum  est.  Id 
autem  ex  Aristotele  petitum  est,  lib.  ix  Histor. 
Animal.  cap,  8  :  6'Tav  8i  Tt<  OTjpeuT)  Tcepticeviiiv  t^J 
veoTT(a,  TcpoxuvXtvSetTat  t?)  icipSt^  tou  07)puovTOc,  (b< 
^TciXeicTO^  ouffa,  xat  iictTicaTat,  (b^  XTj^^^fievov,  4cp' lau- 
TT,v,  eioc  av  StaSpaoTj  Ttoa  veorcwv  exaoro^*  xaTa  84 
TauTa  ivaicTa<ja  auTi?j,  ivaxaXetTat  icaAiv.  Et  mox : 
(ijTcep  8££(p7jTat,xaxo^6e<  t6  6pve<^ iort xal  icavoupYov. 

Gum  aliquti  venando  in  nidum  incidmtfprgwlvit  sese 


B 


A  sanctificaiio  nostra,  susteniaHo  IsraeL  Domum^  omnss 
qui  ie  dereliqueruniy  confundanlur  decedentes^  super 
ierram  scribaniur,  quia  dereliqueruni  fontem  vttsr 
Dominum,  Sana  mCy  Domine,  ei  sanabor;  salvum  me 
faCy  ei  salvus  ero^  quoniam  gloriaiio  mea  iu  es,  Eca 
ipsi  dicuni  ad  me  :  Ubi  est  xermo  Domini  f  veniai,  Ego 
autem  non  laboravi  subsequens  posi  te,el  diem  hominis 
non  concupivi :  tu  scis.  Ad  famosam  venimus  789 
qu€Dstionem,inspicere  quid  sit  perdix  de  quo  Scrip- 
tura  nuncloquitur  :  Cianuivii  perdix,congregavdquss 
non  peperit,  faciens  divUias  suas,non  cumjudicio.  hs 
dimidio  dierum  ejusderelinguenieum,et  in  novissimis 
suis  insipiens  erU  (Jer,  xvii,  12  seqq.)  Ex  natura  vo- 
lucris  dignum  videtur  quamdam  bistoriam  com- 
memorare,  ut  animal  cognoscentesyscire  possimiit 
utrum  ad  bonam,an  malam  partem  nunc  nomiiMEti 
perdicis  intelligentiam  referamus.  Dicitur  (c)  &at0ia 
boc  esse  788  animal  malignum,  fraudulentaiii, 
callidum,  multumque  decipiens  venatores.  Sapo 
qnippe  ante  pedes  aucupis  volvitur,et  in  medio  ^bs 
canatu,qua8i  jam  apprebendendus  elabitur.  Pr«daia 
sui  ex  vicinitate  promittit :  etbocagit,ne  ad  nidom 
foBtuum  ejus  citus  venator  occurrat.  Gumque  Jam 
senserit  fugisse  pullos  suoB,tunc  et  ipse  illuBO  hosb» 
discedit.Sed  nequitiam  ejus  vincit((i)impurita8.Am-* 
bigendum  non  est  de  eo  quod  dicturi  8umu8,qaodL 
ex  iis  qui  mansueti  in  casis  nutriuntur,  veritas  ap 
probat:  masculusin  masculumconsurgityOblivisol- 
tur  sexum  libido  praeceps,  pugnatur  ad  ooitam,  et 
unapalmavictorisestpoIluissequemvicerit.SiigiUir 

p  perdix  ante  venatorem,quasi  jamjam  capienda  stt,  «f 
^  sic  hominem  ad  se,  sui  capiend<e  spe,  aUicit,  donec 
singiUt  ptUli  profugeritU :  interea  avoiat  ipsa,et  putioB 
rursum  revocat fBi  moji  iQuemadmodumautemaictum 
esi  vafra  esi  haec  avis,  ei  asiuia,  Eadem  hauseruoi 
indidem  Plinius  lib.  x,  cap.  33,  et  ex  Plinio  Solinof 
cap.  7.  iElianus  iib.  ix  de  Animal.  cap.  16,  Atha* 
naeus  lib.  ix ;  Gommentarius  in  Hexaem.  Eostathio 
tributus ;  Pbile  in  lambis,  et  Aristophanis  Scho- 
liastes  in  Avib.  Huetius. 

(d)  AuctorquoqueAristoteles  locolaudato  zStov  xi 
dTcoSpaaa  lictoa^T],  ol  a|&|3eve<  xexpaYaat,  xal  (j.d^ovTai 
(Tivt^vTec*  xaXouat  SiTouTouc  x^pou^*  6o4  t^ttv^BcIc  fM( 
^6[xevo<  AxoXou6et  T(J)  vtxTj^aavTt^uiro  toutou  6yt\i6yjSiOi 
[x4vou*  iavSe  xpaT7j6^  Tt^  uttotou  SeuTipoUjiJ  oicotououv 
TouTo^  Xd6pa  o^eueTat  6ic6  xpoTtaTeuovToc.Cttm  aulSM 
effugii,  ui  ovis  incubet,  clamitani  mares,  et  inter  n 
deceriani,  Hos  viduaios  vocant,  Qui  vero  fuerit  incef' 
iamine  inferior,  viciorem  sequiiur,  ab  eoque  soto  tm- 
iur,  Quodsi  a  secundo  etiam^vel  alio  quovis,mneatsr 
D  aliquis  ;  ab  eo  quoque  victore  ctam  suhigiiwr ;  et  fib. 
VI,  cap.  8  ;  xat  Tou<veoTTou<  otov  icpfoTov  i$dbYi),d^ctttt 
a^Tou;  6  6cppT)v.  Pullos  eiiam.cum  primum  foras  ei^ 
cii,  mas  mt^. Antigonus  Gar^stius  in  Paradoxis  cap. 
110,  de  Perdicibus:  xai   touc   veoTTouc  oTav  icp&t(r» 
i{aYdY(DJiv,  6^euetv  auTou;,  tou^  §i   itp6c  aXXijXouc 
(xdy eo^at :  ei  puUos.cum  primum  educunt,  subigereif' 
sos ;  simulque  deceriare.  Quem  locum  non  intellexil 
Xylander.    Eadem   hsc    habent   Plinius,  Bolinus, 
^lianus,  Athenaeus,  et  Pbile  locis   proxime  lauda- 
tis,  et  ex  Origene  Hieronymus  in  eumdem  huno 
Jeremiffi  locum,   et  praster  eos  Isodorus  lib.  xil 
Orig.  cap.  7.   At  nos   perdices   solum,   sed  gam 
etiam  foodam  banc  inter  se  libidinem   ezerGeni; 
nam  qui  victoriam  reportavit,  non  vioti  solum  ooti- 
juges,  sed  ipBum  etiam  gallum  subigit,  fdem. 


TRANSLATIO  HOMILIARUM  0RI6ENIS  IN  JEREMIAM.  HOM.  lY. 


6fe 


6 


n,  si  Immundum,  si  doiosum  hoc  animal  A 
am  videbitur(a)ad  meliorcm  partem  hujus 
omen,  et  ad  Salvatoris  nostri  Jesu  Gbristi 
itiam  temperare.  Magis  autem  convenit 
olo  adjnngere,  etsuper  adversario  lectio- 
lligere  prsesentem  :  si  lamcn  784  totius 
Dos  secuta  fuerit  interpretatio.  Incipiamus 
3qnodscriptumest:  Clamavit  perdix^con- 
pUB  mm  peperit.^on  (6)  proprias  creaturas 
t  Zabulus,  non  ea  colligit  qus  ipse  gene- 
1  cum  clamaverit,aliena8  congregans  crea- 
iteas  suas.  Glamavit  perdix  per  Valenti- 
mavit  per  Basilidcm,  per  Marcionem,  per 
qui  alienaB  a  Deo  glori(B  cupiditate  rapti 
Uu8  enim  eorum  sonare  poterat  vocem 
^u  :  yfess  oves  meamvocemaudiunt{han, 
id  erat  vox  Ghristi  in  Paulo,erat  in  Petro  ; 
[uod  Paulus  dicebat  :  An  experimenlum 
}jus  qui  in  me  loquiiur  Christus  (II  Cor, 
VoT  autem  congregantis  quse  non  peperit 
in  illis  est  qui  simplices  quosque  flde- 
ueo  hasreticse  factionis  iropediunt.  Cia- 
jqae  perdix^  congregavii  quae  non  peperit, 
^tlieias  suas  non  cum  judicio,  dives 
tperdix,  Ecce  ejus  quanta  sunt  millia, 
irbdLf  multi  sunt  populi  captivorum,  et 
tdivitiassuas,noncogitansjudicium,neque 
icordejustitiam,8edomniasinelegegerens; 
!^niturnon  cum  judicio  fecissc  divitias. 
smJesusfacit  divitiassuascumjudicio.  (6) 
la  est  et  delectaejus  opulentia.  In  medio 

c 

ihanius  tamen,in  Phisiologo  cap.  9,  homi- 
n  perdici  comparavit.  Idem, 

linet  id  ad  aliam  perdicis  proprietafem  ab 
tiocloco  neutiquam  commemoratam.  Fe- 
lidem  aliena  eam  ova  furari,  et  incubare, 
b  Ita  Hippolitus  martyr  in  Gatena  in  Je- 
pbanius  m  Physiol.cap.  9,  Ambrosiusl.  vi 
cap.  3,et  Epistol.49,  Philastrius  Prasfat. 
)  Haer.,  Phile  in  Jambis.  Hieronymus  in 
emiaBlocum,Augu8tinuscontraFaust.,l.xiii 
bodorus  lib.  xii  Orig.  cap.  6,  ct  Rupertus 
b,  1  in  Deuter.  cap.xiv.Ita  et  GhaldasusPa- 
es,  Jerem.  xvii,  ll.Quae  cum  apud  aucto- 
fij^ci>Oev,  qui  physica  tractarunt,noncompa- 
riaimile  est  exnoc  Jeremiajloco  profiuxisse, 
perdicem  reddidcrunt  LXX,ex  iisquereli- 

a  cum  yocem  nullam  haberent,  qua  avem 
ropaeis  ignotam  appellarent,  quam  simili-  D 
peeie  proximae  avis  nomen  subsidioascive* 
rdicis  videlicet,  ejusque  non  propriaedictae, 
Rustica,  seu  Rusticula,   et   «Ypia,  et  ab 
le  oxoXdrag  nuncupalur,N-np  enim  illam  prae- 

roetrum  gererc,  brevibus  esse  pcdibus.co- 
idi,  cdulem,  montanam,  infra  columbae 
idinem^pluviac  pra^nunliam  Ilebraji  et  Ara- 
.bunt,  locupletes  auctores^quorum  in  regio- 
a  avis  fret^uens  est.  Atque  hfec  omnia  lere 
communia  sunt.  In  eo  prajtereautrique  con- 
lod  a  rostri  longitudine  nomen  traxerunt : 
lemadmodum  iTwOToOsxoXoros  dicitur  oxoXd- 
nod  pali  simile  rostrum  gerat;  itaHebraice 
;  oxoXo'V,  unde  Nip.  At  non  colorissolum  vi- 

I  «a  a  rostica  perdice  discrepat,  sedeo  etiam 
'^MLo^mfoveat  id  quod de  rusticula  nemo 
%•  ttoo  porro,  aliague  perzaa/ta  exlmi»  eru* 


[\\,dimidio]dierumejusderelinquenteum{Jer.xvnf 
ii).  Non  omnes  quiquondamfuimussubclamantis 
potestate  perdicis  (clamavit  quippe  non  solum  per 
eos  quos  supra  memoravimus,8ed  peromnes  gene- 
raliter(e)qui  quasi  ad  pietatem  et  ad  religionemvo- 
cantes  sub  contrario  veritati  dogmate  clamaverunt) 
no8,  inquam  universiin  dimidio  dierum  ejus  dere- 
liquimus  eum.  Et  omnes  quidem(/')  dies  ejus,  dies 
hujus  saeculi ;  sed  quia  eruitnos  exinstanti  saeculo 
nequam  Dominus  Jesus,idcirco  in  medio  [/ILdimi- 
dio]  dierum  ejos  dereliquimus  eum.  Et  novissi" 
mum  ejus  erit  insipiens{Jer.x\u,iA).Quwado  autem 
sapiens  fuit,  ut  novissimum  cyusmeritos  insipiens 
liat  ?  Sed  dicamus  eum  fuisse  sapientem  :  Serpens 
quippe  sapientior  eratomnibus  bestiis  super  terramy 
quam  [Al.  quas]  fecit  Dominus  Deus  {Gen.iUyi),  Sa- 
piens  fuit  juxta  id  quod  scriptum  esiiAdducamsu- 
per  sensum  grandemprincipem  Assyriorum.Dixit  aU" 
tem:Violentia  meafaciam^etsapientia  intellectusau- 
feram  fines  Gentium{g)etvirtules€orumlMdepa- 
scam,et  commovebo  civitates  inhabitatas{Isai.  x,12. 
13).  Si  quis  potest,  inlelligat,  quomodo  novissimum 
ejus  erit  stultum.  Iste  abeo  quod  fuitsapiens  male 
(sapieutior  enim  eratomnibusbestiissuperterram) 
jit  e  contrario,  e,o[Al,  flet  contrario  ei]quod  sapiens 
fuit,  malo  insipiens.  Intelliges  vero  quid  sit  :  iVo- 
vissimum  ejus  erit  insipienSfSi  scias  quomodo  etiam 
tibi  per  Apostolum  praecipiatur,  ut  pro  saluto  tua 
insipientiam  recipias  :  Si  quis,  inquit,  videtur  sibi 
sapiens  esse  in  vobisin  istossecu1o,stuitusfiat  (/  Cor. 
iii,  48).(/i)SoIvit  qui  ante  clamavit :  stultus  esto  et 

ditionis  laude  cumulatisslmoviroSamueliBocha^to 
debere  me  profiteor.Id  ipse  argumentum in  luculcn- 
tissimo  deScriptura3  animalibus  operefusius  per- 
tractat.  Ad  hiec  nos  illud  quoque  adjiciemus,  quae- 
cumque  de  Nllp  Hebraei  etArabestradunt,univer8a 

fere  Pico,quem  opuoxoXairrrjV  appellant,  convenire : 
nam  ct  longiusculnm  gerit  rostrum,  et  est  eximii 
roboris,  utpote  (juo  arbores  tundit,  et  excavat  ; 
brevibus  est  pedibus  ;  viridi  colore  est :  corporis 
mole  columbam  non  aequat ;  montanus  est ;  edulia 
est :  pluviamque  inter  reliquas  aves  praecipue  praa- 
nuntiat.  Quodque  animadversione  dignissimum  est, 
vel  a  np,  fodit,  effodit ;  vel   a  n*lp  trabs:  stipes, 

/mncti5,/f^izum,PicumN11p  dictum  non  ineptequia 

argutari  possit,  cum  rostro  truncosperfodiat  ;unde 
et  opuoxoAiircTi^  Graecis  dicitur.  Quod  si  alienorum 
ovorumcuram,etincubitumPicotribui8setauctorali 
quis  voceNllpeumsignificari  non  dubitarem./dem. 

(c)Pe8sime  id  interpretatus  estHieronymus  :per 
omncs  qui  alienx  a  Deo  glorix  cupiditate  raptisunt, 
bep68o^oc  apud  Ecclcsiasticos  auctores  opponitur 
dp6oS<5$tp,et  vertere  debuit :  per  omnes  quiperversis 
opiniontbus  adhxrescunt.  Idem. 

(rf)  Vitiosc  legcbatur,  Exinanita  esl  et  dcleta,  ab 
ipso  quod  mirum  est  magis,  Huetio,  quem  adversa 
columna  Graeci  textus,ubi  est  xa(  xexpipivo^  iTzvfb 
irXojTo^xaUxXeXsYlA^^^o^ijdemendoadmoneredebuis- 
set.Non  postllabanum  ad  Grcecum  exemplarlocum 
cmaculavimus,rescribentesB;ram/iMitow/iffrfc/ec(a. 

{e)  Voculam  qui  contcxtui  necessariam,  Rabanus 
supplet. 

(/)  Hic  quoque  voces  dies  £iti5,quas  pridem  Hue- 
tius  desiderari  suboluit,  ex  Habano  sufTecimuB. 

(o)  Penes  Raban.,  depascar  etvires  eorum, 

Ui)  Pro  SoMt  qui  ante  cUmavit^  Rabanua  legiti 
Attendefiftsia  tm  9olum  tion  clmavU,  eto. 

ao 


619 


S.  EDSEBII  HIERONYMI 


620 


fatuus,  ut  sapiens  fias[A/.  fiat].  Si  itaque  est  quce-  A 
dam  sapientia  culpabilis,  juxta  quam  filii  saeculi 
hujus  sapientores  sunt  filiis  lucis  in  gcneratione 
ista,  bonus  est  Deus  qui  contrariis  diversa  subver- 
tit,  ut  faciat  compleri  id  quod  dictum  esi  iNovissi' 
mum  ejus  erit  insipiens,  Quando  novissimum  ejus 
erit  insipiens,  oportet  Ghristum  regnare,  usque 
dum  ponat  omnes  inimicos  ejus  Deus  sub  pedibus 
ejus.Cum  autem  omnia  ei  subjecerit,  novissimus 
inimicus  destruetur  mors  ;  cum   destructa  fueril 


mors  tune  extrema  perdicis  erunt  et  Qovissimum 
ejus  fiet  insipiens.  Hajc  de  perdice.  Principium 
vero  capituli(a)8ecnndumistudlectumest :  Throntu 
glorix  787  exaltatus  ab  iniiio  locus^  sanctificaiio 
nostra,sustentatio  Israel.  Domine,  omnes  qui  te  dereli- 
querunt  confundantur,  decedentes  super  788  terram 
scribantur,  quia  dereliquerunt  fontem  vitas  Domi- 
num  (Jerem.  xvii,  ^3).  Dixit  Isaias  {Cap.  vi), 
beatus  propheta  vidcns  Dominum,  et  regnum 
789  ejus  :  Vidi  Dominum  Sabaoth  sedentem  super 


(a)  Et  paulo  infra,  evSaoe  IXtjJs  xai  V)  8euT4pa  Tspi- 
xoTnjjquod  ita  reddidit  Hieronymus  :  sic  finita  est 
etiam  secundi  capituli  circumscriptio  ;  etHomiliain 
Jeremiam  Juxta  Latinam  dispositionem,  tertia  : 
Deinde  exordium  alterius  capituli :  Apcruit  Dominus 
thesaurum  suum,  etc.Idem  in  Isaiaj  xxxii,  2  iHebj^^i 
capUuluni  superius^if^  quo  lcgitur :  Vx  qui  prxdaris : 
nonne  et  ipse  prxdaberis^  et  reliqua  usque  aci  finem, 
etc.  Quod  capitulum  dixit  Hieronymus,  aliquando 
comma  unum  est,sive  versusunus  recentiorisillius: 
quam  hodie  sequimur,divisionis  :  aliquando  plures, 
hic  certe  Origenem  interpretans,  (juod  TceptxoTrf^v 
dixit  Origenes,ipse  capitulum  reddit,  quo  versus 
43  etl4  capitis  xvii  Jeremice  continentur.Observa- 
tum  esta  nobis  ad  Homil.  in  I  Reg.  TTEpixoira;  illic 
appeliasseOrignenem,  quas  in  hodierna  et  recepta 
distinctione  pro  capitibus  habentur:  etHomil.lBin 
Jerem.  jxfav  TrspixoirTjV  appellat,  quidquidhabetura 
septimo  versuad  duodecimum.Sedhajcqiioclariora 
fiant,  rem  altius  repetemus.  Biblia  sacra  non  ita 
olim  fuisse  sectaac  distinctaquemadmodumnunc 
sunt,  notum  est  eruditis :  sive  Judaica  exemplaria 
intelligas,  sive  xwv  0',  sive  Vulgatae   editionis.    Ac 

Erimum  de  Judaicis.  ScribitEliasLevitauniversam 
egem  versum  unum  olim  fuisse.HicronymusPrae- 
fat.  in  Josue,  et  Paralip.  et  Isaiam  interpretationes 
suas  novo  scribendigeneresesedistinxissetestatur: 
unde  proclivis  conjecturaestab  Hebraicis  codicibus 
ejusmodi  partitionem  abfuisse :  hanc  vero  ab  Hie- 
ronymo  per  cola  et  commata  divisionem,  vitandae 
coniusioni,  etscnsuumbarbariei,  adhibitam  fuisse, 
testis  ipse  est.  In  synagogarumautemusum  distri- 
buti  sunt  libri  Mosis,  idque  non  uno  modo.  Cum 
enim  quotis  quibusque  sabbatis  pars  alir]uaLegisac 
prophetarum  populo  praelegenda  esset,  juxta  sab, 
Datorum  numerum  Lex  in  lectiones  distributa  est, 
quae  WU193  appellantur,  et  ad  Mosem  a  nonnullis, 
ab  aliis  ad  Esdram  referuntur.  Talis  videtur  fuisse 
guam  •reeptoj^iJjv  tt)c  TP^^p^jC  appellat  Luc.  Act.  viii, 
32.  Distinctiones  ad  naec  invcxerunt  quasdam,quas 
Apertas  et  Clausas  dixere,n*in*in3  et  ni?2inD  ;  inde- 
que  librorum  suorum  oram  his  litteris  s  et  d  insi- 
gniunt.  Ac  demum  in  ^"'plDS  sive  versus, jam  inde 

ab  antiquis  temporibus  Lex  divisa  est,  ab  ipsoMose 
juxta  nonnullos,  ab  Esdra  juxtaalios,  a  Masorethis 
juxta  reliquos  ;  eorumque  versuum  Thalmudistae 
meminerunt:  Horum  omnium,  sed  et  singularum 
etiam  lilterarum  collectum  numerum  in  fine  de- 
scribebant,hodieque  describunt.Quemin  selaborem 
D^ISID  recipiebant.  Prophetae  quoque  in  rmiDSn 
et  versus  jam  olim  secti  fuere.  Haphtararum  inven- 
tionem  ad  Antiochi  Epiphanis  tempora  ;  versuum 
etiam  ad  antiquiorem  Ghristo  aetatem,  sed  levibus 
argumentisreferunt.Addendum  id  quoque,quod  ex 
Origene  refert  Eusebius  lib  vi  llistor.  c.  25,  librum 
Regum  primumetsecundum  unicumapudHebraeos 
volumen  constituere  :  ac  unum  item,  tertium  et 
quartum,etunum  quoqueParalipomenon  utrumque, 
unum  etiam,  Esdrae  primum  et  secundum  ;  Jero- 
miae  item  propbetiam  cumLamentationibusetEpi- 
stola,  unum.Quod  ad  LXXSenum  interpretationem 
pertinet,  cum  in  Syna^ogisJudaeorum  Heilenista- 
um  priBlegeretur,  probaoile  est  hos  eam  in  usus 
tt09  distribuisse,  9^  iU  tameu  ut  in  synagogis  90* 


lum  divisiones  illae  obtinerent.  Exemplaria  duo  an- 
tiquissima  LXX  interpretum  editionis,  quorum  al- 
terum  Romae  habetur  ;  alterum  ab  Hesychio,ut  vi- 
detur,  emendatum,Alexandria  Constantinopolim  a 
CyrillsLucarepatriarchaConstantinopolitanotrans- 
latum,ad  Carolum  deinde  Britannia3  regem    trans- 

n  missum  in  Anglia  servatur,  utrumque  annos  mille 

"  supraducentos  exaratum,nullam  capitum,aut  ver- 
suum,  immo  ne  verborum  quidem  distioctionem 
prae  se  fert,  exceptis  solum  libris  (m^T^poT^,  quos- 
que  per  versusprimumabipsisauctoribuscomposi- 
tos  fuisse  credibile  est,  Job  dico.Psalmos,  Prover- 
bia,  Ecclesiasten,  et  Canticum.  Cum  hac  autem  in- 
terpretatione  maxima  Patrum  Graecorum  pars,dum 
Scripturam  sacrain  commentariisillustraret.utere- 
tur,unusquisque  contentum  sacrum,  quem  ISatpo^ 
appellabant,  pro  arbitrio  et  captu  distinxit  ;  unde 
nullam  tum  tuisse  distinctionem  prae  caeleris  pro- 
batam,  ac  vulgo  receptam  apparet.  Neque  in  ca- 
pita  solum,  sed  in  versus  etiam,  pro  captu 
suo  vetusti  illi  Patresscripturamdistribuebant.Ori- 
genes  Hexapla  sua  in  cola  discreverat,  ut  est  apud 
Euseb.lib.ivHistor.cap.16.Idin  duodecim  prophetis 
fecisse  se  testatur  Hesychius  presbyter  Jerosolymi- 
tanus  eumque  morem  abantiquisductumtempori- 
bus  tenuisse.Videturtamen  Ori^enesProlog.inCan. 

^  aliquam  in  ipso  Cantici  titulo  distinctionemjamre- 
ceptam,  et  inolitam  observasse  :  sod  vereor  ne  de 
suo  RufinuSyinterpresnuxae  fidei,id  adjecerit.  Quod 
signnuinus  est  locus,  vetusto  aiiquo  codice,  suis 
distinctionibusinstructo,eSymmachifortasseBiblio 
theca  deprompto,  usum  Origenem  fuisse  dicendum 
est.  Ordo  ilie  quo  dispositos  habemus  PsalmosLXX 
Scnum  diligentiac  debetur  si  Hilarium  Pictaviensem 
audimus,  Scribit  enimiliepsalmosprimum  disper- 
sos  et  inordanitos,  ab  Esdra  deinde  inunum  volu- 
men  fuisse  collectos.  et  a  Septuaginta  demum  inter- 
pretibus  in  numerum  et  ordinem  fuisse  redactos. 
Hoc  si  sit,  post  Esdrae  tempora  in  quinque  libros 
partitum  fuerit  Psalterium  ab  Hebraeis^ouemadmo- 
dum  factum  refert  Epiphanius  lib.  de  Ponder.  et 
Mens.  cap.  5.1d  commentum  refellitHieronymosin 
Praefat  in  Psalmos  juxta  Hebraicam  veritatem,  ad 
Sophronium  :  Nos,  inquit,  Hebraeorum  auctoritatem 
secuti,  et  maxime  Apostolorum,  gui  setnper  in  novo 

D  Testamento  Psalmorum  librum  nominani,  unum  asse' 
rimus  Psalmorum  volumen,  Conciliabitur  uterauey 
si  in  quibusdam  Hebro^orum  codicibus  hanc  ODti- 
nuissedistinctionem  dicamus,  secus  in  aliia.  Nec 
quicquam  evincit  Hieronymus  hoc  areumento,iim- 
cum  esse  Psalmorum  volumen  :  fateoitur  quippe 
Epiphaniusunicum  essc  volumen,at  in  libroa  quin- 
qnedistributum.QuamdaminPsalterio  Latino  divi- 
sionemobtinuisscsuaa3tatesatisindicatHieronymQS 
initio  epistolae  24. ad  Marcellam;eavero  cigusmodi 
fuerit,  incertum  est  Notandumistud  Hieronymi  ex 
proGcmioCommentariorumipsius  in  P8almos:P;a/fm 
inqu\i,quipr3Btitulaliessenon  videntur,  apud  Hebrasos 
pro  uno  psalmo  habentur,  Praeterquintuplicemistam 
Psalterii  divisionom,in  viginti  partes  sectum  illud  ex- 
hibent  veteres  Graecoru  m  Li  tu  rgiae  etEuchologia.Par- 
tesillaexaO(<7LLaTaappe)lantur,  ({uasi  dicas  Sestionss. 
Nec  Latina  Veteris  Testamenti  editiooertam  hfibuit 
divi9iQnem,Eaqu«  nunc  U8urp«turperveria«  distin** 


621 


TRANSLATIO  HOMILIARUM  ORIGENIS  IN  JEREMIAM.  HOM.  lY. 


622 


sedem  excelsam  et  elevalam,  Vidit  et  Jeremias  quo-  A  ait:  Thronus  glorix,exaUatuiabinitio  locus,  sancti- 
modo  Deus  regnat,  propter  quod  gloriflcans  eum      /Zca^tono5(ra.BivedeGhristovoluerisistaintelligere, 


ctio  recentissima  cst,  et  hodie  vel  heri  nata  :  anti- 
(juiordistinctiopercapitaPriorillainLatinosprimum 
inductalibros,  Hebraeos,  Graecosque  pervasit :  pos- 
terior  haec  a  Latinisne,  an  Graecis  profecta  sit,  non 
liquet.  £x  antiquis  Pairibus  nullus  plane  Scriptu- 
rs  loca  depromens,  versuum  vel  capitum  hodie  re- 
ceptorum  numerum  notavit,  Augustmus  quidem  ita 
Bibliorum  versus  videtur  distinxisse,  ut  sex  dictio- 
nes  UDusquisijue  versus  contineret ;  sed  id  Augusti- 
niano  codici  videtur  fuisse  peculiare,  non  omnibus 
commune.LibrosScripturffiplerosquo,etfortasseom- 
nesperversusdistinxitHieronymus,sedhodiern9edis- 
tinctionis  nuUa  apud  cum  exstant  vestigia.  Quod  si 
recentis  per  capita  divisionis,  quse  tota  insedit  BiMia, 
statem  quaeras,  ante  sexcentos  annos  repertam 
eam  responderim.  Eam  certe  tenuit  Theophylactus,  g 
qai  ante  undecimi  saeculi  finem  floruit,  ut  decla- 
rantlxOicreic,  quasEvangeliis  praefixit ;  et  illam  etiam 
bac  state  vetusti  preeferunt  manuscripti.  Hierony- 
mo  tamen  recentiorem  putamus.  Eamdem  fere  ac 
Hebrsi  in  dividendo  Veteri  Testamento  rationem 
servarunt  Syri,  Samaritani  et  Goptitae,  sed  peculia- 
rem  suam  sibi  distinctionem  haoent.  Genesim  in 
1534  versus  distribuunt  Hebraei ;  Syri  in  4509.  Sa- 
maritanorum,  etGoptitarum  divisionem  notavitKir- 
cberusin  ProdromoGopto.Dixi  de  VeteriTestamento, 
accedamusadNovum.VetustissimamNoviTestamen- 
tiOrsci  di\isionem  eam  essereperio,  quae  estper  Ti- 
tulos,  (jui  et  iTctYpacpai,  et  \i^\x^TzaL,  Tituii  divide- 
banturinxetpiXata,  seu7C£pixoTrac,7cepixo7:aiin<rr(5(^ou< 
seu  commata,  seu  cola,  quae  et  incisa  et  caesa. 
Zzi^oi  autem,  seu  versus  sensu  fere  deGniebantur, 
ita  ut  breviores  essent  nonnulli,  alii  longiores,  et 
sammam  demum  (rc(^(ov  infine1ibricollecta,quem- 
admodum  et  exBsai^  tcov  XTjfjijxaTCDv  initio,  annota-  p 
batur.  Quod  in  variis  autem  codicibus  (rct';(ou.£Tp(ai  ^ 
variant,  ex  eo  evenit,  quod  pro  captu  suo  librarii 
sententias  ultro,  citrove  definirent,  et  interductu 
distiDguerent.  Titulus  integium  aliquod  argumen- 
tum  complectebatur  ;  xe(paXaiov  certam  aliquam  ar- 
eumenti  hujus  partem  ;  rziyo^  periodum  ab  alia 
diaiinctam,  determinatamve  sententiam.  Falluntur 
multi,  qui  quotiescumque  TCEptxoTnJv  aliquam  desi- 
gnantPatres,  ad  divisionem  tum  temporis  vulgo  re- 
ceptam  eos  respexisse  putant :  saepissime  enim  the- 
maia  a  reliquo  contextu,  ad  libitum  ac  pro  tempore 
divulsa  hac  voce  nuncupabant.  In  vulgatis  codicibus 
eerti  erant  tiluli  in  aliquot  capita  distributi,  quae  ca- 
pita  versuum  numerum  determinatum  exhioerent. 
Rem  exemplum  illustrsJsit.  Matthaei  liber  divisus 
eat  in  titulos  lxviii.  Hi  Tituli  xecpaXaia  quoque  ab 
Euthymio,  et  QEcumentio,  aliisqueappellantur,etin 
manuscriptis,  et  excusis  quibusdam  libris  suo  ordi- 
iie editi exstant.  Primus  est  icept  twv  (xaYtov,alter  icepl 
tSiv  dcvatpeBivTcov  icatStcjv  et  reliqui  demceps  :  xecpa-  D 
Xaia  autemhabuit  ccglv,  juxta  Ammonium,  Euse- 
bium,  et  Tatianum.  Suidas,  MaTOaio;  e^etTkXou;  {i{, 
xc^Xora  tvs.  £t(v(ov  autem  varium  numerum  varii 
repraesentant  codices  ;  alii  ^^\  alii  ^^\\  Neutic^uam 
ergo  audiendus  Gasaubonus,  qui  Veteribus  idem 
fere  xecpaXatov  fuisse  docet,  ac  nobis  bodie  versicu- 
]nm.Quamvisenim  xe^aXaiov.etcapituiumaliquan- 
do  pro  versu  uno  sumatur,  vcl  si  proprieloqui  de- 
cet  versum  unum  complectutur,  ejusmodi  tamen 
xccpaXata  bic  non  inteiligit  Gasaubomus,  sed  illa  in 
qus  Novi  Testamenti  tituli  distributi  sunt :  nostro- 
rum  autemversiculorumnumerusantiquorumxetpa- 
Xa((tfv  numerum  triplo  circiter  superat.  At  Veterum 
orT('/oi  hodiernis  breviores  erant.  Eustathius  Antio- 
chenus  libro  De  Engastrimytho  a  Joan.  viii,59,  ad 
Xy  31.  vrCvou;  numerat  135,  oum  recentior  partitio 
72  soium  nabeat.  Origenes  apud  Eusebium  scribit 
poftoriores  duas  Jostnnis  Epistolaa  oeQtum  veraiou* 


los  vix  absolvere,  cum  partitio  hodierna  29  tantum 
versus  complcctatur.  At  Novi  Foederis  <rct5^o(jLeToiat 
secundae  Epistolae  triginta,  tertiaB  quatuor  ettrigmta 
tribuunt.  Recentior  vero  divisio  et  Latinis  codicibus 
profecta  Graecos  demum  occupavit.  Sanetotahaec 
distinguendi  ratio  ex  Auctorum,  librariorumaue  ar- 
bitrio  pependit.  Libri  quidam  peculiarem  noois  re- 
praesentant  Evangeliorum  distinctionem.  Lucse  E- 
van^eliumin85capitadistribuit  Euthymius ;  Am- 
monius  in  capita  343  ;  distinctio  Latina  vetus  in  ca- 
pita  107 ;  hodiernain  24 ;  Ambrosius  in  titulos  ^64  ; 
Beda  in  capita^95.  Heceptissima  tamen  etvetustis- 
sima  distinctio  ea  fuit   quam   invexit  Ammonius, 

guaeque  apud  Suidam  expressa  est,  eam  quippe 
aesarius  Nazianzeni  frater,  et  Epiphanius  agno- 
scunt.  Eadem  quoque  in  reliquorum  Novi  Testa- 
menti  librorum  distinctione  varietas  reperitur.  La- 
tina  porro  Novi  fcederis  distinctioni  coaeva  videtur. 
Id  vero  Latinis  moris  fuit,  ut  longiora  Novi  Testa- 
menti  capita  in  septem  partes,  breviora  in  quatuor 
distribuerent :  easgue  partes  litteris  alphabeticis  si- 
gnarent :  id  quod  m  excusis  etiam  Novi  Fcederia 
fibris  saepe  servatur.  Dixi  oTtYojjLeTpfai  librorum 
Novi  Testamenti  colligi  fuisse  solitam  et  ascribi.  Hoc 
in  Veteri  quoqucTestamento  aSyris,  Samaritanis, 
Judaeis,  Graecis,  et  Latinis  factum  est.  Nec  in  sacris 
solum  libris^  sed  in  exoticis  etiam  Graecis  et  Latinis 
usurpatum.  Id  erudite  probat  Salmasius  in  Prole- 
gom.  ad  Solin. ;  id  quoque  declarant  lemmata  praefi- 
xaAsconii  Pediani  commentationibus  in  Gornelia- 
nam,  aliasque  Tullii  orationes  ;  declarant  etpraefa- 
tiones  Di^estorum  Justiniani  Aristoteiis,  Zenonis, 
Ghrysippi,  aliorumque  libros  per  versus  fuisse  dis- 
tinctos  et  Laertio  notumest.  Traditam  sibi  a  Judaeis 
dividendorum  versuum,  et  colligendorum  rationem 
Arabes  quoque  retinuerunt.  Alcoranus  per  capita  et 
yersus  divisus  est ;  versuum  et  litterarum  numerua 
in  fine  collectus  et  ascriptus :  sed  prior  ille  variat, 
nec  eumdem  scmper  codices  prae  se  ferunt.  Quam- 
quamidfereabiilisobservatumvideas,utin6(xot(SicT- 
a)Tasinguliversusdesinant,nuliaaequalitatisiliorum 
ratione  habita.  Hic  autem  magno  Salmasio  neuti- 
quam  assentiri  possum,  qui  postHenricum  Stepha- 
numetGasaubonum,etHebraeosetArabesversu8suo8 
sensu  determinasse,  et  ejusmodiversuum  numerum 
in  One  subduxisse  scribit ;  Latinos  autem  ct  Graecos 
sententiam  unam  in  plures,  paucioresve  lineas  pro 
codicis  angustia  dispescuisse,  otI^ouc  vero  seu  ver- 
sus  appellasse,  non  totam  illam  sententiam,  sed  sin- 
gulas  nneas,  proindeciue  nescire  se  addit  quid  emo- 
lumenti  Graeci,  Latinique  ex  hac  linearum  collectio- 
neceperint,  cum  pro  angustiis  codicis  variaverint. 
Mirandum  profecto  foret  illud,  si  ita  esset ;  quod 
certe  non  est :  nam  ut  versum  lineam  aliquando  si- 
gnificare  fatcar,  summae  certe  illae  versuum,  non  li- 
neas  singulas,  seu  ductus,  seu  sulcos  librorum,  sed 
totas  sententias  complectcbantur :  id  quod  i  pse  a^no- 
vit  tandem  Salmasius  in  Epistola  ad  Sarravium, 
sive  mutata  priore  sententia,  sive  oblivioni  data : 
Interdum  quippe,  iuqu\i,duas,interdum  tres,  aut  plu" 
res  iineas  singuli  wcrsus  occupabant»  Grxci  otC/ouc 
appellabanf.  Operaautem  ipsanumerabanturpervir- 
sus,  guorum  summa  in  fine  libri  subducta  notabatur. 
/ndeTcoXuTciyov  pi6X(ov,etc.  Haccnoneocommemoro, 
quo  de  viri  supra  fidem  eruditi,  acdemeolimoptime 
meriti  laude  quicquam  dcmioutum  velim,  nam. 

"AXXotJiv  eTOXoic  T(5v8'  aiciuOeTTat  ^^^^Y^^* 

Una  ergo  fere  fuit  Hebrajorum.  Arabum  Graeco- 
rum  et  Latinorum,  cum  in  sacris,  tum  in  exoticia 
libris,  versuum  subducendorum,  et  notandorum  ra- 
tio.  Quod  cum  omnes  tamen  non  facerent,  immo  li^ 
bro8  8U08  una  serie  uonnumquam  soriberent,  ii  fOBtr 


m 


S.  EUSEfill  HIERONYMI 


eM 


non  peccabis,  sive  de  Patrc,  non  impie  senties: 
eet  enim  thronus  glorise  [AL  charitatis]  excelsus,  et 
aprincipioSalvatorest.  Thronus  gloriae  est  propter 
quod  (a)  excelsumregnum  ejus.  Sanctificatio  nostra 
Ghristus  esiiQuia  etistesanctificans^einossanctificati 
exunoomnessumus{Hebr.  ii,  11).  SustentatiolsraeL 
SicutipsejustitiaChristus,  ipse  veritas,  ipse  sancti- 
ficatio,  similiter  est  ipse  etiam  sustentatio.  Et  non 
estaliquidju8tum(6)  sinc  Ghristo,  neque  sanctum 
sine  60,  neque  patiens,  quod  in  se  non  habet  Ghri- 
stum  :  ipse  est  enim  sustentatio  Israel.  Si  autem  ad 
Patrem  et  hoc  retuieris,  non  impie  intelligis.  Do- 
mine,  omnes  quitederelinquunt^confundanturdisce- 
dentes  (Jer.  xvii,  13).  Uuusquisque  nostrum  quando 
peccat,  per  ea  quae  peccat,  Ghristum  relinquit :  re- 
linquens  autem  Filium,  reliquitetPatrem.  Injustus 
a  justitia  longe  est,  poUutus  a  sanctimonia,  bellator 
a  pace,  etqui  sub  potestate  inimici  esse  incipit,  a 
redemptione  fit  alienus,  et  qui  extra  sapientiam 
790  Dei  est,  sapientiam  (c)  Dei  derelinquit.  Docens 
itaque  nos  propheta,  quid  de  omnibus,  qui  Domi- 
Dum  deserunt,  sit  futurum,  ait :  Universi  qui  te  de^ 
reiinquunt,  confundantur  discedentes fhoc  est,quan- 
tum  deserunt,  tantum  confundantur  discedentes. 
Super  terramscribantur.  Omnes  hominesdescribun- 
tur,  sancti  in  ccelo,  peccatores  super  terram.  Dicit 
ad  discipulos  Jesus  :  Gaudete  autemy  quia  nomina 
vestra  scriptasunt  in  coelis  [Lux.  x,  1).  Igitur  opor- 
tet  laetari  si  talis  quis  fuerit,  ut  nomen  ejus  scriba- 
tur  in  coelis.  Et  quomodo  justorum  nomina  in  supe- 
rioribus  conscribuntur,  sic  econtrario  eorum  qui 
conyersanturterrene,  qui  non  pertranseunt  terram 
Edom,  sed  agros  terrae  Edom  et  vineas  possident, 
scribuntur  nomina  quasi  relinquentium  Deum  super 
terram .  Confundantur  discedenteSjSuper  lerram  scri- 
bantur.  Quo  enim  mefro  mensi  sunt,  remctietur eis 
ipsis  {Mattfi.  yiif  1).  (d)  Sibi  uiiusquisquecausaest, 
ut  scribatur  super  terram,  si  non  coelestia  requirat 
in  terra,  si  semper  anima  ejus  dc  istius  mundi  ne- 
gotiis  aBstuet,  quae  videntur  sscculo  bona.  Si  vero 
audiens  Jesum  loquenlem  : Nolitevobis tliesaurizare 
thesaurossuperterram,  ubi  linca  et  vermcs  extermi- 
naniyetubifureseffodiuntet  furantur.sed  ihesauri- 
zatejobisthesaurosin  cceto  (Mat.  vi,  19) :  qui  the- 


A  saurizaverit  791  sibi  in  ca^lo,  ipse  sibi  causa  eaty 
ut  scribatur  in  coelis.  Haec  propter  id  quod  scriplum 
est :  Supcrterram  scribantur ;  caussimqne  comme- 
morat :  quia  dcrclinquemnt  fontem  vitx  Dominum. 
(Jer.  ifV<i),hi  \n  principio  ipse  propheta  ex  per- 
sona  Domini  dicit :  Me  dereliqueruni  fontem  vitx : 
(c)  et  nu  nc :  Quia  dcrelii{Uecunt  fontem  vitx  Dominum. 
Dicamus  ergo  ct  nos,  si  nolumus  derelinquere  fon- 
tcmvitaB  Dominum,  voce  proximorum  Jesu  Gbristi 
discipulorum,  qua  locuti  sunt  ad  magistrum,  cum 
eis  diceret :  Nunquid  et  vos  vuitisrecedcre.  Quid  igi- 
tur  dicemus  ?  Domine,  adquemibimus7  verbavitxlu 
habes  (Joan.  vi  tf8).  Sic  fmita  est  etiam  secundi  ca- 
pituli  circumscriptio.  Scquens  oratio  ost  isla  conti- 
nens  '.Sanamc^Domiue,  et  sanabor,  salvumme  fac^ 

_.  et salvus  ero :  quoniam  gloratio  mea  tu  es.  Ecce  ipsi 

^  dicuntad  me:  Ubi  cst  sermo  Domini  ?  veniat.  Ego  au- 
tem  non  laboravi  subsequens  post  te  et  diem  homimis 
non  concupiviy  tu  scis  (Jcr.  xvii,  10,  15,  16).  Soli, 
qui  propter  male  habentcs  venit,  medico  dicenti : 
kon  indigent  sani  medico,  sed  male  liabeniea  (Matth, 
IX,  1).  dicendum  estconGdentcr  ab  eo  qui  asgrotaa- 
tem  suam  animam  vult  salvari :  Sana  me,  Domine^ 
etsanabor.  Etenim  illa  in  Cvangelio  mulier  sangui- 
nem  fluens,  omnem  substantiam  saam  expenditia 
medicis  (Luc.  viii,  43),  nec  potuit  a  quoquam 
eorum  sanari :  ad  nuUum  quippc  ex  eis  dignum  erat 
dici :  Sana  me,  domine,  et  sanabor,  nisi  ad  solum 
cui  suflicit  vestimenti  tantum  fimbriam  tangere,  cui 
ego  uni  dicam  :  SanameDomine,  et  sanabor,  Tuac 
siquidem  medicinam  sanitas  scquitur,  si  Ghristus 

C  curare  dignetur :  Salvufn  me  faCy  et  salvus  cro,  Fal- 
sus  equus  in  salutem  (Psal.  xxxii,  17),  Propterea  ei 
dicam :  Salvum  me  fac  et  salvus  ero.  Et  hoc  ita  gau- 
debo  loqui,  si  omni  renuntians  gloria^  saeculari  po- 
tero  ct  reliqua  diccre :  Quoniam  gloria  [Al.  laus] 
mea  tu  es :  aut  cum  complevero  mandatum  in  quo 
praecipitur :  Non  glorietur  sapiens  in  sapieniia  sua, 
ncque  fortis  in  virtute  [Al.  fortitudinr]  sua,neque  di- 
ves  in  divitiis,  sed  in  istoglorieturquigloriatur^  intel- 
ligcreetscire,  quia  ego  sum  Dominus  (Jer,  ix,  23). 
Deatus  itaque  qui  renuntiaverit  omni  79%  glorias 
quas  deorsum  est,  veluti  super  nobili  genere  super 
pulchritudine  et  corporalibus  bonis,  super  divitiis 


modum  in  capita  ab  indoctislibrariisdistracti  sunt, 
unde  immanes  sacpe  optimis  auctoribus  errores, 
spissaeque  tenebrae  effusae  sunt.  Quin  eteo  audaciae 
suntprogressi,  utineptissima  lcmmatacapitibusaf- 
fingerent.  Atque  haec  labes  maximum  bonorum  scri- 
ptorum  partem  pervagata  est.  Sed  hajc  suntalterius 
Iqci.  Nunc  redeamusadproposituni.  Patet  ex  supra- 
dictis  frustra  in  hodierna  Scripturae  divisione  ratio- 
nem  quaeri  itsptxoTtwv  Origenis,  ct  Gapitulorum  Hie- 
ronymi.UepixoTrTlv  dixit  Adamantius  certum  aliquod 
Scriplurae  membrum  ad  libitum  determinatum  et 
circumscriptum.  Gapitulum  codem  scnsu  usurpavit 
llieronymus  ;  nempe  pro  eo  (juod  Galiice  dicimus  : 
un  passaae,  Ita  sexcentis  locis  accipitur  apud  Rufl- 
nura :  velut  cum  ait  in  interprctatione  Apologiao 
Pamphili;fn/«wpr«c/ptie(libris)  in  quibus  piures 
uniuscapitutiinterpretcUionesexpomt.  Etmox:  Po- 
nemus  exemplum  guod  itU  superiori  eanveniat  sx  eo 


j.  libro  quem  in  Epistolam  Pautiaposloliadlitumscri' 
^  psit,deeocapitulo,inquo  dicii  Aposlotus :  hsereti- 
cum  hominem  post  trinam corrcption€mdevila,sciens 
quiaperversus  est, et  peccal.qui  est  a  semetipso  dam- 
naius  Nec  aiiter  Philastrius  Haer.  45  :  Quse  autem 
quasi  de  homine  dicunt  Scriptune,  ea  accipitcapitula: 
ctllur.  ryO,  Isli  uluntuv  capitulis  Scripturarum,  qusB 
dc  ChrisfOy  velut  de  homne  cdicent.  Hoetius. 

((/)  Legimus  cura  Rabano  :  in  aliis  editis  sub  di- 
versa  interpunctione  et  sensu  erat,  propterquod  re- 
gnumejus,etso7icfificationosira  Christusesf  :Qu\si,eio 

(0)  Deerant haec  vcrbo ,  sine  Chrisfo,  naquc  sanctum 
sine  ro,  quae  mos  cx  liabano  suffecimiis,  cogcnte  ipso 
Groeco  textu.  ywoU  XpiTcoO^  o-ht  h^io^^t  yj«>?'is  auxou. 

'c)  Raban.  l)ei  nomen  hic  non  agnoscit. 

\d)  Idem  paulo  cQucmmxx^Jpse  sibiunusquisque, 

\e)  Desunt  in  Genebrardi  editione  verba,  et  ntmCt 
qnia  dereliguerunt  ftmterfi  vitSB, 


6S3 


TRANSLATIO  HOMILIARUM  ORIGENIS  IN  JEREMIAM.  HOM.  V. 


626 


etjaotatione. Beatus  qui,(a)contempta  vana  gloria^ 
dicit  ad  Oominum  :  Quoniamgloria(io{\Llaus)mea 
tu  es,  Ecce  ipsi  dicunt  ad  me :  Ubiestsermo  Dominil 
veniat.  Ego  autem  non  laboravi  subsequens  post  te 
(/^.  XVII,  15,  16).  Jesus  tibi  dixit:  Tolle  crucem 
luam,  ei  veni,  sequere  me  [Mal.  xvi,  16).  Et:  Qui 
nan  reliquerit  patrem  aut  matremy  et  secutus  fuerit 
(Al.  non  fueris)  me,  non  est  dignus  meus  esse  dUici- 
putus  (Luc,  xiT,  26).  Si  igitur  talis  fueris,  ut  sem- 
per  Christum  sequaris  quanto  plus  secutus  fueris, 
tanto  minus  laborabis.  Non  enim  lassitudo  erit  in 
Jacob,nequeapparebitdolorin  Israel.  Proptereadi- 
xit,utnon  laboremus  ulterius,  laborantes  antequam 
incoeperimus  eum  sequi :  Veniie  ad  meyOmnes  quila- 
boratis  et  onerati  estis,  et  ego  reficiam  vos  (Matth, 
n,  28).  8i  laborantes  venerimus  ad  Jesum,  et  cum 
faerimus  secuti,  tunc  dicere  poterimus  :  Ego  autem 
nm  laboravi  subsequens  post  te,  et  diem^  hominis  non 
concupivi,  Est  quaedam  dies  hominis  :  est  quredam 
dles  Domini,  id  est,  dies  resurrectionis,  quam  om- 
lus  sanctus  dcsiderat^  non  illam  de  qua  scriptum 
est :  Yx  eis  qui  deaiderant  diem  Jiominis.  Nam  dies 
ista  est  tenebne^  et  non  tux  (Amos  v,  18).  Quis  est 
qui  possit  dicere  :  Et  diem  hominis  non  concupivi  ? 
Explanatio  verbi  convincit  nos,quia  diem  concupi- 
scamus  hominis.  Frequenter  quippe  aegrotantes, 
cam  in  phantasmate  esse  febrium  coeperimus,  et 
mortis  limine  urgeri,ad  eos  qui  nos  visitant  fratres 
lassas  manus  attollimus,  orantes  eos,ut  pro  nobis 
Domjnumdeprecentur,atquedicentes:Rogamihiali- 
quod  vitae  spatium,roga  ut  aliquantisper  in  hac  hice 
permaneain.Ista  mcmorantes,non  diem  sanctumDo- 
mini,  sed  diem  hominis  desideramus.  Quapropter, 
longseviUeamoredeposito,  et  desideriohumanaediei 
qusramus  illam  diem  videre,  inquaparticipesejus 
beatitudinis,  quas  in  Ghristo  est,  efficiamur,  cuiest 
gloriaet  imperium  in  sfficula  sa^culorum.  Amen. 

HOMILIA   QUINTA. 

Dc  eo  quod  scriptum  est :  Qui  fedt  terram  in  forti- 
tudine  sua  (Jerem.  x,  12). 

798  Tres  quodammodo  virtutcs  assumens  pro- 

pheta  forlitudincm,  sapientiam,  atque  prudentiam, 

Unicuique  earum  propriaoperadistribuit;fortiludini 

tcrram,sapientia;orbemterrarum,prudentiaBcoDlum 

Audi  quippe  ScripturaB  ordinem:  Dominus  qui  fecit 

ierram  in  fortitudine  sua  et  erexitorbcm  in  sapientia 

tuaetin  sua  prudentia  exstenditcoilum. Ei  nos  igitur  in 

nostra  terra  (diclum  est  quippe  ad  Adam ;  Terra  es 

(a)  In  Graeco  dpxoufjievoc.  Vertit  Ilieronymus :  qui 
centempta  vana  gloria;  quod  ipsum  habetunus  He- 
^c  Biblioth.  codex.  Alter  habet :  qui  contemnens 
«Hifiiifn  gloriam.  Qnod  si  legamus  :  qui  contentus  una 
qioria  ?  Sane  id  oratio  Graeca  postulat,  et  facile  inde 
Vulgata  lectio  detorta  est.  Huetius. 

(b)  Vulgati  inhabitatus.  At  sequiori  genere  Raba- 
nus  juxta  Grascnm,  ut  et  Origencm  et  Hieronymum 
continuo  accepisse  inferius  constabit. 

(c)  Penes  Raban,  yuod  habitata,  id  est,  orbisterra- 
"nim  in  sapientia  Dei  fabricata  sit.  Nec  valde  ablu- 
dunt  R.  mss.  penesHuetium,  orbis  terrarum  in  sa- 
fieiuia  Dei  fabricatus  sit.  Goncinit  Rabanics  impri- 


A  (Gen.  iii)  ;  necessariam  habemus  fortitudinem  Dei, 
quia  absque  ea  impossibile  nobis  estexsequi  quod 
carni  repugnet.Cum  autem  mortificata  fuerintmem- 
bra  super  terram,  tunc  parent  spiritus  voIuntati.Si- 
quidem  juxta  apostolum,  spiritu  gesta  carnis  morti- 
ficantur  (Col.  iii).  Rom.  viii).  Dominus  ergo  qui  fecit 
terram  in  fortitudine  5ua. Si  autem  et  ad  hanc  terram 
venias,  et  consideres  id  quod  in  Job  scriptum  est 
(Job.  xxvi,  7),  juxtaemendatissimatamen  exempla- 
ria,  quomodo  statueriteam  super  nihilum,inveniens 
fortitudinem  Dei  in  medielate  mundi,  terraBlibram 
sustinere.  Veniam  vero  ad  orbem  tcrrarum,  qui 
Graeco  olxoujxivr)  nuncupatur,id  est,(^)in/ia^'i/ato.Scio 
animam  meam  inhabitatam,scio  animam  desertam. 
8i  enim  non  habet  Filium  dicentem :  BgfO  et   Pater 

j^  meus  veniemus  ad  eum  [Al.  eam\  et  mansionem  apud 
eum  faciemus  (Joan.  xiv,  23) ;  si  non  habet  spiritum 
sanctum,  anima  dcserta  est.  Habitata  autem  est, 
quando  plena  est  Deo,  quando  habet  Christum  et 
Spiritum  sanctum.Verumha3C  differenteretvariein 
Scripturis  dicuntur  in  anima  hominis  Patrem  etFi- 
lium,  et  Spiritum  sanctumcommorari.  Nam  etDa- 
vid  in  psalmo  confessionis  tres  spiritus  postuIat;di- 
cens  :  Spirilu  principali  confirma  me.  694  Spiritum 
rectuminnova  in  visceribus  meis.  Spiritum  sanctum  ne 
auferas  a  me  (Ps.  l).  Qui  sunt  isti  tres  spiritus?  Prin- 
cipalis  Spiritus,Pater  cst :  Spiritus  rectus,Chri8tus : 
Spiritus  sanctus,  Spiritus  sanctus  est.  Haec  adpro- 
bationem  ejusrei  diximus,quod  (c)  habitatus  estor- 
bis  terrarum  in  sapientia  fabricantis  eum.  Sapientia 
quippe  auxiliabitur  justo  super  decempotestatem(d)ha- 

C  benti  civitates  (Eccl,  vii,  20).  Sapientiam  autem  et  dis- 
ciplinam  qui  abjicitf  infetixest,  el  vana  spes  ejus  :  et 
labores  cjus  insensati,  et  inutilia  opera  ejus  (Sap.  iii, 
11),  ait  Sapientia,  quaetituloinscribiturSalomonis. 
Idcirco  quantum  possumus,  laborare  [Al,  labore] 
nitamur,  ut  habitata(^)  nostra  a  sapientia  Dei  eriga- 
tur.  Cecidit  quippe,  et  desublimi  corruit,  venienti- 
bus  nobis  inlocumistum  miseriarum.Gecidithabi- 
tata(/}nostrapostquam  peccavimus,iniquefecimus, 
injusteegimus,  impiegessimus,etpo8t  ruinamindi- 
get  erectione.  Si  autem  non  vis  ista  sententia  ad- 
duci,  communem  totiusorbisquaeramus  ruinam^ut 
postcasumejus  consequenterDeuserigens  praedice- 
tur.  Quicumque  est  in  isto  orbe,  ante  erectionem 
cecidit.  Si  autem  cecidit,  consequenter  erigendus 

Q  fuit :  nemo  quippe  sine  caau  sublevatur.  Si  autem 
erectus  est,  vidcamusqua^ruinapraecesserit.  Omnes 

mis  lcctioni  Graecus,  ttJv  oixou(x£vr^v  oux  AXXwc  yivo- 
fjievr^v  rj  iv  tt^  ao<plqf  tou  0£ou. 

(d)  Rabanus  supcr  decem  polestatem  habentes  in 
{;/t;t7a/e,pressiusadGra3Cum  'jTiip  SixaiJJo-jjidt^ovTa;, 
Tou;  ovTa;  iv  Tf,  tt^Xei* 

(e)  Kxpunxiraus  hinc  vocem  a»»'ma,  ouamvulgati 
libri  contra  auctoris  mcntem  interserenant.  flfaW- 
totomw^?5framvocatOrigenes  mundum  no8trum,nec 
inficior  proprie  mentem,  sive  animam  debere  intel- 
ligi, aio  autem,neque  in  Graeco  haberi  ^^u^riiv,  neque- 
in  Latina  Hieronymi  interpretationc  lectum  a  Ra- 
bano  animam. 

(f)  Iterum  vocem  anima  hinc  amovimus»  quam 


627 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


628 


corruimus  per  peccatum  in  orbem  [Al.  orbe]  ter- 
rarum.  Et  Dominus  qui  erigit  elisos,  elevavit  nos 
jacentes  (PsaL  cxliv).  In  Adam  omnes  morimur  : 
atque  ita  corruit  orbis  terrerum,  et  indiget  erectio- 
ne^utin  Christo  omnesvivificemur.  Igitur  duplicem 
intellectum  deorbetradidimus  :unum  quomodo  sin- 
guls  animsc,authabitat(e  dint,autde8ert£  :  alterum 
quomodo  universus  orbis  195  orbis  pariter  cecide- 
rit.  Et  in  sua  prudejitia  extendit  ccelum.  Non  fortuito 
sapientiain  cceliextensione  [/i(.ostensione]assumpta 
est :  invenies  et  in  Proverbiis  dictum  :  Dominus  sa- 
pientia  fundavit  ierram,  prseparavit  coslos  prudentia 
(Prov.  III,  19).  Est  ergo  aliqua  prudentia  Dei,  quam 
nolo  ut  extra  Ghristum  requiras.  Omnia  quippe  quae 
BuntDei,  Christus  est :  ipsesapientia  cjus,  ipse  for- 
titudo,  ipse  sanctificatio,  ipse  justitia,  ipse  sanctitas 
et  redemptio,  ipse,  ut  ad  praesens  veniam,  etiam 
prudentia.Sedcumsitunum  insubjacentipro  varie- 
tatesensuum  diversus  vocabulisnuncupatur.  Aliud 
significat  sapientia,  aliud  justitia.  Quando  enim  sa- 
pientia  (a)  dicitur,  disciplina  ista  divinarum  rerum 
humanarumqueinstitutio,quandojustitia,  distribu- 
tor  et  judex  meritorum  significatur.  Quando  sancti- 
tas  illa  virtus  describitur,  qus  credentes  Deoefficit 
8anctos.Itaergo(6)mihietprudentiaejusintelligitur 
doctrina  et  demonstratio  bonarum  ac  maiarum  re- 
rum,  sive  neutrarum,  atque  in  hunc  modum  exten- 
disse  nunc  dicitur  coelum  in  prudentia.  Quomodo 
aulem  extendatur  coelum,  extendenteeum  pruden- 
tia  :  Audi  quoniam  extendit  verba,  et  non  intendisli 
[Al.  attendisti]  {Prov.  i,  24).  Asserit  quippe,  exten- 
sionem  quamdam  esse  verborum  similiter  ut  nunc 
dicitur  coeli :  juxtaillud  quoque  quod  in  alio  loco 
scriplum  est :  Qui  extendil  ccelum  ul  pellem  {Psal. 
Giii,  2).  Extenditur  autem  anima  nostra,  quaeprius 
fuerat  contracta,ut  possit  capax  esse  sapientis  Dei. 
Vorum  ut  ad  propositumrcvertamur,  diximus  quod 
prudentia  (c)  ejus  coelum  factum  sit,etnunc  affirma- 
mus  eos  quicoelestem  hominem  portant,esse  ((f)  coq- 
los.  Si  enim  ad  peccatores  dicitur :  lerra  estis^  et  in 
terram  ibitiSy  quare  non  dicaturad  justum  cujusest 
regnum  coelorum,  Goelum  es,  et  in  coelum  ibis  ? 
(e)  Aut  si  propterchoicum  dicitureiqui  portatimagi- 
nem  choici,  796  id  est  terreni ;  Terra  eSy  ct  in  ter- 

neque  Origenes,  neque  Hieron.  juxta  puriorem  Ra- 
bani  lectionem  habet.  Quid  ^iihabitaianostra  iwjiBi 
Origenis  sensum  diximus. 

(a)  Rectiuspenes  Haban,  quando  sapientiadicitur, 
disciplinis  teaivinarum  humanarumque  rerum  insti- 
luit.  Graece  est :  6'te  (xiv  Ydp  ^otplav,  ttJv  ^irtffTiJiJLT^v 
Xa[A6avEic  Twv  Oelwv  xal  avOpioTrlvtov,  ad  verbum : 
Quando  sapientiamj  disciplinam  arcipis  humanarum 
divinarumque  rerum. 

{b)  Mss.  R.  teste  Huetio,  et  Rabanus  legunt :  Ua 
ergo  hic  prudentiam  ejus  intelUge  cum  doctrina  estet 
demonstratio :  omnino  proprius  ad  GraBCum  et 
verius. 

(c)Antea  incongruoatqueAuctorismenti  contrario 
sensu  Iccebatur,  quodprudenlia  hujus  sxculi  in  ma- 
lum  sit.  Lectionem,  quam  nos  restituimus,  quod 
vrudetdiajcJHS  cadum  faclum  sit,  suppeditavit  Ra- 
ban,  probatqueunusapud  Huetium  Regius  ms;alter 
enim  paululum^abludit,^9ttod  prudeniia  sxcuium 


A  ram  ibis  {Qen.  iii,  ^O),  cur  propter  coelestemy  eiqui 
imagincm  coelestis  portat,  non  conveniatdici:  Goe- 
lum  es,  et  in  coelum  ibis?  Unusquisque  autem  no- 
strum,  aut  coelestia  facta  habet,aut  terrena :  si  ter- 
rena  facta  sunt,  ad  cognatam  sibi  terram  deducunt 
eum  qui  thesaurizat  ca  in  terra,  et  non  in  coelo. 
Rursumque  haec  qua?  juxla  virtutem  gesta  8unt,the- 
saurizatorem  suum  ad  proquinquas  sibi  coelorum 
regiones  subvehunt.  Et  junxit :  Educem  nubes  ab 
exiremo  terrse  {Ps.  cxxxiv,  7).  Istiusmodi  disputa- 
tio  et  in  Psaimo  nuper  incidit,  et  dictum  est  anobis 
quomodo  Deus  eduxerit  nubes  ab  extremo  terrs. 
Quod  quidem  nuncrursumcogimur  retractare,uthi 
qui  audier  unt,plenissime  quae  sci  unt  reminiscantur, 
et  hi  qui  non  interfucrunt,  aut  obliti  sunt,  textum 

H  sermonis  agnoscant,quem  tunc,proutvaluimus,exi- 
buimus.  Diximus  autem  sanctos  esse  nubes.Etenim 
hoc  quod  scriptum  est :  Veritas  tua  usque  ad  nubes 
{Ps.  xxxv,  6),  non  potest  referri  ad  inanimales  nu- 
bes  :  sed  veritas  Dei  usque  ad  illas  nubes  est,  qus 
audiunt  mandatum  Domini,et  noverunt  quo  pluvias 
(/)  deferant,  et  a  quibus  eas  suspendant.De  his  nubi* 
bus  dictum  est :  Et  mandabo  nubibusmeis,  ne  pluant 
super  eam  imbrem  (Isai.  v,  6).  De  his  enim  qus  ex 
denso  {At.  densato)  aere  dicuntur  constare,  si  non 
fuerit  pluvia,  non  prascipit  Deus  ne  pluant  supervi- 
neam,autquamcumqueregionemimbrem;8edomni- 
no  apparent,ut  in  tertio  Regnorum  lihro  legimus 
(III  Reg.  xviii)  :  quando  in  tempore  siccitatia  nubea 
nulla  apparuit,et  postea  juxta  prophetiamEliae  futu- 
r®  pluviae  signum  in  vestigio  hominis  ostensum  est, 

C  atque  ita  post  nubemconglobatamimberdescendit 
ad  tcrras.Istisvero  quasi  subsistentibusnubibu8[/l/. 
nebuiis)  jubctur  pluviam  continere,  cum  indigna 
fuerit  anima  imbre  coelesti  et  dicitur :  Mandabo 
19B  nubibus  ne  pluantsuper  eam  imbrem.  Itaque 
{AL  Ita)  unusquisque  sanctorum  nubesest.  Moyses 
nubes  erat,  et  quasi  nubes  \oqueb&iur :  AUende,  c(B' 
lum,  et  loquar,  et  audiat  terra  sermones  ex  ore  meo. 
Exspecieniur  (Al.  Exspectei)  ut  pluvia  verba  mea 
{Deui.  xxxii).  Si  non  fuisset  nubes  numquam  di- 
xisset :  Exspectentur  ut  piuvia  verba  mea^  et  descen- 
dant  ui  ros  eloquia  mea.  Quasi  nubes  dicehat :  Ut 
imhres  super  gramen^  utpruina  (Al.  pluvia  super 

factum  sit.  Evicit  autem  ita  rescribendum  cum  ora- 
tionis  series,  tumprascipucGraecusOrigenis  textus, 

jv  4X4^0 H^-^^  T^^P^  "to^  "^^^v  o'jpav6v  £v  ©povT^^et  jeYovivat. 

^  {d)  Ita  Rabanus.  quin  ipse  etiam  Origcnes  xal 
auToi  eij'.v  o'jpav<5;.  Falso  antea  legebatur,  ccelestes. 
{e)  Isthaec  verba,au^  si  propter  choicumy(\\xm  in  vul- 
gatis  hactenu3  deerant,  ex  Habano  sufTecimus,  co- 
gente  ipso  Oraeco  Adamantii  textu,  ^  8ia  ^^  t4v 
5^otx(5v  Paulo  post  glossema,  id  est  ierrenif  rectius 
ab  iibri  oram  amandabis.  Ca;tcra  etiam  ejus  periodi 
verba  cx  iisdem  Rabano  et  Grasco  emendamus.  Pro 
cur  propter  caslestem  et,  erat  ^uapropter  coslesti  et : 
tum  convenit  pro  non  conveniat,  sub  interrogandi 
nota. 

{f)  Vitiose  penes  Rabanum  qnod  pro  quo,  etpenes 
Huctium  differant  pro  deferant  /quae  ipsa  menda  de 
restituenda  lectione  nos  monuerunt :  optime  vero 
Graecus  tou  exirijjLTtouffiv  auTcJv 


TRANSLATIO  HOHILIARDM  ORIGENIS  IN  JGRGMIAM.  BOM.  V. 


090 


m^quia  nomen  Domini  invocavuSiTnWiterei  Isaias 
obes  loquebatur:  Audi,C'£lumyet  auribuspercipe, 
!y  quoniam  Dominw  locutus  est  {Isai.  i).  Et  quia 
nabeserat,  et  sciebat  alias  nubescomprophe- 
is  8ibi,ideo  vaticinans  aiebat :  Mandabo  nubibus 
ne  pluant  super  eam  imbrem.  Si  autem  jam  di- 
ans  qui  sunt  nubes,  videamus  quomodo  Deus 
ftt  nubes  ab  extremo  terr«B,  Ait  Salvator  :  Qui 
mvobisesseprimus,sit  omniiimnovissimus  (Matth. 
(ervavit  hoc  mandatum  Paulus,  et  fuit  novissi- 
in  hoc  mundo  dicens  :  Puto  enim  Deus  nos  apo- 
nainssimos  ostendit^quasi  mortificatos  ;  quia  [Al. 
tpectacutum  facti  sumus  in  hoc  mundo  angelis 
mnibus  (I  Cor.  iv).Si  quis  ergo  sanctus  custo- 
I  praBceptum  Salvatoris  factus  fuerit  in  hac  vita 
isimuSyiste  sit  nubes  ;  et  educit  Dominus  nubes 
i  primis  terra;,non  a  consulibus,non  a  (a)  duci- 
lon  a  divitibus  :  Beati  enim  pauperes,  quoniam 
un  est  regnum  ccelorum  (Maith.  v).  Vides  quo- 

I  ab  extremis  educat  Deus  (b)  et  corporet  nebu- 
EVopterea  si  volumus  nubes  fieri,ad  quas  per- 
i  Teritas  Dei,novissimi  omnium  fiamus,  et  tam 
u,  quam  opere  [Al.  orej  dicamus  :  Puto  enim 
>em$  apostotos  novissimos  ostendit.  Quod  si  non 
postolus,  licet  tamen  mihifleri  extremum,  ul 
ma  nubes  Deus  ab  extremo  terr»,  educat  me. 
Iffura  in  pluviam  fecit  (Ps.  cxxxiv,  7).Aiunt  na- 
imncausarumscrutatores,  quiafulgura  ex  nu- 

collisione  generentur,in  morem  silicum  durio- 
qnos  cum  comploseris  sibi,  niedius  ex  his  ela- 
ignis  ;  atque  ita  cum  fuigure  pariter  et  toni- 
mng^ire ;  tonitruo  scilicet  sonitum  indicante 
ncusBus,  et  fulgure  798  excussi  luminis  clari- 
i.8i  inteliexisti  exemplum  :  considera  nunc  nu- 
■lionales.Moyses  nubes  erat :  JesusNavenubes 
isti  si  secum  ioquantur  [At.  colloquantur], 
rmonibus  eorum  fulgura  micant.  Jeremias  et 
oh  nabe8erant,sermocinenturinvicem,et  vide- 
rntilare  fulgura.Potes  et  tu  ipse  de  Scripturis 
ja  iD  buDC  modum  (d)  invenire  concursus,  ex 
□8  ignis  emittatur.Ut  autem  ad  novum  Testa- 
nm  veniamus^Paulus  et  Silvanus  duae  nubes  in 

II  eonveDerunt,et  eccetotum  mundum  Epistol(B, 
n  fnlgore  illuminant :  Fulgura  in  pluviam  fecit^ 
ixU  venios  de  thesauris  suis  (Ps.  cxxxiv,  7).  Er- 
hi  yenti  qui  super  terram  perflant  in  thesauris 
ont,  et  non  horum  est  natura  manifesta,  quo- 
I  et  qua  ratione  subsistant  ?  Sed  sunt  quidam 
nnim  thesauri,thesauri  spirituum,Spiritus  [Al. 
infi]  sapientis  et  intellectus,  spiritus  consilii 
rtQtiSySpiritus  scientiaDet  pietatis,spiritus  timo- 

Haclenusobtinuit  ;ur{ia'^u5,dissentiente  Graeco 

^T<Mi(iiva)v,  et  vetere  Rabani  lectionc. 

nleo  et  incongruo  sensu  vulgati  hactenus  praD- 

«nt  kas  corporeas  nebutasy  pro  et  corporet  ne- 

yqood  ex  Rabani  testimonio  nos  substituimus 

ante  Grsco  Adamantii  xal  a(u{xaToiroieI,quod  est, 

rjms  cogaty  sive  corporet. 

Scilicet  concussionis,  sive  collisionis.  Rabanus 

mus  legitrantea  erat  concussum;  tum  vero  ma- 


B 


A  ris  Dei,fortitudinis,et  dilectionis  et  charitatis.  Potes 
et  ipsedeScripturishos  ventos  congregare,  etisto- 
rum  spirituum  invenire  thesauros.  Ubi  eunt  isti 
thesauri  ?  utique  (e)  in  quo  sunt  thesauri  scientiaD 
absconditi :  in  Christo  sedem  habent.Inde  oriuntur 
hi  8piritus,'ut  alius  sapiens  sit,  alius  fldelis,  alius 
eruditus,  etaUusaliud  [Al.  quodcumque]  donorum 
Dei  possideat./1/n  enim  perspiritum  datur  sermo  sa- 
pientiXf  alti  sermo  scientiae  juxta  eumdem  spiritum 
alii  fides  tn  eodem  spiritu  (I  Cor.,  xii).  Eduxit  ergo 
nubes  ab  extremo  terrx,et  fulgura  in  ptuviam  fecil^et 
eduxit  ventos  de  thesauris  suis,  et  juxta  misericor- 
diamDei  ad  hos  thesauros  nos  occursuros  speramus 
[At.  putamus].  Et  quia  plures  sunt  thesauri,  forte 
juxta  ordinem  resurgcntium  erit  et  requies  in  the- 
sauris  Dei.  Quod  autem  dico  istiusmodi  est :  Resur- 
rectiomortuoruminquibusdamordinibusfuturaest. 
Ait  quippe  apostolus  :  Vnusquisque  autem  resurget  in 
suo  ordine  (I  Cor.,  xv),  et  non  ut  liber  miscentur 
ordines  resurgentium  :  alius  ordo  erit  in  illo  et  in 
illo  thesauro  Dei,et  alius  ordo  in  alio  etin  aliothe- 
sauroDei.Istiomnes  thesauriunum  habent  799the- 
saurum,tn  quo  sunt  thesaurisupientias  et  scientix  abs- 
condiU  (Coloss.  ii,  .3).  Et  quomodo  possideo  unam 
et  pretiosissimam  margaritam  per  plures  alias  mar- 
garitas:  sic  venio  ad  thesaurum  thesaurorum,etDo- 
minum  dominorum,  et  regem  regum,  cum  diguus 
fuero  spiritibus  iu  Dei  thesauris  commoraDtibus, 
Eduxit  enim  ventos  de  thesauris  suis  (Psal.  xni^.lnfa- 
tuatus  est  omnis  homo  ab  scientia  (Jcr.  xx,  14).  Si 
omnis  homo  infatuatus  est  abscientia,et  Paulus  ho- 

C  mo  est,Paulus  iofatuatus  est  ab  scientia.Eo;  parte  co- 
gnoscimus,etexparteprophetamus  (I  Cor.xiii).Infatua- 
tus  ab  8cientia,videns  per  speculum^vidensinaeDig- 
mate,  portiuncuiam  quamdam  videns,  et  si  sic  ex- 
pedit  dicere,  ipsius  quoque  portiunculae  partem  mi- 
nimam  recognoscens.Econtrario  autem  (f)  intelliges 
quid  sit :  Infatuatus  est  omnis  homo  ab  scientia.  Gom- 
paratione  peccatorum  Jerusalem,  Sodomorum  peo- 
catum  justitia  est.  Justificata  est  enim,  ait,  Sodoma 
ex  te  (Matth.  x).  Quomodo  ergo  nou  haboDt  justi- 
tiam  Sodomorum  peccata  per  se,sed  ad  collatioDem 
majorum  scelerum  justificantur :  sic  econtrario 
scientia  Pauli  ad  illam  coolestem  scientiam,  ad  illum 
consummatum  rationis  [At.  lectionis]  intellectum 
stuititia  reputatur./(fa>(;o  infatuatus  est  omnis  homo 

£)  ab  scieniia.  Talc  quiddam  Ecclesiastes,  ut  arbitror, 
deprehendens  effatus  est:  Dixi,(a)  sapientiaefficiarj 
et  ipsa  elongavit  se  a  me  longius  quam  erat^  et  [Al.  6] 
atta  profundilas,  quis  inveniet  eam  (Eccles.  vii,  14)  ? 
Volumus  quiddam  (si  licet)  audenter  (At.  audenter 

lim  sonitu  pro  sonitum. 

(d)  Haud  male  interserit  Rabanus  ntt6mm.Aliae8t 
in  Graeco  sententia. 

(e)  Hsbsin.utique  in  eOyin  gno  sunt  thesauri  scientiss 
absconditi. 

(f)  Mss.  Regii  penes  Huetium,t9}/^/ii^^^ :  ipseau- 
tem  intettigislegiiy 

(g)  PcDesRaban.  sapiens  efficiar,  In  Grseco  est  <io- 
(pia6Kj70[xai. 


631 


S.  EUSEBII  HIERON.TAII 


licet]  dicere:  quoniam  hoc  quod  dcscenriit  in 
mundum,  evacuavit  seipsum,  ut  evacuatione  ejus 
mundus  compleretur.  Si  autem  hoc  quod  descendit 
in  mundum  evacuavit  se,  evacuatio  ipsa  sapientia 
est :  quoniam  quod  fatuumest  Dei,  xapientius  est  ho* 
minibus  (I  Cor.  i,  25).  Si  ego  {AL  ergo)  dixissem 
800  fatuum  Dei,  qnomodo  aucupes  sermonum 
meorum,  et  scmper  dediti  ad  criminandum,  vene- 
natas  in  me  linguas  vibrarent  ?  Nunc  vero  Paulus 
quasi  sapiens,  et  potestatein  habens  apostolicam, 
ausus  est  dicere»  omnem  sapicntiam  terrenam,  qu» 
in  so,qua9  in  Petro,  qus  in  caeteris  apostolis  erat, 
quas  in  istum  mundum  descenderat,  stultitiam  esse 
Dei:  ad  comparationem  quippe  illius  sapientiaQy 
quam  terrenus  non  capit  locus :  ad  illam  sapientiam 
quas  ccelestis  est,  quaa  mundi  limitem  excedit,  hoc 
quod  descendit  ad  homines  fatuum  Dei  est.  Verum 
idipsum  fatuum  Dei  sapientius  est  hominibus :  qui- 
bus  hominibus  ?  non  utiquestultisysed  sapientibus : 
dicas  licet(a)  sapientes  sasculi  istiuSySive  prinoipes, 
sive  vates  istis  sapientibus  saecuii,  hoc  quod  expo- 
suimus:  Fatuum  Dei  sapientius  est  hominibus,  Mira- 
bilQ  quiddam  volumus  inserere  :  quoniam  sapientia 
mundi  stuUitia  est  apud  Deum  (l  Cor.  i,  25),et  infa- 
tuavilDeussapientiam  mundi.(/^)  Nam  in  sapientia 
sua  infatuavit  sapientiam  mundi :  nec  potest  capere 
sapientiam  Dei  sapientia  mundi,  ut  esse  stultitiaar- 
guatur.Neque  enim  dignatur  sapientiaDeiad  mundi 
sapientiam  [c)  convincendam  tota  descendere,  sed 
potius  {d)  modicum  quod  necessarium  fuit,quod  fa- 
tuum  Dei  erat,  ut  hoc  parvo  et  fatuo  Dei  infatuare- 
tur  saeculi  sapientia.  {e)  Non  enim  valebat  soeculi  sa- 
pientia  magnitudinem  in  se  venientis  sapientiae  im- 
■potens  sustinere.  Verum  exemplum  interponamus, 
utperspicue  possit  intelligi  quomodo  fatuum  Dei 
stultam  fecerit  sapientiam  mundi :  fingam  paulisper 
me,quialiquidputor(/)  no8se,cum  insipientealiquo, 
etineruditoconferresermonem,quinihiiintelligat,ni 
hil  801  acutaa  disputationis  interroget.  Numquid- 
nam  opus  mihi  est  ad  illius  stultitiam  {g)  arguendam , 
dialecticam  calliditatem,  et  profundorum  sensuum 
acumen  adhibere?  Nonne  ad  unius  sermunculi  ja- 
ctum  viliset  modici,  qui  tamen  illius  intelligentiaD 

(a)  Sic  praepter  Raban.  mss.  quoque  Regiipenes 
Huetium  legunt :  tametsi  ille  vul^atam  lectionem  re- 
iinuit,  sapienlibus  s<eculi  islius,stve  principibus,  sive 
navis  t5<t5,etc.,  quae  utin  caeteris  benehabeat,  in  eo 
certe  falsa  est,  quod  vanis  pro  vates  legit.  Optime 
enim  Graecus  textuSjX^fvTou^aucpouc  elirrj^Tou  aia»voc 
TouTov,  e^iTe  dipy oyza^  e'(Te  irpo^TiiTac,  twv  dtp^6vT(DV 
Tou  alcovo^  TO*JTov  t6  {xcopov  Tou  630vi,  etc. 

(b)  Ist  haec  pericope,iVam  insapientiasua  infatuavit 
sapientiam  mundi,\n  hactenus  vulgatis  deerat,  estque 
inpromptuarbitrariquodobojusaemmu?^(/i,inquam 
vocemdesinit,recursum,abAntiquariofueritsolem- 
nilapsupraetermissa.Manifosto  onim  nedumRaba- 
nus  iegit,sed  et  mss.  Regii  penes  Huetium:  quam- 
quam  ni  gravius  in  sequentibus  peccant.  Exprcsse 
autom,quod  rei  caput  est,  in  Graeco  scripsit  Origo- 
nes,  apa  ev  (JOf^icf,  i(xc6pavs  Triv  ^ocpfav  toO  x69ULou,xa{ 
ou  SjvaTat  ^(jjpfiTaiT^jV  (Jocptav,'v'eXeY^0i5p.(Dpaeivaii^ 
Tovi  x4a{iov  jv?p(a.  Quae  reddas  Lnllxxe,  utique  ia  sa- 
pienlia  infatuavit  sapientiam  mundi,nec  potest  capere 


B 


\  vidcatur  acerrimus/atuum  eumetinsipieaten 
convincam  ?  Sic  igitur  ad  mundi  Bapientain  i 
(lcandam  non  est  opus  sapientiam  Dei  deaoei 
et  cum  ea  colluctari,  quae  deorsum  est  wpi 
809  sed  sufficit  fatuum  Dei :  quoniam  fahiM 
sapientius  est  hominibus,  et  infirmum  Dei  forU 
minibuSyOi  omnia  contraria  Salvator  meus  ei  1 
nus  assumpsit,  ut  contrariis  dissolvat  contrai 
nos  confirmemur  ab'  infirmitate  cyus  {Al,  Je 
sapientes  efficiamur  a  fatuo  ejus,et  in  hoc  [AL 
introducti  possimus  scendere  ad  sapientiam  < 
tutem  Dei,Jesum  Ghristum  Dominum  nostmi 
est  gloria  et  imperium  in  saecula  saeculoram.i 

HOMILIA  SEXTA. 
Sermo  qui  factus  est  ad  Jeremiam  a  Domino,  d 
.  Audi  verba  Testamenti  hujus  (Jerem.,  xi,  1] 
que  ab  locum  in  quo  dicitur:  (Umvm 
ad  iniquitates  patrum  suorum  (Ibid.,  10). 
801  Juxta  historiae  quidem  veritatem  non 
mus  praesentiam  Domini  nostri  Jesu  Ghriflti.i 
raliter  factam,  et  toti  mundo  illuxisse,  quand> 
bum  caro  factum  est^et  habitavit  in  nobis  {Joan. 
Oportet  autem  nosse,  quoniam  et  antequam  < 
assumeret  ad  sanctos  quoque  descenditrc 
hanc  praesentiam  corporalem  ad  ccelos  vicior  < 
dens,  rursus  ad  nos  veniet.  Si  vis  hujus  rei  < 
argumentum,  ausculta  quod  dicitur :  Senno  i 
ctus  est  super  Jeremiam  a  DominOj  dieens:  M 
reliqua.  Quis  enim  est  hic  sermo  qui  factof 
Domino,  sive  ad  Jeremiam,  sive  ad  Isaiam,  8 
quemlibet  prophetarum  ?  An  illeest  qui  eratii 

C  cipio  apud  Deum  ?  Ego  nescio  aliud  verbum  D 
praeter  ipsum,  de  quo  dicit  Evangelista :  /n  p 
pio  erat  Verbum  [Al.  sermo],  et  verbum  era 
Deum,  et  Deus  erat  Verbum  {Joan.j  i,  1).  H< 
tem  scire  debemus,quia  haecsit  utilitaa  credes 
si  sermo  ad  singulos  quosque  flat.  Quid  mibi 
prodestsi  descendat  in  mundum,et  ego  ipsai 
habeam  ?  E  diverso  autem  etiam  si  ad  univi 
mundum  non  veniat,  et  ego  simiiiB  fuero  pi 
tsLTum,  habeo  ipsum.  Dicam  autem,quia6t  ad 
8en,et  ad  Jeremiam,  et  ad  Isaiam,  et  ad  sii 
quosque  5anctorum  809  idem  sermo  commea 

sapientiam  (suppl.  Dei)  ut  stultitia  esse  argtuUi 
pientia  mundi.  (juamobrem  et  moxsuffecimaa 
dem  Rabano  voces  sapientiam  Dei,  quse  d^erai 
commodo  sensu  atque  hiulco :  nunc  praeter  B 
D  testimonium  Graeciquc  textus  auctoritatem  ipi 
tionis  scries  optimc  restitutum  locum  probaft. 

{c)  Gorrupte  in  vulgatis  obtinebat  conuniteei 
pro  convincendam.quod  ex  Rabano  restitaimi] 
mante  Graeco  textulva  iXeY*^0^. 

(d)  MsH.  Regii  penesHuetium.s^i^po/tta  tnod 
hoc  estyincamationis  sacramentum.  Quid  necestt 
fuU. 

((?)Surficiunt  haec  vorba  ({une  in  anteaval^in 
erant  imperfecto  aut  nuilo  sensu  :  non  entm  o 
sxculi  sapientia,  post  Rabanum  mss.  quoqae 
penes  lluetium,Graeco  ipso  textu  suiTragante. 

{f)  Antea  la^ebatur  e^5e,dissentienteGr»oori 
Rabanus  castigat,  nosse. 

{g)  Apud  Raoan.  ad  illius  stuttitiam  coargui 
diaiecticx  artis  et  profundorum,  etc. 


633) 


TRANSLATIO  HOMTLIAIUJM  ORIGBNiS  IN  JEREMTAM.  HOM.  VI. 


68*' 


et  iilud  quod  a  Domino  discipulisdicium  est :  Bcce  A 
tgo  vobiscum  sum  omnibus  diebus  usquead  consumma- 
tionem  sseculi  (Matt  xxviii),opere  servatum  est  ante 
adventum  suum,  quem  omnibus  manifestavil.Erat 
quippecumMoyse,cum  Isaia,  cum  omnibus  sanctis. 
Quomodo  enim  poterant  effari  sermonem  (a)  Dei  sine 
ipsius  sermonisadventu?H2ec  autem  nos  qui  Eccle- 
Btastici  sumus,magis  debemus  advertere,qui  voiu- 
museumdem  Oeum  esse  legis,  et  Evangelii,  ipsum 
Deum  et  antiquitus,  et  nunc,  et  in   omnia  ssecula 
seculorum,  Amen.  Sunt  quidam  qui  opinione  sua 
wterem  divinitatem   ab  ea  quee  in  Ghrisio  annun- 
tiatur,  dividant.  Nos  unum  novimus    Deura,   et  in 
prsterito,  et  in  praesenti,  unum  Chrisium  et  tuno 
et  modo  8imiliter,et  unum  Spiritum  sanctum,  cum 
Patre,  et  Filio  sempiiernum.Hsecpropierhoc,quod  ^ 
lectum  est :  Sermo  gui  factus  est  super  Jeremiam  a 
Domino  dicens  :  quid  ergo  dicat,   et  nos  audiamus. 
Audile  verba  testamenti  hujus,   et  loquimini  ad  viros 
Juda^  et  inhabitantes  (AI.   inhabitatores)  Jerusalem. 
ViriJuda  nos  sumus  propterGhristum,nec  dubium 
est,qaod  (quia)  Dominus  noster  ex  Juda  ortus  sit. 
NpmeQ  quoque  ipsum  Juda  si  juxia  Scripturas  pro- 
bavero  ad  Ghristum  referri,  (b)  viri  808  Juda  non 
erunt   increduH   Chrisio   Judaei,   sed   nos   qui  in 
Gbristo  credimus.  Juda^  te  collaudant  fratres  tui : 
man^s  tu3B  super  dorsum  inimicorum  tuorum  (Gen. 
ZLVui,  8).  Me  laudant.  Non  ilium  Judam  filium  Ja- 
cob  fratres  sui  laudeverunt,  sed  nunc  Judam  lau- 
dant  fra.tre8  sui.  Ait  quippe  iste  Judas :  Narrabo 
nqmen  tuum  fratribus  meiSy  in  medio  Ecclesix  (c^can- 
tabp  tibi(Ps,  XXI,  23)  Dicitur  ad  illum  Judam  :  Ma-  C 
fffu  tux  super  dorsum  inimicorum  tuorum.  Ubi  repe- 
ritur  ille  Judas  super  doraum  inimicorum  suorum 
manus  suas  posuisse  ?  Historia  nihil  de  eo  iale  con- 
scripsit.  Si  autem  consideres  adventum  Domini  mei 
[Al.  nostri)  Jesu  Ghristi,  destruenti  Zabulum,  ex- 
spoliaqtis  principatus  et  potestates  (/  Cor.  xv,  2i), 
ostentuieos  facientis,  et  iriumphantis  in  Iigno,vi- 
debis  quomodo  superistumJudam  completa  sit  pro- 
pbetia  dioens :  Manus  tuae  super  dorsum  inimicorum 
tuarum,  EJi  nunc  cum  ad  viros  Juda  sermo  flt,nuili 
dubium  e^t  quin  ad  Ghrisiianos  sermo  Hatpropter 
GbriBtiUD,  qui  ex  tribu  Juda  natus  est.  Fii  quoque 
sermoetadinhabitantesJerusalem,  scilicet  ad  eos 

(a)Vulgatihactenusmancoatqueimperfecto  sensu 
sermones  sineDei  ipsius  adventu :  nos,  sermones  Dei^  D 
simeipsius  sermonis  adventu  resiiiuimus,  facem  prse- 
fei^nteGrfficotextu,  icux  ^uvxrat  ixsivot  X^^ov  6eou 
XeXaXTjx£vai(,  tou  Xi-^o^  tou  680u  iiTiOT)(xi{aavxo<  au- 
toTc ;  et  Rabano  toiidem  verbis  reposiiam  lectionem 
approbante^ 

(i)  Suppievimus  vocem  vin,^quffi  deerat,  tum  cx 
Rabani  leciione,  et  Graeco,  avSpec  'louSa,  cum  ex 
ip^ysio^.tHaetii  conjectura. 

\i)  Penes  Raban.^At/mnt  sacrificabo  te^  Icg.fort.  uno 
verbo  hymnificabo,  ad  Grsc.  u|jivijaa). 

(4)  OefBraVuomen  Deus,quod  Raban,  et  GraDc.  sup- 
plent.  Levia  qusdam  id  genus  sa^pe  aiibi  restiiui- 

(#}  VerbaJSl  nos  edu^fit  Deus  de  terra  /Egypti,  de 
famace  ferreo^  ciun  ia  hactenua  vulgatis  deessenty 


qui  in  Ecclesia  habitant.  Hsc  estcivitas  magni  Re- 
gis  hasc  est  visio  pacis.  Pax  quippe  in  nobis,  si  ta- 
men  filii  pacis  sumus,  multiplicaiur  ei  cerniiur.i4u- 
dite  ergo  verba  testamenti  hujus^et  loquimini  ad  viros 
Juda^et  inhabitantes  Jerusalem,  et  dicetis  ad  eos :  Haec 
dicit  Dominus :  Maledictus  homo  qui  non  audierit 
verba  testamenti  hujus,   quod  mandavit  patribus  ve- 
stris(Jer.  xii,  2,  3).  Quis  magis  audit   verba  testa- 
menii,  quodmandavit((2)  Deuspatribus?Nosquiin 
Ghristo  crcdimus,an  illi  qui  necMoysicrediderunt, 
dum  in  Ghrisio  non  credunt?  ad  quos  Salvator  ait : 
Si  crederetis  Moysij  crederetis  utique  et  mihi,  de  me 
enim  ille  scripsit :  St  auf-em  titteris  illius  non  creditiSy 
quomodo  verbis  meis  credituri  estis  (Joan,  v,  -46)  ?  Ita- 
que  iIliMoysi(/l/.  Moysen)non  crediderunt,nos  vere 
credenies  in  Ghrisio,    credimus   testamento,  quod 
iradiium  est  per  Moysen,  et  ad  nos  dicitur,ne  ma- 
ledicii  fiamus :    Maledictus  homo  qui  non  audierit 
verba  testamenti  804  hujus,  quod  mandavit  patribus 
t^^/rM.Brgo  illi  maledicti  suni,  neque  enim  audie- 
runi  iidstamenium,  quod  mandavit  Deus  patribus: 
In  die,  inquit,  qua  eduxi  eos  de  terra  j€gypti,de  for^ 
nace  ferrea.  (e)  Et  nos  eduxit  Deus  de  ierra  -/Egypii  de 
fomace  ferrea :  maximejuxtainielligentemid  quod 
scripium  est  in  Joannis  Apocaiypsi,  quialoou8,ubi 
cruciflxusesi  Dominus,voceiur  spiritualiier  Sodoma 
etiEgyptus.  3i  enim  spiritualiieriEgypiusquispiam 
nominaiur,  et  non  est  ^Egypius  secundum  inteili- 
gentiam  oorporalem  :  haud  dubium  est,  quin  si  in- 
tdllexeris  yEgyptum  spiriiualem,   et  exieris   de  ea, 
tu  sis  egrediens  ex  terra  i^gypti  de  fornace  ferrca, 
et  iibi  dicatur.  Audite  vocem  meam,  et  facite  juxta 
hsec  omnia.  DeinderepromissioDei  esiadaudientes, 
si  fecerintquscumque  prfleccperit  Dominus  dicens : 
Et  eritis  mihi  in  poputum,  et  ego  ero  vobis  in  Deum 
(Jer.  XI,  4.)  Non  omnis  qui  se  populum    Dei  dicit 
esse,  populus  Dei  est.Judaeorum  populus  populum 
se  venditans  Dei,  meruii   audire.  Quia  non  populus 
meus  vos  :  et  dictum  est  adeum  iNonpopulusmeus, 
Et  rursum  iste  populusvocatus  est(/)non  populus  : 
Ipsi  enim  xmutati  sunt  me,  inquit,  super  non  Deum 
(Deut:  XXXII,  21).  De  illis   dicit;   Irritaverunt  me  in 
idolis  suis,  et  ego  aemulabor  eos  super  non  gentem.In 
gentem  autem  insipientem  irritabo  eos.  Nos  igiiur  in 
populum  Dei  faciisumus,et  annuntiaiurjusiitiapo- 

du€D  periodi,  nullo  constanle  sensu,  io  unam  co- 
aluerant.Recursusejusdem  voci s /J?rrea,  ut  quffiin- 
ter  utramque  sunt  verba  Antiquarius  solemni  er- 
rore  praeierirei,  in  causa  fuit.  Verum  ui  nihil  dc 
aliis  Ediioribua  dicam.Uueiium  saltem  monerede- 
bucrat  Grscus,  quem  in  adversacolumna  excudit, 
textus,  KolI  TjjjLa^  IJyIy^T^^  ^  ^^^^  ^^  '^^i^  A\^'JTrzo'j ,Ik 
T7)<  )ca(x(vouT^^  fftOTjpaCjAaXtoTaxaTi,  etc.  Quffi  toti- 
dem  verba  Laiine  sonant.  Et  nos  eduxit  Deus,  eic. 
Nos  ex  Rabano  praterea  suifecimus  :  et  superius 
quoque  Scripiurae  iesiimonium  prisiinae  integriiaii 
reddidimus. 

(^Nihil  dubitavimus  ad  rciverilalem,  et  S.Doc- 
toris  mcntem,quin  ipsumquoqueOrigenemin  Grae- 
co  ou  Xaoc,  quffi  deerat, negandi  purticulam, nonvo- 
vuluSy  hic  supplere  :  iameisi  illam  in  Latinis  codici- 
otts  noD  inveBerimus. 


686 


S.  EUSEBII  HIERONTH 


636 


pulo,  qui  nascetur  de  gentibus.  Iste  enim  populus 
Bubito  nascitur :  ct  in  propheta  scriptum  est :  Si 
nata  est  gens  in  semeL  Quando  Salvator  ascendit 
ad  ccbIos,  et  crediderunt  una  die  quinque  millia 
{Act,  IV,  4),  et  alia  die  addita  sunttria  millia  :  vere 
tunc  fuit  cernere  populum  in  semel  natum  sermone 
Dei,  et  repente  sterilem,  pariurientem,  ad  quam 
dicitur:  Lxlare^  sterilis,  qux  non  parit;  erumpe 
et  clama  qux  non  parturis :  quia  plures  fitii  desertx 
magis  quam  ejus  quse  habet  virum  (Gen,  iv,  27).  De- 
serta  Ecclesia  a  Lege,  deserta  a  Deo  erat.  liabens 
autem  805  virum  synagoga  Legem  habebat  et 
Deum.Quid  ergo  pollicetur  Deus ?  En7«  mihi  inpo- 
putum,  et  ego  ero  vobis  in  Deum.  Non  est  omnium 
Deus,  sed  eorum  tantum  quibus  se  largitus  est, 
quomodo  patriarchs  illi  ad  quem  dicit  Ego  sum 
Deus  tuus  [Gen.  xvii,  1) :  et  rursum  alii :  Ego 
Deus  ero  Deus  tuus  (Bxod.  xxix,  45) ;  necnon  de*ah'is 
Ero,  inquit,  Deus  eorum,  Putasne  aliquando 
consequimur  id  quod  per  singulos  dico,  ut  Deus 
omnium  flat  Deus  noster.  Si  autem  vis  plenius  di- 
Bcere,  quorum  sit  Dcus,  et  quibus  vocabulum  sui 
nominis  largiatur :  Ego,  inquit,  Deus  Xbrahamf  et 
Deus  Isaac,  et  Deus  Jacob  (Exod,  iii,  6) :  idque 
ipsum  exponens  Salvator  ait :  Deus  autem  non  est 
mortuorum,  sed  vivorum  (Luc,  xx,  38).  Quis  esl 
mortuus?Utique  peccator,quinonhabet  dicentem  : 
Ego  sum  vita  (Joan.  xi,  25),  qui  habent  mortua 
opera,  qui  necdum  poenitentiam  egit  ab  operibus 
mortuis  :  de  quo  (Al,  quibus)  Apostolus  ait :  Non 
rursum  fundamentum  jacienles  posnitentias  ^b  ope- 
ribus  mortuis  (Hebr.  vi.  1).  Si  ergo  Deus  non  est 
Dous  mortuorum,  sed  viventium  :  et  scimus  esse 
viventem  eum  qui  conversatur  in  Christo,  ut  flat 
particeps  ejus  :  et  si  volumus  ut  et  Deus  noster  sit, 
renuntiemus  operibus  mortuis,  ut  pollicitationem 
Buam  in  nobis  compleat dicens :  Et ero  vobis  in Deum^ 
utstatuam(A\,  suscitem  testimoniumy  etc.)  juramen- 
tum  meum^quod  juravipatribus  vestris  dare  (A\.  da- 
turum  me)  illis  terram  fluentem  lac  et  mct  (Jer.  xi, 
4).  Observa  qui  dicat :  Statuam  juramentum,  quod 
juruvi  patribus  vestris,  dare  illis  terram  fluentem  lac 
et  mel,  Hcbc  enim  non  est  terra  de  qua  Saivator  Jo- 
cuit  dicens ;  Beati  mites,  quoniam  ipsi  possidebunt 
ter^am  (Matt,  v,  4).  Doinde  ad  hsc  quiB  dixerat 
Deus  propheta  respondit,  id  est  ad  id  quod  ait : 
Maledictus  homo  qui  non  audierit  verba  testamenti 
hujus  (Jer.  XI,  3) :  et  dicit :  Et  respondi,  et  dixi : 
FiatfDomine.  Quid  est  quod  ait :  Fiat  Domine  ?  Uti- 
que  id  quod  pronuntiavit  Deus  :  Maledictus  homo 

(a)  Antealegebatur  continuaserie  quasi  Scriptur® 
testimonium,  et  his,  qui  foris  sunf,  Audiie  verba  di- 
vina  provocanlia  nos  adsalutem :  sive.Legimus  verba 
divina  provocantia  eos  ad  satutem,cu\  lectioni  GraBCus 
cum  primis  textus  hic  refragatur,  Kat  toT<  e^co  dh;a- 
YivwffxofJiev  Tou^  \6^o'j^xo\j  6eoO,  irpoiTxaXoufx&voi  au- 
Tou<  ItzI  atoTTjpfavjTou^X^You^T^C  StaBijxi^cetc.Favet 
vero,  simulque  cum  Qrffico  huic  concinit  quam  re- 
posuimus  unus  ms.  H.  penes  Huetium  :  Etiam  his 
qui  foris  sunt,  iegimus  verba  divina,  provocantes  eos 
ad  satutem,  Verba  lestamenti  hujus,  etc.  Male  alias 


A  qui  non  audierit  verba  testamend  hujus,  Bt  dia^t  Do- 
minus  ad  me :  Lege  verba  ista  in  civitate  Juda,  et  extra 
Jerusalem  (Jer,  xi,  6).  (a)  Et  his  qui  806  fons  sunt, 
legimus  verbadivina,  provocantes  eos  ad  salutem. 
Verba  testamenii  hujuSyCt  faeite  ilta.  Etdixit  Dominus 
ad  me :  Inventa  est  coliigatio  in  viris  Jada  et  in  habi- 
tantibusJerusalem.Si  peccaverimus  nos  quipropter 
Ghristum  (b)  Ghristiani  vocamur,etinventi  fuerimus 
in  numero  peccatorum,  etde  nobis  dicitur  :Inventa 
est  coiligatio  in  viris  Juda,et  in  habitantibus  Jerusa- 
lem  (Jer,  xi,  9).  Gum  in  Ecciesia  Dei  tales  sunt  in 
quibus  reperiatur  laqueus  iniquitatis,  et  vincula 
peccati,  in  tantum  ut  id  quod  de  peccatore  dicitur, 
eis  valeat  convenire :  Vinculis  peccatorum  suorum 
unusquisque  constringitur   (Prov.  v,  22),  tunc  dicit 

n  Deus :  Inventa  est  colligatio  in  wiris  Juda,  Verum 
non  invenietur  colligatio  in  nobis.  Quomodo  autem 
non  invenietur  colligatio  in  nobis,  si  usque  ad  hanc 
horam  colligatio  in  quibusdam  est.  Sed :  Solve  omne 
vinculum  iniquitatis,dissolve obligationesviotentarum 
commutationum,omnem  conscriptionem  iniquam  dis- 
sipa,  Frange  esurientibus  panem  tuum  (Isai^  lviii, 
6).  Inventa  est  crgo  coUigatio  in  viris  Juda,  in  ha- 
bitantibus  Jerusalem.  Conversi  sunt  ad  iniquitates 
patrum  suorum  priorum  (Jer.  xi,  iO).  (c)  Gonversi 
sunt  ad  iniquitates.  Quorum  ?  Non  ait  simpliciter, 
patrum,  sed  cum  addimento,  patrum  suorum  prio- 
rum.  Diximus  hsc  de  nobisdici,et  bisqui  in  nobis 
sunt  peccatores.  Quomodo  igiturquiinternossunt 
peccatores,  conversi  sunt  ad  iniquitates  patrum.et 
patrum  suorum  priorum?Dupliceshabemu8patres, 

C  et  una  species  est  pessimorum  patrum.  Siquidem 
antequam  crederemus,  diabolus  pater  noster  fnit, 
ut  sermo  Evangelicus  ostendit,  dicens  :  Vosde  patre 
Zabulo  nati  estis  (Joan,  vni,  44) :  cum  autem  credi- 
dimus,  facti  sumus  fllii  Dei.  Si  ergo  post  ha9C  pec- 
caverimus,  convertimur  ad  iniquitatespatramnon 
simpliciter,  sed  patrum  priorum.  Ad  probationem 
autem  hujus  rei,  quia  duplices  habemus  patres, 
utimur  et  David  testimonio,in  quadragesimo  quarto 
psalmo  ita  dicentis :  Audi,  filia,  et  vide,  et  inclina 
aurem  tuam,  807  et  obliviscere  poptUum  tuum,  et 
domum  patris  tui  (Ps,  iliv,  11).  Quasi  pater  quippe 
ooepit :  Audi  fllia,  Ergo  duplices  nostri  patres  sunt. 
Sed  obliviscere,inquit,  domum  patris  tui  prioris.  8i 
igituroblitus  domum  patris  tui  prioris  rursus  fuens 

])  ad  peccata  conversus,incidisti  in  id  quod  nuno  di- 
citur  peccatum,  Conversi  sunt  ad  iniqnitates  patrum 
morum/^riorum.Dicebamus  dudumZabulum  patrem 
nostrum  fuisse,  antequam  Dous  factus  sitpater,  si 

quoque  erat.eodem  Huetio  teste  :  Etiam  et  his  foris 
sunt,  Audite  verba  divina  provocantis  vos  ad  salutem, 
ve7'ba  testamenti  hujus,  etc. 

(b)  Mss.  Re^ii  penes  Eueiium,  viriJudavocamur: 
et  mventi  fuertntinnobis  nodipeccatorum :  ou\  leotioDi 
fere  proprior  est  Graecus  textus. 

(c)  Qus  hinc  subsequuntur  ad  flnem  usque  perpe- 
ram  nons  in  Isaiam  Uomili»,  quae  Hieronymum 
interpretem  nientiuntur,suntque  a  nobis  in  Appen- 
dice  quarti  Tomi  editiB,  subjuncta  sunt  totidem 
verbis  ad  ejus  mutilationem  supplendam. 


637 


TRANSLATIO  HOMILIARUM  ORIGBNIS  IN  JERBMIAM.  HOM.  YII. 


638 


tamen  nano  non  habemus  etiam  Zabulum  patrem 
quod  etiam  de  Joannis  epistola  approbamus,  in  qua 
ita  scribitur  :  OmnU  qui  peccututn  facitf  ex  Zabulo 
natus  esl  {Joan.  iii,  8).  Toties  ex  Zabulo  nascimur, 
qooties  peccamus.  Infelix  iste  qui  semper  generatur 
a  Zabulo.  Rursumque  multum  beatus  qui  semper 
ex  Deo  nascitur.  Neque  enim  scmel  dicam  justum 
ex  Deo  natum,  sed  per  singula  virtutis  operasem- 
per  justus  nascitur  808  ex  Oeo.  Hoc  autcm  ut 
plenius  possit  probari,  etiam  de  Salvatoris  nostri 
quotidiana  nativitate  dicamus,  liquido  id  in  justis 
obstineQtes  quod  in  Domino  prscesserit.  Saivator 
noster  splendor  est  gloriae,  splendor  autem  non 
semel  nascitur,  et  deinceps  desinit  nasci :  quoties- 
camque  ortum  fuerit  iumen  (a),  ex  quo  splendor 
oritur,  toties  oritur  et  splendor  gloriae.  Salvator 
noster  sapientia  est  Dei.  Sapientia  vero  splendor 
est  lucis  sternsB.  Sic  igitur  Salvator  semper  nasci- 
tur,  et  idcirco  dicit :  Ante  omnes  colles  generai  me^ 
noQy  ut  quidam  male  legunt,  generavit,  Si  semper 
ex  Patre  nascitur  Dominus,  etiam  tu  in  similitudi- 
nem  ejus  tantum  adoptionis  scriptum  habens,  sem- 
per  generaris  a  Deo  per  singulos  intellectus^  per 
singula  opera,  et  efliceris  filius  Dei  in  Ghristo  Jesu, 
cai  est  gloria  et  imperium  in  saecula  saeculorum. 
Amen. 

HOMILIA  SEPTIMA. 

De  eo  quod  scriptum  est :  Exterminata  est  extermi- 
nio  omnis  terra ;  et  in  istud  :  Cinctorium  (Jerem. 
XII,  11,  et  XXII,  1). 

807   Quis  est  iste  qui  dicit :  Propter  me  exter- 

menaia  est  exterminio  omnis  terra  ?  Ghristus  haec  lo- 

quitur :  nam  ante  adventum  ejus  multaquidem  pec- 

eata  fuerunt  in  populo  Israel,  sed  Dominus  veniens 

prohibuit  talia,  ut  penitus  relinquerentur,  et  in 

loQgam  traderentur  captivitatem.   Quando  autem 

compleverunt  mensuram  patrum  suorum,  et  addi- 

deruQt  ad  occisionem  prophetarum,  persecutionem- 

que  justorum,  et  Salvatoris  interfectionem,  tunc 

completum  est :  Dimittetur  vohis  domus  vestra  deserta. 

Et  qaia  iste  ab  eis,  quae  in  Evangelio  scripta  sunt, 

passus  est :  idcirco  nunc  dicitur  :  Exterminio  ex- 

tertninala  est  omnis  terra,  808  Quod  si  subtilius 

volueris  intelligere :  Propter  me  exterminata  est  ex- 

terminio  omnis  terra :  considera  eam  quae  in  te  est 

quomodo  exterminata  sit  terra,  et  tunc  videbis, 

(a)  Eadem,  annotante  Huetio  Origenianorum  lib. 

^,  nam.  24,utitur  similitudine  TertuIIianus  Apolo- 

^et.,  cap.  21 :  Etiam  cum  radius  ex  sole  porriaitur^ 

fwtio  ex  summa.  Sed  sol  erit  in  radio,  quia  solis  est 

^^ius,  nec  separatur  substantia,  sed  extenditur,   Ita 

«ttf  Spiritu  tpiritus,  et  de  Deo  Deus^  ut  lumen  de  lu- 

^ine  ascensum :  manet  integra  et  indefecta  materia 

nuUrix^  etsi  ptures  inde  traduces  qualitatis  mutueris. 

Ha  et  quod  ae  Deo  profectum  esty  Deus  est,  et  Dei 

f^ilius,  ^  unus  amho.  Quibus  haec  adsonant  o  libro 

contra  Praxeam  cap.  9,  Pater  tota  substantia  est. 

Fi/tta  vero  derivatio  totius  et  portio,  sicut  ipse  proft- 

Utur :  Quia  Pater  major  me  est.  Unde  liquet  quo 

aensu  dixerit :  Patrem  et  Filium  et  SpirUnm  sanctum 

«ntta  esu  substantise,  et  unius  status,  et  unius  pote- 

itaUSf  et  Fitium  non  aliunde  deducere  se  quam  de 


A  post  adventum  Jesu  Christi  impleta  esse  qus  dicta 
sunt  mortiiicatis  membris  nostris  super  terram,  cum 
jam  non  operetur  [Al.  operatur]  terra  operasua,  non 
fiant  apud  justum  ea^  quibus  antea  caro  fovebatur, 
non fornicatio,  non  immunditia,  non  (6)  ultra  luxuria 
non  idolorum  servitus,  non  beneficia.  Dominus  lo- 
quitur :  Quid  putatis,  quia  veni  pacem  mittere  super 
terram  ?  Non  veni  pacem  mittere^  sed  gladium  (Matt. 
xxxiv).  Vere  antequam  ille  descenderet,  non  erat  gla- 
dius  super  terram,  neque  caro  concupiscebat  809 
adversus  spiritum,  neque  spiritus  adversus  carnem. 
Quando  autem  venit,  et  edocti  sumus,  quae  carnis 
^quaeve  sint  spiritus,  et  doctrina  ejus  quasi  gladius 
immissus  divisit  carnem,  id  est  terram  a  spiritu,  et 
exterminavit  eam  (II  Cor.  iv,  10),  quia  mortificatio- 

*.  nem  Jesu  Christi  circumferimus  in  corpore  nostro, 
et  uon  vivimus  ultra  j  uxta  carnem,  vivit  autem  spi- 
ritus,  et  seminamus  non  in  carne,  sed  in  spiritu,  ut 
non  metamus  corruptionem  de  carne,  sed  de  spiritu 
vitam  aeternam  (Galat.  vi,  8).  Dicitur  autem  pecca-- 
toribus  :  Seminatis  triticum,  et  spinas  metitis  (Jer. 
xii,  13).  Qui  enim  neque  juxta  voluntatem  Scriptu- 
rarum,  neque  juxta  fidei  veritatem  profert  eloquia 
Dei,  seminat  triticum,  et  metit  spinas.  Hoc  haere- 
tici  faciunt  qui  legunt  Scripturas,  et  spinas  non  de 
libris  sanctis,  sed  de  propriis  sensibus  metunt.  Cleri 
eorum  non  proderunt  eis.  Haec  ante  me  alii  exposue- 
runt,  et  quia  non  improbo  interpretationem  eorum, 
consentiens  eamdem  profero,  non  quasi  ipse  repe- 
rerim,  sed  reperta  jam  repetens,  ut  mihi  pariter, 
vobisque  conducat :  si  tamen  quse  dicenda  sunt,  in- 

C  tentus  animus  excipiat.  Nos  qui  putamur  aliquid 
esse,  id  est,  qui  in  clericatus  vobis  ordine  praeside- 
mus,  intantum  ut  quidam  de  minori  gradu  ad  hunc 
locum  cupiant  pervenire,  nosse  debetis  non  statim 
in  eo  esse  salvandos,  quia  clerici  sumus  ;  multi 
enim  et  presbyteri  pereunt,  et  laici  beatissimi  re- 
periuntur ;  sed  si  ordinem  clericatus  et  mereamur 
pariter,  et  habeamus.Quia  igitur  sunt  quidam  cle- 
rici  non  ita  viventes,  ut  et  ipsi  ex  ordine  capianl 
fructum,  et  ornamento  sus  sint  dignitati :  idcirco 
aiunt  qui  exposuerunt  prophetam  (c)  nunc  dicentem : 
Cleri  eoruw  non  proderunt  eis  (Jer.  xii,  13; ;  utilitas 
quippe  clericatus  non  in  eo  est,  si  aliquis  in  agmine 
sedeat  presbyterorum,  sed  sijuxtalocum  suum,  et 
juxta  praecepta  Domini  dignus  incedat.  Verum,  cha- 

D  substantia  Patris.  Augustinus  ipse  comparatione  ea- 
dem  generationem  Verbi  explicat  lib.  vi  de  Trinit. 
ipso  initio,  sed  non  eadem  inde  colligit :  Ipse  Arius^ 
inquit,  dixisse  fertur :  Si  filius  esty  natus  est :  si  natus 
estj  erat  tempus  quando  non  erat  Filius ;  non  intelli' 
genSf  etiam  natum  esse,  Deo  sempitemum  esse,  ut  sit 
coostemus  Patri  Fitius,  sicut  splendor^  qui  gignitur 
ab  igne,  atque  diffunditur,  coxvus  itli  est^  etesset  co- 
xtemus,  si  esset  ignis  astemus. 

(b)  Pro  uUra  lux^iria,  quod  ex  Rabano  hic  rescri- 
psimus,  vitiose  in  vulgatis  obtinebat,  adulteriiluxU' 
ria.  Dissentiebat  vero  et  Graecus,  ojy.  di«T£XYeia,ipsa- 
que  orationis  series  ratio  concinnior. 

(c)  Mss.  Regii  apud  Huetium,  qui  exposuerunt  ea, 
qux  vropheta  nunc  dixit.  Rabanus,  qui  exposuerunt 
prophetam  hunc,  dixit. 


9 


S.  SUSESn  HIBRONTin 


isimi,  nolite  putare  hoc  810  tantum  de  nobis 
180  diotum  ;  et  nos,  et  vos  commonet  divina  maje- 
£a8,utjuxta  Scripturarum  praecopta  vivamus,  etsi 
ic  ezpedit  dicere  :  Potentes  potenter  tormenta  patien- 
ur  [AJ.  patiuntur],  Plus  a  me  exigitur  quam  a  dia- 
oono  [Mu,  Reg,  Zacono],  plus  a  diacono  quam  a 
laico.  Qui  vero  totius  Ecclosi»  arcem  (a)  obtinet,  pro 
omni  Eoclesia  reddet  rationom.  Propter  boc  aposto- 
luB  Paulus  (videiicet  ut  is  cui  fuerant  multa  com- 
iciBsa)  aiebat :  Sic  nos  existimet  homo  ut  ministros 
Chrislif  et  dispensatwes  sacramentorum  Dei.  Hic  jam 
qumritur  int^r  dispensatores,  ut  fidelis  quis  invenia- 
tur  (I  Cor,  iv).  Intantum  rarum  est  bonum  dis- 
penaatorem  invenire,  ut  Jesus,  qui  autequam  ori- 
rentur  ea  quo)  erant  futura  cognoverat,  loqueretur : 
Qui$  putas  est  fidetis  dispensator  et  sapicns,  quem  con- 
stiiuU  Dominus  super  familiam  suam,  dare  in  tem^ 
pore  cibaria  conservis  suis  ?  (Luc,  xii,  42.)  Et  post 
pusillumoausatusdequibusdamdispensatoribusin- 
ialii  dioens  :  Si  autem  incipiat  mattis  servus  dicere: 
Maratur  dominus  meus  venire,  et  cmperit  cosdere  ser- 
vos  et  ancillas^  et  camedere,  et  bibere,  et  inebriari,  ve- 
nU  daminus  servi  illius  in  die  qua  non  sperat,  et  hora 
qua  nescit,  et  dividit  itlwn,  et  partem  illius  cum  infi' 
delibus  ponit  {Luc,  xii,  45,  46).  Hsc  in  eo  quod  scri- 
ptum  est :  Cleri  eorum  non  proderunt  eis,  Videamus 
autem  et  reliquis  necessariam  correptionem,  quam, 
ut  mihi  videtur,  in  morali  loco  debemus  accipere  : 
dmfundimmi  agloriatione  vestra,  ab  opprobrio  in  con' 
spedu  Domini  (Jer,  xii,  13).  Multa  sunt  in  quibus 
gloriantes  insipientiam  nostram  ostendimua.  Verbi 
gratia,  si  qui  in  muitis  possessionibus  gloriantur, 
dicitur  eis :  Confundimini  a  gloriatione  vettra,  Si  qui 
gloriantur  in  genoris  nobilitate,  dicitur  ad  eos : 
Confundiminiagtoriationevestra.  Si  qui  jactabundiin- 
cedunt  [At,  quis  lastabundus  inoedis]  super  pretio- 
aissiinis  vestibus,  super  domo  multis  exomata  divi- 
tiis,  aliena  ost  quippe  (b)  haso  gloriatio  a  gloriatione 
sanctorum,  dicitur  ad  eos :  Confundimini  a  811  glo^ 
riatione  vestra,  Verum  hoc  parum  ost.  Audi  quid  lo- 
quatur  in  Jcremia  sermo  divinus,  jubens  ut  ne  in 
sapientia  quidem  nostra  glorieraur  :  Ne  glorietur^ 

(a)  Placet  disserentis  in  hunc  locum  IJuetii  verba 
desoribere.  Loci,  ait,  quidem  illius,  in  quo  perora- 
bat,  episoopum,  vel  metropolitam  Origenes  videtur 
si^nincasse.  Uas  autem  homilias  Gaesareae  Palaestiuffi 
fuisse  recitatas  verosimile  est.  Ita  vel  Theoctistum 
episcopum  Cffisariensem,  vel  certe  Babylam  Antio- 
cnenum  patriai-cham  designavit.  Quamauam  Ty- 
rumne  jam  tum  concesserit,  certum  non  nabeo.  id 
vero  Hieronymum  convertisse  verosimile  est  ad  Ro- 
manum  pontificem  (ut  ojus  verba  indicat)  auem 
summum  sacerdotem  appellat  prccf.  in  Evan.  ad  Da- 
masum,  et  dc  cujus  potestate  multis  disserit  in  ep. 
ad  eumdem.  Quamquamj  inquit,  tui  me  terreatma' 
gnitudo,  invitat  tamen  humanitas,  A  pastore  prassi- 
dium  ovis  flagito,  Facessat  invidia :  Homani  cutminis 
recedat  ambitio :  cum  successore  piscatoris  et  discipulo 
crucis  loquor,  Ego  nutlum  primum,  nisi  Christum  se- 
quens^  beatitudini  tuXy  id  est,  cathedrx  Petri  commu' 
nione  consocior,  Super  illam  petram  a*difiratam  Ec- 
clesiam  scio.  Quicumque  extra  hanc  donium  agnum 
comederil,  projanus  est,  Si  quis  in  arca  Noe  non  fue- 


A  inquit,  sapiens  in  sapientiis  HM,  neefinHiinf&rHi^ 
dine  sua,  nee  dives  in  divitiis  suis  ;  sedin  i$to  gUme- 
tur  qui  gloriatur,  intelligere  et  seire  quia  ego  sum  Do- 
mintis  (Jerem.  ix,  23,  24).  Vis  gloriari,  et  gloria» 
bundus  non  audire  ?  Confundimini  a  gloriatiane  ve- 
btra,  Gloriare  ut  apostolus  [^4/.  additur  Pautuaj ,  el 
dic  :  Mihi  autem  absit  gloriari,  nisi  in  cruce  Domini 
mei  Jesu  Christi,  per  f  Al.  propter]  quem  mihi  mundus 
crudfixus  est,  et  ego  mundo  (Gat.  vi,  14).  Vis  glo- 
riari  et  non  audire :  Confundimini  a  gloriatione  vestra, 
audi  Paulum  gloriantem,  et  disce  cum  loquitur:  Li- 
benier  gloriabor  in  infirmitatibus  meis,  ut  inkabUet  in 
me  virtus  Christi,  Audi  qu»  sint  glori®,  in  quibns 
se  (c)  vir  efferat :  1n  laboribus  dbundanter,  Quis  hoo 
potest  dicere  :  /n  carceribus  supra  modum,  in  morti' 

n  tms  sxpe,  a  Judxis  quinquies  quadragenas  una  minus 
accepi,  ter  virgis  csesus  sum,  semel  tapidatus  sum,  tet 
naufragium  passus  sum  (II  Cor,  xi,  23-25)?  Dicamus 
difirerentiasgloriarum^etnonnullosessequisuperbis 
glorientur,  quss  rubore  digna  sunt,  quomm  gloria 
est  in  confusione.  In  his  quippe  gloriantur,  qus  cum 
fkciunt,  latebras,  et  secreta  perquimnt  (Phit,  iii, 
19).  Post  hffic  consideremus  quid  de  cinctorio  pr»- 
oeptum  sit.  Hssc  dicit  Dominus :  Vide  et  accipe  tibi 
cinctorium  lineum,  et  circumda  lumbos  tuos,  ei  per 
(d)  aquam  non  transibi*,  Et  accepi cinctorium  seeundum 
verbum  Damini  ad  me  dicens :  Accipe  cinctorium, 
quod  circa  lumbos  tuos  est,  et  vade  ad  Eupkratem,  et 
absconde  illuc  in  cavema  petrae  (Jer,  xiii,  4).  Post 
dies  venit  propheta,  et  accepit  cinctorium  de  loco 
ubi  infoderat  illud,  et  ecce  computraerat,  quod 

C  nuUi  usui  esset.  Etnequis  juxtavoluntatemanimi 
sui  de  hoc  loco  sibi  prxsumeret  intellectum,  dans 
Dominus  interpretationi  occa8ionem,addiditdicen8: 
Sicut  enim  adhxret  cunctorium  circa  lumbos  hominis, 
sic  agglutinavi  ad  me  domum  Israel,  et  omnem  do^ 
mum  Juda,  ut  fierent  mihi  in  populum  nominatumy  et 
in  exsultationem,  et  gloriam,  et  non  obaudierunt  me 
(Jerem.  xiii,  11).  Igitur  propheta  in  loco  pro  Deo 
accipiatur,  circumdans  lumbos  suos  cinctorium  ii- 
neum,  id  est  populum  Deus,  Agglutinavi  quippe^  ait^ 
ad  me  domum  819  Israel,  et  quodammodo  cinoto- 

rit,  peribit  regnante  diluvio,  Similia  habet  Ambro- 
siaster  in  cap.  iii  ep.  ad  Tim. :  Vt  cum  totus  fiiiM- 
dus  Dei  sit,  Kcclesia  tamen  domus  ejus  dtcatur,  enjm 
hodie  rector  est  Damasus :  Romanum  itidem  ponti- 
-.  ficem  a  Hufmo  desi^nari  probabile  est,  cum  aii  ii 
D  inlerpretatione  homiliae  17  Origenis  in  Genes. :  Na 
deficiet  princcps  ex  Juda,  id  est,  hic  qui  post  ressum 
cttonem  ejus  (Ghristi)  Ecclesiarum  princeps  ord 
natur. 

(6)  Voces  hssc  gtoriatio  ex  Habano  suffecimna,  cc 
sentiento  Groeco  tcxtu,  iXXoxpta  Irciv  i^  X*^OT 
yvjyT^tVn»^  acytcov.Tum  atWhir  exiisdemreposiiain 
pro  iicit.  Rabanus  prxterea  eum  pro  eos  cohsm 
legit. 

(e)  Mss.  Regii  pones  Huetium,  quibus  se  vir  san 
efferebas. 

(//)  AnnotatHuetiushaberi  apud  LXX,ou  SteXt^a 
Vulg. ,  et  in  aquam  non  inferes  illud,  quod  He^ 
consonat.  Iloec  eodem  recidunt,  nam  si  cinct 
vinctus  aquam  subeat,  subire  quoqne  cinctum  ij 
necesse  est. 


TRANSLATIO  HOMILIARITM  OtHOENlS  IN  JEREMIAH.  HOM.  Vni. 


m 


nnm  Dei  homo  justuB  efOcitur.  Qussres   quam  ob  A  color  gcnerationis  in  lino  est^alius  cum  flierit  opera 


caosam  ?  Lege  Ezechielem,  et  intellige  quomodo 
1^8  videatur  in  corpore,et  quamobrem  a  lumbis 
ejuB  usque  ad  pedes  ignis  appareat,  et  a  lumbis 
usqae  ad  caput  electrum  {Ezech.  i,  17)  :  tunc  pote- 
rts  etiam  prassentis  Scriptura}  invenire  rationem, 
quamobrem  inferiores  Dei  partes  igneee  sunt.Renes 
geQeratione,et  lumbi  igne  censcntur.Omnia  quippe 
qua;  ex  coitu,etvoluptatesunt,indigentpurgatione, 
et  ii>sa  pargatio  immixtaestsuppli.cio.Eavero  qu89 
m  renibus  in  superiora  consurgunt,  libidinis  opera 
soa  viriate  transcendunt,  quasi  qusdam  materia 
parior  ad  electri  similitudinem  referuntur.Dicitur 
qaippe  electraro  auro  esse  pretiosius.  Quid  igitur 
ezemplis  Scriptura  utitur,    ut   ostendat  supernum 


mundatus  [v/^opere  mundatumJ.Generationis  color 
obscurior  est,  et  nigrior  [.4L  et  nigrum  dicimus], 
operis  autem  iucidior.(e)Tale  nescio  quid  et  nobis 
in  exordio  cvcnit :  nigrienim  sumusquando  rege- 
neramur,  quando  credimuSjquando  in  Ganticorum 
Cantico  diximus  :  Nigra  sum  et  speciosa  {Cant.  i,4). 
iElhiopibus  similem  habemus  animam(/)indecorem: 
abluimur  ut  flamus  candidi,ut  nitorem  qui  nobis 
insitusexnaturanonfuerat,diligentiaconsequamur, 
juxta  illud,quod  in  eodem  loco  scribitur  :  Qum  est 
isla  quwascendit  dealhata  ?  et  efflciamur  linum  914 
candidum  (g)  purumque.Atque  ita  cum  digni  fueri- 
mus  societate  Dei,in  cinctorium  ejus  plicamur  [^4/. 
plectimur],  neque  ab  eo   aliquando  deponimur,  si 


Dei  corpus  esse  magniflcum,et  inferius  viJius?  Id-  n  tamen  candorem,  qucm  nobis  concesserat,  semper 

•  •a_1*a./\    T\       •  •  *         1  J^     1_       L.  /^  •!  TJ*x  'J  f  T 


eirco  nunc  introduxit(a)  Dominum  ex  ignc  et  cle- 

ctro  subsistentem.  Ex  quo   unusquisque  nostrum 

jaxta  exordinm  nativitatis  suffl  ad  ignem  refertur  : 

jozta  atadium  vero  et  profectum,  Dei  corpus  effici- 

tar  illud  saperius,  illud   ex  electro,ab  igne  nobis, 

k  poBoia,  a  cruciatu  abscedentibus.  Adjunge   ergo 

drca  lumbum  tuum  cinctorium  lineum.  Gur?  ut 

oatendatur  populns  regnum  esse  Dei.Adversum  eos 

qoippe  qui  volunt  Dei  accusare  providentiam,  resi- 

stit  et  prot^t  Dei  sui  opera,  nec  sinit  aliquid  in- 

decens  de  majestate  ejus  narrari.Sed  cum  peccave- 

rimua,at  cinctorium  iliud  propheta  deposuit,et  ab- 

jecit  illud  in  Euphratem  fluvium,ut  ibidem  compu- 

tresceret :  sic  et  nos  abjiciet  a  lumbis  suis  Deus,et 

projectos  relinquet  ad  Euphratem  fluvium  Mesopo- 

tamisB,  abi  Assyrii  habitant  inimici  Israel,  ubi  Ba-  ^ 

byionii,et  ibi  putrescemus.  Gur  enim  tantis  in  toto 

orbe  fluminibus  prstermi8sis,de  Judaea  ad  Euphra- 

tem  prophetatransmitlit,ni6i  ut  sacramentum  juxta 

-vim   nooiiois  doceat  intellectum  ?  Post  hsec  quss- 

rimus  quare  cinctorium  lineum  dicatur.(^)Linum  ex 

terra  nascitar;  nam  cum  semen  ejus  in  humum  fue- 

rit  abjectnm,  primum  in  gramine  pulluiat,  deinde 

ot  infinita  preteream,   demessum  transfertur  do- 

naum,  pectttur,  lavatur,  teritur,  tunditur,et  ingenti 

(ut  ita  dieam)  opera  excutitur,  quo  tale  fiat  ex  quo 

SIS  possit  cinctorium  (r),  aut  aliud  quid  in  usus 

neeessarios  operari.  Et  nos  ergo  universi  qui  gene- 

rationem  habemus  ex  terra,((i)  qui  id  cinctorium  Dei 

pleetimur,  roulta  cura  indigemus,  ut  pectamur,  ut 

lavemor,ut  oolorem  terrs  abjiciamus.Alius  quippe  D  doceat.Gur  hffic  diximus?  videlicet  quia  propheta  : 


habeamus.Gum  itaque  Jud^i,et  omnis  domiis  Israel 
indigni  exstiterint  Deo,et  projecti  sint  ab  eo,  nobis 
pro  illis  accinctus  est.  Neque  enim  putandum  est, 
cinctorium  abjicientem  mansisseincinctum:  statim 
ut  illos  proJecit,aiios  sibi  contexuit.Hoc  cinctorium 
Ecclesia  est  deGentibus  congregata  :  quse  scire  de- 
bet,  quia  si  prioribus  non  pepercit  Deus.  nec  sibi 
parcet,  si  eum  dereliquerit,  si  non  fuerit  digna 
lumbo  ejus,si  non  adhasrens  Domino,unus  spiritus 
fuerit  in  Gbristo  Jesu,cui  estgloria,et  imperium  in 
sfficula  saBculorum.  Amen. 

HOMILIA  OCTAVA. 

De  eo  quod  scriptum  est :  Notum  fac  mihi.  Domine 
et  cognoscam  (Jer.  xi,  18,(usque  ad  cum  locum  in 
quo  ait :  //<?,  congregate  omnes  bestias  agri  (Jer. 
XII,  9). 

818  Si  Dei  eloquia  sunt  in  Lege  ct  Prophetis, 
Evangeliis  et  Apostolis,  oportet  discipulum  Dci  di- 
vinorum  sermonum  magistrum  Deum  ascribere.Qui 
enim  docet  hominem  scientiam  {Ps.  xciii,<0),  secun- 
dum  Psalmistam,  Deus  est.  Salvator  quoque  perhi- 
bet  testimonium,nulIum  debere  superterras  magi- 
strum  nuncupari,diccns  :  Et  vosnolite  vocare  magi- 
strum  super  terram.  Unus  quippe  est  magister  vjster^ 
Pater  qui  in  ccelis  est  {Matth.  xxiii,  8) :  Pater  autem 
qui  est  in  coelis,  erudiet  [Al.  erudit]  homines  sive 
per  se,  sive  per  Filium,sive  per  Spiritum  sanctum  : 
et  ut  ad  minora  veniamus,  erudit  per  Paulum,  per 
Petrum,  per  alium  quemlibet  sanctorum  :  tantum 
Dei  [Al.  Deus]  spiritus,  et  Dei  sermo  descendat  et 


(a)  Mss.  Reg.,  introduxit  Domini  corpus  ex  igne  et 
eUciro, 

{b)  Ilaud  recte  penes  Habanum,  Linum  de  terra 
pateilur.  Et  paulo  post  de  messe  pro  demcssum. 

(e)  Mss.  Regii,  cinctorium  componiyaut  aliud  qiiui 
in  usus  necessarios  coaptari,  pro  quo  ultimo  verbo 
Rabaons  habet  comparari. 

(<f)Hanc  placuit,qua)  et  in  vetustis  rodd.obtinebat, 
leetionem  cx  Rabano  reponere,  ^ui  in  cinctorium 
Dei  pieclimur^uipoie  Graeco  Origenis  textui  consonam 
magis  et  commodiorem,  xtcI  r^iiii^  oGv  TrdevTs;  tyJv 
yivE^v  e^ojAgv,  coc  7rep(2J(o[jta  to^  6eo^,etc.Antea  erat, 
^tU  linum.quod  in  dnctorium  Dei  peditur :  unus  ms. 
peaes  HuetiamyU^  tinum  quod,  etc. 


(e)Hic  quoqueRabanum  dcscriberepotius  fuit:pro 
hisce  enim  verbis,  nescio  quid  et  nobis,  una  erat  in 
Vulgatis  vocabula^uirf.  LuculenterveroGrjBcustex- 
tiis  toioStov  oGv  Tt  xai  Itci  >I(i.q^^. 

(f)  Vocem  indecorem  rectius  hinc  amoveas,  neque 
eoim  aut  Rabanus  novit,  aut  in  Graeco  cst  textu. 
Pro  uno  autem  verbo  subsequenti,  abluimur,  legit 
Rabanus  deinde  cur  eluimur  ?  Graecus  fere  concinit 
eT-a  aroTiJLT/^^iJLEOa. 

(g)  Legebatur  antea,/mrwm<7M^  agun.  Ita  cum,  etc. 
Nos  ad  Rabani  lcctlonem  cxpuncta  vocc  aqua,  qus 
abundat,ncque  est  in  Grreco,  exordimur,  Atque  tto, 
etc.  Sic  et  Origenes  sha  xa(. 


643 


S.  EDSEBII  HIBRONYMI 


Nolum  fac  mihi,  ait,  Domine  et  cognoscam.    Neque  A  Veteri  TestameDto  ad  tactum  ligni  dulcis  efb< 


enim  scire  po8Sum,nisi  tu  mihi  revelaveris.Sin  au- 
tem,  demonstrante  te,  814  potero  [AL  potuero] 
nosse,  quod  nescio.tunc  videbo  cogitationes  singu- 
lorum,  et  cognoscam  quid  unusquisque  gerat,  et 
cujus  sit  voluntatis  [AL  voluntasj.  Hsc  propheta. 
Deinde  videamus  quid  Salvator  loquitur  in  propheta: 
Ego  ut  agnus  innocens  ductus  ad  immolandum,  et 
nesciebam,  Adversum  me  cogitaverunt  consitium  di- 
centes  :  Venite,  mitUimus  tignum  in  panem  ejus,  et 
conteramus  eum  a  terra  viventiumyCt  nomen  ejus  non 
memorabitur  amptius  {Jer.  xi,  19).  Isaias  quoque, 
qood  ChristuB  ut  ovis  ad  victimam  ductus  sit^et  ut 
agnus  coram  tondente  se  sine  voce,sic  non  aperuit 
os  suum,pronuntiat  :  et  ibi  quidem  ille  de  Ghristo, 


Ego  quippe  aio,  Legem  non  intellectam,  & 
aquam  esse.Gum  autemveneritlignum  Jesa( 
et  sermo  Salvatoris  mei  descenderit  in  eao 
dulcoratur,  et  fit  suavissimi  saporis,  inteUe 
riteretlecta  lex  Moysi.  Dicentes  igitur  : 
mittamus  tignum  in  panem  ejus,  etiam  hoo  8 
et  conteramus  eum  816  a  terra  viventiumyei 
ejus  non  memorabitur  amplius  (Jerem.  xi,  S 
enim  illum  interfeceruDt,quasi  nomen  ejds  ] 
eradicarent  [At.  eraderent].  Sed  Jesus  scit  qi 
quomodo  moriatur.  Propter  quod  ait :  Nisi  ( 
frumenti  cadens  in  terram  mortuum  ftierit^  {h 
solum  manet ;  si  vero  mortuum  fuerittmuttum  / 
affert   (Jer.   xii,   24).     Ergo    mors    Jesu  ( 


hio  vero  de  se  ipse  Christus  :  Ego  inquit,  ui  agnus  q  spica  frumenti  facta  est,  septuplum  et  mtiU 

•  Ji  1»  »J  M.  '       t.  /f  •         ^'  1*  M.'±  f  A.  *  .  __     _  _ 


innocens  ductus  ad  immolandum,  et  nesciebam  (Isai. 
Liii,  7).  Nec  addit  quse  non  cognoverit.  Non  enim 
dixit  :  Non  cognovi  mala,  non  cognovi  bona,  non 
cognovi  peccatum,  sive  injustitinm  ;  815  verum 
simpliciter,  non  cognovi.  Tibi  igitur  dereliquit,  ut 
qusras,  quod  nescierit.  Lege  Apostolum  :  Qui  cum 
peccatum  non  cognovisset,  pro  nobis  peccalum  fecit 
(11  Cor.  III,  21).Peccatum  quippe  nosse,peccare  est: 
ut  justitiam  nosse,justeest  agere.  Ex  quo  manife- 
stum  est,  eum  qui  justitiam  prfledicat,  et  non  agit 
juste,  nescire  justitiaro.  Adversum  me  cogitaverunt 
consitium  dicentes :  Venite^mittamus  tignum  in  panem 
ejus.  Grucifixum  esse  a  Judaeis  Dominum,  Dulli  du- 
bium  est  :  et  cum  hoc  tota  libertate  praBdicamus, 
quomodo  aptabimusei,quod  dicitur  :  Adversumme 


plius  restituens  quam  fuerat  seminatam 
gamus  enim  paulisper  non  fuisse  eum 
fixum,  neque  post  mortem  ad  inferos  d 
disse:sequitur  ut  solum  granum  maneat  fra 
et  multi  non  nascuntur  ex  eo.  Attende  dili 
eloquia  divina,  quid  in  se  velint  intellig^.  fi 
frumenti  si  non  cadens  in  terram  martuum  fltie 
multum  fruclum  affert  (Joan.  xii,  14).  Mors  J< 
tos  omnes  fructificavit.  Si  autem  mors  tantae 
fruges,  resurrectio  cujus  futura  est  ubertatii 
mine  virtutumyjudicans  justa,  probans  renes^ti 
videam  qux  ex  te  est,  vindictam  de  eis  (Jer,  i 
Prophetice  orat,  ut  videat  vindictam  de  eii 
Patrem  ;  circumdata  est  quippe  ab  exercita 
salem,  et  appropinquavit  subversio  ejus,  et  i( 


cogitaverunt  consilium  dicentes  :  hocquod  inferunt:  C  dictum  ad  eam  fuerat  :  Ecce  dimittetur  vobis 


Venite,  mittamus  lignum  in  panem  ejus,  mm\m  diffi- 
cultatis  est.  Panis  Jesu  quo  nutrimur,  sermo  ejus 
interpretatur.Quia  igitur  docente  eo,voluerunt  qui- 
dam  scandaium  ponere  doctrinaeejus,crucifigentes 
eum  dixerunt :  Venitef  nUttamu^  lignum  in  panem 
ejus  (Jerem,  xi,  19).  Gum  enim  verbo  Jesu  et  disci- 
plinffi  ejus  conjungitur  magistri  crucifixio^in  panem 
lignum  mittitur.Et  illi  quidem(a)insidiantesdicant: 
Venite,miUamus  lignum  in  panem  ejus.  Ego  vero  ad- 
mirabile  quiddam  inferam.  Lignum  missum  in  pa- 
neni  ejus,panem  fecitmeliorem.Exemplumaccipede 
lege  Moysi.Sicut  lignum,quod  missum  est  in  ama- 
ram  aquam,  fecit  dulcem  :  sic  lignum  passionis 
Ghristi  missum  in  doctrinam  ejus,fecit  panem  illius 


vestra  deseria  (Matth.  xxiii,  38),  completai 
Videam  ergo  quss  ex  te  est.vindictam  de  eis;q 
te  revelavi  justificationem  meam.  Propterea  hx 
Dominus  in  viros  qui  sunt  in  Anathoth,  gtd  fi 
animam  meam,  qui  dicunt :  Non  prophetabit 
mine  Domini,  alioquin  morieris  in  manikus  n 
Ecce  visitabo  ego  in  eis  :  juvenes  eorum  gladio  c 
et  filii  eorum  et  filix  morientur  in  fame^  rt 
eorum  non  erunt.  Quoniam  inducam  mala  su^ 
habitanies  in  Anathoth,  in  anno  vtsitatiams 
(Jerem.  xi,  21-23).  Figuraliter  nunc  [JU. 
nomen  Anathothassumitur.Totum  autemJad 
sacramentum  in  eo  est.  Interpretatur  qaipp< 
thoth,  obedientia  :  Quia  ergo  obedientia  Dd 


dulciorem.  Ante  enim  quam  immittereturlignumin  j)  (c)populo  fuit,8icut  regnum  ejus  :  et  factam 


panem  ejus,  quando  tantummodo  panis  erat,  etnon 
erat  lignum,in  universam  terram  non  exierat  sonus 
ejus  :  postea  vero  quam  assumpsit  fortitudinem  per 
lignum,  tunc  universum  orbem  passionis  ejus 
disseminatus  est  sermo.  In  cujus  figura  etaquain 

(a)Ad  hunc  modum  exRabani  lectione  emendavi- 
mus,  insidiantes  dicant,  cum  hactenus  turpi  sane 
mondo  obtineret,  nisi  dantes  dicunL  Grfficus  quogue 
archetypus  ita  monuit  restituendum  ;  habet  enim, 
ejceTvoijJLeveJeTriSouXr^C  SouXeuTajjLevoi  XeYixwffow,  etc. 

(h)  Deerant  pridem  isthaec  sacri  contextus  verba, 
ipsum  solum  manet;  si  vero  mortuum  fuerit;  iegebatur 
Autem,  nisi  granum  frumenti  cadens  in  terram  mor^ 


regno  id,quod  novimus  praedictum:  AufereUi 
bis  regnum  Dei,  et  dabitur  genti  facienti  fruU 
(Matth.  xxi,43)  :  nunc  quoque  viri  qui  sunt  ii 
thoth,  817  hoc  est  in  obedientia,  qasra; 
mam,  non  Jeremia;,  neque  enim  hoc  histor 

tuum  fuerit,non  multum  fructum  affert  Nos  e  B 
restituimus  ipsoque,ut  ab  Origene  laudatai% 
textu,auT6c  |jl(5vo;  jjlIvbi*  eiv  81  aTroOav^,  icoYA 
(c)Vocem  populo,  quae  in  antea  vulgatis  dei 
Rabano  suiTecimus  et  Graeco  archetypo,  Iv 
^v  Tt{>  Xao).  Alia  inferius,  qufie  levioris  m( 
sunt  castigamus. 


645 


TRANSLATIO  HOMlLlARUM  OUIGENIS  IN  JEREMIAM.  HOM.  VlII. 


646 


commemorat,  quia  viri  Anathoth  qusBsierunt  [i4/.  A  dicena  :  Procreaverunt  filioSf  et  fecerunl  fruclum 


qusruntj  animam  ejus.Habemus  Regnorum  libros : 
meminit  ibi  Scriptura  Jeremi»,  nihil  tale  conscri- 
bitur.  Habemus  Paralipomenon,  et  ipsum,  quod 
nunc  interpretatur  volumen  ProphetaB,  nihil  locuti 
8unt  viri  Anathoth  :  sed  Ghristi  quaerunt  animam 
Domini  meifquidicunt:  Non  prophetabis  in  nomine 
Amiiftt.Legimus  et  hoc[i4/.  hic]  a  JudaBis  prohibi- 
tum,ne  doceret  Ghristus  :i4/tO(7ti2n  morierisin  ma- 
nibus  nostris,Ecce  ego  visitabo  in  eisjuvenes  eorum 
gladio  cadent^el  filii  eorumyCt  filiae  morientur  fame 
(Amos  VIII,  14).  Non  Jeremiae  temporibus  gladio 
occubueruntySed  post  adventum  Domini :  tunc  et 
fames  venit  in  eos^non  fames  panis,  neque  sitis 
aqus,  sed   fames  audiendi  sermonem   Dei.  Jam 


Propees  tuori  eorum.et  longea  renibuseorum  {Je- 
rem,  xi,  Ij.  Nominant  Jesum,  et  non  habent  eum, 
neque  enim  illum  conOtentur  ut  Christum.  Et  tu 
Domine.nosti  (e),et  probasticor  meum  in  conspectu 
tuo.Sanctificaillosindie  interfeclionis  eorum  (Je- 
rm.  XII,  3).  Quid  laciam  ut  hoc  exponam?  Tor- 
menta  sanctificationem  vocateorum  quitorquenlur. 
Sanctificaquippe  fos.ait.tn  dieinterfectionis  eorum, 
id  est,perhoc,  quod  interficis  eos,  sanctiQca  eos. 
Quem  enimdHigit  Dominuscorripit;  flagellatautem 
omnem  filium  quem  recipit  (Hebr.  xii,  6).  Quousque 
lugebit  terra,et  fenum  omneagri  areseet  a  ma  litia  ha- 
bitantiuminterra?)Jerem,TLii,i,)Qudi%\(f)  animal  sit 
terra,8icnunc  loquiturpropheta,  dicens  lugereeam 


quippe  apud  eos  ultra  non  dicitur :  Bxc  dicit  Domi'  ^  quandomali  sunt  habitatores,qui  in  ea  commoran- 


iiMs(a)Deusomnipotens,\^ifiidimes  est  (b)  prophetis 
oessantis  in  eis.Sed  quid  loquar  de  Prophetis  ?  Ne- 
que  magistri,neque  doctores  in  Judaea  aliqui  re- 
manserunt :  et  licet  sint  innumerabiies,qui  sibi  sa- 
pientiam  vendicent,non  est  jam  sermo  Dei  in  eis. 
Completum  est  enim  illud  vaticinium :  AuferetDo- 
mimua  Judaea^et  ab  Jerusalem  validumetvalidum, 
^lmiempanis,etvirtutem  aqum.gigantemet  fortem, 
et(c)hominem  bellatorem^etjudicem^etprophetam,  et 
artdirum^utseniorem  quinquagenarium  jetadmira  bi- 
km  eomtlia(orem,etsapientem  architectum^et  intelli- 
gentemauditorem'(Isai,iu,  l).Jam  non  est  apud  eos 
qui  possit  diceveiQuasisapiens  architectus  fundamen- 
(ttm^5ttt(I  Cor. 111,10). Migraveruntabeis  architecti, 
venerunt  ad  Ecclesiam,  posuerunt  fundamentum 


tur.Per  unumquemque  enim  nostrum  terra,  aut 
laetatur  in  virtutibus  acco]arum,autluget  in  vitiis. 
Si  autem  terra,  consequenter  et  elementa  cstera, 
ex  quibus  et  aqua,id  est^angelus  qui  super  aquam 
constitutusest.Nequeenim  aliter  possum  lugentem 
terram  exponere,seu  lastantem  :  nec  sensus  recipit, 
ut  insensibile  corpus  sentirc  credamus ;  nisi  ut  in- 
telligamus,  omnibus  rebus  angelos  praesidere,  tam 
terrsB  et  aqu8B,quam  aeri  et  igni  id  esl,  principari 
eiementis,et  hoc  ordine  pervenire  ad  omnia  ani- 
malia,ad  omne  germcn,ad  ipsa  quoque  astra  casle- 
stia.AIius  angelus  prffipositus  est  terris :  atque 
ita  omnes  ii  angeli,cum  quibus  versamur  in  terra, 
gaudent  quaodo  juste  agimus  quando  peceavimua 
lugent.  Lugebit  ^19  terraab  omnibusinhabitantibus 


Jesum    Ghristum.  Huic  supersBdiGcant  quicunque  C  inea.  Eodemnomine  angelum  terrae  appellant,quo 


postcos  credidernnt.In  fameergo  ille  populus  de- 
relictus  est  lAdducam  quippe  ma  la  super  inhabitantes 
buUhoth,in  anno  visitationis  eorum  (Jerem,  xi,  23) 
hstus  es,Domine,quiaexcusabomeapudte,  Verumta- 
menjudieialoquaradte.  Quid[est^quod  via  peccato- 
nun  prasperaturfAbundaverunt  omnes,  qui  spreve- 
rmUcontemnentes  (Jerem,  xii,  1).  Quaeramus  818 
an  bonus  sit  Deus,qui  Legem  prophetasquelargitus 
e8t,videntes  viam  impiorum  prosperari,et  nihil  eos 
ib  eo  pro  merito  sustinere.  Abundaverunt  enim 
omnes  qui(d)8prevcrunt  contemnente8,ii  qui  adver- 
sam  conditorem  rabidis  faucibus  latrant,  qui  eum 
blasphemis  sermonibus  evxmxiidiXiiMviAbundaverunt 
flaniati  sunt,et  radicem  miserunt  ;procreaverunt  fi- 


ipsa  nuncupatur.  Quomodo  enim  hoc  quod  manu- 
factumest  cum  maledicatur,  maledicituretipse  qui 
fecit  illud,non  quod  maledictum  sit^  quod  anima 
ao  sensu  caret,8ed  idem  dicitur  maledictus,  qui 
assistet  insensibili  simulacro,  eodem  vocatus  no- 
mine,quo  vocatur  id  quo  manufactum  est :  sic  et 
nunc  terra  appellatur  is  angelus  qui  prspositus  est 
t3rrffi.  Nec  hoc  tantum  accipias  in  terra  ;  et  aquas 
etiam  Angelusejus  vocabulo  nuncupatur,juxtaillud 
quodinalio  loco  dicitur :  Viderunt  te  aqugset  timue- 
runt  turbatx  suntabyssi,Multitudo  sonitus  aquarum 
vocem  dederunt  nubes,etenim  sagittx  tux  transierunt 
Dereliqui  domummeam^dimisi  hasreditatem  meam 
(Psa/.Lxxvi,  17).  Dedi  ditectam  animam  meam,  in 


tfoi  et  f ecer unt  fruetus, QusLTiios  fructus  Marcion  fe-  j)  manus  inimicorum  ejus  (Jer, xiiyl).  Vido  mihi  eum 
eit  procreans  filios  infldelitatis  ?quanto8  Basilides?  qui  in  forma  Dei  consistebat  in  coDlis.Vide  domum 
qoantos  Valentinus  ?  De  his  quippe  nae,  prophetat     ejus,  Thronos,  et  excelsas  quasque  Virlutes.    8i 


(a)  Rectius  cum  Graeco  textu  vocem,D«iM,ignorat 
boG  loco  Rabanus. 

(6)  Penes  Raban  um, /a/»e5  est  prophetica  vocis  ces- 
santiSf  etc. 

(c)  8ic  et  Rabanus  habet,et  Graecus  ipse  ab  Ori- 
gene  laudatus  textus  Y^YavTa  xa{  Id^uovTa  xa£  ^- 
i^iincov  7voXe(xt(n{v. 

(</)Hujusinter{>retationis(inquitHuetius]rationcm 
comnrjinisci  neutiquam  possum,est  enim  in  Graeco 
irovTec  ot  iOsTouvTEc  aBeTijjjiaTa,  Recte  Gorderius : 
Omnes  aui  prsevaricantur  prs^aricationes. 

(e)  Addit  Origenes,  (xl  :tum  istud,eTSi<;  (xe:quem- 


admodum  et  apud  Rabanum,  et  in  Vulgata  lcgas, 
nosti  me,  vidisti  me,  et  probasti, eic 

(f)  Huetius  ait,Gum  torram  inanimatam  essede- 
finiathocIocoOrigene3,animatam  autemnon  aliter 
dici  posse,  quam  per  angelum,  tamquam  formam 
assistentem,non  informantem,  satis  inde  evincitur 
non  huic  eum  penitus  adhssisse  errori,  quem  ei 
objiciunt  Hieron.in  epistolis,ad  Avitum  et  Pamma- 
chium,el  Justinian.  opist.  ad  Menan,  astra  videli- 
cet  non  animata  solum  osse,  sed  peccare  etian) 
pos8e,ac  8alutem  exspectare. 


647 


S.  BtJSBBII  HIBRONTMI 


m 


autem  vis  aliquid  sublimius  intelligere  propter  hoc  A     (Jerem.  iii,  12),u8que  ad  illnd :  Bt  dedueintt  ootUi 


quodait:  EgoinPatre^et  Paterin  me:vide  domum 
ejus  Patrem  Deum.  Relimjuit  patrem  suum^et  ma- 
trem  suam  coBlestem  Jerusalem,  venitque  in  huno 
terrenum  locum^etait:  Reliqui  domum  meam^  di- 
misi  kxredilatem  meam.  lila  erat  hsBreditas  ejus, 
possessiones  Angelica3»et  sanctarum  ordovirtutum. 
Dcdi  dHectam  animam  meam  in  manus  inifnicorum 
meorum.  Tradidit  animamsuam  in  manus inimico- 
rum  suorum,  in  manus  Judfieorum  interfioientium 
eum,in  manusprinoipumcongregatorum  adversum 
se,inmanus  regum,quoniam  lAstiteruntRegesterrm 
elprincipesconvenemntin  unum  adverstuDominum^ 
et  adversus  Chrisium  ejus  (PsaL  ii,4).  Facta  est  hm- 
reditas  meamiki,sicut  leo  in  sHva{Jer,  xu,  8).  Ista 


vestri  lacrymas,quiacontritusest  grex  Domini  (Je- 
rem.  xiii,  17). 

Quod  a  Dco  prophetaB  jubetur  ut  dicat,  debet  di- 

gnum  essc  imperio  Dei.Sed  non  videtur  dignum,8i 

maneamusinlittera,et  nihil  altiuBrequiramu8,8M 

intantum  ut  si  quis  rudis  auditor  exstiterit,   dicat 

ineptum  esse  Scripturisaurem  accommodareyet  6t 

cognoscere  quo;  in  eis  lectitantur.  Hoc  est  dictum 

animalis  :  Animalisquippekomo  non  percipitea  qum 

suni  spiritusDei,  Stultitia  enimeiest  (I  Cor.  ii,  14). 

Gonsidcrerous  ergo  Dei  sermonem  quid  jubeat:  £1 

dicesad  populum  sermonem  istum:  Hxc  dicit  Domi* 

nus  Deus  hraet.  Quod  dicit  Dominus  Deas  Israel» 

dignum  qu(Bso  sit  Domino  Deo  Israel.  Omnis  uter 


qu«  super  terram  erat  hffireditas  ej  us   quam   sibi  «  «"»P^^«'«''  ^^^^  Eritque,  si  dixennt  ad  te  :  Numquid 
890  elegerat  in  possessionem^qu»  pars  ejus  fue-  "  cognoscentes  [Yovieet]  non  cognoscimus[M.cogno' 


rat,efrerata  est  adversus  eum,et  facta  est  hffireditaa 
ejus,  id  est,Judaei  quasi  leo  in  silva.Ncc  mirandum 
est  si  tam  [Ai.  tunc]  truci  belluas  comparata  sit : 
usque  ad  prffisentem  diemleones  suntinsiiva,ana- 
thematizantes  Dominum  Jesum,  et  blasphemantes 
illum,  et  insidiantes  credentibus  [Ai.  credentesj 
nomini eiu8,Facta€st kxreditas mea mikisicut  leo  in 
sHva.Deditsuperme  voceni  suam^  ideo  odivi  eam 
Numquidspeluncaestkycenx  hsreditas  mcamiki  (Je* 
rem.zii,  8)  ?  De  sua  haBreditate  praenuntiat,  quod 
spelunca  hysBnaBfuturasit^bestiaBrabids  ct  ferocis, 
mortuorum  cadaveribus  viventis,  quaB  semper  se- 
pulcrisetossibus  mcuhBi.Numquidspelunca  kyaen» 
lisereditas  mea  mihi,  aut  spelunca  in  circuitu  ejus 


scemus],quiaomnisuter  implebitur  vtm^.^Haacrospon- 
dentes,si  tantum  litteramsequuntur,etdicuntao88e 
se,  quia  omnis  uter  implebitur  vino,  falluatar.Non 
enim  necessario  sequitur,ut  omnes  utres  impleaa- 
tur.  Sunt  utres  oleo  pleni  :  sunt  alii  a  qualibei 
liquentis  naturaB  materia  vacui,aut  certe  non  pleai. 
Dominusautemdicitomnemutremimplendumviao: 
etpopulus  rcspondit:  Numguidcognoscentesnan  eo- 
gnoscimus{\\.cognoscemus)qma  omnis  uter  impietn' 
tur  vino?Q\is&  quidem  juxta  paupertatem  ingeaiimei 
sic  poterunt  interpretari^  si  prius  vini  differentias 
perspexerimus  {Al.  prospexerimus),  ut  tunc  conse- 
quenter(6)  tractemus,verumesse  quod  dictam  eety 
quia  omnis  uterimplebitur  vino.Sive  enim  quis  bo- 


{Jer.  XII,  9.)  Quoniam  tales  sunt,impero  vobis,  an-  C  ^^«8  cst  (utita  loquar)  inter  utres,  uter  implebitur 

vino  bonitatis  suaB :  sive  malus  juxta  hoc.quod  ma- 
lus  est,  malo  vino  implebitur.  Quomodo  orgo  pos- 
sumus  de  Scripturis  accipere  differentias  vini  ?Su- 
per  malo  vino  ista  conscripta  aunt  iDevinea  Sodo- 
morumXc)vinea  eorum,etpalmeseorumde  Gomorrha^ 
uva  {kX.uvx)  eorumuva{A\.uv6e)fellis,botrusamari' 
tudinis  in  eis^  venemum  draconum  vinum  eoncm,  et 
virus  aspidum  insanabit€{Deut.  xxxiii,  32).  De  bono 
haec  dicuntur  iCalix  tutis  inebrians  quam  prxclarus 
est  {Psalm.  xxii,  5)?  Ct  sapientia  convocal  ad  cra- 
terem  suum,dicens  :  VenUe^manducate  panetmeos 
899  et  bibite  vinum^  quodmiscui  vobis{Prav.\iiJS^^ 
Est  ergo  vinum  de  Sodomis,  et  est(d)  vinum,  qaod 
miscuit  Sapientia.Rursumque:  Fm^a  factaestdilecto 


geli,  ut  eatis,et  congregetis  bestias,et  tradatis  eos 
ad  dilacerandum./fe,(;on^r^^a(e  omnes  bestias  agri, 
venianttCtmanducent  eos.  Venernntbe8tiaBagri,de- 
voraverunt  populum  Judaeorum.  Vide  exesa  corda 
omniam  a  fortitudinibus  contrariis.  Si  illis  Deus 
non  pepercit^sed  alt  :  Ite  congregate  beslias, quanio 
magisnobis  non  parcet?  Si  non  iecerimus  legem 
ejus,  si  sermonem  Evangelii  neglexerimus,rursum 
dicet:  Ite^congregate  bestias^ettradit€{a)  eam.  Sed 
nos  conGdamus  in  Domino,et  in  oratione  dicamus: 
NetradasbesiiisanimamconfUentemtibi{Psal.iM\i\) 
Agamus  poenitentiam  super  peccatis  nostris,  confi- 
teamur  delicta  que  fecimus,  et  bestiis  non  trade- 
mur  :  quin  potius  angeli  venient,  qui  nos  in  sino 


suo  gestantes^de  terrenis  locis  ad  coelestia  transfe-  D  ^^^'  ^^^^^^^) «»  comu.in  ioeo  fi*ert,plantaU  a  Deo 


rant,et  de  prsesenti  saeculo  in  perpetuam  coliocent 
sternitatem,in  Ghristo  Jesu,cui  est  gloria  et  impe- 
rium  in  saecula  saecu[orum.  Amen. 

HOMILIA  NONA 
Deeo  quod  scriptum  est :  Omnisuterimplebiturvino 

(a)  Antea,ei  tradUe  eos^  dissentiente  Rabano,  et 
Graoco    textu  xa{  7rapdi8oTS  auTiJv. 

(6)InterseritRabanus,deti/r26ii5.'idque  verius  ad 
GraBCum  saltera  archetypum  :axoXou6co;  auxotc  irepl 
Twv  a(ncu>v  i^^^jisOa,  ixt  aXr^Oi^,  etc. 

(c)  Integranao  textui,qui  antea  mancus  erat,  ex 
Rabano  verba  suffecimus,  vinea  eorum,  et  palmes 
^orumy  qu88  et  in  Graeoo  Origenes  laudat,  i^  dfJiiceXo; 


qusB  vocatur  vinea  Sorec,electa  (c)  quaBdam  et  inter 
omnes  vineas  nyrabilis.  Est  autem  alia  vinea  -figy- 
ptiornm,  quam  percutit  Deus,  secundum  id,  quod 
scriptumest  iPercussit  in  grandine  vineaseorumM 
ficus  eorum  in  gelu  (Psalm.  lxxvii,  47).  Con&idere- 
mus  ergo  omnes  homincs  flguraliter  capaces  ease 

aaTtuv,  xal  r,  xXr^jjLaTJ^  auTtbv. 

(d)  Deeratvox  naac  altera,vmam,quam  etBabaDos 
legit,et  Graecu  textus. 

(e)  Legebatur  9inie9L,electaquidem  inter  omnes  vi^ 
neas ;  mirabilis autem  est  A/ia.eto.,di8sentiente  Ra- 
baniconcinnioreadmodumlectioneetGrflBCO.lxXtxdi 
Tt;  ouffaxal  OaofJLacTTTJ  lcrct  5i  Ttc  xal  JtfjLiceXoc,  etc.  ut 

minime  adiBgyptivineamm»ra^7Cf  appo8itiim,refe- 


m 


TRANSLATIO  HOMILIARtM  ORTOBNIS  IN  JBREMIAM.  HOM.  IX. 


6Sb 


viniy  nee  «litid  eis  possumus  nomen  imponere,  (a)  A 
qni  capaces  vini  sunt,  quam  utrium,  et  dicere 
qnia  nequam  homo  plenus  sit  vino  de  vinea  Sodo- 
morum  et  iEgyptiorum,plenus  vino  inimicorum  Id- 
rael :  sanetus  vero  et  is  qui  in  virtutibus  proficit, 
plenus  sil  vino  de  vinea  Sorec^vinodequo  scriptum 
est :  Calix  tuus  inebrians  quam  prseclarus  est  (PsaL 
XXII,  5),vino  quod  miscuit  Sapientia.Et  haec  quidem 
intellecta  (6)  mihi  sint  secundum  nequitiam  atque 
virtutem»  ut  agnoscamus  quomodo  omnis  uter  im- 
plebitur  vino.  Si  autem  nequitia,seu  virtutibus  im- 
pleantnr  utres,  oonseqnens  est,  ut  suppliciis  im- 
pleantur  ob  nequitiam,  benedictionibusob  virtutem. 
Exhibeant  sacrae  litterse  testimonium  quo  pactotor- 
menta  sen  repromissiones  vinum  nuncupetur  [AL 
nvLticxii^9aitfir]AccipecalieemvinimeriisUus  et  pola- ^ 
tis  omnes  gentes,  ad  quas  ego  te  mitto  (Jerem.xxiu, 
45).  Jeremias  autem  hsec  loquitur  ;  super  quod  in- 
fert :  St  btbent,  et  (c)  vomenty  et  insanient^  et  cadent. 
Igitur  Bupplicia  in  prssenti  loco  vinum  meracum 
nnncapavit.  Quidam  (d)  bibunt  meraca  vina,  id  est 
meracis  cruciatibus  digni  sunt :  alii  autem  bibunt 
snpplicia  :  vina  quidem  non  petitus  meraca,  sed  ex 
parte  aliqua  temperata :  Calix  enim  in  manu  Domini 
vini  meriplenusmtxto,etinclinavit  ex  hoc  in  illud^ve- 
rumlamen  Jcex  ejus  non  est  exinanita^bibent  ex  eo  om- 
nes  peccatores  terrae  (Psai.  lxxiv,  9).  Si  vis  et  bene- 
dietionia  calicem  (e)  perspicere,  89S  quem  bibunt 
JQsti,  licet  sufliciat  Sapientiae  testimonium,  in  quo 
ait :  Bibite  vinum  quod  miscui  vobis  [Prov.  ix,  5), 
tamen  vide  Salvatorem  ascendentem  die  Paschae, 
graode  ooenacalum  stratum  atque  mundatum,  et  C 
agentem  diem  festum  cum  Discipulis  suis,illumque 
ela  calicem  propinantem,  de  quo  in  Evangelio  [Luc. 
xxa,  42),  (/)  quod  miscuerit  eum,  et  ita  tradiderit; 
Jesns  enim  laetificans  discipulos  meracum  eis  po- 
calum  propinat,  et  dicit :  Accipite  et  bibite :  Hic  est 
sanguis  meus  qui  pro  vobis  effundetur  in  remissionem 
jeceatorum  {Matth.  xxvi,  27).  Hoc  facite^  quotiescum- 
4fue  bibetiSfin  meam  commemorationem  (/  Cor.  xi,  24). 
£t :  Amen  dico  vobis,  non  bibam  illud  amodo,  donec 
hibam  tUud  vobiscum  notmm  in  regno  Dei  (Matth. 
3XVI,  28).  Vides  calicem  novi  Testamenti  ?  vides  ca- 
liora  suppliciorum  quem  supra  exposuimus,  vini 
meri  plennm  esse  ?  Est  et  alius  calix,qui  pro  com- 
pensatione  bonorum  acluum,seu  malorum  tibi  mis- 
eetor  et  traditur.  Intellige  (Al.  intelligis)enim  mihi  j^ 

(a)  Hic  iterum  vitiose  lectum  est  hactenus,  quam 
a^mces  vini,  quam  utrem^et  dicere,  etc.  Veram  lec- 
tiooem  restituit  Rahanus,  cui  assentitur  etGraica 
8eatentia,tametsi  paululum  abludat  in  verbis.  In- 
ferins  quoque  quaedam  alia  levioris  momenti  rcs- 
tituimus. 

(6)  Pro  mfAf,  corrupte  legebatur  ibi,  renuente 
Gr«cG,  voetoOw  {jloi  jcaxi  ttjv,  ctc.  et  vctere  lectione 
Rabani.  Pauli  quoi|ue  post  imperfecto  sensu,  ut 
particula  deerat,  quam  idem  Rabanus  sufTecit,  et 
Graecus  ivi, 

(c)  Perperam  et  venient  legebatur  pro  et  voment. 
Rabanns  et  Griecus  uterque  textus,  xai  i^£[xe(7ovTai, 
reetituerunt. 

{d)  Mss.  Reg.  penes  Huetium,  bibent  meraca  vina 

Patioi.  XXY. 


eos  qui  penitus  a  pietate  discedunt,et  ex  omni  parte 
religioni  adversantur,  (AL  religionem  aversantur)in 
tantum  ut  fortuitu  et  pecudum  more  vivant,  biben- 
tes  calicem  vini  meri  quem  de  Jeremiae  libro  protu. 
limus  :  eos  vero  qui  non  penitus  recesserunt,  sed 
cum  sint  peccatores,  et  indigni  judicentur  calice 
novi  testamenti,  et  faciant  saepe  bona  opera,  s«pe 
contraria,bibentes  calicem  mere  mixium. Inclinavii 
enim  Deus  ex  hoc  in  illud.  Quid  est  quod  ait,  ex  hoc 
in  iltudf  duo  pocula  \ideo. Inclinavit  ex  fwc  iniilud, 
verumtamenfasx  ipsius  non  est  exinanita  (PsaL  xliii,9). 
(g)  Animadverte  calicem  bonorum  tuorum  ope« 
rum  in  una  manu  Oomini.  Sin  autem  pateris  ali- 
quid  me  audacius  dicere,  sit  in  dextra  manu  ejus 
calix  virtutum,  sit  in  sinistravitiorum.  Gum  igitur 
cceperis  propterp<;ccata  torqueri,quia  et  bona  opera 
fecisti,  calix  in  manu  Domini  est  vini  meri  plenus 
mixto,  et  incHnavit  ex  boc  in  illud  :  id  est  de  eo 
qui  erat  in  dextera,in  illum  qul  in  sinistra  contine- 
batur.  Neque  enim  potes  bonorum  tantum  calicem 
bibere,quasi  bona  tantummodo  feceris :  neque  rur- 
sum  peccatorum  tantum,  quia  et  bona  aliquando 
gessisti.  Idcirco  inclinavit  ex  894  hoc  in  illud,  ut 
juxta  compensationem  operum  tuorum  misceatur 
tibi  supplicium  aquatius,  seu  meracius,  et  secun- 
dum  merita  tua,aut  obtundaturiraedivinseaculeus, 
aut  exacuatur.  Si  vero  bonus  fueris,et  Dei  mandata 
servayeris,  attende  quid  dicas  :  Calicem  salutaris  ac- 
cipiam  et  nomen,  Domini  invocaho  (Psai.  cxv,  13). 
Omnis  igitur  utcr,sive  bonus  sive  malus,implebitur 
vini  qualitatissu6e,nec  oleum  mittetur  (.4Lmittotur) 
in  eum,  aliudve  quid  liquens,  nisi  vinum  Sodomo- 
rum,  aut  Sorec.  Deinde  docet,  interim  ut  litteram 
sequamur  propter  eos  qui  peccaverunt  in  Jerusa- 
lem,  et  in  Judaea  illo  tempore  morabuntur,  quali 
vino  istiusmodi  utres  implendisunt.Sequitur  enim: 
Si  dixerint  ad  te :  Numquid  cognoscentes  non  cognO' 
scimuSy  quia  omnis  uter  implebitur  vino  ?  dicesad  eos: 
Hxc  dicit  Dominus  :  Ecce  ego  impleo  omnes  inhabi^ 
tantes  terram  irtam  et  rege^,  et  filios  David  qui  se- 
dent  super  sedem  ejus  et  sacerdoies  ebrielate  (Jerem. 
XIII,  12).  Nulli  parcit  (AL  parcet)  qui  puciturus  est 
peccatores.  Non  quia  prophetes,  non  quia  sacerdos 
quisvocatusest,a  suppliciis  liberabitur.  Haec  autem 
de  illis  commemorantur^  ut  ait  Apostolus :  scripta 
sunt  propter  nos,  in  quos  fines  sssculorum  devenerunt 
(I  Cor.  X,  11).  Si  quis  ergo  et  in  his  Sacerdotibus, 

atque  unuspaulo  posi,  supplicianonpenitus  meraca. 

(e)  Vulgati,  Si  vis  ad  benedictionis  calicem  respi- 
cere  minus  recte  ad  Rabani  lectionem  et  Graecum, 
el  6sXeic  xa\  iroTTiptov  e'jXoY(a<:  iSsTv. 

(f)  Lcgendum  omnino  est  contrario  sensu,  sup- 
plendumque  ita:  de  quo  scriptum  est^non  quod  mis- 
cuerit  eum.  Cogit  enira  vcro  Graecus  tcxtus,  irepl  ovi 
YiYpaTTTai,  oKi-^  6'Tt  ixipajev.  Penea  Rabanum  autem 
tres  integri  versus  suDsequentes  non  habentur,  le- 
git  enini  :  d^  quo  in  Evangelio  scriptum  est:  Accipite 
et  bibitCf  etc. 

((j)  Sic  et  Rabanus  et  mss.,  Reg.  penes  Huetium 
legunt :  crat  tamen  antea^  Amodo  adverte  :  Graece 
est  v^e'..  Mox  quoque  addimimus  ex  iisdem  tuorum 
quod  deerat, 

ai 


6M 


S.  EUSBBII  HIERONYMI 


6SS 


in  nobis  dico  presbyteriSjSive  in  his  qui  circumstant  A  cundura  scripturam  dicentem :  Per  omnem  dohrem 


populum  LevitiSyid  est  diaconibus  (Ms.  Zaconibus), 
peccaverit,  sustinebit  supplicium,  quod  nunc  per 
prophetam  Dominus  comminatur :  quomodo  econ- 
trario  quaedam  sunt  sacerdotales  benedictiones,  de 
quibus,Deo  tribuente,post  istius  loci  expositionem, 
cum  ad  Numerorum  librum  ventum  fuerit,disputa- 
bimus  :  ibi  quippe  de  sacerdotibus  qusedam  scripta 
sunt :  Et  sacerdotes  igitur,  et  prophetas,  et  Judam, 
et  omnes  habitantes  Jerusalem  testatur  Deus  de  vino 
ineMandos,  et  dispergendos  virum  a  fratre  suo^  et 
patres  a  /itiis  (Jerem.  xiii,  11,  19).  Quae  quidem  (ut 
mihi  videtur)  sic  sunt  intelligenda ;  justos  qui- 
dem  congregat  Deus^et  peccatores  separat.Denique 
idcirco  quamdiu  non  sunt  commoti  ab  oriente  ho- 
mines,  non  sunt  dispersi  [AL  dissipati).  Quando 
autem  sunt  moti  ab  oriente,  ct  ait  homo  ad  proxi- 
mum  suum :  Venite,  asdificemus  ciuitatem  et  895 
turrim^  cujus  (a)  caput  pertingat  usque  ad  cmlum 
[Gen,  XI,  4).  Deus  locutus  est,  dicens :  Yenite,  de- 
scendamus^etconfundamus  ihi  linguas  eorum  [Gen,  xi 
7,  9).  Et  post  pusillium  subinfer  :  Et :  (Al.  Ecce)  di- 
spersit  eos  Deus  inde  a  facie  omnis  terrx.  Populus 
quoque  Israel  antequam  peccaret,  \a  Jud(Ba  erat, 
postpeccatainuniversum  orbem  dispersus  est.Tale 
mihi  quidam  et  de  (6)  nobis  omnibus  intellige.  £st 
qusedam  Ecclesia  primitivorum,  eorum  scilicet  qui 
conscripti  sunt  in  coclestibus,ubi  mons  Sion,et  civi- 
tas  viventis  Dei  Jerusalem  C(clestis.  Beati  qui  illuc 
congregabuntur.  Peccatores  autem  dividentur  ab 
invicem,ut  etiam  in  hoc   excruciatione  pariter  tor- 


fi 


et  flagetlum  emendabis  Jerusatcm,  Ut  igitur  crescat 
dolor  pcBndB  corripientis,ii  quicorripiuntur,  ab  io- 
vicem  separantur.  Nam  quodammodo  levius  fit  sup- 
plicium,si  plures  in  eodem  loco  constituti,  mutuis 
se  consolentur  alloquiis.Si  autem  necesse  est  aliam 
quoque  rationem  divisionis  malorum  introducere, 
etiam  hanc  exhibebimus.  Mali  cum  simul  fuerint, 
896  ea  qux  mala  sunt  cogitant,et  in  pristina  ne- 
quitia  perseverantes,  augent  peccata  peccatis  :qao- 
modo  econtrario  boni  cum  simul  fuerint,de  hones- 
tis  sermocinantur.  Dissolvitur  ergo,  et  ad  nihilam 
deducitur  nequamcogitatio,cumnon  habuerit  allo- 
cutionem  alterius  nequioris.Idcirco  perdispensatio- 
nem  Dei  providetur,  pessimos  a  pessimis  separari, 
{dyin  suum  quoque  commodum,  ut  apristinis  scele- 
ribuB  ipsa  solitudineetpenuriaconsortiialiquando 
desistant.  Haec  de  eo,quod  dictum  est :  Eldispergam 
illoSy  virum  et  fratremejus,  et  patres  eorum,  et  fUios 
corum  in  idipsum  dicit  Dominus  :  Non  requiram,  et 
non  parcam  et  non  misereborab  intenlu  eorum  (Jer,, 
XIII,  14).  His  et  istiusmodi  sermonibus  hasretici  as- 
surgunt  dicentes  :  Videsne  qualis  sit(c)Greatorypro- 
phelarum  et  legisDeusquod  loquatur?  Non  parcam, 
et  non  miserebor  ab  interitu  eorum  Quomodo  potest 
iste  bonus  esse  ?  Accipiam  ergo  exemplum  judicis 
boni  pro  utilitatecommuuiquibusdamnonmiseron- 
tis,utperspicerepossumus,quompdomulti8parcen8 
uni  non  parcet.  {At.  parcat)  Deus :  accipiam  et  me- 
dici,  ostendens  eum  uni  membro  non  parcere,  ut 
membrisomnibusparcat.  Verbi  quoque  gratiadic- 


queantur.  8cio  quosdam  reges,eos  qui  imperio  suo  C  tum  sit:  Habentjudex  propositum,  quietem  civitati. 


insidiati  sunt  ad  desertas  insulas  dcportare  solitos, 
et  pro  magnis  suppliciis  hoc  juberc,ne  in  uno  loco 
exsilii  penuriam  (At,  pocnam)  sustineant,  sed  in 
aliam  partem  orbis  uxor,  in  aliam  liberi  extermi- 
hentur,  ut  ne  in  calamitatibus  quidem  suis  per- 
fruantur  solatio,  aut  mater  filii,aut  mater  filiffi,aut 
frater  fratris.  Simili  modo  et  peccator  per  quamdam 
dispensationem  Deiamariora  (/i/.majora)  solitudi- 
nis  tormenta  perpetitur,si  solus  in  cxsilium  relege- 
tur,  ut  emendatus  in  statum  pristinum  redeat.  Et 
quomodo  tu  propinquos  vel  liberos  tuos  non  (c)  for- 
tuita,  nec  irrationabili  ira,  sed  per  verba  reducere 
quffirisaberrore,in  quem  incubucrant :  sic  Oeus  eos 
qui  non  poterant  (At,  potuerunt)  sermone  converti. 


et  pacem  genti,cui  praesidet,providere.  Huic  si  offe- 
ratur  (/)  latro  honesta  forma,  state  satis  integer,ex 
alio  latere  mater  expansis  crinibus  deprecetur,  ut 
senoctutis  suae  misereatur,et  ex  alio  uzor  ne  virum 
suum  interficiat,lacrymabili  voce  deploret,  ciroum- 
stent  et  parvuli  liberi  cito  orbi  futuri :  quid  faciet 
judex?  miserebitur  latronis,  annon?  (6)  quid  ia 
communeexpeditcivitati?  Si  misertus  fiierit^rever 
tetur  homicida  ad  pristinum  scelus :  sin  vero  in  ju- 
diciaria  severitate  permanserit,unus  horao  interibit 
et  universo  populo  providebitur.Sic  Deus  si  peper* 
cerit  peccatori,  et  miserans  ejus,  noluerit  eum  pu- 
nire  pro  scelere,  897  quis  non  accipiat  licentiam 
('i)maIorum?Quinuncsaltemproptecsuppliciaierre- 


doloribusettormcntisad  idretrahitquodfiieruntyse-  p.  tur,  nonne  invadct  tempus  ut  expleat  qufficumqae 


(a)  Apud  Rabannm,  cuju^  sit  caput  usque  etc. 
Graece,  ou  Iffrat  ii  xecpaXrj  eux;  xou  oupavoii. 

(b)  Vitiose  legebatur  aotea,  et  de  nobis  homimbiis 
intettige,  pro  et  de  nohis  omnibus  intellige,  quod  re- 
stituimus  ex  Rabani  lectione,  consentiente  Graeco 
textu,  v(5£i  jcat  tcsoi  Ttavxojv  ^^jjjiwv. 

(c)  Anlea  editi  libri,  non  in  forti  ictu  et  irrationa- 
bitiy  etc.  quos  Rabanus  atque  ipsi  peaes  Huetium 
R.  mss.  castigant,no/i  fortuita  nec  irrationabiti^  eic, 
Legit  deinde  Rabanus,  sed  per  verhcra  reducere  cu- 
pis  ab  errore  pro  per  verba  reducere  qaxris.  GraBcus 
tametsi  idem  in  sensu  est  verbis  tantisper  abludit. 

(c)  Ita  Rabanus  legit  proprius  ad  Gr.  textum :  erat 

tamen  autea,/u5(um  quo(fue  et  commodum  est  u/,etc. 

(c)Obtinuit  baotenus  sibilo  explodendat  leotio,  ^ua* 


tis  sit  error  Prophetarum,  pro  qualis  sit  creator  Pro- 
phetarum  et  Legis^  etc.  Nolum  hoc  fnisse  Valentini 
et  Basilidis  blasphemum  dogma,  Creatorem  ac  ve- 
tcris  Teslamenti  Deum  malum  cxstitisse :  idqoe 
est,  quo  de  nunc  Origenos  loquitnr.  Rectissiroe 
adco  restituit  Rabanus  crcalor  pro  e^ror,  nam  et 
in  Gra)co  est  Sr^aiojpy^v. 

(f)  Praifert  Raoanus,  homicida  pro  tatro.  Grsce 
etiam  Origenes  scripsit  tpovsu;.  Tum  illud,  3etate 
satis  integra  pro  integer. 

(g)  llabanus,  quod  in  commune  expedit  civilati  ex- 
sequetur. 

(h)  Anteae  rat.^uw  non  acnipiat  licentiam  quis  ma^ 
torum,  qui  nunc  saltem  propter  suppticia  terrentur, 
non  invadetf  eto. 


6B3 


TRANSLATIO  HOMILIARUM  ORIGENIS  IN  JEREMIAM.  HOM.  IX. 


6« 


volDerit,et  prseceps  feratur  in  vitia  ?  Haec  autem  in  A  nius  subsequens  Scriptura  qui   doceat :   Audite  et 


Ecclesia  sspe  accidentia  possumus  considerare. 
Peccavit  quispiam,  etpost  peccatum  poslulat  [AL 
postulet]  communionem.  Si  ei  conceditur  quod  ro- 
gat,in  incommodum  omnium  venia  procedit,et  la- 
xatis  frenis,  sceleribus  pandilur  via.  Sin  vero  cum 
rationabili  deliberatione,  non  {a)  ut  immisericors. 
necrursum  ut  crudelis  judex^sed  et  quasi  uni  pro- 
videns,  et  de  omnium  salute  pertractan8,considera- 
verit  populi  damnum  in  unius  venia,  haud  dubium 
est  (6)  quin  faciat  ejici  unum  de  Ecclesia,  ut  multus 
salvet  incolumes.Age  nunc  considera  mihi  et  medi- 
cum,  si  cessaverit  a  sectione  ejus  vulneris^  quod 
secandum  est,  si  non  usserit  id,  quod  indiget  cau- 
terio,  videlicet  propter  dolores  qui   ex  talibus  re- 


auribus  percipiteyetnolite  exlolli,  quoniam  Dominus 
locutus  est,  Date  Domino  Deo  vestro  gloriam  pHmS' 
quam  obscurei,  et  priusquam  offendant  pedes  vestri 
super  montes  tenebrosos :  et  sustinebitis  lumen,  et 
illic  umbra  mortis,  et  ponentur  in  tenebras.  Sj  nan 
audieritisocculte,plorabitanimavestra  a  facie  contu- 
meliXtet  deducent  oculi  vestri  lacrymas^quia  cantri' 
tus  est  grex  Domini  (Jer,  xni,  13, 16,  17).  Eosdem 
vult  audire,et  auribus  percipere,  non  contentus, 
neque  auditione  solummodo,neque  aurium  percep- 
tione  ;  propter  quod  sAiAudite  et  auribus  pereipite^ 
et  quod  his  majus  est,  nolite  extolli^  et  reliqua  que 
sequuntur.Quid  est  ergo  audire^et  quid  est  auribuB 
percipere,  ex  ipsis  sermonibus  consideremus.  Au- 


mediis  consequuntur,  quomodo  crescat  infirmitas,  ^  ribus  percipere   est  (ut  mihi   quidem  videtur)  au- 


et  in  deterius  (c)  veternus  exuberet.  Si  vero  (ut  ita 
dicam)  temerarius  ad(c/)  vulnus  sector  accesserit,  et 
inusserit  plagam,curat  eum  qui  secatur  et  uritufy 
qniapaululum  severitatis  assumpsit,  licetvisusfue- 
rit  sgrotantis  ad  horam  non  misereri.  Ita  et  Deus 
non  unum  hominem,  sed  universum  curat  orbem, 
ccelestia  atque  terrena,  et  omnia  ubique  dispensat. 
Et  cum  hoc  provideat,  quod  uni  commodum  sit, 
raulto  magis  providet  quid  toti  mundo  conducat  et 
hominibus  universis.  Providet  quidem  et  ea  quas 
uni  expediunt,  verum  ita,  ne  unius  [At.  illius]  uti- 
litas  omnium  damno  sit.  Idcirco  et  ignis  aBternus 
praeparatus  est,  et  gehenna^  et  tenebrse  exteriores : 
quae  omnia  non  tam  ob  eum  qui  puniendus  est,quam 
propter  universoshomines  constituta  sunt.Siautem 


ribus  qusB  dicuntur  audire.Quod  autem  prsBcedit, 
Audite,  si  ad  distinctionem  ejus  praecepti  dicitur, 
{0  quod  posteainfertur,aurt6ii«p«mpt/«hocimperat 
ut  in  mentem  et  sensum  ea  quaB  dicuntur,excipiant. 
Neque  vero  hoc  solum  in  loco,  sed  in  omni  Sriptura 
sunt  quasdam  et  facilia  et  prompta  ad  intelligendum, 
quas  statim  ut  lecta  fuerint,utilltatem  iegentibustri- 
buunt.Suntaliasecretiora  (^)et  inefifabilia,  et  (ut  ita 
dicam;quibusdam  obscuritatibus  involuta.De  his  gi- 
tur  899  quae  laient,etexpositione  indigent,arbitror 
nunc  dictum  esse  :  Audite  ;  de  his  autem  quaa  sine 
scrupulo  interpretantis  auditori  commoda  sunt  lAU' 
ribus  percipite.  Percurramus  universas  Scripturas, 
et  probati  nummularii  eifecti  dicamus,  hoc  audire 
debemus,hocauribus  percipere.Deniquecum  audie- 


vis  hujus  rei  testem  accipere  Scripturam,  quod  in  C  rimus  et  perceperimus  auribus  quae  dicuntur,  non 


aliorum  eruditionem,  licetjam  desperabiles  sint 
peccatores,etacurationepenitusalieni,torqueantur, 
audi  Salomonem  in  Proverbiis  dicentem  :  Pestilente 
flageltato,  imprudens  catlidior  erit  (Prov,  xix,  25). 
SM  Non  eum  qui  flageliatur  dixit  callidiorem  fu- 
turam,et  sapientiorem  propter  castigationemsuam, 
sed  insipientom  a  stultitia  ad  prudentiam  converti 
propter  supplicia  pestilentia :  hoc  quippe  ex  ipso  no- 
mine  callidatiss  ignificantur,et  converti  eum  a  cal- 
liditate,  dum  alios  cernit  propter  ea^  a  quibusipse 
obnoxius  est^peccata  cruciari.  Igitur  prodest  nobis, 
si  (e)  tamen  digui  sumus  satute,  ut  alii  in  utiiitatem 
Dostram  torqueantur.  Et  quomodo  utile  fuit  pecca- 
tum  Israel  in  salutem  gentium,sicutilis  estquorum- 


elevemur  :  Omnis  quippe  qui  se  humilat  exaltabiiUK 
(Luc,  XVIII,  14).  Et  Salvator  noster,  dicens  :  Discite 
a  me  quiamitis  sum,  et  humitiscorde,et  invenietis  re- 
quiem  in  animabus  vestris  (Matlh.  xi,  29) :  docet  nos 
ne  extollamur.Nam  cum  multis  vitiis  genus  vexetur 
humanum,  hoc  pcccato  vel  maxime  premitur.  Nec 
unusest  modus  superbiae.  Alius  irrationabiliter  (Al, 
irrationabili),et  stultorum  more  in  iis  efrertur,qua 
magis  pudore  digna  sunt,autcerte  modum  elationiB 
excedunt  (AL  excedit).  Alius  quasi  (b)  verisimili  ra- 
tione  seductus  super  iis   elevatur,   quas  sibi  digna 
gloria  putat,  cum  et  in  talibus  periculosum  sit  glo- 
riari.  Exemplumassumam,quofit  manifestius.Sunt 
quidam  in  eose  jaotantes,  quia  filii  (t)ducum  sunt, 


dam  pcQna  aliorum  saluti.Et  ideobonuset  clemens  ])  etnobilifamilianati.Istiusmodihominesneumbram 
Deus  :  Non  parcam,  inquit,«/  non  miserebor ab  inte-  quidemet  imaginem  elationis  suae  possunt  ostende- 
ritu  eorum.Gircumscripto  autem  hoc  capitulo,videa-      re.Sunt alii  qui  de eo  sublevantur;quiapotestatem  ha- 


(a)BcontrarioYu]gati  antea  libri,m>n  ut  misericors: 
dissentit  vero  velus  Habani  lectio,  et  cumprimis 
Grsecus,  iveXsiIfjLCrtv. 

(b)  Rabanus,  haud  dubium  est  quid  faciat :  ejicit 
unum  de  Ecctesia,  ut  muitos  reservet,  ctc. 

(c)  Duobus  verbis  erat,t7«/ti5  /iumor,pro  quibus  ex 
Habano  et  Regiis  penes  Huetium  mss.  resUtuimus 
vetemus. 

(d)  Hic  ouoque  vitiose  legebatur,  cultuSypro  vu/- 
iiu#,  auod  nabanus  castigat. 

(f)  In  Graeco  iiv  fe  «icoTTjpfac  ijiov  Y£v(5|xe6a  81 
&XA(av  xoXa(o|Uvu)v,qa8B  Huetius  fidus  interpresred- 


dit,  si  modo  per  aliorum  punitionem  digni  salute  effi- 
cimur,  Hieronymiana  versione  improbata. 

(/)  Mss.  Hegii,  teste  Huetio,  ut  postea  inferat^ 
Habanus,  quod  postea  infert, 

(g)RBb.,sac7iora'Joriesacratiora.  Grajc,  jjluotix<&- 
xepa. 

(h)  Vulgali  libri,  quasi  verisimulatione  seductus^ 
Goncinnius  apud  Haoan,7uast  verisimili  ra/ton^,etc. 
et  in  Graeco  quidem  est,  jJLexa  iriOav^xT^Toc. 

(i)  Pro  ducum,  quod  nomen  ex  Habano  substitui- 
mus,  legebatur  antea  reaum,  Grasco  ipso  archetypo 
dissentiente ;  u(ol  ^f^l^ovoov,  fllii  ducum. 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


tAft 


B 


bent  occidendi  bomines,  et,  ut  ipsi  putant,  ea  fulti  Al 
BQD  tdignitate,ut  quorum  velint,capita  secent.Horum 
ghMia  in  confusione  sua  est.  Alii  super  divitiis  sibi 
^plaudnnt^non  bisveris,sed  iis  divitiis  quae  deor- 
^m  sfint.  Alii  superbiunt  super  domo  splendida, 
fiuperpossessionibusmultis :  in  quibusuniversisnon 
^t  penitns  gloriandum.  Quod  autem  verisimile  et 
dlgnum  judioatur  {AL  videtur),  ut  quidam  putant, 
(tt) gloria,illud  est^cum  aliquis  ob  sapientiam  suam 
elevatur,  aut  conscius  sibi  est  quia  decem  jam 
annis  (b)  res  venereas  non  tetigerit,8ive  ab  infantia 
iHteger,  catusque  permanserit.  Rursumque  alius 
erigitur,  quia  vincula  pro  Christo  portaverit.Recta 
qviidem  videntur  hsec  8S0  omnia,et(^)  subjicientia 
quamdam  persuasionem  ad  gloriandum  ;  sed  ne  in 
hi9  quidem  (si  tamen  sequimur  veritatem)  rationa- 
biliter  quis  eifertur,  quia  et  in  rebus  bonis  (d)  glo- 
rtari,  non  est  sine  discrimine.  Panlus  habuitmate- 
riam  elationis  (Al.  gloriationis),  habens  insevisio- 
iies,  revelationes,  signa,  virtutes,  propter  labores 
quo8  Christi  causa  perpessus  est,  propter  Ecclesias 
quas  oonstituit,  contendens,  ubi  Ghristus  non  erat 
nominatus,  ibi  jacere  fundamentum.  Haec  omnia 
materiffi  erant  gloriationum,  et  si  sic  expedit  di- 
oere,  verisimilis  causa  quae  honestam  subjiceret 
Jadationem.  Sed  quia  ne  in  talibus  quidem  sine 
periculo  est  sublevari,  benignus  et  providus  Pater 
qnomodo  ei  largitus  est  reve1ationes,et  gratias  dif- 
ferentes,8ic  ad  tuitionem  donorum  suorum  tradidit 
Angelum  Satanae  (//  Cor,  xii.  7),  ut  eum  colaphi- 
zaret  (.41.  colaphizet),  ne  extolleretur,  et  propter 
hoc  ter  Oominum  rogavit,  scilicet  ut  ab  eo  disce-  C 
deret  Angelus  Satanae,  qui  juxta  dispensationem 
6i  appositus  flierat.  Sed  respondit  ei  Dominus 
(dignus  quippeeratresponsione  Domini  Paulus)  et 
dixit  ad  eum  :  Suf/UHt  tibi  gratia  mea  ;  virtus  enim 
tn  infirmitate  perficitur  (II  Cor.  xii,  9).  Super  nullo 
igttur  gloriandum  est.  Sequitur  quippe  ruina  ja- 
otantiam,Scriptura  dicente  :  Ante  contritionem  ele- 
tiAur  cor  viri,  et  ante  gloriam  humiliatur  (Prov. 
Tnn,  12).  Et  haec  quidem  dicta  sunt  de  eo  quod  ait : 
Andite  et  auribus  percipitefCt  noiite  extolli,  quoniam 
Dominus  locutus  est  (Jer.  xii,  -15,  16);  Videamns 
antem  et  csetera.  Date  Domino  Deo  nostro  gtoriam, 
priusquam  obscureif  et  priusquam  offendant  pedes 
vestri  super  montes  tenebrosos,  et  sustinebitis  in  lu- 
men,  Eum  qui  daturus  est  gloriam  Deo,  vult  dare  t\ 

(a)  Perperam  in  hactenus  impressis  gloriandum 
est.  Nos  Rabani  lectio  de  mendo  monuit.  Gonstat 
tero  ex  sensu,  ipsaque  orationis  serie  restituendum, 
uti  fecimus,  duobus  verbis,  gloria  (scilicet,  quod 
dignum  judicatur)  illud  est, 

(6)  Legit  Rabanus,  mulieres  pro  res  venereas :  in 
Grseco  autem  proprie  est,  oxty^^fyxzo  d©poSi<T{(ov ; 
non  iitigit  res  venereas :  seu,  venere  abstinuit. 

(c)  Antea  erat  minus  recte,  subjicienda  quadam 
persuasione.  Optime  eoontrario  vim  Graeci  textus 
TCi6xv6Tr^C  P"*''  iTTiv  JvTauOa  67ro6aXXo'jff3c,6'Tt  euX^ywc 
Ti?  eTcaCpETat,  et  Latinae  interpretationis  germanum 
jBeneum  hsec  refert,qaam  ex  Rabano  substituimus, 
leotiOy  subjicienHa  quamdam  persuasionem  ad  glo- 


in  lumine,quasi  jam  non  possit  gloriam  prsBdicare, 
cum  tenebrae  ortae  fuerint  Quando  tenebrescit,  et 
quando  non  sunt  tenebraB?Operaminidonec  lumen 
est  in  vobis.  Lumen  in  te  est,  si  habes  in  te  di- 
centem :  Ego  sum  lumen  mundi  (Joan.,  viii,  12). 
Quamdiu  tibi  lux  ista  oritur,clarifica  Deum,  SSl 
sciens  quia  futuras  sun,  tenebrae.  Nec  tibi  expedit, 
ut  eas  opperiaris  ;  sed  antequam  fiant,  da  gloriam 
Deo.  Forsitan  intelliges  prffisens  capitulum,  si  de 
Evangelio  sumpseris  exemplum,  quod  ita  contexi- 
tur  :  Operamini  donec  dies  est  venit  nox  quando  nul- 
lus  potest  operari  (Joan.  ix,  4).  Diem  ibi  saeculum 
istud  nuncupavit,  et  necessario  apposui  ibi.  Scio 
quippe  in  aliis  locis  dissonantia  praesentibus  ex 
diei  vocabulo  significari.  Diem  itaque  nuncupavit 
saeculum  istud,  tenebras  vero  et  noctem,  consum- 
mationem  mundi,  propter  supplicia  quae  futura 
(AL  ventura)  sunt.  Ut  quid  enim  nobis  desiderare 
diem  Domini  ?  Et  ista  est  tenebrae  et  non  lux  (Amos 
v,  18),  Amos  inquit  prophetes.  Si  consideres  post 
consummationem  mundi  lugubre  illud,  quod  pas- 
surum  est  universum  pene  hominum  genus  pro  his 
quae  peccavit,videbis  quomodo  tenebrae  occupaturs 
sint  omnia,  et  nullus  possit  in  illo  tempore  glorifi- 
care  (Al.  clarificare)  Deum.  Si  quidem  et  justis  in 
Isaia  jubetur :  Vade^  populus  meus,  in  promptuaria 
tua  intra,  claude  ostium  tuumyCt  abscondere  pusillum 
quantutum,  donec  Dei  ira  transeat  (Isai  xxvi,  20) 
Simul  autem  et  in  his  qui  potest  observet,  quare 
dixitpusillumquantulum:  (e)  quippehocquantulum 
quod  pusillum  est,non  est  pusillum  hominibus.  Et 
debemus  inspicere  quomodo  singulis  aut  parum  sit 
aliquid,  aut  magnum.  Ad  quod  probandum  etiam 
exemplo  utimur.  Unicuique  animalium  pro  natura 
et  modo  corporissui,aut  parvulus  est  cibus.aut  ma- 
gnus  :  et  quod  alii  pusillum  est,aeque  id  ipsum  alii 
multum  est.  Quid  de  animalibus  loquar?  in  ipso 
quoque  homine  rerum  diiferentiae  sunt.  Quod  viro 
parum  est,  hoc  infanti  superfiuit.  Atque  in  bunc 
modum  omne  tempus  vitae  humanae,  etiamsi  cente- 
nariam  excedat  aetatem,  ad  comparationem  aeterni- 
tatis  breve  est  :  unde  pusillum  Dei  nobis  multum 
est,  et  vicissim  universa  saecula  &d  Deum  reiata 
brevissima  sunt.  Sic  ergo  dicitur  :  Vade,  populus 
meus,  tntra  in  promptuaria  fua,  clatute  ostium,  a6- 
scondere  pusillum  8S9  quantulum.  Quantulum  pu- 
sillum  iliud  non  ad  illius  naturam  refertur,  qui 

riandumy  etc.  Eadem  mox  recurrit  sententia. 

(d)  Contrario,  sive  potius  nulio  sensu  editi  libri 
ferebant,  gloriandum  est  sine,  etc.  Clamat  res  ipsa 
hanc  fuisse  scriptoris  mentem,ut  inferret,  neque  in 
bonis  rebus  gloriari,  esse  sine  periculo.  Sio  et 
paulo  post,  m  in  talibus  quidem  sublevari,  sineperi" 
culo  est.  Hanc  adeo  lectioncm  ex  Rabano  reposui- 
mus  :  in  Graeco  enim  textu  nihil  est,  quoa  huie 
sententiae  respondeat.  LeviaquaBdam  inferius  casii- 
gantur. 

(e)  Unus  ms.  Reg.  penes  Huetium,(}uaniti/ufii  pti- 
silium  quippe  hoc,  quantulam  pusillum  est  Domini^ 
non  estvusillum  fu>minibus.  Alius:  Quaniulum  pusU" 
lumestj  non  est  pusillum  hominis. 


m 


TRANSLATIO  HOMIUABUM  0RI6EN1S  IN  JEREMIAM.  HOH.  IX. 


m 


in  promptDaria  sua  jubetur  intraro,  sed  ejus  qui  \  monii  isti,  de  quo  qusesistis,  de  quo  proposuistia ; 


jubety  cui  pusillum  est  hoc  omne  quod  grande  est. 
Sl  6nim  donec  pertranseat  ira  Dei,oportet  quosdam 
intrare  promptuaria  sua ;  sunt  autem  alii,  quibus 
non  suntdimittenda  peccatai  non  solum  in  praesenti 
sfficuloysed  etiamin  futuro,manifestum  est^pusillum 
ad  ea  deferendum  qus  diximus.  Date  ilaque  Domino 
Jko  vestro  gloriam  {Jer.  xiii,  16).  Quomodo  damus 
Domino  Deo  nostro  gloriam  ?  non  verbis  et  vocibus 
tantum  glorificandus  est  Dominus  :  gloriflca  [Al, 
clarifica  hic  et  infra]  eum  in  castitate,  et  justitia,  et 
beneficentia :  glorifica  eum  in  fortitudine,patientia, 
pietate,  sapientia^  csBterisque  virtutibus.  (a)  Sic  au- 
tem  est  glorificandus  Deus,  si  contraria  intulero, 
nolo  me  arbitremini  blasphemare.  Exhibeo  quippe 


dicetis  monti  huic  :  Transmigra  hinc,  et  transmigra" 
bitf  Id  est  ab  homine  ad  locum  definitum  sibi.  Qui 
ergo  offendunty  non  offendunt  super  montes  lucen- 
tes,  sed  super  montes  tenebrosos,  si  fuerint  cum 
zabulo,  et  angelis  ejus  montibus  tenebrosis.  Etsus- 
tinebitis  in  lumen,  Potest  quidem  aptari  huic  quod 
dicitur  :  Date  gloriam  Domino  Deo  nostro  {Jerem. 
XIII,  16),  hoc  quod  modo  infert :  Et  sustinebitis  in 
lumen.  Si  dederitis  Domino  Deo  vestro  gloriam,  an- 
tequam  confenebrescat,  et  anteqiiam  ofiendant  pe- 
des  vestri  super  montes  tenebrosos,  haud  dubium» 
quin  etiamsi  contenebrescat,  et  sustineatis  lumen« 
vos  suscipiat.  Alius  vero  dicat,  nescio  utrum  recte 
an  perperam,  quia  ethi  qui  ofPendunt  super  montea 


Scripturam  sensus  mei  testem,quomodo  castus  glo-  «^  tenebrosos,  exspectant  aliquando  misericordisQ  lu- 


rificet,  luxuriosus  inhonoret  Deum  (b)  :  Templum 
enim  ejus,  quasi  Nabuchodonosor,  destruit  atque 
corrumpit,  et  secundum  Apostolum  per  prsevarica- 
tionem  legis,  Deum  inhonorat  {Rom.  ii,  23).  Igitur 
glorificat  Deum  justus,  contumeliis  afficit  quioum- 
qne  peocator  est.  Nam  et  illud  quod  quidam  dubi- 
tant,an  sit  providentia  Dei,nullam  aliam  ob  causam 
nisi  obvitia  nascitur.  Aufer  ea,  abstulisti  pariter  et 
caasas  providentiae destruendaB  sursum  ac  deorsum. 
Qui  adversum  providentiam  disputant,  hsec  dicunt. 
Quare  tantiadulteri?quare  tantimolles?  quare  tanti 
sacrilegi?  quare  tanti  irreligiosi  sunt?  Atque  ita  con- 
tumelias  in  providentiam,  et  oCfensas  in  Deum,  et 
criminationes  in  Greatorem  peccatores  generant.  Ex 
quibus  liquido  apparet  alios  dare  Deo  gIoriam,alios 


men.  Hoc  enim  videtur  ostendere  :  Et  sustinebitis  in 
lumen.  Si  autem  quis  venerit  ad  montes  tenebrosoa, 
vide  quid  ibi  inveniat.  Est  iilic  umbra  mortis,  ibi 
tenebrosi  montes,ibi  umbra  mortis  ex  ipsis  monti- 
bus  procreata.  Et  ponentur  in  tenebras.  Et  nisi  au- 
dieritis  occulte,  gloriabit  anima  vestra  a  facie  contu- 
meliae  {Jer.  xiii,  17).  De  his  qui  audiunt,  quidam 
occulte  audiunt :  quidam  verocum  audiunt,  non  OQ- 
culte  audiunt.  Quid  est  itaque  occulte  audire  ? 
nempe  illud  :  Sed  loquimur  sapientiam  Dei  in  mys' 
terio  absconsam :  quam  prcedestinavit  Deus  ante  sad' 
cula  in  gloriam  nosiram  (II  Cor.  ii,  7).  Et  rursum 
alibi  dicitur,  quia  plura  operum  Dei  sunt  in  absconsis 
{Eccl.  XVI,  22).  Si  audio  legem,  aut  occulte  audio, 
aut  non  occulte.  Judseus  quia  Legem  non  aiidit  oc- 


conviciumfacere,dum  passionibusetvitiis  serviunt.  C  culte,  in  manifesto  circumciditur,  nesciens  M4k 


Date  gloriam  Domino  Deo  vestro  antequam  tenebrescat, 
ei  antequam  offendant  pedes  vesiri  in  monies  tene- 
brosos  {Jer.  xiii,  16).  Sunt  alii  montes  tenebrosi, 
alii  lucentes.  Verumtamen  quia  utrique  montes 
§SS  sunt  magni,  montes  lucentes  sunt  angeli  Dei 
et  prophets  :  Moses  famulus  ejus,  apostoli  Jesu 
GhriBti,  de  quibus  arbitror  dici  :  Fundamenta  ejus 
in  montibus  sanctis  {Ps.  lxxxvi^  1).  Montcs  tene- 
brosi  sunt  qui  eriguntur  adversus  scientiam  Dei 
(II  Cor.  X,  5).  Zabulus  mons  tenebrosus  est.  Prin- 
cipes  ssculi  hujus  qui  destruuntur,  montes  sunt  te- 
nebrosi.  DaBmonium  lunatici,  raonserat  ettenebro- 
8QS  :  mons  erat  de  quo  Salvator  ait  :  Si  dixeris 
monti  huic  {Mat.  xvii,  19)  :  de  lunatico  quippe  dae- 


eum  qui  in  manifesto  circumciditur,  Judeum  non 
esse,  neque  eam  qus  in  palam  est  in  carne  circum- 
cisionem.  Qui  auditorest  autem  circumcisionis  oc- 
cultae,  et  in  occulto  circumciditur.  Qui  audit  Legem 
occulte  de  mysteriis  Paschae,  ove  vescitur  Ghristo  ; 
Pascha  quippe  nostrum  immolaius  est  Chrtstus  (I  Cor. 
V,  7) ;  sciens  carnem  Verbi  Dei  vere  cibum  esse, 
vescitur  ea.  Occulte  quippe  de  Pascha  audivit.  At 
vero  miserabilis  Judseus  idcirco  Dominum  Jesum 
interfecit,  et  usque  in  pra^sentem  diem  reus  est  mor- 
tis  ejus,  quia  non  audivit  occulte  Legem  et  prophe- 
tas.  Si  quando  leges  de  azymis  potes  audire  occul- 
te,  potes  audire  manifeste.  Quicumque  de  vobis 
(prope  quippe  est  Pascha)  azyma  celebraverit,  i4 


monio  sibi  qusstio  inciderat  ;  et  dicentibus  disci-  r\  est,azyma  haec(c)corpora]ia,nonaudivit  mandatum 
pulis  :  Nonpotuimus  ejicere  illudf  respondit  Salva-  dicens  :  Nisi  audieritis  occuliejplorabit  animavestra, 
tor  :  Si  habueritis  fidem  ut  granum  sinapis^  dicetis      Et  de  sabbato  qusedam  mulierculae  non  audientes 


(a}Prsponendam«tcoiyunctionemsuspicaturHue- 
tiuB,  ut  nsec  subsequenti  jungatur  sententiae^estque 
revera  in  Graeco  :  el  81  Tauxa  oGtw^  S^^'»  **^ 
ouTwSoJaJeiTtcxovOeoVjlov  erTcwTdivavcCajetc.  Ftaba- 
nns  atem  aliter  dividit,  legitque :  sic  autem  clarifican' 
dus  ed  Deus.  Si  contraria  intulero,  nolo  me  arhitrd' 
mini  clarificare,  sed  blasphemare.  Exhibeo  quippe 
Seripturam,  etc. 

Ib)  Expunximus  hic  vocem  qui,  sane  contextui 
reli<}uo  mcommodam,  totamque  periodum  ad  Ra- 
banicae  lectionis  exegimus  normam^  atque  ibi  cum- 
primiSyUbi  legimtts :  per  prasvarieatumm  legis  Deum 


inhonorat,  cum  antea  esset,  praevaricatur  et  Deum 
inhonorat.  Praesto  autem  fuere  post  Rab.  testimo- 
nium  mss.  qnoque  Regii,  quos  laudat  Huetius,qui- 
que  in  eo  tantum  a  Habani  lectione  abludunt,quod 
vocom  legis  non  agnoscunt.Sed  prae  caeteris  Graecus 
concinit  textus  :  t<5v  y«P  vaov  tou  Oeou  cbc  Na6ouvo8o- 
v6<Top  xaTaarrpicpei,  y.ol\  cpe&{pei...xal$toiT^c''^aipa(^a9ectfc 
Tou  o^ifJLou  Too  6eov  oTifjLaJet  ;  Xijt^  eort  xai  aGTij  dico- 

OToXtXTrj. 

{c)  Corrupte  antea  legebatur  (^orpora.  Graeo.  9(0[jLa- 

Ttxa. 


es9 


S.  EUSEBII  HIBRONYMI 


660 


prophetam,  non  audiunt  occulte^  sed  palam  die  A  cupantur  Ghristiani?  de  quibus  hic  sermo  est :  Ve- 


sabbato  lavantes  se,et  iterum  revertentes  adegena, 
et  infirma  elementa,  quasi  nondum  descenderit 
Ghristus,  et  nos  baptismo  suo  laverit  a  Legalibus 
initiis  in  Evangelicam  perfectionem.  Idcirco  dili- 
gentius  attendamus,  si  quando  Legem  legimus,  et 
prophetas,  ne  incidamus  in  malediclionem,  qum 
nunc  dicitur  :  Nisi  audieritis  occulte,  plorabit  anima 
vestra  afacie  contumelix,  Quicumque  jejunium  Ju- 
dsQorum,  quasi  ignorantes  redemptionis  diem  post 
adventum  Jesu  Cbristi  observatis,  non  auditis  re- 
demptionem  occulte'  sed  tantummodo  palam.  Ab- 
sconsa  quippe  est  propitiationis  auditio,  scir^  quo- 
modo  posuerit  Jesum  Deus  propitiationem  pro  pec- 
catis  nostris,  et  quia  ipse  est  propitiatio  pro  peccatis^ 


rumtarnen  veniens  Filius  hominis,  putas  inveniel  fir 
dem  super  terram  [Luc,  xviii,  3)?  nonne  de  nobis  ? 
Idcirco  provideamus  attentius,  ut  per  singulos  diea 
iste  grex  Domini  melioretur,  convalescat,  integer 
perverseret,  ut  [Al.  et]  omni  contritione  ab  anima- 
bus  nostris  [AU  vestris]  recedente,(d)efiiciamurper- 
fecti  in  Christo  Jesu,  cui  est  gloria  et  imperium  in 
ssecula  saeculorum.  Amen. 

HOMILIA  DEGIMA 

Quis,parcet  super  te,  Jerusalem  ?  eic,  (Jerem.  xv, 

5  et  seq.). 

8S5  Ea  qus  ad  Jerusalem  cum  ingenti  commi- 
natione  dicuntur,volumusintelligere,ita  sebaben- 


non  solumnostriSf  verum etiam  totius  mundi  (II  Joan.  n  tia.  Qui  parcet  super  te,  Jerusalem  f  aut  quis  contri- 
IX,  2).  Parabolffi  quoque  cum  leguntur  in  Evangelio,      stahitur  super  tet  Quis  canvertetur  rogare  ea  qux  in 


et  est  auditor  extranaeus,  non  potest  eas  occulte  au- 
dire.  Si  vero  auditor  fuerit  Apostolus,  et  unus  eo- 
rum  qui  ingrediunturdomum  Jesu,accedit  ad  eum, 
interrogat  de  obscuritate  parabol(B,  et  si  interpreta- 
tus  ei  sitqusB  audivit,  intelligens  Evangelium  audit 
ea  occulte,  ut  non  ploret  anima  ejus.  Eorum  quip- 
pe,qui  occulte  non  audiunt  piorabit  an]ma.(a)Quam 
admirande  non  ait :  Plorabitis,  nisi  occulte  audieri- 
tis,  verum :  Plorabit  anima  vestra  :  8S5  est  quippe 
solius  anim®  fletus;  et  forsitan  iste  sit,  de  quo  Sal- 
vator  ait,  Ibi  erit  fletus  et  stridor  dentium  {Matth,  vi, 
25).  Illa  quoque  comminatio,  qua  ridentibus  luctum 
lacrymasque  denuntiat,  de  hoo  fletu  est,  quem 
commemorat  propheta  (b)  nunc,  dicens  :  Nisi  audie- 


pacem  sunt  tibil  Aversata  es  a  me,  dicit  Dominus, 
Retro  ambulabiSf  et  extendam  manum  meam  super  f  r, 
et  disperdam  te,  et  ultra  non  sinam  te,  et  dispergam 
itlos  in  dispersione,  Dixi :  Sine  filiis  effectus  sum  : 
egestas  tenuit  me.  Exemplum  accipiam  :  Hostis  quis- 
piam(e)ac  perduclUs  contra  Imperatorem  hujus  ter- 
ras  judicatus  [AL  adjudicatus]  est :  ab  hoc  omnis 
misericordiaaufertur ;  scilicetne  dum  damnato  quis 
miseretur,  incipiat  ofTendere  condemnantem.  Sunt 
eliam  [AL  autem]  nonnulli  qui  adjiciunt  ad  severi- 
tatem,  ut  ne  [AL  non]  contristentur  quidem  super 
eo,  id  magnopere  devitantes,  ne  per  mcerorem 
vultus  monstrentur  judicio  regis  ofTendi.  Si  intelle- 
xisti,  {g)  considera  mihi  propter  peccata  multa  SS6 


ritis  occutte^plorabitanima  vestraa  facie  contumeliee  C  a  Deo  condemnatum  peccatorem,  et  vide  quomodo 


(Jer.  xii,i7).  Cum  enim  fueritis  passi contumeliam, 
tunc  plorabitis,  et  deducent  oculi  vestri  lacrymas, 
quia  contritus  est  grex  Domini.  8i  consideremus 
statum,  {c)in  quo  modo  sunt  Judsei,  et  comparemus 
illum  antiqufie  felicitati,  videbimus  quo  pacto  con- 
tritus  sit  grex  Domini.  Fuit  quippe  aliquando  hic 
grex  Domini,  et  quia  indignos  se  judicaverunt  sa- 
lute,  conversus  est  sermo  Domini  ad  Gentes.  Si  ergo 
grex  ille  contritus  est,  nos  oleaster,  qai  contra  na- 
turam  inserti  8S6  sumus  in  bonam  olivam  Patriar- 
charum  {Rom.  xi,  24),  nonne  plus  debemus  vereri, 
ne  et  iste  grex  Domini  conteratur?  Futurum  quip- 
pe  est  ut  aliquando  et  isto  grex  conteratur,  juxta 
illud  quod  a  Salvatore  dictum  est :  Cum  multiplica- 


innumerabilibus  angelis  humano  generi  praesidenti- 
bus,ne  ab  uno  quidem  misericordia  dignus  judice- 
tur.Singuli(^)  quippe  angelorum  perspicientes,quia 
Deus  est  qui  condemnavit,  quia  Greator  est  qui 
aversatur,  et  tale  esse  peccatum,  ut  misericors  et 
clemens(t)  Deus  quodammodo  necessitatem  passus 
sit  super  [^4/,  ut  super]  eum  sententiam  promere 
[Al,  promeret],  non  parcunt,  non  contristantur,ne- 
que  miserentur,  non  revertuntur,  ut  rogent  pro  eo 
pacem.  Jerusalem  igitur,quae[A/.quia]  ad  priorasce- 
leraetiarahocadjecit,utcrucifigeretDominummeum 
Jesum,et  in  tantum  surrexit  scelus,ut  deeadiceret 
Salvalor  :  Jerusalem,  Jerusalem,  qum  occidis  Prophe- 
tas,  et  lapidas  missos  ad  te,  quoties  volui  congregare 


ids  fuerint  iniquitates,  tunc  rejrigescet  charitas  multo-  J)  filios  tuos^quasigallinacongreganspullossuos  sub  alas, 
rum  {Matt,  xxiv,  12)  :  de  quibus  enim  hoc  dicitur,  et  noluislil  Ecce dimittetur  vobis  domus  vestra  deserta 
refrigescet cftaritas  multorum  ?  nonne  de  his  qui  nun-      {Mat.  xxiii,  37;  Luc. xiii,  34),  ideo  dimissa  est,  et  usque 


(a)  Penes  Raban.  Et  notandum,  quam  admirando, 
etc. 

{b)  Illud  nunc  quod  et  in  Graeco  sonat,  et  apud 
Rabauum,  in  antea  vulgatis  libris  deerat. 

{c)  Legebatur  antea,  quomodo  sit,  Judseorum.  No- 
bis  verior  visa  Rabani  est  leclio,quam  reposuimus, 
et  quse  propius  accedit  ad  Grscum,  Itm  X^-^  vuv  ti^ 
Tok   louSaixa,  etc. 

{d)  Ita  recripsimus  ex  Rabano,  e//?«amMr;;^r/(?cfe*, 
cogente  Graeci  archetypi  verbo  -reAeiwOcuiJLsv.  Antea 
lectum  vulgo  est,  efflcimur  grex  Domini^  quas  duas 
voces  grex  Domini  annotarat  Uuetius  in  Keg.  mss. 


penitus  non  inveniri,legique  conti nenter, e//ictamur 
m  Christo,  etc. 

(^j  Intersecit  Rabauus,  rcbellis, 

{})  Apud  Rabanum,n^  pererroremvultusvutentur 
juaida  rcgis  o/fendi.  Unus  ms.  Reg.penes  Huetium, 
ne  per  marorem,  Judicium  regis  offeniiant. 

((/)Idem  SLdd\i,exemplum :  ium  iegii, consideratunc 
ob  peccata,  etc. 

(/i)  Editi,  singuli  quidem  angelorum  prospicienles, 
Paulu  quoque  post,  adversatur  pro  aversatuf, 

(t)  Vocem  Deus,  qu»  deerat,  Rabanus  Grecusque 
textus  restituunt. 


m 


TRANSLATIO  HOMILIARCM  ORIOGNIS  )N  JEREMIAM.  HOM.  X. 


6621 


SST  adpmenstempDsdestituta.Angeli  quippeut 
8emperaiixiliabanturei,per  quosetiam  lexMoysitra- 
dita  e3i,dispo8ita  per  Angelos  in  manu  mediatoru 
{GaltU.  III,  19),  deseruerunt  eam,et  dixerunt:  Mul- 
tis  faciDoribua  oppressa  est,Je8um  interfecit,  et  in 
Dominum  nostrum  misit  manus.  Quamdiu  minora 
peccavit,  potuimus  rogare  pro  ea,  potuimus  obse- 
crare  Dominum.potuimus  parcere  ei :  (a)super  isto 
vero  quisparcat?8i  peccans  peccaverit  virin  virum 
exorabitur  pro  eo ;  si  autem  peccaverit  in  Deum, 
qais  orabit  pro  eo  Wrande  piaculum  commisit  Jerur 
salemy  grande  perpetravit  nefas,  ideo  in  cemmotione 
facta  est  {ThrA,  8) :  Et  dicitur  ad  eam  :  {b)  Quis  par^ 
cet  super  te,  Jerusalem^  aui  quis  contristabitur  super 
te^  Nos  non  contristamur[i4/.contristabimur]super 
Jeru8a]em,et  calamitatibus  ejus,  et  omnis  populi 
iliius.niorum  quippe  delicto  salus  nobis  facta  est  ad 
smulandum  eos.Et  quiasicpeccaveritutvoce  Do- 
mini  diceretur :  Quis  parcet  super  tejerusalem?  ego 
quoque  dico  ad  interfectricem  Domini  mei:  Quispar- 
cet  super  te,  Jerusalem  ?  et  quis  contristabitur  super 
<e?Tran8cendam  autem  ad  spiritalem  intellectum  ab 
hnmilitate  litterae,  viam  mibi  pandente  ratione,  ut 
{Al.  et)  yideam  quomodo  unaquaeqne  anima,  digna 
pace  Dei  Jerusalem  nuncupetur.  Post  disciplinam 
quippe  divinam  {c)  facta  es,  Jerusalem,  quae  prius 
fueras  Jebus.  In  historia  refertur,quud  nomen  ioci 
istiuB  fuerit  Jebus,  et  postea,  commutato  vocabu- 
]o,!iuncnpata  sit  Jerusalem.  Jebus  autem  Hebroso- 
mm  posteri  tradunt  interpretari,  Conculcatam.  Je- 
bus  ergo  {Al.  autem)  conculcata  a  fortitudinibus 
contrariis  anima  nostra  transmutata  est,  et  facta 
Jerusalem. Futo /^ac^.Siitaque  post  demutationem 
(i(j.diminutionem)a  Jebus  in  Jerusalem  peccaveris^ 
etsangninem  testamenti,sicutquidam,ettu  commu- 
nem  exi8timaveri8,dicetur(/i/.dicitur)et  de  te  :  Quis 
parcetsuper  tejerusalem^et  quis  contristabitursuper  te 
Quis  enim  constristabitur,  si  talis  fueris  ut  tradas 
JesumtUnusquisque  nostrum,  {d)  quando  peccat, 
§S8maxime  quicumque  peccat  ingentia,in  Jesum 
pecca t.8i  autem  et*recesserit  a  fide  ,baec  iacit  spi- 
ritaliter  Cbristo.quae  corporaliter  fecit  Jerusalem. 
Quamobrem  quanto  plus  arbitramini  deteriora  mereri 
supplicia  enm^qui  Filium  Dei  conculcaverit,  et  san- 
pdnem  teslamenti  (AI.  novi  Testamenti)  poUutum 
duxerit  in  quo  sanctificatur  (Al.  sanctificatus  est),  et 
tpiritui  gratix  coutumetiam  fecerit  (Hebr.  x,  29)  ?  Si 
conculcasti  Jesum  Filium  Dei,(^)  fecisti  convicium 

(a)  Minus  recte  vulgati  antea.  super  ista  quiSyeic. 
Rabanns  emendat,et  Grscus  Itzi  Touxqi.Mox  quoque 
vocem  peccanSf  qusB  deerat  ex  iisdem    sufTecimus. 

{b)  Desiderabatur  in  antea  vulgatis  versiculus  iste 
Quispareet  super  tejerusulemyaut  quis  contristabitur 
super  te?  quem  ex  Rabano.GraBcoque  Origcnis  suf- 
leciiDUSyUt  pote  contextui  c*jm  primis  necessarium. 

(c)  Apad  Habanum,  factus  est  Jerusalem,qui  prius 
luerat  Jebus.  Historia  re/ert  quia  nomen,  etc. 

{d)  NuIIo  fere  sensu,  aut  ccrte  nimium  impedito 
legerant  vulgati  hactenusIibri,unu.Y9iit57U^  nostrum 

IUuTidoque  peccat^maxime  qux  cum  pcccat  ingentia ,  in 
esum  peccatyeTBm  lectionem  quam  sponle  proba- 


A  spirituigratiae,qui8  parcet  8uperte?qui8  oontrista- 
bitur  super  te  ?  quis  revertetur  rogare  ea  que  in  pa- 
cem  sunt  tibi  ?  Ipsum  Jesum  qui  rogabat  pariter,et 
praBStabat  ea  quae  erant  in  pacem,prodiditK/)anima 
peccatrix,quis  potest  ullra  rogare,conver8us  ad  ea 
qus  sunt  in  pacem  tibi  ?  Scientes  ergo  quia  impom- 
bile  esteos  qui  semel  illuminati  suntygustaverunt  etiam 
donum  cceleste,et  participessunt  facti  Spiritus  sancti^ 
gustaverunt  nihilominus  bonum  Dei  verbumyVtrtuteS" 
que  sgeculi  venturiyCi  prolapsi  suntyrenovari  rursus  ad 
pcenitentiam.iierum  crucifigentes  in  setnetipsis{Al.  Jt- 
bimetipsis)  FHium  Dei,et  habentes  ostentui  {Hebr.  vi, 
4),  omni  labore  nitamur,  ne  et  de  nobis  dicatur : 
Quis  parcetsuper  teyJerusalem^f  aut  quis  constristabi' 
tur  super  te  ?  aut  quis  rerertetur  rogare  ea  quai  iupa- 

n  cemsunt  tibi  2 Ad  reliquam  autem  interpretationem, 
quod  sequiturconvenit:  Ta  aversata  es  me^dicit  DO" 
minuSy  retro  ambulabis  {Jerem.  iv,  6).  Quia  aversata 
es  Filium  Dei,et  per  hoc  etiam  a  Deo  Patre  reces- 
sisti,  retro  ambuIabis.Quid  autem  necesse  est  ma- 
nifesta  replicare  ?  Jerusalem  qus  quondam  in  Judaea 
erat,  a  qua  Gguraliter  universi  Judsei  intelliguntur 
quia  aversata  est  Ghristum,  ideo  retro  ambulat. 
Fuit  quippe  tempus  quando  non  ambulaverunt  re- 
tro  :  nunc  vero  ambulant,et  conversi  sunt  corde  in 
iEgyptum,  ut  retro  ambulent  {Al.  ambulant).  Quid 
autem  sit,  retro  ambulare,  sive  extendi  in  priora, 
considera.Justus  eorum  qu»  retro  sunt  obliviscens 
in  prioraexienditur^P/it/tp.iiij-IS^.Peccator  posterio. 
rum  meminit,priora  non  appetens.Qui  autem  8S9 
posteriorum  meminit^proBvaricatur  in  legem   Jesu 

C  dicentis :  Ne  convertatur  retrorsum  tollere  vestimen- 
tum  suum{Marc.  xiii,26):  Inobediens  est  dicto  ejus  : 
Mementote  uxoris  Loth  {Luc.  xvii,  32),  (^)contemnit 
imperium  Salvaloris  dicentis :  Nemo  mittens  manum 
super  aratrum,et  respiciens  rctrorsum  aptus  est  regno 
Dei  {Luc.  IX,  62).  In  Lege  quoque  scriptum  esse  re- 
perimus,  angeios  ad  Loth  egredientem  de  Sodomis 
dixisse  :  Ne  respexeris  retro^et  ne  steterit  in  tota  re- 
gione  ;  in  monte  satvum  te  fac,  ne  forte  comprehenda- 
ris  (G^n.xvi,17).Habes  et  hunc  intellectum  dignum 
spiritu  Dei :  Ne,  inquit,  respexeris  retro,  id  est  in 
priora,  extende.  Dimisisti  Sodomam,  ne  revertaris 
in  Sodomam.  Dimisisti  vitia  atque  peccata,  ne  re- 
grediaris  ad  ea.  Ne  steteris  in  tota  rogione.Etiamsi 
praecedens  imperium  custodieris,  de  quo  S40  di- 

D  citur :  Ne  respexeris  retro^  non  tibi  sufficit  ad  salu- 
tem,  nisi  et  consequens  observaveris:   Ne  steteris 

bis,  Rabanus  restuit,  Graecusque  Adamantii  tex- 
tus,£xaT:o;  TjfjLwv  afxscpxdvajv,  xa(  jjLiXiora  ei  (xeCj^ova 
6i(;  'It)7oOv  ajjLapxav£i. 

e)  Praeponit  Habanus,  si,  conjunctionem.Graecus 
habet  xa(,  etc. 

{f)  Male  antea  erat,  perdidit,  casti^at  Rabanus, 
proaidity  prout  et  Graecus  habet,  irpooSajxev,  ataue 
ipse  demum  Huetius  rescribendum  conjecerat.Mox 
que  rectius  legit  Rabanus,  rogare  conversus  ea 
qux,  etc. 

{g)  Dclevimushicsuperfluam  conjunctionem,^ttm 
ad  Uabaniet  Griecitextum  Qdbm.  Pleraque  autem 
alia  levioris  momentisupra  atque  infra  emendamus 


663 


S.  EUSEBII  BIERONYMl 


m 


in  iotaregione\  non  ^im  expedit  incipienti  proflce- 
re,  ut  stet  in  regionibus  Sodomorum.Et  si  Sodo- 
mam  transcendisti,  et  a  Satanas  regione  discedens, 
incipis>iiber  esse  suppliciis,  expedit  ut  salveris  in 
monte.  NerespexerisrctrOyUec  steterisintotaregione 
in  monte  salvum  te  fac,  ne  forie  comprehendaris.Si 
vis  a  Sodomorum  ruina  non  comprehendi,ne  con- 
vertaris  retro,  ne  steleris  in  regione  eorum,  ne  ad 
alia  pergas  loca,  sed  cum  inde  discesseris,  ascende 
in  montem,  in  quo  soio  salus  est,  nomen  Jesu 
Ghristi,  cui  est  gloriaet  imperium  in  saecula  saecu- 
lorum.  Amen. 

HOMILIA  UNDECIMA 

Ab  eo  locoin  quo  scnpiumesi  iHeumihi  ego  maler 
(Jerem.  XV,  10),  usque  adlocum  in  quo  ait:  Si 
conversus  fueris,  resiituam  te  (Jerem.  xv,  19). 

S99  Medici  corporum,aegrotant]bus  assistentes 
et  juxta  disoipliuam  artis  susb  volentes  curare  eos 
qui  ininfirmitatibus  constituti  sunt,(a)vident  tristia 
injucunda  pertractant,  et  in  alienis  calamitatibus 
mcBrore  proprio  conficiuntur;  semperenim  conver- 
satio  eorum  in  gemitu,  semperin  curis  est,  num- 
quam  cum  Isetis  consoriium  habent :  cum  vulnera- 
tiSfCumhisquorum  carnes  incommodis  variisdebi- 
lilantur,  qui  febribus  aestuant,  qui  dolore  torquen- 
tur,  jugi  servitio  perseverant.Et  si  quis  eorum  vult 
implere  medicinam,  non  indignalur,  non  oblivisci- 
tur  propositi  artis  susb,  postquam  cum  his  fuerit 
quos  sermo  prsfatus  est.  Hsc  idcirco  in  prosmio 
diximus,  quia  et  prophetsB  medici  quodammodo 
sunt  animarum,  et  illuc  semper  ire  jubentur,  ubi 
languentes  sint  :Non  enimnecesse  habentsani  medi- 
cum^  sed  ii  qui  se  male  habent  (Lv>c,  ix,  31).  Quod- 
autem  a  deliciosis  fiegrotantibus  medici  patiuntur 
hoc  sustinent  prophets  ac  magistri  ab  his  840qui 
curarinolunt.Odio  quippe  habentur  quasi  praeci- 
pientes  adversum  desideria  languentium.quia  pro- 
hibent  deliciis  et  cibis  variis  uti  eos,  qui  cum  sint 
infirmi,nolunt  escisiniirmorum  vesci.Fugiuntergo 
inobedientes  atque  languentes  medicos,et  maledic- 
tis  atque  injuriis  repellunt,  eaque  prorsus  iis  fa- 
ciunt,quffi  faciatquis  inimicisethostibus  suis.Abo- 
minantur  enim  eos  quasi  inimicos  venire,quasi  id 
tantummodo  desiderantes  quomodo  doloros  et  vic- 
tus  parcimonia,  ex  eorum  dispositione  nascantur : 
quomodo  acutissimo  ferro  corpora  secent ;  ex  exse- 
crantur  eos  quasi  auctores  tantorum  cruciatuum,et 
nonsanitatisquaB  exdoloribus  redditur.Populus  igi- 
tur  SBgrotabat  variis  languoribus,  et  misit  illis  me- 
dicos  prophetas  Deus.Unus  ex  medicis  et  Jeremias 

(a)  Unus  ms.  Reg.  apud  Huetium  videntes  eos  re- 
xariftristantur,  injocunda,  etc. 

(b)  Ex  GraBCO  textu  pouXojjievoc,  rescribere  in  La- 
tino  non  dubitavimus,  volens,  pro  quo  antea  satis 
incongrue  erat,  videns.  Auctor  porro  sum,  ut  hu- 
juscehomilise  procemium  cum  illo  conferas,  quod 
prajponitur  Abbreviationi  illi  supp09itiliae,quam  ex- 
cudimusin  Appendicequarli  tomi  ex  Veronensira». 
l^  (c)Unus  apud  Uuetium  Rcg.  ms.,eorum  perversi» 
aUy  qui^quanlum  inse  fuit,  curatijrant ;  Juxta  pro- 


A  fuit,corripiens  peccatores,et  convertere  (6)voIen8  ft 
vitiis  ad  virtutes.llli  vero  cum  deberent  eaquas  dice- 
bantur  audire,econtrario  accusabantprophetamapud 
judicesft41similes  sui.Ex  quod  factum  est  ut  sera- 
perin  calumniis  et  in  trislitiis  fuerit  Jeremia8,(c)eo- 
rumperversitatis,quantumin  se  fuit,  l2uram  gerenB. 
Juxta  propriam  autem  incredulitatem  adhuc  eegro- 
tantibus  isliusmodi  aliquando  loquitur;£^  dici : 
Non  toquor^nequenominabo  nomen  Domini,  Et  fa- 
clum  est  ut  ignis  ardens  in  ossibus  meis,  et  diuoluius 
sum  undique,et  ferre  non  possum.  Aliquando  autem 
videns  se  maledictis  semper  clamoribus  et  injuriiB 
insectari :  Heu  mt7it,inquit,mea  mater,  ul  quid  fne 
genuisti  virum,  quijudicer  et  discemar  omni  terrxt 
Et  quia  asgrotantes  bene  consulentem,et  juxta  me- 

n  dicinsB  disciplinamaudirecontempserunt  iNon  prO' 
/ut, inquit.Rursusque  quia  ilio  spiritales '  peouniafl 
commodante,  auditores  accipere  noiuerunt,  ututi- 
litatem  consequerentur,et  fructum  ex  hia  qu8B  aoce- 
perant,  redderent,ait  \Neque  profuit  mihi  quisqtuxnL 
Verum  hsBC  anticipans  locutus  sum,  priuaquam  ez- 
ponerem  :  Non  profui,  neque  profuit  mihi  quisqujM 
(Jer.  XX,  9).  Duplex  quippe  scriptura  est :  nam  in 
multis  exemplaribus  continetur :  Non  profuU,nequ$ 
profuit  mihi  quisquam,  In  his  vero  quae  exemplaria 
veriora  sunt,et  cum  HebraBis  consonant,  hobetur  : 
Non  debui  ^neque  debuit  mihiquisquam,  Oportetigi- 
tur  et  id  quod  in  usu  est,  atquein  Ecclesiis  legitur, 
exponere,  et  hocquod  in  HebraBis  codicibus  inve* 
nitur,  intactum  non  prsBterire.PraBdicavit  Jeremias 
mandatadivina:nemohi8  quoB  prsBdicabanturatten- 

G  dit.Quamobrem  quasi  medicus  libens  ac  promptua 
medicamina  languentibus  tribuit,et  illis  non  secun- 
dum  artificium  curantis,sed  juxta  voluntatem  suam 
agentibud  dicit  :Non  profuiy  nequeprofuit  mihiquiS' 
quam.  Quodammodo  enim  beneficium  consequitur 
ipse  qui  curat,  si  fructum  sui  laboria  in  aBgrotante 
conspiciat,et  per  Istitiam  mentis  etiam  ipse  conBe^ 
quitur  utilitatem,  secundum  illud.  quod  alibi  dici- 
tur:  Beatusqui  loquiturin  aures  ati(f t^tum.Uaiicigi- 
tur  utilitdtem(£f)quamconsequitur  magisterabaudi- 
toribus  suis  si  proficiant  audiendo,dum  fructus  ex 
salute  eorum  cousequitur,quodammodo  S49Jere- 
miasvidens  de  JudsBis  non  habere  se,dicit:  Non 
profuit  mihi  quisquam,  Si  enim  debet  auditoribufl 
prodesse,  quod  ioquor  *  auditores  vero  qus  dicun- 

D  tur,abjiciant :  et  ego  dico  :  Non  profui,  neque  pro- 
fuit  mihi  quisquam :  quia  hanc  utiiitatem  nou  Bum 
consecutus,  quam  consequitur  is  qui  beatus  effici- 
tur,duminauresloquituraudientium.PoteBt  ftutem 

priam  autem  incredulitatem  adhuc  a^grotabant.AliBTt 
ob  eorum  perversitatem,qui  tantum  m  se  fuity  cwram 
gerebat  eorum^  juxtavropriam  autetn  incredulUalem, 
adhuc  illis  xgrotantihus  istiusmodi,  etc. 

((/)  Apud  Habanum,  ovans  consequitur  magisterab 
auditoribus  suis,  si  proficiant  audiendOydum  fructus 
ex  sciiut^  eorum  quodammodo  metit.  Jeremias  m 
Judseis  non  habere  se  locum  dicit.ldeo  inquit,nonprO' 
fuit,  cetc. 


m 


TRANSLATIO  HOMIUAHDM  OAIQBNIS  IN  JEREMIAM.  HOM.  XI. 


Qi  aliier  iiitelligi.  Quicumque  discipulis  praecipit,  A 

iate,  ei  iDgeniosos,  et  audientis  naturs  babeat  au- 

ditores,  quanto  plus  praecipit,  tanto  pius   proficit, 

iliis  interrogantibus,  et  de  eo  quod  dicit  sspe  quss- 

rentibuSy  qui  sit  sensus  in  dicto,qui  ordo,quffi  scri- 

pti  voluntas.  Unde  ocontrario  ait  :  Non  profui,   ne- 

qiLe  profuit  mihi  quisquam.Qum  autem  et  alia  nobis 

expositio  residua  est,  propter  exemplaria  certiora, 

in  quibus  continetur  :  Non  debuiy  neque  debuit  mihi 

ptuquam^  ethunclooum  consideremus.  Quiomnibus 

omnia  restituit,  cui  vectigal  vectigalyCui  timorem  ti- 

noremjCui  tribtUum  tributum,  cui  honorem  honorem 

(Rom.  XIII,  7),   et   universis  omnia  reprssentat, 

nulli  debens  aliquod   officium,   verbi  gratia,   ho- 

norans  parentes,  fratres  ut  fratres,  filios  ut  filios 

episcopos   ut  episcopos,   presbyteros  ut   presby-  -n 

teros,   diaconos  ut   diaconos,   fideles  ut    fideles, 

catechumenos  ut  eatechumenos  :   si  omnia  om- 

nibus  reddat,  nulli   debet  officium.  Si  vero  red- 

dere  debet,  et  non  reddit,  non  potest  dicere  :  Non 

debui ;  cum  enim  debuerit,non  exsolvit.Quodautem 

sequitur  :  Non  debuit  mihi  quisqmmy  sic  inteiligen- 

dum  est :  £go  quidem  fenerari  volui  :  et  spiritalea 

X>ecunia8  commodare,sed  ilii  averterunt  aures  suas 

ab  iis  qus  dicebaQtur^  neque  voluerunt  praebere  se 

dociles,  ut  mihi  deberent  qusB  audiebant.    Idcirco 

Qon  debuit  mihi  quisquam.  Si  quis   enim  voluerit 

Bermones  qui  dicuntur  audire,debitor  fiteorum,  et 

qnasi  debitor  etiam  usuras  reddereexigitur.Exquo 

magis  expedit  auditoribus  accipere  disciplinae  verba 

cmn  fenore,  et  fieri  debitores,  quam  non  accipere, 

aec  debere.  Accusantur  quippe  tales,  dicente   pro-  C 

pbeta  :  Non  debuit  mihi  quisquam.  Quod  ait  :   Heu 

mihi,mea  mater^quareHM  me  genuisti  virum^  qui 

judicer  et  discemar  omni  terrx  {Jerem,  xv,  10)  ?  non 

sic  existimo  convenire  aliis  prophetis  ut  Jeremis  ; 

malti  siquidem  prophetarum  postaliquod  spatium 

primo  mali,  etjampostpeccataconversi,prophetare 

Cffiperunt  :  Jeremias  fero  apuerosumpsitvaticina- 

tionis  ezordium.  Et  hujus  rei  possumus   de   Scri- 

turis  accipere  tcstimonium.  Isaias non  audivit :  An- 

tequam  te  plasmarem  in  utero^  novi  le^  et  antequani 

exires  dc  vulva,  sanctificavi  /e,  et  prophetam  ingenti- 

hus  posui  te  :  neque  ait  :  Nescio  loqui^  quia  juvenis 

ego  sum  :  sed,  visione  sibi  revelata,ait:  Vsemihimi- 

serOf  quoniam  compunctus  sum,  quia  iminunda  labia 

habens  in  medio  populi  immunda  labia  hahentis  ego  ]) 

kabitOfet  regem  Dominum  Sabaoth  vidi  oculis  meis^  et 

missum  est  ad  me  unum  de  Seraphim,  et  tetigit  labia 

mea^et  dLdt :  Ecce  abstuii  iniquitates  tuas,  etpeccata 

tua  purgavi  {Isai,  v,  5).  (a)  Pristina  igitur  peccata 

pnrgata  sunt,etdignu8effectu8Spiritu  sanctolsaias 

prophetavii.  De  aliis  quoque  similia  si  quaeras,  re- 

peries.At  nontalisJeremias^abipsis  enimcunabuiis 

8plritu  sancto  plenus  prophetare  orsus  est:propter 

quod  ait  (secundumcommunemquippesensumpri- 


mum  debemus  exponere):  Eeumihi^mater  quare  m0 
genuisti  virum,qui  judicer  et  discemar  abomniterral 
Quidam  autem  bunclocuminterpretans,aitprophe- 
tam  non  sid  matromcorporalemha&c  locutum  fuisse 
sed  ad  eam  quae  generet(6)prophetas:necaliamesse 
matrem  prophetarum,nisi  sapientiam  Dei,ad  quam 
ait  :  Heu  mihi,  mater  mea  :  quasi  dicat  :Gurmege- 
nuisti,o  Sapientia?Filio8  vero  Supientiaeet  alibi  ie- 
gimuSjScripturadicente  lAmittit  Sapientiafiliossuos, 
Heu  mihi,inquit,matermea,  Sapientia,quasi  dicat : 
Gur  me  genuistivirum  quijudicer?Quisego  sum  qui 
in  hoc  natus  8um,utjudicer  atque  discernar  propter 
increpationes,  propter  correptionem,  propter  ma- 
gisterium,  dum  corrigere  nitor  habitantes  super 
terram  ?  Si  Jeremias  dicit  :  Gur  me  genuisti  virum 
qui  judicer;  et  discernar  terrae?  non  possumusex- 
ponere  quid  sit,  omni  terrx  ,  neque  enim  ab  omni 
terra  dijudicatur  Jeremias,  nisi  forte  violenter 
Scriptura  trahentes,  dicamus  positum  esse,  omnx 
terrx,^4L4L  pro  omni  Judaea.  Necdum  quippe  pro- 
phetia  ejus  ilio  tempore  inuniversam  terram  perve- 
nerat :  nisi  forte  sicuti  et  in  aliis  multis  locis  osten- 
dimus  Jeremiam  pro  Domino  nostro  Jesu  Ghristo 
positum,  sic  et  in  praesenti  loco  interpretemur.An- 
notavimus  in  principio  hujuslibridictum  :  Prophe" 
tam  in  gentibus  posui  te^  regna  eradicare^  et  subver^ 
tere,  et  disperder^,  et  aedifieare,  et  plantare,  Porro 
Jeremias  ista  non  fecitySedDominusmeusJesus  qui 
eradicavit  regna  peccati,  et  aedificatione  nequitia 
subversa,  fecit  in  animabus  nostris  ju8titiam,veri- 
tatemque  regnare.Quomodoigitur  magis  illa  conve- 
niunt  Christo  quam  Jeremiae,  sic,  arbitror,  et  alia 
plura  et  haec  quae  nunc  dicuntur  ad  Dominum  sunt 
referenda.  Et  primo  quidem  videndumestanpossit 
id  quod  incongruum,et  blasphcmumvideturessesi 
referatur  ad  Dominum,  id  est :  Heu  mihiymater^Sii' 
vator  noster  dicere  miserans  alios.Adquod  proban- 
dum  exbibendasunttestimonia,quae  manifeste  nuUi 
alii  apta  sint  nisi  Salvatori :  quomodo  videns  Jerusa- 
lem  fleverit  super  eam,quia  dixerit :  Jerusalem,  Je- 
susalem,  quge  occidis  prophetas^  et  laptdas  eos  qui  ad 
te  missi  sunt,  quoties  volui  congregare  fitios  tuos 
{Matth,  xxiii,37),  et  reliqua.  Nec  non  et  illa  quae 
manifeste  a  Salvatore  dicuntur :  Heu  mihi,quoniam 
factm  sum  sicut  qui  coltegit  stipulam  in  messe^et  sic- 
ut  racemos  in  vindemia,  cum  non  supersit  botrus  ad 
munducandum  uvs  primitiva.  Heu  mihi,  anima^quia 
periil  reverens  a  terra,  et  qut  corrigoi  inter  homines 
non  est,  Omnes  in  sanguine  judicantur,  {Mich,  vii,l). 
Venit  enim  ut  meteret  fruclus,  et  quasi  stipula  in 
segete  reperta  propter  plurimos  peccatores,  ait  : 
Heu  mihi,quoniamfactussumsicutquicolligit  stipulam 
in  me35^.Venit  vindemiarebotros  uvae  in  hominibus, 
et  in  messe  sceleribus  inventis,dicit  :  Et  sicutrace- 
fnos  in  vindemia,cum  non  supersit  botrus  uvae  ad  man- 
ducandum  primitiva,  In  alio  quoque  loco  simiiiahis 


(a)  Mss.Re^.qnos  Isiudai  BuGiiu9,postpristina  igi-         {b)  Unusapud  eumdemlluetiumReg.mss.Pro/^A^- 
iur  peccafa  d^nus  ett  effectus  Sancto  Spiritu,  tasfiei  sapientiam,nec  alia^  etc. 


667 


S.  eUSEBII  HIERONYMI 


666 


ad  Patrem  loquitur  diceDS  :  Qfise  iUUiUu  in  sanguine  A  religionem  ?  Quis  Ceatilium  saltem  transitorie  non 


meOfdum  descendo  in  corruplionem  ?  Quod  antopere 
nominibus  profui,  qui  nec  in  sanguine  meo,  quem 
fudi  pro  eorum  salute,  profecerunt  ?  quaa  utilitas 
S45  in  sanguine  meo,  dum  descendo  de  coelis, 
dum  venio  in  terram,  dum  contumeliis  affector 
[Forte  afficior],  dum  porto  corpus  humanum  ?  quid 
his  omnibusdignuniinterhominesperpetratumest? 
Quxutilitas  in  sangumemeodumdescendoin  connip- 
tionemt  Numquid  confitebitur  tibi  pulvisy  aut  annun- 
iiabit  t?ert7a^m(uam?Taleergo  est  quodin  Jeremia 
dicitur  :  Heu  mihi  mater  mea^quare  me  genuisii  vi- 
rum  ?  Non  juxta  quod  Deus  Salvator  est,dicit:  Heu 
mihi^mater,  scd  juxta  id  quod  modo  est,  sicut  in 
alio  propheta  :  Eeu  mihi,  inquit,   anima  mea  quia 


excutiteam?  quis  Judsorum  non  deGhristianislo- 
quitur?  quis  de  philosopbis?  quis  de  imperitis? 
(e)  Ubique  Ghristuscondemnaturatquediscemitar: 
et  ab  aliis  quidem  condemnatur,  ab  aliis  non  coa- 
demnatur.  Si  autem  non  condemnatur,  excipitar 
[Al.  excipietur],  aperis  [AL  aperies]  et  ostium  et 
ingreditur  [Al.  ingredietur]  ad  te  ;  credis  in  eam, 
vescitur  tecum.  Si  vero  de  religione  audiens  Chri- 
stiana  non  susceperis  [Al.  coeperis]  eam,nihil  a]iud 
facis  [Al.  faciesj  quamcondemnas(i4/.coademniibiB] 
Je8um,ut  mendacem,ut  seductorem  (^hominum,at 
in  errorem  mundum  detrahentem.  Quasi  quem  m$ 
genuisti  virum,qui  judicer  ei  discemar  amni  terrae, 
Quicumque  penitus  ei  non  credunt^  coademnantil- 


reverens  periit  a  ierra.  Anima  autem   hominis  est  p  lum.Qui  autem  credunt,  et  adhuc  ambigunt,  dyu- 


quae  conturbatur,ettristise8t  usque  ad  mortem,non 
Verbum  quod  erat  a  principio  apud  Deum,  quod 
numquam  mccret,  numquam  turbatum  est,  num- 
quamdixit:^eutni7it:neque  enim  Verbum  [id^.Sermo) 
sustinet  mortem,sed  homo  qui  istos  patitur  afTectus, 
ut  srtspe  exposuimus  :  Qmre  me  genuisti  virum  gui 
judicer  ei  discemar  omni  terrx  ?  (Mich.  vii,  2.)  Si 
consideres(a)  ubiquc  martyres  condemnatos,  et  de 
singulis  Ecclesiis  exbibitos  adtribunaI,videbisquo- 
modo  per singulos  martyres  Jesus  Christus condem- 
netur.  Ipse  enim  est  qui  in  perhibentibu8(6)veritati 
testimonium  judicatur  :  et  hoc  fideliter  suspicies, 
[At.  8uspiciens],quia  non  te  dixerit  esse  in  carcere, 
cum  fueris  in  carcere  :  non  te  esurire,cum  esurie- 
ris  :  (c)  cum  sitieris,  non  te  sitire,8ed  semeiipsum. 


dicant  illum.Duo  igitur  apud  homines  Ghristas  per- 
petitur  :  ab  incredulis  condemnatur.ab  ambigentl- 
bus  discernetur.  Si  portas  imaginem  c(Blestis,depo- 
sita  imagine  terreni  non  es  terra  condemnans  eum 
neque(^)  terra  in  qua  judicatur  atque  discemitur 
(/  Cor.  XV,  49) :  Virtus  mea  defecii  in  his,  qui  maU' 
dicuni  mihi  {Jer.xw,  10),  Apostolus  loquitur  de  Sal- 
vatore  nostro,  quio  crucifixusex  infirmitatesit.Gui 
prophetes  testatur  simiiia  diceus:  Domine,  qui^  cre- 
didit  auditui  nosiro,  et  brachium  tuum,  cui  revelatum 
esi  ?  Annuntiabiiur  corum  eo  sicut  infans,  sicui  radix 
in  terra  sitienti.  Non  est  species  eineque  gloria  ;  vidi- 
mu^  eum  ei  non  habebat  speciem  nejjue  formam,  sed 
species  ejus  inhonorata  ei  deficiens  circa  fUios  homi- 
num.  Homo  in  plaga  ei  dolorCy  sciens  ferre  infirmita- 


In  carcere,  inquli  Juiet  venisiisad  me  :  esuriviei  de-  C  tem,  quia  aversa  esifades  ejus,  depretiatus  est  nec 


distis  mihi  manducare:  siviti  et  potasti  me  (Matih. 
XXV,  36).  Itaque  si  condemnaturetiamChristianus, 
non  pro  alia  tamen  re,  neque  pro  sceleribuis  suis, 
sed  pro  hoc  tantum  quod  Ghristianus  est,  Christus 
est  qui  condemuatur,  ex  quo  efficitur,  ut  in  omni 
terracondemnetur  Jesus,quotiescumque  is  addicitur 
qui  pro  eo  condemnatur.Non  solum  autem  apud  ju- 
dices  saeculi  et  tribunalium  potestates  Christus  ad- 
dicitur,  sed  etiam  si  calumniam  Christianus  ab  aii- 
quo  patiatur  [^4/.  patitur  et  provocatur],etprovoce- 
tur  ad  litem,tuncquoque(6)Christu8dijudicalur  in- 
juste :  Quasiquemmegenuisti  846  virum,quijudicer 
eidiscemar  omni terrx. PossumuBet  aliterintelligere 
quomodoJesuscondemnetur,et  dijudiceturin  omni 


computatus.  Hic  peccata  nostra  fert,  et  pro  nobis  do^ 
let ;  et  nos  existimavimus  in  doloribus  eum  esse,et  in 
plaga  et  in  vexaiione.  Ipse  autem  vulneralus  ei  infir' 
'  matus  est  propter  iniquitates  nostras.  Doctrina  pacis 
nosirx  super  eum  :  livore  ejus  sonati  sumus  (Isai.  uii 
Iseqq.).  Igitur  847  suscepit  infirmitates  peccato- 
rum  nostrorum,  et  portavit  (h)  nos,  et  venit  ad  eos 
qui  maledicecant  eibi,  et  virtus  ejus  defecit  ab  eis 
qui  malodicebant  ecGelestibusdescendentem.Simul 
enim  etassumpsitservi  formam.-Verbumcarofactum 
exlnanivit  8e,et juxta  Apostolum  dicentem :  Exinani- 
vii  seipsum  formamserviaccipiens.(Philipp.ii,7),iiunc 
quoque  loquitur  :  Virtus  mea  defecit  in  iis  qui  maledi' 
cunt  mzTit.  Videamus  autem(i)ipso  nobis  tribuentesen- 


terra.QuisimproborumnoncondemnatGhristianam  j)  su,etsermone,  sipossumusetaliudquid  manifestius 


(a)  Vitiose  legebatur  antea,tth*^u(?,quod  Rabanus 
castigat,  ubique,  concinente  Graeco  textu  'Travxa^ou. 
Mox  quoque  deerat  nomen  Christus. 

(6)Hic  quoque  exRabano  restituimus,t;mto(i,co- 
gente  Graeco  ipso  archetypo,  t^  alrfldcf.  pro  quo 
antea  legerant  vulgati  libri  divinitati. 

(c)  Verba  cum  sitieris,  quae  deerant  sufTecimus  ex 
Rabano,  probante  Origene  in  GraecOjOxav  <ju  irsivac. 

fd)  Pro  Christus,  male  prfleterebant  vulgati,ut  an- 
titnesim  captarentjUA^W5:est  vero  inGrsBCO  XpiTco;, 
et  penes  Rabanum,  ut  reposuimus  ;  seriesque  ora- 
tionis  postulat,  Christus. 

(e)  Iterum,  ubique  ex  Rabani  lectione,  et  Grajco, 
TravxaxoO,  reseripsimuB  pro  tttt^tt^.Liquet  enim  vero 


banc  esse  Scriptorismentem,utu6tgu«,sive  inomni 
terra  exproposito  JeremisB  textu  Ghristum  adjudi- 
cari  et  damnari  probet. 

(/)  Vocem/iominumsuffecimusexRabano  ipsoque 
Origene,  w^  irXavTJffavTa  tou;  avOpwTiouc.  Alterum 
quoquc  ui  ex  iisdem  supplemus^ 

(g)  Falso  erat  in  antea  vulgatis,  neque  in  terra  lua 
judicatury^vo^neque  ierra  in  quajudicatur  ,  quemad- 
modum  restituit  Rabanus,  scripsitque  olim  Orige- 
nes,  ouSs  ei  Y'!  ^^  f^yf.i.toL^iyf.ilie^TOLi. 

(/i)  RescriDsimus,no5  ex  Graeco  iJH^ac,  et  Regiis 
mss.  apud  Huetium,  antea  erat,  eas, 

(i)  Totidem  in  Graeco  est  verbis  :  r^cojxev  el  a^ou 
SiSdvTo;  Tou  X^YOu  Suvdi{xeOa  )cal  &XXo  90(pi9xep6v  xi,eto. 


TRANSLATIO  HOMILIARUM  ORIGBNIS  IN  JEREMIAM.  HOM.  XI. 


670 


9  diotadicere.  Eratlux  vera  quas  illuminat  A 
mmem  venientemin  huncmundum{Joan.  i,9) 
Pllius  estDeiyquae  illuminat  [ii/.iiluminavit 
ominem  venienteminhunc  mundum.  Qui 
ationalis  est  particeps  vers  lucis  efilcitur 
%[AL  Rationabilis]  autem  est  omnis  homo 
tromnes  bomines  rationalessint^in  quibus 
8  rationHlis  augetur^in  quibusdam  minui- 
leris  animam  vitiis  (a)  plenam,  et  pertur- 
B8ervieDtem,videbisquomodovirtusVerbi 
I  ea :  si  videris  sanctam  et  justam,  videbis 
ot]  per  singulos  dies  virtus  Dei  proflciat  et 
6a:ethocquod8cribiturdeJesu,aptabisei. 
im  tantummodo  {b)  in  se  Jesus  proficiebat 
$i  xtate,  et  gratia  apud  Deum  et  homines 
2)  ;  verum  et  in  singulis  profectum  sapien-  n 
itis,  et  gratiae  recipientibus,  proficit  Jesus 
,  etate,  et  gratia  apud  Deum  et  homines. 
go  Filius  Dei  qui  erat  Deus  Verbum,  qui 
1  dicente:  Beu  mihi^  matermeaf  et  reliqua, 
oram  majestatis  susb  loquitur  :  Virtus  mea 
maledicentibus  mihi,  Si  quis  maledixerit 
atim  recipit  vicem,et  tormenta  perpetitur. 
dppe  Jesu  defecit  ineo,cum  ratio  minuitur. 
Bontrario  benedixerit  et  recepit  Jesum, 
18  diversa,  quam  est  in  maledicentibus  ei, 
trpetitur,  ut  enim  in  maledicentibus  defe- 
3  in  benedicentibus  848  crescit:  Fiat 
Urigenlibus  eis,  si  non  astiti  tibi  in  tempore 
eorum  {Jer.  xv,  11).  Quid  esthoc  quod  di- 
ai^  Domine^  qui  postest  ex  ipso  sermone 
(t.  Hisipsis,  Domine,  dirigentibus,quima-  C 
t  mihi,  virtus  qu%  deficiebat  in  eis,  fiat  in 
ad  poenitentiam  conversi  post  maledicta 
16  persequebatur,  arabulare  cojperint  rec- 
I.  Fiat^  Domine^  dirigenlibus  eis,  si  non 
.  Reddit  rationem  quare,  iis  qui  maledice- 
,  postulat  directionem  atque  virtutem  di- 
fMm  astiti  tibi  in  tempore  malorum  eorum, 
iri  propitiatio  pro  peccatis  nostris,  et  de- 
est  eum  in  temporemalorum  nostrorum  : 
im  astitit  post  lempus  afflictionis  nostrs, 
ftdhuc  peccatores  essemus,  Jesus  Gbristus 
mortuus,  est.  Si  non  astiti  tibi  in  tempore 
eorum,  et  in  tempore  tribulationis  eorum. 


exsurgatinimicus  :  ego  aslititibi  pro  eis  (i  Joan.  ii, 
2).  Quis  autem  est  inimicus  noster,  nisizabulus,qui 
tribulabat  nos,  et  jugo  servitutis  premebat ;  adver- 
sum  quem  astitit  Patri  Salvator,  et  de  captivitate 
nos  liberans,  reddiditlibertati.  Hsc  prophetice  Do- 
minus  dixerit.  Polest  autem  de  [forte  et]   propheta 
eadem  dixisse  pro  populo,  et  in  tempore  malorum 
eorum.  Super  quem  respondit  Deus,  et  loquitur  ad 
populum,quia  Salvatore  sivepropheta  fuerataccu- 
8atus,dicens  iFerrum  et  opertoriumxreum  virtustua 
dura  indomabilis  quse  molliri  non  quxrit^   quse  vix 
producatur  (Jer,  xv.  12).    Ferrum  et   opertorium 
asreum  virtus  tua,  id  est  secans  et  dividens,  et  bene 
composita  di8turbans,maiedicta  virtus.  Divitias  tms 
et  thesauros  tu^s  in  deprasdationem     dabo    gratis 
(Jer.xy,  i3).  (c)  Goncedit  Deus,  et dat  eos  commuta- 
tionem  propter  omnia  peccata  eorum.  Ulrumne 
hos  quos  sibi  in  terra  thesaurizaverint?  unusquis- 
que  enim  hominum  thesaurizat  sibi ;  si  est   pec- 
cator^  in  terra ;  sijustus,  in  coelo,  ut  nos   docuit 
[Al.  docet]  Evangelium.  Aut  [Al.  an]   quod   dicit, 
84S  istiusmodi  est:  Ecce  unus  thesaurusJeremias, 
aliusthesaurusestIsaias;lhesauruseratetMoy8es,et 
reliqui.  Hosthesauros  abstulit  Deusa  populo,  et  per 
Ghrislum  qui  dixit :  Auferetur  a  vobis  regnum  Dei, 
et  dabitur  genti  facienti  fructus  ejus,  largitus  est  no- 
bis.  Dabo  ergo  propter  peccata  tua  thesauros  tuos 
indeprffidationem.Deditnobisthesaurosilliuspopuli 
Dominus,quiaprimumilliscreditasunteloquiaDei, 
etnobis  deincepsattributa.Idquequod  scriptum  est: 
Auferetur  a  vobis  regnum  Dei,et  dabiturgenti  facienti 
fructus  ejus  (Matth.  xxi,  4:^),  asseruimus  [At.  asse- 
rimus]jamessecompletum.  Non  quod  Scriptura  ab 
eis  ablata  sit :  habent  quippe  Legem  et  Prophetas, 
habentvoluminadivinarumlitterarum  :(d)  sed  quod 
non  intelligant.   Atque   ita  regnum   Dei  ablatum 
est  ab  eis,  dum  Scripturae  sensus  aufertur.  Gsesavit 
apud  eos  Legis  etProphetarum  interpretatio  :legunt 
omnia,  etnon  intelligunt.  Expleta[i4/.  jam]  est  illa 
post  adventam  Domini  prophetia  :  Dic  populo  hutc : 
Auditione  audietis,  et  non  intelligetis  et  cementes  vi- 
debitiSy  et  non  scietis^  incrassatum  est  enimcor populi 
hujus.  (Matth.  XIII,  14).  Necnonet  illudquod  ab  Isaia 
dicitur  :  Auferet  Dominus  a  Judaea,  el  ab  Jerusalem 
validum  et  validam^gigantem  ethominem  bellatorem, 


et  Rabanus  Latine  legit,  satis  commoda 
,  atque  expedita.  Sensum,  sive  sermonem 
J  ipsum,  ad  quem  continuo  interpretatio- 
1  refertj  Xoyov,  siveVerbum.  Erat  vero  in 
eatis  libris,  Videamus  autem,  ipso  nobis 
Rmenie^si  ex  hoc  sermone  possimus  et  aliud 
nintts  male  in  uno  Reg.  ms.  penes  Uue- 
}  nobis  sensumtribuente  sermonem,  sipossu- 
mdquid  manifestius,  etc. 
d  p(fnam,neque  Habanus  novit,  ncque  ipsc 

plemus  ex  Rabani  lectione  voces  in  5^,qu8B 
lui  necessariae,  et  ab  ipso  Origene  profectae 
fip  xk6'  iavT^v  (x^vov  o  'ItJcjou;,  etc. 
inter  haec  verba  gralis  et  conccdit  videri 
xHieronymianis  codicibus  excidisse  hsec 
liiia  incommutationem  propteromnia  pec- 


cata  iuBi.  Quos thesauros peccantium  in  deprsedationem 
D  concedit  Deus,  etc,  qus  sub  interro^andi  nota  le- 
genda  sunt.  Absque  hi  ccrte  praemissis  minus  co- 
haeret  inferior  contextus  :  sunt  vero  illa  et  in  Graeco 
archetypo,  ivTdXXacYjJLa  8ta  Trduac  Tdc  djjLapxlac  <io'j. 
Tlva(;6r,5aupoi>CTa)vdfxapTav6vTtov8i8a)ffiveIcirpovojJL>5v 
6  0£(5(;,  xal  SlSioutv  aoxou^  dvx^XXa^ [Aa  8id  x*  t.  X.Ve- 
rum  ex  hoc  ipso  Graeci  tcxtus  conspectu  pronun- 
tiarim,  obearumdem  vocura  dvTdXXaYJia  SlaoTdaac, 
etc,  quibus  ea  concluduntur,  recursum,  in  eo  ipso, 
quo  Uieronymus  utebatur,  Grsco  exempiari  fuisse 
solemni  scribarum  lapsupriBtermissa^nequeenimin 
Latinotantapotuitverborumsimilitudofraudifuisse 
amanuensibus. 

(d)  Apud  liabanum,5frf  absque  intclligentia,atque 
ita,  etc. 


m 


S.  EUSEBIl  HIEaONYMI 


et  judicem,et  prophetam,et  arbitrum,{a)  et prudentem  A  revera  non  fuit  patiens  Deus  ;  si  enim  conn 


architectum,  et  sapientem  auditorem  [Isai,  iii,  l).llaec 
omnia  abstulit  ab  illis  DeuSyet  nobis  qui  ez  gentibus 
sumus,  si  tamen  accipere  voluerimus^  tradidit.  Et 
thesauros  tuos  indeprxdationem  dabo,commutationem 
propter  omnia  peccaia  tua  in  omnibus  finibus  tuis, 
Quod  dicit  tale  est :  Ista  omnia  [b)  propter  peccata 
tua,  quae  in  universos  fines  tuos^  provenerunt,  tibi 
reddita  sunt.  Nullus  quippe  finis  illius  est  populi 
qui  non  peccatis  ejus  repletus  sit :  850  nec  poterat 
non  omnis  peccatis  eorum  finisrepleri  qui,quantum 
in  se  fuit,  interfecere  [AL  eointerfecit]justitiam,si 
est  Ghristusjustitia,  interfbcere  sapientiam,  si  est 
Christus  sapientia ;  interfecere  veritatem,  si  est 
Christus  veritas.  Unde  propter  crudeles  contra  Fi- 


[ii/.con8ideras]temporapas8ionisDomiQice,eti 
Jerusalem,  quando  subversa  est,  videbis  qoo 
non  in  patientia  abusus  sit  eis  Deus.  A  quiDto 
mo  quippe  anno  Tiberii  Gaesaris  usque  ad  si 
sionemTempli(&)numerantur  anni  quadragtnl 
quiaoportueratmodicum  aliquid  interesseton 
S51  (/)  in  pccnitentiam  derelinqui,  propteroi 
persigna  atqueportenta  apostolorum  credituri 
Sdtoquomodo  accepi  propter  te  opprobrium  a  C9 
nentibus  sermones  tuos.  Potest  fleri  at  propheti 
dicat  contemptus  apopulo  peccatore  super  g  bi 
prsdicabat :  ait  quippeet  alibi  iCompleuidisi 
in  irrisione(Jer.  xx,  7).  Opprobrium  ergo  patii 
his  qui  sermones  Dei  audire  contemnunt,  etd 


lium  Dei  acclamationes  haec  omnia  perdiderunt.  Et  ^  catur  ut  Dei  habeat  auxiliium  dicens :  Sciiofi 

•Aaiii.n.<^««  n.N«»:....^  ^^.,^    T^ ..^  r>l^--L »    J-     •-- *-„    M L„« ^ « ^ 


resurgens  Dominus  meus  Jesus  Ghristus  non  appa- 
ruit  ultra  interfectoribus  suis,  sedtantum  credenti- 
bus  sibi  ex  mortuis  victor  ostensus  est.  Et  dabo  te 
in  servttudinem  inimids  tuis^in  terramquam  nesciebas 
{Jer.  XV,  14).  Servivit  populus  Judaeorum  inimicis 
suis,  et  dispersus  est  in  tcrram  quam  igoorabat. 
Quoniam  ignis  accensus  est  in  ira  mea  super  vos  ar- 
debit.  Post  ista  quse  exposuimus,  et  comminationis 
verba  ad  populum,  ille  qui  superius  oraverat,  com- 
pletorationem,etprioribus  qus  sequuntur,  adljungit 
Tu  cognovistiDomine,  memor  esto  mei,  et  visUa  me  : 
innocentem  mefac  a  persequentibus  menoninpatien- 
tia  {Ibid.,  15).  Et  Prophetes  potest  hoc  dicere,  per- 
secutionem  passus  ab  his  quos  increpabat,  qui  ve- 
ritatem  audirenolebant,  inimicus  quippeeisfactus 


do  acceperim  propter  te  opprobrium  a  conienmm 
sermones  iuos.  Consumma  [Al.  Consumnuivi)  «0 
rem.  xv,  16).  Prophetes  potest  hoc  dicere,  oed 
gis  convenit  Salvatori,  cujus  post  passioneni 
consumptio  Jerusalem  et  interfectiopopuli.Jik 
um.Post  haecquiamultapassi  suntprophetspr 
(/i)leg8tionem  verbi  et  increpationes  Deiyqaaoei 
pulum  proferebant,oportet  auditores  pauci  ooo 
neri  de  vita  eorum,  atque  promissis,  et  n 
voluntate,ut  juxta  possibilitatem  virium,8i  voli 
requiem  consequi  cum  prophetis,  etiam  open 
rumfacere  nitamur.  Quod  autem  loquor  istiiM 
est :  frequenter  in  oratione  dicam  :  Deus  om 
tens,  da  nobispartem  cum  prophetis,  da  cam 
stblis  Garisti  tui,  tribue  ut  inveniamur  ad  vei 


est  vera  dicens.Potest  autem  et  Salvator  hac  dicere,  C  Unigeniti  tui.Hscc  loquentes  non  sentimus  qa« 


mus :  re  enim  hoc  dicimus :  Fac  nos  sic  odio 
beri,  ut  odio  habiti  sunt  prophete,  et  danobisn 
talia  super  qus  persecutionem  patiamur ;  de  i 
tas  inciderecalamitates  quas  apo8toli  sustinaei 
Dicere  quippe,  da  mihi  partem  cum  prophetii 

sichabet :  A(p*ou  8i87raO&v(Kupioc)^ucx^xarcaaTf| 
^lepouffaXiJjjL  Ylvovxai  eTTj  jxo*  fi-fjvec  Y* '3^^  P^' 
fuit  eorum  ratio,  qui  GhriBtum  annoTiberilLy 
8um  crediderunt,  et  anno  circiter  udo  pradie 
Origenes  lib.  iv  Qepl  *Apvu>v  cap.  \,  GhrietiUD 
anno  et  atiquot  mensibus  docuisse^  et  Homil.  S 
Luc. :  juxta  simpHcem  inteHigenliam  aiunl  tm^ 
Salvatorem  in  Judxa  Evangelium  prmdicasis,  H 
esse  quod  dicitur,  Prxdicate  annum  Dondfd  aem 
et  diem  retributionis.  At  in  an.  ^18  Tiberii  me 
ejus  confert  Eusebius,cum  postannoB  40exeis 
terpretatione  Ilabanocognitum,necdenique  oratio-  j)  cet  JerosoiymaUist.  lib.  iii,  cap.  7.  Utraqaeoj 


usque  ad  crucem  persecutionem  passus  a  populo, 
Non  inpatientia.  Quid  est  hoc  quod  ai: :  Non  in  pa- 
tientia  {c)  ?Longanimis  fuisti  semper  huic  populo  de- 
linquenti  ;8ed  super  hoc(d)7uod  etiam  adversum  me 
erexit  temeritatemsuam,  noli  esse  longanimis.  Et 

(a)Exciderat  yon^prudentem  quam  Habanus  atque 
ipse  Origenessupplent :  xal  <j(5(pov  ap^^ixexTova. 

(b)  Sic  et  Rabanus,  propter  peccata,  et  Origenes 
Sia  xdc  ^apTlac  praBferunt,  sicque  rectus  postuiat 
sensus.  Erat  tamen  in  hactenus  vuigatis  Ubris  satis 
mendose,t5/a(7mnta  peccata^  etc.Subsequentem  quo- 
que  contextum  non  unoin  loco  leviter  hiantem  sar- 
cimus. 

(e)  Glossema,  hoc  est,  patientia,  perperam  in 
vulgatis  antea  libris  intrusum  hino  amovimus:quod 
neque  in  Grffico  esset  archetypo,  nec  in  Latina  in- 


ni8  contextui  sit  nisi  incommodum. 

i(i)Imperfecto  obscurosque  sensulectum  haotenus 
per  hoc  etiam^Qic.  Pristinam  integritatem  Haba- 
ni  vetus  lectio,  sed  super  hoc  quodetiamy  etc.  resti- 
tuit :  comprobat  et  Grsecus  Adamantii  textus,  ktd 
S£  ToT^  xaT  £uLov)  xeToXfXTjjxivoic,  etc. 

(e)Penitu8aeerant  verba  i8th«c,qu»  prfficipuacon- 
textus  sunt,  numerantur  anniquadraginta  dlt«o,quare 
et  subsequens  sensus  laborabat.  Ad  Rabani  lectio- 
nem,  Grscique  archetypi  fidem  TeaoapaxovTa  xai  ouo 
TreTcXifjptoTai  eTr,,  pristin»  intc^ritati  locum  reddidi- 
mus.  Addit  Huetius  locumOngenis  lib.  iv  contra 
Gelsum,  TeajapdxovTa  yap  eTT)  xai  8jo  oi(JLat,  A^'  ou 
iTcajpwjav  tov  'iTiJoijv^YeY^^*^*^»^'^'^^!^  'lepojoXujjLwv 
xaOaloe^iv.  In  eoque,ait,pr6eceptorem  suum  Clemen- 
tem  Alezandrinum  secutas  est,  qui  Stromat.  lib.  i. 


magnis  sese  auctoribus  tuetur.  Minime  aotMft; 
potest  Phlagontis  Tralliani  sententia  quem  in  6 
piadicis  sive  Ghronicis  scripsisse  refort  Ori§a 
15  Tiberii  anno  ad  Jerosoiymitanam  SktA9v*  U 
nos  intercessisse. 

(f)  Falsoexcusihactenuslibri.m  paHenUa  ii 
quit^mm  eiOrfflCus  praferat  au-fxtopifiB^v«t«U 
voiav  :  et  Habanus,  in  pcenitentiam  derelinqui^ 
eadem  Latinesententiaest,  prout  et   nos  repi 
mus,  verissime  legerit.  Leviora  inferius  noao 
lectore  inscio,  castigamus. 

{g)  Apud  Habanum,  super  quem  prmdicokeA 
Grffico  abludente. 

{h)  Mss.  Heg.  penes  Huetiam ,  legaUonem  el 
crepationes  Ferbi  Dei. 


<(M 


9RANSLATI0  H0MILTAR1TM  0Rl61!mS  IN  JBREMIAM.  BOM.  XL 


m 


iBliteln  pati  id  quod  propheUey  omnium  injustissi-  A  <)um.  Nan  scdi  in  concilio  ludentium.  Si  qoando  vi- 


debat  prophetes  non  sollicitorum  concilium,sed  lu- 
dentium,fugiebatillud.Unde  oportetnosse  difleren- 
tias  conciliorum,  solliciti  atque  ludentis.  Si  hoc 
concilium  nostrum  sollicitum  est,  si  omnia  cum 
Ecclesiastica  diiigentia  quxrit,si  sermo  cum  disci- 
plina,  si  vita  sollicita  ost,si  negotia  cum  85S  cau- 
tela,  conciiium  est,  non  ludentium,  sed  sollicito- 
rum.  Si  autem  dereliquerit  studium  religionis,  et 
vacaverit  lusibus  mundi  istius,  qui  veniunt  a  pra- 
vitate,  ut  concilium  ludentium.  Ait  itaque  prophe- 
tes  :  Non,  sedi  in  concilio  ludentium  sed  timebam  a 
facie  manus  tuse,  Cum  duo  mihi  essent  proposita 
sedere  in  concilio  ludentium,et  olTendere  majesta- 
tem  tuam,aut  certe  surgere  de  eo,  et  ea  facere  qu» 
lilitabant.  Qoid  ergo  est?Si  quis  vultimitarivitas  n  tibi  placita  erant,  magiselegi  surgere  decongrega- 


nram  est :  dicere,  da  mihi  partem  cum  apostolis, 
ttoleiitem  ex  affectu  Pauli  vere  loqui :  In  laborihus 
fllMrimwn  in  plagis  abundantert  in  carceribus  supra 
modim  ei  in  mortibus  sxpe  (I  Cor.  vi,  23),  et  reli- 
qua  omnia  est  iDiqiiissimuro.  Si  itaque  voiumus  re- 
qiiieecere  cum  Prophetis,  consideremus  vitas  pro- 
plietanim,  quomodo  ex  eo,  quod  increpabant  et 
argnebant  delinquentes,  judicati  condemnatique 
fmi^ay.Lapidaii^secii  inoccisionegladii  occubuerunty 
etreumeuntes  in  melotus  et  in  eaprinis  peltibuSj  in  eges- 
ttie,m  iribulatione  et  miseria,insolitudinibus  erran- 
Us  {Job,  XII,  37).  Eo  tempore  quo  erant  synagogs 
phnrimae  in  Israel,  nihilominus  illi  in  desertis,  et 
montibus,  et  speluncis,  et  cavernis  petrarum 


prophetaram,increpet,arguatque  peccatores,statim 
odiam  merebitur,statim  ei  detrahetur,statim  patie- 
tnr  ineidiae.  Quod  etiam  nunc  in  Ecclesiis  saepe  vi- 
demna  aceidere.  Peccaverit  quodlibet  quispiam  :  |is 
qiiipneaidetpopulo,et  regitEcclesiasticam  discipli- 
iiim,ejicit  eum  de  congregatione  sanctorum  :  illico 
ilie  drcait  dvitatem,  lacerat  eum  qui,  quantum  in 
86  faity  Eccleeiam  vindicavit.  Verum  nos  non  prs- 
l>eamo8  his  aurem,quipropterexcommunicationem 
loi  tam  prspositos,  quam  omnemEcciesis  conven- 
tom  vesaDOore  dilacerant.  Beati  vero  apostoli  omni 
idmiratione  digni  innumerabilibus  propter  verita- 
tem  iignriie  affecti  loquebantur :  Propterea  complo' 
eeo  mihi  in  inftrmitatibuSf  in  coniumeliisin  necessita- 
'tAmSy  m  persecttiionibus  et  angustiis  pro  Christo  (II 


tione  ludentium,(c)utamicus  tuus  essem,quamcon- 
trariafaciens,  inter  eos,qniho8tessunt,  computari. 
Non  sedi  in  concilio  ludentium,sed,timebam  a  facie  ma- 
nus  /ua^.Et  Salvator  noster  non  sedit  in  concilio  lu- 
dentium,  sed  surrexisse  sedocensait :  Dtmt7/«/urt;o- 
bis  domus  t;^«/ra(f^5aWa(Lu^.xiii).Reliquitenim  ser- 
mo  [d)  divinus  concilium  Judaeoruiu,  et  aliud  sibi 
concilium  ex  gentibus  congregavit.  Solus  sedebam. 
Et  ipse  tantum  sine  expositione  sermo  sdificat  au- 
dientes,  quando  est  muUitudo  peccantium,  nec  su- 
8tinet,secum  justum  pie  (Al.^usie  pium)  vivere,(^)non 
indecens  est  fugere  congregationem  eorum,  et  imi- 
tari  prophctam  loquentem  :  solus  sedebam  :  imitari 
(/)  Eliam  miserabiliter  conquerentem  :  Domine^pro^ 
phetas  iuos  occiderunt  altaria  iua  su/foderunt,  et  ego 


Cor,  zii,  10).    Hoc  tantum   laborare  convenit,  ut  ^  relictus  sum  solus  et  qustruni  animam  meam  accipere 


pro  nollaalia  re  nisiproChristosustlneamuscontu- 
ndiam,  et  necessitatis  causa  sit  Ghristus.  Id  opte- 
mo8  ot  maledicta  perpessi,  pro  veritate  nos  male- 
diei  Bciamae,  qui  eam  defendimus,et  Scripturarum 
fohintate  omni  com  flducia  eam  praedicamus.Igitur 
<iaantom  po88umus,ad  vitam  prophetaru  m  et  aposto* 
lorom  conversationemimitandam  nos  extendamus, 
moiestias  et  pericula  non  vitantes.  Athleta  enim  si 
difficoltatem  certaminis  fligerity  cum  Isetitia  non 
eoronatar,etlaadis  gloriamnon  conseqmluv.  Et  erit 
mrmo  ttm  mihi  m  Ixtitiam.  Non  ait,  Est  sed,  Erit  ; 
nqoidem  in  prssenti  tempore  carceres,exsilia,  con- 
tniBelia8,aclabore8  mihi  tribuit,sed  horum  omnium 
ftnteerit  laetiUa.  Ei  erilsermo  iuu$  mihi  in  lastitiam^ 


illam  (Reg.  xix,  14).  Si  autem  voluerimus  sacratius 
aliquid  accipere  in  eo  quod  dicitur  :  Solus  sedebamt 
forsitan  inveniemus  dignam  interpretationem  Spi- 
ritu  sancto.  Quando  vitam  multitudinis  imitamur, 
nec  conversatio  nostra  a  populo  melior,  nec,  con- 
tempto  judice  Deo,  ab  hominum  malitiis  separatur, 
non  possumus  dicere :  Solus  sedebam  ;  sedemus 
quippe  cumplurimis.Quandoautem  vita  nostra  fue- 
rit  istiusmodi,ut  nullus  nobis(y)  sensu,sermone  ge- 
stis  cosquetur  :  tunc  possumus  dicere :  Solus  sede-- 
ffam.  Licet  ei  qui  non  est  presbyter,  aut  episcopus, 
aut  diaconus,  aut  alia  qualibet  decoratus  Ecclesia 
dignitate,  bene  854  viventi  dicere  :  Solus  sede^ 
bam,  quia  amariiudine  plenus  sum  (Matth.  vii,  14). 


fkffimdiwn  eardis  mei,quiainvocatum  esi  nomen  tuum  D  Si  arcta  et  angusta  est  via  quse  ducit  ad  vitam,ex- 
Mfer  HM,  Domine  (b)  pater  omnipotens  {Jer.  xv,  17).  pedit  tibi  ab  omni  dulcedine  recedenti,ut  amaritu- 
Ktnmi  Ghristus  hoc  dicit,non  abhorret  ab  intel-  dine  in  praesentissculocomplearis.Anignorasquo- 
iKto:  nomen  quippe  Patris    invocatum  est  super      niam  solemnitas  Dei  adjunctisamaritudinibuscele- 


ia)  lidem  apud  Huetium  mss.,  Serraii^  secti^  etc. 

(ft)  In  €h*aeco  et  penesRabanum  nomen,/7ator,non 
btbetar. 

(r)  Ubo8  ms.  Reg.  ab  Hoetio  laudatus,  et  amicus 
inseese. 

[i)  Vitiosa  perissolagia  excusi  antea  libri,  sermo 
Beidivinus.  in  Grrsco  tantum  est,  tou  6eou,  penes 
Bibaoom»  qood  retinemus,  divinus. 

(e)  Ita  ad  verbumQrfficusOrigene8texlu8,(t><;  ou$£v 
^oiTOv  ioTi  fvj-^^^fxa  xh  ouv^Spiov,  eto.  op  time  adeo 


Rabanus  in  suis  olim  legit  exemplaribus,  quemad- 
modum  restituimus,  non  indecens  esi  fugere^  ctc, 
corrupta  autem  ct  falsa  haec  erat  vulgata  lectio, 
tunc  ivdigens  est  fugere^  etc. 

(/)Pro£/iam,  quod  et  in  Graeco  est  nomen,  ot 
penes  Rabanum,  et  loci  postulatscnsus,  deridiculo 
errore  legebatur,  etiam. 

(g)  Reg.  unus;  Huetio  teste,  ms.,  sensus  vel  ser^ 
mo  peccantis  cowquetur. 


675 


S.  EUSEBII  HIBRONTMI 


016 


bratur  ?  Ait  quippc  sermo  divinus :  Cum  hahueritis  A  tians  vulnera :  et  justus  qui  post  plagas  reclpitsa- 


diem  festum  azyma{a)superamaritudinemmandu^abi- 
tis  {Exod.  XII,  8).  Simul  autemconsiderandum  puto 
quid  velit  haec  jussio,quaB  praecepit  agentem  pascha 
Dei  azyma  cum  amaritudinibus  manducare.  Et  do 
azymis  quid  est  mea  interpretatio,Apostolus  Paulus 
exposuit.  De  amaritudine  vero  quod  sequitur,  ne- 
cesse  est  ut  aliquid  ApostolicoB  disputationi  simile 
(6)  reddatur.  De  azymis  itaque  Apostolus  ita  dicit: 
Festa  celebremus  non  in  fermento  veteri^  neque  in 
fermento  malitiae  et  nequitiaeySed  in  azymis  sincerita- 
tis  et  veritatis  (I  Cor.  v,  8).  De  amaritudinibus  ne- 
cesse  est  ut  talis  ratio  reddatur,quse  doceat  sic  eas 
celebrandas,  quomodo  azyma  comedantur.  Habeto 
sinceritatem  et  veritatem,etamaritudinestesequen- 


nitatem.  Facta  est  mihi  (subauditur  plaga)  siad 
aqua  mendax  non  habens  fidem  {Jer,  xv.  48,  19).  Si 
quidem  plaga  mea  non  manet,  854  sed  super  me 
transit.  ideo  dicit  Dominus  :  Si  conversus  fueris,  res- 
tituam  t€.  Ad  omnes  haec  loquitur  Deus,  quos  re- 
verti  vult  ad  salutem.  Videtur  autem  quiddam  si- 
gnificare  mysterii  in  eo  quod  ait :  restUuam  te ; 
nemo  quiqpe  restitui  potest,nisi  in  eum  locum  unde 
ante  discesserat,  ut  puta  si  membrum  corporis  mei 
fuerit  a  compage'disjunctum,medicus  iliud.inpristi- 
num  locum  restituere  conatur.  Si  aliquis  separatar 
e  patria,  in  exsilium  mittitur,  et  postea  per  indol- 
gentiam  eorumquipossunt  exFules  solvere,reddiUir 
libertati :  redit  undefuerat  expulsus.  Miles  qnoqne 


tur,  et  manducabis  azymacumsinceritateetverita-  „  abjeclus  ex  ordine  suo,restituitur  ordini^si  accepe- 


te.  QuiaPaulusistiusmodi  azyma  comedebat^seque- 
batur  eum  amaritudodicentem :  inimicus  vobisfactus 
sum  vera  dicens  {Galat,  iv,  16).Manducabatamaritu- 
dines  in  dolore  in  labore^  in  vigiliis  frequenler,  in 
fame  et  siti  (II.  Cor.  xi,27),  extra  caetera  quas  pro, 
totiusmundi  salute  pandebat,etquaQ  cum  faciebant 
praesidem  veritatis  azyma  cum  amaritudinisman- 
ducare.  Et  Lexquidem  haec  Axcii  \  Ax>yma  cum  ama- 
ritudinibus  comedite  et  impleminiy  sicut  et  alio  loco 
dicitur  de  quibusdam  :  Manducate  et  implete  vos, 
Propheta  vero  non  ait :  Amaritudinem  comedi ; 
sed  :  Amaritudine  repletus  sum  :  hoc  est,  in  me  tan- 
tum  saeculi  persecutionum  pondus  incubuit[/l/  in- 
cumbit],  ut  plenus  amaritudine  flerem.  Quare  qui 
me  contristant,  confortantur  in  me  ?  Multa  passus  est 
Jeremias  ab  his  qui  veritatem  audire  nolebant,  ot  C  ejus  mittentes  retia  in  mare.Erant  quippe  piscato- 


rit  veniam.  Ita  et  nuncdiciturad  mortale  genus,id 
est  ad  nos  homines,  qui  a  Deo  fueramus  aversi : 
Si  conversi  fueritis,  restituam  vos.Finis  quippe  re- 
promissionis  restitutio  est,  ut  in  Actibus  apostolo- 
rum  legimus  :  Usque  ad  tempora  restitutionis  Ofn- 
nium  quse  locutus  est  Deus  per  os  sanctorum  prophe- 
tarum  stwrum^  in  Ghristo  Jesu,  cui  est  gloria  et 
imperium  in  saecula  saeculorum.  |Amen. 

HOMILIA  DUODEGIMA. 

De  eo  quod  scriptum  est :  Ecce  ego  mifto  piscatores 
multosj  dicit  Dominus,  etc.  (Jerem.  xvi,  16). 

855  inEvangelio  quod  secundum  Mattbaeum  eet, 
scribitur  Salvator  noster  venisse  juxta  mare  Gali- 
laiae,  et  ibi  vidisse  Simonem  et  Andream  fratrem 


era:}t  illo  in  hoc  saeculo  fortiores,  quoniam  855 
non  ost  regnumDei  de  saeculo  isto,sed  de  aliaqua- 
dam  viventium  regione,  ut  Salvator  ait :  Si  esset  de 
hoc  mundo  regnum  meum  ministri  mei  laborarent  ut 
non  traderer  Judaeis  {Joan,  xviii,  36).  Confortantur 
ergo  adversus  eum  in  saeculo  isto.  Et  quod  justus 
debilior  sit  a  persequentibus8e,videmartyrumpas- 
siones.  Judex  inaltistribunalibus  sedet  ad  ructum 
et  ad  delicias  {c)  sententias  promens:  Ghristianus  in 
quo  Ghristus  habitat,judicaturplenusamaritudine, 
et  ad  mortem  usque  subjectus,  confortatis  inimicis 
suis  adversum  se.  Plaga  mea  firma  est.  Qui  confor- 
tantur  in  me,  vulnera  inferuntmihi :  et  plaga  me  a 
firma  est.  Sive  de  cruce  Domini  praedicatum,  sive 


res.  Ibiqueadditur:  Videns  nutem  eos  Jesus  dixit 
eis :  Venite  post  me,  et  faoiam  vos  piscaiores  homi- 
num.Et  relinquens  sua  retia  secuti  sunt  eum  {Matth. 
IV,  18).  Et  fecit  eos  Salvator  de  piscatoribus  pia- 
cium,  piscatores  hominum.  Alios  quoque  duos  fra- 
tres  invenit  Dominus,  Jacobum  Zebedeei,  et  Joan- 
nem  fratrem  ejus,  in  navicula  cum  patre  Zebedaeo 
reGcientes  retia  sua  {Maith,  iv,  21)  Quos  cum  simi- 
iiter  ad  Evangelii  ministcrium  provocasset,  pisca- 
tores  hominum  reddidit.  Si  quis  ergo  juxta  hanc 
historiam  consideret  discipulos  Salvatoria,  ut  ha- 
beant  non  solum  gratiam  sermonis,  ita  Scripturap 
rum  ratione  contextam  ut  retia,  qusa  possint  super 
humanas  animasgyroartificis  superfundi,  et  consi- 


de  justis,  sive  specialiter  de  Jeremia  voluoris  acci-  rw  deret  hoc  ipsum  cum  summa  ratione  fidei,  videbit 
pere,  non  abhorrebit  a  sensu.  Plaga  mea  firma  est^  quomodo  non  tunc  tantum  Salvator,  85€  sed  et 
unde  sanabor?  Et  Salvator  potest  dicere,iin(i^  sana-  usque  adpraesentem  diem  mittat  hominum  piscato- 
^or  .^  resurrectionem  suam  post  clavorum  annun-      res,  instituens  eos   animas  liberare  de  mariyet  ez 


{e)  Huetius  ait;  LXX  rcddiderunt  (JLSTa  7rixp(5tov, 

quod  llebraico  est  D111D  vh-  Jonathan  nao 
l^n)^,  cumparthemo  et  iaiijbis.  Hioron.  cum  lactu- 
cis  apre5h^M5,  Gyprianus  cum  picridibuStAmbrosius 
cum  amaritudine,  quemadmodum  et  plcrique  inter- 
pretes.RuOnus  homiiiam  Origcnisxxiii  in  Numeros 
interpretatur  ma7?(iura^rtz5  enim  a%ima  cum  amari- 
tudine  sive  picriis  D^^IID  generaie  nomen  est,  quo 
amara  omnia,  et  si  esus  mentio  sit,  amara  omnia 
edulia  continentur.  Id  autem  his  locis  ad  certam 
speo:em  LXX  interpretes  revocarunt  7cixp($a(;  nem- 


pe,  quod  deterius  est  Lactucs  genus.  LXX  autem 
llieronymus  secutus  est. 

{b)  Iterum  unus  mss.  Reg.  apud  Huetium  nmiU 
reperiatnr, 

{c)  Pro  duobus  bisce  verbis,  tententiat  promeiUp 
(}use  ex  Rabano  substituimus  cogente  recto  senso, 
ipsoque  Origene  scribente,  6  tvMLTzi^^  xoO£^6tat 
8ixa!^cov,  xal  Tpocpcov  Iv  -zt^  3ixaaT7)p{tt>.  In  antea  vul* 
gatis  \\bv\3  nullo  sensu  aut  certe  incongruo  legs- 
batur,  prominens. 


677 


TRANSLATIO  HOMlLlARUM  ORIGENIS  IN  JEREMIAM.  HOM.  XII. 


078 


aoerbissimis  flactibns  ad  auram  producere  liberio-  A  reliqua8septembeatiiudines.Nequevero(/>)pute8li- 


rem.  Yerum  illi  pisces  cum  sagenis,  retibus  atque 
hamis  eztracti  de  aqua  fuerint,  mcriuntur.  Apud  nos 
▼ero  cum  aliquis  fuerit  sermonis  rete  comprehen- 
sus,  et  eductus  de  mari  ssculi :  moritur  quidem  et 
ipse,  sed  peccato,  sed  mundo  :  ut  consurgens  Chri- 
stOy  vivat  Deo.  Si  ergo  possis,  ad  intelligendum 
Bensum  quem  conamur  exponere,  animo  inducere, 
piBces  de  mari  extractos  aliam  rursus  vitam  assu- 
mere,  et  aliud  corpus  induere,  tunc  scies  quo  nobis 
profecerit  exemplum.  Nemo  blasphemet,  nemo  male 
laceret,  non  vocetur  orimen  quod  ab  alterius  ab- 
dactam  est  intelligentia.  £t  tu  igitur  cum  de  ssculi 
istias  fluctibus  per  discipulos  Domini  fueris  extrac- 
to8y  muta  corporis  vitia,  muta  sensum  animae ; 


cere  his  venatoribus,  aliunde  homines,  nisi  de  mon- 
tibus  ac  collibus  capere,  ct  quod  sequitur,  de  caver- 
nis  pelrarum,  Unde  possum  [AL  possumus]  intelli- 
gere  petras  ?  unde  cavernas  petrarum  ?  Venio  ad 
Exodum  :  quosro  aiiquam  interpretationis  occasio- 
nem,  ibique  invenio  volentem  Moysem  videre  Do- 
minum,  858  ei  Dominum  eidem  promittentera,  at- 
que  diceniem :  Ecce  potio  te  in  caverna  petrrVf  et  con- 
spides  posteriora  mea^  faciem  autem  meam  nm  vidtbis 
{Exod.  XXXIII,  22).  Si  consideres  quid  [At.  qui]  ibi 
petra  dicatury  et  foramen  petrs,  {c)  in  quo  Moyses 
super  petram  stans,  et  de  petr»  caverna  intuens, 
videat  Deum  per  foramen  petrce^  intelligensel  ca^teras 
petras,  et  petrarum  foramina.  Qus  igitur  est  petra? 


non  sis  ille  piscis  qui  in  saisis  versabaris  undis,  n  Dominus  Jesus  Gbristus :  Bibebant  enim  de  spirilati 


sed  M7  de  profundo  gurgiie  eruius  ad  meliora  con- 
▼ertere,  secundum  illud  Apostolicum :  Nos  autem  om- 
neSf  revelata  facie,  gtoriam  [k\.  claritatem  hic  et  infra] 
Jhmini  contemptantes,  in  eamdem  imaginem  transfor- 
mamur  de  gloria  in  gtoriam,  quasi  a  Domini  spiritu 
(II  Car.  III,  18).  £t  cum  fueris  ab  apostolis  ac  dis- 
cipulis  Jesu  marinis  fluctibus  liberatus,  noli  quaerere 
profuDdumy  sed  in  montibus  sit  conversatio  tua ;  ut 
jam  non  habeas  opus  piscatoribus,  qui  te  rursus  de 
fluctibaa  extrahani,  sed  aliis  quibusdam,  quos  ve- 
natores  Scriptura  nuncupat,  qui  te  postea  venentur 
demonte,decolle,delocisaltioribus:ibisitdeambula- 
tio  tua,  ibi  mens,  gressus  et  staiio:  obliviscere  maris : 
obliviscerevallium  ac  profundorum :  veniad  montes, 
Prophetas ;  veni  ad  colles,  ju8tos[i4/.  ibi] ;  in  ipsis  sit 


sequente  eos  pctra  (I  Cor,  x,  4).  Et  super  petram  sta- 
tuit  pedes  meos,  in  trigesimo  nono  psalmo  diciiur 
{Ps.  xxxix,  3).  Quod  est  foramen  pctraB  ?  Vide  Deum 
[Al.  eum]  apud  Deum  Patrem,  Verbum  Deum,  vide- 
his  integram  petram :  videdispensationem  assumpti 
corporis,  videbis  foramen  petrae,per  quod  posteriord 
Dei  juxtapossibiiitatem  imbecilliiaiis  sus  humanus 
intuetur  aspecius.  Hoc  enim  est  quod  ait :  Videbis 
posteriora  mea  {Exod.  xxxiii,  23).  Inveni  unam  ca- 
vernam  unius  petrsy  qusro  alias  petras,  et  alias  ca- 
vernas :  venio  ad  chorum  Prophetarum  atque  Apo- 
stolorum»  ei  transcendentium  sanctorum  Angelo- 
rum,  et  dico  quiaomnesimiiaioresGhrisii  petr«  sint 
[/l/.8unt|,utpetraestiilequidocuit.Etsicuti8tehabet 
foramen  per  quod  videntur  posteriora  Dei :  eodem 


coQversatiotua;  utcum  dies  mortis  advenerit^mittan-  ^  modo  unusquisquo  nostrum(£/)qui  per  sermones  su- 


tur  venatores,  alii  quidam  a  piscatoribus,  qui  super- 
lasamptionem  constituii  sunt(a)animarum,et  te  cum 
csteris  sanctis  de  colle  et  de  monte,  de  altiori  loco  ac- 
cipiant.  Vide  autem  si  non  sacrata  voce  in  eadem  sen- 
tentia  Propheia  consentit  dicens :  Ecce  ego  mitto  pis 
eatores  mutlos,  dicit  Dominus^  et  piscabuntur  eos  :  Et 
post  hsee  mittam  venatores  multoSy  ut  capiant  eos  supra 
omnem  montem  et  collem  (Jer.  xvi,  16).  Si  vis  et  tu  ab 
hie  venatoribus  capi,  cave  ne  verseris  in  vallibus, 
ne  iQ  alia  bumili  regione  consistas.  Quaere  colles, 
qaaere  montem,  in  quem,  viso  populo,  Dominus  as- 
.oendit,  et  secuti  sunt  eum  discipuli,  ex  quo  aperiens 
08  saam  docuit  eos,  dicens  :  Beati  pauperes  spiritu. 


osviam  panditad  intelligendum  Deum,facit  et  8e[i4/. 
se  fecit  esse]  foramen  petrae.  8i  autem  aliter  vis  in- 
telligere  petram,  et  peirs  foramen,  vide  per  Moysen 
Legem  :  per  Isaiam  prophetiam :  per  JereoiiaTn  alia 
eloquia  divina.  Sin  vero  Angelus  fuerit  et  loquatur 
in  homine,  juxia  iilud  Propheticum:  AngelUs  qui  to- 
quebatur  in  me  {Zach.  ii,  3),  asto  in  Angelo,  et  per 
foramen  ejus  Angelice  video  Deum.  Exemplum  ha- 
beo  necessarium,  ut  doceam  quomodo  possitaiiquis 
in  Angelo  consistens  videre  Deum.  Scriptum  est  iu 
Exodo  :  Apparuit  Angelus  Domini  in  flamma  rubi 
Moysi,  videbat  Moyses  quia  ardebat  rubus,  et  non  com- 
burebatur  {Exod.  iii^  1).  Et  850  non  sicuii  coeperat 
Scripiura  in  eo  quod  dixerai :  Apparuit  Angelus  Do- 


fuoniam  ipsorum  est  regnum  caslorum  {Matth.  v)  et 

(a)  Deerat  vox,  ammanim,  in  antea  vulgatis  libris,  ^  etc.  Nos  de  mutilatione  loci  primum  Rabanus  ad- 
juarn  ex  Habani  lectione  ipsoque  Origenis  textu,  o\      monuit,  cujus  lectionem  religiose  descripsimus,  hic- 


rKiTCTaYfiivoi  ivi  xou  irapaXap.6aveiv  xa^  4/u^dc,  ad 
tensum*  aui  mutilus  erat,  iniegrandum  sufTecimus. 

{b)  Apud  Rabanum, r?e^u^  veropotest  licere.  FnGra)- 
co  laotum  est,  oux  ^ear^  y£,  etc.  Pro  co  autem  quod 
]Mialo  postle^imus,  capere,  juxtaRabani  lectiooom 
ipsumqueOrigeneminGraeco,  7'jXXa6eIv,minusrecte 
lectum  est  antea,  quasrere. 

{c)  Trium  fere  subsequentium  versuum  hiclacu- 
nam  implevimus,  qui  solemni  Aniiquariorum  lapsu 
ob  earumdem  vocum,  foramen  petras^  recursum  ex 
editis  antea  libris  exciderant,  eorumque  defectu,  aut 
Bullus,  aut  ad  rem  non  erat  pr93sentis  periodi  sen- 
tQ8.  Siquideitn  legei)atur :  Si  consideres  quid  ibipetra 
iicatur  et  foramen  petrsSt  int^Uigi9  rt  i^tcrm  pctm^ 


que  inseruimus.  Tum  vero  asseruit  Origenes  ipse, 
cuius  hasc  ipsasunt  verba,  iav  voijirrj;  Ixel  ttjV  Tri-pxv, 
xai  roTjC  ixel  TT,v  AtttjV  ttjc  Trixpa^,  xiva  TpOTiov  lizi  ttjc 
TrsTTpa?  \tz%^  xat  tv  6Trr,v  ttjV  iv  ttJ  Tzirp^.  to(6v  pXiTcet 
Tov  6eov  8ia  ttjj;  6Tr7i<;  Tf,<;  TriTpac,  oyet  Te  xai  Ta^ 
TcoXXac  TreTpat;,  ctc.  Qu£e  ad  verbum  Latme  sic  habent, 
Si  consideres  ibi  petram,  et  videris  ibi  foramen  petrss, 
quomodo  (Rabanus  legerai  in  Hieronymianis  exem- 
plaribus,  in  quo  Moyses)  super  pctram  btans,  et  quod 
erat  in  petra  foramen  videns,  vtdet  Deum  per  foramen 
petr3B :  intelliges  et  multas  petras,  etc, 

{d)  Apud  Rabanum,  unusquisqne  justorum,  in  GrscQ 
dumtaxat  est,  unusquisque^  txaoro;, 


6T9 


S.  EUSBBII  HIBRONYMI 


eM 


nUniy  sic  et  in  reliquis  subsecuta  est,  ut  diceret : 
Ego  Angelus  Oomini ;  sed  ait :  Ego  Deus  Ahraham^ 
et  Deus  haac^  et  Deus  Jacob  (Exod.  iii,  6).  Erat  ergo 
ibi  Oeus  in  Angelo  visibiiis,  et  per  foramen  ejus  ap- 
parebant  posteriora  ejus.  Quia  igitur  nescis  quo 
tempore  mittantur  venatores,  cave  ne  aliquando  de 
monte  descendas,  ne  relinquas  colles,  ne  de  cavernis 
potrarum  exeas.  Si  enim  foris  fuoris  inventus,  di- 
centur  tibi  ea  quae  ii,  qui  foris  sunt,  merenturau- 
dire  :  Stultey  hac  nocte  (a)  animam  tuafr.  repetent  a  te : 
qu3S  autem  parasti  cujus  erunt  [Luc,  xii,  20)  ?  Oicen- 
tur  autem  tibi  ista,  si  dixeris  :  Destruam  apothecas^ 
et  majores  asdificabo,  et  dicam  animss  meas :  Anima^ 
habes  bona  reposita  in  annos  muttos\requiesce^comede^ 
bibCf  Isetare,  Animadvertis  de  montibus  et  collibus 
descendentem  ?  animadvertis  consistentem  extra  pe- 
trs  foramen  ?  quomodo  erret  et  ea  putet  bona  esse 
qus  nulla  sunt,  dicens  :  Dicam  animx  mex  :  Anima, 
habes  mutta  bona  reposita  :  frumentum  et  ubertatem 
[A/.utiiitatem]  terrenorum  fructnnm  essearbitratus 
est  bona,  nesciens  quia  vera  bona  non  nascuntui  in 
maledicta  terra,  sed  in  ccelestibus  regionibus  :  the- 
saurizavit  sibi  in  terra,  quia  in  terra  esse  thesauros 
arbitratus  est.  Sl  quisautem,sublatacruce,sequitur 
Oominum  Jesum,  et  thcsaurizat  sibi  in  coelo,  non 
dicitur  ei :  Stutte,  hac  nocte  animam  (uam  repetent  a 
te :  sed  venientes  venatoros,  et  quaerentes  animalia 
de  montibus,  de  coilibus,  de  caverois  petrarum, 
etiam  illum  cum  eis  pariter  accipient  de  venatione 
sublimi,  et  ad  sublimiora  beatitudinis  regna  porta- 
bunt.  Quia  ocuti  mei  super  omnes  vias  eorum  (Jer, 
xvf,  17).  Super  omnes  vias  istiusmodi  hominum  qui 
in  montibus  conversantur,  in  collibus  ambulant,  in 
cavernis  habitant  petrarum,  habet  oculos  Oeus.  Non 
se  absconderunt  a  facie  mea,  Qui  sancti  sunt,  non  se 
abscondunt  a  facie  Oei ;  qui  autem  injusti,  abscon- 
duntur  a  facie  ejus.  Adam  post  transgressionem  cce- 
lestis  mandati  audiuit  vocem  Domini  Dei  ambulantis 
in  860  paradiso  post  me?'idiem,  et  abscondit  se  (Gen, 
iii,  8).  Sanctus  hoc  non  facit,  sod  conscientia  ac- 
tuum  suorum  habet  flduciam  ad  [Al,  apud]  Oeum : 
Si  enim  conscientia  nos  non  reprehenderit^  fiduciam 
habemus  ad  Deum,  et  quodcumque  petierimus^  acd* 
piemus  ab  eo  (I  Joan,  iii,  21).  Verum  Adam,  quamvis 
peccaverit,  tamen  non  usque  [Ai.  usquequaque] 
ad  perfectam  malitiam  mens  ejus  corruit  [Al.  cor- 
ruerat],  et  ideo  absconsus  [Al.  absconditus]  est  a 
facie  Oei.  (b)  Gum  autem  peccavit  impiissimus  fratri- 
cida,  animadvertite  quid  fecerit :  Egressus  est  a  fa- 


A  cie  Dei,  H  habitavit  in  ierra  Naid  (Gen.  xu,  16).  Bl 
ad  malorum  comparationem  venias,  melias  est  ab- 
scondi  a  facie  Oei,  quam  fugere  eum.  In  alio  quippe 
conscientiae  vulnusinflictum  [Al.  infizumj  tenebras 
et  secreta  perqdirens,  levare  oculos  non  patitur  ad 
coelum.  In  alio  autem  ex  desperatione  nata  contu- 
macia  negligit  Oominum.  Non  se  absconderant  ergo 
a  facie  mea,  neque  absconditss  [Al.  absconderunt]  smd 
iniquitates  eorum  contra  oculosmeos.  Juaii  super  qau 
injustitias  non  se  absconderunt  a  facie  Oei  ?  Ali- 
quando  fuerunt  in  peccatis,  quando  erant  in  mari, 
ex  quo  a  piscatoribus  extracti  sunt.  Ne  itaque  8uspi« 
cenlur,  quia  non  ex  misericordia  Dei,  sed  ex  pro- 
prio  merito(c)de  profundo  ad  montes  venerint,  com- 
monens  [At.  commonet]  illos  sermo  divinus,  et  !n 

n  illis  nos  (d)  delicti  prioris,  et  idcirco  post  prospen 
atque  felicia,  tristia  inferens  [Al.  infert]  dicit :  Neque 
ahsconditx  sunt  tniquitates  eorum  contra  oculos  meos. 
Qu»  sequuntur  difOcultatem  nobis  interpretationis 
objiciunt :  sive  enim  intelligamus  ea  cohsrere  supe- 
rioribus,nihilominus  deretribuendissuppliciis  per- 
limescimus  :  sive  videtur  non  hsererecum  superio- 
ribus,  quae  de  piscatoribus  et  venatoribue  dizimas, 
et  sic  non  modicum  nobis  scrupulum  generant.  Et 
retribuam  illis  primum  duplices  injustitias  ^oram,  et 
peccata  ipsorum  in  quibus  contaminaverunl  terram 
meamy  in  morticinis  abominationumsuarum,  et  iniqui' 
tattbus  suis,  quibus  impleverunt  fuBreditatem  meam 
(Jerem.  xvi,  18).  Quod  ait,  primum,  sive  non 
intelligentes,  quidam  quod  scriptum  est,  abstule- 
runt :  sive  Septuaginta  interpretes,  sicut  et  c«- 

C  tera,  secundum  dispensationem  suam  8M  au- 
fcrre  (e)  voluerunt,  Oeus  viderit.  Nos  istum  locum 
cum  cseteris  editionibus  conferentes  invenimus 
positum  :  Bt  fetribuam  itlis  primum  dupiices  m- 
justitias  eortm :  ut  ostendatur  quia  etsi  ez  posterio- 
ribus  factis  digni  effecti  suntbeatitudine  Dei,  atta- 
men  quia  aliquando  peccaverunt,  ct  humanis  vitiis 
non  carebant,  primum  oportet  eos  recipere  sua  de- 
licta.  Et  vide  si  non  vera  sit  ratio,  quis  peccata  non 
recipit?  nempe  ille  qui  post  credulitatem  et  baptis- 
mum  audierit  Oominum  dicentem :  Dimissasunttibi 
peccata  (Matth,  ix,  2 ;  Joan.  viii,  11),  nec  ultra  pec- 
caveris  [Al.  peccaverit].  Si  uutem  post  lavacrum  et 
veniam  delictorum  rursus  ad  pristinas  sordea  fiieri- 
mus  reversi,  et  adhuc  imperfecto  sensu  ab  aposto- 

0  lorum  vestigiis  recedentes,  aut  injusta  gesserimas 
uliqua,  aut  certe  in  ipsa  justitia  sint  aliqua  mizta[^<. 
nata]  peccata,  quid  nobis  fiat  consideremus,  utrumne 


(a)  Goha3rentor  ad  Grsecum  textum  ;  ut  ab  ipso  lau- 
datur  Origene,  ATratxoijjt  tY|V  «^u^iJ^  aou  airo  aou,  re- 
posuimus  ex  Ilabani  lectione,  animam  tuam  repeteni 
ate:  quemadmodumrecurrithic  locusetpaulopost. 
In  antea  vulgatis  erat,  anima  tua  repente  auferetur 
a  te. 

(b)  Goncinnior  Rabani  lectio  videatur,  Cum  autem 
imptissimus  fratricida  nnimadvertitquidfecerit,  egres- 
sus  est,  etc.  In  mss.  vero  Reg.  apud  Huetium,  Tu 
autem,  impiissimus  parricida,  animadverte^  quid  fece- 
ritf  mendose. 


(c)  Voces,  de  profundo,  ex  Rabani  vetere  lectione 
et  mss.  Regiis  apud  Huetium,  non  renuonte  Grsco 
textu  sufTecimus. 

(d)  Oenuo  exRabani  lcctione  sufifecimushis  yerba, 
delicti prioris, quo(\  etOrigenes  scripsit,Ttov  itpoTipeov 

i|AapT7)(JLdtTtOV. 

(e)  Hic  se  Interpretibus  LXX  parum  squum  pnebet 
Hieronymus  ;  quodque  mireris,  cum  eos  ad  Iibitum 
omnia  et  temere  detruncare  conqueritur,  Origeni 
ipse  aliena  et  spuria  affinxit,  voces  illas  nimirum: 
sicut  ^  cwter».  Huirius. 


TRANSLATIO  HOMILlABTTM  01116  CNtSI  TN  JRREMIAM.  HOM.  XII 


682 


6gredievi68clepr»8enti  snotilOySibabuorimusvitia  A  a^  pcenitentinm  oonvertuntur,  Sorlptnra  diccnle: 


vel  virtates,  reoipiemus  pro  virtutibus  prsmia,  et 
dimittentnr  nobis  ea  quas  soientes  peccavimus  ;  an 
pleotemor  pro  delictis,  neque  recipiemus  prsBmia 
pro  virtatibue.  Sed  neutrum  borum  verum  est,  quia 
etpro  peooatis  torquebimur,  et  pro  justitia  recipie- 
malBpMmia  quc  meremor.  Si  enim  postfnndamen- 
tum  JesQ  Ghristi,  non  solum  in  tuo  corde  aurum, 
et  argeotumy  et  lapidem  pretiosum  (si  tamen  habes 
aliqttid  anri  vei  argeuti)  superffidificaveris ;  verum 
et  ligna,  fbnum,  et  stipulam,  quid  tibi  vis  fleri  cum 
aoim«8ejuncta  [AL  seducta]  fuerit  a  corpore?  utrum 
nam  ingredi  in  sancta  cum  lignis  tuis,  cum  feno  et 
Btipiila»  nt  [AL  et]  polluas  regnum  Dei :  an  propter 
lignam,  fenam,  et  stipulam  foris  residere?  et  pro 


l^ieimpropercs  viro  conoerienti  a  peccatis  {Eccles.  vin, 
6).  Opprobrium  nonaccepU  adversus  proximos  suos: 
ad  nihiium  deductus  est  in  conspectu  eius  malignus^ 
timenies  autem  Dominum  magnificat  (Ps.  xvi,  3-4). 
Omnes  igitur  quicumque  materiam  iltius  ignis  babe- 
mus  in  nobis,  prim  um  recipiemus  nostra  delicta.  Sed 
dicet  mihi  aliquis  de  audientibos,  expone  etid  quod 
sequitur :  Duplices  injustitias  eorum»  Bsto  quippe, 
reoipio  mea  [AL  recipere  me]  peccata,  ut  complea- 
tur  id  quod  ab  Apostolo  dictum  est :  Si  cujus  opus 
arseritf  detrimentum  patietur :  ipse  autem  86S  salvus 
eril^  sic  tamen  quasi  per  ignem  (I  Cor,  m,  15) :  cur 
vero  duplicia  recipio  peccata?  Gui  respondendum 
est,  qnia  servus  qui  scit  voluntatem  Domini  sui,  et 


BMTO,  argento,etIapide  pretioso  nibil  mercedis  ao-  j^  nonfaciteamyplagisvapulabit  multis  (Luc.  xii,  47) : 

cipere  ?  Sed  neque  hoc  ffiquum  est.  Quid  igitur  se*       "  .     •.  .  ,^     .., 

quitar,  nisi  utprimumpropterlignaignistibidetur, 

qai  conaumat  lignum,  fenum,  vel  stipulam?  Oeus 

qaippe  noster  apud  eos  qni  possunt  intelligere  di- 

viM,  ignie  dioitur  esse  consumens.  Et  cum  dicat 
propheta :  Deus  noster  ignis  consumens  est  (Deut.  iv, 
S4 ;  Mr.  zii,  29),  non  apposnit  quid  consnmat, 
tibi  derelinqaens  de  manifestoribus  intellectum  Ne- 
qaeenim  M9id  quod  ad  imaginemetsimilitudinem 
suam  permanet,  ignis  iste  consumit,  non  proprias 
creatOTaa :  sed  superffidificata  ligna,  fenum,  stipu- 
lam.  LocoeestdiQcilis.et  ad  interpretandum  nimii 
sadoris  egens,  at  oum  primis  secuuda  consentiant. 
Repromiaaiones  legimus,  et  post  prospera  repente 
trtBtia  pr»dtoantur :  Bt  retribuam,  inquit,  illis  pri- 


dignum  siquidem  est  eos  qui  de  Gentibus  [AL  gen- 
tes]  Bunt,  simplioiarecipere  peccata,  etnos  duplicia, 
dicente  Apostolo  :  Foluntarie  peccantibus  nobis  post 
cognitionem  veritatisjam  ultra  non  remanet  pro  peccato 
hosiia,  Horribilis  autem  quasdam  exspectaiio  judicii 
igniyS  %elus  comedere  habens  adversarios  {Hebr,  x,  26, 
27).  Prophetatum  est  de  his  qui  a  peccatoribus  et 
venatoribus  de  profundo  in  montibus  sunt  abstracti, 
quomodo  recipiant  primum  duplicia  peocata  sua. 
Postbaec  de  vocatione  gentium  prophetatum  est,  non 
eorum  quinecdum  cognoveruntChristum,  sed  qui 
jam  vocati  sunt,  ut  sciant  laudes  referre  pro  gratia : 
etin  Ecclesia  consistentes,  conflteantur,  etadorent 
nomen  ejus :  Domine  fortitudo  mea,  et  adjutorium 
[AL  robur]  ei  refugiam  meum  in  die  malorum,  ad  te 


di^icet  infmsHtias  eomm  \xiecesBar\q{a)sippos\'  C  gentes  venient  ab  extremo  lerrx,  ei  dicsnt:  Quoniam 


tam  est,  ^'mtifn :  primnm  quippe  propter  injosti- 
i\BM  tormenta  perpetimur,  deinde  propter  justitiam 
cotonamar.  Neque  enim  econtrario  ante  tribuenda 
BODtJasta»  et  sio  reddenda  peccata,  ut  cessantibe 
booisvitiaetemapermaneant,  sed  ante  recipiemus 
mala,  et  deinde  bona,  nt,  sublalis  vitiie,  virtutes 
permaneantinflBtemum.Observaomnem  tbesaurum 
Scriptiirarumf  et  invenies  semper  Deum  ea  primum 
comaiiBantem  quffi  tristia  sunt;  et  ea  deinceps  infe- 
restemqns  lctitiam  prsbant  audientibus.  Oocidit, 
et  vtvificat :  percutit  et  sanat ;  ipse  dolorem  facit, 
et  rarsam  restituit,  percussit,  et  manus  ejus  sana- 
Terant  (DeuL  xxxii,  39).  Super  his  ergo,  qui  justus 
eety  intellectu  pio  considerans  qum  dicuntur,  inge- 


falia  possederunt  patres  noUri  simulacra,   mc  cst  in 
illis   utilitas   {Jerem.   49).   Quomodo  ab  extremo 
terr»  venerunt  G^ntes  ad  Dominum,  et  dixerunt : 
Quoniam  falsa  possederunipatres  nosirisimulacra,  nec 
est  in  illis  utiliias  f  Qulnam  isti  qui  veniunt  ab  extre- 
mis  ?  Sunt  alii  primi  terr®,  sunt  alii  novissimi.  Qui 
sunt  primi  ?  Sapientis  saeculi,  nobiles,  divites:  opti- 
mates.  Qui  sunt  extremi  ?  Stulti  mundi  elegit  Deud, 
ut  confundat  fortia,  et  ea  qu®   non  erant,  ut  de- 
struat  qu»  sunt.  Yenieni  Gentes  ab  extremo  terrss : 
quasi  dixerit :  de  his  omnibus  qui  sunt  novissimi 
soper  terram,  de  fatuis,  deignobilibus,  de  abjectis. 
Ei  dicent  iQuoniam  falsa  possederunt  patres  nostri 
simulacra,  nec  est  illis  utiliias  :  non  quia  vera  eint 


miacafcy  et  dioat:  Dcmine,  quis  habitabit  in  iabema-'  q  idola,  ad  quorum  distinctionem  nunc  falsa  dican- 

culo  tuOy  aut  qui$  requieseet  in  monte  sancio  tuo  f  Qui 

itigrediiur,  inquit,  sine  macula^  et  operatur  fustitiam^ 

ftti  loquiiur  veritatem  in  corde  xuo,  qui  non  egii  dolum 

t»  tingma  fua,  nec  fecit  proximo  suo  tito/tim,  et  op- 

probrium  non  accepit  adversus  proximos  suos  {Ps,  xtv, 

i*3).  No8  etiam  non  his  opprobremus  qui  a  peocatie 


(a)Notam  exhoc  prsecipue  loco  Origeni  inurunt, 
quod  piacularibus  modo,  non  seternis  addixisse  poe- 
nis  hominum  scelera  videatur :  constet  vero  ex  flde 
poetreanrrectionem  et  judicium  nuUam  suprcsse 
emendationis  spem.  Confer  in  hano  rem  Bellarmi- 
uomi  Ub.  n  Purgatorio  cap.  9,  atque  Huetiumi 

Pmou  XXY. 


tur,  sed  idola  qu»  fklsa  sunt  per  naturam,  nulla  est 
in  eis  utilitas.  Si  faciet  sibi  homo  deos,  et  isti  non 
suntdii.  Non  solum  decorporeis  simulacris  faciunt 
sibi  homines  deos,  sed  et  de  corde  conflngunt :  qui 
enim  possunt  simulare  alium  creatorem  extra  uni- 
versitatis  Deum,  {b)  alium  Scriptum  8aoctum,alium 

Origenianor.  lib.  ii,  quaest.  11,  num.  17. 

(b)  Addidimus  ex  Rabani  lectione  et  Gr®co  textu 
vocem  a/mm,  qu«  deerat.  Paulo  quoque  infra,  /lo- 
nUnes,  substituimus  pro  omnes  cx  lisdem  Rabano  et 
Gra3C0 :  pleraque  autem   his   similia  passim  taoiti 

oastigamus. 


683 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


Cbristum,  alia  saecuJa  extra  hnec  qua;  cerminus,  ii 
hominesfecerunt  sibi  864deos,etadoraveruntopera 
manuum  suarum.  Omnes  pbilosophi  qui  varia  dog- 
mata  prodiderunt,  omnes  bsretici  qui  auctores  ad 
aliter  credendum  de*Oeo  miseris  mortalibus  exstite- 
runt,  fecerunt  sibi  idola,  et  animi  [AL  animsej  vo- 
luptatem  putaverunt  Deum,  et  conversi  adoravc- 
runt  opus  manuum  suarum,  putantes  vera  esse  qu® 
flnzerant.  Omnes  igitur  tam  de  visibili  materia, 
quam  de  falsis  dogmatibus  flngentes  sibi  deos,  cor- 
ripit  nuno  sermo  divinus  dicens :  Si  faciet  sibi  homo 
deos^  et  isti  non  sunt  Dii ;  propterea  mani/estabo  illis 
in  tempore  isto  opus  manuum  mearumj  ostendam  illis 
virtutem  meam  (Jer.  xvi,  20) :  in  quo  tempore,  nisi 
in  isto,  quo  Salvator  noster  assumpsitcorpushuma- 
num  ?  Etscient  quia  ego  sum  Dominus.  Deinde  alia 
sequitur  prophetia  (quam  nescio  quare  apud  Se- 
ptuaginta  non^invenientes  in  caeteris  editionibus, 
qu89  cum  Hebraeo  consentiunt  sermone  reperimus), 
quae  plena  est  necessariis  rebus,  et  tam  utilibus,  ut 
possit,  si  animus  fuerit  attentus,  a  vitiis  revocare 
Leotorem.  Sic  autem  sequitur  :  Peccatum  Judaeon- 
scriptum  est  stylo  ferreo,  in  ungue  adamaniinoyscul' 
ptum  super pecluscordiseorum(Jer, xyiiif  1),  Quoniam 
difQcile  est  aliquem  se  malum  conHteri,  ideo  Jud»i 
(a)  qui  exemplaria  nonnulla  falsarunt,  etiam  in  hoo 
loco  pro  peccato  Juda^  peccatum  eorum  posuerunt. 
Sed  si  flgulariter  consideres  (ut  sspe  ostendimus) 
Judam  Gbristum  nuncupari,forsitanpeocatumJudffi 
peccatum  nostrumest,  qui  credimusin  Christumde 
tribu  Juda,  et  ex  ejus  secundum  carnem  stirpe  nas- 
centem.  Si  autem  volueris  sacratius  inteliigere  de 
proditore  Juda  dictum :  Peccatum  Judse  scriplum  est 
in  stylo  ferreOy  in  ungue  adamantino,  sculptum  super 
peclus  cordis  eorum,  repugnabit  tibi  quod  sequitur, 
Eorum,  Igitur  (utsupra  diximu8)super  nos  qui  pec- 
camusista  conveniunt,  quorum  peccata  non  forin- 
secus  alicubi  conscribuntur,  sed  in  cordis  conscien- 
tio,  stylo  exarata  ferreo,  sculpta  ungueadamantino. 
Quod  autem  peccata  nostra  scribantur  in  pectore, 
ex  his  quao  sequuntur,  intellige.  Antequam  pecca- 
tum  faciam  nuila  in  corde  meo  peccati  imago 
versatur :  cum  aulem  conscientia  peccati  ima- 
865  ginem  sumpserit,  habeo  formam  illius,  et 
semper  ante  oculos  cordis  mei  delicti  pompa  depin- 
gitur.  Et  siquidem  esset  peccatum  meum  atramento 
conscriptum,  forsitan  delerem  illud  ;  nuno  autem 
scriptum  est  in  stylo  ferreo,  etin  ungue  adamantino, 
scriptum  [Al.  sculptum]  est  super  pectus  cordis  mei, 
ut  mecum  ad  tribunal  veniat,  et  compleatur  illud 
quod  a  Christo  prophetatum  est :  Nihil  absconsum^ 
quod  non  manifeslabiturj  et  nihit  occultum  quod  non 
palam  fiet  (Mat,  x,  26).  Nudabitur  pectoris  mei  con- 
scientia,  et  aperto  corde,  videbuntur  litter»  pecca- 
torum,  quffi  in  stylo  ferreo,  in  ungue  adamantino 

(a)  Confer  Hieronymum  in  Gommentar.  in  hunc 
locum  tom.  iv,  col.  156,  et  qu®  ibi  a  nobis  anno- 
tata  sunt. 

[b)  Regii  apud  Huetium  mss.  salulares  fecU  gencra* 


A.  sculpttB  sunt.  Atque  ita  universa  spectanlim 
peccantiumjmultitudolegetin  pectore  meo  8i{ 
imaginespeccatorum  866  Nihilenim  abscantu 
abrconditum]^  quod  non  revelabitur.  Et  interseii 
cogitalionum  accusantium  sive  defendentium  (A 
^15),  Et :  Noiiteante  tempus  judicare,  donec  vem 
minus,et  illuminet  abscondita  tenebrarum  et  mam 
consilia  cordium  (II  Cor,  ^,  5).  Cui  manifestal: 
manifestetur]  ?utique  non  sibi,  qui  antaquaa 
cuncta  cognoscit :  sed  his  qui  cum  illo  ventari 
et  propter  puritatem  mentis  et  corporis  Agnii 
quentur  [Al,  sequuotur],  ostendet  delicta  in 
peccatoris  expressa  ut  resurgant  Justi  in  glc 
peccatores  vero  in  opprobrium  etconfusionen: 
nam  ;  a  quibus  liberet  nos  Deus  resurgentei 

|v  Ghristo  Jesu,  cui  est  gloria  et  imperium  in  i 
sfficulorum,  Amen. 

HOMILIA  DECIMA  TERTIA. 

De  eo  quod  scriptum  est :  Quomodo  comfi 
in  amariludinem  aliena  (Jerem    II,  21,  22)» 
ad  eum  locum  in  quo  ait :  Maculata  es  in  can 
tneo  in  iniquitatibus  tuis,  dicit  Dominus, 

865  Deu^  mortem  noh  fecil,  neque  delecta 
perditione  viventium,  Creavit  enim  ut  tsseni  am 
salutares  (b)  generationesmundi,  necestineis  va 
mortiSyneque  inferniregnumsuper  terram  {Sap» 
Deindepaulumultraprocedensreperioundesi 
Invidia  aulem  diaboli  mors  intravit  in  orbem 
rum  (Sap.  n,  24).  Omnia  igitur  bona  in  m 
propter  nos  condidit  Deus,  sed  nosmetipsi  (i 
litiam  atque  peccata  propria  in  nobis  attrazim 

C  luntate.  Unde  et  in-praesenti  lectiono  per  pi 
tam  nunc  queritur  Deus,  et  quoddmmododubi 
quirit,  quomodo  in  quibusdam  amara  sit  a 
quam  dulcem  ipse  condiderat  et  ait :  Quomot 
versa  es  in  amaritudinem  vitis  aliena?  Qaoc 
tale  est,  Ego  feci  peies,  quibus  ingrederetar 
tale  genus  ;  qua  causa  factum  est  ut  claudioen 
rimi?Egofeciomniamembra  vaiida,  atqueint 
quomodo  video  in  multis  debilia  atque  in 
Itaque  non  solum  primihominis  anima,  sed  i 
versorum  ad  imaginem  et  similitudinem  Dei 
est  (  Gen,  i,  26),  866  et  antiquior  est  hflBO 
quaB  Dei  est,  imagine  Zabuli,  quam  posteanol 
duimus  ob  peccatum.  Unde  deb(*mus  magnop 
borarc,  ut  quomodo  delinquentes  portavimoi 

0  ginem  tcrrestris  :  ita  ad  poenitentiam  oonverf 
temus  imaginem  ccelestis,  ad  quam  et  univen 
mum  condita  creatura  est,  ob  cujus  in  malut 
versionem  nunc  peccantes  sermo  corripien 
Quomodo  conversa  es  in  amaritudinemvitisaliem 
autem  plantavi  eam  fructiferam,  universam  veri 
ante  diximus,  et  nunc  eadem  pienius  ut  intelli 
rcpetimus,  quia  Deus  bonam  plantavit  homini 
mam,  sed  ipsa  vitio  suo  adversus  conditorls  d 

tiones, 

(c)  Unus  ex  iisdem  mss.,  malitia  atque  peccat 
prio  nobis  attraximus  mortem. 


eR8 


TRANSLATIO  HOMILIARTJM  OR[GENIS  IN  JEREMIAM.  HOM.  XIY. 


686 


vata  sit  voluntatem.  Ego  autem  plaltivi  te.  vium 
fructiferam,  universam  veram  :  non  cx  parlo  vcram 
etmendacemex  parteplantavi^sed  universamveram 
Quomodo  contra  plantationem  meam  converea  es  in 
amaritudinem,et  facta  es  vitis  aliena?  Post  hsc  se- 
quitur  :  Si  abluia  fueris  nitrOf  et  muUiplicaveris  tibi 
herbam{a)  poam,  maculataest  in  conspectu  867  meo 
in  iniquitaiibus  tuis,dicit  Dominus,  Ergone  hoc  arbi- 
trandum  est,  quia  anima  peccatrix  nitro  conata  sit 
purgare  maculas  8uas,et  assumens  poam,qu8e  ori- 
tur  6X  terra,immunditiam  delictorum  a  se  mundare 
contenderit  ?  Unde  nunc  ad  eam  loquitur  sermo  di- 
vinus  :  Si  abluta  fueris  niirOf  et  mulUpiicaveris  tibi 
poam,  maculata  es  in  conspectu  meojn  iniquitaiibus 
tuiSj  dicii  Dominus,  An  id  quidem  verius  existiman- 
dum  e8t,quia  ut  sacra  volumina  omni  virtute  sunt 
plena,  ita  el  Dei  sermo  omni  virtute  sit  plenus,  et 
habeat  istiusmodi  fortitudinem,qua9  possit  purgare 
vitia,et,  sordibus,  defricatis,ad  colorem  pristinum 
revocare  ?  Vivus  est  quippe  sermo  Deij  et  efficaXj  et 
acvtuM  super  omnem  gkuiiumutrimque  acutum  (Hebr, 
IV,  12),  et  reliqua.Ex  quibus  diximus  pro  passioni- 
bus  animflB  remedia  habere  sermonem,  esse  in  eo 
DifiniiD^esse  poam,quibus  sordes  abluantur.  Neque 
vero  oiDDe  peccatum  nitro  sermonis  et  poa  potest 
emundariySed  sunt  aliqua  ddlicta^quae  non  indigeant 
facili  curatione,  nec  ad  nitrum  et  poam  tantum 
abluta  discedant.Sic  nunc  dicitur :  Si  ablueris  te  ni- 
tro,  et  muliipltcaveris  ibi  poam,  maculatu  es  in  con~ 
spectu  meo  in  iniquitabus  tuis,  dicit  Dominus,  Et 
qoomodo  sunt  qusdamvulnera  qus  malagmalibus, 
et  oleo,  et  alligaturis  redduntur  pristins  sanitati  : 
alia  vero  sunt  istiusmodi,  de  quibus  dinatur  :  Non 
est  malagma  imponere,  neque  oleumj  nec  alligaiuraSj 
sed  terra  vestra  desertaj  civiiates  veslrae  igne  exust» 
[Isai.  i,  6,  7)  :  sic  sunt  quffidam  peccata  quss  ani- 
mam8ordidant,etindigeDt  liominequi  habeat  poam, 
nitrique  sermonem;  aliaverotaIiasunt,ut  non  pos- 
sint  supradicti  sermonis  virtute  curari,neque  enim 
sordibas  comparantur.   Idcirco  sciens  differentias 


A.  |»cccalorunj,per  Isaiam  Dominusdicit  :  Lavnbit  Do- 
minns  xordrs  filiorum  Sion  {in  sanguinc).  Emuiidabit 
H68  de  medioeorum  spiritu  judiciijCt  spirilu  combu- 
stionis  sordes  et  sanguinem  {Is.  iv,  4).-Sordes  spiritu 
judicii.sanguinem  spiritu  combustionis.Sipeccasti, 
et  peccatorum  sorde  pollutus  es,  lavabit  Dominus 
sordes  flliorum,  et  filiarum  Sion,  et  sanguinem 
emundabitde  medioeorura.  Si  autem  mortale  pec- 
catum  est^non  possumus  nitro  poaque  mundari,sed 
spiritu  judicii,  spiritu  combustionis  et  Poense.  For- 
sitan  etJesus  baptizat  Spiritu  sancto(6)etigne(Lt<(;., 
III,  16) :  non  quia  eumdem  in  Spiritu  sancto  atque 
igne  baptizet ;  sed  quo  sanctus  baptizetur  Spiritu 
sancto,  et  is  qui  post  fidem  ei(c)  magisterium  Dei 
rursum  ad  scelera  conversus  est,cruciatu  purgetur 

n  incendii.Beatusqui  lavacrumaccepitSpiritussancti, 
et  ignis  iavacro  non  indiget.  Miserabilis  autem  et 
omni  fletu  dignus,qui(po8tlavacrum8piritus)bapti- 
zandus  estigni.Utrumque  siquidem  habet  baptisma 
Jesu  :  Exit  namque  virga  de  radice  Jesse^  et  flos  de 
radice  ejus  ascendU  {Isai.  xi,  1) ;  virga  pecoatoribus 
(flos  justis).  sic  Deusetignis  consumens»  et  lumen 
in  Scripturis  dicitur  {Hebr.  xii,  20,  I  Joan,  iir,  5), 
ignis  peccatoribus,  lumen  sanctis  :  et  :  Beatus  qui 
habet  partem  in  resurredione  prima,  Si  quis  servave- 
rit  lavacrum  Spiritus  sancti,  iste  in  resurrectionis 
primffi  parte  communicat.  Si  quis  vcro  in  secunda 
resurrectione  servatur,  iste  peccator  est,qui  ignis 
indiget  bapti8mo,quicombu8tiogepurgatur,ut  quid- 
quid  habuerit  lignorum,feni,  et  stipulae,  ignis  con- 
sumat.Quam^brem  cum  talia  postmortem  nobis  re- 

C  sidere  videamus,  Scripturas  diligenter  simul  reci- 
tantes,  reponamus  eas  in  cordibus  nostris,  et  juxta 
earum  vivere  prsecepta  nitamur,ut  ante  excessionis 
diem,si  fleri  potest;  peccatorum  sordibus  emunda- 
ti  cum  Sanctis  valeamus  a88umi,in  Ghristo  Jesu  cui 
est  gloria  et  imperium  in  sasculasaeculorum^Amen. 

HOMILIA  DECIMA  QUARTA. 

De  00  quod  scriptum  est :  Et  dixit  Dominus  ad  me 
in  diebus  regis  Josise  (Jerem.  iii,  6),u8que  ad  eum 


la}R\eronymus:etmultiplicaveris  tibi  herbam  poam: 
et  tota  hacHomilia^irtSav  nonalitervertit,quam,poam: 
atHebneahabentJerem.ii.22.n^1i:,ubiid  LXX  red- 
didenint  7C(S«v  ,Hieronym  us,/i^6am^ort//i.  Ita  Malach . 
ni,  2,  rmL  D^D330  vertunt  LXX  it6a  irXuv^vcwv, 
Hierooym.  herba  fullonum.  Quit  sit  TW2,  muUifa- 
riam  disputatur :  alii  smegma  esse  voIunt,et  quid- 
auid  detergendi  facultate  pollet,  a  113,  expuraare  D 
Dyrias  exponit,5tt /p/iur;  alii  sapcnem;  alii,<TTpouO{ov, 
berbam  a  Lalinis  lanariam  dictam ;  sive  radiculam; 
aUi  berbam  eam  qu»  saponaria  appellatur,auaque 
expargandi8,et  detergenais  pannis  utuntur  fullones. 
Verisimillimahsc  est  postremascntentia,quamtue' 
tor  Hieronymus  in  Jerem.  ii,  22  :  Pro  herha  borithf 
inqoit,  quam  nos  ut  tn  Hebrxo  posita  est,  vertimuSj 
Lu  transtulerunt  7r<5av,  ut  stgnificareni  herbam  ful- 
lonumyqua  juxta  ritumprovincimPalestinxin  virenti^ 
Im  et  humectis  nasciturlocis.etdd  lavandassordes  eamr 
dm  vim  habet,quam  et  fit7;*iim.Matthsu8  Sylvaticus 
iQPandecti8,voce,Ftt//on^i ;  Saponaria  vocatur  herba 
/ttUoRttm,  quod  ex  ea  lavani.et  abstergtml  pannos  ful» 
lonetj  barith,  burith  :  ita  et  in  Borich,  et  in  Guaisdo; 

i^OltR.  JoQ^.  Uacledqbitandum  mnm^  eat^quiQ 


cum  Tc^av  A^^am,reddiderunt  LXX,saponariam  her- 
bam  intellexerint ;  quam  cum  propria  voce  appellare 
non  poss  ent,  generali,  tt^xv,  nuncuparunt  ;  utpote 
cujus  in  detergendis  vestibus  tritissimus  esset  etno- 
tissimus  usus,  dubioque  locum  non  relinqueret. 
Theodoretus  in  hunc  locum,TT4aev,Ti  iTzb  Yiji;  <pu6[jLeva 
^ufijjLaTa  6^o[Lil^zi.Herbam  appellat^  quie  aetergendivi 
prsedila  e  terra  proveniunt,  Porro  ex  iroa  factum  est 
Kabbinicum,  n«TS,quod  Rubiam  tinctorum  signifi- 
cat.  Usurparunt  quoque  Arabes  :  Grsci  reddunt, 
IpjOpooxvov.  Hinc  Philo  in  libro,  TU  6  '^wv  Oelwv 
xAr,pov(5jjLo;'  ©oua  ol  'epuOpov  IpiAr^vsjEtat.  Origenes, 
llomil.  i  in  Exod.,  pliua,  quie  apud  nos  l]ubens  vel 
Vcrecunda  dici  poiest,  Hieronymus  do  Nom.  Hcbr. 
in  Exod.,  Fua  rubrum.  Huetius. 

(6)  Contrarium  porro  docet  Origenes  homil.  24. 
in  Luc.eos  nimirum  dumtaxat  igneo  flumine  aChristo 
baptizatum  iri,qui  aqua  eb  spiritu  fuerint  haptizati 
et  purgationeegucrint  At  homil.  6  in  Exod.  etho- 
mil,  25  in  Num.  ct  hom.  3  in  psalm.  xxxvi,  unum 
quemque  igne  purgandum  pronuntiat,ut  a  nobis  iu» 
sius  in  Origenianis  explicatur.  Idem. 

(c)  Ms^.  Hegii  apud  Huetii\i9,  myfteriumy 


m 


8.  EUSEBii  HIBRONTMI 


locum  in  quo  ait :  Juslificavit  animam  smm  Israel  A 
a  peccalrice  Juda  (Jerem.  iii,  11). 

S60  Ipsum  primum  lectionis  sermonem,  qui 
perobscurus  esl,  debemus  excutere,  et  postea,  si 
Dominus  dederit  viam  intelligendi,ad  altiorem  sen- 
sum  venire.  In  Regnorum  libris  lertur  historia, 
qu»  docet  post  Salomonis  interitum,  temporibus 
Roboam  duodecim  tribus  fuisse  divisas :  id  est  in 
decem  tribus  regnasse  Jeroboam,  et  vocatas  eas 
esse  Israel  :  duabus  vero  praefuisse  Roboam,  et  vo- 
catas  eas  esse  Judam.  Qu®  (a)  disoretio  populi  juxta 
fidem  libri,  usque  ad  prssentem  diem  permanet. 
Neque  enim  in  aliquibus  voluminibus  invenitur  ubi 
Israel  et  Juda  sub  uno  rursus  imperio  redigantur. 
Primus  itaque  peccavit  Lsrael  sub  Jeroboam,et  oa- 
teris  successoribus  ejus ;  et  tapta  peccavit,ut  a  Deo  «^ 
traderetur  captivitati,  et  serviret  apud  Assyrios 
usque  ad  prsesentem  diem.Et  Juda  peccaverit»tradi- 
tusque  est  Babyloniis,  non  usque  ad  hodiern&m 
diem,  sed  (ut  Scriptura  testatur)  septuaginta  annis, 
de  quibus  Jeremias  prophetavit,  et  Daniel.  Si  in- 
tellexisti  historiam  quae  in  Regnorum  libris  scripta 
est,  considera  verba  propbetSy  et  videbis  eumdem 
exprmi  sensum.Aoousatur  Israel  et  dicitur:Audiens 
congregatio  Juda,quod  ob  peccata  sua  Israel  tradi- 
tus  sit  captivitati,  non  egit  poBnitentiamy  nec  con- 
versa  est  ad  me  :  sed  intantum  peccata  peccatis  ou- 
mulavit,  ut  ad  comparationem  vitiorum  ejus  Justior 
inveniatur  Israel.  Deinde  propheta  praedicare  ju- 
betur  ad  Israel,  ut  quia  Juda  pejor  illo  factus  sit» 
convertatur  ad  Dominum,  et  Israel,  et  Juda  sub 
UDO  imperio  futuros  esse,  et  ad  pristinam  redituros  C 
conoordiam.  Quod  ut  planius  fiat,  ipsius  Soriptura 
verba  ponenda  sunt  :  El  dixii  Dominus  ad  me  m 
diebm  Regis  Josise  :  Vidisti  quid  fecit  mihi  hahitaUo 
damus  Israel  (Jer.  iii,  6, 7,  8)  ?  Non  dizit  Juda,  sed 
prius  IsTBBhAbiit  subtus  omnem  montem  excelsum^ 
et  subtus  omne  Ugnum  870  fumorosumj  el  fomicata 
est  illic  et  dixi^  postquam  fornicata  est  hxc  omnia  : 
Convertere  ad  me^etnonestconversa.Etaudivitpr^evari' 
ca  tionem  ejus^id  est  populi  Israel^  prsevaricatrix  Juda. 
Et  viderunlfid  est^ii  qui  erant  de  Juda^quoniam  de  om' 
nibus  comprehensa  est  inquibusmsechabalur  habitatio 
Israel.  Dimisi  eam  et  dedi  ei  libeUum  repudii,  Dimisi 
eni  m  populum  Israel,  et  ejeci  eos  in  Assyrios  :  Et 
dedi  ei  libellum  repudii  in  manu  ejus,  et  non  timuif 
prstvaricatrix  Juda  (Jer,  in,9).  Post  tanta  quae  passa  n 
est  Israel,  dimissa  a  Deo^accipiens  libellum  repudi. 
in  manus  suas,  debuerat  a  vitiis  Juda  converti,  e. 
per  aliena  pecoata  correpta,  sibi  similia  prsBcavere. 
qnae  non  solum  peccare  non  de8iit,sed  pristina  sce- 
lera  duplicavit,intantum  ut  ad  comparationem  ejus 
congregatio  Israel,  quae  prius  fuerat  ipsa  damnata» 


(a)  Unus  Reg.  ms.  apud  Huetium,  quse  discessio. 

(b)  Rieronymus.  Si  intellexistiducs  populosJsrael, 
et  gentium  :  sententiam  retulit,  a  vcrbis  discessit« 
Ongenes  paulo  inferius  :  etxa  L[ui^  "louSa,  *lo'j8a  81 
8id  t6v  acoTTjpa  l^  *Iou8a  cpuX^c  ivaxeCXavTa,  et  homil 
9|  |vSpE;  'I»oSaii|UKl9|wvSidT6y  J^i9t6V|  7(pd8v)Xov 


sit  justior.  Et  dedi  ei  libellum  repudii  t»  mmugf^uBp 
et  non  timuit  prsevaricatrix  Juda  soror  ejus  sed  o^ifly 
et  fomicata  esl  et  ipsa,  et  facta  esl  fomicalio  ejus  m 
nihilum,  et  maschabatur  in  lignum  et  tapidem  :  ei  m 
his  omnibus  non  est  conversa  ad  mspraevaricairixJw' 
da,  ex  toto  corde  suo,  sed  in  mendofiium  (Ibid.,  10) ; 
nec  timuit  ez  his  quse  fecerat  Israel,ui  toto  oorde 
converteretur  ad  roe,  et  deposito  mendaoio,  in  qao 
perseverabat,  vere  ageret  poenitentiam.  Bt  dixU 
Dominus  ad  me,  justificavit  animam  suam  Israel  « 
praevaricatrice  Juda  (Ibid.,  11) :  Peccata  Israol  com 
Judae  vitiis  comparatajustilicant  quodammodoani- 
mam  ejus.  Vade  et  lege  sermones  istos  ad  Aquikmm^ 
(Ibid.,  12).  Si  intellexisti  historiam,  videamus  qoid 
in  his  sermo  mystious  signiOcet.  Vooatio  geatium» 
exspectatio  Israel,  habuit  exordium,  ut  testantur 
apostoli,post  annuntiationem  quam  Judeeorum  pras- 
dicaverunt  Sjnagogis :  Ad  vos,  dicentes,mi/  missus 
sermo  \  sed  quia  indignos  vos  871  judicatis  aUemss 
vitsSyCCce  convertimur  ad  gentes  (Act.  xiii,  45).  Pao- 
lu3  quoque  sacra  vooe  loquitur  :  lltorum  peecaia 
salus  gentibus  facta  est  ad  zelandum  eos  (Rom.  zi,ll)» 
Igitur  multa  peccata  illius  populi  feoeniat  eom  • 
Domino  derelinqui,et  nos  ad  spem  saluiis  venire, 
qui  alieni  eramus  testamentorum,  et  repromiseio* 
nis.  Unde  etenim  mibi  nescio  ubi  extra  sanctam 
terram  nato,  nunc  de  repromissionibus  disputare, 
et  oredere  in  Deum  patriacharum  Abraham,  Isaao,. 
et  Jacob,et  in  Jesum  Ghristum  qui  omnium  prophe* 
tarum  vocibus  pra^dicatus  est?(6)Si  inteilexiati  dooa 
populos,  Israel  et  Gentium,  intellige  transmigra- 
tionem  Israel  de  [Al.  in]  populo  Judaeorum^et  deeo 
scriptum  esse :  Dimisi  eam^et  dedi  ei  libeltum  repudiL 
Dimisit  enim  vere  Deus  populum  l8rael,et  dedit  ei 
libellum  repudii,  ut  (c)  sequens  firmat  exemplom. 
Jubet  lex  Moysi  mulieri  displicenti  vero  suo  daiC 
libellum  repudii,et  dimitti  eam,et  tunc  viro  licere» 
ut  alteram  ducat.Juxta  huno  sensam  inteliige  acet- 
pientes  Judaeos  libellum  repudii,  et  omiiino  dereli- 
ctos  a  Domino.  Ubi  enim  jam  apud  eos  prophetas  J 
ubi  signa  virtutum  ?  ubi  manifestatio  Dei?  Non  tem- 
plum,  non  victimae,  non  alius  quilibet  cultus  volu- 
minibus  Legis  expressus.  Ejecti  sunt  de  regioniboe 
suis,atqueita  deditDominus  libellumrepudii  Israel. 
Post  eos  nos  qui  in  Scripturis  Judaei  vocamor  (Jo-^ 
daei  autem  propter  tribum  Juda,  ex  cujus  Salvator 
stirpe  descendit)  conversi  sumus  [Al.  simus]  ad  Do- 
minum,  et  novissima  nostra,quaB  utinam  saltem  in 
hoc  tempore  non  complerentur,similiafutura  sunt 
pecccatis  Juda,  immo  pejora.  Et  ut  credas  in  con- 
summatione  saeculi  deteriora  nobis  eventura  quam 
evenerunt  Judasis,  audi  Salvatorem  in  Evangelio 
praedicantem  :  Cum  multiplicatx  fuerint  iniquitates^ 

Jo^p  oTt  l^  *IouSa  o^atiTaXxev  6  K6pioc  A(uuv,et  homil* 
6,  ^Xa'  laV  ISt^C  TOTTIXWC  XlXo(JL£VOV  TOV  XpiVT^V.fXlJ* 

iroTE  aftapTta  'louSa   iJfJLtov  lort,  twv  ictoTeu6vTCa>v  Mri 
t6v  XpioT^v  t6v  kx  <poA^c  *Iou8a'  Huetius. 
(c)  Apud  Rabanum,»^  relinquens  firmet  exemptum^ 


m 


TRANSLATIO  HOIflLTAHtlM  ORIGENtS  IN  JERBMIAH.  BOM .  XIV. 


MO 


refHgeseet  ekaritas  muliorum,Qut  autewperseverave'  A.  veritatem  ob  delicta  :  sicqae  benignns  est,  et  se* 


rii  tque  m  finem,hic  salvs  erit  {Mat.  xxiv,  42).  Et 
in  alio  loco  :  Fient  [At.  faciet]  signa  et  prodigia  m 
eeelo  et  in  terra,ad  decipiendos,si  fieri  pojest  [Al.  pos- 
8et]  eHam  electos  [Ibid.,  24);  879  tantaque  incre- 
dulitas  in  universo  bumano  genere  futura  est,  ut 
Salvator  noster  (qui  omnia  qu»  sunt  ventura  co- 
gnoverat)  loqueretur :  Putas  veniens  Filius  hominis 
inveniei  fidem  tuper  terram  (Luc.  xviix,  8)  ?  Vere 
quippesijudicemus  fidem  (a)  et  veritatem,nonmul- 
titadinem,  et  reapioiamus  voluntatem  homtnum» 
non  congregationem,  videmus  in  tanto  numero  Ee- 
ele0iait]m(6)  Odelem  difQcite  reperiri  .Tunc  erant  vere 
ftdeies,  quando  martyrum  victimas  feriebantur, 
qoandocruentasexBequiasprosecuti,  tristeead  Ec- 


verus,et  loqnitur  ad  nos  per  Prophetam  dicens :  Fi- 
disti  quid  fecit  mihi  habitatio  domus  Israel  (Israel  in 
praesenti  pro  Judieorum  populo  accipe)  abiit  super 
omnem  montem  excelsum,  et  subiit  usque  ad  omnem 
lignum  nemorosum.Si  consideres  Pharisaoum  ascen- 
dentem  templum  cum  superbia,etnon  percutientem 
pectus  suum,  neque  mala  propria  sentientem,  quo- 
modo  dicat :  Gratias  tibi  ago,quia  non  sum  ut  c^eteri 
homines,  raptoreSyinjusti,adulterifet  sicui  iste  publi" 
canus :  jejuno  bis  in  sabbatOfdecimas  do  de  substantia 
mea  (Luc.  xviii,  ll).Vide8  quomodo  asoendit  super 
omnem  montem  excelsum,et  inflammatus  arrogan- 
tia  ista  prsesumat.  Sunt  autem  alii  qui  ascendunt 
super  colles,et  flunt  subtus  omnelignum  nonfructi- 


olefliam  {c)  revertebamur,  omnis  erat  multitudo  lu-  p  ferum,  sed  nemorosum :  siquidem  alterius  naturs 


geatiiim,quando  catechumeni  in  prima  8tatim(^)6de 
pro  ferendo  mart^-rio  docebantur,  quando  mulier- 
enl»  etinflrmior  (i4/.inflrmus)  sexus  usque  ad  mor- 
tem  manebat(i4/.permanebat)  intrepidus.Tunc  vere 
sigBade  cobIo,  tunc  fiebant  portenta  de  terra.Tunc 
ennt  paooi  quidem,  sed  vere  fideles,  angustam  et 
arelam  ingredientes  viam,qu8B  ducit  ad  vitam.  Nuno 
vefo  quando  facti  sumus  plures  (qula  difGcile  est 
plnree  esse  bonos,  neque  enim  mentitur  Jesus  di- 
eens :  Multi  vocati^  pauci  autem  electi  (Mat.  xx,  16) ; 
ei  tftntis  Ghristianam  fidem  pollicentibus  pauci  sane 


est  lignum,quod  ubertate  fertile  est,  alterius  quod 
tantum  abundat  fronde  foliornm.  In  nemoribus  et 
lucis  nemo  plantat  ficum,  nemo  vineam,  nemo  ar- 
bores  fertiles,  sed  oblectationi  visus  tantum  ligna 
frondentia.  Tales  sunt  h6ereici,qui  orationem  suam 
verborum  decore  componunt,  non  ut  convertant  au- 
dientes  a  vitiis,8ed  ut  delectent.Igitur  qui  istiusmo- 
di  seductione  persuasus  est,  abiit  subtus  omne 
lignum.Simulque  attende  quare  non  dixerit,  omne 
lignum,  et  tacuerit,  neque  rursum  addiderit  omne 
ligtium  fructiferum,8ed  significanter  adjecerit :  sub^ 


{Al.  satis)  reperiuntnr  qoi  habeant  fidem,et  (e)  veri-  '  tus  omne  lignum  frondosum. Qu^mohTem  si  intelligas 
tatem,  et  beatitudine  digni  sint.  Si  itaqne  dicit :  cnr  priecipiaturin  Lege:  Non  plantabis  omne  lignum 
Primnm  propter  peccata  dimisi  Israel,  et  reliqui  Juxta  altare  Domini  Dei  tui,  nec  fades  nemus  {Deut. 
eomin  commigrationem  (i4/.  comminationem)  :Ju-  xvi«  2i) :  nominatim  quippe  interdicitur  ne  lucus 
das  autem  audiens  ea  quae  acciderant  Israel,noluit  C  planteturintemplOjSiobservaverisquaredictnmsit: 
ad  me  eonverti :  de  nostris  loquitur  peccatis,  qui      Fornicata  est  illic,  et  dixi  postquam  fomicata  est  haec 


legentes  ea  qu»  passus  est  populus  Judacorum.non 
timemns,  neque  dicimus  :  Si  naturatibus  ramis  non 
pepereit,  quanto  magis  nec  nobis  parcet  Deus  ?  Si  illos 
gloriantes  esse  se  oHvam  bonam,at  de  radice  (i4/.ra- 
dioem  patriarcharum,  Abraharo,  Isaac,  et  Jacob, 
Ghriatne  (/)olementissimusDeus  pro  suo  merito  era- 
dicavityquanto  magis  neque  nobis  parcet,si  similia 
fecerimus  ?Vide  benignitatem  etseveritatemDei.Ne- 
qae  enimbenignustantume8t,et  nonseverus  :neque 
Bevems  tantam,et  non  etiam  benignus.  Si  benignus 
97 S  essettantummodo,  bonitatem  ejus  contemne- 
remus :  si  severus  tantum,  desperatio  nos  salutis, 
propter  peccata  qus  fecimus,  prscipitaret  in  vitia. 


omnia :  Ad  me  converterCj  et  non  est  conversa,  et  vidit 
prsevaricationemejusprxvaricatrixJuda^de  nobis  dici 
intellige,  qui  derelinquentes  874  pactum,  quod 
cum  Deo  fecimus,  non  servamus,neque  respicimus 
priorem  populum,testamentum,et  repromiseioneSy 
et  nobilitatem  generis  per  peccatum  simile  perdi- 
dis8e.5t  essetis  filii  Abraham^opera  patris  vestri  face- 
retis  {Joan.  viii,  39) :  dicit  eis  Dominus.  Et  in  alio 
locoJoannesBaptista:  Ne  incipiatis finqaii,  dicere  in 
vobis^quia  patrem  habemus  Abraham :  dico  enimvobis^ 
quiapotensest  Dominus  exlapidibus  istissusdtare  fUios 
Abrahas(Luc.  iii,8)  ;lapides  esse  nossignificans  quia 
ad  similitudinem  lapidum  obdurantes  cordanostra 


Nanc  vero  quasi  (g)  Deus,necessarium  quippe  habe-  j)  renuimus  veritatem.Et  vere  omnipotens  Deus  susci- 
mas  homines  bonitatem  ejus  ob  poenitentiam,et  se-      tabit  filios  Abrah»  de  lapidibus^si  permaneamus  in 


(a)  Legit  Rabanus,  fidem  nostramt  etnonmultitu- 
iinem. 

(b)  Legebatur  antea,  fidem :  Rabanus  juxta  Grae- 
cnm,  fiaelem,  s  u  bstituit,  qui  et  mox,  ftebant^  legit 
pro,  feriebantur.  Grsce  quoque  est,  iyiyo^^xo. 

{c)  8ic  habet  Rabanus  et  Grscus  "hpx^A  ^^^ '  Aotea, 
revertebantur,  erat  in  vul^atis. 

(d)  Idem,  in  prima  statim  fidei  perceptione  de  diffe- 
rmdo  mariyrio  docebantur^  quod  postremum  verbum 
reseribere  in  textu  non  dubitavimus,  cum  minus 
bene  antea  esset,  ducebantur :  coegit  enim  et  Grsa- 
cum  verf>um  xaxijjj^odvco' 

(e)  RabaniiBy  et  vera  becditudine  dignam,  Si,  etc. 


(f)  Interserit  Rabanus^^ttt  suavis,  etc. 

[g)  Legimus  cum  Rabano,unoque  penesHuetium 
ms.  Reg.,  guasi  Deus,  necessariam  quipfe  habemus 
homines  bonitatemy  etc.,cui  lectioni  concinit  Grscus 
textus  vuv  8e  wc  Sth^  d(x(p<$T£pov  l^et,^pTfjlJojxev  vip  ol 
a^OpcDTcoi  (leTavoouvceceto.  Tantum  ex  eodem  Grffico 
malim  suppleri  prstorea  locum  ita,  quasi  Deus 
utrumque  habety  necessariam,  etc.Nihilosecius  prao- 
ferenda  hffic  iectio  fuerat  alteri  hactenas  impressa, 
quffi  noQ  uno  laborat  mendc^ium  dans  neeessaria, 
quippe  habemus  omnes  bonitatem  ejus  ob  pamitentiam, 
etc. 


691 


S.  EUSEnil  HIEHONYMl 


adoplioiiecju9,et9pirltum  per  quem  adoptati  gumus,  A 
cugtodiamug  in  nobig.  Vidit  ergo  prffivaricationem 
Israel  prffivaricatrixJuda,quaB  non  gervavit  pactum 
quod  cum  Deo  fecerat :  Et  vidit  qmniam  de  omnibus, 
in  quibusmccchahatur^  comprehensa  est  illa  generatio. 
Omnia  quippc  quae  paggugegt  Igrael,nog  qui  gumug 
Juda,   Jegenteg   in  gacrig  volurainibug,  invenimug* 
quoniamdeomnibug{a)quibu9  comprehenga  cgt,  in 
quibng  ma^chabalur  h»bitatio  Isracljdimigiteam  Uo- 
minus,et  deditei  iibelluin  rcpudii.  Et  cum  deber»3- 
mug  ex  hig  quos  illi  pasgi  gunt  nog  ad  mcliora  con- 
verti^et  ingpicerct  quod  [Al,  quia]  ilii  propter  peccata 
traditi    guntcaptivitati,  et  interfecti  ab  inimicis,et 
civitateg  eorum  igni  exugt»  gunt :    cum  itaque,  ul 
diximug,hfficnobigcum  deberemug(/l/.  debuerimug) 
reputare,quia  giDeugnaturalibug  ramignon  peper-  » 
cit,quantum  magig  nec  nobig  parcet?  gi  illog  qui  de 
patriarcharum  generedegcendebant,gic  propterpec- 
catadimigit,quid  nogneceggo  git  vocatogexgentibug 
pati )  nihil  horum  reputamug,  et  ideo  nog  vocaitog 
ut  illi  incitenturad  zclum,videnteg  gcrvos  aliquan- 
do  [Al.    quondam],   liberog,    ignobileg  aliquando, 
nunc  Dei  filiog.Si  autem  illi  tanta  paggi  gunt,  quanto 
magig  nog,  gi  peccaverimug,  pejora  patiemur?  In 
quibug  moechabatur  habitalio  domug  Igrael,  dimisi 
eam,  ct  dedi  ei  libellum  repudii  in  manug  ejug,  et 
non  timui  preevaricatrix  Juda  haic,  quae  fecit  habi- 
tatio  Igrael,  quiadimigieam,  875  et  dedi  ei  libel- 
lum  repudii.  Nec  timuit  prffivaricatrix  Juda,  ut  ne 
ipga  propter  peccata  gua,gimiliagugtineret.  Si  quig 
nuper  emplug  domum  emptorig  et  domini  fuerit  in- 
greggug,   gcigcitatur  ab   aliquo   convergo,  quig  de  ^ 
prioribug  gervig  offcnderit  dominum,   quid  prome- 
ruerit :  et  si  voluerit  in  domo  domini   pergeverare, 
cavet  ea  facere,  qus  eog  fccig9caudit(i4L  audivit), 
qui  verberibug  et  tormentig,  et   relegatione  digni 
exgtiterunt.Deindediligentiggime  inquirengquid  fe- 
ceruntilli  qui  libertatem  a  domino  meruerunt,omni 
labore  nititur,ut  ea  faciat,quas  cog  fecigge  cognovit. 
Et  nog  itaque  qui  non  eramug  gervi  Dei,  sed  idolo- 
rum,etdffimonum,et  pogtea  ex  gentibug  congregati 

(a)  Mutilug  gengug,aut  veriug  nullug  erat  in  antea  D 
vulgatig  librig,c^  omnibus  moechabatur  habitcUio, eic, 
prsetermiggig  higce,  quas  cx  Rabani  lectione  guogti- 
tuimug,  quibus  comprehensa  est,  in  quibus  mopcha- 
batur.  etc.Regtitutam  hocpacto  lectionem  compro- 
bat  Graecug  ipge  archetypug,6'Tt  Trept  TrdivTtov  a)v  xa*:- 
^T^?^^  fi  xatoixCa  tou  'Iffpai?iX,  h*  o\^l\}.oiyiai:zo. 


credidimus  in  Ghri8tum,legamusScriptura8,yidea- 
mugquig  jugtiflcatug  git,  quis  offenderit  Deum,  et 
cumomni  obgervationenitamur  eafacerequffijustos 
legimug  fecisge^et  caveamus  in  hoc  incidere  in  qus 
inciderunt  hi  qui  traditi  sunt  captivitati,et  ejeotide 
haereditate  Dei.  Etnon  timuit  prjtvaricatrix  Juda,  sed 
(Al.  et)  abiit,et  fomicata  est  ei  ipsa.Vo^i  fornicaiio- 
nem,  in  quaprius  (Al.primug)  corruit  Israel,forDi- 
cata  egt  etiam  Juda.£/  facta  estfomicatio  ejusin  m- 
hilum,  et  mcechabatur  in  tigno  (Al.  lignum)  et  lapide 
(Al.  lapidem).  Quando  peccamus  duro  contra  Deum 
corde,  nihil  aiiud  facimus,nisi  cum  lapide  foroica- 
mur.Quando  in  (b)  voluptate  peccamus,niGecbamur 
subtus  omne  lignum  nemorosum.E^  inhis  Sl^om- 
uibus  non  est  conversa  ad  me  prxvaricatrixJudaextoto 
corde  su^^sed  tn  mendacio.Ei  nog  convorsi  sumusad 
Dominum  ,  sed  quia  non  ex  toto  corde  conver8i,di- 
citur  :  Non  est  conversa  ad  me  praevaricatrix  Judaex 
toto  cordesuOj  sed  in  mendacio. ^eque  vero  ait :  Non 
estcouversa  ad  me  praevaricatrixJuda  et  tacuitrsed, 
Non  esty  inquit,  conversa  ad  me  praevaricatrix  Juda 
ex  toto  corde  suo,  verum  in  mendacio :  ut  ostenderet 
eos  qui  convcrtuntur,  si  non  ex  toto  corde  coaver- 
tuntur,  in  mendacio,  non  in  veritate  converii.Qua- 
propierlegamus  veterigTestamenti  historia8,et  pro- 
phetag,et  siquos  justificatos  invenerimu8,imitemur 
ea,per  quffi  illijustincati  sunt.  Legamus  Evangelia, 
et  omne  novum  Testamentum.   Legamus  apostoli 
Pauli  Epistolas  universag,  ct  gcribamus  in  cordibus 
nostris,viventes  juxta  prsecepta  coelesiia,ut  Don  tra- 
datur  et  nobis  libellus  repudii,  sed  cohsredes  (^4/. 
haeredeg)efl]ciamur  eum  Ghrigto  Jesu,  (cjet   videbi- 
mus  quod  plenitudine  gentium  Ecclesiam  Dei  intro- 
cunte,in  novissimis  salvetur  Israel.secundum  illud 
eloquium  ;  Cum  autem  plenitudo  gentium  introierit, 
tunc  omnis  Israel  salvus  erit^et  fiet  untu  grex,et  unus 
pastor  (Rom.  xi,  25  ;  Joan.  x,    10),  docens  in  com- 
mune  populum  suummagnincareomnipoieniem(d) 
Dominum  cum  Ghristo  Jesu,  cui  est  gloria  et  im- 
perium  in  saecula  saeculorum,  Amen. 


(6)  Rabanus,  voluntatCf  quod  et  mss.  Reg.  penes 
Huetium  praeferunt :  tum  erai.peccavimuSf  pro,pec- 
camus  :  in  Graeco  est,  ixav  a|xapTav(o{xev. 

(c)  Mgg.  Reg.aipudliu^Xium, etplenitudinegentium 
Ecclesiam  Dei  introeunte^  novissimus  saivetur  Israet. 

(d)  Gonfer  HuetiumOrigenianorum  lib.ii  Quaesi.S; 
num.  29,  sub  finem. 


INCIPIUNT  HOMILI^t:  XIX  IN  EZECHIELEM- 


HOMILIA   PRIMA. 
De  prima  visione  Ezechielis  (Gap.  i). 

811.  Non  omnig  qui  caplivug  est  propter  pec- 
cata  gustinet  captivitatcm.Nam  cnm  omnig  multi- 
tudoJudaeorumcausa  peccati  derelicta  fuerit  a  Deo, 
et  captiviiaiem  sustinens  comprehensa  sit  a  Nabu- 


chodonosor,atqueejeciade  terra  sanoia,  in  Babylo- 
niam  usque  perducta  sit:pauciiamenjusti,quierani 
in  populo  non  obculpamsuamsusiinueruntcapiivi- 
tatem,8ed  ob  id  nc  peccatore8,qui  fuerant  jugo  cap- 
tivitatis  oppressi,  omnino  gubsidium  non  haberent, 
Fingamud  quippe,  peccaioribus  iu  Babyloniam  ab- 
duciis,  jusioB  in  aniiquis  finibas  resediafle :  fiebat 


003 


TRANSLATIO  BOMILIARUM  ORIGENIS  iN  EZeCHIELBM.  HOM.  I. 


m 


nt  nanquam  peccatores  remedium  consequerentur  A.  adhiberetormentapeccantibus,nunqnammi8ericorB 


Disposuit  igitur  clemens  et  benignus,  et  hominum 
amator  Deus  intersupplicia  quibus  peccatores  punit 
etiam  visitationis  suae  miscere  pietatem,nec  immo- 
derata  poena  miserospremere.Semper  talis  est  Deus 
no8ter,excruciat  DOcentes,sed  quasi  pius  patertor- 
mentis  clementiam  sociat.  Si  autem  vis  agnoscere 
vera  esse,  qu®  dicimus,  vide  quid  acciderit  in 
jfigypto  a  fame.  Si  voluisset  interficere  tantum 
.figyptios,  et  punire  cruciatos  in  septennali  fame, 
fecisset  utique  quod  voluerat,  neque  Joseph  in 
i£|gyptam  desceDdisset^neque  Pharao  vidisset  som- 
nium  de  his,  quae  iEgypto  fuerant  eventura,  nec 
regi  ftiisset  ostensum  a  priucipe  vinariorum,  esse 
qnemdam,  qui  possit  regi  somnium   interpretari. 


et  benignus  Deus  poenis  scelera  puniret:  sed  quasi 
indulgentissimuspaterob  hoccorripit  filium,uteru- 
diat:quasi  providentissimus  inagister  ita  severitate 
frontis  lascivum  discipulum  castigat,  ne  amari  se 
sentiens  pereat.  Vide  Salomonem  sapientissimum 
omnium,  quid  de  Dei  correptionibus  suspicetur  : 
Fili  noli  esse  pusilLaminis  in  disciplina  Dei  neque 
deficiat  correptus  ab  eo  (EccL  vii),  Quem  enim  diligit 
Dominus  corripiti/iagellat  autem  qmnem  fUium  quem 
recipit.  Nullus  est  enim,  inquit  AposioluBj  fiUius^qui 
cum  peccaverit,  non  flagelletur  a  patre.Ei  ad  hoc  mi- 
rabiiiter  addidit  dicens  :  In  disciplina  perseverate, 
Tamquam  filiis  vobis  offert  se  Deus  (Heb,  zu).  Quis 
enim  filius^quem  non  corripit  pater?  Quod  siextra 


Nunc  vero,  ut  cernis,  Deus   flagellat  quasi  pater,  ^.  disciplinamesti8cujusparticipe8factisuntomnes(a) 


parcit  antem  878  non  solum  Israel,  verum  et 
iEgyptiis,  cum  alieni  sint  ab  eo  propter  propriam 
mansuetudinem.  Et  manifestum  est  quia  boni  Dei 
opns  super  eos  exerceatur,  dum  Joseph  descendit 
in  iEgyptum,dum  Pbarao  somniis  admonetur,dum 
princeps  vini  interpretem  indicat,  dum  interpretes 
disserit  vasa  atque  ita  ubertatis  tempore,  frugibus 
congregatis^  posterioris  famis  penuria  vincitur.  E 
quibasomnibusperspicuum  est  non  esse  immodera- 
tam  iram  quas  ab  haereticis  in  Greatore  reprehen- 
ditar.  Poteramus  quidem  multashistorias  rctexere 
ad  h»c  probanda  qus  dixi,sed  ne  videar  a  proposito 
recedere,  compendium  facio  sermonis.  Propositum 
quippe  mihi  est  explanare  de  eo,quod  propter  pec- 
cata  8ua  caplivus  abductus  sit  populus  Israel.Et  ne 


adulterini,  et  non  fllii  estts.  Sed  sit  [ALsi]  forsitan 
aliquis,  qui  ipso  nomine  irse  oifensus  criminetur 
eam  in  Deo.  Gui  re8pondebimus,non  tam  iram  esse 
iram  Dei,  quamnecessariamdispensationem.  Audi 
quod  si  opus  irae  Dei,  ut  arguat,  ut  corrigat,  ut 
emendet  :  Domine.  ne  in  iratuaarguasmef  nequein 
furore  tuo  corripias  mc  (PsaL  vi).  Qui  haec  loquitur 
8cit  Dei  furorem  non  esse  inutilem  ad  sanitatem, 
sed  ad  hoc  adhiberiutcuretaegratantes,utemendet 
eos,  qui  sermoncm  ejus  audire  contempserunt. 
Idcirconecdeprecaturne  talibus  remediisemendetar 
ne  cum  pQsaali  medelarecipiatpristinamsanitatem 
quasi  si  servus  jam  inter  flagella  positus,  880  Do 
minum  precetur  reproraittens  ei  se  imperata  factu 
rum  et  dicat:  Domine,nein  ira  tua  arguas  me,neque 


forte  aliquis  arbitretur  peccatores   a  Deo   traditos  C  in  furoretuo  corripiasme.Omnxdi  quae  Dei  sunt,bona 


ab  eo  alterius  non  gubernari,et  semel  in  captivita- 
tem  redactos,  ultra  dispensationem  ejus,et  miseri- 
cordiam  non  mereri,  praesentem  locum  diligentius 
consideremus;  Daniel  non  peccavit,  Ananias.  Aza- 
.  rias,  Misael  a  peccato  immunes  fuerunt,  et  tamen 
captivi  effecti  sunt,  ut  ibi  positi  captivum  popuium 
consolarentur  et  per  exhortationem  vocis  suae  pae- 
nitentes  in  Jerusaiem  restituerent  castigatos  pro 
tempore.  Septuaginta  quippe  annis  servitutis  sup- 
plicia  rependerunt,  ac  si?  deinde  in  sedes  proprias 
reversi  sunt^  quia  sanctus  prophetarum  sermo  de- 
jectos  animos  sublevaverat.  Verum  non  solum  ii 
qnataor  870  in  captivitate  prophetae  exstiterunt, 
led  et  Ezechiel  unus  ex  eis  fuit,  et  Z.icharias  filius 


sunt,  et  meremur  corripi.  Ausculia  quid  dicat:  Ar» 
guam  eos  in  audilu  angusti^e  ^orum. Ideo  audivimus 
ea,  quae  detribulatione  sunt,ut  emendemur.In  ma- 
ledictis  quoqee  Levitici  scriptum  est  :  Si  post  ista 
non  obedierint  neque  conversi  fuerint  ad  me,  oppo- 
nam  eis  plagas  septem  super  peccata  eorum,Si  autem 
post  hsec  conversi  non  fuerint,  emendabo  eos  [Levit. 
xxvi).Omnia  Dei,qu8e  videntur  amara  esse^in  erudi- 
tionem  etremediaproflciunt.Medicusest  Deus.pater 
estDeus,  dominusest,  nonasper,  sedlenisestdomi 
nus.  Si  veneris  ad  eos,  qui  puniti  sunt  Fecundum 
eioquia  8cripturarum,compone  Scripturas  Scriptu- 
ris,ut  et  te  Apostoius  docet,etvidebi8  ibi  dulcissima 
esse,  ubi  amarissima  existimantur.Scriptum  est  in 


Baracbi»  captivitatis  tempore  sub  Dario  rege  ceci-  n  propheta  :  Son  vindicat   bis  in   idipsum  in  judicio 


nit.Invenimus  etiam  Aggaeum  multosque  alios  pro- 
phetarum  iisdem  prophetasse  temporibus  ex  quibus 
indicatur,  Deum  non  tantumodo  punirepeccantes, 
veram  et  misericordiam  miscere  suppliciis.Quod  si 
dabita8,aadi  voces  tormenta  patientium,quomodosa 
cratim^et  in  cruciatibus  suis  cleraentiam  Dei  eloquan- 
tar  :  Cibabis  nos  pane  lacrymarum,  et  potabis  nos  in 
crymtf  «t  mfTi^tuura.Non  ait  indifl^erenterfin  lacryraisf 
sedytn  ^(urymti  e^in  meTMura.Misericordiaquippe  De^ 
inpondere^  Si  non  esset  utile  convcrsionipeccantium 


(Num.  i).  Vindicavit  semel  in  judicio  per  diluvium 
(Geny  vu,  <9),vindicavit  semel  in  judicio  super  So- 
domam  et  Gomorrhara,vindicavit  semel^in  judicio 
Buper  ^gyptum,  et  sexcenta  millia  Israelitarum 
(Exodt  xiv).  Noli  existimare  quod  haec  ultio  pcena 
tantura  fuerit  peccatoribus)  quasi  post  mortem,  et 
supplicia  iterum  a  supplicio  excipiendi  sint.Puniti 
sintin  praesenti,  ne  in  futuro  jugiter  punirentur. 
Gernc  pauperem  in  Evangelio  squalore  et  penuria 
premitur,  et  poster   in   Abrahae   sinu   requiescit. 


(a)  Gomipte  ad^lteri  legebatur  pro  adulterini,  et  mox  si  pro  sit. 


695 


S.  BU8EBII  HIERONYMI 


Recipit  mala  sua  in  vita  sua  {Luc.  xvi)  Undo  ects  A  non  quod  Deus  vere  elei^ram  ait  B|t  qaomodo  Bin 


an  receporint  qui  in  diluvio  sunt  necati,  mala 
8ua  in  vita  ?  Unde  nosti  utrumne  restituta  sint 
Sodomae  et  GomorrhaB  malasuain  vita  sua  ?  Audi 
testimonium  Scripturarum.  Vis  Testamenti  veteris 
testimonium  discere  ?  vis  novi  edocere?  Restituetur 
Sodona  in  antiquum  :  et  adhuc  dubitas  an  bonus  sit 
DominuspuniensSodomita8?ToIerabiliu8erit  terrsa 
Sodomorum  et  Gomorrhaeorum  in  die  judicii,  dicit 
Dominus  miserans  Sodomitas  (Mar,  vi).  Benignus 
ergo  est  Deus  clemens  est  Deus.  Solem  suum  vere 
oriri  facit  superbonos  et  malo8:et  pluit  veresuper 
justos  et  injustos  :  non  soium  hunc,  quem  oculis 
cernimus  solem,  sed  et  illum  solom,  qui  oculis 
meotis  aspicitur,  Ego  malus   eram,   et  ortus   est 


est  tale  electrum  Deus^quale  vedebaturiBia  non  est 
talis  ignis,quali8  a  renibus  usque  ad  pedum  finein 
apparuit.  Ignis  iste  consumityet  uon  est  appoeitmn 
quid  consumat,  ut  tu  querens  repenaBtquid  sitil- 
lud,  quod  a  Dei  igne  consumitur.S9S  Deus  noater 
ignis  consumens  est  (/)^.iv).Quid  coQsomit  (a)ig- 
nis  isle  ?  Non  ligna  quae  cernimus,  non  aenivibile 
fenum,  non  stipulam,  qu®  videtur  :  sed  ai  sapef- 
sdiOcaveris  fundamento  Jesu  Ghristi  opera  peccati 
ligna,  opera  peccati  fenum,  opera  pecctti  infeHora 
aUpulam,  venit  ignis,  et  universa  ista  examinat 
(1  Cor,  iii).  Quis  eet  iste  ignis,  quem  Lez  pr9di|Mt, 
et  Evangelium  non  tacet^Uniuecujusque  opoff  qQ«)e 
ait,  ignis  probabit.  Quis  est, ApoBtoleiigois^te,  qui 


9^1  mihi  sol  justitiae.  Ego   malus  eram  et  veuit  n  probat  operanoetra^QuiseatignisisteBi.osapvenB^Qt 


super  me  pluvia  justitiffi(jrair/^.v).  Bonitas  Dei  est 
etiam  in  his,  qu»  amara  ezistimantur.  Igitur  in  ci- 
vitate  constitutusest  Prophetes,et  cerne  quae  videat 
ne  dolores  sentiat  captivitatis  [Ezech,  i).  Deorsum 
videt  labores,  sed  sursum  elevans  oculos,  apertos 
suspicit  coelos,  cernit  sibi  reserata  coelestia,  videt 
simiiitudinem  gloriae  Dei,  vldet  quaiuor  aniraalia, 
de  quibus  multus  sermo,  et  difOcilis  interpretatio 
est.  Gernitaurigamquatuoranimalium.Gernit  rotas 
seinvicem  continentes.Aurigaquatuor  animalia  non 
totus  est  igneus,  sed  pubet^nus  a  pedibus,  et  ez- 
inde  usque  ad  summum  electri  fulgorerutilat,Non 
enim  solum  tormenta  habet  Deus;  sunt  in  eo  etiam 
refrigeria.  Punit  peccatores  ;  sed  per  ea  mysteria, 
quse  deorsum  sunt.Ncqueenim  Propheta  ignem  vi- 


custodiataurummeumutargentum  peum  Bpi^ndi- 
dlu808tendat,utillssumrelinquateum,quiinBM«9t 
lapidem  pretio8um,u  t  malatantum  consumatquale- 
ci,  quie8uper8ediiicaviligDa,fenum,8tipulwi  ?0ui8 
eet  iste  igni8?/^nem  veni  mittere  super  Urram^  (>) 
quam  volo  ut  accendatur,(Luc,xii)JemB  GhriBtue  di- 
oiLquamvolo  ut  jam  accendatur.  Bonus  eaim  e8i,«t 
novit  quia  si  ignis  iste  fueritaccensus^malitia  co«- 
sumetur.  Scriptum  est  in  Prophetis  :  sanciificamt 
eum  in  igne  ardenti.  et  voravU  tanqtum  femun  til' 
vam  [Zach,  ziii).  Et  rursum  :  Emiitit  Dominus  S«- 
baoth  in  tuum  honorem  contumetiam^et  in  tuam  g^ih 
riam  ignis  ardens  accenditur,  id  est,  ut  tu  glorific9« 
ris  emittitur  ignis  in  opera  peccatorumtuorum.Vis 
adhuc  a  Propheta  discere,  quia  tormenta  bonl  Dei 


dit  in  capite  aut  in  his  membris,  qus  a  lumborum  C  sint  ad  utilitatem  eorum»  qui  ea  sustinent,  conati- 


connnio  ad  summaconsurgunt.Igneus  est  Dominus 
sed  a  renibus  usque  ad  pedes,  ut  demonstret  eos, 
qui  in  generatione  vorsanLur,  igne  indigere.  Renis 
quippecoitus  significatioest.Adhucinlumbis  Abra- 
bam  palris  erat  l^evi,  quando  ei  occurit  Melchi- 
sedec  {Hebr,  vii.)  Et  in  psalmo  dicitur  De  fructu 
tumbi  lui  ponam  super  sedem  meam  {Ps.  czzxii).  Ig- 
neus  est  a  renibus  usque  ad  deorsum  Domtnus.Ge- 
rationis  enim  et  libidinis  opera  gehennae  suppliciis 
corripiuntur.  Igneus  est  Deus  ;  sed  non  totus  est 
igneus:8uperiora  ejus  electrum  sunt.Electrum  non 
solum  argento  verum  et  auro  pretiosius  est.  Elec- 
trum  autem  pro  ezemplo  fulgoris  Scriptura  posui^ 

(a)  Paria  habet  lib.  I,  de  principiis  cap.i,9u«i?  huc 
reierrffi  opere  prctium  est  :  Quid  enim^  inquit,con- 
sumet  Deus  secundum  hoc,  quod  ignis  est  ?  Numquid- 
nam  putabitur  consurnere  materiam  corporalem  ut 
est  lignum  vel  fenum  vel  stipula:  et  quid  in  hoc  dig- 
num  de  Dci  iaudibus  dicitur^  si  Deus  ignis  est  hujus- 
modi  materias  consumens  ?  Sed  si  consideremus  quia 
Deus  consumit  quod  ejcterminat :  si  consumit  matas 
mentium  cogitaliones,  consumit  gesta  turpia  consU" 
mit  desideria  peccati,  cum  se  credentium  mentibus  in- 
serit  el  eas  animas^  qux  verbi  ejus  ac  sapieniix  ef- 
ficiuntur  capuces,  una  cum  Filio  suo  inhabUans  sc- 
cundum  quod  dictum  est  :  Fgo  et  pater  veniemus,  et 
mansionem  apud  eum  facicmus,  omnibus  eorumvitiis 
pasmnibusque  consumptis  sibi  eas  sequ^  dignum  ef- 
ficit  lemplum,  Ita  et  homil.  2  in  Gantic.  Gantic.:De- 
nique  ob  hoc  Deus  noster  ignisdicituresse  oonmptenSf 


tuta  ?  Ausculta  eumdem  prophetam  dicentem  : 
Habes  carbones  igniSySedebis  super  eos  :  u  erunt  U^i 
adjutorio  {Esai,  lvii).  Hsc  oportebat  absconder^ 
et  in  medium  non  proferre,sed  (c)  hsretici  nosim- 
pellunt,  ut  credenda  efferamus  in  pubHouio,  guiia 
tecta  suntutiliter  apudeos,qui  adhuoparviilijuzta 
animffiffitatem  8unt,qui  metu  indigent  magistroruxii 
minis  et  terroribus  coripiendi  sunt  et  posaint  con- 
sequi  bonitatem,  ut  per  amara  remedia  a  vulneri- 
bus  peccatorum  aliquando  desistant.ftM  Semper 
eaim  sacramenta  Dei  propter  parvulosa^ditprea  va- 
laminibusquisbusdamoperiuntur.Qtiamouiiifaamii^ 
tiiudo  dnkedinis  iusSf  DonUne,    quam  abscofuli^ 

et  nihilominus  lux  in  quo  tenebrse  non  sunt,  l^x  sine 
D  dubiojustis,  et  ignis  efficitur  ^eecateriinUy  ui  cm- 
sumat  in  eis  omne.  fjuod  in  anima  Mnim  corrupiibir 
litatis  aut  fragilitatu  inven^rii, 

{b)  Gonfer  auffi  inferius  ad  hunc  Evangelii  Iqo^o^ 
in  homilia  5  laudatum  observamus. 

{c)  Puta  Simonis,  Valentini,C]!erdoni9  aiiorum(;{Be 
id  genus  hffireticorum  asseclas,  qui  duo  prinoipia, 
sive  duos  deos  statuebant ;  alterum  malum,tamelr 
si  justum,  mundi  conditorem,  Legis  opifipem  ;  por 
num  alterum,  Ghristi  patrem,  et  novi  Tostainetiti 
auctorem.  Adversus  horum  vesaniam  cum  aliiPk 
tres,  ut  sunt  Tertullianus  et  Irensns,  tum  praci? 
pue  Orig^nes  passim  velitatur  ut  illi  dommandiaaif 
confutaudffi  solertissimus  audiat  ab  auctbre  dialogi 
de  recta  in  Deum  Fide^ 


m 


TRANSLATIO  HOMIUARUM  ORIOBNIS  IN  EZBCHIBLEM.  HOM.  I. 


m 


ffa^mUihi^  t4.  LagiB  at  Prophetarum  Deus  abscon-  A 
4U  multitudixiein  boQitaiis  sa^  nou  diligeatibus, 
led  timentibua  se.  Parvuli  quippesunt,nec  possuBt 
cooi  eoiolumento  suo  discere  quod  amentur  a  Patre, 
ne  diisolvantur,  ne  despiciant  bonltatem  Dei.  Qua- 
propter  cum  audieris  de  populi  captivitate,  credere 
4|ttidem  vere  accidiase  eam  juxta  historis  fidem.sed 
lo  aignum  rei  alterius  praBcessisse,  et  subsequens 
Bignificaese  mysterium.  Nam  et  tu,  qui  vocaris  fide- 
liB,  qi|i  conspicis  pacem,  Ghristua  quippe  pax  nos* 
tra  eat,  ^b  ^erusalem  commoraris.  Si  autem  pecca- 
friria  dereliaquette  visitatio  Dei,et  traderis  captivus 
HabachodoQoaor,  et  traditus  duceris  in  Babylonem. 
Giun  eoioi  confu^a  fuerit  anima  tua  a  vitiis,  et  per- 
iorbatioiiibQ?»  abduceris  in  Babylonem,  quoniam 
BabjU^B  confusio  interpretatur.  Etsi  rursum  pce*  n 
oitaotiaiQ  egeris,  et  per  conversionem  veri  oordis 
miaericordiam  Dei  impetraveria,  mittitur  tibi  Ks- 
4raa,  qui  te  rfsducat;  et  flBdificare  faciat  Jerusalem. 
Ea4r^  quippe  interpretatur  adjutor,  et  mittitur 
tibi  Vftfbaja  juvans,  ut  revertaris  in  patriam  tuam, 
Saoramai^mest  et  id  quodin  ffinigmate  et  aDaniele 
/dicitiJr»  et  ab  Apostolo  abscondente  pariter  et  re- 
vejbuito  iwratur  :  In  Adam  omnes  morimur^  et  in 
Chriiio  omnes  vivificamur  (I  Cor,  xv).  Fuit  quippe 
^SLm  in  paradiso,  sed  serpens  captivitatis  ejus 
aaoaa  exatitit,  et  fecit,  ut  ejiceretur  sive  de  Jeru- 
aalem^  sive  de  paradiso,  et  veniret  in  locum  hunc 
Ucrymuirum.  Serpens  hoatia  est  contrarius  veritati. 
CoQtrarios  autem  non  a  principio  creatus  est,  ne- 
que  atatiip  auper  pectus,  et  ventrem  suum  ambula- 
l^  neqne  fuit  ab  iuitio  maledLctus.  Sicuti  Adam  C 
etSva  QpQ  statim  ut  facti  8unt,(a)  non  peccaverunt: 
ita  et  aerpens  fuit  aliquando  non  serpens,  cum  in 
paradiao  deliciarum  moraretur.  Unde  postea  cor- 
roeQB  ob  peccata  meruit  audire  :  Tu  signaculum 
JtmilihtdiniSfOorona  d^coris  in  paradiso  Dei  naiuses, 
donec  inventa  est  iniquitas  in  te,  ambulasti  immacula- 
lai  i^  oumibus  M4  vii^  ^tiis  (Ezech.  xviii).  De  quo 
etif^  Job  memorat,  quia  iu  conspectu  omnipoten- 
iia  Dei  ^uperbierit :  Ceddit  quippe  de  ccelo  lucifer, 
qud  maae  oriebatur^  contrilus  est  super  ierram  (Job 
^}.  Yido  ooBSOQaQtiam  prophetici  Evangelicique 
AirmQola*  l^rQphetes  dicit :  Cecidit  de  ccslo  luciler^ 

/•)  Reeiina  hiuo  amoveaa  alteram  QegaQdi  parti- 
anlam,  ut  aepsus  ooQstet. 

Ib)  Prffilusifise  Origenem  Pelagio,  notum  :  suntque  -. 
aaeoeauteeum  hoctum  ejusmodi  aliaejus  legenda  *^ 
dogmata. 

{e)  Andi  ipauir  OrigeQemhi:gu8appellationis,qua 
sm*  ^oxi^v  Chriatua  FiUus  hominis  dicitur,  causam 
ediaaerentem  in  oommentar,in  itfatthsum  cap.xxii, 
ex  [^tina  interpret^^tiope  :  Causam  reperire  possu- 
mm,  propler  ptam  u!6v  tw  divOpiairuu  (Filium  homi" 
wm^  mi,  uUv  xoo  ^lpontou  (Filiwn  hominis)  se  ipse 
iOspUaior  frequenter  appellat,  quod  quemadmodum 
kominsm  curam  gerens  Deus  homo  in  parabolis  dici' 
t|fr,  e^  MOdammodo  fortasse  efficUur :  tta  et  Servator, 
fin  FiittHi  D^  primo  et  prxcipue  est,  Deus  ffuoque 

Set  fikm  amoris  ipsius,  et  tmago  Dei  invisibilis, 
m  eo  quod  jnimo  ivse  pr^cipue  est^  non  perma- 
Ift;  tU  j^xU^  liU^s  ami^istt^itiotiemt  qui  homo^  in 
pambohs  iUcUurj  reveri^  iwtm  9m  f»li  Filim  ^* 
mmu  effieUw,  imitando  Deum,  cum  homines  regtt, 


qui  mane   oriebaturf  contriius  est   super  terram 
(Isa.  xiv).  Jesus  loquitur  :  Videbam  Satanam,  quasi 
fulgur  de  caslo  cadentem  (Luc  xvm).In  quo  differt 
dicere  fulgur  aut  luciferum  de  coelo  ruentem  ?  Quod 
ad  rem  pertinet,  omnis  consonantia  de  cadente  est. 
Deus  quippe  mortem  non  fecit,  nec  malitiam  ope- 
ratus  est.  Liberum  arbitrium  et  homini,  et  Angelo 
ad  universa  permisit.Hic  jam  intelligendum  est,quo- 
modo  per  arbitrii  libertatem,  alii  ad  bonorum  con- 
acenderint  summitatem,  alii  corruerint  in  malitiffi 
profundum.  Tu  vero,  homo,  quare  non  vis  arbitrio 
te  tuo  derelictum  ?  Quare  sgre  fers  niti,  laborare, 
contendere,  et  per  bona  opera  teipsum  causam  (b) 
tuffi  fleri  salutis  ?  An  magis  te  delectabit  dormien- 
tem,  et  in  otio  constitutum  (Bterna  prosperitate 
requiescere  ?  Pater  meus^  inquit  Dominus  Jesos 
Christus,  usquemodo  operatur,  et  ego  operor{Joan. 
xv);  et  tibi  displicent  operari  qui  ad  opera  natus  es? 
Non  vis  opus  tuum  fieri  justitiam,  sapientiam,  ca- 
8titatem?Non  vis  tuum  opus  esse  fortitudinem, 
aliasque  virtutes  ?  Igitur  in  captivitatem  ducuntur, 
qui  propter  peccata  sua  servitutis  meruere  suppli- 
cia.  Et  venil  Jesus  Christus  praedicare  captivis  remis- 
sUmem^  et  ccecis  visum  (Luc.  iv).  Iste  ciamat  eis,  qui 
sunt  in  vinculis  :  Egredimini,  et  iis,  qui  versantur 
in  tenebris :  Videte.Et  nos  fuimus  in  vinculispecca- 
torum,  ot  nos  aliquando  versabamur  in  tenebris, 
adversum  rectorestenebrarum  mundi  istius  concer- 
tantes  :  venit  Jesus  omnium  prophetarum  vocibus 
prffidicatus,  dicens  iigatis  :  Exite  :  et  constitutis  in 
tenebris  :  Aspicite.  Si  autem  vis  audire  Ezechielem 
fllium  hominis  in  captivitate  prsdicantem,  et  iste 
typus  erat  Ghristi  :  Ideo  factum  est,  ait,  intrigesimo 
anno  in  quarto  mense,  in  quinta  mensis^  et  ego  eram 
in  medio  captivitatis  secus  flumen  Chobar,  et  aperti 
sunt  cosli.  Secus  fluvium  ergo  Chobar  Ezechiel  cum 
triginta  esset  annorum  apertos  vidit  ccelos.  Et  Do- 
minusMH  Jesus  Christusindpiens  erat  qua^i  triginta 
annorum  secus  fluvium  Jordanem,  et  aperii  suait  codi 
(Joan.  i;  Luc.  iii).  Et  per  omnem  prophetiam  Eze- 
ohieli  dicitur :  FiU  hominis.  Quis  autem  (c)  filius  ho- 
minis,  ut  Dominus  meus  Jesus  Cbristus.  Respoa- 
deant  mihihffiretici,(d)qui  nativitatemiiiiua  utphan- 
tasma  eludunt,  quare  Christus  filius  hominis  appel- 

qui  in  parabolis  appellalur  homo,  H  aliquo  modo  efft- 
citur.  Nec  sane  homo  aliquis  quxrendus  est,  ipsiusque 
fUius  dicendus  est  Servaior,  scd  hac  Dei  natione 
stando^et  paraboias  quse  ipsum  hominem  esse  sciscunt, 
seauendo,  prudenter  et  caule  intelUgendus  est,  cum 
Filium  hominis  se  ipse  appelUd. 

(d)  Cum  Docitarum  haeresim  tam  sspe  Ori^enes 
insecteturelidatquevalidissimisargumentis,mirum 

Elane  est  hoc  ipsum  ilii  ohjectum,  quod  ementitum 
hristi  corpu8,et  specie  tenus  apparens,  non  verum 
crediderit.  Quarta,  inqult  Pampniius  in  apologia, 
criminatiOf  posi  istas  est,  qux  istis  omnibus  adversaiur 
(coBca  enim  est  maiitia)  quod  dicunt  eum  dicere  8oki{- 
9Ei,  id  est,  putative  tantum,  et  per  ailegoriam  non 
etiam  secundum  ea,  quas  juxia  historiam  referuntur, 
gesta  esse  omniaf  quae  a  Salvatore  g^sta  sunt.  Neque 
DQim  decedit  a  vero  alibi.  Operas  pretium  est  sua 
ipavm  iid^uasorem  aadire,  t^m  aliia  aexoentia  loaigy 
cum  procipue  homil.  14  Iq  Luoam  ez  cijusdemmet 


699 


S.  EUSEBII  HIERONYMl 


700 


latur  ?  Ego  afflrmo  fllium  hominiseum  fbisse.Nam  A  nos  Januarius  nuncupatur,  baptismum  Domini  h- 


quipassionesassumpsithumanas^necesseestutante 
passionemsusceperitnatiTitatem.Nequeenimpotuit 
humanos  affectus,  verba,  consuetudines,  crucem, 
mortem  recipcrc,  si  non  reciperet  humanitatis  exor- 
dium.  Et  consequens  erat,nativitatem  ejus  auferen- 
tes,  auferrent  etiam  passionem,  et  simpliciter  di- 
cere  :  Non  est  crucifixus  Jcsus.  Nunc  vero  crucem 
confiteris,  et  non  erubescis.  Judaeis  scandalum  praB- 
dicas  crucifixum,  et  gentibus  stultitiam  (I  Cor.  i), 
et  minus  scandaium  passione  vel  mortc,  erubescis 
nativitatem  ejusconfiteri.  Nimirum  minus  scandali 
est,  Jesum  natum  fuisse,  quam  mortuum,  aut  si 
scandalum  Christiana  fides  non  veretur,  cur  times 
dicere  minora,  qui  [AL  quia]  majora  ausus  escon- 


ctum  esse  cognoscimus^qui  est  mensis  qaartos  ib 
anno  novo  juxta  supputationem  Hebreonim.Et  qoia 
de  quatuor  elementis  mundi  subsistens  corpos  as- 
sumpserat,  recipiens  etiam  sensus  humanos,  ideo 
forsitan  et  in  quarto  mense,  et  887  in  quinto  die 
mensis  est  intuitus  visionem.  Et  ego  eram  in  medio 
caplivitaiis.  Videtur  mihi  ironic(bs  dictum  :  Etego 
eram  inmedio  captivitatis.Ei  ego,  quasi  si  dicatjoxta 
hi&toriam  quidem  propheta,et  ego  qui  non  tenebar 
in  peccatis  populi,eram  in  medio  captivitatis:jazU 
allegoriam  autem  Ghristus,  et  ego  veni  in  looum 
captivitatis,  veni  ad  eos  fines,  ubi  servi,  ubi  captivi 
detinebantur.Habes  istiusmodiSalvatoris  nostrivo- 
ces  in  Prophetis,indignantis,  quia  non  faciamus  ho- 


fiteri  ?  Praesertim  cum  nativitas  iliius  non  ex  semine  n  mines  digna  dispensatione  ejus,  et  maxime  no8,qai 


viri,  et  mulieris  somno  convenienti  esse  credatur, 
sed  juxta  prophetaeeloquium  dicentis  :  Ecce  virgo  in 
utero  concipiel  et  pariet  filium^  et  vocabitur  nomen 
ejus  Emmanuel  {Isai.  vii).  Hoc  quod  dicitur,  Em- 
manuel,nou  unum  nomen  sonat,sed  rem  significat. 
Adveniente  quippe  Jesu,  dicimus,  nobiscum  Domi- 
nus,  Non  frustra  ergo  in  trigesimo  anno  prophetat 
Ezechiel.  Nam  et  nomen  ejus  figura  Christi  est.  In- 
terpretatur  quippe  Ezechiel,  imperium  Dei  :  impe- 
rium  autem  Dci  nullus  estnisi  Christus  Jesus.  886 
Filius  quoque  Buzi  scribitur,  quod  interpretatur, 
contemptus.  Si  venias  ad  haereticos,  et  audias  eos 
sperncntes,  et  pro  nihilo  ducentes  Creatorem,  et 
insupcr  etiam  criminantes,  videbis  juxta  illos  con- 
temptissimi  GreatorisFiliumDominum  nostrum  Je- 


in  eum  putamur  credere.  Dicit  quippe  ad  Patrem 
suum  :  Quas  uiilitas  in  sanguine  meo,  dum  descendo 
incorruptionem  ?  Numquid  confitebitur  tibi  putvis^aut 
annuntiabil  veritatem  tuam  (Psal.  xxix).  Invenio 
quoque  et  aliam  istiusmodi  vocem,  qn»  ex  Salvato- 
risnostri  persona  dicitur  per  prophetam  qusrentem 
animas  plenas  justitiae,  plenas  sensuum  divinoram, 
plenas  sanctorumfV*uctuum,et  quaerentem  veritatis 
veros  botros,  sed  invenientem  plurimos  peccatoreSy 
et  inferaces  bonorum,  et  idcirco  dicentem  :  Heu 
mihiy  guia  factus  sum  sicut  gui  coUigit  stipulam  in 
messe,  et  sicut  racemos  in  vindemia,  ad  quam  non  su- 
persit  botrus  ad  manducandum  primiiiva,  Heu  mihi 
(Mich.  vii).  Quod  dicitur,^«u  mihi^  non  est  pnimo- 
gcniti  totius  crcaturae,  non  eat  divinitatis  vox,  sed 


sum  Christum.  Quod  si  quis  reluctatur,et  non  vult  C  humanae  animae,  quam  suscepit,  unde  infert  :  Eeu 


haec,  qu8B  exposuimus,  quasi  prophetiam  recipere, 
quaeram  ab  eo  cur  scriptum  est,  in  trigesimo  anno 
vitae  Ezechielis  apertos  fuisse  coelos,  et  vidisse  eum 
eas  visiones,  qua?  in  libro  ejus  continentur.  Quid 
mihi  prodestannorum  numerus,  nisi  hocntdiscam, 
trigesimo  anno  et  Salvatori,et  propheUe  coeios  fuisse 
reseratos  et  spiritalibus  spiritalia  comparans,  co- 
gnoscam  univcrsa,  qua3  scripta  sunt,  ejusdem  esse 
Dei  sermones  ?  Quippe  verba  sapieniium  ui  stimuli, 
etquasi  clavi  in  altum  confixi  quia  compugentibus  dati 
sunt  a  pastore  uno  (Eccl.  xii).  Ego  et  faroc  quod  di- 
citur,  in  quario  mense,  quinia  mensiSy^uxisL  possibi- 
litatem  sensus  mei  investigans,  precor  a  Deo,  ut 
idipsum  possimintelIigere,quodScripturarum  ejus 


mihi,  anima  mea,quiaperiit  revertens  a  terra :  el  qui 
corrigat  inter  homines  non  est.  Omnes  in  sanguine 
judicantur,  unusquisque  proximum  suum  tribolat. 
Haec  idcirco  memorata  sunt,  quia  ait  prophetes :  Et 
ego  eram  in  medio  captivitatis  juxta  Humen  Chobar  : 
quod  interpretatur  gravitudo.  Gravis  autem  est 
hujus  saeculi  fluvius,  sicut  et  alibi  sacrate  dicltur. 
Et  juxta  simplices  quoque  historiam  explicat:  juxta 
eos  vero,qui8piritaIiterScripturas  audiunt,deanima 
signiflcat,  qufie  in  vits  istius  inciderit  turbines.  Su- 
per  flumina  Babylonis  ibi  sedimus,  et  flevimus,  dum 
recordaremur  Sion  :  in  salidbus,  in  medio  efus  sus' 
pendimus  organa  nostra,  quia  illic  interrogaverunt 
nos,  qui  captivos  duxerunt  888  nos,  verba  cantico- 


congruitvoluntati.NovusannusimminetjamJudoiis,  rv  rum  {Ps.  cixxvi).  IstasuntfluminaBabyloniaJuxta 

^.  •  •  J  _         i        «__;       _..__«.  X*^  <1  4  ••  1  «•  1..  1 


et  primus  mensis  apud  eos  a  novi  anni  numeratur 
exordio.  Agitur  autem  pascha  de  numero  novi  anni. 
Principium  mensium  iste  vobis  erit  in  msnsihus  anni 
(E.xod.  xii).  Ab  hoc  anno  numera  mihi  quartum 
mensem,  et  intellige  baptizatum  Jesum  in  quarto 
mense  novi  anni.  Eo  enim  mense,  qui  apud  Roma- 


quffi  sedentes,  et  reminiscenles  patriae  cGelestis,  lu- 
gent  atque  deplorant,  ubi  suspendunt  organa  saa, 
in  salicibus  Legis  et  mysteriorum  Dei.  Scriptom 
est  in  quodam  libro,  qua  salignam  omnes  credea- 
tes  accipiant  coronam.  Et  in  Isaia  dicitur  :  Orietur 
quasi  in  medio  aqux  fenum,  et  salix  super  aquam 


Hieronymi  interprctatione  :  Jesus  erat  indutus  vesti- 
bus  sordidis.  Qnod  quidem  et  adversus  eos  facit,  qui 
negant  Dominum  nosirum,  humanum  habuisse  corpus, 
sed  ccBlesiibusei  spiritaUbus fuisse  contextum.  Sienim 
de  caslestibus,  et  ut\iliiifalso  asserunt,de  sideribus,  et 
alia  quadam  sublimiori  spiritalique  natura  corpus 


ejus  fuerii,  respondeant  quare  potuerit  spiritale  corpus 
esse  sordidum,  aut  quomodo  hoc  interpretentur,  quod 
posuimus  :  Jesus  erat  indutus  vestibus  sordidis  ?  Pa- 
ria  habet  et  1.  ii  de  Principiis  cap.  6,  et  lib.  v  in 
epist.  ad  Rom.,  et  lib.  contra  Gelsumi  c.  2,  qua 
laudat  HuetiuBy  testimonia. 


101 


TRAN8LATI0  HOMILIARDM  ORIGENIS  IN  BZRGHIBLEM.  HOM.  L 


702 


fkiemtem  {Isai.  xuv).  Et  in  Bolemnitate  Dei,  quando  A 

itbernaoala  ejus  componuntur,  salignos  ramos  in 

tabernaculorum  fixione  constituunt.  Secus  fluvium 

Chobar,  Secus  flumen  istud  gravissimum  ssculi.^/ 

wftrtt  sunt  casli,  Oausi  erant  cobU,  et  ad  adventum 

Ghristi  aperti  sunt,  ut  reseratis  illis,  veniret  super 

eom  Spiritus  sanctus  iu  specie  columbae.   Neque 

eaim  poterat  ad  nos  commeare,nisi  primum  ad  sux 

utursB  consortem  desoendisset.  Ascemiit  Jesus  in 

tUumt  captivam  duxit  caplivitatem,   accepil  dona  in 

kmmibus.  Qui  descendit,  ipse  est,  qui  ascendit  super 

mmes  caslos,  ut  impleret  omnia,   Et  ipse  dedit  alios 

tifasiolas^  alios  propf^etas,  alios  evangelistasj   alios 

futares  st  magistros  in  perfectionem  sanctorum  {Eph, 

iv).  AperH  sunl  cosli,  Non  sufficit  unum  ccslum  ape- 

riri,  aperiuntarplurimi,  ut  descendant  non  ab  uno,  ^ 

Nd  ab  (a)omnibu8  coelis  Angeli  ad  eos,  qui  salvandi 

amt.  Aogeli  qui  ascendebantet  deseendebant  super 

flliiimbominis,  et  accesserunt  ad  eum,  et  ministra- 

bantei.  Descenderunt  autem  Angeli,  quia  prior  de- 

Nanderat  Christus,  metuentes  descendere   prius- 

quamDominasvirtutumomniumrerumqueprfficipe' 

iet;qaando  autem  videruntprincipem  militis  CGeles- 

tiBinterrestribuslocis  commorari,tuncpcr  apertam 

Yiam  ingressi  sunt  sequentes  Dominum  suum,  et 

ptrentes  voluntati  ejus.Qui  distribuit  eos  custodes 

«Bdenliam  nomini  suo.  Tu  heri  sub  da)monio  eras, 

iiodie  8ub  Angelo.  Nolite,  inquit  Dominus,  contem- 

ure  unum  de  minimis   istis,   qui  sunt   in  Ecclesia. 

imm  enim  dico  vobis,  quia  Angeli  eorum  per  omnia 

viient  fatiem  Patris,  qui  est  in  ccelis  {Matth,  xviii). 

Obsequantar  saluti  tuse  Angeli,   concessi  sunt  ad  (< 

86f  ministerium  fllii  Dei,   et  dicunt  inter  se :  Si 

iUede8cendit,et  descendit  in  corpus,  si  mortali  in- 

dntQs  est  6ame,et  sustinuit  crucem,  et  pro  homini- 

bosmortausest^quid  nos  quiescimns?  quid  parci- 

mos  nobis  ?  Eia  omnes  Angeli  deaoendamus  e  ccgIo. 

Ideo  et  maltitudo  miiitia)  coelestis  erat  laudantium, 

ct  gloriflcantium  Deum,  quando  natus  estChristus. 

OmniaAngelis  plena  sunt  :  veni,  Angele,  suscipe 

termoae  oonversum  ab  errore  pristino,  a  doctrina 

temonioraray  ab   iniquitate  in  altum  loquente,  et 

nsdpiens  eum  quasi  medicus  bonus,  confove  atque 

iiistitae :  parvulus  est,  hodie  nascilur  senex  repue- 

iiicens :  et  suecipe  tribuens  ei  baptismum  secundas 

KBgenerationis,  etadvooatibi  alios  socios  ministerii 

U  at  eoncti  pariter  eos,  qui  aliquando  decepti  sunt,  J) 

tmdialia  ad  fldem.  Gaudium  enim  est  majus  in  ccelis 

unum  peccatorem  pamitentiam  agentem,  quam 

nanaginta  novem  justos,  quibus   non  est  opus 

fmiksniia  {Lmc.  xv).  Ezsultat  omnis  creatura,  col- 

teoftir,  et  apptaudit  his  qui  salvandi  sunt,  Nam  ex- 

^eaatio  crmdurtB  revelationem  filiorum  Dei  exspec- 

ttf  {Bam,  Yiii).  Et  licet  nolint  ii,  qui  Scripturas 

(e)  In  aliis  libris  e8t,p/tf rtmt^.  Videtur  vero  Orige- 
118  tomibi^cam  maxime  subsequenti  contextu,  non 
fQidem  omnibas  singulisquo  hominibus,  sed  sanctis 
Uatommodo,qui  Christi  fidom  pronieronlur,  cuslo- 
WAngelum  asei^nare.  Distribuit,  ait  mox,  custo- 
^credlmUwa^nomvnisuo.TuhaiiuhdsBmonMew 


Apostolicas  interpolaverunt,  istiusmodi  sermones 
inesselibris  eorum,  quibus  possit  Creator  Christus 
approbari,  exspectat  tamen  omnis  creatura  fllios 
Dei,quandoliberentura  dclicto,  quando  auferantur 
[Al,  auferentur]  de  Zabuli  manu,  quando  regene- 
rentur  a  Christo.  Verum  jam  tempus  est,  ut  de 
prssentiloco  aliqua  tangamus.  Vidit  Propheta  non 
visiooem,  sed  visionesDei.  Quare  non  vidit  unam, 
sed  plurimQSvisiones?Audi  Dominum  pollicentem 
atquc  diceutem :  Ego  visiones  multiplicavi  {Osee  itii). 
Quinta  mensis  Uic  annus  quintus  captivitatis 
regis  Joachim  :  trigesimo  anno  setatis  Eze.chielis, 
et  quinto  captivitatis  Joachim,  Propheta  mittitur 
ad  Judaeos.  Non  despexit  clementissimus  pater,  nec 
longo  tempore  incommonitum  populum  dereliquit. 
Quintus  est  annus.  Quantum  temporis  intercessit? 
Quinque  anni  interfluxerunt  ex  quo  captivi  serviunt* 
Statim  descendit  Spiritus  sanctus,  aperuit  coelos,  ut 
hi  qui  oaptivitatis  jugo  premebantur  viderent  ea 
qu<B  videbantur  a  propheta.  Dicente  quippe  eo  ; 
et  aperii  sunt  C(j?/t,quodammodo  et  ipsi  intuebantur 
oculis  cordis,  qus  illo  etiam  oculis  carnis  aspe- 
xerat :  800  Et  factus  est  sermo  Domini  ad  Ezechie- 
lem  filium  Buzii  sacerdotem.  Sermo  Domini,  qui  in 
principio  erat  apud  Deum  Patrem,  Deus  Verbum, 
sermo  qui  credentes  efncit  Deos.Si  enim  dixit  illos 
deos,  ad  quos  sermo  dei  factus  est,  et  non  potest 
solvi  Scriptura,  ad  quoscumque  sermo  Deifactus 
e8t,  facti  sunt  dii.  Ezechiel  quoque  Deus  fuit,  quia 
factus  est  sermo  Dei  ad  eum  :  Bgo  dixi :  Dii  estis^  et 
filii  altissimi  omnes,  Vos  vero  ut  fiomines  moricmini, 
et  quasi  unus  ex  principibus  cadetis  {Ps.  lxxxii).  Ubi 
habetis  in  novo  Testamento  istiusmodi  repromissio- 
nem?Sioportetin8trumentadistinguere,etdicerein- 
ter  se  dissidentesdeos,  quod  quidem  nefasestetiam 
8US]ucari,  sed  juxta  abusiooem  dicimus,  audacter 
profecto  dicam,multo  majorem  in  veteri  Testamento 
ostendi  humanitatcm,  quam  in  novo  :  Ego  dixi^  Dii 
estis  et  filii  altissimi  omn^.Non  ait,quidam  diiestis, 
et  quidam  non  estis  :  verum  omnes  dii  estis.  8i 
autem  peccaveritis^auscultaquidsequitur:  Vosvero 
ut  homines  moriemini.  Non  est  haec  culpa  vocantis 
ad  salutcm,  non  ipse  causa  mortis,  qui  invitat  ad 
divinitatem,  et  ad  cmlestis  natur»  adoptionem,  sed 
in  nostro  peccato,  el  in  nostro  scelers  consistit 
quod  dicitur :  Vos  autem  ut  homines  moriemini^  et 
quasiunus deprincipibuscadetis. Mu\i\  principes  erant 
et  unus  ex  eis  corruit,  de  quo  et  in  Genesi  scribitur  : 
Ecce  Adam  factus  esty  non,  quasi  nos,sed  quasi  unus 
ex  nobis  {Gen.  iii).  Ergo  quando  peccavit  Adam, 
tunofactus  est  quasi  unus.  Ei  factus  est  sermo  Do^ 
mini  ad  Ezechielem  fitium  Bu^it.Etiamsi  de  Salvatore 
hac  dicta  volueris  intelligere,«ne  timeas,  babet  et  sio 
allegoria  intellectum  suum :  venit  sermo  Domini  ad 

hodie  sub  Angelo.  Et  locugletius  paulo  post.  Confer 
qu®  in  hanc  rem  congessit  liuetius  Ori^eniarum 
hb.  11,  quffist.  5,  num.  18.  Sed  et  illud  animadver- 
tendum,  distinctionem  hanc  pluralis  numeri  a  sin- 
gulari  HebraBam  linguam  minime  pati. 


903 


S.  EDSEBII  HIERONYMI 


eum,  qui  de  Virgine  nasoebatur,  id  est,  hominem,  A  ''SA^a  vero  foras  projideni.  Oportet  ergo  te  i 


Bermo  eemper  in  Patre  manens,  ut  flerent  utraque 
unum,  et  consociaretur  homo,  quem  ob  sacramen- 
tum  et  salutem  univcrsffi  bumanitatis  indueret,  di- 
vinitati  ejus  et  naturae  unigeniti  l^&i.Faclus  est  sermo 
Domini  ad  E%echielem  filiumBuzi  sacerdotem  in  terra 
Chaldxorum.  Gbaldaei  de  ccDlestibus  disputant  : 
Ghaldsi  nativitates  hominum  ratiocinantur.  In 
terra  Chaldseorum,  quasi  si  dicat,  eorum  qui  asse- 
runt  fatum,  eorum  qui  causas  unifersitatis  astro- 
rum  circuitu  vendicant.  Iste  ergo  nunc  error,  et 
891  ista  mentis  perversitas  figuraliter  in  Chaldso- 
rum  terra  significatur.  In  terra  Chald3Borum  secus 
fiumen  Chobar.  Et  facta  est  illic  super  me  manm  Do- 
minu  Et  sermo  Domini  factus  est  ad  prophetam  et 


totius  Ecclesie  esse  et  bona  et  mala.  Si  J«t 
versa  munda  sunt,  quid  derelinquimus  judM 
£t  juxta  aliam  parabolam,  et  frumentum  et 
in  area  continentur,cumfrumentumtantuinii 
sti  horrea  congregandum  sit,  et  discernantar 
ab  eo,cujus  ventilabrum  in  manu  ejus,  et  mo 
aream  suam,etcongregabit  frumenfum  inhcn 
paleas  vero  consumet  in  igne  inextinguibill  (L 
Neque  enim  assero  aream  totum  esse  mundai 
aream  intelligo  esse  ccetum  populi  GhristiAni 
modo  unaqusque  area  circumscribitur,  et  eBt 
frumento,  vel  paleis,  nec  totum  frumentum  ei 
totum  rursum  palea :  sic  in  BcoleeiiB  temi 
alius  est  frumentum,  alius  est  palea.  Ven 


manus,  ut  et  factis  ornaretur  et  verbis.  Et  vuft  n  nonsuacausa,necpervoiuntatem  paleeBantl 

•       •  a1*  «*  a1*a  A*  *t^  *  *  l*«*tf  M  «bB# 


visiones.  A^liqua  perstringam,  et  licet  pro  angustia 
temporis  ea,  quffi  dixi,  possint  sufficere,  tamen 
etiam  de  totocorporevisionissummaquffiquelibabo. 
Et  vidif  et  ecce  spiritus  surgens  veniebat  ab  Aquilone, 
Diligenter  considerarerumnumerum  quffidicuntur: 
Spiritus  surgens,  sive  auferens  veniebat  ab  Aquilone, 
ecce  una  res.  Et  nubes  magna  erat  in  eo :  ecce  duffi. 
Et  splendor  in  eircuitu  ejus :  ecce  tres.  Et  igni%  reful- 
gens  :  ecce  quatuor.  Bt  in  medio  ejus  sicut  vitio  elec- 
tri  in  medio  ignis:  ecce  quinque.  Et  lumen  in  eo: 
ecce  sex.  Post  hsec  similitudo  quatuor  animatiumy  et 
visio  eorum,et  narratio  visionis :  ecce  septem.  Et  in 
medio  animaliumy  qtuisi  earbones  ignis:  ecce  octo. 
Qui  potest  ista  minutatim  exponere  ?  Quis  ita  est 
capax  spiritus  Dei,  ut  hffic  Sacramenta  dilucidet  ? 


enim  ex  proprio  arbitrio  frumentum  est)  hf 
in  tua  potestate  positum  est  ut  sis  palea,ve]  fr 
tum.Hffic  nos  docere  debent,  ut  si  aliquando  i 
in  congregationibus  nostris  viderit  peccatorei 
Bcandfidizetur,  neque  dicat:  Ecce  peocatorii 
sancto  e8t.Si  hoc  licet,  si  hoc  conceditur,  qe 
ego  non  peccem  ?  Dum  in  presenti  bsouIo  B 
id  est  in  area  et  in  sagena,  et  boni  et  mell 
continetur.  Quando  autem  venerit  Gfariett 
di8cretio,et  implebitur  illud  quod  ab  Apoetok 
tur :  Omnes  nos  oporiet  assistere  ante  tribunai  € 
ut  reportet  unusquisque  propria  corporis  sui,  f« 
sit  sive  bona  sive  mala  (I  Cor,  iv).  Hsc  in  pM 
de  interpretationibus  visionum  sstuens  anim 
locus,  et  ambigens  qu»  sileat,  que  proferel 


Oportebat  accusatores  Greatoris,  et  Dei  propheta-  C  leviter  tacta  dimittat,  qu»  ex  iis  manifeBtine 


rum  primum  intelligere  quffi  dicuntur  a  prophetis, 
et  postea  criminari.  Qui  enim  vere  accusat,  ea  de- 
bet  acousare,  qu»  novit.  8i  vero  hffiretici  ne  prope 
quidem  sunt  intellectui  divino,  quomodo  rationabi- 
liter  aocu8ant,quo8  eos  nescire  convincimus  ?  Dis- 
oant,qui8  in  hac  visione  sit  sensus.  Primum  appa- 
ret  spiritus  auferens ;  secundo  nubesmagnain  spi- 
ritu  auferente ;  tertio  splendor  in  circuitu  spiritus 
auferentis ;  quarto  ignis  refulgens  ;  quinto  in  medio 
ejus  sicut  visio  electri,  haud  dubium  quin  in  medio 
ignis  ;  sexto  splendor  in  eodem  electro.  Gonfiteor 
libenter  a  8apiente,et  fideli  viro  dictamsententiam, 
quam  sepe  suscipio.  De  Deo  et  vera  dicere  pericu- 
lum  est.Neque  enim  ea  tantum  periculosa  Bunt  que 


obscurius  exponenda  sint,  si  tamen  potetinni 
plere  quod  cupimus.  Primum  ergo  videtor  ep 
auferens:  id  quod  paulo  antediximQ8,qaiaDoi 
noster  ignis  consumens  sit,  etiam  nnnc  repet; 
et  dicimuB  huic  testimonio  congraere. 
Quomodo  ponitur  spiritus  aufereoB?  Deug  <p 
est  (Joan.  iv),  et  spiritus  auferens  oemitnr. 
a  me  aufert,  et  ab  anima  mea,  ut  merito  anl 
predicetur?  Utique  mala:  ettuncsentio  henl 
ejuSySi  a  me  pessimaquffiquesu8tulerit.Neqil 
putandum  est  finem  esse  beatitndiniB,  ei  e 
liberemur,  initium  felicitatis  est  carerepeoea 
.n  Jeremia8cribitur(omniaquippequoin  Prej 
Bcripta  sunt  clementissimo  Deo  vendico) :  Eet 


fttlsa  de  eo  dicuntur :  sed  etiam  que  vera  sunt,  et  d  sermones  meos  in  os  tuum,eece  camtUui  U 


non  opportune  proferuntur,dicenti  periculum  gene- 
rant.  Margarita  vera  est,  sed  si  perverBe,  discrimen 
ejus  est,  quod  (a)  dicit  pedibus  eorum.  Et  ut  juxta 
nos  aliquod  ponamus  exemplum,  collectiones  iste 
non  Bolum  in  iElia,  non  tantum  Rome,  non  in 
Alexandria^  sed  in  omni  semel  orbe  899  similitu- 
dinem  referunt  sagenffi^queex  omni  genere  piscium 
capit.  Non  possunt  universa  bona  esse  que  incidunt 
in  eam.  Ait  quippe  Salvator  :  Cum  extraxerintf  et 
secus  tittus  sederinl,etigent  bona  quidem  in  vasa  sua, 


tes  et  regna  eradicare,  et  suffodere,  et  dispeHI^ 
sedificare,  et  ptantare  {Jer.  i).  Benignne  eel 
dans  sermones  ad  eradicandnm.  Vennn  qa 
quod  eradicari  debeat,et  Bubverti  ?  8i  que  pfei 
in  animo  mala  est:8i  qua  eecta  neqnam»  hew 
dicat,  hanc  subvertit  sermo  propheticne.  1M 
autem  contingat  ut  mihi  talis  sermo  doneliii 
eradicel  bereticorum  8emina,et  doctrinam  ex2 
fonte  manantem,  qui  de  eju8  anima,  qui  nnn 
mum  Bcclesiam  ingreditur,idoiolatrie  anferel 


ra^SicetGenebrardietBasileenBia  vetuBtioredilio      aut  mutilom  ^  aed  (^uando  veteree  libri  wsjp[ 
\xBbeni.  Nec  dubito  tamen,  corruptum  locum  0886,     non  fSBrunt,  es  ingenioreilgere  aon  UIM. 


m 


TRANSLATIO  HOBnLIARUM  OflKIBNIS  IN  EZECHIELEM.  HOM.  I. 


7M 


UixQnettk.De(U  sermcmes  meas  in  as  tuum.  Ecce  con-  A. 
itsfotf  ie  eradicarey  ei  suffodere :  scilicet  ut  si  qua  sBdi- 
ficatio  pessima  est,  destruatur.  Quam  vellem  etego 
8aff6dere,quidquid  Marcion  in  auribus  deceptorum 
adificavit,  eradicare,  et  subvertere,  et  disperdere, 
ot  Jacob  disperdidit  idola.Usquead  hodiemumdiem 
est  disperdere  et  aBdiiicare.  Heretici  disperdere  et 
robveriere  tantum  audierunt^in  sBdificationis  autem 
plantatioaisquo  sermone  surdas  aures  averterunt. 
Naque  enim  volunt  inspicere^quia  tristia    quaBque 
prima  dicuntar,et  secunda  qusB  Ifleta  sunt.  Quare 
Duio  iBtamemoramufl?Videlicetut  manifesteturDei 
sermo  enbvertere  mala,  et  sdificare  optima,  eradi- 
careTitia^aasiagricoiabonuSyUt  in  purgatocampo 
nberrimavirtutam  messis  oriatur.HsBc  propter  spi- 
ritmn  aoferentem.Vidit  enim  primum  spiritum  au-  n 
fereQteoiydeinde  nebulam  magnam  in  eo.    Quando 
purgatoB  fueris  abauferentespiritu^tantumutaufe" 
rator  omne  malum  a  te,  et  omne  quod  in  tua  anima 
neqnitisversatur^tuncincipiesetiam  magna  nebula 
frai,qua  in  epiritu  auferente  consistit.Qu»  nebula 
piozima  est  ei  nebulie,  quam  in  Bvangeiio  legimue 
de  qua  venitvoz  :  iiti;  est  fUius  meus  dilectus^in  quo 
bme  camplaeui{Matth.  iii).  994  Spiritus  vero  aufe- 
nQSfdeiiide  nebula  magna  in  eo,posteasplendidi8si- 
mamlamenin  circuiiu  ejus.Ablatum  esta  temaium. 
Ditae8t^binebnlamagna,utpluatimbrum  super  vi* 
nMUD taam.Secundum  illud,quod  alibi  dicetur:lfan- 
ishamUnims^nepluantsuper  eam  im6rm(i«at.v),8u- 
per  pessimam  videlicet  vineam.Si  autem  hoo  de  mala 
jnbetaryhaud  dubium  est  quin  econtrario   si  bona 
Tiaea  ftieris,  pluat  soper  te  nebula.  Et  splendor  in  ^ 
circuiime!Jus.Deinde:Ignis  futgen9,et  in  medio  efus 
fMitwsfde/^/n.DupliciteraufertanobismalaDeus, 
spirita  et  igni.  Si  boni  et  intenti  ad   prscepta  Dei 
8iina8,et  sermonibus  illius  erudiamur,spiritn  mala 
Qoatra  aafert,  secundum  illud,quod  scriptum  est : 
S{  autmn  spiriiu  opera  camis  morti/icaveritis^vivetis. 
^verospiriiusmala  nonabstuierit  anobis,  purgatione 
i^is  indi^emus  {Rom.  viii).  Idcirco   diiigenter  ob- 
serva  eopjunetiones  singulas.  Prima  cunjunctio  est 
sptritae  et  nebulsB,  secundaignis  etluminis,tertia 
eleetri  et  splendoris,  ac  singuia^qus  quasi  tristitia 
Tideatary  jaeandiorum  vicinitate  pensantur.  Sive 
edm  flpiritoeoritur,  statim  sequitur  nebula  :   sive 
igiis  apparet,adjunctum  est  ei  lumen:sive  electrum 
praeedit,  eplendor  in  circuitu  ejus  est.   Oportet  D 
qaippenoe  quasi  aurum  in  fornace,  «t  electrum  ve- 
hemeiitiasimo  igneconflari.Etin  hoc|propheta,quem 
OQoe  ezponimu8,habe8  sedentem  Dominum  in  me- 
diD  Jeraealem,  et  conflantem  eos,  qui   roixti  sunt 
argento  et  Btanno,et  8eramento,et  plumbo,  querula 
Toee  eaaeantem  de  his^qui  habentinse  commixtio- 
nemmateria  vilioris.  Argemtum^inqmiyCommixtum 
faeUesUs,et  tamquamgranumde  uvareprobumargen- 
bmfa£tiestis  {Ezec.  xvi).  Qnando  enim   creatura 
Dd,qne  ab  initiobona  e8t,superinducimus  dc  malis 
nostris  vitia  ac  passiones :  tunc  argento  et  auro  ss, 
•tannum  plumbumque  miacemusyet  necessarius  est 


ignis  ad  purgandum.ideoque  solHcilo  providendum 
est,ut  cum  venerimus  ad  ignem  istum^securi  trans- 
eamus  per  eum,ad  instarauri  argeDtique,et  lapidis 
pretiosi,quaQ  sine  foco  adultera  sunt^  vel   qui  sine 
foco  aduJterisunt :  non  tam  uramur  incendio,quam 
probemu r.Eci:e  spiritus auferens  veniebat  ab  Aquitone 
Et  hoc  quod  ab  Aquilone  veniebat  spiritus  auferens, 
et  postea  redit,babet  895  rationem.  Ab  Aquilone 
quippe  exardescunt  mala  super  babitantes  terram. 
Aquilo  violenti8simu8ventu8,quemalionomine  Dex-  ' 
trum  vocamus,  qui  in  quatuor  cardinibus  cobH^  de 
quibus  venti  spirare  dicuntur,  frigidior  est   atque  ' 
vehementior.Nec  nonet  illud  quod  de  ordine  castro- 
ruffl  apud  Israel  in  Numeris  scribitur(iVttyit,i),huju8 
rei  obtinet  figuram.Novissima  enim  castra  ad  Aqui- 
loncm  ponuntur  Dan ;  prima  castra  Juda  ad  Orien- 
tem,  deinde  pone  eum    Ruben,  postea   secundum 
mere  Efl^rem^inextremcut  diximus,  ad  Aquilonem 
Dan.Et  olla,qus  succensa  describitur,  a  facie  Aqui- 
lonis  accenditur.Aquilo  quippe  figuraliter  dicitur 
contraria  fortitudo,id  est,Zabulu8,qui  est  vere  du- 
rissimus  venivLS.  Venit  enim  ab  Aqnilone  spiritusau^ 
ferenSyCt  nubes   magna  in  eo  :  vitia  ab  eo  esse  expo- 
suimus.  Et  splendor  in  circuitu  ejus,et  ignis  (ulgens. 
Potuitdicere,ignisexurens,verumpiguitScripturam 
tristitiam  nominare.et  opus  ejus  ascribere,  ideoque 
pro  penali  visplendorem  tantum  apposuit.    Et  in 
medio  ejus,  quasi  similitudo  quaiuor  animalium.  Ista 
visio  eorum.  Similitudo  hominis  in  illis.  Et  guatuar 
facies  uni,el  quatuor  pennae  unitCt  crura  eorum  recta 
et  pennali  pedes  eorum.Vides  qualiasint  qus  regan- 
tur  a  Deo,  utibi :  Qui  sedes  super  Cherubim  appare. 
Cherubim  interpretati,  plenitudo  scientue.,   et  qui- 
cumquescientiaplenu8est,efnciturGherubim,quem 
regit  Deus.Quid  sibi  atttem  volunt  quatuor  facies  ? 

QusQsalvandasunt  genuflectunt  Domino  Je8u,etab 
Apostolo  tripliciter  nominnntur.tx^  in  nomine  Jesu 
omne  genu  flectatur  calestium  terrestrium  et  infemO' 
rum(Phil.ii).  Quse  autem  genuflectunt  Domino  Jesu 
subjecta  sunt  ei.Et  qu»  subjecta  suntdicunt  iNonne 
Deo  subjecta  est  anima  meafApud  ipsum  enim  saluiare 
meum  (Ps.ixi).  Et  lOportet  eum  regnare  donec  ponat 
omnes  inimicos  suos  sub  pedihut  ejus  (I  Cor.xv).Quid 
est  ergo  quartum  ?  Gcelestia,  terrestria,  et  inferna 
tria  tantum  sunt.  896Nempe  illud  :  Laudate  Domi- 
numyCosli  cmlommyei  aqua^  qu3e  super  ccelosest,  lau- 
det  namen  Domini  {Psai.cxLviu).  Omniaista  regun- 
tur  a  Deo,et  ducuntur  a  majestate  ejuB. Quocumque 
spiriius  ibaiyibani  et  animalia.  Haec  ipsa  animalia 
habent  similitudinem  super  se  hominis,  cum  sint 
quatuor  facierum.Nec  dictum  est  in  principio,  quia 
facierum  quatuor  sint^sod  quia  interquatuor  facies 
eminet,et  principium  tenet  facies  humana,  descri- 
bitur,et  quss  dicitur  facies  humana,  et  facies  leonis 
a  dextris  quatuor  partium,et  facies  vituli  a  sinistria 
qnatuor,et  faciea  aquilffi  a  quatuor  partibus.Videa- 
mus  ergo  an  tripartitam  animam  signiflcct,  de  qua 
etiamaliorumopinionibus  disputandumest,  ut  ani- 
m»  tripartit»  alia  quarta  fortitudo  pr»8ideat.QQa  eai 


7OT 


S.  EUSBBII  HIERONTMI 


708 


tripartitio  anim«e?Per  hominem  rationale  ejus  indi- 
catur,pcr  leoncm  iracundia,  per  vitulum  concupi- 
sceutia.Spiritus  voro  qui  prssidet  ad  auxiliandum, 
non  est  a  dextri8,ut  homo,vel  leo  :  non  est  a  sini- 
stris,ut  vitulus  ;  sed  superomnes  trcs  facies  consi- 
stit.Aquila  quippe  in  alio  loco  nuncupatur,  ut  per 
aquilam,  spiritum  praesidentem  anim»  significet. 
Spiritum  autem  hominis  dico,qui  in  eo  est.  Atque  ita 
omnia  ducuntur  nutu  Dei,  ccclestia,terrestria  etin- 
ferna,et  ea  quaB  super  coolos  sunt :  et  efficimur  nos 
omnes  Cherubim,quae  sub  pedibus  Dei  sunt,quibu8 
conjunctsB  sunt  rota),et  subsequimur  ea.  Non  sub 
rota,neque  sub  ssculi  ditione  rebusque  versamur, 
cum  jam  per  passionem  Ghristi  sumusamuudine- 
gotiis  liberati.  Et  rola  in  medio  rotx,  Si  consideres 
quomodo  per  contrarios  eventussalvatur  universitas 
rerum.sive  in  his,  qui  putantur  errare,sive  in  his 
qui  ab  errore  dicuntur  alieni,videbis  quomodo  rota 
in  medio  rotsB  sit.Haec  autem  regit  omnia,et  quo- 
cumquevulttorquettotiusuuiversitatisDeusinChri- 
stoJesu,cui  cst  gloriaetimperium  in  saecula  saecu- 
iorum,  Amen. 

HOMILIA  SECUNDA. 

De  eo  quod  dicitur :  Filihominis,prophcta  superpro- 
phetaslsrael^quiprophetant  de  corde  Juo,usc|ue  : 
Exlendam  manum  meam  ad  prophetas^  qui  vident 
vana^  et  divinant  mendacia  (Gap.  xiii). 

H97  Nuiiam  speciem  peccatorum  Scriptura  reti- 
cet,  de  qua  non  doceat  legentes.Oportuit  enim  ver- 
bum  Dei  missum  ad  sanandos  eos,qui  audiebant, 
omnem  spiritum  pcccatorum  perstringere,et  univer* 
sis  hominibus  loqui,utnemo  fraudaretur  remediis 
salutaribus,et  his  medelis,qua;  vulneribus  possint 
prodesse  curandis.Quomodo  ergo  dicuntur  alia  de 
popuio,  aliadcsacerdotibus  magnis,et  quaedam  de 
presbyteris,ac  nonnulla  do  dispensatoribus,et  qui- 
dembonis  dispensatoribuslaus,malisvero  culpaas- 
cribitur:utalii  cxhortationem  accipiant  ad  meliora 
alii  vero  ut  in  pcjora  non  corruant  :  sic  oportet  de 
falsis  ac  veris  prophctis  divinam  edoceri  discipli- 
nam,utprophetac  quidem  accipianturin  eam  demum 
partem,qui  verbis  Dei  ministrant  :  per  pseudopro- 
phetas  vero  dcsignenturficclesiarum  magistri,qui 
non  recte,seu  sermone,seu  vita  congruuntci,quam 
praedicantjdisciplinae.Loeti  quaproptersimus,si  nos 
Scriptura  commoneat,doccns  ut  recedamus  a  vitiis 
magisautemsiordinis  nostri  aliquosDeisermo  per- 
stringat,volentes  sanari,et  converti  a  pcccatis  no- 
airiB.Factus  est  sermo  Domini  ad  prophetam  Eze- 
chielem  dicens  ei.Fili  hominis^  propheta  mihi  super 
prophetas  Israet.  Fuerunt  quidem  et  prophetae  Israel 
nominepotius  quam  veritate.Sunt  autem  et  hodie 
in  vero  Israel,id  cst,Ecclcsia,  quidam  pseudopro- 
phetae,et  falsi  magistri,  quibus  hic  sermo  praenun- 

(a)  Legisse  videtur  Rabanus  quomodo  opus  mophe» 
tarum  erat  hsRcdicere^quos  jubebantur,  sic  eoaemspi' 
n/u, etc. 

{b)  Idem  contrario  fermesensu,  tU  monstret^nunc 
i  m  fi9riproph$^m^qw  corUra  Dei  volunUUem  pro- 


A.  tiat.Si  me  arguatDei  8ermo,tentabo  oonverti,  neo 
quia  adversum  me  aliqua  dicuntur,qui  videor  doe- 
tor  esse  Ecclesiae^debeo  tacere  :  verum  mihimetipn 
non  parcens,cuncta  revelabo,  quae  dicta  suot,  at 
convertara  vitiis,utGam  non  ex  his  quosScriptan 
nunc  corripit,8ed  ex  hisqui  sermonem  Dei  veris- 
sime  praedicantes,  in  Ecclesia  exstiterunt  magistri. 
Prophetd  super  prophetoi  Israel,  gui  propheUmt,  H 
dices  prophetis.  QuomodoSM(a)opu8  prophetamm 
erat  haec  spiritu  praedicere  quo  videbantur:  eic  eo- 
dem  spiritu  opus  e8tei,qui  exponert  oupit  ea^qaa 
sunt  latenter  8igniGcata,ut  mon8tret(6)»iioii  ad  eam 
fieri  prophetiam,qui  contra  Dei  docet  volimtelem, 
qui  prophetat  de  cordesuo.JuxtasImpHcemqiiitel 
intelicctum,quidam  prophetarum  de  divino  spiritSi 

P  loqu6ntes,non  de  corde  suo  locuti  sunt,  sed  da 
sensu  Dei:quidam  vero  simulantes  ae  prophetas, 
atque  dicentes :  Hsec  dixit  Domintts,Domino  non  lo- 
quente  in  eis,  pseudoprophetas  exstiterunt.  Potest 
autem  et  super  eo8,qui  docent  in  EcclesiiSySi  aliter 
quam  poscit  veritas,  docent,  praesens  sermo  con- 
gruere.  Si  quis  enim  ea,quae,Jesu8  Ghristus  Domi- 
nus  locutus  est,((;)ip8a  aeque  doceat,  non  de  corde 
suo,sed  de  Spiritu  sancto  loquitur  sermones  Filii 
Dei  Jesu.Si  consentit  Sanctus  spiritus  volantati 
ejus,qui  in  Apostolis  locutus  est,  non  de  corde  pro- 
prio  loquitur,sed  de  corde  Spiritus  sancti,  qui  est 
locutus  in  Paulo,  qui  est  locutus  in  Petro,et  in  e«- 
teris  apostolis  estlocutus.Si  quisveroiegens  Evao' 
gelium,proprium  sensum  aptat  Evangelio,  non  ita 
intelligens,ut  Dominus  locutus  est^iate  falsus  pro- 

C  pheta  est,loquens  de  corde   proprio   in   Evange- 
lio.Et  de   haereticis  quidem   nihil  absurdum  est 
h<BC  dicta  intelligere.  Disserunt  quippe   quasi  iit 
Evangeliis^  et   quasi   de  Apostolis,   aCb&vcov    stto- 
rum  fabulas  proprio  corde  exponentes,   non   ia 
corde  Spiritus  sancti.  Neque  enim  possunt  dicere: 
No9  autem  sensum  Christi  habeamm^ui  videamtu  ea^ 
qu3d  a  Deo  donata  sunl  nobis  (ICor.xii).  Cum  sutenm 
et  super  me  venerit,qui  dicor  ecolesiasticos,   qui 
accipio  librum  sanctum,et  nitor  eum  interpretari, 
hoc  quod  de^haereticis  intelligi  potest,  quaeso  au« 
dientes,ut  diligenter  attendant,  et  accipiant  gra- 
tiam  spiritus  de  qua  dictumest:Discrd/ioi/7i>tt«iim, 
ut  probati  trapezitae  facti,  diligenter  899  obse^ 
vent  quando  falsus  sim  magi8ter,quando  vero  pr0- 

j)  dicem  quae  suntpietatis  ac  veritatid.  Si  itaque  in- 
venio  in  Moyse,et  in  Prophetis  sensum  Ghri8ti,no& 
de  corde  proprio,  sed  de  spiritu  sancto  loqnor.  8i 
autem  nihil  congruum  inveniens,mihimetip8i  cod- 
figor  quae  loquar,  fluctuans  in  sermonibus,qui  sant 
alieni  a  Deo,  de  meo  potius  corde,  quam  de  DA 
sensibus  loquor:  Propheta^  et  dices  prophetis,  qii 
prophetant  de  corde  «uo.Non  ait  simpliciter  de  corde* 

phetant  de  corde  suo, 

{c)  Denuo  idem^quasJesusChristus  Dominus  locut^ 
estyipse  qui  docuit  non  de  corde  suo,  scd  de  Spirit^ 
sancto. 


709 


TIUNSLATIO  HOMILIARUM  ORtOeNIS  IN  EZECHIELEM.  HOM.  II. 


710 


sed  de  corde  suo.  Et  prophetabis^  et  dices  ad  cos  :  Au-  X  simus  ctiam  ea,  quse  contraria  sunt,  considerare. 


dUe  verbum  Demini,  Haec  ad  me,  hsec  ad  cum  dicuu- 
tufy  qui  doctorem  se  esse  promittit,  ut  timor  Dei 
migor  oriatur  in  nobis,  ne  periclitemur  quasi  sub 
commentario  scripto  non  ab  hominibus,  sed  ab  An- 
gelis  Dei,  sic  proferre  sermonem.  Noviquippe  quia 
cum  in  judicio  illo  ordo  consederit,  de  quo  prophc- 
tavit  Daniel  (Dan.  vii) :  et  libri  f uerint  aperti,  omnes 
mei  conatus,  omnes  meae  expositiones  proferentur 
in  medium,  sive  in  justificationem,  sive  in  condem- 
Qationem  meam.  In  justificationem  quidem  mihi 
erant,quaB  benedicta  sunt :  in  condemnationem  vero, 
ea  qus  secus  quam  veritas  poscit  explanata.  Ex 
sermonibus,  inquit,  tuis  justificaberis  et  exsermonibus 
tuis  condemnaberis  {Matth.  xii) :  quasi  habenti  non 


Aposloluii  loquitur :  Orabo  spiriiu,  oraOo  et  sensu. 
Qui  sensus  in  corde  habet  habitaculum :  Psallam 
spiritUf  psallam  sensu  (I  Cor,  xiv).  Igitur  etspiritus 
est  et  sensus  in  nobis.  Etquomodo  sanctus  orat  spi- 
ritu,  orat  et  sensu  :  psaliit  spiritu,  psaliit  et  sensu  : 
sic  iste  qui  est  falsus  prophetes  dc  corde  proprio 
prophetat,  et  ambulat  non  post  spiritum  Dei,  sed 
post  spiritum  suum.  Est  quippe  quidam  spiritus  ho- 
minis,  qui  versatur  in  eo,  post  quem  procui  absit  ut 
ego  ambuiem  ;  sed  inlelligens  sanctumSpiritumDei 
post  Dominum  Jesum  meum  ambulem.  Itaque  pro- 
phetse,  qui  prophetant  de  corde,  et  ambulant  post 
spiritum  non  tam  Oei,  quam  suum,  omnino^  quod 
Graece  dicitur non  vident,  et  est  ambigua  ex 


omnes  Bermones,  de  quibus  justiflcaretur,  neque  p  sermone  sontentia.  Sivc  enim  ea,  qus  sunt  genera- 


rursnm  omnessermones,  de  quibuscondemnaretur. 

Si  aliqnia  a  sermonibus  purus  est  alienis,  et  eis  qui 

possint  reprehendi,  ex  sermonibus  suis  justificabi- 

tur,  et  non  condemnabitur.  Si  autem  numquam  recte 

locutus  est,  sed  semper  protulit  prava,  ex  sermoni- 

buBBuiacondemnabitur^etnon  justificabitur.Verum 

quia  nos,  qui  non  sumus  ex  omni  parte  perfecti, 

neqne  sic  dicimus  ut  semper  justificemur,  neque  sic 

econtrano  sumus  peccatores,  ut  semper  condemne- 

•mnr,  et  habemus  alia  verba  ex  quibus  justificemur, 

et  alia  ex  quibus  condemnemur  :  Deus  super  sta- 

teram  suam  utraque  ponens,  expendit  diligenter, 

et  jodicat  in  quibus  justus  sim,  et  in  quibus  sermoni- 

bns  condemnandus.  Quod  autem  in  sermonibus  fa- 

city  hoc  idem  facit  et  in  gestis.  Necesse  est  enim,  ut 

aint  alia  facta  in  quibus  justificemur,  et  alia  in  qui-  C  quam  vidit  Isaias  filius  Amos  (Isai,  i).  Beatus  cui  reve- 


lia id  est,  generalia  non.vident,  licet  quadam  ex 

parte  conspiciant,  sive  (quod  ego  melius  reor)  om- 
nino  non  vident,  licet  sibi  ex  parte  quadam  videan- 
tur  videre.  Alii  quippe  in  nobis  oculi  sunt  meliores 
his,  quos  habeiuus  in  corpore.  Qui  oculi  aut  Jesum 
Dominum  vident,  qui  eos  ad  se  intuendum  creavit, 
aut  certe  caeci  sunt.  Si  peccator  sum,  nihil  video,  nec 
possum  veritatis  lumen  aspicero.  /w  judicium  quippe^ 
ait,  901  .in  mundum  istum  veniy  ut  non  videntes  vi- 
deantyCt  videntes  cseci  fiant{Joan.  ix).  Si  autemjustus, 
accipio  gratiam  a  Deo,  et  de  me  quoque  dicitur  videns. 
Prophetae  enim  vocabantur  ante  videntes.Et:  Quivi-- 
deSf  ait,  vadCf  descende  in  terram  Juda,  et  ibi  commo' 
rare,  et  ibi  prophetabis.  In  Bethel  autem,  jam  non 
adjiciesutprophetes{Amos  vii).  Et  rursum  alibi :  Visio 


hus  condemnemur.  Neque  enim  sic  perfectus  sum, 

ut  omnia  facta  habeam,  in  quibus  justud  existam : 

neque  aic  peceator,  ut  talia  cuncta  facerim,  qus  me 

omni  ex  parte  condemnent.  Esse  autem  ct  alia  facta 

istiuBmodi,  900  et  alia  istiusmodi,  ex  hoc  raanifes- 

tum  est  quod  dicitur.:  Quorumdam  hominum  peccata 

wnanifesta  sunt,  prxcedentia  adjudicium :  quorumdam 

^uiem  et  subsequuntur  {Rom.  ii).  Similiter  autem  et 

bona  facta  manifesta  sunt,  et  qus  aliter  habentur, 

latere  non  possunt.  yEque  de  intellectibus.  Propter 

quod  et  inter  se  invicem  cogitationum  accusantium, 

siva  satisfacientium  j  udicium  me  exspectat  de  omni- 

bas,  qam  facio,  qus  intelh'go,  quae  loquor,  et  incer- 

tuB  opperior,  quidnam  mihi  in  illo  judicio  futurum 


labit  Dominus  oculos  ad  videnda  mirabilia  de  lege 
Dei,  juxta  obsecrationem  prophetffi  dicentis  :  Hevela 
oculos  meos^  et  considerabo  mirabilia  de  lege  tua  {Ps. 
cxviu).  Videamus  autem  et  alium  sermonem,  per 
quem  pseudoprophetflB,et  falsi  magistricorripiuntur, 
a  quo  quaeso  ut,orantibus  vobis,ego  purus  inveniar. 
Qua5  est  ergo  igitur  [F.  istaj  correptio  ?  Sicut  vulpes 
in  deurto  prophetx  tui,  Israel.  Animal  vulpes  nequam 
est,  versutum,  indomabile  est,  ferum  est.  Dicite^ 
ait  Salvator,  vulpi  isti :  Ecce  sanationes  perficio  ho* 
die,  et  eraSy  et  tertia  die  consumor  {Ezech.  xiii ;  Luc. 
xiii).  Has  vulpes  necessarias  habuit  adversum  alieni- 
genas  Samson,  quarum  caudis  cum  (a)  igne  vinctis 
(trecentas  enim  ceperat)  in  perditionem  eas  frugum 


sit.   Quantoque  magis  timor  Dei  mihi  incutitur  ad  t\  misit  hostilium.  Istiusmodi  sunt  falsi  magistri,  ver- 


reoipienda  cuncta  qus  feci,  tanto  magis  custodire 

medebeo  :  utinam  quidem  ab  omnibus  peccatis,  sin 

antem  boc  non  possum,  saitem  queam  a  maximis. 

Hcc  de  eo,  quod  proposuimus  de  prophetis,  qui  pro- 

phetant  de  corde  suo,  ad  quos  dicitur :  Audite  ser- 

monem  Domini,  hasc  dicit  Adonai  Dominus,  vas  iis^ 

qui  prophetanl  de  corde  suo,  qui  ambulant  post  spiri- 

twn  suum.  Duo  peccata  sunt,  unum  cordis,  aliud 

spiritus.  Primum  de  meliori  parte  videamus,  ut  pos- 


suti,  maligni,  et  bestiis  similes.  Si  talis  sum,  vul- 
pes  sum,  sed  non  simpliciter  vulpes,  verum  vulpes 
in  desertis,  vulpes  in  parietinis,  vulpes  in  rupibus, 
h(BC  enim  in  diversis(/^)  sensibus  continentur.  Versi- 
pelles  isti  et  nequamsemperin  desertis,  semperin 
solitudinibus  morantur.  Ubicumque  enim  anima  ha- 
bitatur  a  Deo,  et  Spiritu  sancto  plena  est,  ibi  non 
potest  haereticorum  doctrina  penelrare,  nec  vaJet 
eorum  sermo  perrumpere.Ubi  autem  solitudoChris- 


(a)  Legit  Rabanus  fune  pro  igne.  Vid.  Jud.  xv,  4. 
8eq. 


(^b)  Idem,  in  diversis  sedxlionibus  continentur  versu 
pell 


lles.  Yenipelles  isti^  etc, 


711 


8.  EtlSEBrt  ft^fiftONYMt 


Itt 


tibi,  ubi  deBertum JuBtitl89^  ibi  neqiiissim®  diBcipH- 
nffi  venena  versantur.  Idcirco :  Sicui  vulpes,  ait,  in 
desertis  prophetse  tuiy  Israel.  Non  steterunt  in  firma^ 
menio,  Si  considerare  volueris  (a)  magistros,  videbis 
eos  inflrmos,  instabiles,  et  non  valentes  dicere : 
Statuit  supra  petram  pedes  meos,  et  direxit  gressus 
meos  {Ps.  Lzxiii) :  et  qnia  non  sunt  tales  ut  steterint, 
robusta  radice  fundati :  ideo  non  steterunt  in  ftrma- 
mento,  sed  dilexerunt  movere  pedes  suos.  Est  au- 
tem  et  boc  grande  peccatum  saltem  paululum  909 
pedes  movere,  ut  David  psalmista  canit :  Quam  bo- 
niu  Israel  Deus  rectis  corde :  mei  vero  pene  moti  sunt 
pedes.  Beatns  iile  multumque  felix,  cui  robustissime 
consistenti  flrmos  anim®  pedes  habere  concessum 
est,  qui  audire  a  Deo  dignus  est :  Tu  vero  sta  meeum, 
Yerum  non  tales  pseudoprophets,  non  tales  falsi 
magistri ;  neque  enim  sic  steterunt  in  firmamento. 
Et  congregabant  greges  filiorum  Israel,  quos  docent, 
quos  instituant  sive  haeritici  dogma  impium  prsBdi- 
cantesy  sive'  falsi  magistri  decipienLcd  eos,  quorum 
aures  pruriunt,  colligunt  greges  schismatum  adver- 
Bum  Ecclesiam  Dei,  adversum  domum  Israel.  Non 
surrexerunt  qui  dicerent.  In  die  Domini  :  falsa  viden- 
tes  hi  non  surrexerunt.  Isti  verosurgentesdicunt: 
Consepulti  sumus  Christo  per  baptisma^  et  consurrexi' 
mus  ei  {Rom,  vi).  Habemus  quippe  ut  pignus  Spiri- 
tus  sancti,  quem  accipiomus  ad  plenum  postquam 
venerit  quod  perfectum  est :  sic  pignus  resurrec* 
tionis,  quia  in  resurrectione  perfecta  nenio  adhuc 
resurrexit  de  nobis.  Verumtamen  resurreximus, 
Paulo  dicente  :  Consepulti  sumus  Christo  per  baptis- 
ma,  et  consurreximus  ei.  Nondum  ergo  resurrexerunt, 
hoc  est,  necdum  resurroctionis  baptisma  consecuti 
8unt  falsi  prophetas,  et  falsi  magistri,  qui  dicerent. 
{b)  In  die  Domini,  videntes  qu»  falsa  sunt,  neque 
aliquando  possunt  conspicere  veritatem.  Accipe 
exemplum.  Qui  Scripturam  legit,  et  aliter  quam 
Bcripta»  est  acoipit,  Scripturam  mendaoiter  videt. 
Qui  vero  audit  Scripturam,  ut  (c)  se  veritatis  intel- 
lectus  habety  et  sio  eam  interpretatur,  videt  verita- 
tem.  Et  sancti  quidem  non  divinant.  Non  enim  divi- 
natio  in  Jacob,  Peccatores  vero  divinant  falsa,  di- 
centes :  Hjsc  dicit  Dominus  :  ei  Dominus  non  misit 
eos,  Audi  hsBreticos,  quomodo  traditionem  apostolo- 
rum  babere  se  dicant.  Audi  falsos  magistros,  quo- 
modo  atDrmant  doctrinam  suam  Domini  esse  doctri- 
nam,  sensum  {d)  suum  congruere  prophetarum,  et 
dicunt :  Hsec  didt  Dominus,  et  Dominus  non  misit  eos. 
Et  cssperunt  susdtare  sermonem.  Non  visionem  falsam 
vidistis  {Num.  xxiii).  Et  hi  enim  volunt  in  defensio- 
nem  sui  quemdam  pro  se  suscitare  sermonem ;  sed 
arguit-eos  Dominus,  et  90S  dicit :  Non  visionem 
falsam  vidistis,  ei  divinationes  vanas  locuti  eslis^  et 
dixistis'f  dicit  Dominus,  et  ego  non  sum  locutus  ?  PrO' 


A  pterea  dic :  Hxc  dicii  Domims  prd  eo  (fuod  Ufnn&nes 
veslri  mendaces  sunt.  Orate  pro  nobicr,  nt  sermones 
nostri  non  sint  falsi.  Licet  quidam  homines  igno- 
rantia  Judicii  eos  asserant  falsos,  Dominus  non  dl- 
cat,  et  recte  nobiscnm  agetur.  Si  vero  mille  homi- 
num  eos  dixcrint  veros,  Judicio  porro  Dei  ftierint 
falsi,quid  mihi  proderit?  Dicunt  et  Marcionitfi  m«> 
gistri  sui  veros  esse  sermones,  dicunt  et  Valentinl 
robustissimam  sectam,  qui  fabulamm  ejns  com- 
menta  suscipiunt.  Quas  ntiiitas  ?  Qui  plarimi  Eccle* 
sis8  heretica  pravitate  decepti  in  eomm  conspiratere 
sententiam,  hoc  est  quod  qosritur,  ut  Domiiius  sef- 
monum  meoram  testis  assistat,  ut  ipse  comprobet 
qus  dicuntnr  sanctarum  testimonio  Scripturamm'. 
Propter  baec  ergo  ad  nos  dicit  Adonai  Dominns :  £0- 
tendam  manum  meam  ad  prophetas,  gni  vident  mendtt^ 

"  cia.  HflB  comminationes  sunt  adversum  falsos  magis- 
tros,  et  eos,  qui  loqunntur  mendacia.  Videamns 
autem  quid  de  his  comminetur :  M  disciplina  M4 
populi  mei  non  erunt.  Non  uno  modo  a  Domino  pao- 
catores  corripiuntur.  Aliter  argnitur  populus  Domi- 
ni,  aliter  alienus  ab  eo  :  Fiti,  ne  neglexeris  diedj^' 
nam  Domtnt,  neque  fatigeriSf  dum  argueris  ah  eo. 
Quem  enim  diligit  Dominus  castigat :  fktgeUat  autem 
omnem  filium,  quem  redpit  {Prov.  iii).  Argne  noi« 
Domine,  vernm  in  judicio,  et  non  in  Airore:  littl~ 
correptio  populi  est.  Gorreptio  peccatoris  et  alienf 
illa,  est,  quam  justus  renuit  dicens :  Nomvne^  neiii 
ira  tua  arguas  me  neque  in  furore  tuo  oorriptas  m$ 
{Psal.  vi).  De  falsis  itaque  magistris,  et  de  pseudo- 
prophctis  dicitur :  In  discipiina  populi  md  non  erwd^ 

C  neque  in  scriptura  Domus  Israel  scribentur.  Sicot  et 
alibi :  Deleantur  de  libro  mventium,  et  cum  justis  non 
scribanlur.  Et  nunc  Scriptura  ait :  In  domum  Israel 
non  scribentur,  et  in  terram  Israel  non  intrabunt.  fix- 
trarepromissionis  terram  hsretici  morabnntar,  qna' 
est  terra  valde  bona,  etin  quam,  ut  introdacamQr, 
oramus,  in  libro  viventium  ante  consoripti  a  Jeati 
Ghristo,  cui  est  gioria  etimperiuminsaoalaMBCU- 
lorum,  Amen. 

HOMILIA  TERTIA. 

De  eo  quod  scriptum  est :  Piti  fiomtnis,  obfirma  fst^ 
dem  tuam  super  filias  populi  tut,  qux  prophetmiit 
de  corde  suo,  usque  :  Obfirma  faciem  meam  super 
hominem  iilum,  et  ponam  ilium  deserium  (Gap.  xiii). 

])  90S  Primum  de  eo,  quod  dicitur :  Obfirma  fls^ 
ciem  tuamt  requirendum.  Deinde  si  Dominas  doda^ 
rit,  investigare  debemus  filias  populi  prophetantMr 
de  corde  suo,  et  facientes  ea,  in  qaibus  eas  Dei 
sermo  corripiat.  £t  quod  sit  alia  facies  preter  hane 
corporis  nostri  faciem,  licet  ex  multis  manifestuiH 
sit,  attamen  et  ex  his,  qus  Apostolns  memoraif 
indicatur :  Nos  vero  omnes  revdata  fade  gioriam  D9- 


{a)  Interseri  malim  falsos  cum  'KKhhfio ySiconside* 
rare  volueris  falsos  magisfros :  de  illis  enim  proprie 
sermo  contexitur. 

(b)  Penes  Rabanum,  quse  dicunt  a  Domino  ddenles^ 
falsa  sunt,  neque,  eto. 


{c)  Apud  eumdem,  f  f  sicut  verilatis  ihteilecitis  habet, 
sic  eam  inierpretatur. 

{d)  Supplenda  vox5^7Mut,quemadmpdum  etRabs' 
nus  habet^  sensum  suum  sensui  congruete  propktlm^ 
rum. 


713 


TRANSLATIO  HOMILIARDM  OHIGENIS  IN  EZECHIELM.  HOM.  IV. 


nt 


mmi  speculantes,ineamdemimaginem  transformamur 
a  gloria  in  gloruAn^quasi  a  Domini  spiritu  (11  Cor, 
m).  Hauo  faciem  corporalem  omnes  homines  habe- 
mus  revelatam,ni8i  forte  calamitatibus  et  angustiis 
preminur.Vultus  autam  ille,  de  quo  sermo  Apo- 
stoli  eistyin  multis  tectus  est,  et  in  paucis  revela- 
ta8.Qui  enim  fiduciam  habet  in  vita  immaoulata,in 
sensu  sanOyin  flde  vera,  iste  tantummodo  non  ha- 
bet  confes8ionis,fraudulentiae,peccatique  velamen ; 
86d  propter  pnram  conscientiam,904  revelata  fa- 
de  gloriam  Domini  contempktur.Procul  autem  ab- 
sit  a  nobisyut  velatam  habeamus  hanc  facidm.Usc 
pauca  de  facie,  ut  poseimus  intelligere  quid  sit, 
quodaequitur  lOhfirma  faciem  tuam  saper  filiaspo' 
puU  tttt.  Ista  facies,  id  est,  principale  (t^y^H^^^^^^^) 
cordis  nostri,  nisi  obfirmata  fuerit  super  eo,  quod 
intelligendum  est,  ut  quomodo  videt,  sic  annuntiet 
geniibus,  iliud  quod  a8picitur,non  videtur.  Impos- 
sibiie  quippe  est,ut  aliquis  sine  obfirmatione  vul- 
tu8,vagas,flnctuabundu8,  circumlatus  omni  vento 
doctrine^videat  quod  debet,  videat  utdebet.  Opor- 
tet  enim  volentem  intelligere  babera  faciem,  in  eo 
qnod  intelligere  nititur,obfirmatam  :hoc  hanc  sem- 
percau8amprophetaturisprimumjubetur,utfaciem 
8uam  obfirment;  ut  nostram  autem  el  nos  pos- 
8imu8  obfirmare  faciem  in  Evangelio^  in  Lege, 
in  Prophetis,  in  apostolis,  obfirma  eam  super 
Mft  Ghristo,  et  non  super  saeculi  negotiis.  Sed 
eum  in  mundialibus  curis  anima  nostra  versetur, 
cum  semper  ardeat  habendi  fame,non  obfirmamus 
faoiem  nostram  super  ea,qu88  imperavit  Deus,  sed 
snper  ea,qus  Deisunt  adversa  praBceptis.  Quis,  pu- 
ttByin  nobis  immnndus  est  ob  obfirmationem  faciei 
super  his,  qus  interdicta  sunt?^Qui8  intantum  sol- 
licitus  et  cautus,  ut  diebus  ac  noctibus  in  ea  obfir- 
metcordis  sui  faciem,qua%  jubentur?  Nunc  quoque 
81  intellecturi  fuimus  prssentem  scripturam  quo- 
modo  prophetffi  dicatur:Ot^/lrma  faciem  tmm  super 
/litaf  poptft/t  /ttt,utvideat  ea  qu»  dicturus  est,  debe- 
mu8  obfirmare  intelligentiam,plenum  in  intenta- 
tione  cordis  babere  tractatum,  quod  sit  hoc,  quod 
8ignificetur,ut  tandem  rationesuperati,  reced^amus 
a  littera.Ac  secundum  communem  quidem  intellec- 
tnm,videntur  quaedam  filiffi  populi  prophetantes  hoc 
quod  sequitur  admisisse  peccatum.Assumentescer- 
vicalia  consuebant  ;consuentes  non  ponebant  ea  sub 
capite  sed  sub  cuhito  audientium,  et  velaminibus 
qtiibnsdam  tegebant  capita  universs  ffitatis.  Hsc 
iant,qus  prophetantibusfiliabuspopuli  reputantur 
qliaai  magna  peccata.  Quis  autem  potest  in  verbo 
e^sistens  dicere,  quia  si  quis  cervicalia  consuat, 
etconsuta  sub  cubito  ponat  altorius,  delinquat,  et 
a  Deo  corripiatur  ?  Quis  potest  asserere,quiasi  quis 
yelamina  faciat  ad  tegendum  caput  universas  «tatis, 
Impie  agat  ?  Invitis  nobis  ab  ipsa  Scriptura  neces- 
sitas  imponitur,nt  ab  apic>bus  littersB  recedentes, 
verbum  el  8apientiam,etvoluntatem  ejus  requira- 
mu8  ad  aperienda  peccata,quae  clausa  sunt^ad  illu- 
minanda  qu»  oaligant^utpossimus  a  maledioto  ex- 

pAfI9Ii«  XXY. 


A  tranei  fieri,  amni  cubito  manuum,  sive  manus,  Qui 
ia  viclu  corporis  occupati  sunt,et  ne  per  somnium 
quidem  spirituales  videre  delicias,quas  nos  habere 
vult  sermo  divinus  dicens:  Delectare  in  Domino,  et 
dabii  iibi  petitiones  cordis  tui;  qui  non  noverunt  vo- 
luntatem  beatorom,  de  qua  scribitur:  Torrente  vo- 
luptatis  tu3S  potabis  eos  :  requirunt  quasi  amatores 
luxuriffi,et  non  amatores  Dei,  semper  in  corpora- 
libusesse  deliciis.  Signum  autem  mihi  videturvo- 
luptatis  carneae,  sub  cubito  manuum  cervical  assu- 
tum.Quia  enimintemporediscnmbendi  ad  beneficia 
corporalia  videmur  uti  consutis  quibusdam,  et  acu 
pictis  sub  cubito  906  manuum  nostrarum,  forsi- 
tan  sermo  divinus  per  istiusmodi  figurametargu- 
mentum  eos  culpat  magistros,qui  per  vaniloquen- 

n  tiam,et  beatas  quasque  repromissiones,  multitu- 
dinem  audientium  libidini,  vitiis,  voluptatique 
permittunt.  Debetenim  Dei  verbum,  et  Deushomo 
ea  proferre,  quae  saluti  sunt  audiend,  qusB  illum 
hortentur  ad  continentiam,  ad  conversationem  sa- 
norum  actuum,ad  cuncta,quffi  homo  studiosus  la- 
borum,  et  non  libidinum,  debet  incumbere,  ut 
possit  ea  consequi,  quae  a  Deo  sunt  repromissa. 
Gum  orgo  aliquis  aptusmoribuspopuli,  ut  placeat 
eis,quibus  aures  pruriunt,  loquitur  quae  gratanter 
accipiant,  loquitur  qu»  vicina  sunt  voluptati,  talis 
magister  consuit  cervicalia  sub  omni  cubito  manus 
Sequitur  hoc  peccatum  habentem,  ut  faciat  etiam 
amictus  ad  velandum  caputomnisffitatis.Gujusau- 
tem  rei  figura  sit  etiam  velamen,  cautius  conside- 
remus.Quifiduciam  habet,  et  vere   vir  est,  vcla- 

^  men  non  habet  super  caput  suum,8ed  intecto  capite 
orat  Dominum,intecto  capite  prophetat :  per  si- 
gnum  corporalis  rei  etiam  spiritalem  latenterosten- 
dens,  ut  quomodo  non  habet  velamen  super  caput 
carnis  suffi,itanon  habeat  velamen  super  principale 
cordissui.Si  quis  vero  confusionis  velamen  gerit, 
et  peccati,  iste  quasi  muliebria  velamina  habet 
super  caput  suum.Itaque  cum  aliquis  docuerit  ea, 
quae  aurem  populi  mulceant,  et  strepitum  potius 
laudatorum,quam  gemitum  moveant,  si  blandus 
inimicus  palpaverit  potius  quam  secuerit  vulnera, 
talis  homo  amictus  contezit  in  capite.  Gum  autem 
in  luKuriosam  orationem  dicentis  se  sermo  fuderit, 
et  in  lascivum  persullaverit  eloquium,  contexit  vc- 
lamen  super  caput  omnis  statis  ;  non  modo  puero- 

D  rum  et  juvenum,  verum  et  senum.  Quomodo  enim 
faciat  signa  et  portenta  ad  decipiendos  (si  fieri  po- 
test)  etiam  electos  falsus  Ghristus,  et  falsus  pro- 
pheta  :  6imiliter,et  hi,qui  ad  voluptatem  meditata 
deporlant,et  ista  semper  inquirunt,  quae  delectent 
potius  audientes,  quam  convertant  a  vitiis,  faciunt 
velamina  supercaput  non  modo  puerorumet  juve- 
num,sed  (si  fieri  potest)  senum  quoque  etpatrum, 
intantum  ut  etiam  eos  decipiant,qui  juxia  laborem 
animffi  in  spiritali  state  et  senio  processerunt.  Et 
907  potuit  quidem  dicere  propheta  super  filios 
popuii  tui,qui  prophetant,sed  quasi   homines,  qui 

velamiaa  oontexaat,  et  oervicalia  consuaat  sub 

S9 


m 


S.  EUSBBII  HIERONYMI 


omni  cubito  manus,  mulieres  sint,  et  nullus  inter 
eos  virt  nomine  dignus  habeatur,  ait  propheta  :  In 
fUias  popuU  sni,  qusR  prophetant  de  corde  suo, '  el  ea 
faciunty  qu3B  sequuntur*  Effeminata)  quippe  sunt 
eurum  magistrorum  et  [animffi,  et  voluntates,  qui 
semper  8onantia,8emper  canora  componunt,et  (ut 
quod  verum  est  dicam)  nihil  virile,  nihil  forte, 
nihil  Deo  dignum  est  in  his,  qui  juxta  gratiam  et 
voluntatem  andientium  prsdicant  :  idcirco  omnes 
filias  potius,  quam  filios  dixit  assuentes  cervicalia. 
£t  observa  proprietatem  verbi,  assuentes,  ait,  non 
contexentes.An  ignoras  quod  tunica  Domini  tui 
Jesu  nihil  in  se  habeat  consutiie,sed  ex  omoi  parte 
contextasit  ?  Ista  ergo  consuunt  dicta  dictis  frau- 
dulenter  et  callide,  assuentes  potius  quam  con- 
texentes  :et  faciunt  cervicalia,  non  in  quibus  ca- 
pita  reclinent,sed  in  quibus  cubitum  :  id  est,  ut 
manus  eorum  non  sint  in  labore,non  in  opere  las- 
sescant,sed  sint  in  requie,sint  in  otio,  sint  in  his 
gesti8,qua3  voluptatibus  serviunt.HffiC  autem  quas 
diximus,ita  se  habere  ut  a  nobis  intellecta  sunt, 
sequens  sermo  prophetffi  lucidius  ostendit,  dicens  : 
Hxc  dicit  Adonai  Domtnus  :  Ecce  ego  ad  cervicalia 
vestra,  in  quibus  vos  convertitis  iltic  animas  in  disso- 
lutionem. AT^ermi  snigma  quod  latebat,  perspicue 
ostendens  consuta  cervicalia  in  dissolutionem  ani- 
marum  fieri.  Quis  autem  potest  super  sermonem 
qui  legitur,  audiens  Deum  comminantem,quia  ipse 
disrumpat  talem  8ubte]am,et  talia  cervicalia  ?  Ait 
enim:  Ecce  ego,  non  jubeo,  sed  ipsa  disrumpo  cer- 
vicalia  consuta  sub  omni  cubito  manus.  Dei  opus 
est,  omnem  arguere  texturam  et  dissolvere  univer- 
sam  fictionem  pessimam,quffi  nocet  hi8,qui  nolunt 
manibus  operari,8ed  otiosus  eis  uti.E^  disrumpam 
ea  a  brachtis  vestriSy  id  est,  cervicalia,  ne  ulterius 
ea  cubitis  vestris  subjecta  habeatis.  Et  emittam 
908  animas,quas  vos  subvertitis,  animas  eorum. 
Quas  ergo  subversio  est  consuere  cervicalia,  et  sub- 
jicere  cubitis  ?  Sed  ut|sermonis  sacramentum  intel- 
ligas,  videbis  grandem  subversionem  esse,  delica- 
tum  hominem  juxta  corpus  eftlcere.  Talia  autem 
8unt  verba  hffireticorum,  ubi  non  est  conversatio 
rigida.  Invenies  discipulos  Valentini  morihus  dis- 
solutos  ad  nihil  forte,ad  nihil  virile  tendentes  ^  si- 
militer  et  sectatores  Basilidis.  Docent  insuper  et 
negare  inverecunde,  quasi  prfficepto  (a)  quod  de 
eorum  martyrio  est.  Non  id  docentquod  ostendunt 
Ecelesiastici,  parati  toliere  crucem,et  sequi  Sal- 
vatorem.Disrumpit  ergo,quih8Bc  comminatursermo 
Filiua  Dei,  consutiones  nequissimas.  PrsBsta  mihi, 
Ghri8te,ut  disrumpara  cervicalia  in  animarum  con- 
suta  luxuriam.Sed  quid  aliud  sequitur  ?  Et  vela- 

(a)  Hffic  nempe  erat  nefaria  Basilidis  doctrina,li- 
oere  persecutionis  tempore  idola  venerari,  dum 
id  specie  tenus,non  ex  animo  facias.  Hoc  ipse  Ori- 
genes  expressius  notatin  fragmento  cujusdam  llo- 
mUiffi  in  psal.  lxxxii,  ex  Latina  Henrici  Valesii  in- 
terpretatione,  Docet^  inquit,  praeierca,  indifferentem 
rem  esse  Christum  aimegare^  et  eum  qui  saptt^  ore 
pMem  lenus  in  ip$o  discrimine  negalurum  $H9t  $ed 


A  ^ina  disrumpam.QufQ  sedisrupturum  essa  tfltl 
non  solumcerviculia,  verum  et  velemina.  Ide< 
tem  di8rupturum,ut  caput  nudum  flat,  utao 
fiducia,et  revelata  non  solum  facie,  sed  etian 
pite,constanter  vir  ecclesiasticus  possit  orare. 
rumpam  velamtna  veslra^et  liberado  poputum  i 
de  manu  vestra.Licei  vos  subvertatis  animtfl 
cervicalia,  et  velamina,ego  ista  disrumpens 
rabo  populum  meum.Liberat  autem  populum 
per  conversationem  austeram,et  a  voluptatibi 
cedentem.  Et  uUra  non  erunt  in  inanibus  veeii 
subversionem  :  inmanibus  vestris,  qui  decipiti 
dientesjam  non  erunt  ista  cervicalia :  Et  e 
scetis  quia  ego  Dominus.Si  non  conscissa  fuerin 
vicalia,si  non  velamina  disrumpo,  non  cognoi 

n  quia  ego  Dominus.  Deliciae  quippe  etotium,  i 
solutio  non  sinunt  cognosci  eum,  qui  dicit : 
sum  Dominus.  Pro  eo  quo  evertisti  cor  justi  i$ 
Quomodo  in  loco  signorum  dictum  est,  quia 
piant  etiam electosDei:  siccvenit  sffipeutjustofl 
que  hffiretici  supplantent.Amant  enim  homini 
luptatem  :quiastatim  utapparuerit,tranquiUae 
909  lasciva,  et  delectans  sensum,  et  provi 
nos  ad  usum  sui.  Fugimus  amara,  licet  aali 
sint,  et  nolumus  laborare  voluptatibus  del 
nescientes  quia  impossibile  est^eumdem  amat 
esse  Dei  Propter  quod  Apostolus  ait  de  pea 
quia  sint  amatores  voluptatis  magis,quam  ama 
Dei  (II  Tim.  iii).  Et  ego  non  avertebam  ad  cc 
tandas  manus  iniquorum,  Ego  non  avertebam 
omnia  qus^erant,xdificationis  dispensabam,  leti 

C  prophetissffi  effeminatffi  animffi  avertebant  flul 
fortandas  manus  iniqui,  hoc  est,  ut  fortior  n 
iniquitate  fieret,  ne  omnino  averteretur  de  vi 
niala,et  jvivificaretur,  id  est,  nuUus  peniinB 
verteretur  a  via  sua  pe8sima,et  viviflcaretar» . 
tereafatsa  uon  videbitis,  qui  docetis  falsa.  Jan 
non  faciam  ultra  conatu  prospero  pergere^nt  ] 
tis  insinuare  quffi  dicitis  :  et  divinationes  non 
nabitis  amplius :  Et  liberabopopulum  meam  dk 
vestra.OrQmuSfUi  et  nos  liberet  Deus  de  man 
lium  manistrorum,qui  ubicumque  fuorint,  ac 
luptates  audientium  loquentes,  scinduntao 
dunt  Ecclesiam,  quia  plures  sunt  magis  ami 
voluptatum,quam  amatores  Dei.  Et  scieUs, 
ego  Dominus.  Si  convertero  divinationes  vestn 

{)  fecero  silere  mendacia,  tunc  scietis  quia  egQ 
minus.  Haec  prior  prophetia :  sequitur  et  alia 
ita  contexitur  :  Bt  venerunt  ad  me  viri  senioru\ 
raelf  et  sederunt  ante  fadem  meam  {Exech, 
Omnia  Dei  sermo  pefstringit,  et  nullam  spi 
ordinum,  qui  in  Ecclesia  constituti  sunt,  du 

non  ex  animi  sententia.  Gonfer  S.  quoc^ue  Eh 
nium  hffires.  19,  cap.  l,etqui  ejusmodi  infld 
temaPriscUlianistispostmodumadoptatamGOi 
S.Augustinuslib.deHffiresibus,  damnatque  e 
plo  S.  Petri,qui  tametsi  Cbristum  ore  tennSy 
vero  ex  animo  negaverit,  gravioris  tamen  JN 
reu8  fuit,  quod  amaris  laorymii  lavit. 


w 


TRANSLATIO  HOMILlARUAf:  ORlGfiNM  IN  BZBGHIELEM.  HOM.  lY. 


718 


iRittotam-;  venim  aniveraa   percurrcns,  oniaes  sa- A  Scripluris  quomodo  quidam  homiaes  non  HJnt  ho- 


nare  desiderat»  veluti  nunc  quedam  ad  presbyteros 
loqnitur.  Sa  enim  qu»  prscesserunt  dicta  sunt  de 
magistsia.  Idcirco  consideremus  et  de  presbyteris 
quid  dicatur,  excutientes  nosmetipsos,  ne  quis 
nostrum  presbyter  talis  sit,qudis  infra  exponitur, 
Et  venerunt  ad  me  viri  sepiorum  Israelt  ei  sederunt 
anie  futeiem  meam.  Et  factus  esl  sermo  Domini  ad  me 
dicens  :  Fili  hominis.  Videamus  910accusationem, 
ttt  8cii:ep06simus,utrumneeam  in  nobis  deprehen- 
damug.An  non  viri  isti  posueruntcogilationessuas 
in  cocdibua  suiB,ct  posnaminiquitatumsuarum  po- 
soeyrunt  ante  faciem  suam?  Numquid  respondene 
respoBdebo  eis  :  Beati  gtU  mundo  suni  corde  (Matth. 
v).  Qui  enim   mundum  habent  cor,  cogitationes 


mines.  Homo  in  honore  positus  non  intellexity  com- 
paratus  est  jumentis  insipientihus,  assimitatus  eis 
(Psal,  xLix).  Iste  non  est  homo  homo,  sed  homo 
iumentumGeneratio  vtperarumj  quis  ostendit  vobis 
fugere  ab  ira  ventuva  {Matth,  iii)  ?  Talis  non  est 
homo  homo,  sed  serpens  homo.  Egui  in  feminas 
insanientes  facti  suntfUnusquisque  super  uxorem  pro^ 
ximi  sui  hinniebat.  Et  iste  non  est  homo  homo, 
sed  homo  equus.  Absit  igitur  a  nobis,  ut  tales  si- 
mus,  qui  mereamur  audire,  non  esse  nos  homines 
homines :  sed  aliud  quid  prster  homines.  Si  enim 
boni  et  mansueti  sumus,  duplicamus  hominis  no- 
men :  ut  sit  in  nobis  non  simpliciter  homo,  sed 
homo  homo.  Gonsidera   an  venire  valeamus,  quid 


suas  Don  ponunt  in  cordibus  suis,  sed  magis  ha-  n  sit  iilud  quod   nomen   hominis   dupHcet.  Quando 


bent  in  aermone  D^i.  Qui  autem  laborant  in  saBCu- 

laribua  curis»  et  nihil  aliud  requirunt  nisi  quomo- 

do  pnesentem   transigant  vitam,  hi    cogitationea 

suaa  ponunt  in  cordibus  suis,ut  puta  si  videris  ho^ 

mindm  nihil  aliud  cogitantem  nisi  mundi  negotia, 

lucn^  corporalia,  et  ciborum  abundantium ;  ex  hia 

qu»  indig]aerit,  in  quibus  soilicitus  est,  in  quibus 

^uspirat,  futuram  tantum   alimoniam   cum  dolore 

coiiquirens,p(Bnam  cogitationum  suarum  posuitin 

^rde  8U0.  Arguens  igitur  quosdam  presbyteros  is- 

tiuamodi  ait  ad  prophetam  sermo  divinus :  Viri  istiy 

'md  est,  supradicti  presbyteri,  posuerunt  cogitationei 

^uas  in  cordibus  suiSy  et  poenam  iniquitatum  suarum 

^^sueruuiantefacicm  «uam.Nemo  vestrum  existimet 

^anciatus  nobis  ab  alio,quam  a  nobis  irrogari.  Deus 


iste  homo,qui  est  exterior,  homo  fuerit,  eo  qui  est 
interior  homo,  serpente  existente,  non  est  in  nobis 
homo  homo,  sed  tantum  homo.  Quando  vero  inte- 
rior  homo  juxta  imaginem  perseveraverit  condito- 
ris,tunc  nascitur  homo,et  fit  istiusmodi  secundum 
exteriorem,  et  interiorem  hominem,  bis  homo 
homo.  Porro  si  quis  in  hoc  vocatus,  ut  flat  homo 
homo,  posuerit  cogitationes  suas  in  corde  suo,  et 
pmnam  suam  ante  faciem  suam,  et  venerit  ad  pro- 
phetam  :  Ego,  inquit  Dominus,  respondebo  ei  in  his 
quibus  detinetur  mens  ejus.  Docet  nos  sermo  prs- 
sens,  quomodo  poterat  singulis  respondcre^  nec 
importuna  admovere  medicamina,sed  pro  qualitate 
morborum  congrua  quaaque  proferre.  Animadverte 
quod  dicimus.  Ad  medicum  decem  vadunt  decem 


non  facit  pcBnas,   sed  ea  qu®  patimur  ipsi  nobis  ^  habentes  species  infirmitatum.  Non  omnes  eodem 


prspanmus.  Itaque  testimonio^quo  frequenter  usi 
sumuayetiam  nunc  opportune  utamur.Ambulate  in 
liuaiae  ignis  vestri,  et  in  flamma  quam  accendistis 
NoQ  eat  ignis  alterius  nisi  vester,qui  ligna,  qui  sti- 
j^DlaiDy  qui  materiam  futuro  incendio  coacervastis. 
Bicit  ergo  de  presbyteris,  procul  autem  absit  a  no- 
bis.  Yisi  isti  posuerunt  cogitationes  suas  in  cordibus 
suis,  et  posnam  iniquitatum  suarum  posuerunt  ante 
faeiem  suam.  Sed  respondens  respondebo  eis :  Num' 
quidnam  dignum  est  istis  me  respandere,  qui  vene- 
runt  ad  te  prophetam  volentes  discere  sermones  meosf 
Propter  hoc  loquare  ad  eos,  et  dic  eis :  Uxc  dicii 
Adonai  Dominus.Homo,homo  ex  domo  IsraeL  Omnes 
(a)  homines  nati  sumus  homines,  sed  non  omnes 


modo  curat,  sed  alium  isto,  et  alium  illo,  ut  puta, 
sanat  emplastro,  alii  aliud  tribuit  medicamentum 
nonnullis  quod    cauterium   nuncupatur   imponit, 
alium  amara,  alium  dulci  temperat  potione.cujua* 
dam  vero  vulnera  crassiore  unguine  delinit.  Sic  et 
sermo  Dei  pro  qualitatibus  bominum  loquitur,  nec 
passim  sapienti»  suse  ingerit  sacramenta.  Ait  itaque 
Ego  respondebo  ei  in  his  quibus  detinetur  mens  ejus. 
Ut  ista  videlicet  curet,  in  quibus  91%  mens  ejus 
detinetur,  ut  non   faciat  declinare  domum  Israel. 
Quicumque  se  ipsum  exemplum  non  prffibet  bon» 
fita,  sed  perversus  incodit,  iste  per  suam  pravi- 
tatem,  dum  ad  hfflc  quae  non  debet,  inclinatur,  fa- 
cit  quodammodo  etiam  Dei  populum  declinare  se- 


hominea  homines  sumus,  911  sicut  sapissime  J}  cundum  cordaeorum,qufl9abaIienata  sunt  a  me.Ei 
notavf,  id  quod  in  Levitico  scriptum  est :  Homo,  qui  hoc  facit,  secundum  alienatum  cor  a  Dco,  in 
homo,  fitiorum  Israel  aut  advenarum,  qui  appositi  cogitationibus  suis  facit.  Propter  quod  respondetur 
smit  in  nobis.  Estote  homines,homines8cilicet,quia  eis,  in  iis,  in  quibus  detinetur  cor  eorum,  et  dici- 
non  omnes  homines  homines  sunt.  Ostendamus  de      tur :  Dic  ad  domum  Israel  :    Hiec  dicit  Adonai  Do^ 


(a)  Apponenda  hic  sunt  qux  tolidemfere  verbiscomr 
mntatur  Hieron.  in  Ezechielis  cap.  xiv.  audeque  ex 
hoe  Orsgenis  loco  descripta  apparent.  «  Multi,  inquit, 
hi^otes  hominia  faoiem  corporalem,  diversarum 
bestiarum  assumunt  imagincs,  quas  dissipari  pro- 
pbete  oiipiens,  deprecatur:  Domine,  in  civitate 
MD*  imaginem  eorum  dissipabis.  Illi,  de  quibus 
Bcriptnm.  est :  Homo  cum  in  honore  esset  non  intet" 

mts  emparatm  eUjumentUmipienUlfm^t^timilii 


factus  est  ilUs,  non  sunt  homines,  sed  homines  ju- 
menta.  Rursum  qui  in  Evangelio  aixdiuntSerpentes 
gentmina  viperarum,  guis  ostendtt  vobis  fugere  a 
ventura  ira  ?  non  sunt  homines  bomines,  sed  ho- 
mines,  serpentes.  Et  dc  quibus  scriptum  cst :  Vul- 
pe^  foveas  habent,  el  volucres  cceli  nidos  ;  ac  de  fle- 
rode:  Oicite  tmtpi  huic;  non  sunt  homines  bomi« 
nes,  sed  homines  vulpes, 


719 


S.  EUSEBII  HIERONTHI 


7» 


B 


minus,  Convertimini,  et  averiite  vos  a  studiis  vestris.  A. 
Quia  pollicitus  est  locuturum  se  eis  ea,  quibus 
detinetur  cor  eorum  :  ideo  nunc  quasi  peccatoribus 
loquitur  dicens:  Converliminiyet  avertite  vos  a  stu- 
diisvestris^  et  avertite  facies  vestras,  Nonne  tibi  vi- 
detur  hoc  facere  ?  Facies  vestrae  obflrmatas  sunt 
super  ea^  quae  non  debent ;  convertite  eas,  et  ob- 
firmate  in  hflec,  quao  vestro  sunt  emolumento. 
Propter  quod  homo  homo  de  domo  Israel,  et  de 
proselytis  qui  adveniunt  in  Israel,  quicumque  aba- 
lienatus  fuerit.  Potest  fieri  et  hominem  hominem, 
sive  creatum  hominem  hominem:  seu  perfectum  sui 
hominem  hominem  ofTectum  abalienari  contingit : 
siquidem  et  justus  secundum  eumdem  Ezechielem 
convertitur  aliquando  a  justitiis  suis,  et  peocat.  Si 
ergo  istius  modi  homo  posuerit  cogitationes  suas  in 
corde  suo,  et  paenam  iniquitatis  suoe  ante  faciem 
Buam,  et  venerit  ad  prophctam,  ut  interroget  eum 
in  me :  Ego,  inquit  Dominus,  respondebo  ei  in  ipso 
tn  quo  detinetur :  et  ob/irmabo  faciem  meam  in  homi- 
nem  illum,  Gonsidera  quomodo  in  principio  spo- 
ponderit  clementer  se  responsurum,  ac  deinde 
q  uomodo,si  rursus  venerit,  necdum  curatus,  prio- 
ribus  verbis,  obfirmabo,  dixit  faciem  meam  super 
hominem  illum,  et  ponam  illum  in  desertum.  Si 
enim  non  obedierit  sermonibus  commonitionis,sed 
in  delicto  perseveraverit,  ponam  eum  in  desertum 
et  in  exterminium,  et  tollam  eum  de  medio  populi 
mei.Ne  auferas  nos,  Deus  omnipotens,de  medio  po- 
puli  tui,  verum  conserva  nos  in  populo  tuo.  Juste 
autem  projicitur,  qui  digna  facit  abjectione,  utau- 
feratur  a  populo  Dei,  et  eradicetur  ab  eo,  et  tra-  C 
datur  Satanae.  Et  in  praescnti  quidem  potest  quis 
egrediens  de  populo  Dei,  rursum  per  913  pcRnl- 
tentiam  reverti  ',si  vero  eradicatus  fuerit  illoexpo- 
pulOf  de  quo  in  quadam  paraboia  dicitur  venisse  et 
recubuisse,  et  introisse  quemdam,qui  non  habebat 
vestimentum  nuptia]e,dicente  ad  eum  patrefamilias 
Amice,  quomodo  huc  intrasti,  non  habens  vestem  nup- 
tialem  (Matth,  xxii)  ?  atque  ita  praecipiente  minis- 
tris,  ut  vincientes  eum  manibus  et  pedibus,  914 
mitterent  in  tenebras  exteriores,  difncillime  in  lo- 
cum  pristinum  revertetur.  Sed  nos  non  eradicabi- 
mur ;  verum  et  in  praesenti,  et  in  futuro  s^culo  in 
Domino  nostro  Jesu  Christo  plantabimur,  et  in  eo 
fructus  uberrimos  afferemus,  cui  est  gloria  et  im* 
perium  in  sflecuia  saeculorum.  Amen.  ]) 

HOMILIA  QUARTA. 

De  eo,  quod  scriptum  est:  Terra  cum  peccaverit 
mihiyUi  pra^aricetur  praevaricans,extendensmanum 
meam  super^am^  usque  ad  id,quod  dicitur  :  Etsi 
fuerint  tres  viri  in  medio  ejus  Noe,  Daniel,  ct  Job, 
ipsijustitia  sua  liberabunt  animas  suas  (Cap.  xiv). 

91SSermoDomini,qui  factus  est  ad  prophetam 
de  peccatrice  terra  loquitur,  quomodo  propter  de- 
licta  sua  variis  sit  excruciata  suppliciis,  famc,  be- 
stiis  malis,  gladio,  morte,  morte  autem  r^pentina, 
quae  aut  ex  corrupti  aeris  vitio  sit  creata,aut  ex  quo. 
oamque  acciderit  eventu,  et  dioitur :  Quod  si  etiam 


quatuor  ultiones  meas  misero  in  terram  peccatricem, 

fuerint  autem  isti  tres  viri  Noe,  Daniel,  et  Job  in  ter- 

ra  peccatrice,  ipsi  soli  salvi  erunt.  In  comminatione 

prima,  in  qua  pcenam  famis  a  poenis  caeteris  ape- 

ruit,  filiorum  et  filiarum  nomina  tacuit.In  eo  vero 

sermone,  in  quo  bestias  raalas  minatus  est  teme, 

ait :  Si  filii  et  fitiw  eorum  salvi  lienl,sed  tpsi  soti  sal- 

vabuntur,  terra  antem,  et  cum  paululum  reticuisset 

adjecit:£^  erit  in  trz^rot/u.Rursumincomminatione 

gladii :  Non  liberabunt,   ait,   filioSf  aut  filias.  Et  in 

morte  similiter  est  locutus :   Non  deretinquerUur 

filii  aut  filiae  eorum,  sed  ipsi  soli  Noe,  et  Daniel,  et 

Job  liherabunt  animas  suasAngens  igitur  nobis  cura 

expositionis  incumbit,  et  ob  id  diligenter  debemus 

attendere,  et  obsecramus  auditores,  ut  quasi  ad  ali- 

quodgrandespectaculumconfluentes  faciem  mentis 

intcndant,  ne  obscuritas,relaxatis  sensibus,  elaba- 

tur.  Non  dixit  in  praesenti,  si    peccaverint  ciTitatis 

aut  loci  alicujus  accolae,  sed  si  terra  peccaverit.  Et 

scio,  quia  simplicior  quisque  cum  audierit,8i  terra 

peccaverit,  statim  ad  proclivem  fcratur  intelligen- 

tiam,  ut  terram  dicat  nominatam  pro  his,  qui  mo- 

rantur  in  terra  :  verum  sequentia  Scripturs  istam 

statim  eximont  expositionem.  914  Cum  enim  pec- 

caverit  terra,  et  in  sua  peccata  corruerit,  extendi- 

tur  manus  non  super  habitantes  terram,8ed  super 

ipsam  terram  :  prima  corrcptione  conteritur,  ut  vi- 

delicet  ab  ea  flrmamentum  panis  auferatur,  qaasi 

pcena  sit  terroe  si  famesin  ea  obtineat,ut  firugesse- 

mini  denegentur.Nam[quomodohomopeccator  sine 

prole,  et  sterilis  inter  maledictos  punitur,  juxta  id 

quod  in  quodam  loco   scriptum   est  (ex  contrariis 

enim  contraria  intelliguntur)   et  de  justo  dicitar, 

non  erit  sine  prole,  neque  sterilis  in  vobis,  et  pec- 

catores  sine  iiberis,  et  posteritatc  sui  aeterna  infer- 

tiiitate  damnantur,  ut  in  domo  Abimelech  factum 

est  (Gen,  xx),ct  earum  quarumclausit  Deasvulvam 

propter  peccatum,  quod  in  Isaac  commisaam  eat: 

sic  et  terra  quodammodo  sine  proleet  sterilis  relin- 

quitur,  fame  missa  in  cum.  Putas,  verum  est,quod 

asscrere  sermo  praeludit  non  de  habitatoribus  terrae 

sed  do  ipsa  terra  dicitur?  Possum  panlisper  adal- 

tiora  conscendens  Scripturarum  testimoniis  appro-^ 

bare  quomodo  peccator  terra  dicatur.  Dicitur  enim 

ad  Adara  :  Terra  es,  et  in  terram  ibis  (Gen.  iii).Po8- 

8umusdiccre,quia  el  nuncdelinquensterra  peccator 

sit.  Sed  ccontrario  latissimam  Scripturse  silvam  re- 

censens,coarctor  ad  suspicandum^quia  animaliaait 

terra  ista  quam  cernimus.  Si  enira  hoc,  quod  scri- 

ptura  est:  Qui  aspicit  super  terra^  et  facii  eam  tre- 

mere  (Ps,  ciii),  juxta  id  quod  scriptum  estyoiumus 

accipere,  intclligimusad  aspectum  Dei  terrsmotos 

concitari :  non  quos  Judsi   suspicantur.  Nam  illi 

asserunt  tremorem  terrae  commotionem  915  cijas 

esse,  quod  longe   a  veritate  diversum  est.  Bt  noa 

quippe  solliciti  et  trementespropter  peccata  nostm 

in  terra  sumus,  nec  tamcn   tremor  noster  corpui 

conculit  ad  tremendum  :sicuti  ot  in  alio  ioco  dici* 

tur :  Super  quem  resjriciam^  ait  Dominus^  nM  iup$r* 


TRANSLATIO  HOMILIARtlM  ORIGENIS  IN  BEEGHIfiLEM.  HOM.  IV. 


m 


m  et  quieium,  et  trementem  sermones  meos  J^  «<C(mdo(ei(Aofn.  viii).  Siomniscreaturacongemiscit 


nil.)  ?  Ez  quo  manirefitum  est  mansuete  et 
Iter  Deo  servientem  ad  sermones  ejus  mente 
tremere,  quam  corpore.  Et  haec  quidem  in 
dicta  sunt  satisfactione  ejus  testimonii,  quod 
Qus :  Qui  aspicit  terram,  el  facit  eam  tremere. 
\  autem  alia  dicta  de  terra  :  Offenditur  terra 
qui  insident  in  ea.  Quomodo  ollenditur  terra, 
ado  aversatur  ab  his,  qui  in  se  commorantur? 
6  fuerint  peccatores.  Accipe  aliud  exemplum: 
webit  sibi  terra  in  sabbatis  suis.  Econtrario 
iusdam  terrae  sabbata  nunoupantur,  in  qui- 
bi  compiaceat  et  laetetur.  Necdum  dico  :  At- 
c»i«m,  et  loquar,  et  audiat  terra  verba  oris  mei 
:}.  Neque  aliud :  Audi,  caslum,  et  auribus  per- 


et  condolet,  est  autem  creaturarum  pars  terra,  et 
CGelum,  et  coetera  quaeque,  quae  sub  caelo  sunt,  et 
quae  super  CGelos,  et  liberabitur  omnis  creatura  a 
servitute  corruptionis  in  libertatem  gloriae  filiorum 
Dei ;  quis  scit  et  de  terra,  an  secundum  naturam 
suam  in  aliquo  peccato  teneatur  obnoxia  ?  Si  enim 
animal  est,  si  rationabilis  est,  si  indiget  auditione 
sermonis  prophetici  dicentis  :  Attende,  ccelum,  et  lo- 
quar,  et  audiat  terra  verba  oris  mei :  Et :  Audi,  c(B' 
lum^  et  auribus  percipe^  terra :  cur  non  dicamus,  ut 
inter  homines  est  homo  audiens  et  faciens  verba^ 
quae  jussus  est  facere,  et  alius  est  qui  audit,  et  non 
implet,  quod  praecipitur,  siout  et  Angelus  praevari- 
cator  ?  Angelos  enim  non  custodientes  principatum 


Sed  nec  Jeremiae  prophetiam  :  TerrUf  ^suum,seddeserentespropriumhabilacuiumsuuminjU' 


OMdi  verbum  Domini,  scribe  virum  istum  ab- 
n  {Jerem.  xxii).  Multa  nos  latent  propter 
rtatem  memoriae,  propter  ingenii  tardita- 
lalta  sunt  quae  condidit  Deus  rationabilia,  et 
apacia,  non  solum  principatus  et  potestates, 
ores  tenebrarum  istarum,  yerum  etiam  et  in 
e  parte  thronos,  dominationes,  et  caetera^  quse 
tiro  intellectu  Apostolus  reliquit  dicens  :  Et 
mne  nomen^  quod  nominatur  non  solum  in 
isto,  verum  et  in  fuiuro  [Ephes.  i).  Aer  quo- 
imalibus  pienus  est,  secundum  ejusdcm  Apo- 
sstimonium  praedicantis  :  In  quibus  aliquando 
utis  secundum  ssoculum  mundi  hujus,  secundum 
pem  potestatis  et  aeris  spiritus,  qui  nunc  opera- 
fUiis  difflderdi^e.  Est  ergo  terra^  et  universa 


diciomagnx  dieivinculissempitemis  subtenebris  serva 
bit  [Judxi).  QudLndo  ergo  Angeli(6)  praevaricantur,et 
aiii  sunt,  qui  Oei  praecepta  custodiunt,  et  judioium 
praestolantur  non  solum  hominum,  verum  etiamDei, 
91 7  ut  frequenter  diximus  tam  de  his,  quae  in  Apo- 
calypsi  consoripta  sunt,  quam  etex  aliis  innumera- 
bilibus ;  quare,  inqusm,  non  terrae  et  aeris  judicium 
sit  futurom  ?  Si  autem  non  putus  huic  disputationi 
consentiendum^  per  quam  asserimus  omnem  creatu- 
ram  judicandam,  audi  et  aliud  testimonium  de  ter- 
ra.  Interrogat  Deus  Gain,  qui  occiderit  Abei  iratrem 
suum  :  et  post  multos  sermones  quos  in  Genesi  le- 
gimus,  ad  extremum  de  terra  dicit :  Matedicta  terra 
qux  aperuit  os  suum  ad  excipiendum  sanguinem  fra- 
tris  tui  de  manu  tua  (Gen.  iv).  Ego  nec  illud  praeter- 


inimalia,  et  per  partes  animahum  varietates.  G  eo  :  Matedicta  terra  in  operibus  tuis  :  et  econtrario 


0  enim  offenditur  terra,  et  rursum  complacet 
sabbatis  suis,  non  omnis  oflenditur,  non  om- 
lultat.  Quodammodo  enim  erudita  est  cum  ha- 
*ibas  suis,  et  didicit  sabbata  sive  in  umbra» 

1  veritate  juxta  naturae  suae  agere  qualitatem* 
saeratiore  quadam  intelligentia  sabbatismus 
Btar  post  septem  annos  terrae  sanctae,  donec 
Eiceat  Deo  in  ca  habitare.  Si  vero  peccatores 
foerint,  jam  non  ultra  per  seplimanas  anno- 
Bod  per  septuaginta  terra  sabbatum  gerit.  Ba- 
}  sermonem  de  septuaginta  annis  tam  apud 
i9m{Jerem.  xxv),  quamapud  Danielem  {Dan.  ix\ 
8  lilteris  consignatum,  et  futurum  est  ut  in  die 
Inon  solum  homo,  sed  etiam  (a)  universa  con- 


si  quando  benedicitur.  Legimus  et  maledictam,  et 
benedictam  Dei  vocibus  terram.  Vides  ergo,  quia 
merito  dioitur :  Congemiscit  omnis  creatura.  Bt  utad 
praecedens  revertar  exemplum,  ofTenditur  terra  in 
insidentibus  sibi.  Puto  quia  terra  nos  ut  mater  susti- 
nens,  et  laetetur  super  bonis  filiip,  et  doleat  super 
peccatoribus.  Ita  quippe  patri  filius  insipiens  dolor 
est,  et  ei  matri,  quae  genuit  eum.  Et  non  solum  huio 
patri  et  matri,  de  quorum  semine  orimur,  sed  et  illi 
matri,  quae  vere  mater  nostra  est.  Accepitque  Deus 
humum  de  terra,  et  plasmavit  hominem.Igiturterra 
mater  nostra  est :  laetatur  quando  Glium  justum  sus- 
tinet.  Laetabatur  terraferens  Abraham,  Isaac  et  Ja* 
cob.  1  aetabatur  terra  in  adventu  Domini  nostri  Jesu 


odicetur.  Omnis  quippe  creatura  congemiscit^  t\  Ghristi,dignamsecernensfilii  Dei  sustentatu.  Qoid 


llempe  sideribus  ipsis  atque  elementis  Origenes 
rel  male  ag^endi  potestatcm  afQnxerat.  Vid. 
om,  Origenianor.  Jib.  ii,  quaest.  10. 
Bolemnis  hic  error  est  Adamautii,  Angelos  vel 

gobernandis  deleg;atos,  vel  Ecclesiarum  regi- 
aohibitos^  pro  hominum  sibi  commendatorum 
geatis  mercedem,  aut  pro  peccatis  damnatio- 

et  eulpam  recepturos.  Errori  ansam  dedisse 
kA  prave  intellectus  locus  in  Apocalypsi,  ubi 
laram  Ecclesiarum  An^eli,  qui  non  alii  quam 
opi  sunt  iisdem  Ecclesiis  proefecti,  laudibus, 
)prehensionibu3,  pro  meritis  excipiuntur.  Sicut 
d  I  Cor,  VI,  3  :  Nescitis  quoniam  Angelos  judi- 
nm;  et  ez  Petri  altera  ii,  4  :  Angelis  peccanti' 
«n  ptpercUf  atque  his  similes  in  Scripturis  alii. 


Excusare  autem  illum  nititur  S.  Thomas,  p.  i,  qu. 
113,  art.  7,  et  Genebrardus  in  Gollectaneis,  quasi 
id  sibi  voluerit,  Angelos  duci  in  judicium  pro  pec- 
catis  hominum,  non  quasi  reos,  sed  guasi  testes,  ad 
convincendum  homines  de  eorum  ignavia.  At  vero 
Angelis  omnibus,  ut  Huetius  notat,  primaun  g^ra- 
tiam  morte  sua  promeruisse  Ghristum,  et  iis  qui  in 
integritate  perseverarunt,  beneficium  illud  sanguine 
suo  impetrasse,  per  Ecclesiam  credere  licet.  Quod 
quidemGyrillus,  lib.  ix  de  Adorat.,  Augustinus  lib.  i 
de  Consensu  Evangelistarum  cap.  35.  aiiique  Patres 
videntur  censuisse.  Vide  eumdem  Huetium,  Orige- 
nianor.  lib.  secundo  quaest.  5,  num.  14,  et  21  et 
seqq. 


7S3 


B.  BCSBBII  HIERONTMI 


necesso  est  dioere  de  ApoBtolis,  et  praphetis,  cum  A  ^<^n  habilatores  terras,  ut  quidam  putant,  nni 


de  Domini  ad^entu  scriptum  sit :  Omnis  tetra  clamat 
cum  Iseiitia  ?  Gonfitentur  et  miserabiles  Judaei  haec 
de  Ghristi  preesentia  prsedicari,  sed  stulte  ignorant 
personam  cui  videant  iropleta  quse  dicta  sunt.Quan- 
do  enim  terraBritanni»  ante  adventumChristi  unius 
Dei  consentit  religionem?  Quando  terraMaurorum, 
quando  totus  semel  orbis  ?  Nunc  vero  propterEccle- 
sias,  quae  mundi  limites  tenent,  universa  terracum 
laetitia  clamat  ad  Dominum  Israel,  etcapax  estbo- 
norum  secundum  Gnes  suos.  Staiuifque  finesgentium 
juxta  numerum  filiorum  Israel,  et  facta  est  pax  Do- 
mini  populus  ejus  Jacob^  funiculus  hsereditatis  ejus 
Israel  {Deut.  xxxii).  Gapax  ex,  inquam,  nt  animal 
juxta  partium  qualitatfts,  et  bonorum  actuum,  et 


terra  919  (a)  nominat.  Si  enim  habitatores 
per  terram  accipi  velit,  superfluum  fuerat  di 
Auferam  ex  ea  hxminem  et  pecus.  Gaudet  enioi 
quando  plena  est  accolis :  mceret  cum  id  quo( 
tur,  accidcrit :  Aufcram  ab  ea  hominem  et  pea 
quibus  si  Dominus,  vobis  orantibus,  miniBtr 
sensum  (si  tamen  sensus  Domini  capaces  fue 
efFecti),voiumuspaucadisserere.Quomodopou 
tris  est  in  exsilium  destinats  privari  filiia,-.&iii 
filios  suos  ad  aliam  videre  provinciam  destina 
quodammodo  mater  nostra  terraflagellatur  px 
catis  suis  a  Deo,  quando  aufertur  ab  ea  homo 
cus  :  Istatur  quaado  homines  habet,  magJB^i 
quando  habet  homines  optimos,  et  in  Dei  stud 


malorum  in  qaibus918autlaudom  nereatur^  aut  n  ventes,  sicut  supra  exposuimus.  Dicitureigo, 

n  •        •  i  «  •       •  .  »■»  ^  'A     '^      -t  ^      M  ^—      _—  'A  •J**.  •  M 


poenam.  Gum  igitur  dicitur  :  TVrro,  quse  peccaverit 
mthij  ut  deiinquat  delidum,  mysterium  quoddam  si- 
gniflcatur.  Aliter  quippe  de  habitatoribus,  aliter  de 
ea  dicitur,qu8e  inhabitatnr: Ccp/um  et  terra  pertrans' 
ibunt  {Matt.  xxiv).  Gur  coelum  praetergreditur,  cur 
terra  pertransit,  nisi  quia  transitus  sui  qusdam  di- 
gna  fecerunt?  Et  alio  loco  :  Corrupta  est,  ait,  omnis 
terra  (Gen,  vi).  Quando  corrupta  est  ?  ante  diluvium, 
non  quod  per  inundationem  diluvii  sit  corrupta.  Ait 
ergo  :  Terra  qux  peccaverit  mihiy  ut  deiinquat  deii- 
ctumf  extendam  manum  meam,  et  conteram  ejus  fir- 
mamentum  panis,  Extendens  Deus  manum  suam  su- 
per  peccatrieem  terram,  famem  immittit  in  eam. 
Possum  et  aliter  interpretari,  quia  terra  aliquando 
delinquat.  Terra  quippe  est  anima  nostra,  ut  in  pa- 


do  terra  peccaverit^  quasi  dicatur,  si  quando  j 
verit  mater,  auferam  de  domo  ejus  filium : 
nunc  aufcram  de  ea  hominem.  Lstatur  qnipi 
ra  non  super  bestiis  et  feris  rabidis,  sed  bu| 
cudibus,  qui  placida-et  mansueta  animalia  i 
Et  auferam  de  ea  hominem  et  pecus.  Et  si  ^ 
isti  tres  viri^  de  medio  ejus,  Quomodo  poteatii 
peccatrice  trium  istorum  pariter  numeruB  oc 
rari  ?  Quomodo  tam  diversis  temporibus,  viTS 
potest  inter  se  vita  conjungi  ?  In  praeaenti  le 
in  peccatrice  terra  eos  pariter  consistere»  i 
Noe,  qui  in  diluvio  fuit,  et  Danielem,  qui  ia 
vitate  Babylonis  commoratus  est,  et  Job,  qu 
poribus  patriarcbarum  et  Moysi  vixiBBO  perU 
Hoc  enim  tempus  invenimus  vit»  Job.  Qnii 


ral)ola  Evangelii  significatur  (Mait.  xiii).  Anima  pe-  G  possumus  dicere?  Meminisse  debemu8(ttt 


tra,  anima  terra  booa  et  fertilis  per  multam  patien- 
tiam.Ista  igitur  terra  saepe  peccal  ,saepe  non  peocat.Et 
siquidem  pecoaverit,  extendit  manum  snpcr  eam,  et 
oonterit  omne  firmamentum  panis  ejus.  Ne  conteras, 
OmnipotenB  Deus,  firmamentum  panis  ab  ista  terra 
nostra,  quin  potius  largire  nobis  semen  tuum^  ut  fa- 
ciat  in  nobis  fhiotum  centuplum.  Et  emtttam  in  eam 
famem^  et  totlam  de  ea  hominem  et  pecus.  Quomodo 
possum  tam  reconditas  res  in  publicum  proferre  ? 
nnde  mihi  ut  exponere  valeam,  cur  fames,  our  fer- 
tilitas,  cur  abundantia,  cur  egestas  terras  accidant  ? 
0  proftmdtm  diviliartm  sapientias  et  scientias  Dei! 
Utrum  propter  homines  et  animarum  malitiam  im- 
mittatnr  fames  ?  an  propter  Angelos,  quibus  sunt 


diximus)  quia  ut  homo  hominem  generat^  «t 
generat  Israel.  Israel  quippe  cum  esset  Jaoobi 
ravit  Israel  populum.  Et  invenimus  in  Sorij 
Israel  nomen  tam  in  uno  homine  quam  in  oii 
populo  dici.  Si  non  solum  Israel  Israei,  m 
Ruben  generatRuben,et  Simeon  generatSimf 
et  Levi  Levi,  et  Judas  Judam,  et  reliqui  dmn 
in  tribu  Juda  sunt  ab  illius  stirpe  venienlai^ 
nuncupantur :  et  replicatffl  sunt  Scripture  ii 
JudahominibusJuda.Eaqu8ein9Mbenedicti 
Jacob,  perMoysen  de  Ruben  et  Simeon  et  [jevi  i 
dicuntur  (Gen.  xlix),  etcsteris  non  sic  convttu 
triarchis^ut  his  qui  cognomines  eorum  propte 
llae  radicem  exstiterunt.  Benjamin  Ittpus  rapoi 


commiBBa  ferrena,  si  peccaverint,  accidant  ea  quae  q  tutinumcomedityetadvcsperamdabitescam.  Bai 


videmus  accidere  ?  Si  autem  sunt  quidam  ooolestis 
dispensationis  miniBtri,qui  fructibus  prffisunt^forte 
et  propter  iilos  infertilitas  terre  eveniet.  Plurima 
enim  operum  ^us  in  dbsconsis  sunt.  Non  possumus 
magnUtuiinem  sapientix  effari.  Arenam  maris  et  piu^ 
visR  stiilaSf  et  dies  sasculi  quis  dinumerabit  ?  AUittidi- 
nem  caili,  et  laiittuiinem  terrsSf  etprofandum  sapien- 
tias  quis  investigabit  (Ecci.  i)  ?  Varie  ergo  mittitur 
fttmes  super  peccatricem  terram.  Et  auferam^  inquit, 
ex  ea  hominem  etpeeus.  Alius  est  terra,  aliud  homo. 


ilie  numquam  fuit  lopus  rapax.  Bei^Amin  ifli 
quam  in  vesperam  dedit  escam ;  sed  ]8,quinatd 
tribu  Benjamin,Hebr»usexHebrslBJuxtal4gB 
risaus,  circumoisus  ootavo  die,  Beigamin  pMK 
tur  lupuB  rapax  ad  matutinum  oomedeaB,'qiiaa 
venisfuit,et  in  vesperam  dans  escam,quandoo 
spiritalem  praebuitcibum  a  seEcoieBiiBinBUUi' 
tur  Benjamin  BeDjamingenerat»Quomodoerg( 
ex  homine,  Benjamin  ex  Be^jamin,  eie  Jnde-ei 
Ruben  ex  Ruben  nascitur,  Ruben  qaippe  .v 


(a)  ExpunximuB  hio  alteram  negandi  partioulam  perperam  iatr«tBam. 


TI5 


TRANSLATIO  HOMIUARUM  ORIOENIS  IN  EZECHIBLEM.  HOM.  IV. 


7S6 


non  moriatur,  et  sit  multus  in  numero.  IntaDtum  X 
non  erat  de  patriacba  sermo,  sed  de  populo,  qui, 
de  patriarcha  descensurus  erat.Gur  haec  dicta  sunt  ? 
videlicet  ut  prssentem  locum  exponerem  de  Noe,  et 
Daniele,  et  Job.  Quomodo  enim  Israel  Israel  gene- 
rarat,et  Job  Job,  et  Ruben  Ruben,  reliqui  reliquos  ; 
Bic  Noe  Noe.  Et  dicam  quia  de  filiis  Noe,  Sem  Noe 
(herit.  Gham  vero  non  fuerit  Noe  :  neque  enim  ha- 
buit  similitudinem  patris  sui.Et  ut  non  omnes,  qui 
ex  Abraham  filii  Abraham,licet  sint  de  semineejus, 
non  8unt  (ilii  ipsius,  quoniam  peccatores  sunt :  sic 
hi  qui  habent  similitudinem  factorum  Danielis,  Da- 
nieL8Qnt;quiimitantur  patientiam  Job,  Job  Gunt. 
NoU  ergo  dicere :  Beatus  Noe;  quoniam  dignus  effec- 
tus  est,  nt  in  diiuvio  solus  eligeretur  a  Domino,  et 
esteris  inundatione  pereuntibus,  oum  suis  servare-  ^ 
tnr  incolumis  :  sed  considera,  quia  si  et  tu  feceris 
ea,  quae  fecit  Noe,eris  Noe.  Audi  Salvatorem  dicen- 
tem  :  Si  essetis  filii  Ahrahx,opera  Abrahas  faceretis 
[Joan.  vni).Igitur  si  quis  filius  est  Abraham^facit  ge- 
sia  Abraham  ;  si  quis  filiusest  Noe^facit  opus  Noe  : 
si  quis  iiliua  est  Danielis,  facit  id  quod  fecit 
Daniel.  8i  quis  sequitur  per  quod  gloriosus  ef- 
fectus  est,  ut  puta  omnis  qui  substantiam  suam 
perdit ;  et  sustinens  patienter  tam  jacturas  re- 
ram  Ml  familiarium,quam  mortes  filiorum,dicit: 
Ikminus  dedityDominus  abslulit ;  ut  Domino  visumest, 
ita  faetum  est :  sit  nomen  Domini  benedictum  insxcula 
(lob.  i) :  qui  incenditur  corporis  malis,et  flagellatur 
vario  malorum  suorum  dolore^  et  nihilominus  in 
ipeis  BUppliciis  glorificat  Dominum  qui  potest  re* 
spondere  divina,et  inter  cruciatus  propheticam  vo-  C 
«em  emiltere,qualem  emisit  Job,imitator  est  Job.  At- 
que  ita  xn  hunc  modum  et  Noe,et  Daniel,  et  Job  in 
eodem  possunt  tempore  reperiri.  Quia  autem  nunc 
Ssecbiel  non  de  his  dixerit,  quos  in  Scripturis  lecti- 
tamu8,videlicet  quos  auttranslatio,aut  mors  de  prss- 
•enti  vita  aubtraxerit^de  alio  quoque  loco  approbare 
eonabimur.  Danielqurtraditus  est  Ennuchorum  prin- 
cipicumAnania,  Azaria,  Misaele  (a)  ennuchusfuit, 
et  eat  in  prssenti  dictum  :ffoe  et  DanieV^t  Job,  filios 
it  filias  non  liberabunt  (Dan.i),  et  reliqua.  Fingamus 


quippe  niioshabueritNoe,  quomodo  filii  Danielisi 
docebuntur,qoem  ennuchum  fuisse  Judflei  tradunt  ? 
Verumquiafertilisetsanctafuitanima  illius,  etpro- 
pheticisdivinisque  sermonibus  multos  liberos  pro. 
creavit,idcirco  dicitur  :  Si  fuerint  in  tempore  i7/o,ve 
istOfUt  Noe  et  Daniet  et  Job,  et  ipsi  soli  salvabuntur. 
Et  nos  ergo  possumus  fieri  Daniel,et  ut  non  enume- 
rem  omnes  sanctos,  possum  esse  Paulus,  si  fuero 
imitatorejus  dicentis:  Imitatoresmeiestote  (I  Cor.xi); 
si  cauterium,  quos  signatus  est  Paulus,habuero  *,  si 
eamdem  figuram,  qua  ille  figuratus  est  in  Ghristo, 
possedero,  per  quam,ut  bonus  pater,aiebat :  Fitioli 
meiy  quos  iterum  parturio,  donec  Christus  formetur  in 
vobis  {Galat,  iv).  Si  vero  ex  dissimilitudine  signaculi 
9%%  coarguor,  quia  aliam  formam  habuerit  Paalus 
quam  ego  in  anima  habeam,  me  ipsum  decipio  di- 
cens  ;  Filius  mcus  es  tu,  semen  Pauli.  Noli  mirari 
quod  filiuB Apostoli  fias.Habeto  virtute8,et  eris  filius 
Ghristi.  Filioli,inquit,  adhuc  pusiltum  vobiscum  sum 
{Joan.  xui).  Gum  autem  fueris  Ghristi,  eris  et  omni- 
potentis  Patris,quia  unum  sunt,  unitsque  naturae. 
Adhoc  laborat  justus,  in  hoc  studium  suum  omne 
convertit,  ut  Danielis  et  Job^  et  Noe,et  Abrahffi  fi- 
lius  ostendatur  ad  adoptionem  Dei,et  jam  non  voce- 
turhominum  nominibus^sed  vocabulis  filiorum  Dei. 
Si  ergo  fuerint  tres  viri  isti,  Non  indiget  Spiritus 
sanctus,  ut  etiam  nunc  Noe  etDanielem,  et  Job  os- 
tendat;7r^5  viri  isti  inmedioejus.Dicii  mihi  eruditus 
auditor :  Tres  in  prflesenti  nominantur,  sermo  vero 
tuus  plurimos  afGrmat,et  Daniel  et  Job,  et  Noe.  Gui 
sic  respondebimus:Omnis  multitudo  similium  unus 
est,  et  non  plures,qui  similes  sunt.  Non  plura  cor- 
pora.sed  unum  corpus  omnessumus,  juxta  id  quod 
scriptum  est :  Vosautem  estis  corpus  Christi^etmembra 
exparte.Et  Salvator  noster  venitquasrereetsalvarequod 
pei'ierat  (I  Cor.  xii),  in  sacramento  nonaginta  novem 
ovium  non  errantium,etuniu8  perdita.  Venilquippe 
filius  hominis  quxrere  etsatvare  quodperierat.Quomo- 
do  enim  unum  corpus  plura  sunt  corpora,  et  una 
ovispluressuntoves,qu8e  perierant,hoc  pacto  omnes 
Noe,Daniel,  et  Job  in  unum  Noe^  Job  et  Danielem  re- 
diguntur./;)5i  injustitia  siM  satvabuntur,dicitDominus 


'(o)  HebrsBorum  hec  proprie  sententia  est^quam  et 
Jtndiose  promovent^ut  hac  de  causa  Danielem  e  pro- 
phetarum  numero  excludant,  juxta   Moysen,  qui 
eanucbos  a  ccetibus  Israelitarumjussitexsulare,Tl.  ^. 
Biezer,inPlrkecap.52:  « Isti  autem  fuerunt  Daniel,  ^ 
GhananiayMichael^et  Azaria,  qui  iacti  sunt  ennuchi 
inpalatio  re^is  Babel,neque  generarunt  filios.  »  Ori- 
tflBoes  paulo  inferius  ex  ipso  Danielis  libro  constare 
'&c  oit : «  Quid  respondebis  mihi  de  Daniele  ?Ethic 
.inte   captivitatem  in  patria  floruit  nobilitate,  et 
deinceps  in  Babylonem  translatus  ennuchuseffectus 
.HiyOtmanifesteexlibro  ipsius  intelligi  potest. »  Quod 
jnrswm  luculentissimeexponit  ex  Hebraeorumtradi- 
iioiiil»a8  in  Gomment.  in  Matth.  Sed  et  Hieronymus 
.UMierconcinit  lib.  i  in  Jovinianum  :  «  Superfluum 
antem  est  de  Daniel  dicere,  cum  Hebrsei  usque  ho- 
aieautument,etillum  ettrespueros  fuisse  ennuchos. 
IX  illa  Dei  sententia,  quam  Isaias  loquitur  ad  Eze- 
chiun :  Et  de  filiis  his,  qui  nascentur  ex  te,  tollent  et 
fadmtennuchM  indomo  r^u.Rursumque  in  Daniele 


legimus  :  Et  dixtt  rex  Asphanez  principi  ennuchorumf 
ut  introducerel  de  filiis  captivitaUs  lsrael,et  desemine 
regio,  et  de  phorthommim  pueros,  in  quibus  non  esset 
macula,  pulchros  facie,  et  intelliQentes  sapientia,  Et 
argumentatur,8i  de  semine  regio  electi  sunt  Daniel 
et  tres  pueri  ;  de  semine  autem  regio  eunuchos  fore 
Scriptura  pra3dixit,ho8  esse^qui  ennuchi  facti  sunt.» 
Quin  etiam  in  Commentar.m  Danielemi,5:(«Undeet 
arbitranturHebrsi,  Danielem,  Ananiam  et  Azariam 
fuisse  eunuchos :  impleta  illa  prophetia,  quse  ad 
Ezechiam  perlsaiamPronhetamdicitur:  Etdesemine 
tuo  tollent  etfacienteunuchos  in  domo  regis,  »  Aliorum 
quoque  Patrum  hasc  videtur  fuisse  8ententia,ex  lau- 
dato  IsaiaB  vaticinio  derivata.  Sanctus  tamen  Epi- 
phanius  in  vita  Danielis,eum  pro  ennucho  habitum  ob 
morumtantummodo  castitatem  atque  integritatem 
putat :  in  quam  sententiam  plerique  alii  postmodum 
concessere.  Josephus  non  ipsum  de  nomine  Danie- 
lem,sed  aliquot  ex  hi8,quo8  sibi  pueros  Nafouehodo- 
nosor  8elegerat|C|juB  fuisse  jussu  exseotoa  tradit. 


•727 


S.  EnSEBII  HIERONYMI 


1S8 


Adonau  Priua  (a)  nomenDei  quatuor  litterarum  eet,  A 

quod  interpretatur  naturalitcrDeus.99SErgo  emit- 

titur  propter  peccata  terrae  fames.  Terra  vero  se- 

cundumomnes  sensus  quos  supra  diximus,et  quos- 

cumque  intelligentiaB  auditorum  relinquimus,ut  ex 

nostris  dictisipsi  sibi  alias  intelligentiasreperirent. 

Videamus  autem  et  aliud  opus  irae  divinfie  emitten- 

tis  in  terram  peccatricem  bestias  pessimas.  Aiunt 

etiam  Judasi,  si  quando  lupi  homines  devoraverint 

impetum  facientes  in  domos,  et  ca^ters  bestiae,  ut 

historia  refert,leones  quondam  in  humanum  genus 

immissos,  et  alio  tempore  ursos^istiusmodi  devora- 

tiones  ex  Dei  indignatione  descendere.Et  hunc  inte- 

rim  sensum,ut  sequamurlitteram  abaltiori  intellec- 

tu  recedentes,  num  sequi  videmus  prophetam.  Qui 

autem  spiritalis  estjudicans  omnia,et  a  nullo  diju-  n 

dicatur,  confidenter  dicit  multas  esse  bestias^quas 

emittit  Deus  in  peccatricem  terram,si  tamen  terra 

nostra  peccaverit :  Adversarius  noster  diaboltisut  leo 

rugiens  ambulat  quxrens  quem  devoret  (I  Pet,  v.)nia 

quoque  historia,  quaB  Scripturas  diligenter  obser- 

vantibusin  planum  se  praebot  intellectum,istiusmo- 

dihabet8igniflcationem:quandoduoursiadparvulo8 

missi  sunty  qui  contumelias  faciebant  prophetje,di- 

oentes  :  Ascende^  calve ;  ascende^  calve,  Ursi  namque 

illi  signum  erant   aliarum   bestiarum,  quaB  vere 

ferae,  vere  sunt  rabid<B,quae  mittuntur  in  hanc  pec- 

catricem  terram.  Procul  autem    absit  a  nobis,  ut 

bestiae  ad  nos  pro  Dei  ultione  mittantur,quin  potius 

in  oratione  dicamus  :  Ne  tradideris   bestiis  animam 

confitentem  ^t6f.Egonovi  perseverantes  in  fidejustos 

feris  traditos,et laceratos  ab  eis  consummasse  marty-  C 

rium,nec  tamen  beatosesse  desisse.  Nonenim  bes- 

tiis  fuerant  traditi  spiritalibus  et  invisibilibus^  quae 

lacerant  animas  peccatorum,  et  dentes  suos  in  im- 

piorum  corda  defigunt.   Quemadmodum  enim  si 

pastor  ex  ore  leonum  evellatduocruraovis,  vel  ex- 

tremum  auriculae,ita  evellenturfillilsrael.Traditur 

ergo  aliquando,  terra  bestiis,  ad  eversionem,utau- 

feratur  ab  ea  homo  et  pecus  (Amos  iii).  Et  observa 

diligenter  difTerentias  comminationum.    In  prima 

comminationefamis  ait:  Ipsi  soli  salvabuntur,  994 

Noe,  Daniel  et  Job,  In  secunda  vero,  ubi  bestias  im- 

missurum  se  esse  testatur,  filii  et  filiae  nuncupatae 

8unt :  Verumlamem  ipsi  soli  salvi  eruntjicit  Adonai 

Dominus  Qui  locus  dupliciter  iatelligitur.  Ac  pri- 

mum  secundum  communem  sensumexponamus  ob  n 

nonullorum  insipientiam,  qui   sensum  animi  sui, 

(a)  Eumdem  errorem  errasse  videturHieronymus, 
sive  ex  Origene  properanti  calamo  descripsisse  in 
Gommentanis  in  Ezechiel.  lib.  ix,  cap.  28  :  «  Ubi- 
cumciue,  ait,  juxta  LXX,  secundo  poniiuT  Dominus, 
DominuSfpnmum  nomen  tetra^rammaton  est,  quod 
proprie  ad  Deum  pertinet,  et  meffabile  dicitur:  Se- 
cundum  commune,quod  saepe  in  hominibus  inveni- 
tur. »  Diximus  veroin  eum  Iocum,cum  planeconstet, 
inEzechieli8,de  qua  sermo  est,  prophetia,  perpetuam 
econtrario  consuetudinem  obtinere,  ut  primu  m  com- 
mune,  alterum  Dei  proprium  sit  nomen,videri  non 
S.  Doctoris,  sed  scnbarum  veterum  bunc  fuisse  la- 
psum,  qui  numericas  notas  1  et  2  temere  ibi  oom- 


Dei  esse  asserunt  veritatem,  et  fcequenter  dicunt : 
Futurum  est  ut  unusquisque  nostrum  precibuBsais 
eripiat  quoscumque  voluerit  de  gehenna :  et  iniqui- 
tatem  introducunt  ad  Dominum,non  videnteB,quod 
justitia  justi  supereum  erit,et  iniquitas  iniqui  super 
eum,et  unusquisque  in  proprio  peccato  morietar,et 
in  propriajustitiavivet.Nihil  mihi  conducitmartyr 
Pater,  si  non  bene  vixero,  et  ornavero  generis  mei 
nobilitatem,  hoc  est  testimonium  ejus,  et  confes- 
8ionem,qua  illustratusest  in  Ghristo.Nihil  prodest 
Judaeis  dicentibus :  Nos  defomicatiottenatinon  lumfu, 
unum  patrem  habemus  Dominum  [Joan.  viii),et  po8t 
modicum :  Abraham  pater  noster  est.  QusBcumqae 
dixerint,quaBcumque  sibiassumere  voluerint,8i  non 
habuerintfidem  Abraham,  incassumgloriantur.  Ne- 
que  enim  ideo  salvabuntur,  quia  suntfilii  AbrahanL 
Quoniam  ergo  quidam  non  recte  opinantur,  neces- 
sario  interposuimus  et^msensumlitteraedicentis: 
Filios  et  fUias  non  liberabunt  Noe^  Daniel  et  Joh^  sed 
ipsi  soli  salvi  erunt.  Nemo  nostrum  confidat  in  jasto 
patre,  in  matre  sancta^  in  fratribus  castis.  Beatos 
homo,qui  spem  habet  in  semetipso^  et  in  via  recta. 
Ad  eos  autem  qui  in  sanctis  fiduciam  habent,  non 
incongrue  proferimus  ^xemplum  :  Maledicius  hamOf 
qui  spem  habet  in  homine  [Jer.  xvii).  Et  illud  iNolile 
confidere  in  hominibus.  Sed  et  aliud  :Bonum  est  am- 
fidere  in  Domino^  quam  confidere  in  principibus  (Ps. 
cxLv.  cxviii).  Quod  si  necesse  est  in  aliquo  sperarey 
omnibus  derelictis,  speremusin  Domino  dicentes: 
Si  constiterint  adversum  me  castra^  non  timehii  cor 
meum.Gum  haec  se  ita  habeant,etiam  alianobis  qas^ 
tiaoboritur^  quam  diligenter  debemus  ezcutere,  ot 
Scripturarum  veritaselucescat:  Quarecomtantisint 
justi,nunc  tantummodo  tres  nominantur,No6yDaniel 
et  Job  ?  995  Audivi  quondam  aquodamHebraBO  hunc 
locum  exponente  atque  dicente,ideo  hos  nominatos, 
quia  unusquisque  eorum  tria  tempora  viderit,  la  - 
tum,  triste,  et  rursum  laetum.  Vide  Noe  anie  dilu- 
vium,con8idera  mundum  integrum,eteamdem,po8t 
Noe  in  totius  orbis  naufragio  soium  cum  filiis  aoia 
etanimalious  in  arcaservatum :  considera  quomodo 
post  diluvium  egressus  sit,  et  plantaverlt  vineam, 
quodammodo  secundirursus  orbis  creatorexistena. 
Talis  est  justus:vidit  [b)  mundum  ante  diluviam,id 
est  ante  consummationem  :  vidit  mundum  in  dilu- 
vio,in  corruptione  et  in  interitu  peccatorum,  qac 
in  die  sunt  eventura  judicii :  rursum  videbit  man- 
dum  in  resurrectione  omnium  peccatorum.   Didt 

mutarint;  nam  alibi.sive  cap.  6,  rectisime  contra- 
rium  docet.  At  Ori^enis  testimonio  quam  recte  isthao 
aptari  possit  medicina,  non  video,  neque  enim  hic 
tantum  expressis  verbis,8ed  et  inferius,  homilia  ht^ 
satis  luculenter  idem  assorcndo  fallitur. 

(6)  Redolet  hic  lucus  sententiam  illam  Origenis, 
quae  in  ejus  scriptis  tam  saepe  occurit,  finem  im- 
positumiri  damnatorum  poenis  ;  tum  plenam  om- 
nium  diicoxaTQl(Txaatv,  et  perfectam  felicitatem  fata- 
ram,  cum  Deus  erit  omnia  in  omnibus.  Dioemae 
hac  de  re  paulo  fusius  infra  ad  homilitt  10  per- 
quam  similem  locum. 


»9 


TRANSLATIO  HOMILIARUM  ORIQENIS  IN  BZEGHIBLEM.  HOM.  V. 


730 


mihi  aliquis  :  Goncedo  de  Noe,  ut  tria  tempora  vi-  A 

derit  quid  respondebit  mihi  de   Daniele  ?  Et  hic 

anle   captivitatem  in  patris  fioruit  nobilitate,  et 

deinceps  in  Babylonem  translatus,  eunuchus  effec- 

tos  estyUt  manifeste  ex  Hbro  ipsius  intelligi  potest 

vidit  et  reversionem  in  Jerusalem.  Ut  autem  pro- 

betar,  quod  ante  captivitatem  in  Jerusalem  fuerit, 

et  post  captivitatemeunuchus  ellectus  sit  assuma- 

mu8  id  quod  ad  Ezechiam  dictum  est :  Accipient  de 

fUiU  tuU,  et  facient  spadanes  in  domo  regis  [Isai, 

zzzix).Deinde  post  septuaginta  annos  invenitur  de- 

precans  Deum,  ut  completo  jam*  tempore  captivi- 

tatiSy  rursum  ingrediatur  Jerusalem.Uabemu8  ora- 

tionem  ejue  in  volumineproprio  conscriptam  {Dan, 

n),  nec  tamen   996   possumus  invenire  ubi   sit 

mortuus.  Vidit  ergo  tria  tempora,ante  captivitatem  n 

in  captivitate,  et  post  captivitatem,Talis  justus  est 

Videamus  autem,  an  et  Job  tria  tempora  habuerit. 

Fait  quidem  locuples:  erant  quippe  ei  oves  septem 

millia,  cameli  tria  millia  juga  boum  quingenta,  et 

supellex  multa  valde,  filii  septem,    et  filise  tres, 

Deinde  accepit  potestatem  diabolus  adversus  eum. 

Vide  tempora  commutata.  Dives  in   liberi^  pater, 

repente  orbue  efficitur  :  dives  in  censu  Dominu8,ad 

nltimam  deducitur  egestatem  :  ecce  duo  teropora 

Post  hasc  apparet  ei  Dominus,   et   loquitur  ei   de 

nabe,  et  ipse  Job  ea,  qusB  sunt  libro  ejus  scripta, 

respondit  {Job,  i).  Igitur  in  primo  tempore  Dei  lau- 

dibus  predicatur;  in  secundo  tentationi  traditur,  et 

UBvissimo  ulcere  percustusapedibususqueadcaput 

txistia  et  dura  perpetitur.Ad  extremum  factaB  sunt 

ei  oves  quatuordecim  millia  cameli  sex  millia,juga  G 

iK>Qin  mille,  asins  pascentes  mille,  et  nascuntur  ei 

Blii  septem  et  fllisB  {Job.  uU,).  Atque  ita  et  in  Job 

Iria  tempora  deprehendimus,qu6e  in  justis  homini- 

bii8  reperimus.Tria  vident  justi  tempora  ;praesens, 

et  commutationis,  quando  judicaturus  est  Deus.et 

ftitarum  post  resurrectionem  mortuorum,  id  est, 

^t»  GiBlestis  perpetuitatem  in  Ghristo  Jesu,   cui 

esfgloria  et  imperium  in  saecula  ssBculorum.Amen. 

HOMILIA  QUINTA. 

De  eo  quod  quatuorultionespessim8e,id  est,  gla- 
diufltfamesy  oestis  mals,et  pestilentia  inducun- 
tur  super  terram  peccatricem  :  et  de  parabola 
qua  dicitur  :  Fili  hominU,  quid  fiet  ligno  vitU 
{Cap,  XIV  et  XV. 

•96  Fames,  que  propter  peccatricem  inducitur  ]) 
terramjuxta  possibilitatem  nostrarum  virium  dis- 
^sussa  est,  et  post  famem  de  bestiis  pessimis  dixi- 
Hius,  quas  immittet  Deus  super  peccatores.  Qua- 
^or  enim  ultiones  in  pnncipioproposuimus^equi- 
bus  reliqu»  dus  sunt  de  romphaBa,et  de  morte.Et 
Ui  prima  quidem  filiorum  et  996  filiarum  nomen 

(a^ScripseritOriffenes  quemadmodum  in  oemmen« 
Wriia  in  Chcodo,  uoi  hupc  ipsum  laudat  Lucas  lo- 

kfnem  veni  mittere  in  terram^  atque  utinam  jam  ar- 
^kset  Quod  si  non  ita  conceptus  Luc®  textus  ipse 
Umo  fuerit,  hec  certe  fuerit  sententia,  quam  probe 
(«liiiQi^dam  locum  ez  memoria  recitat.  Id  ipsum 


tantum  est  :  in  secunda  vero  et  tertia,  quam  nunc 
conamur  exponere,  filiorum  et  filiarum  nomen  an- 
nexum  est^  id  est,  in  romphaea,  qua  corruunt,  qui 
Cffide  ejus  digna  fecerunt.  Quiest  ergo  iste  gladius 
id  est,  romphsea,  quam  nos  formidare  debemus,ne 
quando  mittatur  super  terram  nostram,  super  ter- 
ram  997  quam  figuraliter  exposuimus,   ut  et  no- 
bis  necesse  sit  transire  per  gladium  dupiex  aliquid 
habentem  in  p(Bna?Aabitus  quipoeipsius  gladiidi- 
vidit  et  secat  eum,  in  quem  infertur  :  si  vero   ad 
acumen  aciei  ejus  etiam  tactus  ipse  pcenalis  est, 
dupliciter  torquetur,qui  hoc  giadio  puniendus  est. 
Scriptum  est  enim  :  Statuit  igneam  rompheam,  et 
Cherubin  custodire  viam  ligni  viix  (G«n.iii).Et  quo- 
modo  si  gladius  acutus  et  csdens  inferatur  in  cor- 
pus,duplicem  tribuit  cruciatum  adustioniset  cffidis: 
sic  et  romphffia,  quffi  ad  custodiam  Paradisi  statuta 
memoratur,  quam   nunc   ob   ezpositionem   gladii 
prffisentis  assumpsimus,  duplicia  infert  tormenta^ 
dum  adurit  et  dividit.  Ut  autem  necessarium  ali- 
quid,  ex  quibus  Deus  sensum  nostrum  illuminat, 
in  loco  prffisenti  interponamus,  accipe  exemplum. 
Aiunt  studiosi  medicinalis  disciplin®,  ad  quasdam 
corporum  curationes  necessariam  esse  non  solum 
sectionem  ferri,  verum  etiam  adustionem.Nam  ad 
eos,  qui  canceris  veterno  computrescunt,  canden- 
tem  sive  novaculas  Iaminam,sive  quodcumqueacu- 
tissimi  ferri  genus  adhibent,  ut  per  ignem  radicea 
canceris  evellantur,  per  incisionem  autem  putrida 
caro  truncetur,  et  via  pateat  medicaminibus   inji- 
ciendis.  Quis  putas,nostrum  canceris,ut  ita  dicam, 
habet  similepoccatum,  ut  non  ei  sufGciat,aut  sim- 
plex  acumen  ferri,  aut  sola  ignis  adustio,sed  utra- 
que  adhibeantur,  quo  uratur,  et  secetur?  Audi  Sal- 
vatorem  rationem  ignis  et  ferri  in  duobus  locis  si- 
gnificantem.  In  alio  loco  ait :  Non  veni  mittere  pa- 
ccm  super  terram  sed  gladium  (Matth,  x).  In  alio  ve- 
ro  :  Ignem  veni  mittere  super  ierram,  et  (a)  utinam 
jam  ardeat  {Luc,  xii).Igitur  defert  utrumque  Salva- 
tor,  gladium  et  ignem,et  baptizat,  qusB  non  potue- 
runt  Spiritus  sancti  purificatione  purgari.   Sacra- 
menta  divina  sunt  inCTeabillia,  soli   Deo  cognita : 
plus  tamen  in  gratiarum  donatione,  quam  in  tor- 
mentorum  varietatibus  constituta.Neque  enim  me- 
dici  ex  disciplina  artis  suaB  rationabiliter  eos,  qui- 
bus  medentur,secant,urunt,dantque  poculum  ama- 
rissimi  temperamenti,  998  multaque  alia,  prout 
causa  postulat,  faciunt  :  Deus  autem  universitatis 
Dominus  sine  rationabili  quadam  sapientia,  et  si- 
ne  dispensatione  digna  raajestatis  sus  pcDnas  tan- 
tum  infert  peccatoribus.  Neque  enim,ut  existimant 
ad  hoc  tantum  adhibet  bupplicia,  ut  torqueat,  sed 
quasi  pater  scit  vulnera  omnium  nostrum:  scit  qua 

quod  in  hodiernis  codieibus  scriptum  est,  xai  t^ 
64X(D  el  9fixi  dcvTjcpOr^:  Grotius  ab  Huetio  laudatus  ita 
dislinguit,  xai  t{  eiXto  ;  e{  f^oij  ivTicpOTj.sicqueexpo- 
nit  :  Quid  antem  est  quod  opto  ?  Vlinam  jamjam  ac- 
cendatur  :  ostenditque  satis  erudite  e(  cum  indica- 
tivo,  {//tnam,apud  Uellenistas  signiticare. 


931 


S.  EUSEBn  HIERONYBO 


TM 


ex  causa,  quod  uleuB  natum  8it»gua3  putredo  infe-  A  quatuor  lindictas  meapesrimoi^  ramphmamei  famen 


licis  animsB,  ex  quo  ducatur  exordio,  qualis  spe- 
cies  doloris,  ex  quo  peccato  veniat:  soit  et  formas, 
modoSy  et  numeros  peccatorum  ;  qui  semel,  bis, 
terque  peccaverit;  qui  in  una  specie  delictorum  sae- 
pe  ruit,  qui  in  diversisvitiorum  speciebus  singulis 
tantum  vocibus  erraverit,  Hsecomnia  nos  juxta  sa- 
pientiam  Dei  quaerere  {Sup.  debemus),  secundum 
illud,  quod  scriptum  est  :  Scrutans  corda  et  renes 
DeuSf  et  supplicia,  qus  ab  eo  irrogantur,  sic  intel- 
ligere  quusi  digna  Deo,  et  convenientia  dispensa- 
tioni  ejus,  nos  vult  non  tantumodo  cruciari.  Om- 
nia  quippe  ad  hoc  condidit,  ut  essent;  et  salutares 
fecit  generationes  mundi,  et  non  est  in  eis  medica- 
mentum  perditionis  ;  sed  quia  quod  iile  voluit  nos 


et  bestias  pessimas,  et  mortem  immisero.   Qao  ?  non 
super  terram,  sed  super  Jerusalem,  Terra  enim  si 
puniatur,  sufficit  ei  una  correptio.  Si  autem  corri- 
piatur  Jeru3alem,super  quam  invocatum  est  nomen 
Dei(II  Petr. ii),quBi\ior  ei  cruciatus  pariter  inferun- 
tur.Muito  nobis  utilius  fuerat  divino  non  credidisse 
fiermoni,quam  post  credulitatem  adbuc  rursnmad 
peccata  converti,quffi  ante  commisimus.  Considera 
enim  quomodo  Scriptura  super  terram  BingUiatim 
supplicia  dicat  inferri,et  non  apponatquam  terram 
quando  vero  ad  Jerusalem  veniat:Si  autem  et  qua- 
tuor  vindictas  meas  pessimas,rompheam,et  famenk. 
et  bestias  pe8simas,et  mortem  immisero  in  Jerosa — 
lem;nos  indicans  Jerusalem,qul  peccantes  quideoB- 


contemnendo  non  fecimus,  et  ille   quod  cupierat,  ^  nos  Jerusalem  sumus  qu6B  deslruitur,in  prscepti 


non  exercuit  in  nobis,  disputatio  nos  coegit^ut  ali- 
quid  de  ponarum  specie  diceremus,qu6e  inferuntur 
ad  terram.  Debemus  autem  nosse,  quia  non  statim 
ubi  fames  fuerit,  sequatur  et  mors.  Potest  quippe 
fieri,ut  aliquis  famem  sustinens  perseveret  in  vita, 
licet  inedia^  et  squalore,  et  macie  discrucietur,Po- 
test  rieri,ut«  immissisbestiis  malis,statim  nonom- 
nes  pereant,  fugae  auxilio  reservati.  Potest  evenire 
ut,  cedente  romphea,  cesset  interitus.  Modo  vul- 
nerantur  quidam,  et  secantur,et,  ut  ita  dioam,cre- 
bris  ictibus  (a)  confunduntur.  neo  tamen  pereunt. 
Idcirco  nunc  poena  novissima  in  enumeratione  pce- 
narum  mortis  infertur.  Istiusmodi  quiddam  et  sa- 
oratissimus  Apostolus  sentiens  loquebatur  :  No- 
vissimus  inimicus  destruetur  mors  (/   Cor.   v),  Au- 


vero  permanentes,  Jerusalem  dicitur  qus  salvata 
Omnes  lamentationes,  quas  legimus  in  Jeruaal 
omnes  quffirimoniae,quibu8eam  plangit  DeuSyM' 
ad  nos  pertinent,  qui  gustavimus  sermonem  Dei,e^ 
posteamandatisejns  contrariafecimus.Non  plectitu 
Salomonis  jura  contemnen8,non8ic  puniturLycurgE 
scitadestituens.Aliud  8uppliciume8tejus,qui  legem^ 
Dei  per  Moysem  traditam  conculcat,  et  despicit  r 
maxima  omnium  est  ejus  paena,  qui  prscepta  flli'- 
Dei  pro  nihilo  duxerit.  Irritam  enim  quis  facie 
legem  Moysi  sine  ullamiserationeduobua  vel  trib 
testibus  moritur  (Hebr.x);  quanto  magis  putatis 
teriora  supplicia  mereri  illum,  qui  Filium  Dei  con-  - 
culcaverit  !  Ait  ergo;  quos  enumeravimus,  Filiun=fl 
Dei  non  conculcaverunt,  sed  tantum  legem  Dei  in-  ^ 


debo  dicere,  sed  novissimus  inimicus  destruetur  G  gressi  sunt  :  maximeque  hi  qui  ante  adventum 


mors.  Fuit  quidam  ante  mortem  inimicus,  id 
est  990  romphaeaifuit  quidam  ante  mortem  inimi 
cu8,  bestiae  pes8imap;fuit  quidam  ante  bestias  pes- 
simas  inimicns,  fames.Haec  omniainimicasuntre- 
ligionis  inimicis.Si  enimnonvisamicusfieriDeoin- 
vitanti  te  ad  reconciliationem,  et  dicenti  per  Apo- 
stolum:  Obsecro  vos  per  Christum  reconcitiari  Deo  (IJ 
Cor. v),quid  de  Deo  causaris.cum  in  causis  subini- 
micorum  imperio  esse  voluisti?  An  ignoras  idcirco 
Deum  in  ^Egypto  immisisse  furorem  et  iram,  etan- 
gustiam,  immissionem  per  Angelos  pessimos  quia 
inimici  illiuserant,etabejusadversario  regebantur 
Proculautem  absint  a  nobis  quatuorsitarum  suppli- 
cia  pcenarum,  fames,   bestiae   pessimae,   gladius. 


mini  fuerunt.Sed  neque  hi  qui  crucifixerunt  Salva—^ 
torem  meum  rei  sunt  ingentis  poBnaey  sicut  hi.  4 
quibus  ait  Apostolus  :  Fitium  Dei  conculcanSySpiri — ' 
tui  graiiB  contumetiam  faciens  {Ibid.  :  et  si  qui(C= 
aliud  significat  in  eo  loco  in  quo  eorum  peccata  re — 
plicat,  qui  post  fidem  in  Deum  peccavemnt.  Ha&c^ 
propter  quatuorultiones  pessimas,  uaeinducuntu^- 
super  Jerusalem.  Et  omnes  quidem,qui  didioimu^ 
divinas  Scripluras^  sive  bepe,  sive  male  vivamus,  ^ 
Jerusalem  sumus.  Si  vale  vivimuSyilla  Jeruaalen:* 
quae  cruciatibus  punitur,  et  sustinefquatuor  uKio — 
nes  :  si  bene,  illa  Jerusalem,  quae  in  Dei  sinu  re— 
quiescit.  £t  est  magna  distantia  ut  in  reliqua 
sicetin  ipsa  Jerusalem.Omesenim  qui  in  Ecdesii 


mors.  Quidquid  enim  horum  fuerit  illatum,  ad  eos  q  peccatores  sunt^  qui  sermonem  Dei  gustaverunt^er^ 


venit  qui  inimici  Dei  sunt:amicos  ejus  praeterit^ne- 
que  ausum  est  eos  contingere,qui  deejusnecessitu- 
dine  gloriantur.Et  quomodo  deigne  bene  creditum 
est,  Scripturis  testantibus,  quia  transeant  per  eum 
Ju8ti,et  non  comhuranlur:  Uuiuscujusque  enimopus 
quate  sitjgnis  probabit:  sic  ct  in  his  suppliciis  inve- 
niatur  aliquis  Daniel,  Noe.et  Job^et  nihil  pGsnarum 
Bustinebit.Haec  specialiter  per  singulasuppliciaex- 
po8uimus,quae  in  extrema  parte  in  unum  propeta 
consocians  ait :  Hxcdicit  Adonai  Dominus:Si  autem 


transgrediuatur  eum^  merentur  quidem  supllicia    9 
verumpro  modo|graduum  unusquisquetorquebito^ 
Mcgorem  pccnam  habet,  qui  Ecclesiae   praesidet,  e^ 
delinquit.Au  non  magis  misericordiam  pronaeretar 
ad  comparationemfidelis  Gatachnmenus?Non  magis 
venia  dignus  est  laicus  si  ad  diaconum  conferatur? 
Et  rursum  comparatione  presbyteridiaoonuB  veuiam 
plus  meretur  ?  Quae  autem  sequantur  me  tacente, 
cognodcitis.Idcirco  formidans  judicium  Dei.et  ante 
oculosmihi  proponens  illumjudiciiordinemiquiin 


(a)  Legendum  omnino  est,  confodiwiUur. 


m 


TRANSLATIO  HOBOLIARUM  0RI6ENIS  IN  BZEGHIELBM.  HOM.  TI. 


734 


Seriptnrfs  oontinetar,  recordor  dicti  illius  :  Pondus  A 

ultra  U  n$  leves.  Sed  et  illud :  Noli  quserere  fieri 

jndex,  ne  non  valeas  auferre  iniquitates,  Quid  mihi 

prodest  quia  prior  sedeo  in  cathedra  resupinus,  ho- 

norem  Mf  majoris  accipio,  nec  possum  habere  di- 

gnitate  mea  opera  condigna?Nonne  majori   poena 

orociabor,  quia  honor  justi  mihi  ab  omnibus  defer- 

toa,  oom  peccator  sim  (Eccl,  vii)  ?  Necessarium  fuit 

diligentius  retractantem  ea,  quaa  de  quatuor  terra 

oltionibos  dicebantur:  id  addere,  quod  Jerusalem 

qoippe  erat  in  tribuBenjamin  ;et  sacerdotes  templi 

et  LevSts,  qui  Dei  ministeriis  serviebant,  et  cseteri 

brdines,  quos  scripturarum  sermo  comprehendit,in 

ea  morabantur.  Hsc  accipit  quatuorultiones  pessi* 

maSy  qus  non  sunt  similes  in  his  qui  in  ea  habitant. 

Neqoe  enim  eodem  modo,  etadpopulum,etad  Le-  n 

titaa  tx)mminatio  dirigitur.  Israelites  enim  peccans 

in  Israeliticum  delictum  corruit.Qui  autem  mey  or  est 

ib  leraelitay  quanto  nobilior  fuerit  in  ordine  idem 

Leviles,  et  sacerdos,  tanto  m^jora  supplicia  susti- 

nebit.  Si  autem  princeps   sacerdotum  peccaverit, 

dielt  ad  eum  Heli  consacerdos  suus :  Si  delinquens 

peccaverU  vir  in  vtrum,  orabunt  pro  eo:  si  aatem  in 

Deminumpeccaverit^  quis  orabit  pro  eo  (l  Reg.  ii)  f 

Hcc  in  expositionem  ejus  8ermonis,quo  commina- 

bantur  et  singulae  specialiter  in  peccatricem  terram 

lUtionia,  et  pariter  congregatas  in  infelicem   Jeru- 

nlem.Videamus  autem  et  sequentia  Scripturs.  Quae 

com  inparabola  audierit  propheta,nos  tantum  sen- 

lam  debemuB  exponere,  ipsumtestimonii  ordinem 

dereHnquentes  et  auditorem  mittentes  ad  librum:,^ 

lignum  vitis  utin  fructu  esthonorabiliuslignis  om- 

nibue,  mazime  bis  quaa  in  saltu  fructificant ;  sic  ad 

ceteraoperainutilius  omnibus  lignis  est  (Ezech.xy). 

Et  vasctila  qusdam  possunt  fieri,  etin  diversa  opera 

necessarii  usus  ad  miniBtrandum  ;  de  palmitibus 

miem  vitis  non  solum  vas  aliquod,  et  in  opus  utile 

qaid  fieri  non  potest,eednequepazilIusquideme8t 

i(dIiji.'Ait  ergo  sermo  divinus,  quia  ut  palmes  vitis 

hoDorabiiior  fit  csteris  lignis,  si  aCferat  fructus :  sic 

ab  omnibuB  inferior  Judicetur,si  id  non  habeat,unde 

pnscelHt ;  atque  in  buncmodumeos.qui  imbuti  sunt 

doqniia  Dei,  honorabilioree  esse  omnibus,  et  quo- 

aunque  modo  in  vine®  positodignitate,cum  alferant 

fhictnSy  botioB  salutis,  de  qua  scriptum  est  :£^o  vero 

tiplantavivineam  fructiferam  totam  veram  (Jer,  ii). 

ft  atibi  :  Vinea  Domini  domus  Israel  est  (Isai.  v.)  Et  ^ 

nreom  :^9%Tineam  de  A£gypto  transtulisti  {Ps. 

Uzix),  et  reliqua.  Si  autem  non  attuleriot  fructus^ 

ittantam  ot  a  Deo  dici  possit :  Quomodo  conversa  es 

M  amariiudinem  vitis  aliense  ?  tuno  multo  deteriores 

hveniri  ab  his  lignie,  quas  licet  viliora  sint,  tamen 

noe.airerentfructuB.  Quomodo  enim   praeceliunt 

%ia  silvarum  vineas  inferaces,  eodem  modo,  intra 

foamdam  diepensationem  sapientiaB  divinae,  ez  li- 

gnis  viHoribOB  aliquadomuinecessariafabricantur. 

Neqoe  vero  turberis,  putans  nos  extra  Scripturas 

•ftrmare  qnod  dicimus  futurum  essey  ut  de  lignis 

dve  Idiqmd  utHe  fiat,  id  est,  de  me  ipso  si  non  at- 


tuleru  proprios  natur®  mesB  fructuB.  Si^uidem  et 

Apostolusimaginem  quamdam  eorum  vaBorum,qiuD 

sunt  in  humana  coeversatione,  assumit  dicens  :  /n 

magna  autemdomOf  nonsunttantum  [AI.  autem^vasa 

aurea-et  argentea,  sed  et  lignea  et  fictitia  (nota   quia 

vasa  ligneanuncupaverit  \etaliaquideniin  honorem, 

alia  vero  in  contumeliam  (II  Tim.  ii).  Ista  vasa  lignea, 

quffi  esse  in  magna  domo  Apostolus  prsdicaty  non 

sunt  facta  de  vitibus,  non*de  palmitibus  vinearum, 

sed  exaliis  Iignis,quffi  vilioris  ordinis  in  nemoribus 

f^uctiflcaverunt.  Quantum  ergo  mcdum  ast,et  quale 

discrimen,  ut  ligna  quondam  viiia  inveniantur  in 

magnapatrisfamilias  domo,et  palmes  vitismeffiihu- 

tilis  in  domo  sit,  et  in  ignem  projiciatur?Hocenim 

scriptum  est,  quia  annuam  putationem  cyus  consu- 

mat  ignis.  Haec  in  Ezechielem.  Salvator  vero  hujus 

parabolaesensum  in  Evangelio  ita  per8trinxit,dicens 

Ego  sum  vitis^  vospalmites,  Pater  meusagricola :  om- 

nem  palmitem,  qui  in  me  manet^et  fmctus  affert.Pater 

meus  putat,  ut  fructus  majores  afferat :  palmitem,  qui 

manet  in  me,  et  fructum  non  affert,  Patermeus  exci^ 

dit  et  inignemmittit{Joan.  xv).  Vides  vicinitatem 

utrorumque  sermonum  ?  Vides  quomodo  Pater  ex- 

cidat,  et  in  ignem  jaciat  ?  Nos  insensati,  quasi  negli- 

genda  quidem  Scriptura  sit,  nolentes  ea  discere, 

qu«  nobis  incutiantmetum,8ed  ea  audire  cupientes, 

qusB  prurientibus  auribus  incutiuntvoluptatem,  li- 

benter  audivimus  qus9  nos  subvertant,  qu»  deci- 

piant.  Qui  dicit  proximo  Buo,ignoBcit  nobis  pecoata 

nostra  Deus,  siquidem  et  intalibussacramentislu- 

dimus  vicissim  nobis  poUicentes,  mappam   mittet 

Deus.  Et  quia  bonus  est,  omnium   peccata  dis- 

Bolvit,  9SS  oportebat  nos  sedere,  etsollicito  corde 

dicere :  Si  heripeccavimus,  hodie  pcenitentiam  aga- 

mus.  Verumhuic  palmiti  (animalquippe  eBt)quidi- 

cit :  Potens  est  Deus,  et  bonus  agricola,qui  non  me 

excidat,  et  in  ignem  mittat :  respondebit  agricola : 

Sed  si  talis  est  palmes,ut  frustra  sit  in  vite^numquid 

poterit  reliqui  ?  Nonne  si  dimittatur  impediet  vitem, 

ne  pro  sicco  palmite,  virides  et  fructum  feraoesaf- 

feratpcdmites  .^Quomodo  enim  boni  agricoi»  est  ex- 

cidere,  et  amputare  {Al.  computare)qu8B  sicca  sunt^ 

et  tradere  in  escam  ignis  infructuosos  ramos :  sic 

boni  Dei  est,  de  omnibus  vitibus  infructuosos  M4 

palmites  amputare,  et  igni  traderein  perditionem. 

Verum  nos  ipsi  nos  ludimus,  et  decepti  pariter  ac 

decipientesvolumunusmagiserrare  cum  plurimis, 

quam  ab  errore  converti:  cum  magis  id  quaBrerede- 

beamus,  quod  aediflcet,  quod  timorem  Dei  augeat, 

quod  ad  poBnitentiam revocet,  quodin  confessionem 

Bceleris  adducat,  quod  nos  faciatdiebus  ac  noctibus 

cogitare,  quomodo  Domino  placeamus,utfiamu8in 

vera  vite  Ghristo  Jesu  fructiferi  palmites,  et  radici 

ejus  adhaerentes  :  cui  est  gloria  etimperiumin  sae- 

cula  saecnlorum.  Amen. 

HOMILIA  SEXTA. 
De  eo  quod  dicitur :  Fili  hominis^  notas  fac  Jerusa' 
tem  abominationes  suas  ;  usque :  Effudisti  fomi- 
caUonem  tuam  in  omni  transitu  (Gap.  xvi). 

•SSGonsideranti  mihi  constantiam  prophetaruir» 


73S 


S.  BUSEBII  HIERONYMI 


miraculum  subit,  quomodo  vere  credentes  Deo  ma  A 
gis  quam  hominibus  contempserint  monem.  peri- 
cula,  contumelias  et  omnia  quae  passi  sunt  ab  eis : 
qui  arguebantur,dum voluntati  Oei  in  prophetatione 
deserviunt.  Admirabar  quondam  Isaiam  antequam 
compararem  Ezechieli,  et  obstupescebam  quomodo 
diceret ;  Audite  sermonem  Domini,principes  Sodomo- 
rum :  attendite  legem  Dei^  populus  Gomorrfiae.  Quo 
mihi  muUitudinem  sacrificiorum  vestrorum  ?  dicit  Do- 
minus  {Isa.  i).Dicebat  enim  haec,  cum  posset  dicere, 
vel  tacere.  Neque  enim  (ut  quidam  suspicantur) 
mente  excidebant  propbeUe,  et  ex  necessitate  spi- 
ritus  loquebantur.  Si  alii,  inquit  Apostolus,  ^eve- 
lalum  fuerit  sedenti^  prior  taceat(\  Cor,  xiv).  Ezquo 
ostenditur  potestatem  habere  eum,  qui  loquatur^ 
cum  velit  dicere,  et  cum  vclit  tacere.  Et  ad  Balaam  n 
dicitur  :  Verumtamen  verbumy  quod  immiUo  in  os 
tuum^  hoc  observa  loqui{Num,  xxii) :  quasi  potes- 
tatem  habentc  eo,  ut  accepto  verbo  Dei,  diceret 
seutaceret.  Quid  estergo,  quod  in  Ezechiele  admi- 
ror  ?  Quiacum  oi  fuisset  imperatum,  ut  testaretur, 
et  notas  faceret  Jerusalem  iniquitates  ejus,  non  po- 
Buit  ante  oculos  ejus  periculum,  quod  ex  prsdica- 
tione  erat  secuturum  ;  sed  ut  Dei  tantum  prscepta 
servaret,  locutus  est  queecumque  9S4  mandavit. 
fisto,  sit  mysterium,  sit  revelatio  sacratffi  intelU- 
genti®  de  Jerusalem,  et  his  quaecumque  super  eam 
dicuntu  r;attamen  prophetans,etfornicationis  illam 
arguit,  quia  divaricaverit  pedes  suos  omni  trans- 
eunti,  et  maledica  voce  testatur,  increpans  scele- 
rum  civitatem.  Sed  quia  confidebat  Dei  se  facere 
voiuntatem,  paratus  et  mori  et  vivere,  loquebatur  ^ 
intrepidus.  Videamus  ergo  ipsam  prophetiam,  et 
primo  quidem,  quomodo  in  potestate  sit  positum 
prophets,  utrum  dicat  an  non,  consideremus.  Fao- 
tus  est  sermo  Domini  adeum,dicen8 :  Fili  fuminis, 
testificare  Jerusalem  iniquitates  ejus,  et  dices :  Hxc 
dicit  DominuSf  non  in  necessitate  aspirationis,  sed 
in  voluntate  dicentis  Dominus  posuit,utte8tificare- 
tur  ad  Jerusaiem  iniquitates  ejus,  et  ait :  Dices.Quid 
dices?H6ecqusB  sequuntur.In  prophetaerataudiente, 
dices :  utrum  diceret  necne,  quomodo  fuit  positum 
in  Jona.  In  potestate  quippe  ejus  erat  audientis  : 
Dic,  adhuc  tres  dies,  et  Ninives  subvertetur  {Jon,  iii), 
si  veiit  dicere,  vel  tacere.  Et  quia  in  arbitrio  ejus 
positum  erat,  etnoIuitdicere,videquantaeumsunt 
consecuta  postea:  perlclitataeatnavisproptereum,  D 
forte  repertus  est  latens,  cetusdevoravitabjectum. 
Hi  ergo  prophet®,  quicumque  postJonamfuerunt, 
considerantes  forsitan  ea,  quae  venerunt  ei,  sive 
aliis  prophetis  :  9S5  videbant  quoniam  ex  omni 
pet*te  angustiaBeisimminebant  :secundum8£culum 
persecutio,  si  dioerent  vera  :  secundum  Dominum 
oCfensa,  si  timentes  homines,  proferrent  falsa  pro 
veris.  Idcirco  testiflcatus  est  Ezechiel,  et  notas  fecit 
Jerusalem  Iniquilates  ejus,  ct  dixit :  Haec  didt  Do- 
minus  :  Radix  iua  et  generatio  tua  de  terra  Chanaan, 
Paier  tuus  Amorrhxus  et  mater  tua  Cethea.  Quee  ci- 
vitatum  8ic  foit  elevata,  et  altum  sapuit  in  mando. 


ut  civitas  Dei  ?  Bt  tamen  hsec  ipsa  sibi  magoa 
mittens,  quasi  proxima  Dei,  et  civitas  ejus, 
peccavit,  arguitur  a  Spiritu  sancto,  ut  degem 
extranea.  Pater  enim  ejus  Amorrhaeus,  jam 
Deus.  Quamdiunon  peccavit,  paterejus  eratl 
quando  vero  peccavit,  pater  ejus  Amorrbseus  I 
est.  Quamdiu  non  peccavit  paterejus  Spiritus 
tus  fuit :  quando  peccavit,  mater  ejus  Gethm 
est.  Quamdiu  non  peccavit,  radicem  habuit  . 
ham,  et  Isaac,  et  Jacob:  quando  peccavit, 
ejus  Ghananaea  facta  est.  Sa^pe  miratua  sui 
quod  dictum  est  a  Daniele  ad  presbyterum  p 
torem,-cui  propeccato  nomen  imponens,  St 
inquit,  Chanaan,  ^non /lufa.Magnusquideml 
constantissime  presbyterum  peccatorem  semei 
naan  appellans  et  non  Juda  {Dan.  iii).  M^yor 
comparatione  ejus  Ezechiel,  non  uni  presb] 
neque  duobus  homioibus  nativitatem  objicie&i 
tumeliosam,  sed,  Radix,  inquiens,  tua,  gm 
tua  dt  terra  Chanaan,  Pater  tuus  Amorrhxu»^  i 
ter  tua  Cethssa.  Quia  Jerusaiem  multa  peccaia 
misit,  ideo  increpans  illam  propheta,  non 
neque  duobus,  sed  tribus  nominibus  insig 
Septemin  Genesi  gentesenumerantura  Deou 
loco,  quem  tradidit  filiis  Israel.  Septem  auteo 
sunt,  In  terramj  inqmi^Chanansiorum^et  Amon 
rum,  et  Cethxorum,  et  Pheresxorumy  et  Evxort 
Gergesxorumf  et  Jebusdeorum,  Si  possibilefuis 
septem  istas  congregare,  ut  per  eas  ignobilii 
peccatrlcis  Jerusalem  exprobraret,  fecisset  u 
propheta.  Nunc  vero  quidfecit?Amorrh8eum< 
exseptem,  etChananseum,  et  ait  babere  oon 
nionem  peccatricem  Jerusalem,  quippe  ad  CO 
nseum,  juxta  radicem,  et  nativitatem,  propri 
Amorrheeum  secundum  9S6  patrem,  propri 
Gethseam  secundum  matrem.  Si  inJerusalemt 
dicuntur,  de  qna  tam  grandia,  et  tam  mira 
scripta  sunt,qude  ei  sunt  repromissa,  quid  fiiti 
est  misero  mihi,  si  peccavero  ?  Quismihi  eritf 
aut  quae  mihi  eritmater^Tantaetalisque  Jenu 
radix,  et  generatio  de  tcrra  Chananaeornm, 
ejus  Amorrha^us,  et  materGethsea  nuncupatui 
si  poccavero,  quiin  Ghristo  Jesucredo,  ettan 
magistro  tradidiiquis  mihi  futurus  estpater! 
utique  Amorrhaeus,  sednequiorquidam  pater. 
est  iste  ?  Quivis,  qui  peccatum  fadt,  ex  diabolo 
est :  Et  iterum  :  Vos  ex  patre  diabolo  estis  (I  J 
Si  igitur  Jerusalem  dicitur  de  radice,  et  nati 
terrae  Ghananaeae,  quid  dicetur  adnos  ?  Inveni 
et  nobis  patres,  qui  nos  generant  in  peccati 
enim  si  bonus  fuero,  et  in  optimo  actu  constil 
dicit  mihi  Jesu  :  Fili,  dimittuntur  tibi  peccat 
Matih,  ix) :  dicit  mihi  Paulus  discipuius  Jeei: 
Christo  niimJesu  per  Evangelium  ergo  vos  gen 
si  factus  fuero  pcccator,  generans  me  in  pc 
diabolus,  et  assumens  sibi  eam  vocem,  qua 
Deus  ad  Salvatorem  iocutusest,  dicit  ad  me : 
meus  es  tu  ego  hodie  genui  te  {Psal.  iv).  Et  ali 
tem  plures  patres  mei  erunti  ad  quoaitnn 


737 


TRANSLATIO  HOHILIARUM  ORIGENIS  IN  EZEGHIELEM.  HOM.  YL 


738 


Unnsqmsqae  ad  suos  proncisoitur  patres.  Si  quis  A  ciditur,  sic  in  femina(a)umbilicus  amputatur.Cum 


est  ab  Abraham,  dicitur  ad  eum  :  Tu  aulcm  vade 
ad  patres tuos,cum  pace educatus  in  senectute  bona. 
Si  quis  vero  egreditur  de  sseculo  non  cumpace,sed 
cum  peccatorum  belio,et  senectute  non  bona,inve- 
teratus  dierum  malorum,  utique  dicitur  ad  eum  : 
Tu  aatem  vade  ad  patres  tuoscumbelionutritusin 
senectote  mala  {Gen.  xv).  Docemur  a  Deo  sub  aliis 
nominibuSy  quid  faeere  debeamus.  In  qua  die  nata 
e$f  van  alligaverunt  manus  tuas,  sive  non  est  excisus 
umbilicus  tuus.  In  Hebraeo  quippo  sic  habetur  :  non 
est  excisus  umbilicus  tuus,  Allegorice  inducit  Jeru- 
salem  quasi  puellam  ab  infantia  genitam.  Quae 
aotem  de  Jerusalem  dicuntur,  sciamus  ad  omnes 
bomine8,qoi  in  Ecclesia  sunt,  pertinere.    Primum 


enim  pudica  fuit  mulier^et  mnndis  usa  mutationi- 
bus  feminarum,scilicet  ne  in  sordidas  res,  et  in 
peccatorum  turpitudines  ruat,  tuncumbilicusejus 
abscisus  est.  Si  vero  peccaverit,  non  cst  urabilicus 
ejus  abscisus.  Increpat  ergo  Jerusalem  quasi  08S 
mulierem,  cui  non  sit  prapcisus  umbilicus.Septua- 
ginta  interpretati  sunt  in  hoc  loco  :  Non  alligave' 
runt  ubera  tua,  sensum  magis  eloquii  exponentes, 
quam  verbum  de  verbo  exprimentes.  Ubera  autem 
in  Ganticis  canticorum  assumpta  sunt  in  cogitatio- 
num  tuarum  et  mentis  loco  :  Quia  bona  ubera  tua 
super  vinum  [Cant,  i).  Et  recubuit  super  pectus  Je- 
su  (Joan,  xiii),ubi  ubera  tua  sunt,  is  qui  commu- 
nionem  intellectuum  ejus  habiturus  erat.   Quando 


ejus  teropus  tale  est,  secundum  qualedescribitur:  |>  ergo  sensus  est  rigidus,et  nolio  obstricta  atque  so- 
procal  aatem  absit   a   nobis   ut  tertium   tempus      lida,  nec  defluit  sermo,manifestum  est  quiaalliga- 


tale  habeamus,  quale  dicitur  ad   Jerusalem.    Om- 

nes  enim  qui  primum  fuimus  peccatores. Jerusalem 

vocamur  a  Deo,   et  habemus  ea   quo;  prima    di- 

cuntur.  M7  Secunda  autem  si  post  visitationem 

et  notitiam  Dei  perseveravimus  in  peccatis,  ad  nos 

pertinent.  Tertiaveromalaqusepenitus  detestamur, 

secondum  ordinem  prosequemur.  Nunc  ut  ad  pri- 

mum  redeam,  scriptum  est  quasi  de  Jerusalem  :  In 

qaa  die  nata  es^non  est  excisus  umbilicus  tuus.  Adju- 

torio  Dei  indigemus,  ut  possimus  umbilicum  nbn 

prscisom  peccatricis  Jerusalem  ]nvenire,aut  certe 

prscisom  umbilicum  ejus^  quae  non  peccavit,expo- 

oere.Sive  igitur  Jerusalem,sive  cujuscumque  alte- 

riQs  de  alia  Scripturaqufieroumbilicum,utspiritua- 


ta  sunt  ubera  tua.Gumveroea  qu8B  dicuntur  disso- 
luta  sunt,  el  defluunt,non  sunt  ubcra  alligata.ylgiia 
non  eslotain  salutem.  Videamus  ea,  qus  sunt  in 
Jerusalem,  ne  forte  et  in  nobis  reperiantur.  Verbi 
gratia  dictum  sit :  Est  quacdam  mulier  nunc  lota, 
verum  quaeritur  an  et  in  salutem?utet  nostimea- 
mus  propter  hoc,  quod.ait,  insalutem.  Non  lavan- 
tur  omnes  in  salutem;  Quiaccopimusgratiambap- 
tismi  in  nomine  Ghristi,  loti  sumus  :  sed  nescio 
quis  lotus  sit  in  salutem.Simonlotus  est,et  baptis- 
ma  consecutus  perseverabat  in  Philippi  societate ; 
verum  quia  non  erat  lotus  in  salutem,  condemna- 
tus  est  ab  eo,  qui  in  Spiritu  sancto  dixit  ad  eum  : 
Pecunia  tua  tecum  sit  in  perditionem  (Act.  viii).    In- 


libos  8piritualiacomparans,inveniamquomodo  non  C  gentis  est  difncultatis  eumqui  lavatur,lavariinsa- 


sit  praecisus  umbilicus  Jerusalem.  Scriptum  est  in 

Job  de  dracone :  Virtus  ejus  in  umbilico,  et  fortiludo 

ejtusuper  umbtlicumventris(Job.  Lx).   Scio  ex  his, 

qoe  mthi  gratia  divina  largita  est,cum  prsesentem 

iocam  exponerem,me  dixisso.quod  draco  sit  forti- 

todo  contraria.  Iste  est  enim  draco,   serpens  anti- 

qaas,  qoi  vocatur  diabolus,  et  Satanas,   decipiens 

orbem  terrarum  universum.Istius  fortitudo  inum- 

hilicoeBi.  Nec  dubium  :  nam  principium  malorum 

omnium  inlumbo  versatur.  Etideoadhucin  lumbo 

patris  constitatus,  qui    nasciturus  erat,    refertur, 

qaia  in  lombos  seminahumanacollectasunt.Forti- 

ladoergocontrariaubicumque  suntsemina,ibi  insi- 

diarom  suarum  vim  conatur  ostendere.  Adversum 


lutem.  Attendite,  catechumeni,  audite^  et  ex  his 
quffi  dicuntur:  praeparato  vosmetipsos.  dum  cate- 
chumcni  estis,dum  necdum  estis  baptizati,  et  ve- 
niatis  ad  lavacrum,et  lavemini  in  salutem,nec  sic  la- 
vemini  ut  quidam  qui  lotisunt,sed  non  in  salutem 
utquiaccipitaquam,etnonaccipitSpiritumsanctum 
Qui  lavatur  in  salutem,etaquamaccipitetSpiritum 
sanctum.Quianon  fuitSimonlotusinsalutem^acce- 
pitaquam,etnon  acceptitSpiritum  sanctum:putans, 
quiapossitdonumSpirituspccuniacomparari.inqua 
nonestlocutus[F.lotus),in  salutem.Adomnem  ani- 
mam  peccatricem,qus9videturcredere  ista  dicuntur 
quaenuncdictalegimusadJerusalem,utnon989ad 
majoraconscendam,eteaquseram,  quse  ultra  meas 


maacolos  virtus  ejus  inlumbisest ;  adversum  femi-  n  vires  suniQiingenmm. NequesalesalUa.  Et  hoc  cri- 

naavirtas  ejus  in  umbilico  ventris  est.Et  videquo-  ''  '  '  **"       '"''  »-t%.:  ri„ 

modohoneste  virimulierisquegenitaliaobtectis  no- 

minibus  Scriptura  nuncupaverit,ne  perca  vocabu- 

la,  quae  in  promptusunt,turpitudinem  signiflcaret. 

8i  intellectum  est  exemplum,  quod  protulimus  de 

<Job,  intelligemihiquiautinviropraeputiumcircum- 

(a)  Moliebrem  innuit  circumcisionem,quae  in  iis 
prscipoe  regionibus,  in  quibus  ipse  agebat  Ada- 
mantius,  sive  in  iEgypto  obtinebat.Eam  S.  quoque 
•Ambrosius  memorat  lib.  ii  de  Abraham  cap.  1 1  : 
-^gyptii  quartodecimo  anno  circumcidunt  mares,  et 
ffminas  eodem  anno  circumcidi  ferunt,  quod  ab  eo  vi- 
1^iieetannoincipiatflagrarepassiovirilii,€tfeminarun 


menestJerusalem,quianonfueratdignasaleDei.Ego 
sicredideroDominomeo  Jesu  Ghristo,  ipse  me  sal 
faciet,dicetque  mihi:  Vosestissal  terras  (Matth.  v). 
Si  credidcro  spiritui,qui  in  apostolo  locutusest,sa- 
le  condior,  etpossum  prseceptum  custodiredicens. 
Sermo  vester  sit  semper  in  gratia  sale  conditus  (Col. 

menstruasumant  exordia.  EtStrabo,lib.xvii  ab  .-Egyp- 
tiis  tradit,Ta  OT^XeaixTifxvetv /ernma*  excidi. Widenai^ 
quosHuctiusIaudat,mediciinsignes,PauluSiEgineta 
lib.vi,c.70,etAetius,  Tetrabibl.  iv,  serm.  4,  c.  103, 
et  qui  eamconsuetudinemhodiequcretinerenedum 
iEgyptios  ferunt,sed  et  Per8as,Goptasque,  Bellonius 
lib.  III  Ob8ervat.cap.28,et  LeoAfncanua  lib.  uyiii« 


739 


S.  EV^mVr  HIBft^NYMI 


IV.)  Grande  opus  est  iDsaliri.Quisaleconditur^gra-  A  ^^»  ut  faceret  tibi  unwn  ex omnihuii 


tia  plenus  est.Namet  in  communi  proverbio  salsus 
dicilur  gratiosus^et  econtrario  insuUus^qui  non  ha- 
bet  gratiam.  Si  igiturgratia  nobis  aDeo  venit,  et 
complemur  dono  eju8,saie  salimur.  Rursum  pecca- 
trix  Jerusalem  non  est  involuta  pannis.Observa  quod 
dicimus  :  Anima  renascens  et  primum  in  lavaoro 
edita.invoivitur  pannis.Ipse  Dominus  meus  Jesus 
pannis  involutus  est,  ut  scriptum  refertur  in  Evaa- 
gelio  secundum  Lucam  {Luc,  ii).Oportet  ergo  eum 
qui  renascitur  utique  in  Cbristo  renascentem  ratio- 
nabileet  sincerum  iac  desiderare,et  prius  quamrar 
tionabile  et  sine  dolo  lac  desideret,debet  sale  sali- 
ri  et  pannorum  invoiucris  colligari,  ne  dicatur  ad 
eum,  sale  non  es  salitus,  et  pannis  non  es  involu- 


quid  super  te.  Et  quia  talis  efiPi^ta  es,  projeota 
faciem  campi.Deus,ne  no8  tales  esfle  pati&na,  nt 
projiciamur  a  te  ab  Kcclesia  tua  ia  &ciefn  campi, 
sed  magis  ut  ab  angustiis  sensuum  egrediaiimr  ad 
CBmpum,  Et projecla  es  in  faciem  campi.  Quam? 
Pravitate  animss  tux  in  qua  die  naia  es,    PoteBtoe 
aliquis  in  eadem  die   qua  natus  est  habere  anir 
mse   pravitatem  ?  Describit    pasBiones:    nostffaik 
etvitia  bumana,   et  solitaa   pravitatea.   Pravkal» 
enim  nostra,   si   non  reotuoi  fuecit    cory    pra» 
jicimur  in  campum  in   die.  qua  nasoimQr.    8i 
post  regenerationem  lavacri,  si  post  eemumea 
Dei   rursum    peccaverimus,    in    die    qua    naa» 
cimur,  projicimur.  Tales   sspissime   reperiuntof 


tus.  Quia  autemistaJerusalem  sint  crimina,  non  n  941    lavati  lavacro    seoundaB  regeneratioDiSy   ^t 


circumcidi  eam  umbilico,ct  sale  non  8aliri,et  pan- 
nis  non  involvi,  et  aqua  non  lavari  in  salutem,  ser- 
mo  indicat  reliquus,qui  ita  contcxilur: Neque peper^ 
cit  in  te  oculus  tuus^ut  faceret  tibi  unum  ex  omnibui 
istis,  Propterea  nibil  tibi  horum  feci,ut  paterer  ali- 
quid  super  te,dicitDominu8.Exemplumab  bomini- 
bus  accipiam:  deinde  siSpiritus  sanctus  dederit,ad 
Jesum  Christum  et  ad  Deum  Patrem  transmigrabo. 
Quando  ad  hominem  loquor,  et  deprecor  eum  pro 
aliqua  re^  ut  misereatur  mei,  si  sine  misericordia 
est,  nihil  patitur  ex  his,quffi  a  me  dicuntur:  si  vero 
moUi  est  animo,940etnibilineorigidicordisobdu- 
ruit,auditme,etmisereturmei,etmolliuntur  visoera 
ejus  ad  measpreces.Talemihi  quiddamintelligesu- 
per  Salvatorem.Descenditin  terras  miserans  huma- 


non  facientes  dignos  fructus  pcQnitentiiByQeque.  e» 
hilarantes  mysterium  baptismi  timoremflijoreab  eo 
quem  dum  Catechumeni  es8ent,habueruDt^t.chaii9 
tate  ampliori  ob  ea,quam  exercueruut  dom  audikor 
res  sermonis  essent,  et  sanctioribus  geatis,    qoam 
ante  gesserunt.  Sequitur  istius  modi  hominoa  hoor 
quod  dicitur  :  Projecta  es  in  faeiem  campi  pnwHaia 
animge  tuse  in  die,  qua  nata  es,  Sed  vido .  mieeritt»-' 
diam  Dei,  vide  dementiam  singularem.  Lioet  prof- 
jecta  sit  Jerusalem  in  faciem  campi,  ooa  ita  eao» 
despicit,ut  projecta  sit  semper  ;  non  ita  pravitali 
SU8B  reiinquit,  ut  in  totum  ejus  obliviBcatur,  utnoa 
ultra  elevet  jacentem.  Attende  quid  sequitiir  :  Et 
transivi  per  te.  Projecta  es,  ego  tamea  rureum.veBi 
ad  te  :  visitatio  mea  non  tibi  deftiit  post.  ruinam. 


num  genus,  passiones  perpessus  est.  nostra  sante  C  £j  ^^idi  te  conspersam  in  sanguine  tu^  Qaasi  dieat: 

quam  crucem  pateretur,el  camera  nostram  dignare- 

turaB3umera.SieDimnon  fu^ssetpassusjnon  venisset 

inconversalionemhumanaBvitaj.Primumpassuseat, 

deinde  descendit^etvisusest.Quaeestiste^quam  pro 

nobis  passus  est,passio?  Charitas  est  passio.  Pater 

quoque  ipse,  et  Deus  universitatis,  longanimis  et 

multum  misericors  et  miserator^nonne  quodammo- 

do  patitur(a)?An  ignoras  quia  quando  huraana  dis- 

pensat  passionem  patitur  huraanam  ?  Supportavit 

enim  mores  tuos  Dominus  Deus  tuus,  quomodo  si 

quis  supportet  homo  fllium  suum.Igitur  mores  nos- 

tros  supportat  Deus,sicut  passiones  nostras  portat 

Filius  Dei.  Ipse  Pater  non  est  impassibilis.Si  roge- 

tur,mi8eretur,et  condolet,p8titur  aliquid  charitatie 


vidi  te  ream  honiicidiorum,  ream  saDguiniaet  mor 
talium  pQccsLiOTum.Etdixitibi  :Desangui$ie  tuo  titto 
adimplere.  Suge  de  sanguine  tuo^  ei  adimptero  vita* 
Sicut  hortus  agri  d^i to.Misertus  sum  tuiypostgoam 
projecla  es :  vide  te  sanguine  pecoatiaque  consper* 
sam  :  efTeci  te  sicut  hortus  est  agri,  et  maliiplioata 
es.  Quia  ad  te  veni  et  visitavi  te  prqjectam,  causa 
tibi  factus  sum,  ut  multiplicareris.  Et  msdtipUcdm 
es,  et  magnificata,Dedi  te  in  muUitudinem  etmagni«' 
tudinem,  id  est,  crescere  te  feciyetmultipiicariJ^ 
id  enim,  quod  crescimus,  et  multiplioamnr*£t  » 
trasti  in  dvitates  civitatum,  Rursumerrorea.ezpeoit> 
Jerusalem  introeuntis  in  civitates  oivitatum.  Qa» 
modo  autem  ingressa  sit  criminosein  oivitateemit' 


et  fit  ineis,in  quibus  juxta  magnitudinem  natura  ])  tatum,  coneideremus.  Si  per  singulae  ciyitatee^iD 
SU8B  non  potest  esse,  et  propter  nos  humanas  sus<^  quibus  hsreses  sunt  etdoctrinffi  alienie  aBeo,  mr 
tinet  ^BiSsioncs, Non  perpecit  oculus  tuus,   inquit  m      grediatur  quispiam  ecolesiasticus,  et  partioopa  fiib 


(fl)  Huc  referenda  suntquaB  lib.  ii  de  Principiis 
habet  cap.4:  «  8i  vero  propter  illa  qu(B  dicuntur  in 
veteri  Testamento,quoa  irascitur  Deus,  vel  poBuitet, 
vel  si  qua  alia  humani  affectus  passio  designatur, 
materiam  sibi  ad  confutandos  nos  praeberi  putant 
affirmantes  penitus  impassilem  Deum,  atque  his 
.Tinibus  carentem  aflectibussentiendi^ostendendun 
ast  eis  etiam  inevangclicisparabolis  haberi  similia 
etc.  »»  Sic  et  in  Commentar,  in  Matthaeum  cap. 
XXII ;  «  Nobis  maximaexemplorum  copiaexEvange- 
liis  8uppetit,in  quibus  Juxta  parabolas  quasdam  bo* 
mini  «isimUatus  est.  A<ji  earum  ergo  pavebolarum 


derensionem,quaeverbotenus  DeumChristi  Patrem 
humanffi  conditionis  afl<ectibus  obnoxium  esse  sti- 
tuunt,iis  utemur,qu89Deum  hominem,appellani;  ef 
hsreticos,qui  quod  consimiles  veteris  iBStameDti. 
locos  non  animudvcrterint,  in  Dei  legis  ac  propbe- 
tarum,  et  mundi  condi^risoSiBnsionemincnmnit, 
ita  compeliabimus  :  Si  juxta  Bvangelii  paraboks 
homini  comparatur  Deus,  quare  «^onseqnenter  bis 
parabolis,  parabolara  quoqueessBiram,etfurorem, 
et  poenitentiam.et  aversionem  vultus,et seeeionemr 
et  stationem»  et  ambulationem  Dei  non  voUis  9  » 


UL 


TRANSLATIO  HOMILIARUM.  0M6BN1S  IN  EZECHlBLEM.  HOM.  VI. 


lar 


talium  oivitatuiQy  audit :  Jntrasti  m  civitates  civita'  A  ^ult  facere  Deus.  Et  indui  te  versicoloria.  Quanta  est 


tum.  Mamnue  tux  erectae  sunt.  Post  tanta  crimina 
rursumfloruisti,etvenit  tibi  tempus,  ettempus  diverten- 
tium,  Dicitur  mihi :  Noli  allegorizare,noIiperflguram 
exponere.  Respondeant  quaBso :  Jerusalem  mammas 
habety  et  est  quando  noa  colligentur,  est  quando 
erigaotury  et  umbilicum  habet,  et  quia  non  est  pr»- 
cisns,  arguitur :  quomodo  possunl  ista  sine  allego- 
rica  expositione  intelligi  ?  Mammm  tuse  949  eredx, 
sunt^  et  capillus  tuus  exortus  est,  Gum  omni  hone- 
state,  ea  quffi  solent  virginum  evenire  corporibus, 
describit  sermo  divinus.  Et  capillus  tuus  exortus  est, 
tu  vero  eras  nuda  et  dehonestata.  Qui  non  est  Jesum 
Ghriatamindutus,  hicnudusest:  quinonestindutus 
viaceramiserationis,  benignitatis  humilitatis,  man- 


benignitas  Dei  in  unamquamque  animammJcrusa- 
lem  1  non  uniuscoloristunicam,  sedmult^varietatis 
lagitur  credentibus  sibi.  Hano  versicolorem  tanioam 
jam  tunc  in  signum  fecit  Jacob,  induens  fillum  suum 
Josepb,  et  vestivit  eum  versicoloria  (Gen.  xxxvii). 
Si  consideres  intellectus  sectas^  facta  bona,  vere  vi- 
debis  fariam  tunicam,  quam  visitatio  Dei  largitur 
his  qui  vocatisunt  in  saiutem.  Legem  intelligo,  pro^- 
phetas  comprehendo,agnosooE  vangel  ia,  non  me  latet 
Apoetolus :  et  cautus  sum,  justus  sum,  misericors 
sum,  et  adhuc  quapris  aliam  tunicam  versicolorem, 
quam  induit  Dominus  Jerusalem  dieeua:  Et  vestivite 
versicoloria^etcalceavi  te  kyacinthos^tyu  It  calceamenta 
nostra  esse  florentia  et  bene  tincta.  Qus  sunt  calcea- 


sDetadiDiSy  longanimitatis,  ut  proximum  sustineat,  ^v  mentaYAudiPaulumapertiuspr®dicantem:Ca/(?«a<i- 


iste  dehoDestatus  est.  Tu  vero  eras  nuda  et  dehone- 
jkUa,  et  transivi  per  te.  Secunda  vice  venit  ad  eam, 
^vidUeam  peceantem,  iterum  propter  peccata  disce- 
dit,  et  tamen  rursum  revertitur,  iterum  visitat  cle- 
xnens  et  benignus  Deus.  Et  veni  ad  te,  et  vidi  te, 
^  ecce  tempus  tuvm,  et  tempus  divertentium,  Quid  est 
^oc,  quod  aittempuB  tuum  ?  Tempus  significat  ado- 
lescentium,  in  quo  jam  per  «tatem  possunt  forni- 
cari.  Et  rursum  :  Et  tempus,  inquit,  divertentium. 

Qui  Bunt  isti  divertentes  ?  Dum  sumus  parvuli  hi, 

c]Qi  divertere  nolunt  ad  eos,  qui  nituntur  evertere, 

ut  sunt  Ghristiani  pessimi,  dsmonia  immunda,  an- 

geii  diaboli,  non  habet  locum,  quomodo  non  poa- 

sint  divertcre.  Gum  autem  fuerimus  SBtate  majore, 

et Jam  peccare  possumus,  queerunt  aditum  ad  nos 


pedes  in  prseparatione  Evangelii  pacis  {Eph.v),  Ei  pras- 
cinxi  te  ^i/Mo.Manifestius  de  hoc  cinctorio  Apostolus 
loquitur.  Stantes  prsecincti  lumbos  vestros  in  veritate 
(/6irf.).Veritas  enim  pro  bysso  accipitur.  Et  operui 
te  trichapto.  Non  inveniens  neque  intelligend  quid 
esset  trichaptum,  inveni  in  alia  editione  pro  trioha- 
pto,  fiorens,  et  in  alia  indumentam.  Igitur  induit  nos 
Deus  post variam  vestem  et  florenti  tunica.  Et  emavi" 
te  omameniOy  et  imposui  tibi  armillas  cirea  manus 
tuas.  Cum  mihi  dederitoccasionesbonorum  actuum, 
armillas  circumdat  manibus  meis.  Et  catena  circa 
collum  tuum.  Si  me  postgesta  justitiee  intellectu  or- 
verit  veritatis,  tunc  mihi  ornamentum  nuptiale, 
tunc  catena  collo  decora  ciroumdatur.  Bt  dedi  inau- 
rem  circa  narem  tuam.  Quando  verse  possun^.  suavi- 


ditertendiy  et  hoc  tam  Angeli  Dei  quam  angeli  Sa-  C  tatis  et  boni  odoris  sacramenta  suscipere,  tunc  mihi 


tan»Impo88ibile  autem  est  ut  utrique  ad  nos  diver- 
taot.  Si  peccamus,  angeli  diaboli  divertunt  ad  nos : 
si  stamus  fixo  gradu,  diveriunt  ad  nos  Angeli  Dei. 
Venit  ergo  tempus  tuum,  et  tempus  divertentium. 
Qiiia  tempus  venerat  divertentium,  et  Dominus  no« 
ster  JeauB  Ghristus  Deus  noster  rursum  visitat  mise- 
ram  Jeniaalem,  id  est,  peccatricem  animam  no- 
stram.  Expandi  alas  meas  super  te,  Gonsuevit  Scri- 
ptura  pennas  [AL  pcenas]  nuncupare  vestium  sum- 
mitatee :  utinRuth,  quie  venit  abscondite,et,  discoo- 
perto  pallio  ad  pedes  Booz,  dormivit  sub  axilla  ve- 
stimenti  e|as  (Ruth.  iii).  Deus  ergo  quasi  veste  lo- 
qnitur  iadutua :  Expandialas  meas  super  te,  et  operui 
lAL  aperui]  confusionem  tuam,  Beatus  cujus  alis  suis 


ornat  Deus  inauribus  narem.  Et  rotulas  in  auriculas 
tuas.  Utnon  solum  auriculsd,  sedetiamgrandisrota 
aurea  sit  circa  auditum  tuum^  Aurea  vero  rotaest, 
quas  intellectibus  volvitursMcris.  Et  corona  glorifica' 
tionis  super  caput  tuum,  944  Omnipotens  Deus,  et 
nobis  tribue  ut  digni  efflciamur  corona  gloriflcationis 
super  caput  nostrum.  Et  omata  e$  auro:  id  est  divi- 
nis  sensibus  :  etargento,  id  est  sermonibus  sacris. 
Et  opeHoria  tua  byssina,  Profunditas  sensuum  oper- 
torium  est  byssinum.   El  florentia,  pro  quo  verbo 

SeptuagintaTp(x«^«posuerunt,subtilemnimisami- 
ctum,  et  quasi  ad  capillorum  similitudinem  attenua- 
tam  vestem  significantes.  Et  versicoloria,  Eccc  tota 
est  Jerusalem  protecta  alis,   vestita  variis,  ornata 


Oeas  protegit  confusionem  :  si  tamen  perseverave-  D  gemmis.  Quid  post  haec  facit  magnus  et  hominum 


ritin  beatitodine,  in  qua  Jerusalem  noinit  perseve- 
rore.  Stjuravi  tibi  m  testamentum,  et  intravi  in  tesior 
nmUsm  tecum.  Post  tanta,  ob  qus  rursum  reverti- 
tar,  raraum  recedit,  post  tam  frequentem  visitatio- 
nem,  oanc  primum  ingreditur  cum  ea  in  testamen- 
tam.  Btfaeta  es  94M  mihi^  et  lavi  te  in  aqua,  Post 
Axc  omnia  assumpsi  te,  et  ipse  lavi  te  in  salutem,  et 
etkUd  sanguinem  luum  abs  te.  Hesc  intelligentes  ore- 
^1108,  atveniat  misericordia  Dei  super  nos,  et  abluat 
^aogninem  ab  animabus  nostris.  Si  quid  eniro  morte 
fecimas,  ietnd  eanguisestnoster.  Abluisan- 
tmm  tkU^ei  mxi  t$  oleo.  Bt  Gbriatos  nos 


amator  Deus?  Alit  eam  delicatis  cibis.  Similam,  et 
mel,  et  oleum  manducasti,  Non  ait  simpliciter  fari- 
nam,  neque  hordeaceum  panem :  hoc  quod  modo 
ad  vos  loquimur,  simila  est.  Sed  miserabilis  Jerusa- 
lem  post  similam,  post  mella,  post  oleum,  rursum 
quasi  meretrixincrepatur.  Idcirco  caveamus  atten- 
tius  ne  forte  nos  post  verba  munda  similse,  post  ser- 
mones  dulcissimos  prophetarum,  post  oleum,  quod 
laetificat  faciem,  quo  volumus  perungere  caput,  ut 
jejunium  nostrum  acceptabtle  ilat,  iterum  delinqua- 
mus.  Non  solum  autem  perungimur  hoc  oleo,  sed 
et  veaoimur.  EifUcUkeifuMirmwUde  nimis.  Laudat 


743 


S.  EUSEBII  HIERONYMl 


744 


pulchritudinem  ejus,  laudat  speciem,  praedicat  for-  A 
mam.  Et  directa  es  in  regnum.  Quantus  protectus,  ut 
etiam  ad  regnum  dirigatur  I  Et  exiit  nomen  tuum  in 
gentihus»  H®c  apta  sunt  ei,  qui  postquam  liber  esse 
coepit  a  mundo,  in  coiiversatione  proficiens  ad  bed- 
tam  vitam,  nomen  quoque  gloriosum  in  sasculo  con- 
sccutus  est.  Sed  procul  absit  id  quod  sequitur :  ad 
boc  enim  scriptum  est,  ut  incutiat  audientibus 
metum.  Post  pulchritudinem,  post  nomen  magnum 
Jerusalem  misera  fornicatur.  Ideo  ne glorieris  in  cra- 
stinum ;  non  enim  scis^  quidpariat  adveniens  dies,  Et 
alibi :  Fratres,  etiamsi  prseoccupatus  fuerit  homo  in 
aliquopeccatOy  vos  ut  spiritales  sustinete  isiiusmodiin 
spiritu  mansuetudinis  {Galat,  vi).  Et  rursum :  Consi' 
derans  te  ipsum,  ne  et  tu  tenteris,  Et  exiit  nomen  tuum 
in  genlibus  in  specie  tua^  quoniam  consummatum  erat  ^ 
in  decore  speciei,  quam  constttui  in  /«,  dicit  Adonai 
Dominus,  El  confisa  es  in  decore  tuo,  Magna  sapuit, 
et  conscientia  pulchritudinis  sue  erecta  est  speciosa 
Jerusalem.  Kt  quia  alta  sapuit,  ncc  sc  humiliavit, 
nec  gloriQcavit  Deum,  audi  quid  dicatur  ad  eam  : 
945  Et  fomicata  es  in  nomine  tuo,  et  efludisti  fomi- 
cationem  tuam  in  omni  transitu,  Quid  est  hoc,  quod 
ait,  ECfudisti  fornicationem  tuam  in  omni  transitu? 
Cuircuit  animas  nostras  fortitudo  contraria,  et  varie 
perlustrans,  quffiritlocum,per  quem  possit  irrum- 
pere.  Ira  suo  nomine  vult  fornicari  mecum  :  juxta 
conjuncta  moribus  meis  suo  nomine  tristitia,  et  vult 
me  facere  moBrentem  :  sua  parte  avaritia  infert  desi- 
derium  auri  et  argenti,  et  quorumcumque  similium : 
si  me  noQ  custodiero,  et  clausero  ostium  meum,  sed 
suscepero  omnem  orationem  inimici,  dicitur  mihi :  C 
Effudisti  fomicationem  tuam  in  omni  transitUt  et  acce- 
pisti  vestes  tuas^  et  fecisti  tibi  idolasutilia.  De  his  qui- 
bus  te  omavi,  quibus  946  pulchra  facta  es,  fecisti 
tibi  idola  sutilia.  Volo  adhuc  exponere,  quae  suat 
idola  sutilia,  qu»  quidem  de  vestibus  consuerunt. 
Vestes  divinsB  Scriptur®  sunt,  et  sensus,  qui  est  in 
eis.  Consciderunt  has  vestos  haer^tici,  et  consue- 
runt,  dictum  dicto,  verba  verbis  jungentes,  sed  non 
cumopportunajuncturaaptaque,  etconsuentes,  im- 
pia  sibi  simulacra  fecerunt,  quibus  illexerunt  quos* 
dam  credere,  et  consentire  ad  cultum  eorum,  et  fi- 
ctam  suscipere  disciplinam.  Deus  vero  omnes  nos 
ab  his  et  aliis  simulacris  liberet,  ut  magniGcemur 
in  Christo  Jesu,  cui  est  gloria  etimperium  in  ssecula 
saeculorum.  Amen.  n 

HOMILIA  SBPTIMA 

De  eo  quod  dicitur  :  Sumens  de  vestimentis  meis  fe* 
cisti  iibi  excelsa  hinc  inde  consuta  usque ;  Et  ne  sic 
satiata  es  (Gap.  xvi). 

945  Catalogus  peccatorum  Jerusalem,  utcumque 
fueritiDteIIectus,ffidiOcataudientem.Quomodoenim 
si  in  domo  sua  quenpiam  de  familia  Dominus  corri- 
piat,  et  peccata  ejus  exponat,  alius  qui  nuperem- 
ptus  est  servus,  videnspatris  familise  disciplinam, 
quaeculpet,  quseve  collaudet,  instruitur  ad  non  fa- 
cienda  ea  qu®  priores  fecere  conserviy  et  ad  boc 
omni  Ubore  fesimat»  ut  ea  faoiat,per  quaa  alii  hono* 


rem,  et  iibertatem  a  Domino  promeruerunt :  itaet 
nos  audientes,  in  quibus  culpet  Deussive  Jerusalem, 
sive  universam  Judsam,  sive  unam  quamlibet  ex 
tribubus  speciatiter  delinquentem,  non  parum  utili- 
tatis  accipimus,  ne  et  in  hsc  corruamus,  in  quae  cs- 
teri  corruerunt.  Est  autem  principium  hodiernae  ie- 
ctionis,  quia  vestes  a  Deo   acceperit  Jerusalem,  et 
fecerit  ex  his  sibi  sutilia  quaedam  simulacra,  et  for- 
nicata  sit  super  eis.  De  quibus  Juxta  possibilitatem 
meam  in  priori  sermone  disserui,  docens  istos,  qui 
Scripturas  lacerant,  et  a  verbis  verba  disrumpunt 
consuenteseaetcommentitiadogmatacomponentes, 
servire  idolis,  quae  earum  vestibus  induerunt.  Non 
in  tabemaculum  meum  intrabis^  foris  es,  et  foris  ma- 
nebis.  Scit  Scriptura,  sanctos  intus,  peccatores  fo- 
«^is  esse.  Igilur  Jerusalem,  quia  talia  94#  peccata 
commisit,  ut  non  merealur  intrare  repromisBiones 
Dei,  et  dicatur  ad  eam  :  Et  non  intrabis :  caveamus 
ne  forte  et  nobis  dicatur,  et  nan  intrabis,  Neque  fiet, 
Non  est  completum  hoc,  quod  dicitur :  neque  fiet^  et 
ideo  subaudiendum  extrinsecus^  ut  sensus  possit  ex- 
pleri.  Ea  quae  tibi  repromissa  sunt  bona,  et  accep- 
tura  eras,  non  flent.  Sequitur  aliud   delictum :  Et 
accepisti  vasa  glorificationis  tuse  de  argento  luo,  ei  de 
auro  tuo,  ex  quibus  dedi  tibiy   et  fecisti  tibi  imagines 
masctUinas.  Secundum  communem  sensum  sic  in- 
telligi  potest :  VasagloriQcationis,  de  quibuBMoyses 
scripsitin Numeris, thuribula,  phialas,  candelahmm 
aureumy  arcam  ab  intus  et  a  foris  deauratam  {Num 
viii),  et  caetera  cepisti,  et  conflasti  ea,  et  fecisti  ef- 
flgies  masculinas,  et  fornicataesin  eis.  Secundum  al- 
legoriam  vero  ita  explanabitur :  Vasa  aurea  et  ar- 
gentea,  id  est,  thuribula,  phialas  et  cstera  istius* 
modi  habemus  in  sacris  litteris ;  quando  ergo  torque- 
mus  sensus  Scripturae  in  alterum  sensura,  qui  est 
contrarius  veritati,  verba  divina  conflamus,  el  ree- 
Dei  in  alias  mutamus  efflgies.  Qu»  faoientes  incidi- 
mus  in  peccatum,  quod  nunc  commiserat  Jeruaalem . 
Vasa  gloriiicationis  nostrse   sunt  lex  et  propheta; 
superhisexsultamus,  in  his  eiTerimur.  Quoscum  ali- 
ter  cxponimus  947 ,  quam  se  veritas  habet,  con- 
vertimus  vasa  glorificationis  nostrs  de  arg^nto  ra- 
(ionabili,  et  de  auro  sensibili,  quod  nobis  deditOeos ; 
et  facimus  nobis  imagines  mascuiinas,  et  fornfcamnr 
in  eis.  Sequitur :  Accepisti  vestimenta  varia  ei  opend'- 
sti  illa.  Varia  vestis  est :  et  hinc  unus  de  Scriptn- 
ris  locus,  quo  induimur,  assumentes  viscera  miser- 
cordis,  benignitatis,   humilitatis,   mansuetadinis, 
longanimitatis,  ad  suCferendum  invicem.  Has  variaa 
vestes,  et  pulchros  amictus,  quos  nobis  largitas  ett 
Deus,  si  laceramus,  atque  conscindimus^et  cirooin- 
damus  fals®  doctrinse  ad  deceptionem  bominom» 
non  dubiumest,quin  variis  vestibusoperiamos  idola. 
Intelliges  autem  bocquod  dicitur,  si  ipsam  rem  ma* 
nifestius  describamus.  Vide  mihi  aliquem  Marcioni- 
stam,  sive  discipulum  Valentini,  aut  certe  ciy  oslibeft 
hfleresis  defensorem,  et  considera,  quomodo  idda 
sua,  id  est,  figmenta  quae  ipse  oompoauit,  mansn»- 
tudine  et  oaatUatOi  veatiati  at  in  attrea  aadieatiiiBi 


745 


TRANSLATIO  HOHILIARUM  ORIGBailS  IN  EZEGHIBLBM.  HOM.  TII. 


T4ff 


facilias  ex  vits  boniiate  ornatus  sermo  subrepat.Et  A  quflerimus  nobis  culpabiles,  ad  «mulaiidQm,  ut  cuni 


onm  hoc  fccerit,  intellige  eum  assumpsisse  vestem 
variam  morum,  et  conversationis  optimas,et  idoiis 
subjecisse,  quaB  ipse  construxit.  Ac  juxta  mei  qui- 
dem  animi  sensum  multo  nocentior  est  h(Breticus 
bons  vit^,et  plus  in  doctrina  sua  habet  auctoritatis 
60,  qui  doctrinam  conversationemaculet.  Quienim 
vits  peasimae  est,  non  facilc  homines  ad  falsum  do* 
gma  sollicitat,nec  potest  per  umbram  sanctitatis  au- 
dientium  decipere  simplicitatem.  Qui  vero  sermone 
perversus  est,et  disciplinissaluti  contrarius,  mores 
aotem  compositos  et  ornatos  habet,  nihil  facit  aliud, 
nisi  accipit  indumenta  varia  instituti  boni  et  con- 
versationis  quetae,  et  circumdat  ea  idolis  suis,  ut 
magis  decipiat  audientes.  Idcirco  sollicite  caveamus 


dicamus  :  Ille  docet,  et  his  quse  docet,  facit  ipoe 
contraria,  adversum  praeceptum  Domini  facimust 
qui  mandavit  doctrinas  magistrorum  magis  con- 
siderari  debere,  quam  vitas.  Haec  dioimus  de  eo, 
quod  scriptum  est  :  Accepisti  vestem  tuam  versico- 
lorem^  et  operuisti  illa,  id  est  vasa  glorificatio- 
nis,  quae  in  idola  commutasti.  Sequitur  :  949  Bt 
oleum  meum^  et  incensum  meum  posuisti  arUe  fa- 
ciem  eorum  {Apoc.  viii).  Scriptura  docente,  didi- 
cimus,  quia  sanctorum  oratio  sit  incensum.  Ait* ' 
enim  :  Incensum  autem  orationes  sanctorum  sunL 
Si  ergo  instituti  ad  orationem  cum  illam  Deo  de- 
beamus  ofTerre,  id  est,  Deo  legis  et  Prophetamm' 
Deo  Abraham,  Deo  Isaac,  Deo  Jacob,  et  Patri  Jesii 


haereticoe,  qui  conversationis  optimae  sunt^quorum  n  ChristiofTerimus,  quaeipsiconfinximu8,inlantamut 


forte  vitam  non  tam  Deus  quam  diabolus  instruxit. 
Nam  quomodo  quasdam  illecebras  escarum  aucupes 
proponunt,ut  facilius  aves  capiant  per  oblectamen- 
tum  gQlse,  sic  (ut  audacius  dicam)  est  quaedam  ca- 
stitas  diaboli,  id  est,  decipula  humanae  animae,ut 
per  istius  modi  castitatem,  et  mansuetudinem,etju- 
stitiam,  possit  facilius  capere,  et  falsis  sermonibus 
irretire.  Diversis  diabolus  pugnat  94S  insidiis,  ut 
miserum  perdal  hominem,  et  bonam  malis  tribuit 
vitam  ad  decipiendos  videntes,  et  malam  bonis  inu- 
rit  conscientiam.Mihi  ipsi,qui  in  Ecclesia  praedico, 
laqueos  saepetendit,ut  totam  Ecclesiam  ex  moa  con- 
versatione  confundat.  Et  icleo  plus  hi,  qui  sunt  in 
medio,  oppugnanturabinimico,utper  ruinamunius 
hominis,  quae  celari  non  potest,  omnibus  scandalum 


incensum  Dei  proponamus  idolis,  facimas  id  quod 
dicitur  in   praesenti  :   Oleum  meum^  \et  incenswni' 
meum  posuisti  ante  faciem  eorum.  Verum  iste  de  in* 
censo  sit  intellectus.  Quid  respondebimus  de  oleo? 
Oleum  est,  quo  vir  sanctus  ungitur,  oleum  Ghristl^ 
oleum  sanctae  doctrinae.Cum  ergo  accepitaliquisho^' 
oleum,quo  ungitur  sanctus,  id  est  Scnpturam  san- 
ctam  instituentem  quomodo  opporteat  baptizari :  In- 
nomine  PatriSy  et  Fitii^  et  Spiritus  sancli :  et  pauca' 
commutans  unxerit  quempiam,   et  quodammodo 
dixerit  :  Jam  non  es  catechumenus,  conseoutus  eft 
lavacrum  secundae  generationis  :  talis  homo  accipit 
oleum  Dci,  et  incensum,  et  ponit  illud  ante  faciem 
idolorum.  Et  panes  meos,  quos  dedi  tibi,  simita,  et 
melte,  et  oteo  cibavi  te.  Ecce  panes  nostri  simila 


fiat,etimpediaturfidesperconversationerapessiniam  ^  mundissima  in  Scnpturis,et  mella  apum  Propheta- 


clericorum  omnia,  ut  diximus,  diaboius  operatur, 
et  ea  quae  videntur  cssc  bona,  nec  sunt  et  ea  quae 
pernaturam  suam  mala  sunt,  omnia  adversum  hu- 
manamcommentatur  animam.  Unde  qui  curam  ba- 
bet  vits  sua3,  neque  mansuctudine  haereticorum  ca- 
pitur,ad  consentiendumdoctrina)corum,nequemeis 
delicti8,qui  videor  in  Ecclesia  praedicare,  scandali- 
zabitur;  sed  ipsum  dogma  considerans,  pertra- 
ctans  Ecdesiae  fidem,a  me  quidem  aversabitur,  do- 
ctrinam  vero  8uspiciet,secundum  praeceptum  Domini 
qui  ait :  Super  cathedram  Moysi  sederunt  Scribx  et 
Pharisxi.  Omnia  quascumque  vobis  dicunt,  audite  et 
faeiie  :  juxia  opera  autem  illorum  nolite  facere  :  di- 
eunt  quippe,  et  non  faciunl  {Matth.  xxiii).  Iste  sermo 


rum.  Ista  omniadedit  nobis  Deus,  et  cibavit  nos  de 
panibus  Prophetarum,  et  de  simila  Legis,  melle 
Bvangelii,  e  quibus  cibati  ponimus  eadem  ipsaido- 
lis.  Gum  enim  ex  dogmatis  falsis  volentes  assumere 
defensionem,  dixerimus,  scriptum  est  in  propheta, 

testatur  Moyses,  loquitur  Apostolus,  quid  aliud  fa-* 
cimus,  quam  accipientes  panes  veritatis,  proponi- 
mus  cos  simulacris,  quae  ipsi  finximus  ?  Marcion 
fecit  idolum,  et  proposuit  ei  panes  Scripturarum. 
Valentinus,  Basilides  caeterique  haeretici  fecerunt  si^ 
militer.  Et  posuisti  illa  ante  faciem  eorum  in  odorem 
suavilatis.  Naturaliter  suavissimi  odoris  sunt  haec, 
quae  nobis  largitus  est  Deus.Quem  odorem  suavis- 
simum  antc  idola  ponit,  qui  adversum  potestatem 


deme  est,  qui  bona  doceo,  ctcontrariagero,et8um  D  Scripturarum  aut  gerit,  aut  intelligit.  Etfactum  est^ 


sedene  super  cathedram  Moysi  quasi  ScribaetPha- 
risaas.  Prseceptum,  tibi  est,  o  popule,  si  non  ha- 
buerisaccusationemdoctrinac  pessimae  et  alienorum 
ab  Ecclesiadogmatum,  conspexeris  vero  racam  cul- 
pabilem  vitam,  atque  peccata,  ut  non  habcas  juxta 
dicentis  vitam  tuam  instituere,  sed  ea  facerc  quae 
loqaor.NulIumimitemur,etsivolumusimitariquem- 
piam,  propositus  est  nobis  ad  imitandura  Chrislus 
Jesas.  Descripti  suntactus  apostolorum,  etprophe. 
ttrnm  gesta  de  sacris  volurainibus  agnoscimus  :  11- 
lad  exemplar  firmumestfillud  propositum  solidum, 
qnod  qai  sequi  cupit,  securus  ingreditur  :  si  vero 

Patroi»  \XY 


dicit  Adonai  Dominus,  et  accepisti  fiiios  tuos,  et  filias 
tuas,  quas  genuisti,  et  immolasti  itlos  in  consumptio^ 
nem.  Cum  genuerit  peccatrix  Jerusalem  filios  et  fl- 
lias,  finis  eorura,qui  nascuntur,  occisio  est.  Neque 
cnira  salus  950  finis  est  pcssimorum.  Idcirco 
scriptum  cst :  Immolasti eos  in  eonsumptionem.  Quam 
modica  fomicaia  est :  interfecisti  natos  meos,  et  de^ 
disti  eos.  Proprie  ait  :  Accepisti  filios  tuos  :  signifi- 
cantorquc  addidit  :  Occidisii  natos  meos.  Quicumque 
enim  nascuntur  in  hsereticorum  doctrinis,  et  ibi 
fideisuae  principiasumpserunt,  hi  niii  suntfornica'^ 
riae  et  peccatricis  Jerusalem.  Qui  autem  natus  est  ia 


7«7 


8.  EDSEBII  HIERONTMI 


148 


w 

Ecclesia,  et  deceptas  postea  fuerit  hffiretica  falsi-  A  gentes  carnes  habeant  (et  quidcm  honeste  videtur 


Ute,  iste  cum  Filius  Dei  sit,  apprehensus  est  a  pec- 
catrice  Jerusalem,  et  positus  victima  idolis  ejus. 
Eoe  supra  omnem  fomicationem  luam,  et  abominatio- 
nes  tuas.  Filios  Ecclesiae  accipere,  immolare  idolis, 
hoc  supra  omne  peccatum  tuum  est.  Et  non  fuisti 
memor  diei  infantix  luae  eum  eras  nuda^  et  turpiter 
agens.  Praefatus  est  de  nuditate  et  turpitudinc  Je- 
msalem.Oportuit  ergo  in  iniquitate  meminisse  quo- 
modo  pennasmeas  expanderim  supertc,etassump- 
'  aerim  te  de  aanguine  tuo,et  lavcrim  te.  Tu  vero  ho- 
mm  omninm  oblita  fuisti.  Haec,  quae  condecent  nu- 
damyetturpiteragentem,etcommixtam  in  sanguine 
8U0.  Et  factum  est  post  omnes  maliiias  tuas  :  Vx^  vx 
tibif  dicit  Adonai  Dominus.  Et  sedificasti  iibi  domum 


pndendaeorum,  immutato  vocabulo,  Bigni6ca68e,id 
est  magnis camibus),  sed  quia  carnei  intellectus  ma- 
gnarum  nos  carnium  faciant :  ut  econtrario  est  qus* 
dam  caro  deficiens,  de  qua  dicitur  :  Quomodo  caro 

mea  in  terra  deserta,  et  invia,  et  inaquosajSic  in  sancto 
apparui  tibi.  Fornieaturigitur  Jerusalem  superiilios 
>£g%'pli,  confines  suos,  ct  magnarum  carnium.  Et 
muUipliciler,  inquit,  fornicata  es  ad  me  exasperan- 
</»m.Multas  specics  fornicalionis  commisisti  ad  me 
concitandum.  Quod  si  exlendero  manum  meam  inte, 
auferam  legitima  tua,  et  tradam  ie  in  animas  eorum 
qui  te  oderunt  filios  atienigenarum.  Vides  quia  in 
animas  alienigenarum  traditur,qu6e  indigna  sit  usu 
Legis  et  sermonum  Dei.  Qui  te  diverterunt  de  via  tuaj 


meretriciam,  et  fecisti  exposilionem  in  omni  platea.  ^  impie  egi$:i,  et  fomicata  super  filios  Assur.  Primum 


Si  consideres  animam  expositam  amatoribus  suis, 
videbis quomodo  faciat  domum  merelriciam,  ct  sus- 
cipiat  omnesy  quos  prasdiximus  amatores.  Intellige 
vero  quod  dicimus,  ex  sequentibus,  id  est,  qui  sunt 
amatores  Jerusalem.  Anima  humana  muitum  spe- 
ciosa  est,  et  mirabiiem  habet  pulchritudincm.  Arti- 
fex  quippe  ejus  cum  eam  primum  conderet,  ait  : 
Faeiamus  hominem  ad  imaginem  et  similitudinem  no- 
stram  {Gen.  i).  Quid  hac  pulchritudine  et  simililu- 
dine  pulchrius?  Quidam  ergo  adulteri,  et  sordidi 
amatores,decoreeju8ilIecti,desiderant  eam  corrum- 
pere  et  fornicari  super  eam.  Quamobrem  sapiens 
vir  Paulus  dicit  :  Timeo  autem,  ne  forte  ut  serpens 
decepit  Evam  in  nequitia  sua,sic  corrumpantur  sensus 
vestri  (II  Cor.  xi).  Sensus  nostri  in  fornicalione  car- 


super  filios  ^gypti,  deinde  supcr  filios  Assur.  He 
species  pcccatorum  sunt.  Nam  et  cum  captivos  ac- 
ceperunt  Assyrii  filios  Israel,  sanctum  est  quidem  id 
quod  Scriptura  rcfert,  scriptum  est  autem  propter 
frequentem  nostram  captivitatem  qus  a  spiritalibus 
959  Assyriis  perpetratur  :  de  quibus  Apostolus  di- 
cit :  Non  est  nobis  certamen  adversus  camem  et  san- 
guinem^  sed  adversum  spiritatia  nequitias.  Bi  nec  sic 
satiata  es  et  fornicata  eSy  et  non  satiaberis.  Quando 
quis  non  impletur  dolinquens :  sed  semper  prioribus 
peccatis  nova  peccata  conjungit,  colligans  ut  funft 
longo,  et  sicut  loco  jugi  vitulae  iniquitateSy  num- 
quam  se  ad  mclioraconvertens,  neque  pcenitentiaocx 
agens  super  maiis  suis,  dicitur  ad  eum  :  Et  non  sa^' 
tiaberis.  Et  muliiplicasti  testamenta  tua  ad  terran^ 


nalicorrumpuntur;inspiritalibusverostuprissen-  C  Chanaam.  Quando  Deus  ad  nos  facit  testamenta, 


SU8  corruropitur,  et  ipsa  anima  vulneratur.  Etcon- 
taminasti  speciem  tuam.  Etiamsi  non  homo  in  pccca- 
tismaximisconstitutuSjtamcD-quiaingensestanim» 
pulchritudo,  minorem  quoque  societate  turpatur. 
Respice  virtutes  anims,  951  quse  ei  insit(B  sint  a 
Deo,  vide  pulchritudinemeju8,inventionem,dispo- 
8itionem,elocutionem,memoriam,  pronuntiationem 
cujus  sit  ingenii,  quomodo  primum  intelligat,  inde 
intellecta  dijudicet,  ut  incitetur  ad  sensus,ut  menti 
sensa  commodct,  quos  habetimpetus,  quos  cogita- 
tu8  de  Deo.  Hsc  possidens  magnsc  pulchritudinis 
est,  sed  h(ereticorum  sectis,  et  extranea  religionis 
institutione  corrumpitur.  Et  transiemnt  crura  tua 
per  omnem  transitumf  et  muHiplicasti  fomicationem 


nos  consentimusei,beati  sumus  :  quando  vero  for- — - 
nicamur  ad  spiritalia  nequitiae  {Eph.  vi),  tunc  con^ — ' 
vertimus  Dei  testamcntaad  terram  Chanaam,  pac- — - 
tum  (.4^  factum)statuimus  cum  ea.  Iloc  autem  mihiv- 
intcllige  et  in  Chaldoeis,  et  in  csteris  gentibus^ 
quando  in  quolibet  aliquo  peccato  rreprehendi^ 
mur.  Et  teslamenta  ad  Chaldxos^  et  nec  sic  sa- — ' 
tiata  ^.s.Post  catalogum  peccatorum,ad  peccatricenw 
loquitur  Jerusalem.  Quid  constituamin  te,  dicit  Ada — ■ 
nai  Dominus,cum  facias  tu  hxc  omnia  opera  muiieri^ 
fomicarise  procacis?  Ascendamuspaulispereloquio^ 
quia  non  scmper  utileest  de  fornicationibus  loqui^ 
et  procul  absit,  ut  aliquis  in  Ecclesia  sit,  qui  dehor— 
tatoriis  a  fornicatione  indigeat  sermonibus.  Nam 


tuam.  Est  [^4/.  et]  fornicatio  a  fornicatione  differens:  D  quis  necesse  habeat  audire  :  Non  fornicaberis  (ExodL  - 


et  quomodo  in  fornicatione  carnis  est  aliquis  non 
nimise  fornicationis,  et  tamen  fornicatione  pollutus, 
alius  vero  multiplicans  fornicationem  suam  :  sic  et 
in  ea  fornicatione,  quas  animam  suam  sensumque 
commaculat,  alius  multitudine  fornicationis  obrui- 
tur,  alius  vero  non  tam  a  fornicationo  est  seductus. 
Idcirco  qua  mensuramcnsi  fucrimus  remetietur  no- 
bis.  Et  fomicata  es  in  filios  /Egypti  confines  tuos.  Fi- 
lii  iEgypti  contrario;  fortitudines  sunt.  Ncc  mirum 
est  si  conflnes  nostri  ifCgyptii  dicantur  :  conflnes 
>Egypti  et  Jerusalem  in  sua  civitate  sunt  positi, 
^uisunt  magnis  carnibus.Non  quia  isti  ^Egyptii  in- 


XX ),  scd  illud  :  Si  quis  templum  Dei  violaverit^disper^ 
det  illum  Deus  (I  Cor.  iii) :  istc  similis  cst  his,quo» 
Apostolus  dicit :  Justo  Lex  non  est  posita,  scd  ini^ 
quis,  ei  non  subditis,  impiis,  ct  peccatoribus.  Quo^ 
modo  ergo  justo  Lex  non  est  posita,  verurainiqui^ 
et  non  subditis  :  sicdoctrina  caquai  a  fornication^ 
monet  reccdcndum,casto  non  estpo8ita,sediniquiff, 
et  fornicatoribus,  et  iiiobedientibus.  Non  habemus 
itaque  necessarium,  ut  discamus  afornioationedis- 
cedere,  vcrum  ad  perlcctiora  tendamus  a  principiis 
eleinentorum  Ghristi  (/{om. xiii),Etenim  cura  debere- 
ti8|  ait,  magistri  esse  propter  tempus,  rursumindi- 


149 


TRANSLATIO  HOMILIAROM  ORlGENtS  IN  fiZBGHIELBM.  HCM.  Vin. 


750 


getis,  ut  V08  doceamini  quas  sint  elementa  exordii  A.  diximus.  Seqnitur :  Quando  lupmar  tuumxdificasti 


sermonum  Dei,  et  facti  estis,  quibus  lacte  opus  sit, 
non  solido  cibo  {Heh,  v).  Omnis  serino,  qui  pra3- 
cepit,  Nonfornicaberis,  non  adulterabis^  non  furabe- 
ris,  non  solida  esca  est,  sed  quasi  lac  prscbetur  in- 
fantibus.  Athletarum  cibus  est  de  omnipotenti 
Deo,  de  mysteriis  ejus,  quas  tacLa  sunt,  et  laten^ 
ter  MS  in  Scripturis  signiGcata  sentire.  Vide  quo- 
modo  adCorinthiosPaulusloquitur:  La^^vo5po/at;i, 
non  cibo,  necdum  enim  poteratis,  sed  neque  nunc  po- 
testis  (I  Cor,  iii).  Bt  quialacteadhucindigebant,  et 
discunt  quffi  disccre  parvuli  solent :  Bonum  est 
homini  mulierem  non  tangcre,  propter  fomicationem 
atitm(I  (?or.  vii),etcaetera.  Rursumqueinstituuntur, 
ne  immolatitia  comedant.  Ista  omnis  doctrina  lac 


in  capite  omnis  vix.  et  basem  tuam  fecisti  in  omni 
platea,  et  no7i  es  facta  ut  meretrix  congregans  mer^ 
cedes,  Mulier,  qux  msechaiur  similis  tibi,  a  viro  suo 
accepit  mercedcs,  et  tu  dedisti  mercedes :  omnibus 
amatoribus  suis  dedit  mercedes,  et  tu  dedisti  mercedes 
omnibus  amatoribus  tuis,  et  honorobas  eos^  ut  venirent 
ad  te  in  circuitu  a  fornicatione  tua,  Et  homo  ho- 
minem  constituere  potest,  malus  in  malo,  bonus  in 
bono.  Corrumpunt  enim  mores  bonos  confabulationes 
pessimas.  Nec  dubium  quin  loquentis  954  sermo 
auditorem  ad  pejora  sollicitet,  cum  hsreticus  lo- 
quens  constituat  auditorem  suum  in  hsretica  pra- 
vitate.  Et  ut  ad  meliora  veniamus,  si  potest  prodesse, 
qni  loquitur,  et  vita  ejus  cum  sermone  consentit, 


parvulorum  est,   et   adhuc   infantium  in  Ghristo.  ^.  mbonis  constituitauditoremsuum.  Nosquiminimi 


Onomodo  veroEpbesiis  scribitur,  solidum  illis  prs- 
betcibum.  Non  auditurquippeinEphesofornicatio, 
Don  auditur  in  Epheso  idololatria,  et  esus  immola- 
tionum.  Ex  quibus  docemur  quidsitsoliduscibus, 
et  quod  rationabilo  et  sine  dolo  lac :  moraiis  locus, 
quod  sit  solidus  cibus  mysticus  intellectus.  Beatum 
est  igitur,  ut  festinemus  ad  ea,  qusB  imperfectiora 
^ant  principia  transeuntes.  Et  quod  moralis  locus 
lac  sit,  Apostolus  docet,  cum  jam  aliqua  de  lacte 
dixisset  ttddens  :  Non  rursum  jacientes  fundamentum 
pcmitentise  aboperibusmortuis{Hebr,  vi).Tales  omnes 
8unt  qui  adbuc  lacte  potantur :  perfectus  autem  aliis 
iodiget  disciplinis.  Haec  in  medio  dicta  sint,  quia 
sermone  conscenderam,  954  ne  ab  aiterius  expo- 
sitione  foruicationis  statim  aliam  fornicationem  in- 


sumus  loci,  si  audierimus  verbum  de  castitate  prs- 
cipiens,  constitui  super  eos  conamur.  Si  ipsi  loqui- 
mur  de  pudicitia,  et  nosmetipsi  auditores  statuimus 
in  pudicitia.  Si  de  Juslitia  prsdicamus,  ad  justitiam 
impellimus.  Si  de  tlde,  fidcm  insinuamus,  utdigne 
majestati  divinee  obediamusin  Domino.  Si  ergo  nos 
homines  cum  simus  mali,  solemus  constituere  cor 
audienlis,  sive  in  bonis,  siboni  sumus,  sive  in  ma- 
lis,  si  male  agimus  :  putasne  quod  Deus  non  habeat 
potestatemquenipiaminmeIioribusoonslituere?aut 
certe  derelinquens  955  eum,  ficri  ei  occasio,  utin 
pessimisconstituatur?MuItumutiquejuxtaprssens 
eloquium  peccavit  misera  Jerusalem,  quamsspis- 
sime  voluit  Deus  per  prophetas  suos  in  melioribus 
constituere  :  sed  quianoluitconsiiia  audire,  noluit 


currerem,  quam  nunc  explanabo.  Dicitur  quippe  ad  C  j^^j  pecipere  prccepta,  dubitat  Deus,  ot  se  dicit  ne- 


•Jerasalem  :  Et  fomicAita  es  tripliciter  in  filiabus  tuis, 
Ouid  est  quod  ait,  quod  triplioiter  fornicata  est  in 
filiabuB  suis  Jerusalem  ?  Dei  indigemus  auxilio,  ut 
ipse  nobis  obscuritatem  istius  loci  edisserat.  Et 
quomodo  Moses  audiebat  Deum,  et  deinde  ea  qus  a 
Deoaudierat,  proferebat  ad  populum  :  sic  nos  indi- 
gemuB  Spiritu  sancto  loquente  in  nobis  mysteria,  ut 
orationibus  nostris  Scripturam  possimus  audire,  et 
rorsum  quod  audivimus,  populis  intimare.  Quid  est 
ergo :  Tripticiter  fomicata  es  in  fitiabus  tuis  ?  8i  in- 
telligas  fornicationem  carnis,etanims,  etspiritus, 
et  videas  aliquem  fornicari  in  his  omnibus,  videbis 
tripliciter fornicantem  Jerusalem  Qui  vero  tripliciter 
castusest,  iste  abApostolomeretur  audire  :  Deusau- 


scire  quod  faciat.  In  guo  constituam  cor  tuum,  dicit 
Adonai  Dominus  ?  Quid  faciam  ?  in  quo  constituam  ? 
Multis  peccatorum  vinculis  stringeris,  delicta  tua 
prohibent  vitam  tuam,uta  meis  sermonibus  consti- 
tuaris.  Ego  ipso  frequenter   constituere  voiui,  lo- 
quens  tibi  per  sanctos  meos,  et  non  audisti.  Nunc 
ignoro  quid  faciam,  et  dico  tibi :  /n  quo  constituam 
cor  tuum^  dicit  Adonai  Dominus,  cum  tu  facias  hsc 
omnia  opera  muiieris  meretricis  et  procacis  ?  Sflepe 
diximus,  quia  fortitudines  contraris  amant  pulchri- 
tudines  animae  humanae,  et  quando  suscipit  anima 
humana  scmina  amatorum  suoruni,  quodammodo 
fornicetur  cum  eis :  sed  quia  et   in   communi  vita 
sunt  aliquse  meretrices,  quas  fornicanturcum  vere- 


tsmpacis  sanciificetnosperomnia,  ut  integer  spiritus  q  cundia  laterc  cupientes :  ali«  vero,  quanonsolum 


nosler^  ei  anima^  et  corpus  sine  guerela  in  adventu  Do^ 
mtnt  nostri  Jesu  Christi  servetur  (II  Tim,  ult,),  cui  est 
gloria  et  imperium  in   saecula  sseculorum.  Amen. 

HOMILU  OCTAVA. 
De  eo  quod   scriptum  est :  In  quo   conslituam  cor 
tuum,  ait  Dominus  Deus,  cum  lacias  tu  hxc  omnia 
opera  merejricis  procacis  ?  usque  ad  illud  :  Dedisti 
mercedes  omnibus  atnatoribus  luis. 

95S  Quse  primum  lecta  sunt,  exposuimus  hodie, 

BQmamus  exordium  ab  eo,  quod  scriptum  est :  In 

qtio  constituam  cor  iuumy  dicit  Adonai  Dominus,  cum 

facias  tu  haec  omnia  opera   meretricis  procacis?  Et 

f^mtCQiaBt  tripliciter  in  filiabus  tuis  :  Huousque  Jam 


pudore  delicta  non  velant,  sed  cum  omni  se  proca- 
citate  prostituunt :  ideo  assumpsit  exeroplum  anima 
meretricis  in  peccatrice  ista  Jerusalem,  et  aiteam 
similem  factam  mulieris  fornicai  i»  procacis  in  forai- 
catione  sua.  Ssepe  a  nobis  talia  committuntur.  Qui 
enim  a  religione  non  penitus  rec8sserunt,vincuntur 
vero  a  peccato,  et  peccantes  latere  desiderant,  si- 
milia  faciunt  meretrici  erubescenti.  Qui  vero  reli- 
gionem  penitus  aversantur  intantum,  ut  non  curent 
de  episcopo,  de  presbyteris,  de  diaconis,  de  fratri- 
bus,  sed  cum  omni  procacitate  delinquunt|  similea 
fli^nt  m^retriei  oqo)  tiduoiapro8tltutae,QueriturergQ 


764 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


m 


in  praasenti  loco  do  peccatrice  Jerusalem  Deus,  quia  A.  decerpentiumdeScnpturisverbapauciBsima.EtideOy 


faoit  opera  mulieris  meretricis  inverecundae»  etdicit 
ad  eam  :  Et  fomicata  es  iripliciler  in  fHiahus  tuis, 
Exposuimus  hoc,  quando  nobis  dictum  est :  jEdifi' 
casti  lupanar  tuum  in  capite  omnisvix^  et  basem  iuam 
fecistiin omni platea,  Volumus  autemctnuncinter- 
pretari  quid  sit  SGdificare  lupanar,  non  similiter  in 
omni  via,  sed  in  capite  omnis  vinQ,  ne  sufTecisse  vi- 
deatur  sediGcasse  lupanar  in  capite  omnis  viae,  sed 
insuper  et  basem  suam  posuisse  in  omni  platea.  Duo 
ergo  generalia  peccata  peccavit,  cum  asdificavit  lu- 
panar  suum  in  capite  omnis  956  viae,  et  cum  fecit 
basem,  et  constituit  eam  in  omni  platea  meretrix 
Jerusalem.  Quae  sunt  ergo  istae  viae  ?  State  inviis,  et 
inierrogate  semilas  Domini  3Sternas,€t  videte  quassit 


mel  dislillat  de  labiis  mulieris  meretricis  {Prov.  ▼). 
In  capite  ergo  omnis  viae  aediQcat  lupanar.  Bsto,  in- 
tellectum  sit  lupanar ,  interpretemur  et  basem,  quam 
in  omnibus  plateis  posuft  meretrix  Jerusalem.Scri- 
ptumestinalio  loco,  quomodoin  plateis  manifeste 
advocat  pratercuntes  meretrix  :  varie  qoippe  pecca- 
tum  nos  ad  se  trahero  festinat,  sive  per  hasresim, 
slve  pcr  gentilem  conversationem.  EtperhsBresim, 
quidem,  quando  aedificat  lupanarin  capite  omnis 
viae ;  per  gentilem  aulem  conversationem,  qoando 
basem  punit  omnibus  plateis.  Lata  est  enim,  et 
patens  via  quse  ducit  ad  perditionem  {Matth.  vii).  Gum 
ergo  quae  dicit,  et  in  quibus  audientes  instruere  co- 
natur,  de  Scripturis  asserit,  aedificat  lupanar  in  oa- 


via  bona,  et  ambulaU  in  ea.  Mult«  sunt  viee  sempi-  n  ^^^^  o™°^«  ^^^-  ^^"^  ^«^^  «^o^^^^  ^°^"«  ^"«"^.  ^^««J!" 
tQrn«,si  retinetis  eara  expositionem,  quam  fre- "  ^"t"«'^*^"^""°8^P^®^^P*«°«'*^«'^^"°^^^"^^°^'- 
quenter  exhibui.  Scitis  et  Moysem  viam  csse,  et      ^«^^®"^'  quidaliud  fecit,  quam  basem  posuit  lo  omni 


singulos  prophetarum.  £t  quomodo  multae  sunt 
margaritae,  quas  necesse  est  possidere  eum  qui 
venturus  est  ad  unam  pretiosissimam  mdrgaritam : 
sic  oportet  ingredi  multas  vias  Mosi,  et  propheta- 
rum  omnium  eum,  qui  venturus  est  ad  dicentem : 
Ego  sum  via,  Sed  dicit  mihi  aliquis  :  Quid  ad  propo- 
situm  pertinet,  quod  locutus  es  ?  Gui  sic  respon- 
debo  :  jEdificavit  in  omni  via  Jerusalem  lupanar 
suum,  Si  consideraveris  haereticos  omnes  alienos  a 
veritate,  aediflcantes  domumex  his  serroonibus,  qni 
in  Mose  leguntur,  ex  his  quos  in  Isaia,  et  Jeremia, 
et  prophetis  reliquis  invenerunt,  intelligis  novas 


via  ?  Non  est  facia  ut  meretrix,  congregans  m&rcedes, 
Videamus  meretricem  mercedes  congregantem,  et 
aliam  rursus  non  congregantem.  De  hac  enim 
quaeritur  quasi  do  meretrioe  non  congregante 
mercedes.  Cum  videro  esse  meretricem,  quas  non 
coogreget  mercedes,  et  legero  ad  istam  die- 
tum,  quia  facta  sit  ut  meretrix  non  congregans 
mercedes,  dicam  congregari  mercedes,  esse  pec- 
cando  divitem  fieri,  peccando  gloriam  in  secula- 
ribuscomparare,peccandofeIiciterin  mundo  agere. 
Quando  per  peccatum,  ut  dixi,  ista  nascuntur,  for- 
nicatur  anima,  et  congregat  mercedes  fornicationia 
suse,  gloriam,  divitias  et  reliqua  qua»  in  perditio* 


doctrinasfornicationemesse  Jerusalem.  quae  aedifl-  ^  .  ^  .  -  -.    ««^«  ..*««  #^-  • 

, .     '  *  .    C  nem  animae  suae  conquisivit :  quando  vero  fornica- 


oat  lupanar  suum  in  omni  via,  sed  in  capiteomnis 
vifiB.  Si  enim  praeventus  quis  fuerit  post  principium 
liosi,  exordium  prophetarum,  ad  profuodum  ejus; 
et  scientiam  omnium  pcrvenire,  nihil  potest  facere 
ista  meretrixaedificans  lupanar  in  capite  omnis  viae : 
eum  quaerit,  quiprimum  Ecclesiam  ingreditur,  qui 
fidei  elemenla  suscipit,  qui  rudis  est  in  sacramentis, 
eum,  qui  in  exordio  fldei  conslitutus  est,  vult  intro- 
ducere  in  lupanar  suum,  aedificans  meretricem 
domum.  £t  quia  frequenter  fornicatio  in  Scripturis 
nominatur,  exponere  volo  sermonis  istius  causam. 
Ecclesiastici,  qui  in  Ecclesia  sunt  magistri,  mores 
purgant  tam  suos  quam  suorum,  et  ex  hac  diligentia 
flediOcavit  domum  Dei  Ecclesiam,  et  opus  eorum 
flBdiflcatio  Dei  est.  Haeretici   aedificant  lupanar  in 


tur,  et  non  agit  prospere  in  saecularibus  rebus,  sed 
per  hoc,   quod   peccavit,   etiam  infeliciter  vivit  in 
saecuio.  95S  meretrix  est  non  congregans  merce- 
des,  etcontraria  faciens,  id  est,  fornicariis  mercedes 
ultro  tribuens.  Et  tu  dedisti  mercedes  onrn^us  ama^ 
toribus  tuis.  Nonnumquamanimadiviteafaoitama- 
tores  suos,  laetantes  in  eo,  quod  acceperint  merce- 
dee  ab  ea.  Sed  dicit  mihi  auditor :  Manifestius  ex- 
pone  quomodo  fornicetur  anima,  mercedea  tribuens 
de  rebus  viri  sui.  Sic  enim  ait  et  in  praesenti,  et  in 
aliis  frequcnter  locis  sermo  divinus,  quia  sustule* 
ritea,  quac  sunt  viri,  etdederit  meretrix  Jerusalem. 
amatoribus  suis.  Quid  est  boc,  quod  largitus  eat  ew 
vir  suus,  qua3  postea  facta  adultera,  omne  quod 
cepit,  donat  amatoribus  suis  ?  Vir  anim»  sermo  Dei 


omni  via :  ut  puta  magister  de   ofOcina  Valentini,  ^  est,  sponsus  amator  verus,  qui  dedit  ei  castitatem^ 


magisterde  coelu  Basilidis,  magisterde  tabernaculo 
Marcionis  et  caeterorum  haereticorum,  aediOcant 
meretrici  domum.  Gongregatio  enim  omnium  mali- 
gnorum  lupanar  est.  Sed  quid  dicit  Scriptura  ?  Ft7f , 
ne  inlendas  in  malam  mulierem ;  mel  enim  distillat  de 
labiis  mulieris  meretricis  (Prov.  v).  Unde  ei  mel 
distillat?  Distillat  enim  mel  de  labiis  mulieris  mere- 
tricis.  Ingressa  est  ad  Mosen,  ad  Isaiam,  ad  Je- 
remiam,  et  de  Scripturis  eorum  sibi  mo!la  colle- 
git.  957.  Vade  ad  haereticos  loquentes  :  llaecdicit 
lCopes,  haec  Isaias,  haec  Jeremias,  et  videbis  quomo- 

dbde  labiis  eorum  noa  QuaQt  mella,  sed  dis    len  t 


dedit  justitiam,  dedit   coetera  bona.  Quando  ergc» 
voluerit  anima  sequi  fortitudines  contrariaSy  id  eaC 
(ut  planius  dicam)  dccem   annis   pudice  vivens  a^ 
extrcmum  fuerit  fornicata,    accipit  bona  viri  sui^ 
quae  multo  tcmpore  cum  labore  quaesierat,  et  dat 
ea  amatoribus  suis.  Qui  sanguinarii  amatores  ra- 
piunt  ad  se  virtutes  raiserac  animae,  et  incedunt  jao« 
tabundi  super  divitiis  ejus,  et  dicunt  :  Abstuli  ei  de- 
cennalcm  castitatcm,  eripui  ab  ea  quinquenni  ju- 
stitiara,  vindicavi  mihi  Fortitudines  ejus  :  oblitusest 
omnium  bonorum  ejus  Deus,  quae  aliquando  fecit| 
quoniam  oomprehensa  est  in  pecoato,  ei  oblitus  e« 


188 


TBAMSLATIO  HOMIUARUM  ORiaENIS  1N  BZBCUIELBM.  HOM.  IX 


m 


t|}ad,  qiiia  oonfbssa  est  nobis  amica  nosira  secreta,  A 
qu»  audierat^et  tradidit  omnia  bona  nobis  amato- 
ribus  suis.  Quaa  dicentes  omni  custodia  servemus 
cor  nostrum,  et  attendamus^ne  quando  eaqusB  viri 
sunt  tradantur  amatoribus  suis:quin  potius  invite- 
mus  spoDsum  sermonem  et  veritatem,  ut  nobis  fa- 
dat  ornamenta  aurea  variis  ezpressa  signis^per  va- 
ria  prscepta,  et  ornati  eiTecti  praeparemur  viro  no- 
stro  Jesu  Ghristo  :  cui  est  gloria  et  imperium  in 
sscnla  SQBCulorum.  Amen. 

HOMILIA  NONA. 

Super  Ezechielem  de  eo  quod  dicitur :  Mater  vestra 
Cethxa  et  pater  AmorrhsBuSf  usque  :  Et  manum 
egeru)  et  pauperi  vion  porrigebat  (Gap.  xvi). 

9S9  Qui  legit  in  principioprophetiaB  Jerusalem,  -^ 
quomodo  increpata  sit,  quasi  babens  radicem,  et 
generationem  de  terra  Ghanaam,  patrem  Amor- 
rhsnm,  matremque  Getheam  :  is  si  legerit  etiam 
h»c,  qus  nunc  interpretari  nitimur,putabit  eadem 
repeti,  et  unum  sermonem  dupliciter  prsdicari.Sed 
qui  d^gens  lector  est,  et  ad  curam  ejus  divins 
ScripturiB  significantia  pertinet,et  confert  praeterita 
prosenlibus,  et  verbum  verbo  componit,  videbit 
differentiam  nonfortuitam.  Ibi  quippe,radtv.inquit, 
tua  et  generaiio  tua  de  terra  Chanaam:  quod  in  pr«- 
senti  non  dicitur  :  Pater  tuus  Amorrhseus^  et  mater 
tua  Cethxa,  quod  nunc  non  significatur.  Et  iterum 
ibiprimain  ponitur,pater  tuus  Ammorrb®us:secun- 
dnm,  mater  tua  Getbsa  ;  hic  vero  :  mater  vestra 
Gethea  et  pater  vester  Amorrhaeus.  Ibi  quasi  ad 
vnam  sermo  fit  :  hic  quasi  ad  plurimas.  Nec  enim  C 
(ut  Bnperius  dixerat)  ait,  mater  tua,  sed  mater  ves- 
tra.  Quando  ergo  diCTunditur  peccatum  et  longius 
malitia  procedit,et  peccatores  sua  inter  se  peccata 
discerpant,  tunc  non  peccator  unus,verum  in  uno 
Bnnt  plurimi  ;  in  exordio,  quando  erat  princi- 
pium  delinquendi,  necdum  eraut  tant®,  quants 
nuDO  sunt  multitudines.  Unde  utile  mihi  videtur,a 
praaenti  sermone  paululum  recedentem,  naturam 
eonaiderare  peccati  atque  virtutum.  Ubi  peccata 
sant,  ibi  est  multitudo,  ibi  schismata,  ibi  hffireses, 
ibi  dissensiones  ;  ubi  autem  virtus  ibi  singularitas 
ibi  anio,exquo  omnium  credentium  erat  cor  unum 
etanima  ana.  Et,ut  manifestius  dicam,principium 
maloram  omuium  est  multitudo:principium  autem 
bonorum  coangustatio,  et  a  turbis  in  singularitem  [) 
redactio  ;  ut  puta  nos  omnes.si  salvaadi  sumus,ad 
aoionem,  ut  perfecti  efQcamur  in  eodem  sensu,  et 
id  eadem  8ententia,et  simus  unum  corpus  et  unus 
ipiritas.8i  vero  tales  simuSyUtnon  nos  unitas960 

(a)  Paria  habet  Tom.  XXVI  in  Joannem,  qu»  sio 
Li^ne  sonant :  Hebraei  Samer  dicunt  custodem,  sic- 
que  tradunt  Samaritanos  primum  appellaios  fuisse, 
quod  missi  fuerunt  ab  Assyriorum  rege  ad  cuslodiam 
terrx  Israet,  post  captimtatem  hraelis,  qui  diversus 
trat  a  Juda,  etc.  Ipse  etiam  Hieronymus  cum  alibi, 
tum  prfficipue  ex  Eusebio  in  Ghronico  :  Sennache' 
rib,  rex  Chatdxorumj  ad  custodiendam  regionem  Ju^ 
daeam  aecolas  misit  Assyrios  qui,  semulatores  Judaeas 


circumscribat ;  sed  et  de  nobis  dioipossit:  Ego  qui- 
dem  sum  Pauli,  ego  vero  Apotlo,  ego  vero  Cephee 
(I  Cor.i)  ;  et  adhuc  a  malitia  scindimur,atque  divi- 
dimur^non  sumus  futuri  ubi  sunt  illi  qui  redigun- 
tur  in  unionem.  Nam  ut  pater  et  filius  unum  sunt 
sic  qui  unum  spiritumhabentinunionemcoarctan- 
tur.  Ait  quippe  Salvator  :  Ego  et  Pater  unum  «i- 
mus,  Et :  Pater  sancte,  rogo  ut  sicut  ego  et  tu  unum 
sumu6,  ita  et  isti  in  vobis  (AI.  nobis)  uuum  sint{Joan* 
xvii).  Etin  Apostolo  legitur:  Donec  occurramus  omr 
nes  in  virum  pevfectum,et  in  mensuram  setatis  pleni- 
tudinis  in  unttatem  Christi  (Eph,  iv),  Et  rursum  ; 
Donec  perveniamus  omnes  in  uniiatem  corporis  et  spi* 
ritus  Christi,  Ex  quo  significatur,  quia  virtus  ex 
plurimis  unum  faciat,et  necesse  nobis  sit  unum  per 
eam  fieri,  et  fugere  multitudinem.  Et  heo  quidem 
dicta  sunt,  quia  in  prffiterita  lectione  conscriptum 
est :  Pater  tuus,  et  mater  tua,et  radix  generationis 
tuffi  ;  in  prffisenti  vero  :  Mater  vestra,  et  pater  ves- 
ter.  Ibi  non  didicimus,  licet  fuerit  sermo  de  patre 
Amorrhffio  et  de  matre  Gethffia,  sorores  habere  Je- 
rusalem  :  hic  vero  addit :  Mater,  inquiens,  vestra 
Cethaeay  et  pater  vester  Amorrhaeus^et  soror  vestra  se- 
nior  Samaria  hsec  et  filia  ejus^quse  habitat  a  sinistris 
tuis  et  soror  tua  junior,  quae  habitat  a  dextris,  Sode^ 
ma,  Quomodo  virtus  me  facit  filium  Abrabffi,  si 
secundum  eam  vixero  :  opera  quippe  Abrahe  fia- 
ciens,  filius  est  Abraham  ;  sic  vitiafaciunt  me  fi- 
lium  diaboli.  Omnis  enim  qui  facit  peccatum,ex  dia- 
boto  natus  est  {Joan,  iii).  Virtus  me  facit  etiam  fra- 
trem  habere  Ghristum,  ut  cum  bonus  ac  bene  mo- 
ratus  fuero,  dicat  Patri  suo  :  Narrabo  nomen  tuum 
frairibuSy  meis,  in  medto  Ecclesise  cantabo  te  {Psal. 
xxii).  Et  loquitur  ad  eam.quffi  nuntiare  poterat  ver- 
ba  ejus  :  Vade,  et  dic  fratribus  meis,  Quomodo  au- 
tem  virtus  fratrem  mihi  facit  Dominum  Jesum,ita 
malitia  plurimos  fratres  acquirit,  et  hos  peccato- 
res  :  et  hffic  ipsa  tunc  mihi  Iratres  generat,  cum 
961  creverit.  Siquidem  quando  exordium  erat 
peccatricis  Jeru8alem,necdum  habebat  sororem  Sa- 
mariam,  necdum  ei  erat  germana  Sodoma:cum  vero 
processit  in  scelere,  ut  prffiteritus  sermo  monstra- 
vit,  eCfecta  est  media  duarumsororum.seniorisSa- 
mariffi,  et  Junioris  Sodomffi.Quffisunt  ista  du»  so- 
rores  peccatricis  Jerusalem  ?  Schisma  et  separatio 
populi  jecerunt  Samariam.  Siquidem  eo  tempore 
cum  decem  tribus  cesserunt  dicentes:  Non  est  nobis 
par  in  David,  nec  sors  in  fitio  Jesse  (III  Reg,  xii), 
tunc  duffi  vaccffi  aureffi  constitutffi  sunt  a  Jeroboam, 
et  facta  est  Samaria  scissio:  qu»  magis  post  capti- 
vitatem decem  tribuum  crevit,quando(a)cu8tode8ab 

legis  factiy  Samaritx  nuncupati  suul,  Et  constat  ta- 
men,  non  ad  custodiendam,8ed  ad  replendam  Ju- 
dffiam,  et  non  Assyriorum  tantum,  sed  diversarum 

auoque  nationum  colonias  missas.  Quamobre  et 
rigenes,  et  qui  eum  secuti  plerique  deinceps  sunt 
falso  petunt  a  custodiendo  Samaritani  nominis  ety- 
mologiam.  Goarguit  vero  illos  et  locus  III  Reg.  xvi, 
24,  Emitque  fAmri  rex  larael)  montem  Samariae  a 
Somer  duobus  tatentis  argenti,  et  aedrfkttmt  eumy  et 


785 


S.  EUSEBTI  HIERONTMI 


71(6 


Assyriis  ad  Israelis  terram  missi  8unt,qui  vocaDtur 

SamaritaDi.  Somer  en\m  custos  interpretatur  liugua 

Hebrffiorum.Ergo  (ut  diccre  coeperam)  necdum  soror 

mea  est  Samaria,  quaudiu  a  peccatis  ioDge  sum  : 

quaado  vero  peccavero,  crescunt  mihi  duae  sorores, 

senior  Samaria,  et  junior  Sodoma.  Quao  cujus  figu- 

ram  babeat  consideremus.  Quicumque  promittunt 

verba  divina,  et  non  sicot  polliccntur,  habent  in  se 

prsdicationis  veritatem,bi  in  Scripturis  iiguraliter 

Samaria  nominantur.  Vce,inquit,spernentibus  Sion, 

etridentibusinmonteSamariee(Amoivi):vindemiasti 

principatus  gentium.   Quasi   dixerit  :  Vae   his  qui 

spernunt  Ecclesiam,  et  conGdunt  super  arrogantia 

et  verbis  tumentibus  h»reticorum.  Hoc  enim  est 

spernere  Sion,  et  confldere  in  monte  Samariae.  Si 

Argo  peccamus  et  nos  Ecclesiastici,  non  sunt  a  no- 

bis  alieni  hseretici   iu   dogmatum  pravitate.  Male 

enim  credit,  quicumque  peccat.  Si  conversationem 

malam  habemus,8odoma  soror  nostra  est.  Gentiles 

quippe  sunt  Sodomu.Atque  ita  fratres  sumus  haere- 

ticorumatquegentilium,quando  delinquimus;  quia 

Samaria  accipitur  in  haeresi,  et  Sodoma  in  gentili- 

tate.  Habitat  autem  a  sinistris  pcccatricis  Jerusaiem 

Samaria^  a  dextris   Sodoma.   Honorabilius  quippe 

apud  eam  peccatum  est  quod  Tacto  committitur,et 

ideo  a  dextris  ejus  969  Sodoma  est.  Rursumque 

nec  Samaria  longe  est,quia  a  sinistris  ejus  commo- 

ratur,  et  increpatur,quia  ambulaverit  cum  filiabus 

et  sororibus  suis  in  omnibus  iniquitatibus,et  intan- 

tum  ambulaverit,ut  comparatio  delictorum  ejusil- 

larum   iniquitates    feccrit  justitiam.  Unde  oportel 

agnoscere  iniquitates  Sodomorum,  utedoctus  cus- 

iodiam  me  ab  eis,nec  capiar  ignuratione,qu(B  sunt 

iniquitates  Sodomorum. Ferum/am^t  iniquitates  So- 

domx  sororis  tuas.  Quaeiniquitas.^  Superbia./n  sa^u- 

ritate  panum  et  in  abundantia  affliiebant  ipse,  et  fi- 

liee  ejuSy  et  manum  pauperis  indigentis  non  suspide- 

^an^Quod  inaequalia  sint  peccata  Scripturis  utenti- 

bus  nulli  dubium  est.  Alia  quippe  magna^alia  mi- 

nora  ab  bis  esse  dicuntur.  Cum  autem  sunt  inaequa- 

lia,  hoc  est,  parva,  vel   maxima,   forsitan   aliquis 

inquirat,  quod  inter  universa  peccata  sit  majus,et 

proclive  suscipitur,omnium  peccatorum  esse  majuSy 

sive  fornicationem,  sive  immunditiam,  sive  quod- 

cumque  libidinis  inquinamentum.  Sunt  quidem  et 

ista  vere  abominabilia  atque  polluta,  sed  non  talia 

quale  hoc,quod  nunc  ab  Scriptura  quasi  majus  om- 

nium  condemnatur^  aquo  nos  observare  dehemus. 

Quod  ergoest  peccatum  majus  omnibus  pcccatis  ? 

utique  illud  propter  quod,et  diabolus  corruit.Quod 

est  hoc  peccatum  in  quo  tanta  sublimitas  cecidit,  ut 

elatus  in  judicium  incidat  diaboli  ?  Ait  Apostolus  : 

Inflatio^  superbia,  arrogantia  peccatum  diaboli  est  (II 

Tim,   iii)  :  et  ob  haec  delicta  ad  terras  migravit  de 

caelo.  Unde,  Deus  superbis  resistit^   humilibus  autem 

dat  graliam.  Et  quid  supcrbit  terra  et  cinis,ut  homo 

arrogantia  sublcvetur,   oblitus  quid  eri,  et  quam 


A  fragili  vasculo  contineatur,  et  qnibuB  stercoribQs 
immersus  sit,et  qualia  semper  purgamenta  desna 
carne  projiciat?  Quid  enim  ait  Scriptura  ?  Qutd  m- 
perbit  terra  et  cinis  {Eccl,  x)?et  in  vitaejusprojecit 
interanca  ejus  ?  superbia  peccatis  omnibus  mqjor 
est,  et  ipsius   diaboli   principale   96S  peccatum. 
Si  quando  Scriptura  diaboli  peccata  deBcribit,inve- 
nies  ea  de  superbiae   fonte  manantia.  Ait  quippe  : 
Viribus  faciam,  et  sapientia  iniellectus  auferam  fine^ 
gentium,  et  fortiludine  eorum  depascar^  et  commavebo 
civitatesjqux  inhabitantur,et  orbem  terrarum  univer^ 
sum  comprehendamy  utnidum^  et  quasi  confracta  ovck. 
auferam  {Isai,  x).  Vide  sermones  ejus,quomodo  sa— 
perbi  sint,  quomodo  arrogantes,  et  universa  pro 
nihilo  ducant.Tales  suntomnesjactationeeteuper- 

r^  bia  inflati.  Materia  superbiae,  divitiae,dignitas,  glo- 
ria  sscularis.Frequenter  causa  superbiae  est  ei,qui 
ignorat  habere  Ecclesiasticam  dignitatem.sacerdo- 
talis  ordo,  et  Leviticus  gradus.  Quanti  presbyteri 
constituti  obliti  sunt  humilitatis:  quaii  idcirco  fae- 
rint  ordinati,  ut  humiles  esse  desisterent.  Qain  po- 
tius  humilitatem  sequi  debuerant,  quia  dignitatem 
fuerant  consecuti,  dicente  Scriptura  :  Quanio  ma- 
gnus  fueriSftanto  humilia  te  ip5um. Et  dilectum  Syna- 
gogae  te  facit,nobilius  submitte  caput  tuum :  duceoE 
te  instituerunt,  noli  elevari,  noli  fieri  ex  eis,  quasi 
unus  ex  ipsis.  Oportet  humilem,  oportet  ease  de- 
jectum,oportet  fugere  superbiam  malorum  omniunE 
caput.  Considera  Evangelium  quasi  condemnationo 
Pharisaei  superbia  et  jactatio  feriatur.  Stabat  Pha* 
risaeus  et  talia  intra  se  orabat :  DeuSjgratiat  ago  tibi^ 

C  quia  non  sum  ut  cceteri  homines,   raptores,  iniqui, 
aduUeri  et  ut  iste  Publicanus :  jejuno  bis  in  sabbaU^ 
(Luc,  xvi).At  vero  Publicanus.humiliteret  mansuet» 
longius  stan8,non  erat  ausus  neque  oculos  levare,et 
dicebat :  Propilius  esto,  Deus,  mihi  peccatori,  Et  de- 
scenditindomum  suam  PublicanusjustiGcatus.Non 
8impliciterjustificatus,sedjustificatuscomparatione 
Pharisaei.Observandus  quippeest  diligentissimeom- 
nis  Scripturae  8ermo,ordoJunctura.AIiud  eet  justifl- 
oari,  aliudexaliojustificari.SimileestPublicanuma. 
Pharisaeo  justificatum  fuisse,quod  Sodoma  et  Bama- 
riaexcomparationepeccatricisJerusalemjustificata» 
sunt.Et  necesse  est  nos  id  scire,quia  unusquisqu» 
nostrum  in  die  judicii  ab  alio  justificetur,et  ab  alio 
condemnetur.  Etiam  cumfuerimus  justificatiex  alio^ 

D  justitiailla  nontamlaudis,quam  criminisloco  poni- 
tur.UtputaySiinventusfueroSodomiticahabuerepec— 
cata,et  alius  protrahetur  964  in  medium,qui  da— 
plicia  scelera  commiserit,  justificor   quidem,  sedL 
justificcr  non  ut  juslus,verum  ut  ex  comparationo^ 
ejus,qui  plura  commisit,judicor  justus,  cum  a  ju- 
stitia  longe  sim.  Vae  illi  bomini,  qui  a  multis  pec- 
catoribusjustificatur:utecontrario  multum  beatus^ 
qui  comparatione  justorum  justus  ostenditur.lnve- 
nimus  in  Scripturae  laudibus  positum,  bonis  esse 
meliorem  :  ut  puta^nullus  sic  fecit  rectum  ante  fa- 


vocavit  nomen  lcivitatis,  quam  exstruxerat^  nomine  Somer  DonUni  montis,  Samariam. 


ivt 


TRANSLATIO  HOMILIARUM  ORIGBNIS  IN  BZEGHIBLIfiM.  HOM.  IX. 


m 


ciem  Domiai,  ut  ille,  et  ille,  nullus  sio  pascha  cele-  A.  iu<i  verum  Solis  justiti®  resplendet,  et  clarum  est 


bravit  ut  Josias.  Ex  quo  ostenditur  comparationem 
fieri  justorum,  etilluin  vere  esse  justum,  qui  sic  ju- 
Btificari  mereatur.  Utinam  et  ego  collatus  sapientibus 
sapiens  reperiar,et  justis judicer  justus!  Nolo  quippe 
justificari  ab  iniquis,quia  talis  j  ustitia  criminosa  est. 
HflBC  anticipans  locutus  sum  quia  in  his  qu®  lecta 
sunt,  dicitur  :  JustificasU  sorores  tuas  in  omnibus 
nUquitatibtis  tuis,  quas  fecisti  (11  Par.  xxv).  Justifi- 
cats  snnt  enim  Samaria  et  Sodoma  ex  iniquitatibus 
Jerusalem.  In  omnibus  iniquitatibus  tuis^quas  fecisti 
Ulassuperte,  Idoirco  diligentius  attendamus,  utpos- 
simuB  agnoscere,  omnes  nos  in  die  judicii  a  pejori- 
bus  nostris  justiOcandos,  et  rursum  u  nobis  alios 
juBtificari.  Unus  solus  est  qui  justificatur  ab  omni- 


ante  homines  :  cum  autem  Ghristus  venerit  ante 
eum,  contenebrescit.  Dioitur  et  alibi  :  Lux  in  ten€' 
bris  tucet  (Joan,  i).  Quas  est  ista  lux,  qu«  lucet  in 
tenebris  ?  Justorum  lux  ii;  tenebris  lucet.  In  quibus 
tenebris  ?  ubi  est  nobis  certamen  adversus  rectores 
tenebrarum  istarum  (Eph,  vi).  Hsc  qui  diligentiuB 
longiusque  discusserit,  non  poterit  inflari,  videns 
lumen  suum  ad  comparationem  meyoris  luminis  te- 
nebras  reputari.  Quid  est  justitia  mea,  etiamsi  Pan- 
lus  Apostolus  flam  ?  quid  castitas,  etiamsi  Joseph? 
quid  fortitudo,  etiamsi  Judas  Machabffius  exsistam? 
quid  alia  virtus  sapienti®,  etiamsi  Salomon  appa- 
ream,  ad  comparationem  Dei,  et  ad  eorum  qui 
meliores  sunt?  Ergo,  ut  dicere  cffiperamus,  iniquitas 


bu8,  et  ipse  nnlium  justiflcat.  Ut  puta,  Sodoma  ju-  ^  justificat,  et  justitia  aliorum  comparatione  condem- 


stificatur  ab  Jerusalem,  quia  ab  se  sceleratoria  com- 
misit :  et  fort^  Jerusalem  ab  alia  aliqua,  qus  se  pe* 
]or  est,  civitate.  Sic  est  quidam  justificandus  ab 
Antichristo,  qui  ad  illum  comparatur,  et  illius 
iniquitate  ac  sceleribus  minor  reperitur.  Pessimus 
vero  dsBmon  esl,  et  (ut  aiunt)  miser,  qui  ab  illo  ju- 
Btificatur :  forte  et  pater  illius  ab  eo  non  justificatur, 
mQlto  illo  sceleratior  repertus.  Dominus  vero  meus 
Jesus  Ghristus  justificatur  juxta  dispensationemcar 
nis,  quam  ob  nostram  salutem  circumtulit,  ab 
Abraham,  ab  Isaac,  ab  Jacob^  e  a  reliquis  pro- 
phetis.  Quando  enim  omnibus  justis,  et  prophetis, 
ac  beatis,  quibusque  in  comparationem  missis  in- 
venitur  contrarium  buic,  quod  dicitur  de  Sodoma  et 
Jerusalem,  magis  glorifico  Salvatorem   nostrum. 


nat.  Idcirco  :  Ut  justificeris  in  sermonibus  tuis,  et  vtn- 
cas  cum  judicaris  (Psal,  l),  dicitur  ad  Deum.  Si  me 
vultsalvareDeusnonaffertinjudiciumlumenBuum: 
si  vult  esse  incolumen,  non  defert  lumen  9M 
Ghristi  sui :  alioquin  puniet  me ;  defert  vero  lumen 
minorum,  comparans  mihi  inferiores  quosqae. 
Quanto  amplius  msgores  mihi  melioresque  contule- 
rit,  tanto  plus  juslus  ero,  si  illi  a  me  reperti  fue- 
rint  minores.  Similiter  est  iliud  intelligere,  quod  ab 
Apostolo  dicitur  :  Alia  gtoria  sotis^  atia  gloria  tvnm^ 
et  alia  gloria  steltarum :  stetla  enim  a  stetla  diftert  in 
claritate  :  sic  resurretdio  mortuorum  ( I  Cor.  xv,  41). 
Verbi  gratia  :  fulgens  et  illud  sidus  non  in  conspe- 
ctu  lucidioris  stellae,  sed  obscurioris  mioat.  Quis 
nostrum  potest  ad  instar  fulgere  lunse  ?  Quis  luci- 


Quod  autem  dico  istiusmodi  est,  et  Deo  largiente,  ^  dioris  sideriim  coruscare  lumine?  Secundum  id 


orantibas  vobis,  prfiebebo  de  Scripturis  explana- 
Uonem.  Fecit  Sodoma  peccatum :  Samaria  quo- 
que  peccavit,  iniquitatibus  obruta  est  Jerusalem, 
M5  sed  minora  peccata  a  majoribus  justifican- 
tar  sub  exemplo,  quo  Sodoraa  justificatur  a  so- 
rore  sua  Jerusalem.  Quomodo  igitur  iniquitas  justi- 
ficat,  si  condemnat  aliquando  justitia.  Verum, 
qusBO,  exspecta  paulisper,  donec  docearis  quemad- 
modam  dicatur  condemnare  justitia.  Iniquitas  mea 
justitia  est  comparatione  majoris  iniquitatis.  Sic  et 
jastitia  mea  ex  comparatione  multiplicis  jnstitis 
iniqaitas  reputatur.  Propterea  non  justificabitur  in 
conspectu  tuo  omnis  vivens  (Psal,  cxlii).  Fuerit  licet 
jnstuB  Abraham,  et  justus  Moyscs,  justusunusquis- 


quod  scriptum  est  in  Daniele :  FutgetmrU  sicutstella 
in  swcula  (Dan,  xii).  £t  haec  quidem  neceBsario  dis- 
putamus,  ut  procul  a  superbia  recedamus  :  Sodo- 
miticum  quippe  peccatum  est  superbi  iniquitas. 
HsBC  Sodomorum  sororis  tu£B  superbia  unde  nasca- 
tur,  et  quas  habeat  radices,  adyungit :  In  saturitatepa- 
num,  et  in  abundaiitia  affluebant  (Gen.  xiii).  Si  soli  lit- 
tersB  attendas,  multaabundantia  antiquitus  inSodo- 
mis  fuit.  Erat  quippe  terra  eorum  ut  paradi8usDei,et 
utterraiEgypti.  Si  autem  acarnali  intellectu  ad  spiri- 
talem  conscenderis,ut  videas  quomodo  superbiaSo- 
domorum  in  saturitate  panum  et  in  abundantia  QuxeL 
rit,utilitatem  capies  et  ad  vits  officium,et  ad  aliaqua* 
dam  majora  meyoribus  corrigenda.  Proponamae 


que  illastrium  virorum  :  sed  ad  comparationem  D  primum  id,  quod  ante  multos  dies  lectum  est,  di- 


Ghristi  non  sunt  justi.  Lux  corum  cum  ejus  iuce 
oomposita  tenebr®  reperiuntur.  Et  quomodo  lumen 
IncemaB  ad  solis  radios  obscuratur,  et  velut  alia  quse- 
dam  caeca  materies  contenebrescit :  sic,  I^cet  fulgeat 
jdBtorum  omnium  lumen  ante  homines,  non  tamen 
falget  ante  Christum.  Luceat  quippe  lumen  vestrum, 
Don  simpliciter  dictum  est,  sed  luceat  ante  homines 
{Matth,  v).  Ante  Ghristum  non  potest  lumen  fulgere 
jastorum.  Ut  splendor  luna;,  et  micantia  coeli  si- 
dera,  priusquam  sol  oriatur  in  stationibus  suis  ru- 
tiIant,orto  vero  sole,  absconduntur  :  sic  lumen  Ec- 
clesis,  ut  lumen  lunae,  priusquam  oriatur  lumen  il- 


vitem  vestitum  bysso  et  purpura,  quotidie  deliciis 
luxuriaque  Iffitantem,  et  Lazarum  vulnerum  tabe 
et  vermium  pudore  confectum,qusrentem,soIatium 
famis  susB,  micas,  qusB  de  mensa  ejus  decidebant 
(Luc,  xvi).  Opporlune  autem  nunc  in  buno  locam 
exemplum  istud  incidit,  ut  perspicuum  fiat  quo 
iniquitas  divitis  fuerit.  Locuples  erat,  abundabat 
deliciis.  Non  enim  accusavit  eum  Scripiura,  quasi 
divitias  in  iniquitate  possederit :  non  eum  crimina- 
tus  est  sermo  divinus,  quod  meretricibus  dedit : 
non  homicidam,  aut  aliud  quodcumque  sceleram 
facientem.  Sed  si  consideres  hoCy  qaod  in  pra- 


m 


S.  EUSEBII  SIERONTMI 


7ao 


senti  scriptum^est,  et  illud    quod   in  Evangelio  A  si  divinum  sermonem  intellexero,8i  sapientior  o«- 


dicitur,  videbis  quia  et  illius  maximum  peccalum  in- 
ter  universa  peccata  superbia  fuerit :  in  saturitate  pa- 
num  et  in  abundantia  affluens  non  habuit  miseratio- 
nis  alfectum  ad  eum,  qui  ante  portas  8uas967  confe- 
otus  ulceribus  jacebat :  sed  in  tantam  superbiam  ela- 
tus  est,  despiciens  paupertatem :  ut  non  computaret 
neque  inferorum  supplicia,  neque  communia  huma- 
nitatis  jura,quia  oporteret  hominem  humanasapere, 
et  ih  alienis  calamitatibus  pro  simili  condilione  sui 
quodammodo  misereri.  Est  igitur  ot  dives  ille  So- 
domita.  8i  enim  talia  erant  peccata  SodomaB,  ut  in 
aaturitate  panum  et  in  abundantia  fuerit,  tatis  autem 
est  et  dives,  qui  in  Evangelio  describitur,  nuUi  du- 
bium  quin  dives  ille  Sodomita  sit.  Quomodo  au- 


teris  fuero.  Scientia  quippe  inflat  (I  Cor,  viii)  :  non 
ego  dico,  sed  Apostolus.  Et  ideo  vereor,  ne  et  ipse 
sustoUar.  Dantur  et  charimsista  ad  id,  quod  expe- 
dit.  Si  ad  hoc  dantur,  quod  expedit,  quis  est  ille  qni 
non  expedit  ?  Et  cur  non  expediat,  audi.  Inferior 
siifficit  inflationem,  et  quamdam  placitionem  sui, 
dum  se  putat  inter  caetercs  eminere.  Ssspe  igitur  sa- 
turitas  panum,  et  abundantia  materia  est  arrogan- 
tis.  Sa3pe  autem  et  de  spiritualibus  donis  superbie 
crimen  exoritur,  et  non  est  utrobique  discrioien. 
Tantus  vir  Apostolus  Paulus  neoessarium  habniteo- 
laphum  angeli  Satanae  ut  eum  colaphizaret,  ne  ela- 
varetur  multum  (II  Cor,  xii) :  quia  orans  etdepn^ 
cans  Deum,  impetravit  pro  multis  sffipe,  quod  pe- 


tem  Sodoma^  et  flli»  Sodomorum  superbsB  fuerunt,  p  tiit :  cum  autem  etiam  pro  hoc  petiisset,  nec  esaat 


tales  sunt  arrogantes  animse  et  fiiiaQ  Sodomorum, 
quscumque  nesciunt  dictum  :  Omnis  qui  se  exaltat 
humiliabitur,  et  qui  se  humiliat  exaltabitur{Luc,  xviii). 
Hoc  erat  ei  et  flliabus  ejus.  Dehinc  sequitur  aliud 
Sodom»  delietum,  quod  debemus  dicere,  ne  in  si- 
.mili  crimine  reperiamur :  Et  manum  pauperis  et  egen- 
tis  non  suscipiebat.  Gonsidera  diligenter  enumera- 
tionem  peccatorum  SodomaB.  Ego  ipse  si  juxta  vires 
meas  manum  pauperis  et  egentis  non  adjuvero,  So- 
domiticum  habeo  peccatum.Sequitur  alia  accusatio : 
Et  superbe  gloriabatur.  Et  jactatio  gloriae  Sodomiti- 
cum  crimen  est.  Bunt  autem  qussdam  iEgyptia  pec- 
cata,  quffidam  Sodomitica  :  sunt  alia  Babylonica, 
alia  Assyria,  alia  Moabitica,  et  alia  Ammantica, 
Quis  sapienSy  et  intelligit  ista  ?  aut  quis  intelligens,  et 


quod  petierat  consecutus,  dictum  est  ei  :  Suffid^ 
tibi  gratia  mea,  virtus  enim  in  infirmitate  perfidtur. 
Oportet  itaque  timere  eum,  qui  adhuc  in  genere  ha- 
mano^  et  in  hac  prassenti  luce  versatur,  non  solam 
ea,  qu8B  bona  putaatur  in  ssculo,  sed  etiam  qos 
vere  bona  sunt :  quia  magna  non  possumus  sutti- 
nere.  Exhibeo  ad  probationem  praBsentis  senteatis 
historiam  David,  in  qua  conscribitur  in  Uriam  eam 
commisisse  peccatum.  Ante  Uriam  nullum  deliotum 
reperitur  in  David :  beatus  homo  erat,  et  aine  qae^ 
rela  in  conspectu  Dei.  Quia  vero  conscius  sibi  vits 
immaculat®  locutus  est  quod  non  debuerat,  diceofl: 
Exaudi,  Domine,  justitiam  meam,  intende  depreealiom 
meaSf  auribus  percipe  orationem  meam  non  m  UUnis 
dolods  :  de  vutto  tuo  judicium  meum  prodeai^  ooUt 


agnoscet  ea  (Ose.  xxiv,  10)  ?  Quotiescumque  iegimus  C  tui  videant  xquitates :  probasti  cor  meum,  ei  visilasti 


ea^qusdeSodomorum  subvtfrsione  conscripta  sunt, 
non  dicamus,  miserabiles  Sodomita},  quorum  ulte- 
rius  fructus  terra  non  affert :  miserabiles  multum- 
que  plangendiiqui  tam  lugubria  et  tam  diraperpessi 
aunt ;  quin  potius  convertamus  hunc  in  corda  no- 
Btra  sermonem,  scrutemur  renes  et  cogitationes  no- 
stras,et  tunc  videbimus  eos  quos  plangimus,in  no- 
bis  intrinsecus  contineri,  et  quia  Sodomitica,  et 
iSgyptia^  et  Assyria,  et  alia  universa  peccata,  qusB 
«astigans  Scriptura  enumerat,  versentur  in  nobis. 
Pollioiti  suprasumus  majus  aliquid  deScripturadic- 
turoB.  Sodomas  in  saturitate  panis,et  in  abundantia, 
atqqe  deliciis,  et  istius  modi  peccatis  delinquenti 
lex  loquitur :  Attendi  tibi,  ne  comedens  et  bibens  re- 


nocte,  igne  me  examinasti,  et  non  est  invenia  in  tne 
iniquitas  {Ps,  xvi) :  969  et  hsBC  dixit,  quia  visitatio 
Dei  propter  conscientiam,et  vitsB  beatitudinemeidem 
prassenlaretur,  tentatua  est,  et  nudatas  aajulio,  at 
videret  quid  humana  possit  infirmitas.  Reoedenta 
quippe  prffisidio  Dei,  ille  castissimus,  ille  admir«bi- 
lis  in  pudicitia,  qui  audierat :  Si  mundi  swd  pueri 
maxime  a  muliere  (I  Reg.)  :  el  acoeperat  Eaoha- 
ristiam  quasi  mundus,  non  potuit  perseverare»  aad 
in  eo  repertus  ost  crimine,  in  quo  sibi  quasi  ooati* 
nens  applaudebat.  Si  quis  ergo  conscius  puritatia 
suffi  seipsum  gloriflcaverit,  non  habens  memoriani 
illius  dicti :  Quid  autem  habes  quodnon  accepieHfn 
autefn  accepisti,  quid  gloriaris  quasi  non  acceperis 


pletus,  et  domos  bonas  xdificans,  ovibus  tuis  et  bobus  D  ^^  ^,^'"-  '^^  ^  ^\^  relinquitur,  et  derelictus  difnit  i 


ex^ 


tuis  mulliplicalus  tibi^  argento  et  auro  96S  midtipti' 
catus  obtiviscaris  Dominum  Deum.  Et  in  alio  loco  : 
ManducavU  et  bibit,  et  saturatus  est  et  incrassatus, 
Tecalcitravit  diledus  {Deut.  xxxii).  Similia  his  Salo- 
mon  in  Proverbiis  ait :  Constitue  [Al.  constituite] 
ndtii  autem  necessaria  et  sufficientia,  ut  non  reptetus 
mendax  fiam,  et  dicam :  Quis  me  videt  ?  autegens  fu- 
rer,  et  jurabo  nomen  Dei.  Simpliciterque  dicendun\, 
quia  nihil  sic  in  arrogantiam  elevet,  ut  divitiap  et 
saturitas,  et  cibus  opum  pluriraarum,  dignitas  quo- 
qae  et  potestas.  Est  autem  etiam  ad  altiora  trans- 
gveaBam  videre,  quiasuperbiam  frequenter  nutriam 


perimento,  quia  in  his  bonis  qucrum  sibi  oonaoias 
erat,  non  tam  ipse  sui  exstitit  causa  quam  DeoSy  qui 
virtutum  omnium  fons  est.Lx  quibus  apparet  et  aato* 
ritatem  panum,etdona  spiritaliaei  qui  ea  nonpoteat 
8ustinere,generare  superbiam.ldcirco  fugiamuB  aSo* 
doma  et  peccatis  ejus  :  fugiamus  a  Samaria  et oriou* 
nibus,  quibus  castigatur  misera  Jerusalem.ut  in  uoi- 
versis  Deo  nobis  fortitudinem  ministrante,humilita* 
tem  et  justitiam  consequamur  in  Chriato  Jesa  :  cui 
est  gloria  et  imperium  in  sscula  sfficulorom.  Amen. 

HOMILIA  DEGIMA. 
Super  Ezeohielem,  de  eo  quod  soriptum  est :  Brge 


781 


TtlANSLATlO  HOMILIARnit  ORIGBNIS  IN  BZBCHIBLEM.  HUM.  X.    " 


M  im  omfimdete,  et  porla  ignominiam  tuam,  usque :  A  gtintur,et  dolore  depositionis  su®  congregantp( 


Ei  susciiaboego  testamontum  meum  /eimm  (Gap.  xvi). 
S#9  Primum  quidem,  est,  nullum  opus  facere 
confuBionis  ;8edomDiatalia,quffipo88UQtDeum  iibe- 
rafronterespicere.Quia  vero  (utbomines^sspepeo- 
camua,  sciendum  secundam,  ut  ita  dicam,  navem 
post  confiisionis  opera  esse  erubescere,  et  pro  sce- 
leribuB  suis  verecundos  oculos  dejicere,  neque  sic 
procaci  vultu  incedere^quasi  nihil  omnino  peccuvcrit- 
Bonnm  est  quippe  postconfusionis  opera  confundi : 
qaia  B«pe  et  hoc  malitise  artifex  inoperatur,  ne 
pecoalor  ad  poenitentiam  redeat,  et  sic  agat  quasi 
adhucinjustita  perseveret.  Videre  possumus,et  ex 
quotidiana  vita  discere,  multos  hominum  post  pec- 
oalasuanon  solum  nonlugere,quod  fecerunt,verum 


losadschismafaciendum,etsollicitantmnltitudii 
malignorum,  non  accipiunt  inhonorationem  vi 
in  prsesenti,  sed  thesaurizant  sibi  thesaurum  in 
irac.  Qui  autem  cum  omni  humilitato  sivedigney 
veindigne,  dcpositisunt,Deojudicium  derelinqui 
et  patienter  sustinent,quod  desejudicatumest,ii 
et  a  Deo  misericordiam  consequentur,  et  frequent 
etiam  ab  hominibus  revocantur  in  pristinumgradui 
etin  gloriam  quam  amiserant.Doctrina^ergo  optim 
est :  quomodo  hoc  quod  dicitur :  Et  tu  confumdert 
sic  et  illud   quod  sequitur :  Bt  accipe  ignominian 
tuam,  Et  hsc  dico,  ut  profundiorem  aliquem  sen- 
sum    de    futura    inhonoratione    interponam.    Et 
ibi  quippe  erit  aliqua  ignominia  his,   qui  dignum 


eiiam  procaci   fronte  defendere  proprias  ruinas.  ^  opus  ignominia  fecerant.  Siquidem  resurgent  alii 

^  ■_   •«     -         1  rt_.  -r  1  :«   ..U«»«   ^i^.»» ^L   ^i::   •_      u_; _*   _. 


Grande  itaque  beneGcium  m  Jerusalem   conserva- 

lur,  si  tamen  credat  dicenti  Domino  :  Et  tu  confun- 

dere.  Neqne  putes  ad  Jerusalem  tantum  haec  esse 

diota,  et  non  ad  singulos  nostrum,qui  delictis  tene- 

mor  obnoxii.Unusquisque  enim  seipsum  consideret, 

qaid  fecerit  confusione  dignum,  quid  turpe  locutus 

sit,  snper  quo  non  habeat  audaciam   quasi  diclo 

J)ono,quid  cogitarit  tale  quod  rubore  dignum  vide- 

^ar,  ab  eo  qui  cordis  et  renis  occulta  considerat :  et 

<3um  diligenter  perTiderit  cogitationes,  facta,  970 

sermones,  tunc  audierit  prophetam  dicentem  :Et  tu 

^^cnfundere»  Post  quod  aPropheta  jungitur :  Etaccipe 

i^gnommiam  tuam  in  eOy  quod  justificasti  sorores  tuas, 

^Sequitur  confusionem  ignominia,  et  dat  Deus  ei, 

ui  confUsione  digna  gessit,  etiam  ignominiam : 

ixitque  ad  eum,  Et  accipe  ignominiamtuam.VoiQvis 

otem  intelligerequoddicitur,siconsideraveris  quas 

uotidie  in  civitatibus  fiant.  Inhonoratio  civi  est  de 

atriasuaexsulare,et  infamia  decurionieradi  dealbo 

uriaB,  et  ciguscumque  alterius  conditionis  homini 

«linqui  quidem  iu  vita,  sed  cum  ignominia,sive  in 

peribus  publicis,  sive  in  insula  aliqua  solitudinis 

ivere.  Intellige  autem  mihi  justum  judicem  ei,  qui 

igua  infamia  fecerit,  dicentem:  0  tu,   qui  pGQn» 

«u8e8,noli  exsiiium  tuum  cum  mcerore  suspicere : 

on  enim  mereberis  misericordium,  si  irasceris  ad 

oenam  :  quin  potius  intellige   digne  te  pati  quod 

;  etcum  te  humiliaveri8,atquedixerisjustum 

e  te  factum  esse  judicium,forsitan  misericordiam 

cnsequeris  ab  eo,qui  potest  post  condemnatlonem 


in  vitam  ffiternam,  et  alii  in  opprobrium,  et  oon- 
fusionem  asternam  [Dan,  xii).  Quid  autem  est  hoc 
aliud  nisi  pcQnam  infamiae  sustinere  ?  Dum  ergo  ad- 
huc  licet  nobis,debemus  minorationem  nostram  pa- 
tienter  ferre,ut  cum  hic  tristitiam  fortiter  sustinue- 
rimus,  in  futuro  ssbcuIo  moveamus  (ut  ita  di^nr^j 
viscera  misericordiae  Dei,  et  benignitatem  cjusy  ut 
nos  revocet  in  pristinum  statum,deignominiaetoon- 
fusione :  quomodo  econtrario  impossibile  est  lapidoi 
cordis  aliquem,et  penitus  non  sentientem  delictura 
suum,  et  ante  vultum  Dei  omoipotentis  superbien- 
tem,misericordiam  consequi.  Videmus  enim  quo8<- 
dam  bonos  quidem  libentcr  dese  latam  ferresentonr 
tiam,et  ob  salutem  suam  Dei  justiflcare  judicium : 
malos  vero  blaspbemare  adversus  providentiam 
Dei,  et  dicere  :  Non  sumdigne  adjudicatus  huio  in- 
famia),injuste  ista  perpetior.  Si  justificamus  pro- 
videntiamysolvimus  nostram  infamiam.  Si  vero  non 

recipimusjudiciaDei,multiplicamus971linfamiain» 
Quomodo  autem  infamiam,  sic  et  supplicia,  sio  oi 
cstera.  Qujc  sunt  enim  huic,  accidere  consuerunt 
his  qui  a  Deo  pro  delictis  propriis  condemnaii 
sunt.  Et  tu  confundere,  et  acctpe  ignominiam  tuam 
in  eOy  quod  justificasti  sorores  tuas.  Plus  meremur 
ignominiam,  quandotalia  faoimu8,quibus  pecoato* 
res  alii  justiflcentur,  ut  comparatione  delictorum 
meorum,  malorum  scelera  antiquitus  condemnata 
misericordia  liberet,eo  quod  ego  subsequens  pejora 
commiserim.  Dicitur  ergo  ad  peccatricem  Jerusa- 
lem :  Accipe  ignominiam  tuam  in  eo,  quod  justilieasti 


d  pristinum  statum  revocare.  Quomodo  enim  licet  D  sorores  tms.  Deinde  si  quis  complevit  hoc,  quod 

scriptum  est :  Confundere :  si  quis  prosecutus  est 
sententiam  Dei  sequcntem:  Accipe  ignominiam  tuam 
in  eOy  quod  justificasti  sorores  tuas :  videat  etiam 
gratiam,  quomodo  pro  confusione  vicissitudo  cle- 
mentiae  restituatur,quia  non  contempserit  quod  de 
Dei,  se  cum  omni  humilitate  susceperit  quod  de 
se  fuerat  judicatum.Quid  ergo  repromittitur  ?  Aver- 
tam  aversioncs  eorum  aversione  Sodomorumfet  sororum 
ejus  in  eo  quod  justificasti  sorores  tuas,  Sodomam  et 
Samartam.Sodomam  minorem,et  Samariam  senio- 
rem,utin  praBteritis  diximus.  iLveriam  aveniionem 
eorum,  id  e8t«trium,quarum  averterat  aversionem, 


agno  principi  liberare  aliquem   de  insula,  et  de 

ssilio,  et  de  publicis  vinculis ;  multo  magis  licet 

niversitatis  Deo  eum,  qui   971  inhonoratus  est, 

^Ki  honorem  pristinum  restituere,  si  tamen  sentiens 

^elictum  suum  confessus  fuerit  digne  se  sustinuisse 

^uod  passus  est.  Dabo  et  aliud  exemplum  de  Kccle- 

^iastica  consuetudine.  Infamia  est  a  populo  Dei  et 

ttcclesiaseparari.  Dedecus  est  in   Ecclesia  surgcre 

^econcessu  presbyterii,projicii  de  diaconatusgradu, 

tt  quidem  eorum  qui   abjiciuntur,  alii  seditiones 

OoromoveDt,  alii  vero  judicium   in  se   factum  cum 

omni  humllitate  snscipiunt.  Quicumque  igitur  exi- 


768 


8.  BnSEBII  HIERONTMI 


764 


ad  meliora  convertit :  primo  Sodomorum,  deinde 
Samarise,  tertio  vero  Jerusalem.  Cum  autem,  ait, 
avertero  aversionem  Sodomorum» /Ot  Samaris  et 
Jeru8alem,tuncin  antiquum  restitucntur  :primum 
Sodoma,cujus  priores  averterit  aversiones :  secundo 
Samaria,  quam  secundo  converterit :  tortio  Jerusa- 
lemyCuitertiseaversionestribuuntur.Igitursanitates 
peccantibus  in  aversione  Sodomorum,  et  filiarum 
eju8,in  aversioneip8iu&Jerusalem:ettribuunturhis, 
qui  magis  amantur  a  Deo,  tardius.  Sodoma  quippe 
justificata  abJerusalem,  prima  consequitur  miseri* 
cordiam,idest,gentiles.Samariavero,boce8t,h8ereti- 
ci,  in  secundo  locoaccipiuntsanitatem.  Tertiovero, 
quasi  indigni  velocioris  medels  in  pristinum  statum 
re8tituuntur,quifueruntdeJeru8alem.Anteergogen- 
tileSy  ante  hseretici  clementiam  consequentur  quam 
no8:8itamen  fuerimusimpiijsietnos  peccatadepres- 
serint.Quanto  enim  propiores  fuerimusDeo,etad  bea- 
titudinem978viciniores,  tanto  cum  peccaverimus 
longius  Oemus  ab  ea,  proximi  terribilium  maxima- 
rumque  posnarum.Justum  est  quippe  judicium  Dei, 
etpotentes  potenter  tormenta  patiuntur  (Sap.vi),  Qui 
autem  minimus  est,  mereturcitiusmisericordiam. 
Minima  est  Sodoma  :  et  po^t  eam  in  comparatione 
Jerusalem  minima,non  tamen  sicutSodomaSamaria 
est :  et  ideo  primum  illarum  avertit  aversiones,  et 
post  Jerusalem  dicens  :  Avertam  et  aversionem 
tuam,  Tertio  enim  gradu  hoc  dicitur  ad  Jerusalem. 
Unum  quando  avertitaversionem  meam,8i  inventus 
fuero  Jerusalem,  et  peccator  in  medio  sororum 
mearum.  Cum  audiero  :  Ut  feras  tormentum  tuum, 
Ideo  tertio  loco  ait :  Avertam  aversionem  tuamj  et 
post  omnes :  Ut  feras  tormentum  tuum,  et  dehoneste^ 
ris  de  omnibus  qux  fecisti.EBi  qusedam  mensura  pec- 
cati,  quam  unusquisque  recipiet  pro  eo,  quod  pec- 
cavit.Sihabueroquinquagintapeccata,quinquaginta 
habebo  ignominias^si  centum,duplicabiturmihi  pcB- 
na  pro  facti8,et  pro  magnitudine  delictorum  tribue- 
tur  mihi  ignominia.Maximis  peccatis  magnus  crucia- 
tusadjungitur.  Deus  autem  solus  verusJudex  magni- 
tudine8peccatorum,et  ignominiae  qualitates,  etpec- 
catinumerumpolest  pervidere.  Dicituritaquead Je- 
vusalQmiUt  feras  tormentum  tuum,  et  dehonesteris  de 
omnibus,quss  fecisti  in  exacerbandome.Vide  econtrario 
8ati8facientemDeum,quodammodo  per  haec  verbate- 
Btantem,  quod  iram  ipse  non  habeat,  sed  peccator 
sibi  ad  iram  concitat  Deum.  Unde  et  Aposlolus  ait : 
An  divitias  bonitatis,etmansuetudinis  ejus,et  longani- 
mitatis  contemnis  ignorans  quoniam  bonitas  Dei  ad 
pasnitentiam  te  adducat  ?  Juxta  autem  duritiam  tuam^ 
et  imposnitens  cor  thesaurizas  tibi  iram  (Rom,  i). 
Separavit  hic  sermo  iracundiam  a  Deo.Revera  enim 
iracundia  aliud  quiddam  a  Deo  e8t,nec  ei  ut  insita 
copulatur.Unde  et  de  peccatoribus  dicitur :  Emisisti 

(a)  Notanda,ut  cavea8,quam  saepe  Adamantius  in- 
culcat,  falsa  doctrina  ex  Uebrffiorum  ccenosis  fonti- 
bus  derivata,  de  poenis  damnatorum  aliquando 
Hniendis.Quamquam  enim  incertus  et  fluctuans  in 
ea  opinione  videri  possit  ex  eo,  quod  subdit :  Si  lioc 
se  sxc  habety  et  sive  futurum  est^  sive  non  :  quserentur 


A  iram  tuam,  et  comedit  eos  (Psal,  Lxxvn).Nemo  quod 
sibi  socium  est  et  cognatum  emittere  potest,  verum 
emittitur  quod  aliud  est  ab  eo,  qui  emittit.  Sic  et 
nos  peccando  974  irritamus  Deum  ut  mittat  iram, 
quam  ipse  non  habet.  Post  hsc,  id  est,  post  aver- 
sionem  dicitur :  Sodoma,  soror  iua  et  filiae  ejus  res- 
tituentur  sicut  erant  ab  tnitio.  Venio  ad  imagines  et 
figuras,  et  video  quanto  tempore  excruciataSodoma 
restituatur  in  antiquum.  Si  autem  id  quod  per  figu- 
ram  dictum  est,  ita  se  habet,  quid  de  eo  Get,  qui 
vere  Sodoma  fuerit  ?  Statim  post  diluvium  decima 
generatione  passa  est  Sodoma  ea  quae  inGenesi  le- 
guntur  (Gen.  xiii).  Erat  enim  prius  quasi  paradisua 
Dei,et  quasi  terraiSgypti :  verumtamen  factum 
Sodoms  id  quod  etiam  nunc  vestigiis  regionis  eji 

n  perspici  licet.    Ecce  quanti  jam  temporum  circulfi. 
transierunt,ecce  triamillia  annorum  sunt,  et  Sodo — 
ma  nondum  esl  restituta :  non  illa  Sodoma,  quae  ira. 
signo  et  in  aenigmate  ponitur,  sed  illa,qu8e  in  veri — 
tatis  ratione  perspicitur.Aiunt  Hebraei  Sodomam  izM 
eumdem  statum  (a)  re8tituendam,in  quo  et  anteacon— 
stitit,  ut  rursum  paradiso  Dei  et  terrse  ^Egypti  com- 
paretur.  Si  hoc  se  sic  habet,  et  sive   futurum  est» 
sive  non  :  quaerentur  enim  istiusmodi  res  apud  eos 
qui  doctissimi  sunt ;  utautem  fiat  quod  dicitur,com- 
plebuntur  mihi  annorum  tria  millia,  et  tunc  resti- 
tuetur  excruciata  [Al.  excruciatur]  tribua  millibus 
annorum  Sodoma,id  est,  anima  mea :  Sodoma^meis 
poena  peccatis.  Grande  intervallum  temporis  inter 
restitutionem  et  ruinam  positum  est.  Etiamsi  resti- 
tuarisitaut  antiquitu8erase,videquanta  exhaurias 

C  mala,quanti8primum  calamitatibusopprimaris.Hoc 
autem  quod  de  Sodoma  diximus,  et  de  Samaaha 
quoque  intelligere  debemus.Et  ipsa  quippe  necdum 
est  restituta,  sed  exeo  tempore,  quo  decem  tribus 
ejectae  sunt  de  Judaea  et  de  Samaria,  et  captivitatem 
sustinuit,  et  nomen  accepit,  non  habens  accolas 
suos.  Restituetur  autem  et  illa,  sVcut  in  principio 
fuit,  cum  decem  tribus  fuerint  reversae,  ut  solvatur 
id  quod  scriptum  est :  Captivus  ductusest  populus  in 
Assyrios  usque  in  hodiemumdiem  (IV  Reg.  xvii).  Si 
autem  tanto  post  tempore  restituetur  id,quod  prae- 
cessit  in  signum,  quando  tu  restitueris,  si  tamen 
restitueris,  Samaritana  et  haeretica  anima,  quae  si- 
mulacris,  et  975  feriis  non  veris,  ac  figmentis  de 
Jeroboam  corde  venientibus  credidisti  ?  Quando  re- 

Q  8titueri8,oanimainfelix,cum  posttantasaecularesti- 
tuatur  exemplum  tui  ?  Si  autem  hoc  super  Sodoma 
et  Samaria  ilt  quae  justiflcatae  sunt  ab  Jerusalemi 
quid  dicendum  e8tdeipsaJerusalem,qude  supradis- 
tarum  scelera  [At.  scelere]  justificavit^Et  restitue- 
mini  sicut  ab  initio  fuistis.  Et  tu  et  filiae  tuae  res- 
tituemini  sicut  fuistis  in  principio.  Scit  hoc, 
quod  dicit :  Sicut  fuistis  in  principio,  et  Isaias  di- 

enim  istius  modi  res  apud  eos  qui  doctissimi  sunt :  et 
expressius  paulo  post :  ^t  tamen  restitueris :  sunt  ta- 
men  in  ejus  passimscriptis  pleraque  alia,  quaeHue- 
tius  in  Origen.  recitat,  de  ejusmodi  aizoyjanavzimf 
sivein  pristinum  restitutione  testimonia,  ob  quas 
male  continuo  audiit  apud  EccIesiaB  Patres. 


788 


TRAN8LATI0  HOIflLIARnM  ORIGBNIS  IN  EZEGHIBLBIf .  HOM.  XI. 


166 


oens  :  Ei  canstUmm  judices  tuos  ut  priusy  et  consilia' 

rios  tuos  ut  in  exordio  {Isai,  i}.Et  nisi  esset  Sedoma 

Boror  taa  in  auditu,  in  ore  tuo,  in  diebus  superbie 

taffiy  quemadmodum  nunc  opprobrium  es  filiarum 

SyriSy  et  omnibus,  quae  sunt  in  circuitu  tuo  filia- 

ram  alienigenarum,  quse  circumdant  te  in  gyro.  /m- 

pietates  luas  luporta,  0  clementissimum  Deum  satis- 

facientem  de  restitutione,  atque  dicentem  :  Impiela- 

tes  tuaSy  et  iniquitatea  tuas  porta !  Non  frustra  dico 

restitueris  :  sed  cum  impietates  tuas,  et  iniquitates 

tuasexhauseris,tanc  inlocum  pristinumrestitueris. 

Qnomodo  vulnera^  quaein  corporesunt,  saepe  parvo 

tempore  accidunt:  medela)  vero  vulnerum  cum  tor- 

mentis  adhibentur  ingentibus,  non  juxta  aequalita- 

tem  temporis,  quo  illats  sunt,  sed  juxta  rationem 

curationis  :  verbi  gratia,in  punoto  horse  (a)  fractura 

manus  et  pedis  contritio  accidit :  hoc  quod  in  mo- 

dico  factumest,mensibus  feretribus,  ac  longo  tem- 

pore  viz  curatur  :  sic  et  voluptas,  quae  nervos  ani- 

ms  succidit,  et  luxuria,  et  semel  universa  peccata, 

cum  inparvo  temporeinfelicem  animam  illexerunt, 

et  advitiatraxerunt.magnumposteatempus  insup- 

pliciiset  cruciatibus  promerentur.  Propter  quod  hoc 

dicitDominus:E/ /o^tam  in  tesicut  fecistiySicui  sprevis- 

tih3ecpraevancandotestamentummeum,et  memor  ero. 

Primumquomodofecistifaciamtibi,  deinde  memor 

erotestamentimei,quodfeci  tecum  in  diebus  infan- 

tis  tus.Fecit  quippetestamentum  in  diebus  infantias 

ejus.Diximusautemsupraquomodo  cum  ea  fecerit 

testamentum.Etsuscitabotibi  testamentum  in  seter- 

num, EgoocddOfetegovivificabOjSLitQmcum  ista  pro- 

mittit,doloresfacit,etrursum  976restituet.Percus- 

8it,etmanusejussanabunt.Diciturin  Micbsea:  Iram- 

ikymini  sustinebo,  quiapeccavi  (?t,  donec  iustificet  ipse 

eausam  meam{Mich.  vii).Quomodojustiflcaturcausa 

meaf  Quando  iram  Domini  sustinuero,  qui  divitias 

bonitatis  ejus,  et  patientiae,  et  longanimitatis  con- 

tempsi,  et  juxta  meam  duritiam  et  impoBnitens  cor 

thesaurizavi  mihi  iram  in  die  ir»;,  et    revelationis 

justi  judicii  Dei.  Et  dehonestaberisin  eo,  quodsus- 

cepisti  sorores  tuas  seniores  cum  adolescentulis,  et 

dabo  tibi  eas  insedificationem.  Supraunam  dixitso- 

rorem  Sodomam.et  aliam  Samariam,  nunc  repetit, 

et  dicit  sorores  tuas  seniores,  cum  senior  tantum 

Samaria  sit,  et  adolescentior  Sodoma ;  verum  quia 

filis  earum  eisconnumerantiir,dicitomniumunam 

esse  speciem.Quantae  autem  flliae  Sodomorum  sunt, 

taots  et  Samariffi.Et  dabo  tibieasinaedificationem, 

et  non  ex  testamento  tuo,   et  suscitabo  ego  tes- 

tamentum  meum  tecum.  Gonsidera   finem  repro- 

missionis    et  cognosces  quia  ego  Dominus,     ut 

memineris,  et  confundaris,   id  est,   cum   recepe- 

ris  peccata  tua,  et  rememorata  fueris,    tunc   con- 

ftindens.  Et  ultra  non  erit  tibi  os  aporire.  Gumre- 

cepero  peccata  mea,  et  restitutus  fuero,  facto  me- 

cnm  testamento,  tunc  amplius  intelligo  mala  mea, 

la)  Vitiose  antea  lesebatur,  factura, 
(6)InHexaplorum  colieotione  nic  locus  desideratur. 
b  romanae  tamen  editionis  xa>v  LXX  annotationi- 


A  et  confundor,  et  conscius  mihi  ultro  memet  panio. 
Vide  autem  quid  mihi  eveniat.  Vt  uUra  non  sit  libe- 
rum  os  aperire  afade  ignominixM  quandoeveniat  in 
eOf  quasi  propitietur  tibi,  Nec  tunc  quidem,  quando 
propitiatur  mihimuitapeccanti,possum  osaperire: 
nec  quando  ignoscit  sceleribu8meis,alienus  sumab 
ignominia,  sed  sentiens  scelera  mea,  perpetuo 
conscientiae  meae  igne  discrucior.  Idcirco  quia  igno- 
minia  et  confusio  seterna  nobis  reposita  est,  si  pec- 
oaverimus,  omni  corde  prccemur  Deum,  utdet  no- 
bis,  usque  ad  finem  et  animae  et  oorporis  nisu  pro 
veritate  contendere :  ut  etiamsi  aliquod  tempus  con- 
stiterit,  quod  nostram  examinet  fidem  (nam  ut  au- 
rum  probatur  in  fomace,  sic  Odes  nostra  in  peri- 
culo  et  persecutionibus  examinatur),etiamsi  perse- 

n  cutio  eruperit,  inveniat  nos  praeparatos,  ne  domus 
nostra  in  byeme  corruat,  ne  aedificatio  quasi  in  arena 
oonstruota  tempestatibus  dissipetur :  ut  cum  flave- 
rint  venti  diaboli,  id  est,  spiritus  pessimi,  opera 
nostra  persistant,  qusB  usque  ad  hanc  diem  persti- 
terunt,  si  tamen  non  suntocculte  subruta,  et  in  ex- 
peditionis  accinctu  manifestemus  charitatem  nos- 
tram,  quam  habemus  ad  Deum  in  Ghristo  Jesu,  cui 
est  gloria  et  imperium  insaecuIasaecuIorum.Amen. 

HOMILIA  UNDEGIMA. 

De  eo  quod  dictum  est ;  Fili  hominis,  propone  seni- 
gma,  et  dic  parabolam  addomum  Israel,  et  dices: 
Aquila  magnarum  alarum,  etc.  (Gap.  xvii). 

911  Exercitatio  corporum,  et  in  totumfortitudi- 
nem  comparat  iis,  qui   exercentur,   et  per  partes 

C  unumquodque  membrum  sensusque  membrorilm 
vegetiores  facit  ad  sufferendum  quid,  aut  ad  sen- 
tiandum  ;  ut  puta  oculorum  acies,  si  exercitetur  in 
visu,acutior  fiat  ad  videndum  :aures,si  frequentius 
audiant  melius  possunt  vocumcaperedissonantias. 
Hoc  autem  et  in  caeterismembrislicetdeprehendere 
quod  in  paucis  ostendimus.  Verum  quid  mihi  pro- 
dest  ad  beatitudinem  et  ad  vitam  sempitornam,  si 
oorpus  exercitationibus  roboretur  ?  Quod  mihi  est 
emolumentum,  etiamsi  fortissimo  corpore  flam, 
etiamsi  omnibus  membris  vegetusincedam?Econ- 
trario  autem,  si  sensusanimaehabueroexcercitatos 
ad  sentiendum  quid  ad  discendum  dies  noctesque 
contrivero,  non  solum  inhacvitamihiconducif,sed 
etiam  recedentem  de  corpore  prosequetur.  Idcirco 

[)  in  parabolis  et  in  senigroatibus  locutus  estDeus,  ut 
extenderet  se  mens  nostra,  vel  potius  inunumcol- 
ligens  dictorum  intueaturacumina,etacorpori8vi- 
tiis  recedens,  dum  intelligit  veritatem,  vitae  suae 
cursum  secundumeumdemdirigat.Haecin  procemio 
diximus,  quia  sermo  Dei  factus  est  ad  Ezeobielem, 
dicens:  Ftli  hominis,  narra  narationem,et  dicpara- 
bolam  ad  domum  Israel.  Pro  hoc  autem  quod  Sep- 
tuagintainterpretesp08ueruntnarrra<f(mem,alius,de 
interpretibus  transtulit,  propone  {b)problema  ;dii\uB 

bus  coUigere  est.  Aquilam  posuisseavviYtxa,  Symma- 
chum  et  Theodotionem  Tzp66\ri^, 


W7 


8.  BUSEBn  ffiERONTMI 


m 


profer  probtemafBliQS  significa  dmt^ma.  Igituretpro-  A  exposcit,  ut  qu(B  obscurius  dicta  sunt,  quibUBdam 


blema  et  snigma  et  parabola  est  quod  lectum  est. 
8i  quando  illuminatione  indiguimus  scientise  Dei, 
nunc  vel  maxime  et  necessarie  indigemus,  ut  non 
tam  ego,  quam,  orantibus  978  vobis,  gratia  Dei 
in  me  edisseratsolutionemprobIematis,etsnigma- 
tis,  sive  parabolsB.  Quse  est  ergo  parabola  aquilae, 
quam  in  prffisenti  Spiritus  sanctus  ostendit?  Quae 
non  solum  aquila,  sed  etiamcomparatione  csetera- 
rum  aquilarum,magnaaquiia,et  ingentiumalarum, 

etlonga  extensu,et  plenaunguibus,  sive  (ut  quidam 
tnterpretatus  est)plena  plumis  scribitur.  Non  solum 
his^  qusB  diximus,  majorest  caeteris  aquilis,  verum 
in  eo  vel  prsecipua  est,  quod  ductumhabetintrandi 
In  Libanum.  Nam  ingrediens  illic  ab  arbore  cedri, 


adjunctis  sermonibus  planius  enarremus.  Etsitan- 
tus  labor  est,  ut  ipsum,  quoddicitur,  intelligatur: 
quid  necesse  estdicere,ipsam  quffistionemqnantam 
habeat  obscuritatem,  quae  sit  aquila  prior,  quid  sit 
Libanus,  qu»  cedrus,  quflesummacedri,qu«B  aqniia 
secunda,  quse  translatio  vitisapriore  ad  seqaentem? 
Si  aliquandoDei  indiguimusauxilio,  semper  autem 
in  intellectu  Scripturaru mSpiritu  sancto indigemar. 
nunc  profecto  tempus  est,quod  nobisprestetauxi- 
lium,  et  pendat  ipsse  quse  dixit.  Quomodo  Salvator 
noster  in  Evangeliis  quasdam  parabolas  ipse  inter- 
pretatur :  sic  et  nunc  propheta  in  secunda  prophe- 
tia,  qusB  in  reliquis  lecta  est,  signiflcat,  quia  Aquila 
prior  Nabuchodonosor  sitrex  Babylonis,  qui  ingrea- 


quffi  in  Libano  sita  erat  electa,  teneriludines,  et  -o  sus  est  in  Libanum,  id  est,  Jerusalem  :  etaccepitde 

summa  quseque  decerpsit,  et   attulit  in  terram 

Ghanaan,  in  civitatemsivenegotiatorum,  sivenego- 

tiatricem,  sive  translatorum,  sive  certe  (ut  Septua- 

gintainterpretati  sunt)  muratam,   et  posuit   hoc, 

quod  de  cedro  Libani  sumpserat,  ut  pkntaretur  et 

cresceret  in  tarra  Gbanaan.  Post  haec  eadem  aquila 

de  semine  terraeunde  sumpserat  summitates  cedri, 

et  extrinsecus  sibi  semen  accepit,et  plantavit  illud 

in  campo  frondifero  super  aquam  multam.  Hoc  au- 

tem  ipsum,  quod  de  terraChanaan  fuerat  assum- 

.ptum,  ab  ea^  quae  Libani  summa  quaeque  decerpse- 

rat,  id  est,  quod  secunda  vice  acceperat,  factum 

est  in  vitem  nonfortem,sed  inGrmam,  verumetiam 

statura  pusillam  :etpa]miteshujusvitisinfirm8Bre- 

dinati  sunt,  pro  eo  quod  de  Libano  et  cedro  fuerat 

assumptum,  intantum  ut  radices  suas  sub   ipsius 

trunco  consitas  haberet.  Et  quidem  facta  est  vitis, 

et  fecit  propagines,  et  extendit  arbusta  sua.Et  post 

hsBC  venit  alia  aquila,  el  ipsa  magna  magnis  alis,  et 

copiosis  vel  plumis,  sive  unguibus :  et  979   ecce 

ista  vitis,  de  qua  nunc  diximus,  veniente  secunda 

aquila  declinavit  testamentum  suum  ad  eam,sper- 

nens  id  testamentum,quod  prius  cum  arbore  fecerat, 

in  qua  reclinata  vitisfuerat  eiTecta,  etpropaginibus 

factis,  arbusta  latius  fuderat,  et  compiexa  est  se- 

oundam  aquilam,  etradicessuas  aprioretranslulit 

ad  sequentem.  Deinde  palmites  emisit  ad  aquilam 

aecundam,  ut  irrigaret  eam  cumglebaplantationis 

cjus  in  campo  bono  :  et  aqua  multa.Etquidemirri- 

gataest  haecipsavitiset  translata  adaquilam  secun- 


summis  cedri,  id  est,  regem  Jerusalem,  et  prinoi- 
pes  ejus,  et  attulit  ea  in  terramChaldaeorum,  scili- 
cet  in  Babylonem.  Plantavit  quippe  incaptivitatem 
accipiens  niios  Israel,  et  de  regio  semine»  9M  et 
de  genere  principum  in  eademterraconstituitPost 
hoc  autem,  et  post  regiam  stirpem,  alia  quoque 
multitudo  capta  est  ab  oo,  et  vitis  efPecta  est,  non 
tam  robusta  quam  fueratcum  fuisset  in  vineaDd, 
et  in  terra  sancta,  ubi  sacriGcia  Dei  celebrantur, 
sederat  in  Babylone  translata  vitis  inGrma.  Hisita 
gestis,  inter  Pharaonem  regemiEgypti,  et  Nabucho- 
donosor  regem  Babylonis,  bellum  ortum  est.  Igitnr 
populus,  qui  cum  regibus  suis  acstirpeoptimatum 
ab  Assyriis  fuerat  afflictus,  reperta  occasione,  qua 
jugum  Nabuchodonosor  abjiceret,  et  ejus  imperio 
liberaretur,intulit  se  ad  secundam  aquilam  grandem 
magnarum  alarum,  id  est, Pharaonem(IV  Reg.  xxv). 
Deinde,  sic  ordine  currente  rerum,  quia  Deus  non 
Pharaoni  tradiderat,  sed  Nabuchodonosor,  et  illi 
non  sustinentes  judicium  et  imperium  c;J*i8,  excus- 
serant  jugumNabuchodonosor  de  cervicibus  suis^et 
ad  Pharaonem  transgressi  fuerant,  ira  Dei  super 
eos  ingruit,  et  contra  evenit,  quam  putaverant.  0- 
portet  quippe  eum,  qui  a  Deo  damnatur,non  fugere 
sententiam  cjus,  necvoiuntatem  judicantisvellemu- 
tare,  verum  patientissime  sustinere,donecip8e  Deus 
liberetqui  damnavit.Igitur,quiaadPharaonem  trans 
tulit  se  populus,  relinquitur  ab  auxilioDei,et  pejora 
patitur,quam  ante  perpessusest  aNabuchodonosor. 
Diximus  solutionem  parabolae  juxtalitteram^et  id  qn* 


dam,  ut  faceret  incrementa,  utafPerret  fructum,ut  D  odscriptumest:sequiturduriorinterpretatiOyetdiffl 


fieret  in  vitem  magnam.  Idcirco  prophetae  imperatur 
ut  dicat,quia  testamentum  transgrediens  vitis,quod 
fecerat  cum  aquila  priore,et  statuens  illud  cum  se- 
cunda^  non  dirigatur,  neque  radices  teneritudinis 
ejus  effloreant :  quin  potius  fructus  ejus  propter 
transcensionem  ejus  putreantetarescant  omniaqua 
de  ea  oriebantur,et  jam  ultranon  habeat,brachium 
magnum  etpopulummultum;evellatur  autemradi- 
citus,  et  licet  irrigata  sit,  tamen  non  perseveret, 
•t  nondirigatur  in  ubertatem,  statimque  utcontige* 
rit  eam  ventus  urens,  arescat,  etcumglebaplanta- 
^ionis  Buae  siccetur.  Uoc  proposito  ipsius  historias 


cillsad  intelligendum,secundumverum  Nabuchodo- 
nosor,etverumPharaonem,eteaverba,quffideaqaal]i 
praedictasunt.Idcirco  autem  anteinterpositionemsa- 
quentis  lectionis,hanc  expositionem  summatimatrio- 
timque  praediximus,  ut  et  praesens  locus  facilius  intel- 
ligatur,etnihilominusserveturlocosao  plenior  ex- 
positio,  et  consequens  parabolaetiamjuxta  allego- 
riam  latissime  disseratur.Verumnuncpaucadeba- 
mus  assumere,  et  quasi  quodam  armamento  fhtars 
interpretationi  viam  sternere  hia,  quae  nobis  Dei 
gratia  largitur,  scientes  quid  in  seqaenti  pleniofl 
exponemusi  Ac  primum^qaidem{videndam  eBiyqnare 


TRANSLATIO  HOMILIARDM  OBIflENlS  IN  EZEGHIELEM.  HOM.  XI. 


'm 


^odonosor  ot  Pharao  aquil®  dicantur.  Forsi-  A  <^U8.  Non  mihi  dicitur  de  talilupo  ;  AUandite  ab  eis^ 


[Qffirit  quispiam,  qui  non  otiose  et  tran- 
I  Scripturas  legit  :  Nabucbodonosor  aquiia 
est  magna,  et  magnarum  alarum,  et  hic 
0  alia  aquila  magna  similiter  alarum  ingen- 
et  in  Lege  intcr  immunda  animalia  posita  est 
L :  qnare  et  justus  dives  effectus  prseparat  sibi 
qoils,  ut  possit  converti  in  domum  principis 
[oare  etiam  repromissio  qujedam  ost  apud 
ipropbetam  dicentem  :  Justi  accipient  pennas 
MSBj  curreni,  et  non  taborabunt,  gradientur  et 
nnenf  ?Si  enim  immunda  est  aquila,non  opor- 
8  pennas  accipere  ut  aquilam,cum  justi  fueri- 
neque  oum  divitisB  nobis  creverint,  oportet 
iitre  nos  nobis  pennas  aquilai.  Gui  primum 


qui  veniunt  ad  vos  in  vestUu  ortum,  intus  autem  sunt 
lupi  rapaces  (Matth.  vii).  Signanter  locutus  est  di- 
cens :  intus  auiem  sunt  lupi  rapaces.  Sunt  quippe  alii 
non  rapaces,  quando  lupi  et  agni  pascentur  simul, 
et  vituluset  taurus,  et  leo  pariter  edent.  Gum  autem 
fuerit  tam  diversarum  inter  se  naturarum  in  Ode 
Ghristi  facta  sociatio,  leo  non  erit  jam  imraundus, 
verum  feritatis  sua  obliviscetur,  et  universa  ani- 
malia,  qusB  in  lege  Dei  dicuntur  immunda,  oondi- 
tionis  antiqus  recipient  puritatem.  Hoc  autem  et  ex 
parte  jam  factum  est,  et  plenissime  [Al.  planissime] 
in  secundo  complebitur  adventu.  Prsvenit  igitur  sa- 
cramentum,  quod  ostensum  est  in  Gherubim,  rei 
veritatem  :  et  intantum  leonis  et  aquils  faciea  cum 
ndendum  est,  quosdam  nomina  animalium  in  n  aliis  faciebus  cognats  sunt,  ut  majus  nobis  videatur 
lUra  in  utroque  genero,  id  est,  in  malo  ac  bono      vitulo,  et  tauro,  et  leone  simul  pascentibus,  id  quod 

apparuit  in  Gherubim.  Ab  leaia  quippo  nihil  de  his, 
quffi  praedicta  sunt,  sibi  cohsrens,  et  invicem  con- 
nexum  repromittitur.  In  Gherubim  vero  unumquod- 
que  animal  cum  alio  cognatum  est,  facies  vituli  fa- 
ciei  ileonis,  et  vultus  hominis  vultui  aquila}.  Noq 
igitur  magnopere  mireris  cum  Pharao,  et  prsoe- 
dens  eum  Nabuchodonosor^  aquil®  nuncupatur  : 
justus  vero  pennas  assumere  dicatur  utaquila,et  in 
Dei  parte  dives  elTectu^aquilffi  sibi  pennas  prffiparel 
ad  volandum.  Verum  ut  ad  propositum  redeamy 
specialiter  quiddam  significatur  deNabuchadonosor, 
quiamagnaet  magnarumalarum,et  sui  extensione 
longissima,  intantum  ut  ausus  fuerit  dicere  :  Ftn- 
aerpens  sreus  typus  fuit  Salvatoris :  neque  bus  faciam,  sapientia  inteltectus  auferam  fines  gen- 
lerpens  erat  vere,  sed  imitabatur  serpentem,  ^  tium,  et  virtutem  eorum  9M  depascar^  et  comnuh- 
e  Domino  :  Vt  Mouses  elevavit  serpentem  in  de-     vebo  eiviteUes,  quse  inhabitantur^  et  orbem  terrarum 

universum  comprehendam  manu  ut  nidum,  et  quasi 
confracta  oi^a  auferam  (Isai.  x).  Ecce  ista  et  exten- 
sio  alarumejus.Nec  hoo  ei  suffioit,  vernm  unguibue 
plenuB  est,  et  mnltis  plumis,  et  babet  ductum  in- 
trandi  in  Libanum,  ut  cedri  ejus  summa  deoerpat. 
Quamdiu  hi,  qui  commorabantur  in  Libano,  non 
peccaverunt,id  est^quamdiu  in  Jerosolymus  positi, 
[Supp.  non]  sunt  in  sceleribus  deprehensi,  non  ac- 
cepit  potestatem  ista  magnaaquila,  ut  ingrederetur 
in  Libanum,  neque  assumpsit  sibi  electa,  et  cedri 
semen  regium,  et  principum  stirpem.  Ista  quippe 
sunt  teneritudinis  ejus,  qus  quodam  (tempore  non 
fuerunt  duro  corde :  attamen  rapuit  ea,  quia  peooa- 


.:  ut  puta  leo,  in  bonam  accipitur  etin  malam 
a.  In  bonam  sic  :  Catulus  leonis  Jutla  ex  ger' 
'me^  fili  mi^  ascendisti^  accumbens  dormisti^  ut 
U  caiulus  leonis :  qtUs  suscitabit  eum  (G^.xlix)? 
lain  vero  partem  sic :  Adversarius  noster  diabO' 
'  Iso  rugienSf  quxrens  devoraredrcuit,  cui  expe^ 
r  retistere  firmos  in  fide.  Sed  et  malignus  sup- 
re  cupiens  insidiatur  in  occulto,ut  leo  in  spe- 
sua  insidiatur,  ut  rapiat  pauperem.Quomodo 
90  dicitur  et  in  malam  partem  et  in  bonam, 
tincongruumetiam  aquilam  in  utramqaepar- 
tcipi.EtjUt  ego  suspicorjustus  non  est  aquila, 
.asi  aquila,aemnlatur  quippe  aquilam.  ISX  quo- 


fie  oportet  exaltari  Filium  hominis  (Joan.  iii) : 
,  iDodo  et  justus  non  tam  aquila  est,  quam 
>  similis,  quia  ei  utile  est  imaginem  aquil» 
L  Jttxta  hunc  intellectum  et  in  alio  loco  prs- 
Q  accepit  Justus^ut  sit  sapiens  sicut  serpens, 
t  flat  serpens,  sed  ne  a  veri  scrpentis  capiatur 
ft.  Si  autem  sermo  Dei  scripturas  diligenter 
BiiSy  et  8piritus,de  quo  scriptum  est  :  Spiritus 
tenUatur  etiam  alta  Dei{l  Cor. xn)/m  alicujus 
m  venerit,  manifestissime  ostendet  de  Scri- 
,  et  aquilamet  leonem  in  partem  mundorum 
liam  posita:Gherubim  Dei  habere  faciemho- 
et  faciem  leonis  a  dextris  quatuor  partium. 


mi  vituli,  et  983  faciem  aquilae  a  sinistris  D  verunt  in  Dominum.  Aquila  ista  grandis^  etc.,totiuB 


\r  partium  :  et  baBC^  qu®  in  Gherubim  viden- 
eety  aquila  et  leo,  munda  sunt.  Nihil  quippe 
idum  est  in  curru  Dci.  Et  quomodo  tu  de  gen- 
credens,  mundus  efTectus  es  :  El  quod  Deus 
vUf  tu  ne  commune  dixeris,  dicitur  do  omnibus, 
iccelo  pendentia  ostensa  sunt  Petro  :  sic  muur 
et  leo  et  aquila,  quos  in  Cherubim  apparue- 
leo  non  est  aliud,  quod  in  Christi  adventu  fu- 
prsdicatur:  novit  mundumleonom,raundam 
ilam,  quae  nuncupatur  \mmuuda,: Lupus  enim 
t  paseentur  simul  (Isai.  xi).  Lupus  enira  qui 
m  iimoxius  pasoitur  non  est  ultra  ob86rvaQ« 


arboris  cacumina  in  Ghanaan  tran8tulit,quia  figura- 
liter  Babyloniorum  terra  maledicti  Ghanaan  dicitur. 
De  quo  ait  Noe  :  Maledictus  puer  Chanaan,  f^mutus 
erit  fratribus  suis  (Gen.  ix).  In  civitate  quoque  nego- 
tiatorum,  sive  negotiatrice,  sive  transferentium,aut 
certo  murata,  posuit  hoo,  quodde  cedro  abstulerat» 
et  accipit  sibi  de  semine  terra3,  jam  non  de  altiori- 
bus  solum,  sed  etiam  do  minoribus,  et  de  populo 
Judacorum,  et  dedit  illud  in  campum  frondiferumy 
superaquam  multam  respiciendum  constituit  illud» 
et  exortum  est,  et  factum  ost  in  vitem  firmam.  In- 
firmatua  est  vere  populus  Dei  in  Babylone,  et  ideo 


771 


S.  BnSEBII  HIBRONTMt 


m 


neque  (canticum  |Domini  cantare  poterat,  dicens  :  A  naur,  et  forte  audenter  promittimuf,  quod  non  val&- 


Quomodo  cantabimus  canticum  Domini  in  terra  alie-^ 
na  (Psal,  cxxxvi)?  Revera  non  poterat  infirma  non 
esse,  qu89  plantata  fuerat  in  Babylonf .  Quo  pacto 
vires  pristinas  reservaret,  quae  vitis  Babyionia  esse 
ccBpisset.  QuaB  quia  in  sancta  terra  fructus  non  fece- 
rat,  ideo  translata  ab  aquila,  et  in  terra  posita  Gba- 
naan,  facta  est  in  vitem  inOrmam,  et  in  pusillam 
statura.  Quamdiu  in  terra  sancta  fuit,  ingens  vitis 
erat  quando  vero  translata  est  in  fines  peccato- 
rum,  et  infirma  et  parva  efiTecta  est.  Et  tu  igitur, 
vitis^  qu8B  me  audis,  si  vis  esse  magna,  noli  exire  de 
Ecclesiffi  Onibus,  permane  in  terra  sancta  Jerusa- 
lem.  Quod  si  propter  peccata  in  pejora  corrueris, 
transfereris  in  aliam  terram,  et  eris  in  vitem  pusil- 


mus  implere,  ad   minora  redeamus,  et  secundum 
mensuram  intellectus  985  nostri  sic  potius  expo- 
namus  :  Venit  ad  istum  Libanum,  boc  est,  Eccle- 
siam,  ubi  hostiae  Dei,  ubi  incensum  orationum  ejus 
celebratur,  ista  magna  et  vera  aquila,  Nabuchodo- 
nosor^id  est  diabolus,et  rapuit.  Absit  autem  a  tem- 
poribus  nostris :  ut  de  summis  cedri,  id  est,  de  prin— 
cipibus  et  de  regio  semine  in  Ghanaan  transferat^ 
Oremus,  ne  fiat  quod  saepc  factum  est.  AssumptS 
enim  sunt  quidam,  et  in  Babylonem  translati,  qufi 
in  Ecclesia  principes  fuerunt,  et  propter  peccatuixM 
suum  de  Libani  summitate  sublati.Super  bis  dicen— 
dum  est  quia  aquila  magna  magnorum  unguium  , 
plumis  extensa  acceperit  de  cacuminibus  cedri,  ef 


lam,  et  palmites  tui  decident,  et  radices  tuas  sicca-  ^  deraserit  cos  de  Libano,  id  est,  de  Jerusalem,  et 


buntur,  intantum  ut  postea  desideres  requiescere 
super  aliam  aquilam,  984  ut  nunc  dicitur,  magna- 
rum  alarura  et  plurimorum  unguium.  Bonum  est 
condemnatum  in  condemnationis  permanere  senten- 
tia,  quamdiu  ei  libet  qui  damnavit.  Non  curramus 
volentes  ad  Pharaonem ;  si  enim  ad  eum  currimus, 
contra  Deum  facimus,  qui  dixit :  Ego  sum  Dominus 
Deus  tuus,  gui  te  eduxi  de  terra  iSgypii,  de  domo 
servitutis  {Deut,).  Ad  Nabuchodonosor  enim  non 
tam  sponte  properamus,  quam  condemnati,  et  per- 
tracti  ad  eum  sumus.  Sequitur  :  Et  factum  est  altera 
aquila  magna  fnagnis  alis,  et  copiosis  unguibuSf  et 
ecce  vitis  ista  amplexabitur  eam^  id  est,  sccundam 
aquilam.  Evenit  saspe^  ut  ab  una  contraria  fortitu- 
dine  ad  aliam  transferamur.  Jusseratenim  Deus,ut 


plantaverit  in  terra  Chanaan.  Non  solum  autem 
aquila  ista  summa  cedri,id  est,  de  optimatum  ge- 
nere,  sibi  vindicat,  986  sed  et  terree  semen  rapit, 
et  transfert  in  terram  Ghanaan  quando  quis  de  po- 
pulo  peccat,  et  de  Dei  plebe  diaboli  laquaeis  prspe- 
ditur.  Quapropter  diebus  et  noctibus  tam  pro  nobis 
quam  pro  fratribus  nostris  Dei  imploremus  auxi- 
lium,  ne  quis  de  Jerusalem  transferatur  in  Chanaan, 
ne  sententiaejus  deserta,  a  voluntate  illius  ad  aliam 
tendamus  aquilam,et  veniat  super  nos  ira  major,et 
putrescat  univer8aplantatio,et  fructus  pariter  cum 
radlcibus  arescat.  Plantatio  quippe  Jerusalem  noa 
potest  in  aliaterra  ferre  fructus,  non  facit  palmites 
in  finibus  alienis  ;  sed  statim  cum  gleba  sua  sicca- 
tur,si  non  perseveraverit  in  voluntate  Dei,  et  in  Ec- 


Israelitarum  populus  sub  Nabuchodonosor  jugum  C  clesia  ejus,  id  est,  et  factis  et  sermonibus  et  ecien- 

colla  submitteret,  ut  legimus  in  Jeremia,  intantum 

ut  comminaretur  ei,qui  abejus  servitio  declinaret : 

et  eo  tempore,  quo  Jeremiam  exposuimus,  ea  quse 

nobis  gratia  Dei,  orantibus  vobis,  largita  est,  sive 

certe  utcumque  sensimus  exponere  conati  sumus. 

Noluit  autem  id  facere,quod  fueratimperatum ;  sed 

palmites  suos  extendit  ad  Pharaonem  in  gleba  plan- 

tationis  ejus,  ab  eo  constituta  est  in  campo  super 

aquam  multam,  ut  fructus  aiTerret  uberrimos  :  et 

deserta  ^Egypto,  rursum  ^yptum  concupivit,  pu- 

tans  80  ubertatem  pristinam  consecuturam  :  hoc  in 

primiscogitans,quod  siNabuchodonosorad  Pharao- 

nem  transcenderet,  radices  firmaret,  evelleret  sta- 

turam,fructus  afTerret.  Sed  in  contrarium  quam  pu- 


tia  veritatis  Ghristi  Jesu,  cui  est  gloria  et  imperium 
in  ssBcuIa  saeculorum.  Amen. 

HOMILIA  DUODEGIMA. 

De  eo  quod  scriptum  est  :  Fili  hominis^  dic  ad  do- 
mum  exasperantem,  nescitis  quid  ista  stgnificent 
(Gap.  xvii). 

985  Ea,  quae  jam  supra  memoravi  de  duabus 
aquilis  magni5,et  magnarum  alarum,et  magnorum 
unguium,nec  nonquffi  primaet  secunda  aquila  ges- 
serunt,  nunc  quasi  in  prophetia,  scilicet  figurata, 
vult  ex  parte  sermo  divinus  exponere,  nobis  ad  in- 
telligendum  relinquens  quse  ipso  dimisit  intacta.  Ac 
primum  *quidem,  Hcet  ssepe  jam  dixerim,  tamen 


tavit  omnia  reciderunt.  Fructus  quippe  ejus  omnis  D  etiam  nunc  aliquid  non  novum  inferre  conabor, 


computruit,  et  pullulationes,  quae  saltem  modic®  in 
Babylonem  venerant,  mutatione  regionis  exarue- 
runt,  intantum  ut  radicitus  evulsa  sit,  ne  ultra  in 
brachio  magno,aut  in  populoplurimo  convalesceret. 
Quid  in  se  hsc  tanta,  vel  talia  continent  sacra- 
menta  ?  quid  unusquisque  sermo  significat  ?  Possu- 
mus,  si  tamen  habeamus  auditores,  ad  aliam  quam- 
dam  Jerusalem  conscendere,  et  ibi  demonstrare 
quomodo  aquila  magna  ductum  suum  fecerit,  et  in 
hanc,  quam  nunc  nos  possidcmus,Babylonem  sum- 
mitatesejus  detuleritPossumus  secretiora  qusedam 
it  Pbaraone  loqui  :  verumi  quia  tempore  coarcta- 


quod  nostrae  animse  tribuat  saluiem,  in  eo,  quod  di- 
ctum  est  ad  prophetam :  Dicad  domum  amaricantemf 
sive  exacerbanfem.  Non  enim  addidit  domum  exa- 
cerbantcm,  sive  exasperantem  me.Et  si  volumus  vi- 
dere  cujusmodi  sit  peccatum  exasperatio,audiamus 
quam  dulcia  ei,  qui  intelligit,  eloquia  Dei  sunt,  di- 
centi  :  Quam  dulcia  gutturi,  meo  eloqHia  tua  {Is. 
cxviii).  Haec  naturaliter  dulcia  cum  assumpserint 
credcntHS,  aut  [^4/.  ut]  bene  vivunt,  aut  vere  contra- 
rium  faciunt.Et  siquidcm  juxtadivinam  regulam  in- 
grediuntur,  reservant  eloquia  Dei  in  eo  dulcore  quo 
natasunt.  Juxta  mei  autem  animi  motum  puto,  quii^ 


m 


TRANSLATIO  HOMILIAItCM  OtUGENIS  IN  EZEGHIELEH.  HOM.  XH. 


774 


conversationis  bonitate  et  augeaat  eloquiorum  Dei 

8aavitatem,miscentes  dulcedinem  vitaB  dulcoriser- 

monis.  Sin  vero  quis  peccet,  et  extra  prscepta  Oei 

perversus  incedat,  986  iste  accipieits  dulcissima 

eloquia  Dei  per  naturamamarissimi  peccati  (ama- 

rum  quippe  peccatum  est^quod  dulcedinem  sermo- 

nis  exterminat),in  amarum  saporemomnem  redigit 

saavitatem.Quod  dicimus  plenius  animadvertes^ac- 

cipiens  exemplum.IIerba  quas  absinthium  nomina- 

tar,  naturaliteramara  est :  bancsi  secundum  quali- 

tatem,  et  quantitatem  mellisin  mel  injicias,  amari- 

tadine  sua  vinsit  ejus  suavitatem  et  cogit  amarum 

esse  quod  dulce  est.  Hujus  berbs  vimbabet  pecca- 

tam.  Si  plura  peccavero,plus  amaritudinismittoin 

dulcedinem  sermonum  Dei.  Si  grande  fuerit  quod 

delinqao,  totum  dulcorem  mellis  verto  in  acerbum 

saporem  et  idcirco    Deus,    qui  sermonem  suum  a 

peccatoribus  conculcatum  ulcisoitur,  unicuique  pro 

qaalitate  amatoris  vitae,   et  pro  modo  intentionis, 

amaritudinem  pccnarum  suppliciorumque  restituit. 

Et  siquidem  nos,  qui  haec  dicimus,  et  semel  credi- 

mus  Deo,  peccaverimus,exasperarenitimursermo- 

nem  ejas  :  qui  veropenitus  a  fide  ejus  recesserunt 

neque ingressi  suot  Ecclesiam,bt  non  faciunt  amara 

doquia  Dei.Quomodoenimpossuntsuavitatem  exas- 

perare  sermonum  quibus  nondumcrediderunt?Ideo- 

qu^  nobisalia  servantur987tormentaquividemur 

credere,et  in  ipsa  credulitate  peccamus,ab  eorum 

8iipplicio,qui  ne  initium  quidemcreduiitatis  habue- 

runt.  Et  ne  solummodo  putemus  verbum  nosexas- 

perare  Dominisi  peccemus,delictumnostrum  usque 

ad  ipsius  Dei  injuriampervenit.Scriptum  est  enim, 

quod  qui  peccat,  per  praevaricaticnem  legis  Deum 

inhonorat.  Parum  erat  si  dixisset :  inhonorat  ange- 

iQm :  nunc  autom,    per   praBvaricationem,    inquit, 

legis  Deum  inhonorat.  Quotiescumque  praevarica- 

mur  legem  Dei,tolies  inhonoramus  Deum,etquando 

niajora  delinquimus,  tanto  majoribus  contumeliis 

africimas  Deum  :  quanto  plurapeccamus,  tantoplus 

inhonoramus  Patrem  et  Christum  ejus,  sicut  scrip- 

tum  est :  Quanto  magis  putatis,  deteriora  mereri  sup- 

pliciaqui  Filium   Dei  conculcavei%  et  sanguinem 

Jeilamenti  pollutum  duxerit^  in  quo  sanctificatus  est, 

flipiritui  graiix  contumeliam  fecerit  ?  Igitur  quicum- 

9^6  peccat  exasperat  et  contumeliam  facit.et  inbo- 

Qorat  tam  Dei  eloquia,  quae   suscepit,  quam  cum, 

^i  docuit.  Dic  nunc  ad  domum  exasperantem :  Nes- 

^tis  quid  sint   ista,    id  est,  quse   in  parabola  dicta 

«unt  aquilarum.  Dic,  cum  venerit  rex  Babylonis  ad 

Jerusalem,  et  acceperit  regem  ejus  et  principes  ejus. 

Qtiantum  ad  biatoriam  pertinet  prophetantis,expo- 

8ilum  est :  Quod   Nabuchodonor  venerit   in  Jero- 

solymam,  et  captivos  duxerit  Sedechiam  regem  Ju- 

fec,  et  principes,  qui  crant  cum  eo,partem  populi 

^ndeorum  (IV  Reg,  xxv) :  nec  non  etiam  illud  adde- 

niQs  quomodo  plantaverit  cos  in  terra  Babylonis. 

Sed  non  stemus  in  littera,nech(Ereamus  in  historia, 

niagis  autem  tu,  qui   in   scripluris  Dei  profectum 

bibeSy  et  nosti  quia  isla  omnia  figuraliter  continge- 


A  bant  illis,  scripta  sunt  autem  pro  nobis,  in  quos  fines 
sxculorum  decurrerunt,  Instatecce  verusNabuchodo- 
nosor,quaBrens  aliquos  capere  de  nobis.Et  primum 
quidem  cupit  (si  fieri  potest)  de  principibus  Ecclesiae 
captivos  sibi  ducere.  Verum  quamdiu  Ezechias,Jo- 
sias,  aut  cerle  quieumque  justus  rex  regnat  in  po- 
puIo,non  potest  iste  Nabucbodonosor  vinctos  abdu- 
cere,aut  principes  aut  populum  de  Judaea.  Si  autem 
nos,  qui  videmur  Ecclesiae  praeesse,  peccaverimus, 
locum  dantes  diabolo  adversum  Pauli  praeceptum 
dicentis  :  Nolite  locum  dare  diabolo  (Eph,  iv) :  quo- 
dammodo  per  deJicta  nostra  quae  fecimus  in  Jeru- 
salem,occasionem  988  tribuimusNabucbodonosor 
ut  ingrediatur  civitatem  sanctam,  etabducatquos- 
cumque  voluerit.  Qui  vero  non  peccat  excIuditNa- 

g  buchodonosor,  ut  non  possit  in  terram  Dei  ingredi 
Ergo  omnibus  viribus  excludamus  Nobucbodonosor 
ut  ab  bcatum  istius  Ecclesia3  conventum  non  appro- 
pinquet.Excludamusautem  eumassumentcsclavem 
scientia;,  excludamus  eum  conversatione,  et  factia 
bonis,  ut  non  rapiat  regem  Jerusalem,  et  principes 
ejui^,  ut  non  abducat  eos  in  Babylonem  captivitatis 
suae  triumphum.  Si  vero  aliquem  ex  nobis  vincere 
potuerit  saevus  inimicus,  ducit  eum  in  Babylonem, 
non  in  locum  amplum  alicujus  terrrae,sed  in  Baby- 
Ionemanimie,id  est,  confusionem.  Frequenter  dixi- 
mus  Babylonem  confusionem  interpretari.Quicum- 
queenim  ab  eo  victus  adducitur  in  confusionem 
mentis  suae  transfertur  in  Babyloaem.Respiciamus 
ad  quotidianamvitam.Si  quando  viderimus  animam 
a  peccatis,  a  vitiis,a  tristitia,ab  ira,a  desideriis,  ab 

C  avaritiaconfundi,sciamusistam  esse  quam  diabolus 
abducat  in  Babylonem.  Si  vero  principali  cordis 
tranquillitas,  serenitas,per  fructum  fecerit,sciamus 
quia  Jerusalem  versetur  in  ea,  visio  quippe  pacis 
intrinsecus  est.  Et  ducit  eos  ad  se  in  Babylonemy  et 
sumit  de  semine  regniy  et  disponit  ad  ipsum  tesla- 
mentum,  Omnes  qui  sermonem  Dei  suscepimus,re- 
gium  scmen  sumus.  Etenim  genus  electum  voca- 
mur,  et  regale  saccrdotium,gens  sancta,popuIusac- 
quisitionis  (I  Pet.  ii,  9).  Si  quis  ergo  ex  nobis,  qui 
in  ordine  regalis  seminis  constituti  8umus,per  pec- 
catum  suum  captivus  abducitur  a  diaboIo,haud  du- 
bium  est^quin  de  regio  genere  sit  abductus  in  Baby- 
Ionem,et  faciat  testamcntum  cum  Nabuchonodosor, 
quia  jam  testamentum  Dei  spreverit.  Impossibile 

D  quippe  est  hominem  sine  testamento  esse.  Si  babes 
testamentum  Dei  in  te,  non  potest  testamentum 
tecum  facere  Nabucbodonosor.  Porro  si  repulisti 
testamentum  Dei  per  prsevaricationem  mandatorum 
ejus,snscepisti  testamentum  Nabuchodonosor.Scri- 
ptum  est  enim  :  Disponit  ad  eum  testamefitum  suum^ 
et  inducit  eum  in  mal edktionem, Deus  in  benedictio- 
ne  nobiscum  testamentum  facit:  Nabuchodonosor 
vero  testamentum  suum  in  maledictiono  consti- 
tuit.  Non  potest  in  benedictione  esse  qui  pactum 
fecerit  cum  Nabuchodonosor.Scd  dicit  mihi  aliquis, 
qui  in  Scripturis  divinis  est  eruditus  :  Invenio  in 
•89  lege  Moysi  maledictiones  constitutaa  in  pecca« 


ll^ 


6.  EUSEBU^  HIBRONYMI 


m 


torem:  si  ergo  prfficepto  Dei  maiedictum  constitu-  A.  praevaricans  testamentum.  Oportuerateum,quitra- 


tum  est  in  peccatores,  cur  non  ecoDtrario  apud 
dijabolum  qusedam  benedictio  sit,utalii  apud  eum  in 
benedictione  fiant,  alii  in  maledictione?Huic  ergo 
acute  et  acerrime  interroganti  sic  conabor  occurrere 
et  dicere  quia  et  quaedam  sit  benedictio  a  Nabucho- 
donosor,quam  Deus  procul  abjiciat  a  nobis  :  et  ma- 
ledictio,  de  qua  nunc  dicere  debemus,  qus  digne 
super  peccatores  venit.  Quse  est  igitur  benedictio 
Nabuchodonosor  ?  Quando  aliquis  iu  mundo  isto  lo- 
cuples  fuerit  et  feliciter  gesserit,  et  omnia  ei  pros- 
pero  cursu  fluxerint,intantum  ut  illud,  quod  scrip- 
tum  est,  ei  possit  aptari,Bo5  ejtisnon  faciet  abortio- 
nem  :  et  si  universam  saeculi  habuit  prosperitatem, 
benedictio  Nabuchodonosor  super  eum  est.Maledic- 


ditus  fuerat  testamento  Nabuchodonosor,  sustinere 
supplicium :  verum  non  sustinet,  et  idcirco  dicitor 
de  eo.  Non  salvabitur.  Vivo  ego,  dicit  Dominus  Ado- 
nai^  nisi  in  loco  regis  qui  constituit  eum,  qui  spemii 
maledictionem  meam,et  transgressus  est  testamentum 
meum. Estquidam  qui  inhonoratmaledictionemDei, 
est  et  alins  qui  honorat  cam.Nec  dubium  est  quin 
in  praesenti  de  isto  quaeratur  Deus,  qui  maiedictio- 
tionem  suam  inhonoraverit.Gumenimquis  traditus 
fuerit  suppliciis,  ut  castigetur,  et  non  sustinuerit 
quod  praeceptum  est^inhonorat  maledictionem  Dei. 
Si  vero  sustinuerit  cum  omni  mansuetudineyCt  be- 
nedictione,  et  gratiarum  actione  ad  Deum,  iste  ho- 
norat  maledictionem,  et  cum  honoraverit  maiedic- 


tio  vero  in  eo,  quando  aliquis  recedit  a  Deo,  et  ni-  «^  tionem,  necesse  est  ut  etiam  bonedictionem  illius 


hilominus  in  parte  diaboli  constitutus  miseriis  sup- 

pliciisque  torquetur.Vult  igitur  Deus,utnunc  Scrip- 

tura  commemorat,testamentum  Israeli  maledictio- 

nem  esse  apud  Nabuchodonosor.  Et  ideo  quia  vo- 

luit  spernere   testamentum  Nabuchodonosor  rez 

Jerusalem,  et  mitlens   angelos   suos  in  i£gyptum, 

testamentum  cum  Pharaone  facere  conatus  est,  ait 

sermo  divinus :  Non  dirigetur^   non  salvabitur,  Qua- 

propter  oportet  nos  forre  patienter,cum  a  Deo  tra- 

dimur  ultioni.  Tradidit  quemdam  de  ccetu  Ecclesi» 

Apostolus  diabolo  in  interitum  carnis  t  et  tradidit  in 

carnis  interitum,  non  ut  perderet  traditum,  sed  ut 

spiritum  traditi  conservaret.  Ex  quo  Scripturaait: 

Tradere  iftius  modi  satanae  in  interitum  camis  ut  spi- 

ritus  salvu^  fiat  in  die  judicii  Domini  Jesu  (I  Cor,  v). 

Traditur  autem  tormentis  peccator,  ut  recipiat,  in 

prffisenti  8upplicia,et  pro  peccatis  suis  cruciatus,in 

futuro  refrigerium  consequatur,et  dici  possit  de  eo: 

Recepit  mala  sua  in  vita  sua.  Si  quis  igitur  poBnis 

eKcruciatns  juxta  maledictum,  in  quo  Deus  posuit 

peccatores,  maluerit  fugere  supplicia,et  mittere  ad 

.£gyptum  pro  auxiliis  comparandis,ad  Pbaraonem, 

a  quo  liberavit  Deus  populum  suum,non  dirigetur, 

non  salvabitur.Si  quis  autem  patienter  maledictio- 

nem  sustinuerit,  et  supplicia  Nabuchodonosor,  ot 

tempus  peccatorum  suorum  in  cruciatu  complevcrit 

quomodo  illequi  secunduniEpistoIasPauIiexcruciar 

tus  est,  ut  spirituB  ejus  salvus  fieret  in  die  judicii, 

iste  990(Inem  optimumconsequetur.Inducitergo 

eum  maledictionem,  et  duces  terraeejusaccipietjUt 

fiant  in  regnum  inflrmi.Inflrmum  efficitur  regnum,  D  celso.  Et  requiescet,  et  propagines  ejus  resiituentur, 

quodde  sancta  terra  in  Babylonem  transfertur.  Nul- 

lu8  quippe  fortis  in  Babylone,  id  est,  in  confusione 

mentis  suae.  Omnino  non  potost  extolli  bomo,  qui 

confusus  eat,  ut  custodiat  testamentum  meum,  ut 

statuat  illud,  et  discedat  ab  eo,  ut  mittat  nunlios 

suos  in  JEgypium  :  Iste,quiaNabuchodonosor  prop- 

ter  peccata  sua  tormenta  pcrpetitur,etmittitnuntio8 

suosin  iEgyptum,uon  ferens  lraditionem,quahosti 

concessus  est  a  Deo,  ut  det  ei    equos  et  populum 

multum,idposuitquod  in  ioco  prohibitum  est.  Non 

enim  muttiplicabis  tibi  equos   (Deut  xvii),  ait  Scrip- 

tura,  Si  dirigatur,  si  salvabitur  qui  facit  adversa^et 


consequatur  :  Et  transgressus  est  testameniummeum^ 

cum  ipso  in   medio  Babylonis  morietur,  ct  non  in 

virtute  magna,  neque  in  turba  multa  faciet  Pharao 

bellum.*^on  potcst  ei,  qui   transgressus    fuerit  et 

inhonoraverit  maledictionem  Dei,  Pharao   tribuere 

auxilium;  verum  inmcdioBabylonispro  suaprsva- 

ricatione  morietur.  Deinde  sequitur  et  narrat  quid 

peccatores  passuri   sunt,  et  post  haec  prosperiora 

quaeque  commemorat,  dicens :  Accipiiim   ergo  da 

electis  cedri,  et  de  vertice  cordis  eorum  aveltamy  et 

plantabo  ipsum  in  mente  excelso,  Post  maledictiones, 

quas  supra  memoravimus,repromissio  beatitudinis 

et  dulcissimaepoilicitationis  in  fine  sermonis  profer- 

tur:quia  jam  qui  suppliciis  indigebant,tuerantpro 

pcccatis  suis  tormcnta  perpessi.  991  Intra  memet- 

ipsum  vero  considerans,   et   diligenter  istius  looi 

sensum  perlractans,arbitror  de  apostolis  propbetari 

Isti  quippe  sunt  de  electis  cedri,  de  8ummitate,de 

vcrtice^  quod  dedit  Deus  in  virorem  Baeculi.radeng 

corda  eorum,et  plantans  eos  in  monte  excelsaJesu 

Ghristo  Domino  nosiTo, Et  suspendam  ipsuminmonte 

alto  Israel,  et  plantabOy  et  producet  propoginem^  et 

faciet  fructum.  Fecerunt  isti  propagines,  attulerunt 

fructus.E^  eritin  cedmmmagnam.ConMeTei  magai- 

tudinem  et  sublimitatem  Ecclesiae  Ghristi,utinteUi- 

gas  juxta  promissionem  Dei  factum  esse,quod  dici- 

tur  :  Et  erit  in  cedmm  magnam,et  requiescit  super  ea 

omnis  avis  et  omne  votatile  sub  umbra  ejus  requietceL 

Assume  tibi  pennas  sermonis  Dci,et  puteris  repaa- 

sare  sub  hac  arbore,  quae  plantata  est  in  monte 


Vide  quomodo  in  bonaparte  prophetia  finiatur. 
quitur  enim  :  Etcognoscent  omnia  ligna  campi,  guod 
ego  DominuSyqui  humilio  lignum  993  aUttm.Lignuin  - 
altum  populus  Judxorum  est,qui  nunc  humiliatua 
sceleris  sui  pocnas  Iuit,quia  in  Deum  nostrum  Jesum 
Ghristum  manus  ausus  estmittere.£/  cxtollo  lignum 
humile.  Tu  cras  lignum  humile,  lignum  dejectumt^ 
lignum  terrae  hserens,verum  sublimavit  te  Deus.  £l  '■ 
arefacio  lignum  viride. LiQnum  viride  circumcisionift 
est  popuIus,qui  quondam  puUuIans  et  florens  fuiti 
verum  nimia  nunc  siccitate  contabuit.  Ubi  quippe 
nuno  vividus  sermo  apud  eos  ?  ubi  virtQtum  ohorol? 


777 


TRANSLATIO  HOMILIARUM  ORIGENIS  IN  EZBGHIELEM.  HOM.  XIH. 


778 


gi  revvresare  faciolignum  aridum,  Tu  fuisti  li(<num  A  adversus  D(munum,et  adversus  Chrishim  ^us.  Unde 


aridum,et  fecit  te  revirescere  Gbristi  adventus.  Ego 
Dominus  locutus  8um,et  /^onam.Quibus  dictis,  ut  et 
nos  revirescamus,ut  fructus  valeamusafferre,utger- 
minans  lignum  et  non  siccum  eflficiamur,  ut  nun- 
quam  ad  radices  nostras  ponatur  securis,  qu6B  in 
Evangelio  prffidicatur,attentius  Jesum  ChristumDo- 
oiinum  nostrum  cum  Patre  suo  precemyr,  cui  est 
gloria  et  imperium  in  saecula  sseculorum.    Amen. 

HOMILIA  DECIMA  TERTIA. 

De  eo  quod  dicitur :  Fili  hominiSj  leva  plandum  su- 
per  regem  Tyriyet  pone  faciem  tuam  contra  Sido- 
nem  (Cap.  xxvii). 


et  alibi  in  Psalmis  soribitur :  Bgo  dixi^  dii  estis 
et  fUii  Excelsi  omnes :  vos  autem  ut  homines  mo^ 
rieminif  et  tamquam  unus  de  principibus  cadetis 
(Psal,  Lxxxi).Etestibisermode  nullo  penitus  prin- 
cipe  corporali.8i  igitur  est  quidam  princeps  regni 
Persarum,siest  princeps  Israelitarum  Michael,  con- 
sequenter  etTyri  princeps  est  :et  de  his  nunc  prin- 
cipibus  propheticus  sermo  loquitur.Quoniam  autem 
et  de  Moyse  testimonium  polliciti  sumus,  ausoulta 
quod  sequitur :  Quando  dividebat  AUissimus  gentes, 
cum  disseminavit  filios  Adam^statuit  /inesgentium  se- 
cundum  numerumangelorum  D^',sive,ut  melius  ha- 
bet  (secundum  numerum  filiorum  Jsrael)  et  facta  est 


pars  Domini  populus  ejus  Jacob  {Deut,  xxxii).   Alii 
•91  Praecipiturnobisabepiscopis  discutere  ser-  B  Pi^^ncipi  facta  estpars  Tyrus^alii  Babylon,alii8  ali» 


monem  principis  Tyri,  utlaudesejusculpasque  di- 
camus :  neo  non  jussum  est,ut  de  Pharaone  rege 
iCgypti  aiiqua  retractemus.Plangitur  itaque  prin- 
ceps  Tyri :  necputandum  esthunc  hominem  [esse. 
Iq  medio  quippe  Cherubim  nullus  hominum  esl 
creatu8,et  in  paradiso  Dei,  si  simpliciter  litteram 
sequimur,  bominum  nullus  est  enutritus.  Etcum  in 
paradiso  deliciarum,  sicuti  diximus,  nemo  fuerit : 
nanc  dicitur  princeps  Tyri  in  paradiso  deliciarum 
natns  atque  nutritus.Quis  est  iste  princeps  Tyri  7 
Veniamus  ad  Danielem,et  occasionem  intelligentiss 
reperientes,dicamus  non  esse  principes  corporeos, 
de  quibns  nunc  quffiritur.Post  Danielem  ab  Apostolo 


nationes  :  atque  ita  in  huncmodum  principes  pos86< 
derunt  omnes finesgentium.Si  quis  autem  putat  le- 
gens  inScripturis  quasi  de  hominibu8dictum,intel* 
ligat  altius  8piritalis,et  a  nullo  judicatus.  Digno- 
scuntur  enim  qusdam  de  Nabuchodonosor  rege  Aa- 
syriorum,quffi  non  conveniunt  person®  ejus.  Dixit 
enim :  /n  fortitudine  faciam,  et  sapientia  intellectus 
auferam  fines  gentium,et  commovebo  dvitates  inhabi- 
tataSy  et  orbem  terrarum  omnem  comprehendam,  et 
ascendam  super  sidera  coeli,etnubes,ei  reliqua,^  ero 
similis  altissimo  (Isai,  x).HffiC  Nabuchodonosor.  Sic 
et  princeps  Tyri  et  Pharao.Neque  enim  intantum 
agitatus  estfuriis  verus  et  corporeus  Pharao,utdi- 
ceret :  Mea  sunt  flumina,et  ego  feci  ea,   Hoo  autem 


petamus  exemplum.  Deinde  rursum  prophetarum 

testimonia  vocemus.  His  omnibus  etiam  iJle  copu-  p  ante  lectum  est  in  prophetia,  qu»  est  adversum 

lio  non      Pharaonem.Nequeumquamprincipemillum^idest, 


landus  est  locus,qui  a  Moyse  in  Deuteronomio 

t&cetur.  Age  nunc  replicemus  exempla,  incipientes 

aDaniele.  Princeps,  ait,  videtur  iVu;/iae/. Ibique  rur- 

BQu,  princeps  Israel  {Dan,  x) :  et  in  consequenti : 

Uichael  adjuvabat  principem  regni  99%  gentium.Ad 

hsc  addat  Apostolus  :  Gloria  auiem  et  honor  et  pax 

(mi  operanti  bmum^Judseo  primum  et  Gr3Sco,Ei  ad- 

jnyareprincipem  Israelitarum,principem  regni  Grs- 

comm,forta8se  jam  factum  est.In  adventu  quippe 

I^omini  mei  Jesu  Christi,  princeps   Israel  adjuvit 

priDcipem  regni  Grfficorum,ut  gentes  consequeren- 

tur  salDtem,et  illi  credendo,  salvarentur.Atque  ita 

iQhuncmodum  diciturquidamprinceps  regniPer- 

sanun,8icutdictus  est  Michael  princeps  Israelitarum 

^alius  Graecorum.  Non  sunt  ergo  hi  homines,  nec 


corporeum  Pharaonem,draconem  nuncupasset,  di- 
cens :  Ecce  ego  super  Pharaonem  draconem,  qui  sedit 
in  medio  fluminum  jEgypti,  qui  dicit^  mea  sunt  /lu- 
mina,ego  feci  ea  {Ezech,  xxix).  Verum  hoc  in  loco 
proprio  reservetur,quod  nunc  idcirco  assumpsimus 
ut  per  notionem  Scripturarum  manifestius  fleret  id 
quod  videbaturoccultum.Adversum  hos  principes 
est  nobis  pugna.Bt  beati  apostoli  qui  missi  fuerant 
ad  prdBdicandum,quando  ab  his,  qui  fines  gentium 
possedetant,hominos  abducebant,patiebantur  insi- 
dias.Verbi  gratia  dictum  sit :  Ingressi  sunt  apostoli 
Tyrum,persecutu8  est  eos  princeps  Tyri :  ascende- 
runt  Antiochiam,impugnavit  eos  princeps  regni 
••4  Syris :  iste  erat,qui  bellabat  adversus  eos, 
secundum  locorum  vocabula,  in  quibus  imperant,  D  non  omnes  qui  putabantur,ut  Judas  proditor.Quo- 


nominantur.Undeet  Apostolus  quasi  non  de  homi- 
Qibas  disputans.ait :  Sapienliam  enim  loquimurinter 
P^eclos^sapientiam  autem  non  hujus  sxculi^  neque 
[Al.  nempe]  principum  sseculi  istiuSy  qui  destruun- 
^^;  ted  loquimur  Dei  sapientiam  in  mysterio  abs- 
^^m^  quam  prsedestinavit  Deus  ante  sxcula  in 
9iortam  nostram,  qmm  nullus  principum  saeculi 
^m  cognovit.  Si  enim  cognovisserU,  numquam 
^(^rninum  glorise  crucifixissent  (I  Cor,  ii).  Et  quod 
istiQssasculi  principes  cruciflxeruntSalvatoremMS 
^^Dominum,  prophetia  testis  est,  dicens :  ^45^'- 
teuni  reges  terrx^et  principes  convenerunt  in  unum 

PATROLt  XXY. 


modo  enim  ille  non  principaliter  putandus  est  pro- 
didisse  Salvatorem :  sic  etiam  apostolis  omnibus, 
qui  persecutionem  passi  sunt,  alius  fuit  princeps 
persecutionis.Scriptumestquippede  Juda  :  Et  post 
buccellamintroivit  in  illum  Satanas  {Joan,  xiii).  Non 
est  enim  nobis  pugna  adversus  carnem  et  sanguinem 
licet  videantur  ex  carne  et  sanguine  qui  nos  perse- 
quuntur.  Non  eos  oderimu8,quin  potius  diligamus, 
licet  inimici  nobis  velint.permanere ;  misereamur 
eorum,daemonium  habent,patiuntur  insaniam.Non 
tam  hi  sunt  adversum  nos,  qui  nos  persequuntur» 
quam  illi,qui  corda  eorum  repleverunt.Verum  Do^ 

29 


T79 


S.  EUSEBn  HIERONTMI 


780 


mihi  deprceemar  Aa^tilium,  ut  inflrmos  habenl  co-  A  mine  princeps,cum  principes  hominemfleredebae- 


natustantiadversarii  contra  humanam  animam  di- 
micantes,et  dicamus  :  Nisiquia  Dominuserat  inno^ 
bis  in  eo  cum  exsurgerent  homines  in  nos,  forsitan 
vivos  degluiissent  nos.  Igitur  est  quidam  princeps 
Tyri,et  prophetia  non  de  Hyram  nos  docet ;  hoc 
quippenomenintertioRegnorum  libro  scriptum  est 
(III  Reg,  v),  non  de  alio  principe  Tyri,  neque  de 
quoquamhomine ;  non  nos  humana  docent  eloquia, 
sed  divina,  et  qusdam  inefTabilia,  et  sacrata  sub 
personishominum.Pharaohomo  est  :aliud  quiddam 
erudior  intelligere  Pharaonem.  Et  Nabal  Carmeli 
homo  est,et  Hyram  homo  (I  Reg.  xxv) :  sed  aliud 
sub  eorum  doceor  efOgie.Quis  est  tantus  et  talis, 
qui  a  corporalibus  conscendat,qui  a  visibilibus  in- 


rit.Homo  est  Ezechiel,  et  filius  hominis :  qui  vero 
plangitur,Nabucbodonosor  e&t,  rex  Babylonis.  [Ac- 
cipe  et  tu  lamentationcm  tuam  super  regem  Babylo- 
ni8,et  dices  :  Quomodo  quievit  qui  repetebat  f  et  re- 
liqua.Considerain  quantam  spem  vocatus8is,oho« 
mo,qui  carne  circumdatus  dicis .  Quasi  lacmeemid- 
sisti^coagulMsti  autem  mead  similitudinem  caseiy  cute 
et  camibus  me  vestiti,  ossibuset  nervis  me  cantexisU 
(Job.  x).  Tu  ergo,  qui  de  conditione  tua  dolebas, 
ecce  plangis,et  ille  qui  carne  non  est  circumdatus^ 
a  te  plangitur:  vocatus  es  enim  in  eam  spem,de  qai^ 
ille  cecidit.Peccato  Israel,salus  gentibus  subintra- 
vit.Audebo  aliquidsacratius  dicere,  inlocum  ange— 
lorum,qui  ruerunt^tu  ascensurus  es,  et  mysterium 


visibilia  contempletur,  et  possit  unumquodque  ho-  n  quod  aliquando  illis  creditum  est,  tibi  credendum 

_  __     . 1__     ._     TN_«      •        X      1l*_  -.  «.1  i.       A  - Ctf\        •  ^^t.     ^^  ••  »  !•       »1  r\  J  •_!•*        r  «^  • 


rum  secundum  Dei  intelligere  voluntatem  ?Quis  est 
ergo  princepsi8te,discamus,utcogno8centes  lamen- 
tationem,etiam  quod  nuncsuper  ea  dicitur,  evite- 
mus.Plangitur  princeps  Tyri.  Quam  bonus  Deus, 
qui  etiam  eos,  qui  se  negaverunt,deflet  lEt  boc  ve- 
nit  etiam  ex  amoris  affectu.  Nemo  quippe  plangit 
quem  odit :  et  qui  plangitur  plangitur  quidem  ut 
mortuus :  verum  quasi  adhuc  qusratur^quasi  vivis 
desideriositydiligitur.EtJerusalem  quando  plangi- 
tur,  scriptum  est  I  Ei  faclum  est  posiquam  capius  est 
Israel^et  desolata  esi  Jerusalem,  sedii  Jeremias  flenSy 
ei  lamenians  lamentaiionem  istam  super  Jerusalem^et 
aii '  Quomoito  sedet  sola  civitas.qux  abundat  populis^ 
facia  esi  ut  viduaquxmuliiplicaia  erat  in  nationibus  : 
princeps  in  regionibus  facta  est  in  iribuium  {Thren.i). 
Plangitur  et  Nabuchodonosor.  Ubi  sunt  bsereses, 
abi  sont  qui  aiunt  istos  in  perditionem  creatos  esse? 
Griminantur  995  Greatorem,ut  se  criminibus  ab- 
solvantAccipe  lamentationem  istam  super  regem 
Babyloni8,et  dices  :  Quomodo  cessavii  qui  repeiebat 
quomodo  quievit  qui  exigebat  ?  In  regem  Babylonis 
istadicuntur :  Qtwmodo  cecidit  Lucifer  de  coslo,  qui 
fnane  oriehcdury  contriius  est  inierram  (Isai.x\v)f  Et 
illede  ccbIo  cecldittet  iste  signaculum  similitudiniSy 
eoronadecoris^  in  Paradiso  deliciarum  nutriius.  Ecce 
omnes  de  ccbIo  cecidisse,non  descendisse  referuntur 
DominuB  vero  meus  de  ccelo  descendit,  el  qui  de^ 
scendii, ipse  est  filius  hominis.  Ai  non  sicut  satanas. 
Non  enim  descendit  de  ccbIo,  neque  ei  mali  quic- 
quam  acciderat,si  descendisset.  Audi  Jesum  dicen- 


erit,  de  quo  dicitur :  Quomodo  cecidii  Lueifer,  qvi 
mane  oriebaiur  ?T\x  vero  lux  factus  ^s  mundi,ta  pro 
illo  factus  es  Lucifer  :  unus  de  stellis  erat  Lucifer, 
qui  de  codIo  ruit,et  tu  si  tamen  de  semine  es  Abn- 
ham,inter  stellas  cosli  computaberis.  Eduxit  enim 
996  Abraham  foras,et  dixit  ei  Deus  :  Respice^  sic 
erit  semen  tuum  (Gen.  xv).  Uoc  autem  tuno  erit, 
quando  stellae  cadent  ut  folia  de  coelo,  et  erit  alia 
gloria  solis,et  alia  gloria  lune9,aliagloria  stellarum. 
Siella  enim  ab  stella  differt  in  claritatCy  sic  et  resur- 
rectio  mortuorum  (I  Cor.  xv).  Verum  noli  gloriari 
adversum  istiusmodi  ramos,qui  in  infidelitate  ceci- 
derunt,et  fracti  sunt  (Rom.xi)\i\i  quia  in  fide  stas 
fide  et  ascendes.Et  per  hoc  quod  plangis  principem 
Tyri,et  ea  cum  lamentatione  deploras,qna9  superius 
interposuimu8,edocere,  ne  forte  in  his  bonis  re- 
pertus,qu(B  princepsTyri  habuit  etiamtu  incipias 
ruere,si  paululum  fueris  gloriatus,  et  non  custo- 
dierisomnicustodiacortuum.Videquippequiddicat 
ad  pri nci pem  Ty ri :  7u  signaculum  simxlitudinis.  Volo 
nosse  quid  fuerit,ut  signaculum  similitudinis  nun- 
cupatus  sit.Gum  profeceris,;accepisti  signaculam  ; 
quoniam  Deus  vere  hujus  pater  quem  eignayit,  et 
misit,et  ideo  semper  credentes  signantar  a  Do- 
mino.Jam  autem  et  commune  proverbiam  venit,at 
dicamus  :  ille,et  illenon  accepit  signaculumy  et  ille 
signaculum  habet.  Quis  babet  signaculum  ?  Ille 
quem  signavit  Deus.Audebo  aliquid  dicere,quia  si- 
gnaculo  isto  ille  signatus  est,qui  baptizat  in  Spirita 
8ancto,et  igne,ille  qui  largitur  imaginem  coBlestis» 


\jcm:Videbam  Satanamquasi  fulgur  de corIo cadeniem  D  qui  format  te  ad  superiora,ut  ultra  non  portesima- 


{Luc.  x),  non  descendentem.Verum  non  solum  Sal- 
vatore  coelo  descendit :  quotidie  multitudo  descen- 
dit,et  ascendit  super  fllium  hominis  (Joan.  i).  Vi- 
debis  enim  coelum  apertum,  et  angelos  Dei  ascen- 
dentes  et  deseendentes  super  filium  hominis.Bt  tu 
exspecta  ascensionem  tuam.  Tantum  a  ruina  con- 
8urge,et  audi  :Exsurge.Jerusalem,a  ruina  tua.Spera 
quia  scis  ascensurus  in  coelum,et  cave  ne  tibi  quo- 
que  dicatur :  Numquid  qui  cadit,non  resurget  ?  aut 
aversusnonconverteiur^Jer.yiu^^fWtB  qui  convertun- 
tur  conversione  pessima,dicit  Dominus.Et  iste  ita- 
(]|ue  de  his  unus  e8t,qairuerunt,etplang^tur  abho- 


ginem  terrestris.  Gave,  homo,  ne  saeoulum  istud 
egrediens,  signaculo  diaboli  sis  impressus.  Habet 
quippe  ille  signaculum.Sicutiportavimusimaginem 
terrostris,unde,vel  quando,  vel  qui  significavityhoc 
signoportaverimus  imaginem  terrestris.Gircuit  dia- 
bo1us,et  lustrat  omnia,vo1ens  et  ipse  signare  sab- 
jectos  sibi.Signat  autem  singulorum  corda  conside- 
ran8,et  imprimit  in  eis  Oguramterreni  perpeccata, 
per  vitia,  ut  portent  imaginem  terrestris.  Audi  Je- 
sumquidrespondeatjquandoimaginemetinscriptio- 
ncm  Gsesaris  postulatur  :Qui  habetaures  audiendi  a«* 
diat  (iifar^/i.xi)',Nam  quia  non  habebat  eam  imagi^ 


781 


TRANSIATIO  HOMILIARUM  ORIGENIS  IN  EZEGHIELBM.  HOM.  XIII. 


783 


nem  quam  peiebatur,  neque  ipse,  neque  discipulus 
8UU8,  docetubi  valeat  reperiri  imago  quaa  qusritur. 
Vade,  inquit,  ad  tnare,  et  miile  hamum^  et  eum  pis- 
cem,  qui  prius  ascenderitf  tollef  et  aperies  os  ejus : 
et  cum  inveneris  staterem,  tolle  illum,  et  dabis  pro 
me  ette  (Matth,  xvii).  Neque  ego  habeo  hancimagi- 
nem,  et  superscriptionem,  neque  tu,  si  tamen  vere 
discipulus  meus  es,si  port®  Inferorum  non  prsva- 
lent  adversum  te.  Ergo  Jesus  aliter  dat  pro  se  ima- 
ginem  997  de  mari  illam  accipiens,  quee  in  pisce 
fnerat  inclu8a,similis  his  piscibus,de  quibus  hodie 
lectum  est,  qui  adhsrent  in  squamis  draconis,  qui 
sedet  super  flumina  iGgypti.Vere  quippe  istiusmodi 
pisces  ibi  adhasrent.  Quanti  et  hodie  pisces  sunt 
quorum  rex  est  iste  qui  in  aquis  multis  regnat? 
Scriptum  est  quippe  de  invisibilidracone,  quiaipse 
rez.  ait  omnium  qui  sunt  in  aquis ;  verum  tu  non  es 
in  8quis,8ed  in  ea  terra,  quae  tibi  repromittitur.  Et 
hmc  dicta  sunt,utdiligentius  ventilaremus,  quod  sit 
Bignacnlum  similitudinis.  Quam  beatus  fuit  in  ilJo 
tempore  quo  signaculum  similitudinis  erat.  Tibi 
adhuc  deest  ut  similitudo  signaculi  fias,et  procul  es 
ib  ejusmodi  munere.  Dixit  quidem  Deus  :  Faciamus 
kaminemad  imaginemetsimilitudinem  no5tram(GenA): 
attamen  necdum  consecutus  es  similitudinem.  Fecit 
quippe  Deus  hominem,ad  imaginem  Dei  fecit :  ubi 
Dei  estsimilitudo.Cnin  apparuerity  similes  ei  erimus, 
qucniam  videbimus  eum  sicuti  est  (I  Joan.  iii).  Ego 
sic  accipio  et  hoc  quod  dicitur  a  propheta,  Deus^  quis 
nmilis  tihi  (P<a/.xxxiv)?  quasi  illud  :  Quis  putas^  fi' 
delis  et  sapiens  dispensator?  sicut  et  hoc  :  Cum  enim 
apparuerit,  similes  ei  erimus.Qm^  est,  qui  assimile- 
tnr  ei  ?  Pauci  admodum  sunt,qui  receperunt  simili- 
todinem  ut  apostoli. Fo^iamu^  hominem  ad  imaginem 
et  simititudinem  nostram.  Iste  ergo,  qui  nunc  plan- 
gitar,8ignaculum  erat,  etplenus  sapientia,  quem  et 
tu  pianges,  si  factus  fueris  Ezechiel.Nescio  autem  si 
et  tu  sapientia  plenus  fueris  :  interim  iste,qui  plan- 
gitur,  plenus  erat  sapientia,  et  erat  decoris  corona. 
Gonsidera  qualis  fuerit,qui  fuit  corona  decoris.  Non 
simpliciter  decor,  nec  gloria  erat  in  eo,  sed  corona 
gloriee.Hunc  autem  decorem  noli  extra  te  quserere, 
sed  circa  anims  religionem,  cogitatorium,  ubi  [At. 
ibi  ait  meditatorium]  ubi  intellectuale  consistit,  ubi 
vera  est  pulchritudo.  Quod  si  volueris  ibi  quserere 
deooremy  ubi  caro  est  et  sanguis,  humor  et  venae, 
Qbi  materia  corporalis,  non  poteris  invenire.  Siqui- 
d«m  veros  decor  in  Salvatore  est,  et  ita  ab  illo  juxta 
largitudinem  et  misericordiam  ejus  in  cunctorum 
divisus  est  animas.  Accingere  gladium  luum  circa  fe- 
«vr  tuum,  potentissimey  specie  tuaj  et  decore  tuo,  et 
pUchritudine  tua  (Psal,  xliv,  3).  Est  igitur  aliquis 
decor  in  principali  cordis  nostri,  et  in  anima.  Quia 
ftatem  istiusmodi  decor  etiam  ad  animam  pertingat 
bnmanam,  998  prophetes  te  doceat  dicens  ;  Atuiif 
^ta,  et  vide^et  inclina  aurem  tuam,  et  obliviscere  po- 
Nt,e<  domus  patris  tui,  quia  concupivit  rex  decorem 
t^mm  {Ibid.y  ll),id  est,  sponsus.  Quisita  habet  pul- 
obraQ  aQimam,quis  tantum  possidet  deooremi  qui9 


A  ita  est  extraneus  ab  omni  fGeditate,  ut  possit  ei 
dici :  Concupivit  rex  decorem  tuum  ?  Et  tu  quidem 
adhuc  istum  quaeris  decorem,et  niteris  ad  placen- 
dum  :  iste  vero  a  decore,  quem  habait,in  turpitudi- 
nem  concidit.Et  quomodo  in  corporibus  sape  vide- 
mus  accidere,  ut  mulier  speciosa,  et  pulchra  faoie 
ab  ffigrotatione  decorem  suumperdat,  etpersenec- 
tutem  splendorem  vultus  amittat,  eodem  modo  et 
anima,  qus  pulchra  erat,  per  inOrmitatem  amittit 
decorem,et  per  senectutem  deformis  efficilur.  Gum 
enim  susceperitveterem  hominem  cum  actibussuis, 
senectute  ejus  pristinum  perdit  decorem.  Venit 
Jesus  ut  transferat  nos  a  vetere  homine,  et  senec- 
tutis  insignibus:  ruga  quippe,  senectutis  indicium 
est :  ut  ait  Apostolus  :  Ut  exhibeat  sibi  gloriosam  Ec- 

-o  clesiam  non  habentem  maculam,  aut  rugam,  aut  ali- 
quid  istiusmodi,  verum,  ui  sit  sancta  et  immaculata 
(Ephes.  v).  Licet  igitur  a  senectute  et  ruga  ad  juven- 
tutem  transcendere :  et  hoc  est  in  hac  parte  mi- 
rabile,  quod  corpus  ab  adolescentia  pergit  ad  se- 
nium  :  anima  vero,  si  venerit  ad  perfectum,  a  se- 
necta  in  adolescentiamtransmittitur.Idcircoetiamsi 
exterior  homo  noster  corrumpitur,  sed  interior  re- 
novatur  de  die  in  diem.Oportuit  te  nosse  decorem, 
quem  rex  concupiscit ;  oportuit  te  scire  eum,  qui 
aliquando  fuit  decoris  corona :  et  tu  cum  fueris  con- 
secutus  hanc  gloriam,  cave  ne  corruas.  Siquidcm  et 
istequicorruit,signaculumeratsimilitudinis,plenus 
sapientia,  et  decoris  corona.  In  deliciis  paradisi  Dei 
tui  inquinatus  es.Non  ait  simpliciter  in  paradiso,  sed 
in  paradiso  deliciarum.  Quaero  utrum  sint  qu«edam 

^  paradisi  differentiae,  et  cum  quis  in  paradiso  Dei 
fuerit,  tamen  non  sit  in  paradiso  deiiciarum :  sicut 
latro  ille  prima  hora  cum  Jesu  ingressus  est  para- 
disum  :  si  a  te  rogem  putasne,in  paradisum  intro- 
gressus  est,  an  non  ?  non  dubium  quin  eum  respon- 
deas  introgressum.  Deinde  si  rursum  a  te  qusram, 
quid  ergo  introgressus  paradisum,  statimne  deli- 
ciarum  loco  exceptus  est  ?dica8  forsitan  quia  prima 
hora  ingressus  sit  paradisum,  in  paradiso  999 
deliciarum  Dei  factus  non  est.Sin  autemjam  videris 
eum  accipientem  de  ligno  vitae,  et  de  cunctis  arbo- 
ribus,  quas  noninterdixitDeus,  itautdeomni  ligno 
paradisi  vescentem  :  si  aspexeris  eum  etilliusligni, 
et  omnium  qus  nunc  prohibita  non  sint,  cibum 
edere :  et  a  te  rogem,  putasne,   iste  non  solum  in 

D  paradiso  factus  est,  verum  etiam  in  paradiso  deli- 
ciarum  Dei  ?  quid  mihi  aliud  responsurus  es,  nisi 
eum  in  paradisi  deliciis  constitutum  ?  Ad  hanc  bea- 
titudinem  tu  festina8,quividerisplangere.  Iste  vero, 
qui  plangitur,fuit  quondam  in  deliciis  Dei :  omnem 
liapidem  bonum  indutus  est^sardinum  et  carbuncu- 
lum,sapphirum  et  beryllum,  et  hyacinthum,et  jas- 
pim,et  reliquos  duodecim  lapides.  DifQcilis  est,  et 
ultra  vires  nostras  naturamque  hiyus  loci  se  expo- 
sitio  sustollit.  Quis  enim  potest  naturam  uniuscu- 
jusque  lapidis  exponere,et  describere  sive  colorem, 
sive  vim  ejus,  ut  sic  valeat  reperire,  quare  lapidea 
isti  assumpti  sint?  Attamen  licet  qoq  simas  talM| 


783 


S.  EUSEBII  HtERONTMI 


7SI 


qui  ouncta  intelligere  possimasy  paaca  videamus,  A 
quomodo  duodecim  istis  lapidibus  indutus  fuerit. 
Si  cui  divinsB  litterse  curs  sunt  (ad  quam  rem  saepe 
exhortamur  adolescentes,  sed  ut  video,  nihil  profi- 
cimus,  tantummodo  tempora  consumentes :  non 
enim  potuimus  aliquos  eorum  ad  id  perducere,  ut 
sacris  voluminibus  insisterent)  et  duodecim  illos 
lapidesy  et  cstera  requirat  in  Scripturis,  inveniet  et 
in  Apocalypsi  eodem  modo,  atque  ordine  nuncu- 
patos.  Qui  ibi  primus  :  et  hic  primus  est  positus,  qui 
secundus  secundu8,qui  tertius  tertius,  qui  quartus 
quartus,  atque  ita  usque  ad  duodecimum  lapidem, 
ordo  servalus  est.  Gur  ergo,  et  super  quos  lapides 
isti  in  Apocalypsi  nuncupati  sunt  ?  Utique  super 
portas  Jerusalem  ccBlestis,ibique  dicitur,quia  prima 
porta  topazium  sit,  secunda  smaragdus,  tertia  car* 
bunculus,quarta  sapphirus,  atque  ita  in  hunc  mo-  " 
duminsingulasportassingulilapidesdistribuuntur. 
Si  intellexeris  portas  Jerusalem,  et  portas  filiffi 
Sion,  ubi  et  oportet  te  canere  Deo.  Cantabo  quippef 
ait,  omnes  laudes  tuas  in  portis  f  OOO  /f/ta?  Sion 
{Psal,  iKf  15) :  si  animadvertis  quomodo  indutus 
sit  aliquis  duodecim  lapidibus,et  ingressus  Jerusa- 
lem,  et  per  alias  portas  ingressus,  conspiscies  vir- 
gines  duodecim.In  libroPastoris,  (a)  in  quo  angelus 
poenitentiam  docet,  duodecim  virgines  habent  no- 
mina  saa,  Fides,  Gontinentia,  et  csetera :  potestis 
quippe  legere,  si  vultis.  Deinde  quando  turris  aedi- 
ficatur,cum  assumpseris  fortitudines  virginum,  pa- 
riter  accipies  et  id  quod  de  portis  dicitur :  omamen- 
tum  quippe  tibi  est  unaquseque  virtus,  atque  ita  in 
hunc  modum  superffidificant  fundamento  Ghristi,  C 
non  solum  aurum  et  argentum,  verum  et  lapides 
pretiosos.  Prohibitum  est  autem  «edificare  ligna, 
fenum  et  stipulam  (I  Cor.  iii).  Intus  est  igitur  iste 
lapis  duodecimuB.  Et  nobis  adhuc  imperatum  est, 
ut  dicamus  de  Tyro  et  Sidone,  et  Pharaone :  an- 
gustia  temporis  neque  superiora  qu®  ccopimus  im- 
plerepermisit,  et  heec  qu®  volumus  enarrare,  quasi 
commenti  more  perstringenda  sunt  breviter.  Gom- 
minatio  est  in  Sidonem,quaB  interpretatur  (b)  vena- 
tores,  Anima  nostra  sicut  passer  erepta  est  de  laqueo 
venantium  {Psal,  cixiii).  Si  Hebraice  legis,  habes, 
de  laqueo  Sidoniorum.  Igitur  Sidonii  venatores  sunt, 
et  comminatio,  qus  fit  in  eos,  propter  te  fit^  quo-  ^ 
niam  volunt  te  capere,  et  diligenter  observant  quo« 
modo  auditores  Scripturarum  de  Ecclesia  avellant,  j. 
quomodo  de  flnibus  Juds®  ad  flnes  Sidonis  trans- 
ferant :  verum  tu  omni  custodia  serva  cor  tuum,  et 
disce  quia  comminatio  in  venatores  tui  causa  sit.De 
Pharaone  verojam  aiiquasermo  memoravit,  afQr- 
mans  eum  draconem  sodentem  in  medio  fluminum 

(a)  Habes  hfleclib.  iii,  Simil.  9,  cap.  2etcap.  16. 
Saepe  hunc  PastoriSySive  Herms  librum  laudat  Ori- 
genes,  nec  tamen  pro  Canonico  umquam  obtrudit. 
Quin  immohomil.Qin  Num.  In  libello, inqmi,  Pas- 
toris :  si  cui  tamen  Scriptura  illa  redpienda  videtur, 
similia  designantur. 

{b)  Hieronymo  imposuisse  hic  ipse  videtur  Orige- 
jlis  locus,  scribenti  in  comment.  m  Ezecbielem  cap. 


atque  dicentem :  Mea  sunt  /lumMa,  et  ego  feci  ilU 
{Bzech.  xxix).  Novi  ego  differentias  fluminum,  et 
scio  fluminain  quibus  draco  sedeat,  super  qus  flu- 
mina  hi,  qui  de  Israel  capti  fuerant,  sedentes,cum 
carmen  8ion  canere  non  possent,flebant,secundnm 
idquod  in  Psalmis  scriptum  est :  Super  ftumina  Ba-' 
bylonis  illic  sedimuSt  et  flevimus  {PsaL  cxxxvi),  l).Kl 
scio  aliud  flumen,cujus  impelus  laetificat  civitatem 
Dei,  juxta  Psalmists  vocem  dicentis :  Fluminis  tm- 
petus  IxtifUat  civitatem  Dd,  Vis  audire  quis  est  iste 
fluvius,  cujus  impetus  laetificat  lOOl  civitatem 
Dei  ?  Jesus  Ghristus  Dominus  noster  est  fluvius, 
cujus  impetus  Isetificat  civilatem  Dei.  Iste  est  qui  ait 
per  Isaiam :  Ecce  ego  declino  in  vos  quasi  fluvius 
pacis  {Isai.  lxvi).  Scio  ego  quosdam  esse  fluvios  re- 
promissos,  qui  exhoc  fluvio  manant.  Omnis  enim, 
qui  biberit  ez  aqua  ista,  sitiet  rursum  :  Qui  autem 
biberit  ex  aqua,  quam  ego  dederOyaM  Jeaus,non  sitiei 
in  setemumf  sed  erit  fiuvius  in  eo  fons  aqude  salientis 
in  vitam  sstemamyCt  flumina  de  ventre  ejus  egredien- 
tur  {Joan.  iv).  Habes  igiturfluvios  sanctos,a  quibus 
procul  est  draco.  Quomodo  enim  tria  sunt  impossi- 
bilia  mibi  ad  intell^gendm,  via  serpentis  supra  pe- 
tram,  Petra  autem  erat  Christus,  et  non  est  via  ser- 
pentis  ubi  est  Jesus :  sic  non  possum  in  lOOlt  his 
fluminibus  draconis  invenire  vestigia.  Est  autem 
quidamfluvius,quem  draco  fecit,dicit  quippe  draco, 
etcomminaturDeustamdraconi^quam  fluviisin  qui- 
bus  est  draco :  Mea  sunt  flumina,et  ego  feci  t7/a.Audi 
hsereticum  cum  omni  versutia  et  ingenio  predican- 
tem^necdum  venisse  Jesum  Ghristum.Ista  sunt  flu- 
mina,  in  quibus  versatur  draco,  et  ipse  fecit  ea,  et 
dicit  draco :  Mea  sunt  flumina,et  ego  fed  ilta.  Idcirco 
diligenter  attende,  cum  aquam  biberis,  ne  forte  de 
illo  fluvio  bibas,  in  quo  sedit  draco  :  sed  bibe  ex 
aqua  viva,  et  de  eo  fluvio,  in  quo  est  sermo  Dei,in 
quo  Dominus  noster  Jesus  Ghristus,  cui  est  gloria 
et  imperium  in  saecula  saeculorum.  Amen. 

HOMILIA  DEGIMA  QUARTA. 

De  eo  quod  dicitur :  Porta  hasc  clausa  erit,non  ape- 
rielur,  et  nemo  per  eam  transibit  quia  Dominus 
Deus  transibit  per  eam  (Gap.  xliv). 

f  001  Et  ait  Dominus  ad  eum  :  Porta  hxc  clausa 
erit^  non  aperietur,  et  nemo  per  eam  transibit^  quia 
Dominus  Deus  Israet  transibit  per  eam,  et  egredietur. 
Et  erit  clausa.  Portas  plures  templi  describit,  spe- 
cialiter  Ezechiel  filius  hominis^  et  quod  de  singulis 
descripseritportis.nunc  rursus  exponit  his^qui  ha- 
bent  aures  ad  audiendum,  de  porta  sanctorum  exte- 
riore  quae  respicit  contra  Orientcm,  et  clausa  sit 
semper.  E)  ait  Dominus  ad  eum :  Porta  hsec  clausa 
erit,  non  aperietur  et  nemo  per  eam  transibit,   quia 

xxvii,  de  hoc  psalmi  testimonio :  Vbi  nos  l^gimus, 
Venantium,  in  Hebraico  scriptum  est.  Sidoniorum. 
Monuimus  vero  nosineum  Iocum,in  HebrsBO D^Up^l^ 

Jocesim,  non  Sidonim  legi,  et  Joces,  aucupem  vena- 
torem  vero  proprie  dici,  Sajad  T3f .  Vide  quae  ad 
excusandum  memoriae  lapsum  in  Hieronymo  Victo- 
rius  con^erit,  nobisque  notata  sunt  ad  laudatum 
Ezecbieiis  caput  supra  pag.  307,  not. 


785 


TRANSLATIO  HOMILIARUM  ORIOBNIS  IN  EZECHIELEM.  HOM.  XIV. 


786 


Dominus  Deut  Israel  ingredieturper  eam^  et  egredieiur:  A 

et  erU  clausa,  Bt  aliam  causam  addit  cur  clausa  sit 

porta,  non  solum  quia  Dominus  Deus  transibit  per 

eam,  sed  quia  et  dux  sedebit  in  ea,  ut  comedat  pa- 

nem  coram  Domino  secundum  viam  Eloam,  quod  in- 

ier^vei&iuT  vestibulumportse,  Et  ingredietursecundum 

viam  ejus,  et  egredietur.  Dominus  Deus  universitatis 

conditor  per  aliquam  portam,  qum  ex  sensibili  ma- 

teriaest,atque  clausa  semperingredituretegreditur, 

et  ejus  causa,  qui  coelumterramque  fundavit,  ingre- 

diens  et  egrediens  nusquam  porta  reserabitur.  Verum 

alia  ratio  est  portas  exterioris,  et  secundum  viam 

sanctorum.  Qum  est  ergo  illa  ratio,  ut  clausa  perma- 

neat?  Supradictus  dux  ibi  sedet,  ut  nemo  eum  videat 

sedentem  [Leg.  edentem]  panem  in  conspectu  Domi- 

ni.  Qui  hffic  observate  legit,  nonne  quodammodo  p 

f  0O3  Scripturam  audit  loquentem :  Surge  qui  dor^ 

mit  f  Nonne  stimulatur  ut  exsurgat  a  mortuis,  et  ea, 

qns  clausa  sunt,  quaBrat  ?  Ego  audenter  dicam,  se- 

cretiora  quaeque  clausa  esse,  et  manifestiora  resera- 

ta,  et  non  esse  clausa.  Aperientes  ea  quaa  clausa  sunt, 

hsecnosdicimus ;  sed  Evangelia  testantur :  Vx  vobis^ 

scribae,  etpharisaei  hypocritas,  et  vobis  legis  doctoribus 

vx,  quia  tulutis  clavem  scientias,  et  ipsi  non  intrastis^ 

et  ingredientes  prohibuistis  (Luc.xi).  Est  igitur  que- 

dam  clavis  scientiae  ad  ea,  qus  sunt  clausa,  reseran- 

da  :  et  sunt  plurimi,  neque  ipsi  ingrodientes,  neque 

eos  permittentes,  qui  ingredi  volunt.  Etin  alio  loco 

sensus  Scripturarum  liber  dicitur  esse  signatus :  Et 

eruntsermones  libri  istius^quasisermones  libri  signati: 

quem  si  dederint  homini  titteras  nescienti,  dicentes  ei, 

Uge,  et  dicet,  nescio  litteras :  et  dabunt  eum  homini  C 

teienti  litteras,  dicentes  ei,  lege^  et  dicet^  non  possum 

legere,  signatus  est  enim  (Isai.  xiviii).  Manifestius 

iQtem  voluntatem  hujus  exempli,  Apocalypsis  Joan- 

flis  continet,memorans :  Circuivit  angelus  dicens^  quis 

dignus  aperire  signacula,  et  solvere  ea,  et  legerequge 

sertpia  suntf  Bt  nemo  inventus  est  in  caslo,  neque  in 

terra  neque  sub  terra^  qui  possit  aperire  signacula,  et 

tegere  qux  scripta  erant  in  libro,  Sed  ego  flebam,  Et 

ifenii  quidam  ad  me  et  dixit  mihi :  notiflere,  Ecce  vicit 

ieo  de  tribu  Juda^  radix  et  1008  genus  David,  aperire 

librum  et  solvere  signacula  ejus,  Et  aperuit,  qui  erat 

4e  tribu  Juda,  et  manifestavit  qux  erant  scripta  (Apoc. 

\).  Qoamdiu  non  venit  Deus  meus,  clausa  erat  lex, 

claasus  sermo  propheticus,  velata  lectio  veteris  Tes- 

Umentiy  et  usque  ad  hanc  diem,  quando  legitur  j) 

MoyseSyVelamentum  in  cordeJudsorum  est  positum. 

Sant  autem  quidam,  qui  amant  velamentum,  et  ode- 

mnt  eos  qui  de  velamine  interpretantur :  sed  nos  con- 

V6rtamaradDominum,ut^ablatovelamine,dicamus: 

Nos  autem  omnes  revetata  facie  gloriam  Dei  specuiantes 

m  eamdam  imaginem  transformamur  a  gloria  in  gto- 

riam  (II  Cor,  iii).  Verum  est  qusedam  porta,  et  una,  et 

claasai  per  quam  nemotransiil.Sunt  quippequaedam 


universs  creaturs  incognita,  et  uni  tantummodo 
nota.  Neque  enim  quidquid  novit  filius,  hoc  mundo 
aperuit.  Non  capit  creatura,  quod  capit  Deus ;  et  ut 
ad  mcgora  veniam,  non  capiunt  signa  squaliter  co- 
gnitionem.  Plus  erat  in  Paulo  quamin  Timotbeo, 
cum  esset  vas  electionis.  Et  vere  magnum  in  domo 
vas,  Timotheus  rursum  capit  qusB  ego  capere  non 
possum.  Et  est  forsitan  aliquis,  qui  etiam  me  minus 
capiat :  sunt  qusdam  quae  solus  Ghristus  capit,  et 
idcircoclausaestjanuatempliDei.Quffiestenimista? 
obsecro.  Exterior,  quaa  extra  mundanas  res,  et  in- 
corporeas,  et,  ut  ita  dicam,  immateriales  aperit.  Ne- 
que  enim  frustra  positum  est,  exteriorem  Januam 
semper  esse  olausam.  Quab  est  ista  januaexterior? 
Sanctorum.  Quare  clausa?  quia  Dominus  Deus  Israel 
solus  ingreditur  et  egreditur  per  eam.  Quare  ingre- 
ditur  ?  ut  cognosoatur.  A  quo  ?  a  duce.  Quis  ad  clau- 
sam  portam  dux  iste  ?  Salvator  est,  qui  panem  come- 
dit,  qui  portam  cum  Patre  claudit,  qui  spiritali  pas- 
citur  cibo.  Meus  cibus  est,  dicens,  utfaciam  voluntatem 
ejus,  qui  misit  me^  ut  perficiam  1004  opus  ^us 
(Joan,  iv).  Glausa  est  itaque  janua  ut  nemo  videat  ma- 
gnum  sacerdotem  panem  in  sanctis  sanctorum  com- 
edentem.  Ad  hsBC  autem  probandaquse  dicimus,  qui 
Levilicum  legit  (L^it.vii),ablato  ex  corde  suo  velami- 
ne,poterit  agnoscere  mysterium  sacerdotum.Ibi  quip- 
pc  de  sacrificiis  et  cibis,qusB  soli  saoerdotesoemedunt, 
refertur.  Sunt  quidam  cibi  sacerdotales,  quos  non 
comedit  sacerdos  in  domo  sua,  non  cum  filiis,  licet 
sacerdotales  sint,  non  cum  uxore,  licet  legitime  ei 
nupserit;  sed  in  loco  sancto  comedit  eos,  et  comedit 
ibi  escam  in  sanotis  [^4/.  sancta]  sanctorum.  Quomodo 
sacerdos  non  comedit  escam  in  domo  sua,  aut  in  alio 
quoquam  loco,  sed  in  sanctis  sanctorum  :  sic  Salva- 
tor  meus  solus  cemedit  panem,  ^ullo  valente  come- 
dere  cum  eo.  Est  autem  quidam  locus,  in  quo  come- 
dens,  et  me  secum  attrahit  ad  vescendum :  Ecee  enim 
inquit,  ad  ostiumsto,  etpulso,  si  quis  mihi  aperuerit, 
ingrediar  ad  eum,  et  coenabo  cum  eo,  et  ipse  mecum 
(Apoc.  iii).  Ex  quo  apparet,  et  alium  posse  ooenare 
cum  eo.  Porro  quaBdam  esca  est,  qua  solus  tantum- 
modo  vescitur.  Excellens  quippe  ab  universa  condi- 
tione  natura  ejus,  et  ab  omnibus  segregata,  facit 
eum  quotidianum  panem  dePatris  natura  comedere. 
Unusquisque  nostrum  petit  panem  quotidiannm,  et 
petens  quotidianum  panem,  non  eumdem  nec  ejus- 
dem  mensursB  eum  accipit,  verum  semper  in  oratio- 
nibus  puris,  et  munda  conscientia,  in  factis  justiti», 
quotidianumcomedimus  panem.  Si  quis  vero  minus 
purus  est,  alio  modo  quotidianum  comedit  panem. 
Dominus  autem,  qui  omnium  judex  est,  det  nobis 
panem  viventem,  ut  cibati  eo,  et  corroborati  possi- 
mus  in  coBlum  iter  facere,  glorificantes  Deum  omni- 
potentem,  per  Ghristum  Jesum,  cui  estgloriaet 
imperium  in  secula  seculorum.  Amen. 


787 


APPBNDIX  OPERUM  S.  EUSEBII  RIERONTMI. 


788 


AFPENDIS. 


ADMONITIO   IN   TRACTATUM   SEQUENTEM. 


Appendix  tomi  terlii  Vallarsian«  editionis,  prseter  tractatum  sequentem  in  Lamentationis  Jeremisdy  in  Job 
Commentarios  dubias  fidei  continebat,  Sed  quemadinodum  Italicus  editor  hos  commenlarios  ibi  collocarat  ut 
nimiam  voluminis  exilitatem  effugeret :  sic  nosy  lectori  ab  incommoda  voluminis  amplitudine  prsecaventeSy  ad 
tomum  sequentem  eos  rejecimus.  Caeterum  ralioni  favebit  transpositio. 

Quod  vero  spectat  ad  Commentariolum  in  Lamentationes,  loquatur  cditor,  Porro,  inquit,  tractatum  in  La- 
menUAiones  Jeremix  Erasinus  in  priore  sua  editione  recensuerat  inter  gnesia  cum  reliquia  tribus  libris. 
Edoctus  est  postmodum  esse  istud  operis  aut  certe  videri  BediBy  cujushoc  prscipuum  fuitptudium  utez 
Vetemm  libris  contexeret  suorum  commcntariorum  veluti  centones^  in  quibus  quaedam  reperias  de  alio- 
rnm  monimentis  ad  verbum  descripta. 


IN  LAMENTATIONES  JEREMIiE. 


Et  fadum  est  postquam  in  captivitatem  ductus  est 
Israel,  et  Jerusalem  deserta  est,  sedit  Jeremias  flens, 
et  planxit  lametitationem  hanc  in  Jerusalemy  el  dixit : 
Aleph.  Quomodo  sedet  sola  dvitas  plena  poputo, 
Sicut  inter  omnia  cantica  veteris  et  novi  Testa- 
menti,  primatum  tenet  Ganticum  quod  Saiomon  ce- 
oinit  in  persona  Ghristi  et  Ecelesise,  in  tantum  ut 
prffi  magnitudine  sui  Ganticum  Ganticorum  appelle- 
tur :  ita  inter  omnia  lamenta  veteris  et  novi  Testa- 
menti  Lamentationes  Jeremie  primatum  possident, 
in  tantum  ut  recte  possint  Lamentationes  Lamenta- 
tionum  appeliari.  8ciendum  denique  est  has  Lamen- 
tationes,  quas  Greeci  Threnos  vocant,  ratione  me- 
tri  apud  IJebraBOs  compositas  esse :  et  in  principio 
omnmm  sententiarum^  alphabeti  seriesdistincta  est 

ger  ordinem  ;  sed  interpres  qui  transtulit  eas  de  He- 
rso  in  Latinum,  noluit  moras  innectere,  ut  hoc  ob- 
servaret,  sed  tantummodo  elementa  littcrarum  in 

Srincipio  posuit,  quia  sensus  sententidB  ex  interpre- 
itione  litters  pendet.  Sed  etiam  hoc  sciendum  quia 
possunt  hsec  lamenta  historialiter  referri  ad  plebem 
israeliticam,  spiritualiter  vero,  etiam  ad  litteram, 
et  ad  sanctam  Ecclesiam  quse  est  civitas,  et  plebs 
Dei,  et  moraliter  ad  unamquamque  animam. 

Aleph,  Aleph  interpretatur  docirina,  Doctrina 
vera  est  cognitio  sancUe  Trinitatis,  et  utcognoscat 
homo  crementum  et  incrementum  sui,  hoc  est,  in 
quibus  rebuspos8itcrescere,etin  quibusdecrescere. 
Sed  quia  J  udaei  istam  cognitionem  licet  haberent,  non 
observaverunt :  idcirco  sodit tunc,  et  sedet  modo  ipsa 
plebs  sola.  Quomodo  er^o  sedebat  sola  civitas,  si 
piena  erat  populo?  Dupiiciter  potest  solvi :  sedebat 
tanc  soia,  qu»  quondam  plena  fuerat  populotempo- 
ribus  Davia  et  Salomonis.  Vel  sedebat  plena  populo 
ipsa  civitas,  id  est,  illa  plebs,  quia  maximus  erat  ibi 
numerus  hominum  ;  sed  sola  erat  a  Dei  auxilio. 
Et  est  metonymicos  intelii^endum,  ut  per  civita- 
tem  inteliigatur  populus  m  captivitate  positus. 
Facta  est  quasi  vidua  aomina  g^ntium,  id  est,  Jerusa- 
lem,  qu®  multis  gentibns  quondam  dominata  fuerat, 

Suando  habebat  virum  Dominum  omnipotenlem, 
uota  in  captivitatem  quasi  vidua  fuit.  Sed  non  fuit 


^  vidua  ex  toto,  sed  quasi  vidua ;  quia  vir  suus  mi- 
sertus  est  ejus,  et  post  septuaginta  annos  conjunxit 
illam  sibi  princeps  provinciarum.  subauditur  illamm, 

auas  subjugaverant  reges  Isrs^el,  facta  est  sub  tnbuto, 
haldosorum,  Similiter  sancta  Ecclesia,  et  anima 
auelibet  plerumque  propter  vitia  sua,  sedet  sola 
destituta  auxilio  Dei,  et  dicitur  a  diabolo  in  confu- 
sionem  peccatorum,  etetflcitur  desolata  a  viro  suo, 
qu6B  domina  erat  gentium  plurimarum.  Etquae  fuit 
princeps  multarum  provinciarum  in  apostolis,  de 
quibus  Psalmista  dicit:  Constitues  eos  principes  super 
omnem  terram,  redigitur  sub  tributum  diaboli,  ser- 
viendo  vitiis. 

Beth,  Beth  interpretatur  domus,  Significat  illam 
domum,  hoc est,  pleoem  Israeliticam,  quam alloqul- 
tur  Isaias  propheta,  inquiens  :  Domus  Jacob^  veniie^ 
et  ambulemus  in  lumineDomini,  Ista  domua  Israelitici 
populi  plorans  ploravit  in  nocte,  dum  duceretur  in 
captivitatem :  et  lacrymx  ejus  in  maxitlis  ejus,  Quan- 
Q  tum  ad  litteram  pertinet,  ideo  in  nocte  plorabat, 
<)uia  non  audebat  in  die  propter  dominos  suos,  sed 
in  nocte  se  consolabatur  plorando.  Quantum  vero  ad 
altiorem  intelligentiam  peKinet,  in  nocte  plorabat, 
id  est,  in  captivitate  et  tribulatione.  Etquodbisdi- 
xit :  plorans  ploravit,  augmentum  praeslat  repetitio 
verbi.  Lacrymxejus  inmaximttlisejus,\d  est,  in  prin- 
cipibus  ejus;  licet  enim  omnes  plorarent,  tamen  illi 
maxime  qui  scientiam  habebant.  Ideo  autem  princi- 
pes  et  sapientiores  per  maxillas  intelliguntur,  quia 
sicuti  a  maxillis  cibus  in  corpus  deducitur:  ita  et  ab 
illis  doctrini  descendere  debuerat  in  populum.  Non 
est  qui  consoletur  eam  ex  omnibus  charis  ejus :  ex 
prophetis  videlicet,  Regibus  et  sacerdotibus,  post 
Domini  asconsionem.Hsc  verba  proprie  ad  ultimam 
vastationem  pertinent,  post  quam  non  habuerunt 
ullum  principem.  Nam  in  BabyIoni(B  captivitate  ha- 
buerunt  Daniclem  et  socios  ejus,  Ezechielem  et  alios 
multos.  Omnes  amici  ejus,  id  est,  regcs  gentium, 
n  spreverunt  eam^  sive  pro  nihilo  reputaverunt,  et  facti 
^  sunt  ei  inimici.  Si  vero  ad  Ecclesiam  referim us,  omnes 
angeli  sancti  amici  ejus,  pro  nihilo  deputabant  eam, 
videntes  eam  a  Grcatore  suo  essc  dejectam  :  et  vi- 


789 


IN  LAMENTATIONES  JEREMIiE  TRAGTATUS. 


790 


dentur  ei  esse  inimici,  dum  solilura  auxiliumtibca  \ 
Bubtrahunt. 

Gimel.  Gimel  interpretatur  plenitudo, Isihesi  ple- 
niludo  peccatorum,  ae  qua  dixit  Dominus  Judaeis : 
Implde  mensuram  patrum  vestrorum,  hoc  est,  quod 
illi  minus  fecorunt  peccando,  vos  ar^implete.  Et  in 
Genesi  :  Nondum  enim,  inquit,  impleta  sunt  peccata 
Amorrhxorum,  Quiaergo  Juda  istam  pienitudinem 
peccatorum  habuit,m2^ra(;t7  de  terra  suapropteraffli^ 
ctionem,  qua  affligcbatur  a  Chaldaeis  tunc  temporis, 
et  postea  a  Romanis  :  Et  propter  multitudinem  servi- 
hUis,  qua  servivit  diabolo,  habitavit  inter  gentes,  nec 
inyenit  requiem.  Omnes  versecutores  ejus.  Chaldaei 
scilicet  et  Romani,  apprehenderunt  eam  inter  angus- 
tias.  Similiter  potest  referri  ad  sanctam  Ecclesiam, 
quae  saepe  propter  peccata  affligitur  a  paganis.  ab 
haBreticis,  etpjlerumquecaptivaturtamab  hostibus, 
quam  daemonibus. 

Deleth.  Deleth  sonatin  Latina  lingua(a)/a6u/atum. 
Et  cujus  rei  tabulatura?  Domus  Domini  ;domussi-  d 
quidem  Domini  tabulata  habet  ex  lignis  imputribi- 
libus.  Vix  Sion  lugent,  eo  quod  non  sit  qui  veniat  ad 
tolemnitatem.QQomodo  possunt  viae  lugere?transla- 
tiye  dictum  est,  Viae,  inquit.  Sion  lugent,  hoc  est 
ili  qu!  quondam  soliti  erant  in  praecipuis  festivitatibus 
tendere  gressus  per  vias  Jerusalem  ad  domura  Domi- 
ni  coDstructam  ex  tabulatis.positi  in  captivitatelu- 
gent,  id  est,  transeuntes,illorum  nullus  eritqui  ve- 
niat  ad  solemnitatem  Domini.  Vel  aliter  :  ViaeSion 
lugent.  id  est,  transeuntes  per  se  provocant  ad  luc- 
tum.  Spiritualiter  vero  per  viasSion  debemus  in- 
telligere  principes  qui  in  subsequentibusdesignan- 
tur  per  portas  et  sacerdotes  ;  principes  enim  et  sa- 
cerdotes,  qui  debuerant  populo  ducatum  praebere, 
et  portas  vitae  suae  praedicatione  apcrire,  positi  in 
captivitate  lugebant,quia  destructi  etdesolati  erant. 
Virgines  ejus  squalidae,et  ipsa  Sion  oppressa  esl  ama- 
ritudine.?ion  virgines  solummodo  corpore  squalidae, 
id  est,  sordidae  efTectae  sunt,  quae  antea  erant  spe-  p 
cioBissimaB ;  sed  virgines  mente,  quae  integritatem  ^ 
fidei  habebant,  ut  Daniel  sociique  ejus  squalidi 
erant  prae  nimia  captivitate.  Vel  qui  debuerantesse 
▼irgines,  integritatem  fideihabendo,sordibuspecca- 
lorum  squalidi  effecti  sunt.  Haec  omniaad  Eccle- 
Biam  similiterpossunt  referri,  cujus  viae  et  portae 
Bont  pnedicatorespraelati. 

Be.  He  interpretatur  ista ;  et  est  sensus  :  Istaquae 
hic  8cribuntur,a  Domino  praedicta  sunt  in  Deutero- 
nomio,  qoando  praecepit  Moysi  scribere  maledictio- 
neset  benedictiones  :  5t,  mquit,  non  custiodtris 
tnamdata  mea^  tradam  te  hostibus  tuis^  erisque  tu  in 
cauda,  et  inimici  tui  incapite,  Tamen  non  ideo  haec 
venemnt,  quia  a  Domino  praedictasunt :  sed  quia 
ventura  erant,ab  illo  praedicta  8unt:et  quiailli  pec- 
caverunt  idcirco  haec  venerunt  :  Facti  sunt  hostes 
ejus  in  cajnte,  inimici  ejus  locupletati  sun^id  est,di- 
vites  facti  sunt  divitiis  illius:  quia  Dominuslocutus 
estsuper  eam^  sicut  paulo  supradiximus,quaean|ea 
erat  m  capitedomina  aliarum  geDtium,facta  estan-  D 
cilla  et  tnbutaria.  Caetera  quae  sequntur  pertinen- 
tiaad  sensum  hujuslittera;,  sufficienter  patent. 

Vau.  Vau  interpretatur  ct,  quod  est  copulativa 
co^junctioconiungens  praecedentia  subsequentibus; 
ac  8i  diceret  aliis  verbis :  Et  quia  peccaverunt,e(/re5- 
susest  a  filia  Sion  omnis  decor  ejus.  Quis  erat  decor 
eju8?  Reges  etprincipe5ejus,sacerdotes  etprophc- 
t«,  altare  aureum,  et  templum  magnificum^civitas 
et  omnia  ornamenta  ejus.Ista  omnia  egressa  sunt  a 
filia  Sion,  quando  Sedecias  caecatus  ductus  est  in 
Babylonem  in  cavea  ut  leones,  principcs  ejus  inter- 
fecti,  altare  confractum,  templura  ejus  incensum, 
civitas  destructa,  vasa  aurea  et  argentea  in  Babylo- 
nem  dncta.  Facti  sunt  principes  ejus  velut  anetes 
non  invenientespascua,  quando  oppressi  sunt  ob- 
adione  a  Chaldaeis  per  spatium  nnius  anni  et  di- 


midii./i/  abierunt  absque  fortitudine  ante  faciem  sub' 
sequentiSj  sciiicet  hostis,  ^uia  nullusillorum  potuit 
resistere  Chaldaeis.  Similiter  possunt  referri  ad  ex- 
tremam  captivitatem  et  ad  Ecclesiam,tam  historia- 
liter  quam  spiritualiter,  cuius  prlncipes  saepe  qus- 
runt  pascua  verbi  Dei,  sed  non  inveniunt,  quia 
Dominus  misit  famem  in  terram. 

Zai.  Zai  interpretatur  hssc,  et  est  sensus  :  Haec 
vindicta  omnipotentis  Dei  super  Jerusalera,  ut  ca- 
deret  in  manu  hostili.  Itaque  hoc  modo  constructio 
est  hujus  sententiae  :  Dumcaderet  Jerusalem,  et  vo- 
pulus  ejus  in  manu  hostili,recordata  est  dierum  affHC" 
tionis  suXy  ^ua  affligebatur  ;  et  recordata  estprseva^ 
ricationis  scilicet  mandatorum  Dei,  cognoscens  quia 
proptcr  peccata  suatalia  ipniiehsLiur. Et  recordata  est 
omnium  desiderabilifim  suorum,  id  est,  omnium  bo- 
norum,  qux  habuerata  diebus  antiquis,  ex  quo  de 
iEgypto  egressa  est.  Viderunt  eam  hostes,  ChaldaBi, 
et  deriserunt  sabbata  ejus,  quae  volebat  *  observare  in 
captivitate,  sicuto  modo  deridentur  Judaei  a  Chris- 
tianis,  Jerusalem  quae  interpretatur,  visio  pacis, 
sanctam  Ecclesiam  significat,  quae  dum  traditur  in 
manibushffireticorumetpaganorum,recordaturpraB- 
varicationis  mandatorum  Dei ;  cujus  8abbata,ia  est, 
otium  ab  omnibus  operibus^hostes  ejus,maligni  vi- 
delicet  spiritus,  derident ;  quia  postquam  sua  sug- 
gestione  nos  decipiunt,  et  faciunt  quiescere  a  bono 
opere,  insultant  nobis,  et  derident  nos. 

Heth.  Heth  interpretatur  vita  :  el  pertinet  inter- 
pretatiohujus  elementi  adaliud  quod  in  fine  hujus 
sententiae  didtur.  Ipsa  autemgemens,  et  conversare- 
trorsum.  Conversa  autem  retrorsum  in  hoc  loco  in 
bonam  partem  accipio;idcircoetenimDeu8  inducit 
afflictionem  super  quemlibet  hominem,  ut  conver- 
tatur  ab  errore,  et  vivat :  et  qui  corruit  in  mortem 
propter  peccatum,convertatur  de  vitiis  ad  virtutes, 
et  per  lamentura  ac  gemitus  redeat  ad  vitam  as- 
ternam. 

Teih.  Teth  interpretatur  bonum.  Cujus  verbi  in- 
terpretatio  ad  finemsimilitersententiaespiritualiter 
refertur.  ubi  dicitur  :  Vide,  Domine,  afflictionem 
meam  ;  bonum  est  enim  si  auando,  vel  generaliter 
Ecclesia  sancta,  velspiritualiterunaquaBque  anima 
cognoscens  reatum  suura,  convertatur  ad  Dei  cle- 
mentiamet  dicat :  Vide,Doraine,afflictionem  meam, 
et  misercrc  m.ei,  quoniam  erectus  est  inimicus  meus, 
diabolus,  iu  superbiam  contra  me.  Sordes  Jerusalem 
in  pedibus  ejus,\A  est,in  illis  aguibus  debueratpor- 
tari.  iVe  recordata  cst  finis  sut,  id  est  malorum  illo- 
rum  quae  poterant  ei  evenire  instante  fine  mortis, 
vel  etiam  Ghristo  ndveniente  in  mundum :  non  est 
recordata  Christi  qui  est  initium  et  finis.  Deposita 
est  vehementer,  de  solio  regni  et  sacerdotii  :  non  ha- 
bens  consolatorem.  Spiritum  sanctum  qui  dicitur  Pa- 
raclitus,  id  est,  consolator. 

loth.  loth  sonai  principium  in  Latinalingua.  Quae 
hinc  sequuntur  pnncipia  suntmalorum  vel  Jerusa- 
lem,vel  Ecclesiae,  vel  unicuigue  animae.Principium 
ergo  ruinae  Jerusalem  istud  fuit,  quia  misit  hostis, 
NaDuchodonosor,vel  Romanorumexercitus,  manttm 
5ttam,  et  tulil  omnia  desiderabilia  ejus,  hoc  est,  re- 
gnum,  sacerdotium,templumet  civitatem.Spiritua- 
liter  hostis  noster  diabolus  est,  qui  quando  miltit 
manum  suam,hoc  est.operationemet  snggestionem 
malignam,  aufcrt  virtutes,  bonaqueopera^quaede- 
signantur  per  desiderabilia  Jerusalem,et  insuper  in 
Babylonem.id  est,  in  confusionem  ducit  nos ;  quod 
tuncpertulitlsrael,  vel  quotidie  patitur  Ecclesia, 
vel  unaquaeque  anima. 

Caph.  Capn  interprelatur  majius.  Manus,  id  est, 
operatio  Dei,reddens  ilii  qualiamerentur. Omnwpo- 

Sdub  ejus  gemensetquxrenspanem.Quieier^o  manus 
cmini  percussit  populum,ideogemebatetlugebat, 
dum  duceretur  in  captivitatem. 
Lamed.  Lamed  interpretatur  disciplina  cordis.DiS' 


(a)  Vocom  similitudine  tabularum  et  tabulatum  deceptus  estAuctor.Vide  not.  ad  Hieron.  epist.  30,  n.  5. 


791 


IN  LAMENTATIONES  JEREMIiE  TRACTATU8. 


7« 


oiplina  cordis  est,  quando  homo  intelligit  malum 
8uum,et  de  malo  ad  bonum  convertitur,et  justum 
omnipotentisOei  judiciumaliispr8edicat,sicut  Jeru- 
salem  quaedicebat:  0  vosomnes^ui  transitispervianif 
attendite  et  videte,  si  est  dolor  sicut  dolor  meus ;  quo- 
niam  vindemiavit  me  per  Ghaldffios  et  per  Homanos 
ducendo  in  captivitatem,  qui  quondam  plantaverat 
in  terra  repromissionis.Ethocfecit^icu^/o^^u/Uj  est^ 
per  servos  suos  prophetas,  in  die  furorissui,hoceBi 
in  die  vindict®. 

Mem,  Mem  inter^retatur  ex  ipsis.  Quid  ex  ipsis  ? 
ex  ipsis  Judffiis,qui  perierant  per  infidelitatem,fue- 
runt  apostoli,quds  modoappeilatEcclesiaom,quia 
fuerunt  fortissimi  ad  toleranda  adversa;  et  sicut 
corpus  sustentatur  ab  ossibus.ita  Ecclesia  illorum 
exemplis,  et  flde,  et  doctrina.  Super  illos  ergo  misU 
ignem  de  c(Blo,quando  die  Pentecostes  Spiritus  san- 
ctus  in  linguis  igneis  supereosdescendit.  Expandit 
rete^  mandatorum  suorum,  pedibus  meis  :  convertit 
me  r^rorsum ,hocest,de  vitiisad  virtutes,  neperge- 
rem  secundum  opera  carnis.  Posuit  me  desolatamjR 
bonis  temporalibus[i4/.temporibus],velasuo  auxilio, 
et  a  sua  praBsentia,  tota  die^  id  est,  toto  tempore, 
mxrore  confectam.Eoce  diximus  secundum  spiritua- 
lem  intelligentiam^primum  propterinterpretationem 
litteree,  qun  proprie  ad  eumdem  sensum  pertinet : 
videamus  et  ad  litteram.  Dicit  ergo  Jerusalem  :  De 
excelso  solio  suo  misit  ignem,  tribulationis  et  capti- 
vitatis  in  ossibus  meis  :  et  erudivit  me^  per  tribula- 
tionem,  quffi  nolui  erudiri  per  pacem  et  suavita- 
tem.  Gslera  patent  in  sensu. 

Nun,  Nun  interpretatur  «emptT^mum.  Notandum 
quia  ista,  qu»  in  nac  sententia  dicuntur,proprie  ad 
tempus  ultimscaptivilatispertinent.Id  est,addiem 
judici],quando  tradentur  omnes  reprobi  pconissem- 
piternis.  VigilavUjugum,  vel  damnatio,  tm^uito^um 
mearum,  hoc  est,  tempusvindictse  advenit./n  manu 
ejus,  in  potestate  omnipotentis  Dei  coadunats  sunt 
omnes  ini^uitates  mesB,  et  impositx  collo  meo,  Quis 
unquam  vidit  vigilare  jugum  ?  Per  jugum,ut  dixi- 
muSy  intelligiturvindicta  et  damnatio,qu8B  tunc  vi- 
gilare  dicitur,  quando  punit  reos,  dormire  vero 
quando  a  flagello  cessat. 

Samech,  Samech  interpretatur  adjutorium,  Et 
quia  adjutorium  omnipotentis  Dei  recessit  ab  Jeru- 
salem,  abstulit  ipse  Dominus  omnes  magnificos  ejus 
de  medio  ejus, 

Ain.  Ain  interpretatur  fons,  vel  oculus.  Fons  ergo 
lacrymarum  rst  oculus  :  et  quia  Dominus  torcular 
tribulationis  flliffi  Sion,  idcirco  propheta  plorabat, 
et  oculus  ejus  deducebat  aquam  lacrymarum. 

Fe.  Fe  interpretatur  oris^suha,ud\iurdemonstratio, 
Expandit  Sion  manussuas.Per  extensionem  manuum 
deoemus  intelligere  tribulationem  maximam,  qus 
plerumque  extensione  manuum  ostenditur  ;  solent 
enim  mulieres  parturientesinnimiatribulatione  et 
anxietate  posit®,  extendere  manus,  suspectam  ha- 
bentes  mortem,  quia  volunt  parere,et  non  possunt, 
et  prsB  nimio  dolorequodore  non  valent  exprimere, 
extensione  manuum  ostendunt.  Sic  et  Jerusalem 
posita  in  maxima  angustia,  expandit  manus  suas, 
sed  non  fuit  qui  consolarelur  eam. 

Sade,  Sade  sonat  ;u^^t/iam  :  etjustum,veljustitia 
e8t,ut  homo  in  tribulatione  constitutus,  connteatur 
vel  jasto  judicio  Dei  talia  se  pali,et  majoribussup- 


A  pliciis  dignum  esse:  quiaprffivaricatorexstititman — 
datorum  Dei,  dicens  cum  Jerusalem  :  Justus  estDo — 
mtnu5,  quia  os  ejm  ad  iracundiam  provocavi. 

Coph.  Coph  interpretatur  uocotto.Allusitergo  pro- — . 
pheta  ad  interpretationem  litterffi,  etdixit  :  Vocav-^ 
amicos  meos,  et  ipsideceperunt  me,]^TomiiieTiies  mil^l 
pacem. 

Res.  Res.  interpretatur  capitis,  subauditur,  intet^ 
lectus.  Per  caput  ergo  debemusintelligereprincipa- 
litalemmentisubiestintellectus;quia8icut  a  capite 
reguntur  membra  :  ita  a  mente  disponunturvolun* 
taies  ei  cogitationes.  Vide,Domine  quoniamtribvlor, 
venter  meus  conturbatus  est.Quid  perventrem  debea- 
mus  intelligere,idemprophetaalibiostendit  dicens: 
Ventrem  meum  doleo,  ventrem  meum  doleo^  hoc  est, 
sensus  cordis  mei  conturbati  sunt. 

Sen,  Sen  interpretatur  dentium,  Quid  per  dentes 
intelligere  debemus  ?Dentes  qui  fran^nt  cibum  ei 
molunt,  et  a  quibus  in  corpus  traducitur,  debemas 

Q  intelligere  doctores  etpraedicatoresaui  mandataDei 
ruminant,  et  qui  plangunt  suos  etaliorum  reatuset 
casus.Exquorumporsonaloquitur  propheta  dicens: 
Audierunt  inimici  mei  quia  ingemisco  :  etlsetaUsunt, 
quoniam  tu  fecisti,  id  est,tu  permisisti,ut  ego  inge- 
miscerem,  et  illi  exsultarent.  Quod  vero  subjungit 
Adduxisti  diem  consolationis,  et  fient  similes  mei,  qui 
me  afflixerunt,  ad  tempus  extremum  referendum  est, 
et  est  praeteritum  pro  futuro  positum.  Adduces,  m- 
quiifdiem  consolationis  tneas,  et  castera  qu®  sequun- 
tur.  Fientsimiles  mei,  non  in  gloria,sed  qualia  mibi 
fecerunt,  talia  recipient.In  hoc  ergo  fient  mei  simi- 
les,  quia  sicut  ego  fui  mcerens  et  dolens,dum  affli- 
gerer  ab  eis  :  ita  et  illi  erunt  dolentes  et  gementes 
positi  in  pcBnis. 

Tau.  Tau  interpretatur  signa  plurali  numero.  Ju- 
dsi  sicut  habent  viginti  duas  litteras,  in  quanim 
ordine  ultima  est  tau  :  ita  etviginti  duos  libros  in 
quibus  plena  est  cognitio  sancts  Trinilatis,  qus  in 

p  viginti  duobus  libris  consistit.Et  quiamanaataom- 

^  nipotentis  Dei,quffi  in  illis  narrantur,  observabant, 
loquitur  propheta  dicens  :  Ingrediatur  omne  malum 
eorum  coram  te,  et  vindemia  illos,  sicut  tnndemiasii 
me  propter  iniquitates  meas.  Possumus  et  aliter  di- 
cere  de  interpretatione  hujus  litterffi.Volonoveritis- 
quia  hucusqueapudSamaritanoSjtou  Httera  simiJi- 
tudinem  crucishabet^quamquam  apudHebrsos  cor- 
rupta  sit ;  ideoc^ue  per/att,quod  interpretatursigna, 
intelliguntur  illi  qui  signaculum  crucis  Ghriati  in 
fronte  et  in  corde  ferunt,  et  per  fidem  passionis 
Ghristi,  credunt  se  salvari  posse.  Exposito  unius 
alphabeti  ordine,  reliqui  tres  qui  8equuntur,eodem 
sensu  sunt  intelli^endi :  ideoque  dignum  duximus 
non  esse  necessariumidipsumpersingulosrepetere. 
Sed  admoneo  te,  o  lector,  ut  quamvis  aliam  in- 
terpretationem  istarum  litterarum  in  aliis  locis  re- 
perias,  non  ideoista  abjicias,  quiasuisinlocispro- 
priam  expositionem  et  sensum  requirunt,  ut  con- 
jun^possintsequentibus  :sicutin  Psalmis  invenitur 

^  a  diversis  auctoribus  esse  expositum.  Quadruplici 
ergo  alphabeto  composuit  Jeremias  Lamentationes 
suas,quiaillosdeplorabat  qui  exquatuor  elementis 
constantes,  iram  omnipotentis  Dei  contra  seexcita- 
verant,  iransgrediendo  praeceptaillius;  et  sequendo 
voluptatem  carnis. 


793 


INDBX  RBRUM  BT  YERBORUM  INSIGNIORUM. 


794 


INDEX 


RERUM  ET  VBRBORUM  INSIGNIORUM  QUiE  IN  QUINTO  OPERUM  HIERONYMI 

TOMO  CONTINENTUR. 


Abrabam  fides  commendatur,  403.  HebrsBus,  id  est, 
transitor,  dictus,  65. 

Adorare  cadens,  quid  ?  638.  Adorare  non  licet  statuas 
et  imagines  regum,  641. 

Non  Adnlandiim  impiis,  637. 

Adulter  dicitur,  qui  eancta  violat,  casta  corrumpit,  etc, 
206. 

iSdificatio  Dei,  756.  i£dificatio  diaboli,  ibid, 

Agypti  sacerdotee  utebantur  lineis  vestibuB,  547. 

iEiia  Jerosolyma,  891. 

JBnB  materia  cunctis  metallis  vocalior  est,  465. 

iEtaa  matura  perquirit  prudens  consilium,  78.  iEtas 
matura  errores  adolescentiee  condemnat,  457. 

iEternitati  omne  tempus  comparatum,  breve  est,  359. 

iEtbiopia  vicina  eet  iEgypto,  356. 

Alaxandri  Magniregnum,  cur  »neum?634.  Alexandri 
Magni  TictoriiB  et  mors,  703.  ^us  successores,  ilnd,  Ve- 
lox  Alexandri  victoria,  668.  Alexander  T^^rum  obsedit  et 
cepit,  305.  Idem  Darium  vicit  in  Lycia,  ibid, 

Alienis  a  se  parcit  Deus  propter  propriam  mansuetu- 
dinem,  817. 

Non  intelligitur  quomodo  Altare,  in  quo  ignis  succen- 
denduB  erat,  nibil  ab  eo  patiatur,  503. 

Anatbotb  quid  significet  ?  816. 

AngelirebusomnibuspraBsident,818.Angelorumofficia, 
169.  Quatuor  angelis  principalia  regna  commissa,  663. 
Apostropba  ad  angelum  custodem,  889.  AngeliDii  ssepius 
nnncupantur,  643.  Imitamur  angelorum  officia,  647.  Mali 
angeli  tormentis  preepositi  sunt,  362. 

Animae  pur»  a  Deo  conditffi,  257.  Animarum,  <|U(b  de 
tanctitate  pristina  corruerunt,  vastitas  et  miseria,  171. 
AnimsB  foeaitas  cum  adulteratin  vitia,  267.  Anima  tripar- 
tita,  898.  Animffi  pulcbritudo,  951. 

Annus  unde  dicitur?  11. 

Antiebristus,  Judsorom  Christus,  468.  Sicut  Chrlstus 
tanetot  babuit  in  typum,  sic  Aoticbristus,  715.  Superbia 
Antichristi  in  quo  posita,  t6fVf.  Muiti  ex  nostris  putant, 
Domitium  Neronem  iore  Anticbristum,  715. 

Antiloffia  conciliata,  577. 

Antio<mu8  Pbilopator,  674.  Judseorum  pars  Antiochum 
eoncitavit  ad  persecutionem,  49.  Aotiochus  cupit  spoliare 
templum  Dians,  675.  Mors  ejusdem,  ibid,  Aotiochus  pro- 
pter  qnid  punitus,  719.  Ejus  luxuria,  ibid. 

Qni  ab  Apostolis  e  mari  liberatus  est,  eum  in  collibus 
htbitare  decet,  857. 

Aqna  gelu  conttricta  dicitur  apud  Grfficos  crystallus, 
M.  Aque  quomodo  in  bonam  et  malam  partem  acci- 
pinntor,  587. 

Aqniia  inter  avet  regnum  tenet,  sicut  leo  inter  bes- 
ttas,  664. 
Arabia  abundat  gregibus,  317. 
Arabum  insula  notatur,  309. 

Liberom  Arbitrium  in  omnibus,  395, 885,  892.  Liberum 
'UMninit  arbitrium  cum  preetcientia  Dei,  24. 
Argut  centoculut,  17. 

Ananomm  bseresis  notatur,  670.  Locus  intelligendus 
^^  Arianit  episcopis,  545. 

ArroaantifiB  fuga,  et  gratiarum  actio,  631. 
Avantis  vitium  damnat  Hieronymus,  283. 

B 

Baal  ttatoa  Tocabatur  idolum  Zeli,  potita  erat  ad  viam 
imnlonis,  84. 
Btbyloninm  regnm  cnr  leaena  dictom,  644. 


Baltbasar  rex  non  fuit  fllius  Nabucbodonosor,  651.Quid 
scribit  Josepbus  de  re^e  Balthasar,  656. 

Ba{)tizantur  alii  baptitmo  ignis.  alii  Baptismo  Spiritus 
saDcti,  868.  Mundamur  in  baptismate  fide  Christi,  441. 
Gratia  salutaris  baptismi  ostenditur.  588.NihiI  in  baptismo 
commutandum  est,  949. 

Basilides  hsBreticus,  784,  818. 

Barbse  decor  indicium  est  virilitatis,  49« 

Barbarorum  corpora  Romanis  corporibus  rectiora  eraot, 
quare  ?  147. 

Beatitudinit  finit,  cognoecere  Deum,  460. 

Beati  aui  propter  justitiam  vexantur,  755. 

Belis  idolum,  Atsyriorum  religio  erat,  261.  flanc  conse- 
cravit  Ninusin  honorem  patrit  sui  Belis,  ibidi 

Quem  per  Beneficia  non  intelligimus,  sentimusper  tor- 
menta,  79. 

Berosus  scripsit  hittoriam  Cbaldaeorum,  651. 

Qui  Bestiarum  diversarum  astumunt  imaginei,  136. 

Bethsaida,  quid  signiflcet?  339. 

Bona  vera  non  nascuotur  in  maledicta  terra,  sed  in 
coelo,  859.  Non  statim  sequitur,  ut  quo6  Bonum  non  est, 
malum  sil,  231.  Boni  indigent  assiduo  prfieceptore,  34. 
Uniouis  bonum,  960. 

Bonitas  nostra  ex  Deo,  peccata  ex  nobis,  865. 

Britannia  et  Mauritania  tempore  Origenis  Christians, 
917. 

Byssus  nascitur  in  iEgypto,  306. 

G 

Csesarea  Philippi,  hodie  appellatur  Paneas,  317. 

Cssaries  et  haroa  virilitatis  indicium  est,  49. 

Chaldsa,  terra  Chanaan*  170. 

Cbaldffii  qui  ?  890. 

Calix  supplicii,  et  calix  benedictionis,  822,  829. 

De  Cambyse  Cyri  filio  quid  traditur  ?  352. 

Caucer  morbus,  927. 

Cantantium  laudes  Domini  di^nitas  et  perfectio,  490. 

Capitis  calvitium,  luctus  est  signum,  73. 

Castitas  diaboli,  947. 

Catina  auctor,  et  ejus  sententia,  12. 

Cbobar,  auid  ?  5. 

Chodchocf,  quid  tignificet,  neecit  Ilieronymus,  313. 

Christiani  soii  polluunt  nomen  Domini,  523.  Christiani, 
cur  in  Scripturis  Judffiidicuotur,  871. 

Christi  imitatores  petrffi  sunt,  858.  Chriatus  cum  adve- 
nit,  adventus  Ipsius  a  Judsis  exspeetabatur,  804.  Christus 
cum  advenit,  mortificata  est  terra,  et  quando?  808, 809. 
Divinitas  separat  Christum  a  cunctis  creaturarum  substan- 
tiis,  537.  Idcm  infusus,  et  circumfusus  omnibus,  t6ic/.Rex 
est  et  pastor,  439.  In  eo  recapitulantur  omnia,  474.  Tam 
veniens  ad  nos,  auam  ad  coelestia  conscendent,  suausus 
est  Iibertate,576.  Baptizatus  estanno  ffitatissuffi  trigesimo, 
518.  Baptismaejusqnintadie  Januarii,nondietNatalis,6. 
Cbristus  agnusimmaculatus  ot  anniculus,  580.  Sacramen- 
tumcorporis  et  santtuinis  Christi  instituitur,  498.  Descen- 
dit  ad  fornacem  inferni,  643.  Sauguis  Christl,  pretium  re- 
demptionis.  571.  Salvator  omniumhomioum,  maxime  fi- 
delium,  572.  Caroibus  ejus  alimur,  et  ejus  sanguine  pota- 
mur,  571.  NemopotestmyBteriacjuspassionis,corporiset 
tauguinit  pro  majestate  rei  cognoecere,  537.  Christut 
aOTosyiaTv^d;,  797.  Christus  aiuTo6ixaio7ovt^,  ibid,  Cbrittus 
auTouTroiJLOVT;,  ibid.  Cbristut  deflcit  in  nialedicentibus,  piro- 
ficil  in  benedicentibus,  847.  Christus  def  cendit  (^uoque  ad 
tanctos,  antequam  corpus  attumeret,  801.  Chnttusreli- 
quit  pro  nobis  omnia  sua,  ibid,  Christum  relinquit  quis- 

?uis  peccat,  707.Christum  teqni  pottumnt  abtqne  labore^ 
99.  Cbrittus  tbesaorus  tbeaausQrm>Vk^«^t^  ^^26sN^ 


796 


INDEX  RERDM  ET  VERBORUM  INSI6NI0RUM. 


796 


causarum  diversis  donatur  uoDiiuibus,  580.  Pruhul  ]<i|)i- 
des  ffidifleii  sui,  471.  SaWator  Dullam  doctriDiB  suaB  vo 
lumen  reliquit,  555.  Ante  Christum  cieli  clausi,  888. 

Cibus  Bolidus  mysticus  iotellectus,  lacteus  moralis,  953. 

Cidaris,  quid  ?  250. 

Cioctorium  Jeremiae,  quid  ?  811. 

Circumciaio  vcra,  quse  ?  541. 

Cleopatrse  Diorte  regDumi£|(yptiorum  destructum,  341. 

Clericatus  utilitas  iu  quo  sita  sit?  809. 

Comam  dimittere,luzurio8orume8t  etbarbarorum,547. 

CoDcupisceDtiee  titiilationem  vix  ullus  est,  qui  dod  seD- 
tiat.  590. 

CoDfessio  peccatorum,  et  confeBsio  laudis,  680. 

NoD  CoDfldeDdum  io  homicibus  etiam  sauctis,  139. 

CogitatioDum  Ibesaurum  malarum  pectus,  205.  Deus 
DOD  puuit  primos  et  secuDdos  stimulos  Cogitatiooum, 
200,  201. 

CoDJu^atis  dautur  mooita,  206. 

CoDscieulia  peccatorum  lucet  iu  facie,  73.  Porlat  tor- 
meutum  suum,  qui  propria  torquetur  Couscieutia,   183. 

CoDHolatio  i  d  miseria,  quce  ?  650. 

CoDsummatio  duplex  est,  359. 

CoDTersatio  felix,in  quaiDimiciDullamreperiunt  occa- 
sionem,  GSS.Malse  CoDvert<atioais  exemplum  multos  cor- 
rumpit,  183. 

Cor  in  Scriptura,  pectus  et  mamiUcB  qu»  Dominentur, 
145.  Cor  novum  Israelis,  et  cor  novum  geotium  io  quo 
positum^  217.  Noo  reverteodum  Corde  io  iEgyptum,  360. 

Alia  Correptio  est  adversariorum,  alia  Aliorum,  126. 

Creator  muodi  cootemptus  ab  bsereticis,  qui  ooo  reci- 
piuot  vetus  TestaroeDtum,  6.  Omois  creatura  ad  compa- 
ratiooem  Creatoris  immuDda  est,  575.  Ex  creaturarum 
ordioe  et  coDstaotia  cogooscimus  Creatorem,  493.  Ex 
creaturis  Creator  iotelligitur,  642. 

Omois  Creatura  boaaa  Deo  coodita  est,  etperfccta,335. 
Omnis  Creatura  Dei  uotitiam  fulgurat,  16. 

Crucis  Cbristi  titulus,  cur  tribus  generibus  appellatur, 
568. 

Cubitum  et  Cubitus.  idem  est,  473. 

Cyrus  regoavit  io  Persis,  subverso  Astvage  rege  Me- 
dorum^  41.  Babylooem  cepit  etCrcesum,  226. 

D 

Daoiel  Euoucbus,  920.  Quibus  lioguis  cooscriptus  est 
liber  DanieJi?,  627.  Calumoiatores  historiaB  Danieiis  reji- 
ciuntur,  635.CalumniatorEcclesiffiDanielemreprebendit, 
et  coufutatur,  635.  Quare  Noe,  Dauiel  et  Job,  cffiteris 
omisBiB,  soli  nominantur,  137. 

Darii  tres,  677.  Darius  et  Cyrusimperium  Chaldceorum 
subverterunt,  651.  Unum  fuit  sub  Dario  et  Cyro  regnum 
Persarum  et  Medorum,  659.  Darius  victus  al)  Alexandro* 
673. 

In  decem  Decadarum  numero  plenus  et  perfectus  nu- 
merus,  479. 

Decalogus  non  solida  esca,  sed  lactea,  952. 

Decimarum  varisB  species,  565.  Uebrseorum  de  iis  tra- 
ditio,  ibid, 

Deus  benignus  et  severus,  872.  Deus  prudentia  exten- 
dit  coBlum,  795.  Deus  fuudavit  terram  fortitudiue,  793. 
Deus  fundavit  terrani  sapientia,  795  Deus  ignis  consu- 
mens,  861.  Deus  quo  sensu  ignis  et  lumen  appelletur,  868. 
Deus  impressit  imaginem  suam  animsB  nostt  8B;deinde  Dia- 
bolus  suam  per  peccaturo,  865.  Deus  inchoat  a  tristibas,in 
IflBtis  desinit,  756,  767.  Deus  loquitur  per  angelum,  858. 
Deus  non  est  omnium,  805.  Deus  percutit  priroum,  deinde 
sanat,  861.  Deus  prtcceptor  sacrorum  Scriptorum,  813. 
Deus  inpuniendo  lentus,  744.  Nomen  Dei  quatuor  litte- 
rarum  ineffabile,327.  Nullo  concluditur  loco,  quia  omnia 
pugillo  concludit,  et  palmo,  485.  Id  quodhfieretici  appel- 
lant  in  Deo  crudelitatem,  sonat  clementiam,  236.  In  Deo 
nihil  est  corporale,  82.  Clementi&e  Dei  est,  male  flcta  snb- 
vertere,  362.  Ubi  similitudo  Dci  est,  ibi  et  plenitudo  sa* 
pieotioe,  339.  Futurorum  scientia  solius  Dei  est,  628.  Alta 
et  profunda  Dei,  cur  vulgo  non  proferenda  ?  749.  Vult 
omnes  salvos  fleri,  205.  Dormire  et  vigilare  Dei  quid  ? 
679.  De  Deo  etiam  veradicere  periculosum,  891.  Nomen 
Dei  tetragrammatou,  quid  proprie  signiflcet,  922.  Mente 
et  sermone  Deo  inserviendum,  501.  Prssentia  Dei  im- 
pedit  ne  peccemus,  88,  255.  Oblivio  Dei  unde?  182.0mnia 
qusB  absque  Deo  sunt,  non  sunt,  302.  Non  hominibus, 
sed  vitiis  irascitur,  649.  Percutlt  delioqueutes,  ut  per- 
CU880S  corrigat,  23,  64,  68,  276.  Locusejusest  omois^in 
quo  hospitium  iovcoit,  31.  Noo  coosiderat  verba  loquen- 
tium,  scd  corda,  135. 

Dii,  qui  appellaotur,  552. 

Diaconus  publice  recitabat  offerentium  nomina,  209. 

Oierampftrritatis  meditatio,qiild  innobiioperatar,  359. 


Difncilc  seuipcr,  guod  facimns  ioviti,  239. 

Diospolis  parva  civitas  iEgypti,  357. 

Discipulorum  salus,  preemium  magistrorum  est,  560. 

Divitis  Evaogelii  qujB  improbitas,  966.  Malti  probantv 
divitiis  et  paupertate,  320. 

Doctores  theologi  GraBcietLatioiJudaizantes,  422.  Di- 
staotia  ioter  doctum  sauctum  et  simplicem  Banctam,733. 

Doctrina  vctus  et  nova  simul  excolenda,  552. 

Doclrina  magistrorum  magis  consideranda  qaam  vita, 
948. 

Dogmatum  perversorum  magistri  ac  turpitadinis,  qoi? 
174. 

Duodecim,  numerus  perfectus,  373. 

E 

In  Ebrietate  status  mentis  evertitnr,  551 .  Non  solani  in 
potione  vini,  sed  in  omoibus  rebus  ebriet&s  OBtenditar, 
fAu/. 

Ecclesia  capit  bonos  et  malos,  892.  Non  potest  habere 
muuditiain,qui  extra  Ecclesiam  Domini  est,  74.Nihilpro- 
fuitgeotibus  etboireticis  iosultasse  Ecclesise  tempore  per- 
secutionis,  423,  424.  Qiiomodo  arcaoum  Dei  ▼iolator  io 
Ecclesia,  76.  Simulacra  reperiuntur  in  Ecclesia,  205.  SiiD- 
plici  contentus  flde,  quomodo  versatnr  in  ea,  61.  Solent 
principes  ejus  opprlmere  plebem,  207.  Soperbia  prtBposi- 
torum  multos  ejicit  de  ea,  412.  Pericalosum  eal  de  san- 
tentiis  magistrorum  EcclesisB  judicare,  682. 

Ecclesiastici  ab  hsBreticorum  terrore  non  sunt  secori, 
391.  Graviora  peccant,  180. 

Editio  LXX  repudiata  a  magistris  Ecdesiie,  645. 

Eiectrum  auro  argentoque  pretiosius,  8,  812. 

Eleemosyna  cui  facienda,  208.  Defurto  non  debetflen, 
ibid, 

Eliam  esse  Phinees  HebraBi  ex  Apocryphis  persaasom 
habent,  813. 

Emath  vocAUt  Syri  Epiphaniam,  598. 

Engaddi  et  EngaIIim,quid  sint,  et  significent,  891. 

Ephi,  batuB,  curus,  siclus,  mina  sive  mnsL  qnidt  58S. 

Epiphauiorum  dies  veoerabilis  tempore  Hieronymi,  6. 

Epiphaoius,  et  Nioius  Secuodus  scnpsemnt  de  natora 
lapidum  et  gemmarum,  334.  Uterque  laudatnrf  ibid. 

Episcopi  prohibentur  et  omnis  ordoEccIesiasticnsiii- 
ducere  in  Ecclesiam  incircumcisos  corde  et  carne,  541, 
542.  Eorum  supercilium,  et  vitia  damnantur,  410. 

Epistola  B.  Petri  ad  HebriBos,  cur  ei  contrttdicitor  et 
dubia  est,  335. 

Epistola  B.  Barnabffi  inter  Scripturas  apocrypbas,  531. 

Alios  debemus  Erudire,  416. 

Esaa  et  Elias  viri  pilosi ,  4 1 6 .  EtymoIogisB  nominam  Esaa, 
291. 

Ethnici  mercedem  recipiunt,  si  quid  boni  fecariattW. 

Etymolo^ffi  falsorum  nominum  non  suntflngende^lQ. 

Eusebii  Iibrum  Origenis  nomine  Pamphyli  martjrit  do- 
navit,  207. 

Lex  in  ETaof|elio,  et  Evao^elium  de  Lege  natcttar, 
511.  Juocta  sibi  sunt  Evaogelia,  hsBrentque  mntuo,  IS. 
Nihil  in  iis,  quod  non  luceat,  18.  In  Evangelio  TiTtntit 
augmeotum  supra  Legem,  210.  EvaDgelium  HebrBBH 
NazarsBoruui,  158. 

Evilmerodach  filius  Nabucbodooosor,  651. 

Expedit  ut  uoo  exaudiaotor  a  Deo,  qui  nesciunt  qnld 
illifi  prosit,  01. 

Excclsa  periculosius  stant,  635. 

Exploratores  Terr»  saoctffi  Geometr»  fuerunt,  524. 

Expositionem  ridiculam  afTert  Hieronymus,  323.  Qimb* 
dam  aliffi  non  probantur,  218.  Falsa  expositio  non  «t 
recepta  io  Ecclesia,  640. 

Ezecbielquare  vocatur  fllius  homiois,591.1nexpositioM 
Tisioois  Ezecliielis  mutffi  suot  Judffiorum  synaigogs,  ?• 
Ezechiel  et  Abacuc  nou  iu  spiritu,  sed  in  ipso  corpo'* 
trau8lati,  32.  Ezechiel  typus  Christi,  884.  Octo  circoB- 
stantiffi  visiouis  Ezechielis,  891. 

Ezechiol  voleus,  et  non  coactus  vaticinatar,  934.  Pft* 
dentia  ejus,  369. 


Fabula  gentilis  exponitnr,  88. 
Fames  Judffiorum,  quffi  ?  817. 
Fatuitas  a  scientia,  778,  800. 
Fatuum  Dei  snpienlius  est  homloibns,  800. 
Filia  Fcmioarum,  pleooasmus,  710. 
Feocstrffi  toxicffi,  quffi  ?  476. 

Fide  sua  unusquisque  coronabitnr,  et  impictate  dtfl' 
nabitur,  216.  Servanna  Fides  etiam  inter  bostet,  IH* 
Figmenta  et  fabnlffi  Veteram,  658. 
Figara  rotanda  polchrior,  498, 


-»«1 


INDEX  RERUM  ET  YERBORDM  INSI6NI0RUM. 


798 


FUios  malos  multi  parentes  sancii  habent,  et  econtrario, 
20i.  Famis  neeessitate  matres  comederuut  Filios,  31. 

In  Fomace  Dominos  Salyator  cum  tribus  puerisjuxta 
«^uosdam»  643. 

FagitiYomm  urbes,  quce  ?  604. 

Fujgnra  ex  nubium  coUisione  generantur,  798. 

Fnror  sumptnB  pro  eo,  quod  mentis  consolidat  moUi- 
t^«m,  502. 

G 

Gabriel,  Raphael,  et  Michael,  quid  significent  ?  675. 

Galaad  et  Auran,  qnid  ?  600. 

GentiUtas  non  ignoravit  majestatem  Dei,  156.  Geutium 
religio  adorat  omnia  genera  bestiarum,  86.  Error  GenU- 
lium  qni  omne  quod  eupra  se  est,  deos  putant,  6i6.  Voca- 
tio  Genliom  notatur,  577.  Gentes  fortissimae,  qo»  ?  309. 
Una  gens  qninque  appeUata  nominibu»,  291. 

Geanflectere.  Quibus  temporibus  genua  Bunt  flectenda, 
659. 

Geometria  ars  philosophorum  propria,  524 

Ger^esa  quid  eignificett  751. 

Glona  Deo  guomodo  danda  ?  832. 

Gioriari  quibus  de  rebus  deceat,  810,  811. 

Gloriatio  arrogans  staUm  pnnita,  650. 

Grecomm  auctorum  nondebemus  acquiescereauctori- 
taU,  297. 

Kx  Gratia,  non  ex  merito  plena  perfecUo,  577.  Inter- 
<xiim  Gratia  Dei  est  resistere  impmdenU»,  30. 

H 

Hnreseon  compugnaUo  inter  se,  nostra  Tictoria  est, 

'*S1.  Hereaia  ssYissuna,  quie  ?  331. 

HsreUd  suntUgnum  fk^ondosum  et  sterile,  873.  Hsre- 
^Bci  oratores  sermoniseleganUsB,  non  auditorum  emenda- 
u^oi  atndentes,  idirf.  HsereUcinotantur,  362, 363.Superbia 
^wnm  qnanta?  205,  476.  DicU  gigantes  potenUBsimi,  389. 
<K*^Deeps  eomm  diabolus,  iWrf.  Omnesinaani,  391.CaYendi 
^«mfc,  ^.  Vulpium  similes,  124.  Quare  volucres  dicU  et 
•bmliflB,  459.  Habitant  in  parieUnis  et  deeerUs,  403.  Cor 
^^ftmi,  thesauras  do^atum  perversorum,  56.  Cito  cor- 
■nuani  dogmata  hau^eticorum,  127.  UffireUcorum  conversa- 

fio  dissoluta»  908.  UflBreticus  bonaB  vit«  nocenUor,  947. 

XsBrelici  coUoquium  periculosum,  954.  Quasi  tempesias 
^«niiinl  eonira  Ecelesiam,  448.  Pereunt  extra  Ecclesiam. 
^•A.  Imitanlur  ▼iros  ecclesiasUcos,  459.  OblaUo  eorum 


I 


x^on  in  Dei  coltom.  sed  in  dfiemonum  cibum  proficit,  ibid, 
Qaando  luBretici  doctores  Ecclesiie  putant  sibi  traditos 
«.d  deTorandnm,  418.  Eorum  tela  igne  S.  Spiritus  a  doc- 
^^ribiiis  snccendenda,  455.  Deum  crudelitatis  notant,  67. 
X>oetrinam  veteris  TesUimenU  reiiciunt,  178,  199.  Non 
'^taninr  lesUmoniisScripturarum  sibi  cohBBrenUbuB,  380. 
^^oeantnr  besU»  ritiis  efferatflB,  381.  Quautum  in  se  est, 
ocripluraamacuhmt,  412.  Consuetudo  eorum  in  usu  Scri- 
J^tnraram  argoitur,  161.  Turpi  sonitu  Deum  blasphemant. 
»  f.  JLavaera  eoram,  146.  ImpeUunt  hffireUci  ut  celanda 
^  0Brmalor  in  publieum,  882. 

Hehrsoram  tradiUo  de  Cain,  316.  Fabula  eorum  de 
^Me  Hirem,  337.  Longs  fabul»,  658.  Hebraeis  incumben- 
4iunv  ^99. 

HeraeUns  tyrannus,  329. 

Herodotos  plenissime  scripsit  de  Cambyse  et  de  omni 
'^tJV^,  352. 

HieronTmnssolebatadhuc  puer  cryptas  martyrumin- 
Rvedielelrcuire,  468.  Pulchre  eas  describit,  ibid.  Hiero- 
Ajmnseontra Helridiam  scripslt,  538. Non  uno  modo sem- 
I^TerUt,  527.  QuaBsUonem  proponit  etsolvit,  649.  Non 
^mytTJtia  sermonis,  sed,  ete.,  472.  Fatetur  obscuritatem 
^«riptorsB,  475.  Senrat  consuetudinem  loquendi  propter 
«^doetos,  590.  De  yerboram  generibus  cur  disputot,  653. 
^nmUilas   Hieronvmi  et  modesUa,  201,  298,  451,  462. 
geipeum  castigat,  469.  SocraUcum  dictum  suum  faeit,519. 
vutat  opos  anctoris  suaB  aBtatis  non  ignobiUs,  405.  Vitat 
^mokM  et  calnmniatores,  387.  Invidos  arguit,  401. 
Hireoff,  quare  in  Bacrificu«  olfertur  ?  533. 
Hisloria  eisdem  Uneis  currit^quibns  et  tropoiogia,  483. 
Qcriplores  historiaram  Barbararnm,  qui  ?  651. 

Holocaustum,  quid  ?  568. 
.  Homines,  qui  non  sunt,  91 1 .  Imago  Dei  in  homine  facta 
UicreaUone,  simiUtndo  inbapUsmate,331.Duointeriores 
nomines,  641. 

HomiUtas  cordis  commendatnr,  642.  Arrogans  mens 
^ndit  Denm ;  humUis  ad  misericordiam  provocat^  522. 
Qoantocnmqne  stodio  ad  aiUora  tendimus,  m  inferiorU)U8 
nonpolemnsconocatos,  530.  Qnanto  quissubUmior  fUerit, 
Oebel  limere,  ne  cormat,  160. 


lUusiones  nocturneB  ab  inimico,  589. 

Imaginem  ccelestis  gerit  anima  nostro  ex  creatione,  et 
per  poBuitenUam :  imaginem  vero  terrestris  perpeccatum, 
865.NuUu8  hominum  qui  aliquam  imaginem  non  habeat 
sive  sancUtaUs,  sive  peccaU,  86.  ' 

Impii  se  abscondunt  a  facie  Dei,  859. 

Impii  seminant  triticum,  et  metunt  spinas,  809. 

Impiorum  res  prosperfiB  in  hac  Tita,  818. 

Inaures  unde  dicantur,  155. 

InfanUum  corpora,  statim  utemittunturexutero,layari 
Bolent,  146.  Solent  eUam  ab  obstetriUcibus  sale  conUngi, 
147. 

Inferaus  vocalur  lacus,  340. 

Infidelis  nihil  in  mundo  possidet,  564. 

Reversio  ab  Iniquitate,  est  cogitare  veritatem  Dei,  679. 

InsidifiB  decUoandsB,  659. 

Interpretatio  periculosa,  118. 

Ira  Dei  oecessaria,  879. 

Iris,  quid  ?  22.  Numquam  apparet  nisi  in  pluvia.  ibid, 

Isaias  et  Jeremias  quid  differant  ?  752. 

Israel  peccavit  primum,  deinde  Juda,  869.  Israel  levius 
peccavit  quam  Juda,  ibid.  Israel  peniluB  a  Deo  repudiatur, 
871.l8raeIidatU8  est  UbeUus  repudii,  871.  Israelis  repu- 
dium  Judam  non  emendavit,  869.  IsraelitsB  colebaot  idola 
in  iEgypto,  261.  Qui  perierunt  in  deserto,  non  sunt  deleU 
de  iibro  vivenUum,  229. 


Januarius,  hiberni  frigoris  conUnet  principatum,  341. 
Unde  8ic  dictus  ?  ibid, 

Javan  Etymoloffia,  311,  316. 

Jejuniisy  et  viguiis  Dcus  fleetendus,  166. 

Jeremias  et  Ezechiel  eadem,  et  eodem  tempore  pro- 
phetaverunt,  ilO.Jeremiasab  utero8anctus,791.Jeremias 
a  cunabulis  propheta,  843.  Jeremias  prophela  eximius, 
746.  Jeremias  quo  tempore  prophetaverlt,  745.  Jeremias 
fiffura  ChrisU,  747,  844.  Pleraque  ad  Jeremiam  dicta 
Cnristo  conveniuot,  741.  Differentia  Jeremiam  inter  et 
Isaiam,  792. 

JerichonUni  fluvii  sacramentum,  590. 

Jerusalem  in  medio  mundi  sitam,  Propheta  te8tatur,49. 
PaulaUm  gloriaDomini  recedit  de  ea,  et  quomodo,  112. 
Impietates  ejU8,quant«B  ?271.Multo  sceleraUora  peccavit 
quam  Samaria  etSodoma,  264,  779.  In  capite  xvi  Ezccbie- 
hs  8ub  persona  aduiterae  et  meretricis  expouitur,  143. 
LesBua  appeUatur^  218.  Templi  et  urbis  Jerusalem  8ul>- 
versio,  277. 

Job  quo  tempore,  919. 

Jonas  quo  fugere  cup|ebat,  698. 

Jordanis,  unoe  nomen  habet  ?  317. 

Josepbus  omnia  Hebraicarum  gentium  nomina  expo- 
suit,  446* 

Josias  in  peccaUs  populi  peccatoris  mortuus  est,  138. 

Juda  peccavit  post  Israelem,  868.  Juda  gravius  peccavit 
quam  Israel,  869,  Juda  peuitusa  Deo  repudiatur,  871. 

Judsea  regio  pulcherrima,  225.  Si  JudeBi  terram  a  Deo 
promissam  non  receperunt  causa  est  eorum  incredulitas, 
tbid. 

Judsei  eorumque  magiBtri  decalogum  circumdabaut  ca- 
pitibus  suis,  280.  Azymorum  dies  etSceoopegiee  solemni- 
tates  eorum,  388.  Quando  celebrabantur,  ibid.  Statuam 
Baal  posuerunt  in  templo,  271.  Quidam  sibi  vindicarunt 
f^ustra  regnum  Judaicom,  251 .  Impudentia  populi  J  udaici, 
et  Dei  erga  eum  pietas,  235.  Catalogus  impietatum  ejus- 
dem,  320.  Cassa  eorum  vota,  41.  Usque  hodie  veiamen 
habent  positum  in  veteris  Testamenti  lectione,  27.  Qusb- 
rebant  per  prophetas  quid  scire  cupiebant,  222.  Audiebant 
propbetasad  aurium  voluptatem,  uonad  animaBsalutem, 
404.  Non  ultra  merentur  babere  prophetas,  69.  Ridebant 
discrepantiam  verborum  iu  codicibus  Latinis,432.Eorum 
interprelaUones,  444, 453.  Quo  cibo  pascuntur,  44.  Propter 
bona  hujus  sflBculi  operantur,  46  Deus  non  vult  mortem 
corum,  217.  Populi  Judaici  et  CbrisUani  discrimen,  692. 

Judicii  dies  pavendus,  359. 

Jovis  simulacrum  stans  in  templo,  716. 

Jurameuti  fides  inviolabilis,  194.  Finis  est  controver- 
siaB,  150. 

JusUtia  in  omnibus  custodienda,  564.Qu6modo  iniqui- 
tas  jusUficel,  et  justiUa  condeumet?  964. 


Labyrinthi  descripUo,  561. 


799 


INDBX  RERDM  ET  VERBORDM  IN8IGNI0RDM. 


80(to 


LacuB,  quid?  661 .  Lacus  Tyberiadis,  Larius,  et  Benacus, 
390.  Lacus  pro  cisternai  ibtd, 

Lamentationes,  carmen,  et  ▼»  quibus  conveniunt?  27. 

Lana  Miietsea,  316. 

LapiB  specularis,  501. 

Lesense  natura,  664. 

Lectio  varians  notatur,  580. 

Leonumrabies  in  fovea  conclusuabangelo,quare?  664. 

Levitico)  tribui  civitates  xlviu  dantur  ad  haoitandum, 
603. 

Lex  repudii  (^ualis  ?  871.  Legem  occulte  audire,  quid? 
833,  834.  Ejus  interpretatio,  sacerdotis  Officium  CBt,  78. 
Docendi  fllii  et  filise  juzta  Legem  Dei,  724.  Prfleceptum 
Apostolicum  in  Lege  manifestum,  583. 

Liber  duolex,  bonus  et  malus^  669. 

Libertas  liumani  arbitrii,  790. 

Lignum  in  panem  miltere,  quid  ?  815. 

Liui  incombustibiliB  genus,  593. 

A  Littera  interdum  dlscedendum  necessario,  905.  Ama- 
ritudo  intelligentisB  litteralis,  587.  Parvitas  litterarum 
Uebraicarum,  239. 

Luci  intemplo  ne  plantentur,  873. 

Ludentes  propter  peccati  periculum  fugiendi,  853. 

Luna  apud  Groecos  a  mense  nomen  accepit,  353. 

Lupanar  coetus  hsBreticorum,  956. 

M 

Madianitarum  opesin  gregibus,285,286.  AdjacentterrsB 
Arabise,  286.  Appellantur  Saraceoi,  ibid, 

Ad  Majora  pervenimus  per  minima,  514. 

Maledictus  qui  non  audit  verba  Dei,  805. 

Malitia  nostra  inebriat  Deum,  679.  PrincepB  MalitisB  et 
ejus  discipuli,  diaboli  nominantur.  345. 

Malis  prementibus,  majorem  habemus  fiduciam  in 
proximo,  quam  in  nobis,  46. 

Mar3ionn6ereticus,784.Marcioni8dogmaetbla8phemi», 
90,  91. 

Mare  Mortuum  quare  slc  dictum,  590.  Vocat  Scriptura 
pro  Situ  terree  JuaaBfie,  mare  occidentem,  583. 

B.  Maria  semper  virgo,  538. 

Medorum  regnum  majuBest  quam  Persarum,  656. 

Nihil  prodest  vidisse  ct  audisse,  nisi  ea  quaB  videntur 
et  audiuntur,  in  MemorisB  thesauro  reponantur,  466. 

Iq  Memphi  templum  est  Apis,  357.  In  eo  oracula  con- 
Bulta  respondent,  157.  Metropolis  superstitionis,  ibid, 

Mens  juncta  Deo  provocat  ejus  clcmentiam,  non  vici- 
nitas  Ecclesiarum,  523. 

Mensis  secundum  lunsB  cursum  supputatur  apud  He- 
breeos,  353.  Menses  HebrsBi  numerant  juxta  luuse  cur- 
Bum,  683.  Mensium  ratio,  6. 

Metallorum  species  non  facile  dignoscunt  rustici,  257. 

In  Metu  semper  debemus  eBse,  etiam  post  victoriam, 
614. 

Michael  princeps  populi  Israelitici,  328. 

Ministrorum  Ecclesise  superbia  decutitur,  591.  Servien- 
tes  ministerio  Dei,  virtutibus  sint  praediti,  491. 

Misericordiam  ad  prsesens  non  mereri,magna)  interdum 
felicitatis  est,  92. 

Montanus  confutatur,  933. 

Montes  tenebrosi  et  lucidi,  qui  ?  832. 

Morticinium,  quid  ?  45. 

Morum  diversitas  variis  signatur  nomibus,  451.  Unus- 
quisque  pro  Moribus  suis  sortitur  vocabulum,  25. 

MuUerum  aurei  circuli,  155. 

Mundus  in  sex  diebus  factus,  472.  A  GrsBcis  Cosmos 
dicitur,  493.  Dei  misericordi»  est,  ut  mundi  hujuB  pereat 
abundantia,  349.  Hedarguendi  qui  putant  mundum  non 
esse  periturum,  632.  Quot  annos  enumerabant  aliqui  us- 
que  ad  consummationem  saeculi,  41.  Mundi  hujuB  omnis 
gloria  iostabilis,  35.  Omnia  orta  in  mundo  occidunt,  et 
aucta  senescunl,  79. 

Muneraquseparvasunt,  majoribussuntprfeposita,  610. 

Munitiones,  aggeres,  custra,  arietes,  37. 

N 

Nabuchodouosor  furor  et  amentia,  650.  SuccessoreB 
ejus,  qui  ?  651. 

Naphtha.  quid?641. 

Naves  Liburno;,  704.  Secunda  navis  post  nauflragium, 
erubescere,  969. 

Necessariis  quomodo  utimur,  et  corpus  circumcidimus, 
641, 

Id  Nili  inundatione  moB  iEgyptiorum,  358. 

Nominum  di?enonim  interpret«tione8|  598.  Nomina  et 


Yerba  Hebraica  in  tranBlationibuB  comiptay  470.  Und^ 
vocabula  et  Nomina  Hebrffia  varie  interpretantor,  tl6« 

Nonus  numerus,  doloris  et  poBnarum  eat.  277. 

NoBse  peccatum,  et  nosse  justitiam,  quid  Bigniflcet  T 
813,  814. 

Nubes  allegorice  sanctos  Bigniflcat,  796,  797.  Nubes  eU 
unusquisque  sanctus,  797. 

Numerus  dualis  apud  HebrflBos,  671.  MoaHebnBomin 
et  veterum  Latinorum  in  numeris  supputandiB,  695. 

Nuntiorum  consuetudo^  631. 

0 

Oblivio  veritatis  velox,  635. 

OboluSj  quid  ?  564. 

Obscuntas  sermoniB  naacitar  ex  tribns  rebos,  507.  Cor 
multa  narrantur  obscure,  564. 

Occideos  Occidentis,  quomodo  dicitur  Canticom  Canli- 
corom,  etc.,  308. 

Octavus  numerus  perfectus,  483. 

Offerentium  nomina,  quaesanctiflcatasunt  Domioo,non 
Bunt  eorum  quibus  data  sunt,  sed  ejos  cojos  oomine 
poBsidentur,  607. 

Opera  bona  sola  prosunt,  79. 

Operandum,  dum  dies  est,  831. 

OppianoB  Cilix  poeta  doctiBnimoB,  595. 

Orationis  necessitas,  499.  Clausula  olim  addita  in  Ora- 
tione  Dominica,  604. 

Ori^enes  preBbyter,  810.  Orlgenes  moltorom  odio,  et 
invidia  laborabat,  800.  Origenes  se  pro  erodito  haberi 
agnoscit,  801.  Origenes  Hebneum  audit,  925.  mosdem 
atlegoriaB  improbantur,  ibid,  Argoitur,  697.  Notator,  644. 

Otiositas  vitanda,  183. 


Pammachii  et  MarcelleB  mors  nontiator  Hieronymo,  I. 

Parabolae  et  fienigmatis  notiones,  190, 

Paradisus  mons  Dei,  335. 

In  ParentibuB  et  proximis  contaminari,  qoid  ?  553. 
Parentes  post  Deum  diligantur,  ibid, 

Partem  petere  cum  Christo,  cum  Prophetis,  com  apo- 
Btolis,  quid?  851,  852. 

PassioneB  quatuor  notantur,  12.  De  hifl  plenissime  tcri- 
psit  Cicero..  ioid,  Quatuor  virtutes  eiB  oppoaittt,  de  qoibos 
idem  auctor  disputat,  ibid, 

Ad  episcopoB^  presbyteroB,  et  diaconos  sermo  diTinos 
dirigitur,  409. 

Patree  nostri  dupliceB,  807. 

Paulus  nomine  Benjamin  intellectos,  9SD.  Apostolos 
PauluB  poetam  Grfiecum  vocat  prophetam,  121. 

Peccatum  mortem  sonat,  725.  Peccata  nostra  causa 
omnium  malorum,  55.  Quo  Benso  Deos  ponit  peccala 
patrum  in  tertia  et  quarta  generatione,  199,  ii4.  PeccaU 
non  fiequalia,  contra  qoosdam  et  maxime  Stoieos,  M.  Pee- 
cata  levia  pro  necessitatibus  carnis,  551.  Non  temere 
indulffentia  Peccatoribus  pollicenda,649.Tormenta,eorom 
remeaia,  269.  Unusquisque  sibi  parat  Bopplida,  dom  noo 
vult  erratacorrigere,  136.  Mortui  Peccatis  qoomodorssnr> 
gunt,  436.  Quid  prodest  peccatorihuB,  525.  Doo  gencm 

Beccatorum,  900.  Peccati  et  virtutis  comparalio,  W. 
[ale  creditquicumque  peccat,961.  In8eqoaliapeccala,M8. 
Peccatorum  superbia,  tbid,  Qui  peccat,  ex  dial>olo  aatas 
est,  807.  Peccatores  a  Deo  separantur  et  dispergontw, 
824.  Peccala  nostra  animis  DostriB  inscripta,  864.  Peoeata 
noBtra  ex  nobis,  bonitas  nostra  ex  Deo,  865.  Peeeata 
diversa,  diversis  remediis  coranda,  867.  I^eccsta  qmBdam 
Baoantur  poa  et  nitro,  qusBdam  spirito  combosuoDis  ei 
poBua,  867.  Peccatasua  duplicia  recipiuntqoidam,  qoidam 
simplicia,  863.  Diguitas  PeccatoriBmajoremliabet  poBaam, 
184.  Non  liberantorde  gehennfie  iffniboB  meritis,  paren- 
tum,  138.  Domini  propiuatione  aolvantnr,  529. 

Pelusium  appellatur  roburiEgypti,  353.  Babet  portam 
tutiBsimum,  ioid,  Cur  a  poeta  vocatar  lentit  Pelnsiacar 
ibid. 

Perdix  animal  callidom,  78S.  Perdix  animal  salax,  ei 
imnurum,  783.  Perdix  Byml^olom  dial>oli,  ibid.  Peraix 
pullos  BuoB  ffistu  servat,  iidd. 
Perfectio  in  quo  posita,  557.  Grados  ad  Perfeotionem. 

aui  ?  588,  589.   Exhortatio  ad   perfeetionem,  577.   De 
uplici  perfectione  loquitor  ApostoluB,  i6uf. 
Persecutio  foit  in  toto  orbe  sob  Diodetiatto  et  Mazi- 
miano,  485. 

Persidis  reaes  post  Grram.  665»  6M.  662,  761.  8ao- 
cessio  regom  Persaram,  99.  Mos  i^nd  Peiwi  tt  bidoif 


801 


INDBX  RERUM  BT  VERBORUM  iNSIGNIOttOM. 


80» 


697.  Pemnim  et  Lacedffimonioram  yictut  parcior,  664, 
665. 
Petrffi,  qui  sint  ?  852. 

Peetilentia  moii)08  animorum  creat,  et  regioncs  vaetat, 
212. 
Pestilens  homo  universa  populatur,  ibid. 
Pharaonis  etymologia,  341. 

Philosophi  et  doctores  multi  cnm  suis  sententiis  notan- 
tur,  130.  Quasdam  eorum  sententias  non  probat  Hiero- 
nymus,  10,  11.  Error  quorumdam,  88. 
PignuB  cui  debitori  reddendum,  207. 
Piscatio  piscium,  et  piscatio  hominura  quid  differant? 
851. 
Piscium  genera,  quot?  595. 
Plantationes  peccatorum,  753. 
Poa  herba,  865. 
Poderis  unde  dicta,  94. 

Poenn  pro  modo  graduum,  930.  Quidam  dicunt  pcenas 
impiorum  non  esse  perpetuas,  302.  Sanctiflcatio  Dei  est 
Poena  peccantinm,  337.  Separatio  a  Christi  corpore  pcena 
perpetuaest,  142.  Signum  misericordise,  differre  puenam 
peccati,  199.  Non  insultandum  his  qui  Dei  judicio  poenis 
traduntur,  110. 

Per  Poenitentiam  omnis  bomo  etiam  impius  potest  sal- 
▼ari,  395, 397,  398.  Provocamur  ad  pcenitentiam  |)riorum 
peccatorum,  540.  Anni  centum  viginti  pcenitentisB  con- 
stituti  ante  diluvium,  678. 

Cn.  Pompeius  primus  Judseam  subegit  Romano  imperio, 
599.  Qua  occasione  cepit  Jerusalem,  50. 
M.  Popilii  Lenffi  factum,  715. 

Quis  Popuium  Dei  dispergit,  582.  Varii  populi  notan- 
Inr,  3S7. 

Porphyrius  acripsit  contra  prophetam  Danielem,  619. 
Ejua  impiaias.  qu®  ?  ibid.  Eusebms  Caesariensis,  Apolli- 
naris,  et  Methodius  ei  responderunt,  ibid.  Calumnia 
retnoditnr,  670.  Refellitur,  634.  Porphyrii  exposilio,  683. 
iudffiorum  etimpii  Porphyrii  ezplanatio  confutatur,  721. 
Portffi  siugulffi  ex  propriis  causisducuntorigines  nomi- 
nom,  673. 

1n  PosseBsionum  emptione  naturale  est  Iffitari,  in  ven- 
ditioue  lugere,  96. 

Prsedicatores  et  doctores  falsi,  qui?  414.  Auditores 
prffidicatorum,  420. 
Prffidicandi  munus  periculosum,  752. 
Prffilati  et  Presbyten  attente  legaot  quffi  dicuntur,  395. 
Preces  »anctorum  irffi  Dei  possunt  resistere,  124. 
Primi  et  extremi  terr»,  qui  ?  782. 
Primitias  laborum   et   virtutum    offerre,   quid  ?  566. 
Popnlua  offerre  debet  primitias  principi,  et   princeps 
offerre  pro  populo  victimas,  567. 

Principibus  monita  dantur,  560.  Vicinia   principum 
ledit  humiliorem,  ibid, 
Prisca  et  Maximilia  falss  prophetissffi,  130. 
Profectus  universorum  redundant  in  principem,  560. 
Semper  ad  altiora  proficiendum,  479. 

Non  Promittere,  melius  est,  quam  promitterc,  et  non 
facere,  550. 
Prophetiffi  obscuritas,  564. 

Prophetffi  multi  in  captivitate  Rabylonica,  879.  Con- 
Buetndo  Seripturffi  sacrffi  in  prophetarum  nomine,  121. 
Nomen  prophetarum  bouis  malisque  commune,  122. 
Vaticinium  luturorum  quffiritur  a  propheta,  78.  Magna 
fides.  et  grandis  audacia  prophetarum,  14i.  Prophetffi 
Drophetabant  sponte  et  non  ex  necessitate  spiritus,  933. 
Prophets  medici  animorum.  840.  Prophetffi  vexationibus 
obnoxii,  752.  Prophetffi  omoibus  periculid  obnoxii,  ibid. 
Qni  prophetarum  felicitatem  assequi  student,  vitam  ipso- 
ram  imjtantur,  855.  Non  sequuntur  in  quibusdam  ordi- 
nem  hiatoriffi,  665.  Donum  prophetiae  non  semper  fuit 
in  prophetis,  415.  Cnr  repetunt  quffi  Moses  scripsit,  555. 
FroYerbium  pro  metapnora  sumptum,  275. 
Providentia  Dei  omnia  gubernautur,  9. 
Proximus  hominis,  omnis  homo  accipiendus,  205.  Vix 
aUns  qui  non  opprimat  proximum  suum,  207. 

In  n^mis  carmen  Lyricum,  351.  Ordo  historiffi  non 
qnsritur  in  eis,  ibid,  et  665.  Quffistio  de  ordine  Psalmo- 
ram,664.Titulusp8a1morum,  quorumdam,  638.  Psalmi  vm 
et  Lxxxiii  pro  torcularibus  ioscripti,  566.  Psalmus  xli  v  per- 
tinel  ad  sacramentum  Christi  et  Ecclesice,  608.  Psalmus 
cxTni  plenus  prfficeptorum  et  justiBcationum,  212. 

Ptolemffius  Philadelphus,  704.  Ptolemaeus  Lagi  filius, 
705. 
Pygmffii,  unde  dicti?  310' 
PyrrhuB  rex  Epirotarum,  705. 

Q 

Quadraginta  nomerua  afflictionem  signiflcat,  349, 494« 


Quinquagenariaa  nnmerns  perfectns,  478. 

R 

Rabbath  metropolis  filiorum  Ammon,  249.  Phiiadclphia 
nomioatur,  285. 

Rabdomantia,  quid  7  249. 

Rapina  omnis  mixta  est  violcntiffi,  208.  Sancta  violentia 
et  Rapina  quffi  ?  ihid. 

Rationem  quidam  reponunt  in  arce  cerebri,  10. 

Rebla  nunc  vocatur  Antiochia  Syriffi,  599.  Nobilissima 
est,  ibid.  Irrigatur  aqnis  fontis  Daphnidis,  ibid. 

Regiones  variffi  notantur,  49  et  seqq.,  444. 

Regina  peccatorum  qufc  ?  753. 

Reges  a  majoribus  suis  uomina  sortiuotur  et  relinent, 
341.  Successio  re^um  Judffiorum,  39. 

Regis  latus,  quid?  658. 

Rebus  novis  nova  finguntur  nomina,  154.  Quid  fit  in 
aspectu  rei  novffi  et  inusitatffi,  60. 

De  Resurrectione  ^euerali  non  dubitat  Hieronymus, 
435.  Argumentum  ejus  ad  eam  probandam  validum  et 
manifestum,  ibid.  Resurrectio  credita  a  Judffiis  et  Chri- 
stianis,  432.  Hffiresis  negans  Resurrectionem  corporum, 
492. 

Restitutio  omnium,  855. 

Retro  non  ambulandum,  840. 

Rhodus  gloriosa  navali  prffilio,  312.  Receptaculum  est 
omoium  mercatorum,  quare?  ibid. 

In  Romano  imperio  unum  factasunt  umnia  regna,  666. 
Nulli  beetiffi  comparatur,  cur?  ibid.  Fortitudo  et  imbecil- 
litas  ejus,  634. 

Turbffi  Romanorum  fugientium  Barbaros,  239. 

Rotunditas  omnium  figurarum  pulcberrima,  12. 
"Rufioi  discipuli  notati,  401. 

Ruioaanimffi  prius  sanctffi,  300.  Ruinffi  aliorum,  exem- 
pla  justorum  sunt,  301. 


Sabbatum  et  circumcisio  in  signum  data  sunt,  228. 

Sacerdotum  virtutes,  552.  Commonentur  sacerdotes, 
568.  Attente  legant  quffi  dicuntur,  549,  530  et  seqq. 
Altari  servientibus  castitas  commendatur,  549.  Munda 
conscientia  et  mundis  vestibus  debent  sacerdotes  ingredi 
in  sancta  sanctorum,  etc,  547.  Ncc  rasis  capitibus,  nec 
coma  dimissa  accedant,  ibid.  Non  tautum  gaudendum  est 
sacerdotibus  ad  oblationem  munerum,  quantum  timen- 
dum  ad  honoris  condemnationem,si  eo  abutantur  indigne, 
555,  556.  Grandis  eorum  dignitas,  sed  grandis  ruina  si 
neccant,  ibid.  Victimffi  populi,  refrigeria  eoruoi,  585. 
Quomodo  debent  uti  bonis  Ecclesiffi,  581  et  seqq.  Con- 

f;regatio  divitiarum  in  ipsis  daranatur,  ibid.  De  sacerdota- 
ibus  vestibus  librum  edidit  Hieronymus,548.  Sacerdotes 
Serapidis  et  Isidis  radebant  capita  su&,  547. 

Sacrificia,  quibus  delectatur  Dominus,  535. 

Nibil  in  hoc  Sfficulo  perpetuum,  521. 

Unius  Sfficuli  tempus  ostenditur,  324. 

Salomon  egit  pGcnitentiam,  524. 

Pro  SflJute  servorum  Dei  reges  adversus  alios  consur- 
gunt,  367. 

Samaria  dicitur  major  et  senior,  quare  ?  261. 

Samson  typus  Cbristi,  550. 

Sancta  sanctorum  quinam  polluerunt,  76. 

Saoctus  omnis  amatur  a  Deo,  698.  Nullus  fodit  cister- 
nam,  390.  In  Saoctis  nihil  sinistrum,  506.  Ad  ruinam  San- 
ctorum  gaudent  bomines  hujus  sfficuli,  287,  295. 

Sancti  a  Deo  congregantur,  824. 

Sancti  scribuntur  in  ccelo,  790. 

Sancti  vexationibus  obnoxii;  752. 

Sancti  non  se  absconduut  a  facie  Dei,  859. 

Sancti  debitores  non  sunt,  sed  suum  tribuunt  unicui- 
que,  842. 

Sanctus  a  Deo  gi^nitur,  806. 

Sanctus  amaritudine  plenus,  854. 

Sanctus  unusquisque  nubes  est,  797. 

Sanir  juxta  litteram  est  raons,  elc,  305. 

Liber  Sapientiffi  iuscriplus  nomineSalomonis,  155. 

Apud  Salaminam  certamon  navale,  702. 

Scipiones  fratros,  710. 

Scorpii  plaga,  25. 

Scientiarum  utilitas,  596.  Sacramenta  iutelligentiffi  Scri- 
pturarum  exponuntur,  515.  In  divinis  libris  intcrpres 
nihil  debet  auferre,  cur?  15.  Triplex  modus  intelligen- 
di  Scripturas,  172.  Natura  humana  totos  Scripturffi 
thesaurosnon  potestpercipere,  27.  Mysteria  Scripturffi, 
humanus  sermo  non  potest  explicare,  503.  Verba  Scriptu- 
rarum  in  opera  yertendai  79.  QaidamBihipromittantScri* 


803 


INDBX  RBRDM  BT  VERBORUM  INSIGNIORUM. 


801 


ptaramm  inteUigenUam  absgue  Dei  gratia,  724.  Abusus 
testiiDoniorum  Scriptcrfie  ffidiflcat  lupanar^  172.  Proposi- 
tum  Scripturffi,  non  externam  hiBtoriam  teiere  absqoe 
Judffiis,  sed,  etc,  704.  Regula  in  Scripturis  observaoda, 
394.  Consuetudo  Scnpturffi  sanctffi,  652.  Scriptura  qui- 
busdam  fons,  quibusdam  puieus,  166. 

Scruta  vendentes,  313. 

Seniores  plures  reprobati,  et  juniores  electi,  308. 

Sententia  audax,  531. 

Sephama  Apamiam  Tocant  Hebrffii,  599. 

SeptentrionaUs  plaga  juxta  Hebrffios,  597. 

Septuaginta  editio  repudiata  a  magistris  Ecclesiffi,  645. 
LXX  decepti  similitudme  litter»,  600.  LXX  translatio 
scriptorum  atque  lectorum  vitio  deprayata,  54,  401,  474. 
Schola  omnis  jQdffionim  quinque  tantum  libros  Moysi  a 
LXX  translatos  asserit,  53.  LXX  mutantes  ut  Yoluoraat 
Hebraica  nomina,  474.  Quffidam  in  LXX  interpretibus 
omittuntur,  quare?  159. 
~  Sermones  Dei  potest  quis  tacere  triplici  ex  causa,  33. 

Sexus  non  est  in  coelestibus,  20,  94. 

Siclus,  drachma,  hin,  quid  ?  44. 

Signa  apud  Barbaras  nationes  quare  fiant  per  servos 
Dei  ?  662. 

Simiiitudo  et  ffiqualitas  in  quo  differunt  ?  331. 

Simon  Magus  baptizatus  in  aqua,  sed  non  in  salutem, 
146. 

Soiis  cursus,  et  aliorum  siderum  deflnitur,  17. 

Solemnitates  duffi  notantur,  quffi  uou  suut  in  lege  Mo- 
saica,  569. 

Solns  qnis  sedeat,  853,  854. 

Somnia  prophetica  soli  Deo  patent,  635. 

Spectacuia  aamnantur,  226. 

Superbia  proprium  diaboli  peccatum,  181. 

Omnis  Superbia  offendit  Deom,  77. 

Materia  Superbiffi  divinffi,  963. 

Soperbiam  ruina  sequitur,  et  hnmilitatem  gloria,  S38. 

Supplicia  sanctitatem  pariunt,  818. 

Supplicia  impiorum  ahis  prosunt,  825. 

Susismetropolis  Elamitarum,  672.  Inea  Daniel  exstruxit 
turrim  excelsam.ubi  conduntur  corporaregumPersarum 
et  Medorum,  ibid,  Hujus  custos  et  Sacerdos  Judffius  est, 
ibid. 

Syene  turris  in  extremis  flnibus  iEgypti  sita  est,  356, 
360.  Ejus  descriptio,  345. 

In  Syris  ingenitas  negotiationis  ardor,  313. 


Taphnis,  civitas  regia,  359. 

Templum  Libanus  appellatnr,  190.  Vox  de  ejus  adytis 
exisse  dicitur,  etc,  110.  NihUabsque  ratione  et  mensura 
factum  est  in  templo  Dei,  502.  Omnes  ejus  parietes  diver- 
sis  idolorura  imaginibus  pingebantur,  85.Antiorhiidolnm, 
712,  722.  Tribus  annis  poUutum,  721.  Templum  ab  Eze- 
chiele  descriptum,  multo  ang^ustins  qoam  templumSalo- 
monis,  464.  Per  portam  Aquilonis  ingredi  in  templam, 
et  egredi  per  portam  Meridianam,  et  econtrario,  quid  ? 
578. 

Terra  promissionis  ab  Australi  plaga  juxta  terminos 
iEgypti,  Rhinocomra  et  torrente  noitur,  613.  Quomodo 
inler  Tribus  divisa  ?  612.  Terra  quatenus  exterminata 
sit,  809. 

Thabor  mons  in  GaUlffia,  612. 

Thamar hodie  Palmyra  nuncupatur,  601 .  Hanc  Salomon 
miris  operibus  exstmxit,  ibid, 

De  Uttera  Thau,  quid  dicitur  ?  96. 

ThemietocUs  mors,  702. 

NibU  Theoria  et  scientia  daldus,  466. 

Thesauri  Dei  varii,  798. 

Tiara,  quid  ?  639. 

InterTnbum  Judaet  Tribum  Benjaminnrbsettemplam 
coUocabantur,  612. 

TrinitaUs  mysterium  in  una  divinitate,  492,  511.  Una 


Bobstantia,  et  potestas  Patris  et  FUii,  108.  M jftariiim  88. 
Trinitatis  adumbratnm,  488.TrinitasdDgitetTalUiioiD- 
nia,  518.  In  SS.  Trinitate  vera  dator  propitiatio,  M. 
Omnis  intetUgentia  tam  litter»  qnam  Spiiitas»  etCy  pe^ 
tinet  ad  sacrtmenta  SS.  Trinitatis,  481. 

Tristatffi  qui  tQii^266. 

Tyrus  metropotit  PhcBnicis,  294.  Ejus  TaitatiOt  S98*De 
ea  nt  quffistio  et  solTiiar»  897.  Ez  insalafacta  estpenhi- 
sula,  299.  Pulchritudo  >t  diTitiffi  naTlam  Tyri,  806,  307. 
Describiturqaid  unaqnffiqae  pioTincia  mittatTjnram^SO?. 
In  Tyro  usque  hodie  commerela  omnium  gentlum  exer- 
centur,  303,  311. 

U 

Unicus  nnmerus  perfectus,  493. 
De  Usura  in  omni  specie  prohibita  locns  celelMria.  810. 
Rubor  Vnltus,  pudoris  indicium  est,  73.  Obflraiatio 
YuUus,  severitatis  indicium  est,  38. 
Uter  omnis  implebitur  vino  et  qaatenns,  821. 
Uxore  bona  ninU  viro  amabiUus,  806. 


Valentiniani  confutantnr,  898.  Valentinianas  hffireU- 
cns,  818. 

Vas  iateum,  Tas  testaceum,  792. 

Vatidnium  juge  non  potest  humana  fragilitas  snsti- 
nere,  394. 

Venerea  omnia  purgatione  indijgent,  719. 

Ventorum  et  spuitunm  thesaun,  798. 

Verba  interioris  hominisemmpenUapro  signo  8ant,85. 

Veritatem  non  meretur  audire,  qui  tentandi  animo  in- 
terrogat,  134.  Velox  oblivio  veritatis,  635.  Libentius  er- 
rant  aiiqui  quam  discant  verum  ab  ffimulis,  887. 

Verbnm  Dei  destruit  et  ffidificat,  755. 

Vinum  sanctomm,  823.  Vlnum  impiomm,  quid?  119, 
823. 

Virtus  vitio  antiquior,  865. 

Naturale  est,  ut  timore  cogente,  Vesica  laxetur,  245. 

Vetustas  omnia  consumit^  80. 

Victorinus  llhetor  citatus,  507. 

Viginti  quinque  numerus  numqaam  in  bonam  partem 
sumptus,  107. 

Cur  ViUffi  pertinent  ad  iura  nrbinm,  610. 

Alia  Vincuia  Dominf ,  alia  diaboU,  42. 

Vinea  Ucet  pulchra,  si  calamos  subtraxeris,  arescit  ca- 
lore,  221. 

Virginitas  non  exi^tnr,  sed  offertur,  579.  PrivUegium 
VirffinaJe  in  quo  positum  ?  554. 

Vitia  nostra  Deum  amarum  effidunt  et  crudelem,  113. 
Per  parva  vitia  majora  monstrantur,  85.  Jugulat  qni  viUa 
non  increpat,  409.  Quidam  ffistimant  ad  Deum  non  perti- 
nere  viUa  nostra,  88. 

Virtus  rara  est,  388.  Non  certa  virtuUs  possessio,  609. 
Sempervirtutibus  contradicitur,  602.  Per  virtate8,nomen 
et  dignitatem  duds  consequimur,  574.  Primns  ad  virtu- 
tem  mgretsus,  qui?  480.  Qui  una  virtute  caret,  omnibns 
caret,  14.  Catalogus  Virtutum  justi,  203. 

Quod  Vivificavit  Deus,  ab  Ipso,  ant  ab  alio  occidi  ooa 
potest,  755. 


Xenophon  scripsit  historiam  Cyri,  651. 

Xerxis  ortns  et  victoriffi,  702. 

Xysti  Pythagorici  palchra  sententia;  880. 

z 

Zephrona  appeUatur  hodie  Zephyrium  oppidum  CUi — 
ciffi,  598. 
Zorobabel  unde  nomen  accepit,  219. 


S.  EUSEBII 


STRIDONENSIS  PRESBYTERI 

OPERA  OMMIii, 

POST  MONACHORUM  ORDINIS  S.   BBNBDICTI   E   C0N6REGATI0NB  S.   MAURl 

SED   POTISSIMUM  JOANNIS  JlUAaim  M  A  AJnldCililJI   niUUS  ORDINIS  BECBNSIONEM, 

DBNUO  AD  MANUSCRIPTOS  ROMANOS,   AMBROSfANOS,   VERONENSES  ET   MULTOS  AUOS, 

NBG  NON   AD  OMNBS   EDITIONES  6ALLICANAS   ET   EXTERAS   CAST16ATA, 

PLURIMIS  ANTEA   OMNINO  INBDITIS  MONUMBNTIS, 

ALIISQUB  S.   DOCTORIS  LUCUBRATIONIBUS   SBORSIM   TANTUM  YUL6ATIS  AUCTA, 

INNUMBRIS  NOTIS,   OBSERYATIONIBUS,    CORRECTIONIBUS   ILLUSTRATA 

STUDIO    ET    LABORE 

VALL ARSII  ET  MAFFJEII 

VERONiE  PRESBYTERORUM, 
OPERAM  NAVANTIBUS  ALUS  IN  EADEM  CIVITATE  LITTERATIS  VIRIS. 

EDITIO  PARISIORUM  NOVISSIMA 

BX   SBCUNDA  AB  IPSIS  VERONENSIBUS  BDITORIBUS  CURIS  POSTEHIORIBUS  ITA   RBC06NITA, 

ATQUB  Bx  REGEFI  jlIU S   D£  jl£Cj  jlIS  sic  ditata 

UT  PR^SBNS  EDITIO,   AMPLITUDINB  SOLA,    C^TBRIS   OMISSIS  EMKNDATIONIBUS, 
PR^CRDENTBS  OMNES   BDITIONES,   ETIAM  BBNEDICTINAS, 

• 

teriia  parte  seu  triente  materialiter  superet, 

A^GCURANTE  ET  AD  ULTIMUM  RECOGNOSCENTE  S.  P.  HieiVC:,  CURSUUM  COMPLE 
TORUM  IN  SINGULOS  SCIENTIiE  ECCLESIASTICiE  RAMOS  EDITORE. 


TOIHUS  SEXTUS. 


PARISIIS 

APUD  GARNIER  FRATRES,  EDITORES  ET  J.   P.   MIGNE  SUCCESSORES, 

IR    YU   DICTA  ;  AYBNUB    DU    MAINB    189 ;    OLIM    CUAUSS^B    DU    MAINE.  127« 


ELENCHUS  OPERUM 


QUAi  IN  SEXTO  OPERUM  HIERONYMI  TOMO  CONTINENTUR 


In  Osee  commentariorum  libri  tres. 

In  Joelem  liber  unus. 

In  Amos  libri  tres. 

In  Abdiam  liber  unus. 

In  Jonam  liber  unns. 

In  Micbseam  libri  duo. 

In  Naum  liber  unus. 

In  Abacnc  libri  duo. 

In  Sopboniam  liber  unns. 

lu  Aggseum  liber  unus. 

In  Zachariam  libri  tres. 

In  Malachiam  liber  unus. 


90»  MiBPATIO. 


HAbMm 


PRiEFATIO. 


In  daodecim  miDores  prophetas  Gommentarioram  viginti  libros,  quos  nempe  sant,  quot* 
que  fuerunt  abs  Hieronymo  elucubrati,  tomas  iste  inejus  partitione  operum  sextus  com- 
plectitur.  Tantum  ab  hac  iilud  excipias  recensione  Speciem  Commentarn  tn  Abdxam^  quod 
saae  facturus  emditionis  periculum,  in  adokscentia  provocatus  ardore  et  studio  Scriptik' 
rarum  adumbravit :  postmodum  ingenio  per  «tatem  magis  subacto,  delevit  ipse,  ex  ejusqae 
animi  sententia  jam  diu  olim  intercidit.  Nam  quod  ab  his  alios  autumant  docti  viri^  Tille- 
montias  ex  eoque  Martianseus,  extitisse  Bremores  in  duodecim  Prophetas  Commentarios^ 
quos  vel  ipse  S.  Doctorpostea  respuerit,  cum  idem  opus  uberiori  est  calamo  persecutas, 
vel  sequior  aetas  ultro  passa  sit  interire :  nos  in  generalis  prsefationis  parte  altera  (abi  de 
hajasmodi  I{ieronymi  scriptis  egimus,  qu»  doctorum  hominum  judicio  intercidisse  tempo- 
rum  injaria  existimantur,  nobis  econtrario  numquam  existisse  persuasum  est)  ab  omoi 
veritatis  specie  abhorrere  contendimus,  bonisqae  opinor  argumentis  ita  evicimas,  ut  nuUas 
dubitationi  iocus  videri  reliquus  possit.  Errorem  diximus  ex  eo  natum,  quod  putarint 
eruditi  viri,  quando  se  ait  S.  Doctor  in  duodecim  Prophetas  aliquid  esse  commentatumi 
singulos  quousque  debere  intelligi,  quibus  interpretandis  operam  suam  coDocarit  :  cum 
econtrario  <iirXa>c  iUe  duodecim  Prophetas  nominans,  eum  proprie  Librum,  quid  sic  inscri- 
bitur,  intellexerit.  AUatis  ibi  in  hanc  rem  sive  testimoniis,  sive  exemplis,  hac  demum  sane 
laculentum  accedat  corollarii  loco  ex  Dialogo  contra  Luciferianos,  num.  5,  ubi  Osee  locam 
hanc  singularem  ex  cap.  ix  laudaturus  S.  Pater  :  Sacrtficia  eorum  tamquam  panis  luctus : 
Omnes  qui  manducant  ea,  cantaminabuntw\  hoc  ait,  in  duodbcim  prqphetis  inveniri  (a). 
Gaetera,  ne  actum  agam,  ex  laudata  generali  praefatione,  num.  29,  si  tanti  sunt,  malim  ut 
repetas. 

Nunc,  ut  de  his  dicam  Commentariis,  quos  tomus  hic  exhibet,  atque  anice  S.  Doctor  elu- 
cubravit,  mirari  hoc  primum  subit,  cum  sint    amnes  ab   uno  auctore  adornati,   eademque 
ratione  splendidissimis    ex  omne   antiquitate  sententiis  ad    nativum  Scripturse    sensum  in- 
vestigandum  referti,    alii  tamen  prsestare  aliis  videantur,    meliorique  apud  lectores  fortuna 
Dti.  Sunt    qui  eos    velint    caeteris  antecellere,  qui  Aggaeum  interpretantur ;  aliis    elegantior 
Naumi   expositio  dicitur,  quam  ipse  Auctor  in  Abdiae»  et  Abacuchi,   et  Sophonise  Prologis 
iaudat.   Hsec  item  de  causa  alii  Osee   explanationem,   utpote  quam  in  Joele  et  Amoso  com- 
ix^endet,   reliquis  prseferunt.    Ego    si    hanc    iniero    disputationem,  deque    unius  prsestantia 
<^OTitenderim  facturusne  operse    pretium  sim,  nec  satis  scio,   nec  si    sciam,    dicere  ausim  : 
<Iuippe  qui  et  summa  omnes  cum  dignitate  stare  videam,  et  malim   econtrario  legentium 
^uimos  ad  ipsa  acriter  intendi,  quse  divinarum  in  ipsis  literarum  verseque  sapientiae  insli- 
^uta  continentur.  Attamen  silentio  illud  praetereundum  non  sit,  quod  Commentariis  in  Jonam 
^^ctus  Augustinus  tantum   tribuendum  putavit,  ut  nedum  magna  illos  voluntate  complec- 
^retur,  sed  et  nuper   exortae  Pelagianorum  hseresi  quasi  propugnacuJa  murosque  tutissimse 
^dei   tota  confidentia    opponeret.    Peccati   originalis  catholicum  dogma    testimoniis  exinde 
petiUs  msigniter   constabiliri  datis  Epistolis,   quas  et  nos  inter    Hieronymiadas  recensuimus, 
i^on  semel  professus  est.   Multo  autem  luculentius  lib.   iii,  de  Peccatorum  meritis  et  remis- 
^one  n.    12. :  lllud,   inquit    scio,   quoi  etiam  S.   Hieronymus^  qui  hodieque  in  litteris  Eccle- 
^iasticis  cum   excellentis  doctrinx  fama   ac  labore  versatur,   ad  quasdam  solvendas  in  suis  libris 
^uxstioneSf   etiam  hoc  certissimum    adhibet    sine  ulia  disceptatione    documentum  :  nam  in  co, 
^uod  in  Jonam  prophetam  scripsit  Commentario,   cum  od  eum  venisset  locum,    ubi   commemo^ 
^Qntur  etiam  parvuii  jejunio  castigati :  Major,   inquit  aetas    iucipit,   et    usque    ad    minorem 
pervenit.    Nullus  enim  absque  peccato,  nec  si  unius  quidem  diei  fuerit  vita  ejas,  et  numera- 
biles  anni  vitae  illius.  oi  enim  stellae   non  sunt  mundae  in  conspectu  Dei,  quanto  magis  vermis 
et  patredo,  et  hi  qui  peccato  ofTendentis   Adam  tenentur  obnoxii.    Hunc  doctissimum  virum 

(a)  Vide  eliam  prefat.  mterpretationis  ez  Hebreo. 

Patrol«  XXV.  36 


«11  PRiEPATIO.  81S 

si  facile  interrogare  possimus^  quam  multos  utriusque  lingnae  divinarum  Scrtpturarum  tracta' 
tores  et  Christianamm  disputationum  scriptores  commeniorarety  qui  non  aliud,  ex  quo  Ckristi 
Ecclesia^est  consiitutay  senserunt^  non  aliud  a  majoribus  acceperunt^  non  aliud  posteris  tra- 
diderunt?  Quibus  gemina  haec  sunt  libro  primo  contra  Julianum,  cap.  7:  Sec  Sanctum 
Hieronymum^  qui  presbyter  fuit,  contemnendum  arbitreris:  qui  Gracco  et,  Latino  insuper  et 
Uebraico  eruditis  eloquio,  ex  Occidentali  ad  Orientalem  transiens  Ecclesiam^  in  locis  sanctis 
atque  in  litteris  sacris  usque  ad  decrepitam  vixit  letatem,  omnesque  vel  pcne  omnes,  qui  ante 
illum  aliquid  ex  utraque  parte  orbis  de  doctrina  Ecclesiastica  scripserant,  legit ;  nec  alicm 
de^^hac  re  tenuit  prompsitque Xsententiam  ;  qui  cum  exponeret  Jonam  prophetam,  appertissime 
dixit :  Quod^tiam  parvuli  peccato  offendentis  Adam '  tenerentur  obnoxii.  Placuit  vero  isthaec 
proposuisse  tantae'Jauctoritatis  testimonia,  ut  si  quid  alii  Hicronymianse  gloriae  aemali,  tum 
veteres,  cum  recentiores,  obganniant,  in  nullo  ponas  discrimine,  et  surda  aure  pertranseas. 
Certe  Rufinus,  ut  eum  hic  interim  de  nomine  adducam,  qui  tanta  inimicitia  magis  incla- 
ruit,  seu  verius^incertusj  auctor  libri  in  Oseam,  qui  Rufino  subjungitur,  cum  ait  in  hisce 
Gommentariis'  in  minores  prophetas  totum  in  eo  fuisse  Hieronymum,  ut  alienas,  prsecipue- 
que  Origenis  interpretationes,  tradilionesque  Hebrseorum  congereret,  nihil  de  perquirenda 
consequentia  sollicitum  :  seipsum  magis  invidentise  crimine  condemnavit,  quam  S.  Doctorem 
obtrectando  Iseserit.  Quid  enimvero  est,  quod  magis  Hieronymo  cordi  fucrit,  quam  ut  ipsae 
allegorise  una  invicem  serie  necterentur,  atque  ad  historise  veritatem  sponte  sua  fluerent? 
Quin  eum  videas  sexcentis  locis  non  alia  de  causa  alienas  expositiones,  quam  quod  aat 
prioribus  aut  consequentibus  non  satis  apte  jungerentur  respuere.  Hoc  nimirum  tam  ssepe 
facit,  ut  ipsa  illustriora  loca  strictim  velle  perstringere,  hominis  foret  otio  abutentis  suo. 

Melius  autem  id  quam  ratione  uUa  alia,  legendis  hiscemet  scriptis  intelligas  :  quorum  ut 
fructum  lectu  debitum  facilius  percipias,  primum  historiam,  ut  ita  dicam,  cetatemque  de 
more  exponam :  hocque  ipsum  laboris  mei  praemium  petam,  ut  quod  postea  exposaero  ab 
ipso  prius  discas  auctore,  qui  praefatione  libri  tertii  in  Amos  ad  Pammachium  rem  totam 
per  singulas  partes  ita  edisseruit.  Praeposiera  ordine,  atque  confusa,  duodecim  prophetarum 
opus  et  ccepimus,  et  Christo  adjuvante,  complebimus,  Non  enim  a  primo  usque  ad  novissimum 
juxta  ordinem  quo  leguntur  :  sed  ut  potuimus,  et,  ut  rogati  sumus,  ita  eos  disseruimus,  Naum 
Michceam,  Sophoniam,  et  Aggaeum  primo  cpiXoTtovtoxaTa  t;  Pauloe  ejusque  filiae  Eustochio  irpoTecpwvTjTO; 
secundo  in  Abacuc  duos  libros  Chromatio  Aquileiensi  episcopo  delegavi  ;  tertiOf  post  longi  tem- 
porit  silentium^  Abdiam  et  Jonam  tibi  imperanti  edisserui :  praesenti  anno,  qui  sexti  Consu- 
latus  Arcadii  Augusti,  et  Anitii  Probi  jastis  nomen  imposuit,  Exuperio  Tholosanas  Ecclesiae 
Pontifici  Zochariam,  et  ejusdem  urbis  Minervio  et  Alexandro  monachis,  Malachiam  prophetam 
interpretatus  sum.  Statimque  recurrere  ad  principium  voluminis^  Osee  et  Joel  et  Amos  tibi 
negare  non  potui.  Hoc  jam  ordine  constituto,  expeditum  sit,  suis  unumquemque  Ubrum 
temporibus  assignare.  Nempe  quatuor,  quos  primo  loco  nominai,  in  Naum,  Michaeam, 
Sophoniam  et  Aggseum,  quemadmodum  et  quintus  in  Abacuc  anno  nonagesimo  secundo 
supra  trecentesimum  affiigendi  sunt:  idque  persuadet,  quae,  eorum  sit  postremo  loco  mentio 
in  Gatalogo,  quem  fuisse  hoc  ipso  anno  a  S.  Doctore  adornatum,  nihil  est  dubium.  Paulo 
autem,  quod  et  notatu  dignum  est,  ab  eo  quem  superius  exposuit,  diverso  hic  ordine 
recensentur,  Scripsi^  ait  in  Michaeam  Explanotionum  libros  duos.  In  Sophaniam  librum 
unum.  In  Naum  librum  unum.  In  Abacuc  libros  duos.  In  Aggaeum  librum  unum  :  multaque 
alia  de  opere  prophetali  nunc  habeo  in  manibus^  et  necdum   expleta  sunt. 

Tres  equidem  ferme  adhinc  annos  aliis  distentus  occupalionibus  incepto  abstinuit :  neque 
enim  ante  trecentesimum  nonagesimum  septimum,  Jonae,  quos  tertio  loco  memorat,  Gom- 
mentariis,  admovit  manum.  Hujus  quoque  rei  in  prologo  testis  accedit  ipse  longe  locupletis- 
simus :  Triennium,  inquiens,  circiter  fiuxit,  postquam  quinque  prophetas  interpretatus  sum^ 
Michaeamy  Naum,  Abacuc,  Sophoniam,  Aggaeum;et  alioopere  detentus  non  potui  implere  quod 
cxperam.  Tum  Paulo  inferius :  Igitur  tanto  post  tempare,  quasi  quodam  posiliminia,  a  Jona 
nterpretandi  sumo  principium.  Idem  confirmat,  cum  ex  his  quae  inlerea  dum  scripsit,  Epi- 
taphium  quoque  Nepotiani  memorat,  sive  Epislolam  in  nostra  reccnsione  60,  quam  ad 
proxime  superioris  anni  priorem  partem  certissime  pertinere,  suo  loco  ostesdimus.  Nec 
jnoramur  adeo  Tillemontium^   qui   testimonium  illud   soUicitat,  et  ut  minus,  quadriennium 


813  PRiEFATIO.  814 

pro  trienmo  rescribendum    contendit,  reclamantibus  una    omnibus  mss.  editUqae   libris,    ei 

quod  pluris  est,  recta  ipsa  temporum  ratione.  Satis  abunde  hanc  confutavimus  conjecturam 

eruditissimi  caBteroquin  viri,  et  cui    summa    omnia    tribuimus,    ad    epistolarum    in    nostra 

recensione    57    et   60   Ghronologicas    Notas.   Quamquam   aliud  prsetermittere   non    possum, 

quod  illum   ex  prasconcepta    opinione   in  errorem  induxisse  video,   cum  ad  Sophoniae  caput 

tertium   laudari    abs  Hieroiiymo  Gommentarlos  in  Jonam   contendit.   Cumque   non  dubitet, 

hosce  ilJis  posteriores  esse,  immo  plus   aequo    etiam  disserat/  ut  ab  hac  se   expediat    difB* 

cultate,  Breviorei  alios  Commemtarios,   quos  supra  ostendimus  nusquam  exstitisse,    ibi  quasi 

digito  notari  ait,  hocque  sibi  putat  palmarium  invenisse  quomodo  opus  astrueret,  auctore, 

xit  sibi  videtur,  fidejubente.  At  vero  nihil  eorum^   quae   sibi  fingity   eo  loco,  aut  ullibi  inve- 

nias.  Quin  econtrario  cum  passim  ibi  Jonse  testimonia  pro  re  nata  laudet  S.  Pater,  nuUam  nec 

^erbo  tenus  abs  se  adornati  in  eum  prophetam  Gommentarii  mentionem  ingerit:  estque  hoo 

ipsQm  silentium  exsufQandse  illi  opinioni  utilissimum.  Gseterum  ut  ad  genuinam,  qua  de  sermo 

erat  explanationem  Jonae  redeam,  illam  neque  serius  eo  quem  diximus,  nonagesimo  septimo 

supra  trecentesimum  anno  differre  patitur  alterum  ejusmet  S.  Patris  testimonium  in  Commen- 

^ariis  in  Bfatthaei  caput  duodecimum.  De  hoc^  inquit(signo  scilicet  Jonae)  plenius  in  Commentarm 

Jonx  prophetss  dispulavmus,  Scilicet  nihil  est  dubium^  et  suo  nos  loco  certissimis  argumentis  pro- 

l)abimu8.  S.  Doctorem  ad  medium  insequentis  anni  398  Matthaeum  per  quam  properante  calamo 

cxposaisse. 

Explanationem  Abdiae  huicmet  anno,  cui  Gommentarios  in  Jonam^   pari  consensa  ascribunt 
cruditi,   quin  etiam  his  illam   ordine    ac    temporis   praerogativa   praecessisse  autumant.   Ac 
T-ationem  quidem,  quse  prima  fronte  certissima  videatur,  ex  ipso  repetunt.  Hieronymi  testi- 
monio,  quod   modo   laudavimus    e  praefatione  Gommentariorum  in   Amos:    Jertio  post   longi 
emporis    siientium  Abdiam  et  Jonam  tibi  imperanti  edisserui.  Nihilosecius  multo   mihi  aliter 
persuasum  est,  ac  pace  dixerim  receptae  vulgo  sententiae,  tantum   abest,  ut  ovyxp^^^^c  hasce 
^putem   lucubrationes,    quin    potius    alteram,  sive    quae  Abdiam  explanat,  integro  recentio- 
rem    esse  velim   quinquennio.    Et   vero    dicam,   cur  non  sit  illi  testimonio   acquiescendum, 
.ut  certe  qua  sit  aeceptione  explicandum.  Nam  Hieronymus  par  istud   prophetarum  sub  una 
Qngens  recensione,   non    quo  utrumque  anno  exposuerit,   sed    quem  ipsi,   habito  ad  reli- 
[uorum  explanationem  respectu,  ordinem,  sive  locum  obtinerent,  docuisse  voluit.   Sub  tertia 
^M^turserie  ac  veluti  ciasse  locat,  idque  ut  verissimum,   ita  et  proposito   suo  satis  abunde 
f  «lit :  neque  enim  quot  annorum  periodo  classis  ipsa  definiretur,   dicere  instituerat ;    et  cum 
^t,  post  longi  temporis  silentium  duobus  hisce  prophetis  interpretandis  admovisse   manumi 
l^ntegram  lectori  reliquit,   immo,   si   quid   video,   non  obscure  innuit,   longum  illud  tametsi 
Incerti  temporis  spatium,   necdum  ab  iis  quos  secunda  classe  recensuit,  sed  inter  ipsorum 
invicem  prophetarum  Jonae    Abdiaeque    expositionem  putare.    Profecto    nec    ad    Hieronymi 
c^uidemest  mentem,   quod   triennio  concluditar,  longum  tempus;   bene  vero,  si  quod  posai- 
Ynas,  illad,  et  quinquenni^  quod   insuper    intercessit    ab    Jona,    spatium    una   compatavit. 
Yroinde  nec   debuit  S.  Pater  in  duas  utramque    lucubrationem  classes  dispertiri,  in  suam 
€^uamqae  pro  temporis  ratione  tribuens ;   nam  etsi  multum  inter  se  aetate  distent,  quin  et 
Uajor  ab  Jona  ad  Abdiam,  quam  a  superiori  classe  ad  ipsum  Jonam  interstitium  sit :  con- 
^ulto  tamen  una  comprehendi  serie,   cum  non    alios  prophetas   tota  illa  pertodo  fuerit  inter- 
pretatas,   hosque  ipsos   uni    eidemque  Pammachio    inscripserit.  Hoc  praenotato.    qui  unas 
^aerat  institutae  disputationis  scopus,  non  alia  de  causa  Abdiam  recensendo  praeposuit,  quam 
c]ood  sibi  succedentes  prophetas  ad  Scripturae  obvium   magis    ordinem   memoravit.  Alioquin 
liaic  primum  existimare  in^pendisse  operam,   neque  pcr   adversarias  rationes  licet.  Quid  his 
Dempe  clarius  est  verbis    prologo   in  ipsum    Jonam  :  Fanto  post   tempore  a  Jona  interpretandi 
mmo  principium  ?    Nigil  est  igitur  quo   vulgaris  innitebatur  fundamento    sententia ;  jam   qaa 
de  causa  nos  quinquennio,   sive  ad  annum   usque  quadringentesimum  tertium  hosce  Gom- 
mentarios   protelemus,    aperiendum    est.  Palmare   argumentum  ipsiusmet  aactoris  praefatio 
in  hunc  librum  suppeditat  ex  rernm   quas  narrat  serie.  Sed  ait  ab  eo  tempore  quo  specimen 
hojus     Gommentarii  ia    adolescentia  tentaverat,  triginta    jam  annos   in  Dei  opere  ac  labore 
sudasse :    illadque   ipsum   tempus    quale  fuerit,    inferius  declarat,    quando    egressi^  inquienif 
mi  Pammachij  scholam  rheiorum^  diverso  studio   ferebamur ;  quando  ego  et  Heliodorus   chari$n 


818  S.  EUSEBII  HIBRONYHI  816 

stmus  pariter  habitare  Chakidis  solitudinem  nitebamur,  Est  vero  isthaec  perspicus  anni  irecai- 
tesimi  septuagesimi  tertii  nota,  quam  ex  Hieronymianse  peregrinationis,  ejusque  priornm 
scriptionum  indiciis  satis  manifesto  constituimus,  ut  videre  est  ex  epistolarum  a  prima  ad 
duodecimam  usque  chronologicis  argumentis.  His  porro  trecentis  septuaginta  tribus  annis 
si  alios  trigenta  addideris,  qui  ab  eo,  ut  ipse  ait,  puerilis  ingenii  prseludio,  ad  hoe  naturx 
seneetutis  opus  intercesserunt,  ipsum  jam  teneas  quadringentesimum  tertium,  cui  anno 
Ubrum  ascripsimus.  Atque  huic  quidem  rationi  tantum  tribuimus,  ut  hac  una  salva  res  sit; 
8i  alias  inire  veiis,  et  Hieronymi  vitse  vestigia,  et  plurium  ex  ejus  scripsit  ordinem  atque 
setatem  susdeque  vertas. 

De  reliquis  in  Zachariam  et  Malachiam,  tribusque  aiiis  in  Oseam,  Joelem,  et  Amosam  Com- 
mentariis  expedita  res  est  ex  toties  laudato  S.  Patris  testimonio,  quo  criticis  observationibiu 
nihil  reliqui  fecit,  satisque  luculenter  uno  omnes  illigavit  anno,  qui  sexti  consulatus  Arcadii 
Augustif  et  Anitii  Probi  fastis  nomen  imposuit,  Hic  est  annus  quadringentesimus  sextus  (non  octa- 
vus,  ut  post  Yictorium  falso  Martianseus  colligit)  consentientibus  in  hanc  epocham  monimentis 
Yeterum  universis. 


S.  EUSfiBII  BIEAONTMI 

STRIDONENSIS  PRESBYTERI 


a 


GOMMENTARIORUM 


IN   OSEE    PBOPHETAM 

LIBRI  TRES 

AD    PAMMACHIUM. 


PROLOGUS. 

8i  in  Explanationibus  omnium  prophetarum  san-  A  Dominus  super  familiam  suam  {MaUh.  xziy,  65)  ? 

cti  Spiritus  iDdigemus  adventu,  ut  cujus  instinctu  Quis  enim  non  statim  in  fronte  libri  soandalizetary 

scripti  Runt.illius  revelatione  pandantur :  etin  Isaia  et  dicat:  Osee  primus  omnium  prophetarum  mere- 

atque  Apocalypi '  signatum    legimus  (Isa,   xxix  ;  tricem  acciperejubeturuxorem,et  non  contradiclt? 

Apoc.  v)  librum,quem  Scrib»  et  Phari8(Bi,qui  Legis  Non  saltem  noUe  se  simulat,  ut  rem  turpem  facere 

litteras  nosse  se  jactant  (Joan,  vi),  non  possunt  videatur  invilus ;  sed  exsequitur  laetus  imperium, 

legere,quia  signatus  est,  nuUusque  inveniri  poluit,  quasi  optaverit,quasi  multo  tempore  eum  pudicitia 

nisi  leo  de  tribu  Juda,  quem  signavit  Deus  Pater,  vacasse  poeniteat^cum  honestioraet  absque  peccato 

qui  ejus  posset  reserare  mysteria:  quanto  magis  in  sanctosviros  renuisse,Domino(/r)jubente,legerimus. 

explanatione  Osee  prophetae  orandus  est  Dominuus,  Moyscs  mittitur  ad  Pharaonem,  et  dux  Israelitici 

et  oum  Petro  dicendum  :  Edissere  nobis  parabolam  populi  constituitur :  et  tamen  non  imbecilitate,6ed 

istam  {Matth,   xiii,  16).  Praesertim  cum  obscuri-  bumilitate  respondet  :  Provide  alium  quem  miUas 

tatem  volumis  in  flne  testetur  ipse,  qui  scripsit  :  {Exod,  iv,  13).  Jcreraias  puerum   osse  se  dicit,  ne 

Quis  sapiens  et  intelliget  ista,intclligens  et  cognoscet  peccuntem  arguat  Jerusalem  {Jerem.  i).  Ezecbiel  de 

^a  05^^  XIV,  10)  ?  Quod   non    pro  imposhibili,  sed  omni  gcnero  leguminis  ac  semcntisunum  subcine- 

pro  difQciii  debemus  acciperejuxta  illud  Evangelii:  p  ricium  pancm  facere,  et  coqucrc  illum  in  humano 

Qtttf  piAasest  servus  lideliset  prudens  quem  constituit  steroore  jubetur,et  ait :  Ncquaquam,    Domine,  quis 

(a)  Universos  in  duodecim  prophe1a8,qui  hoc  con-  stum,atque  emendatum.  Ex  parte  autem  nunc  bos, 

tinentur  tomo,  Hieronymi  Ck)mmentarios  exegimus  nunc  illos,  cum   aliis   consuluimus   optimas  nots 

ad  duos  mss.  codices  Palatino  Vaticanos  antiquissi-  mss.  auos  suo  quosque  loco  laudabimus. 

mos,  aiterum  173,  alterum  174,  numeris  prffiuota-  (^)  \oxjube7ile  in  Palatinis  mss.  et  Yictorii  edi- 

tOB.  Sex  quoque  posteriores  prophetas  ad  regins  tione  non  habetur. 
^uecorum  oodioem  num.  93,  sane  perquam  vetu- 


GOMMBNTARIORUM  IN  OSEB  PROPHETAM  PROLOGUS. 


818 


i  inmundum  irUroivU  in  eos  meum(E%ech,  iv, 
lee  audiens  a  Oomino  :  Accipe  uxorem 
\m  (Osee  i,2),non  frontem  rugat,  non  moB- 
loretestatur,  non  verecundiam,mutato[i4L 
ia  mutato]  genarum  rubore,  demonstrat ; 
i  ad  lupanar^et  scortum  ducit  ad  lectulum. 
I  initiat  illam  pudicitias  matronali ;  sed  se 
tm  ac  nepotem  probat.  Qui  enim  adba^ret 
,iinumcumea  corpus  efficitur(I  Car.vi). 
r  audientes  quid  possumus  respondero  nisi 
)heticum  :  Quis  sapiens  et  intelliget  ista^ 
s  et  cognoscet  ea  ?  (Osee  xiv,  10.)  Unde  et 
3ndum  est  cum  David  :  Revelaoculos  meos, 
rabo  mirabilia  de  lege  tua  (Ps,  cxviii,  iS) ; 
Qcat  nos  rex  in  cubiculum  suum  (Can/.i), 
tn  quod  ante  oculos  Moysi  positum  fuit  in 
'etehs  Testamenti  (Exod.  xxxiv),  tollat  a 
Car,  iii).  Statim  enim  ut  locutus  est  Do- 

Pater,  in  manus  tuas  commendo  spiritum 
l  hxc  dicens  expiravit  (Luc.  xxiii,  46), 
mpli  scissum  est,  et  omnia  Judaeorum 
situerunt.  Et  ions  qui  egrediebatur  de 
nd[Al.  Domini],ingressus  est  mare  solitu- 
verus  Elissus  aquassteriles  aique  morli- 
entise  su(£  condivit  sale,et  fecit  esse  vita- 
gf.iv)  :  (^)Maraque  Legis,quae  interpretatur 
»,  ligno  patibuli  dulcorata  est  (Exod.  xv). 
lus  enim  quis  sit  Judas  patriarcha  electus 
,nec  miratur  cur  ad  Thamar  quasi  ad  me- 
vir  sanctus  introierit  (Gen^5.xxxiii) ;  quare 
qui  interpretatur  sot,  Dalilam  amaverit, 
sfertu  r  in  pauperem;  et  propter  eam  irrisus 
18  adversarioram  millia  trucidarit  (Judic. 
Salmon  virum  justum  Booz  de  Raab  me- 
)nerarit,qui  Rulh  Moabiten  pinna  pallii  sui 
et  jacentem  ad  pedes^ad  caput  Evangelii 
rit  (Ruth.  1, 11,  iii).  Quid  caussB  sit  ut  cum 
.  habuerit  uxores,  nulium  alium  regni  sui 
looessorem  nisi  eum  qui  de  Bethsabee  pro- 
Bi  (III  Reg.  i)  :  ut  non  solum  meretrices, 
i  adulterae  Deo  placerc  videantur.  Unde  et 
K>  propheta  legimus,quod  junctus  primum 
,  aecundo  adulteraa  copuletur,  dicente 
k>mino  :  Adhiu:  vade,  dilige  mulierem  di' 
meo  (Osse  iii>  1),  sive  diligentem  mala 
m]y  et  adulteram.  Hsec  est  mulier  mere- 
nltera,  quie  in  Evangelio  pedes  Domini 
lavit,  crine  detersit,  et  confessionis  suae 
.  onguento,indignanlibusque  discipuiis,  et 
iroditore,  quod  non  fuisset  venditum,  et 
illius  in  alimenta  pauperuin  distributum, 

respondit :  Quid  molesti  eilis  mulieri.opus 
wUa  est  in  mi,pauperes  enim  semper  habe- 


X  bitis  [At.  habetisj  vobiscum  :  me  autem  nm  lemper 
habebitis  (Matth,  xxvi,  10,11).  Et  ne  putaremus  leve 
esse  quod  fecerat,  et  nardum  pisticum,  id  est,  un- 
guentumfideli8simum,ad  aliud  quid,et  non  ad  Ec- 
clesiam  esse  referendum,  dat  nobis  occasionem' in- 
telligentiffi  et  magnae  fldei,magna  praemia  repromit- 
tit,  dicens  :  AmeUf  amen  dico  vobis,  ubicumque  prse^ 
dicatum  fuerit  hoc  Evangelium  in  toto  mundoydicetur 
quod  haec  fecit  in  memoriam  ejus'[Al.  mei].  Hsec  est 
meretrix  de  qua  loquitur  Dominus  ad  JudBiosiAmen 
dico  vobiSf  meretrices  et  publicani  praecedent  vos  in 
regno  Dei  (Matth,  xxi,  3^).  Yos  enim  missum  ad  vos 
Filium  patrie  familias  et  Dominum  vinead»  qui  plan- 
lavit  eam,  suscipcre  noluistis.  Ista  meretriz  ezpio- 
ratores  meos  duos  fortissimos  juvenes^quorumalte- 

|v  rum  in  oircumcisionem  misi,  alterum  ad  gentes, 
humanitate  suscepit,  abscondit  studio,  levavit  in 
tectum,operuit  lini  stipula  (Jos.  i>).  Quae  caBsaper- 
secutionibas,  et  lota  in  baptismate,  immutaU  colo- 
rem,  et  de  tetro  in  album  vertitur.Nec  mirum  si  in 
flgura  Domini  Salvatoris,  et  Ecclesiae  de  pecoato- 
ribus  congregatae,  haec  facta  memoremus,  cum  ipse 
in  hoc  eodem  dicat  propheta :  Loquar  ad  prophetas  ; 
ego  visiones  multiplicavi,  et  in  manibus  prophetarum 
assimilatus  sum(Osee  xii,  40);  ut  quidquid  prophete 
jubentur  operari,ad  meam  referatursimilitudinem. 
Cujus  uxor  iEthiopissa  est,  contra  quam  Aaron  et 
Maria,  caroale  sacerdotium  Judaeorum,et  prophetia 
litterae  serviens,mussitant  et  olTendunt  Deum(iVum. 
xii)  :  quae  dicit  in  Gantico  Ganticorum  :  Pusca  sum 
et  formosuy  fUix  Jerusatem  (Cant.  i,  4).  Alioquin  si 

C  omniaquae  proscipiuntur  ob  causa8,ut  in  similitudi- 
nem  fiant^vere  facta  contendimus^ergo  et  Jeremiaa 
accinctus  lumbari,  vcstimentomuliebri,inter  innu- 
merabiles  nationcs  ot  Assy  rios  atque  Ghaldeo8,gente8 
inimicissinas  Judaeorum,  ivit  ad  Eupratem,  ut  ibi 
absconderet  lumbare  8uum,et  post  multa  tempora 
reversus,inTenit  illud  computruissequod  nulli  esset 
usui  [Jerem.xiu).  Quomodo^exire  poterat,et  ire  tam 
longf  obsessa  Jerusalem,  exstructis  per  Circuitum 
munitionibus,fo8sa,  vallo,atque  caatellis  ?  Qui  cum 
semel  ad  Anatoth  viculum  suum  in  tertio  milliario 
ab  urbe  situm  voluisset  exire,  porta  capitur  [Al. 
captusj,  et  reductus  ad  principes,  quasi  prodjtor 
verberalus  in  carcerem  miltitur.  Si  illud  in  typo 
quia  fieri  non  potuit  :  ergo  et  hoc  in  typo,  quia  si 

D  fiat,turpis8imum  est.Sed  respondebi8,Deo  jubente 
nibil  turpe  est :  et  nos  dicimus,  nihil  Deus  praecipit 
nisi  quod  honestum  est,  nec  jubendo  turpia,  facit 
honesta  quae  turpia  sunt.Sed  quia  scimus  nihil  Deum 
velle  nisi  quod  honestum  est,  hoc  praecepit  quod 
honestum  est.  Haec  in  principio  prolixius  sum  lo- 
cutus,  ut  difficillimam  primum  solverem  quaestio- 


i  quoque  verbum  initiat  in  altero  Palatino 
leratur. 

10  locura  depravant,dum  corrigcre  volunt, 

etMarianus;  ncque  enim  fidem  mss.codi- 

ndant,8ed  coiyecturis  propriis  nimium  tri- 

anatant  qnaecumque  volunt.  Legunt  itaque 


Marah  aut  Marath  aquae  tegiSfquae  interpretatur  ama" 
riiudo,  ctc.  Nos  contextuin  et  auotoritatem  mse.  se- 
qucntes  restituimus,  Maraque  legis,  etc,  ut  legit 
codcx  ms.  S.  Oygiranni,  licet  alii  retineant  myrra 
pro  mara.  Mart.  —  Vctores  vulgati,  Marah  (aat 
Marath)  aqua  tegis.  etc. 


810 


S.  EC8EBII  HlERONYMl 


xiem,et(a)obsitum  in  ipso  exitu  scopulum  Doi  auxi-  A 
lio  prffitergrediens,  ad  tuta  decurrerem.  CaBterum 
non  ignoro,Pammachi  cbarissime,  a  multis  Eccle- 
siasticis  pretermissam  :  et  qui  exponere  sunt  co- 
nati^apud  Graecosreperi  AppollinaremLaodicenum, 
qui  cum  in  adolescentiasuabrevcs  etin  bunc  etin 
alios  prophetas  commentariolos,reliquisset,tangens 
magis  sensus,  quam  explicans,rogatus  est  postea, 
ut  in  Osee  plenius  scriberct :  qui  liber  venitin  no- 
stras  manus ;  sed  et  ipse  nimia  brevitate  ad  perfe- 
ctam  intelligentiam  lectorem  ducere  non  potest.Ori- 
genes  parvum  de  boc  propbeta  scripsit  libeilum, 
cui  hunc  titulum  imposuit,Trepl  xou  ttw^  a)vo[jiaar07)  ev- 
Tc{>*Q<nrjl  'Etppaf  jx,  boc  cst,  quare  appellatur  in  0$ee 
Ephraim,  \0\Gn3  ostendere  quaecumque  contra  eum 
dicuntur,  ad  baereticorum  referenda  personam.  Et  ^ 
aliud  volumen  oxicpaXov  xal  axeXeaTov,  quod  et  ca- 
pite  careat  et  fine.  Pierii  quoque  legi  tractatum 
longissimum,  quem  in  exordio  hujus  prophetdB 
die  vigilarium  Dominicas  passionis  extemporali  et 
diserto  sermone  profudit.  Et  Eusebius  Gaesariensis 
in  octavo  decimo  libro  EuaYYeXixY;;  aTtoSef^etu;, 
quaedam  de  Osee  propheta  disputat.  Unde  ante 
annos  circiter  viginti  duos,  cum  rogatu  sanctae 
et    Tenerabilis  socrus,    immo   matris  tuae    Paulae 

(a)  Ita  legit  ms.  Godex  Gluniacensis  Monasterii, 
quem  sccuti  sumus.  Aliud  exemplar  S.  Martini  a 
Campis.retinet  diversam  lectionem,  nempe  ct  oppo- 
situtn  in  ipso  exiiu  scrupulum.  Id  ipsum  legimus  in 
mss.  codicibus  S.  Aibini  Andegavensis  et  8.  Gygi- 
ranni,  nisi  quod  pro  scrupulo  legunt  scopulujn.ErsL- 
smus  maluit  desuo  ponere  abdiium  in  t/750,etc.,quod 
Marianusimitatur  Mart.  —  Nostri  mss.  ohpositum.  C 
vel  oppositum  Iegunt,quemadmodum  et  nonnuli  pe- 
nes  Martianaeum. 


(illud  enim  nomen  carnis,  boc  Bpiritus  c 
monasteriorum  et  Scripturarum  semper  ai 
gravit)  essem  Alexandriae  ;  vidi  {b)  Didy 
eum  frequenter  audivi,  virum  sui  tompc 
ditissimum,  rogavique  eum,  ut  quod 
non  fecerat,  ipse  compleret,  et  scribere 
Gommcntarios  :  qui  tres  libros,(c)  me  pot 
ctavit,  quinque  quoque  alios  in  Zacharia 
et  in  ipsura  duo  tantum  Origenes  scripsit  vi 
vix  tertiam  partem  a  principio  libri  usque 
nem  quadrigarum  cdisserens.  Haec  dico,  a 
quos  in  Prophctae  hnjus  campo  habueriai 
sores  :  quos  tamen  ut  simpliciter  et  non 
(sicut  quidara  meorum  amicorum  semper 
tuae  prudentiae  fatear,non  in  omnibus  sum 
ut  judex  potius oporis  eorum  quam  interprc 
rem,  diceremque  quid  mibi  videretur  in  sii 
quid  ab  Hebraeorum  magistris  vixuno  etalt 
perim.Quorum  et  apud  ipsos  jam  rara  avia 
omnes  deliciis  student  et  pecunii8,et  ma§^ 
quam  pectoris  curam  gerunt,et  in  boc  se  d( 
bitrantur,  si  in  tabernis  medicorum  de  ci] 
operibus  detrahant.  Sed  jam  tempus  es 
phetae  verba  ponentes,  ea  quae  scripta  sui 
ramus. 

{b)  Sic  autem  intolligito,  ut  plenos  in  0( 
mentarios  scripsisse  Origenem  neget,non^ 
vos  ot  in  aliquot  ejus  prophetaj  parteslibel 
hac  de  re  Huetium  Origcnian.  p.  251,  n,  i 

{c)  Quin  sibi  etiam  inscripsit,  ut  in  Gati 
Apologia  ultima  contra  Rufinuni  ipse  Hiettt 
Hoc  ipsum  testaiur  Palatini  codicis  scriptc 
git  tres  libros  ad  me,  me  poienie^  etc.  E: 
opere  fragmenta  quaedam  recitat  Dama» 
Parallelis. 


LIBER  PRIMUS. 


1  (Cap.  I.  —  Vers.  1.)  Verbum  Domini  quod 
factum  est  ad  Osee  filium  Deeri.  LXX  similiter.  Ver- 
bum  Domini,quod  in  principio  erat  apud  Deum  Pa- 
trem,etDeuserat  Verbum,factum  cst  ad  Osee  filium 
Beeri,ut  propbetam  quoqueDeum  faceret,Salvatore 
dicente  :  Si  illos  dixii  deos,  ad  quos  sermo  Dei  factus 
est,  et  non  poiest  solvi  Scriptura  :  Quem  Pater  sancti- 
ficavU  ei  misii  in  mundumf  vos  dicitis^  blasphemas  : 
quia  dixif  fiilius  Dei  sum  {Joan.  x,  35,  36).  Ut  quo- 
modoDeus  deusfacit,etstat  insynagoga  deorum,in  D 
medio  autem  deos  dijudicat  {Psai.  lxxxi)  ;  et  cum 
ipse  sit  verum  lumen,quod  illuminat  omnem  bom- 
nem  venientem  in  bunc  nundum  {Joan.  i),  ad 
apostolos  loquitur  :  Vos  estis  lux  muTidi  {Matth.  v, 
14),8ic  et  ipse  Salvator  prophetara  suum  faciat  sal- 
vatorem.  Osee  enim,in  lingua  nosiraysalvatorem  so- 
nat  :  quod  nomen  habuit  ctiam  Josue  filius  Nun 
(Num,  xiv),  antequam  ei  a  Deo  vocabulum  muta- 
retur.Nofi  enim  (ut  malc  in  Graccis  codicibus  lcgi- 
tur  ct  Latinis)  Ause  dictus,cst,  quod  nihil  omnino 
intelligitur;  sed  Osee,  id  est,  salvator;  et  addiium 
est  ejus  nomini  Dominus,ut  salvaior  Domini  dicere- 


tur.  Iste  ergo  salvator  filius  est  Beerif  id  < 
fm;2,quos  puteos  fodit  Abrabam,  Isaac,  et 
Allophyli  eos  semper  conabantur  obrue 
XVI,  xxi,  XXVI, XLVi).  Inter  puteum  et  laom 
cisternara,hoc  interest,quod  puteusperpeU; 
habet,  et  de  vivo  fonte  raanantes*  Gistema 
frigerat,aquas  suas  externas  et  adventitias 
Unde  per  Jeremiara  %  prophetam  loquitt 
Me  dereliquerunt  fonlem  aqux  vivx,  ci  fifdt 
cistemaSy  qux  aquas  non  valeni  conlinere  {J 
18).  Do  boc  fonte  ad  Dcum  psalmista  pit 
Apud  te  est  fons  vitie,  ci  in  lumine  tuo  videi 
men  {Psal.  xxxv,  10).  Unde  quidam  puta 
interpretari,/um^n  meam;  sed  supcriorven 
tio  est. 

In  diehxis  OziaSi  Joathan,  AchaZt  Ezechii 
Juda ;  et  diehus  Jeroboani  fiiii  Joas  reg\ 
LXX  similiier.  Azarias.qui  vocaiur  et  (Mm 
pe  David  regnavit  in  Jerusalem  supcr  dua 
quieappe11abanturJuda,annisquinquaginti 
cui  successit  in  regnum  filius  cgus  Joatha: 
ipse  regnavit  annis  sedecim  :  post  quem  fi 


Ml 


GOMMENTARIORUM  IN  OSEE.  LlB.  I.  CkP,  1. 


m 


Achdzregnavitannis  similiter(a)sedecira.Post  Achaz  A 
regnavit  fllius  ejus  Ezecbias  annis  viginti  novem, 
cujus  anno  sexto  decem  tribus,  quse  appellabantur 
Israel,  captae  sunt  a  Salmanasar  rege  Chaldaeorum, 
et  in  MedorummontibuscollocatoB.  Ex  quo  perspi- 
cuum  est,prophetanleOsee,  Isaia^et  Joel,  et  Amos^ 
et  Abdia,et  Jona  et  MichaBa,qui  a'JY'/povoi  ejus  fuc- 
rant,regnum  decem  tribuum  esse  finitum,  quod  a 
primo  regeJeroboam  usque  ad  ultimum  Osce,  per- 
mansit  annis  ducentis  quinquaginta.Eo  autem  tem- 
pore,quo  Ozias  regnare  ccepit  super  Judamj^ftjsuper 
Israel  regnabat  Jeroboam  pronepos  Jehu,cui  Domi- 
nus  repromiserat  usque  ad  quartam  generationem 
Bobolem  illius  regnaturam :  eo  quod  percussisset 
daos  rcges  impios  3  Juda  et  Isruel.Hoc  dicimus  ut 
tibibreviter  ostendamus,Osce  prophetam,  et  ante  ^ 
captivitatem'Israel,et  postcaptivitatemejus  vatici- 
natum,et  tam  vicinam,  quam  pra7sentem,et  praete- 
ritam(c)  vidisse,et  deDuntiasse  venturam,  etluxisse 
ingruentem^etin  emendationem  Judsc  retexuisse 
pr£terita:quodinipsoprophetajuxta  bistoriam  co- 
nabimur  approbare.Ozias  interprdtatur/orr//uc/oDo- 
mini  :  Joatham,  Domini  consummatio,  atque  perfe- 
ctio  :  AchsLZ,  virius  :  Ezechias,  tmpmMm  Domini.  Hi 
regnabant  in  populo  JudUt  cujus  nomen,  confessio, 
est.  Porro  in  Israel  qui  sibi  idola  fecerat,et  a  Dei 
populo  fueratseparatus,regnabat  Jeroboam((/),  qui 
interpretatur  ypovi(jfx(5;,  id  est,  temporalitaSy  sive 
mora:  quod  mumdum  amaverit,  et  in  ipso  morari 
diu,  vitam  putaverit,s3mpiternam,  nequaquam  fu- 
turiSySed  praesentibus  delectatus. 

ia)  Totum  huncce  locum  restitui  ex  ms,  codiceS. 
Allbini  Andegavensis,  cum  depravatissime  legatur 
in  alis  mss.  exemplaribusetin  Erasmiana  Ediiione 
Mart.  Pro5edeam,  hoc  et  superiori  versu,  quin- 
iecim  pra^ferunt  Palatini  mss.qui  et  pari  consensu 
impressam  olim  lectionem  ita  continuant :  cujusan- 
no  undecimo  decem  tribus^quas  appellahantur  Israel 
captx  sunt  a  Salmanasar  rege  Chaldieorumj  ct  in  Me- 
darum  montihus  collocatx.  Post  Achaz  regnavil  filius 
eju$  Ezechias  annis  viginti  et  octo.  Ad  hunc  vero,  quo 
nunc  est,  modum,  restituta  prius  a  Victorio  fuic, 
cujusde  anliqua  lectione  hoc  erat  judicium.  Falsam 
inquit,  et  erroneam  esse,  dubio  vertetur  nemini. 
Errores  in  ea  conspicui  duo.Primus,  quod  tempore 
Achaz  decem  tribus  asseratcaptas,idque  factum  an- 
Do  ejus  undecimo  :  cum  tamen  illae  in  captivitatem 
venerint  sub  Ezechia  anno  illius  sexto,  ut  ciare 
constat  IV  Reg.xviii,  his  verbis :  Anno  quarto  regis 
Eiechia^,  qui  erat  annus  septimus  Osee  filii  Ela  regis 
Israel,ascendit  Salmanasar  rcx  Assyriorum  in  Sama-  D 
riam,  et  oppugnavit  eam,.etcepit.  ifidim  post  annos 
tres,anno  sexto  Ezechiae,  id  est,  nono  anno  Osee 
regis  l8rael,capta  est  Sumaris,  et  transtulitrexAs- 
syriorum  Israel  in  Assyrios,  collocavitque  eos  in 
Hala,et  in  HaborfluviisGozam,in  civitatibus  Medo- 
rum.Secundus  error,  quod  dicat  Ezechiam  regnasse 
annis  vieinti  octo,  cum  tamen  ille  regnaveritviginti 
novem,  IV  Reg.  xviii,  et  II  Paralip.  xxix.  Menda 
sacrorum  codicum  opesublata  suntinhunc  modum 
Postgtiem  filius  ejus  AchazregnavitannissimilUerse' 
decim.PostAchazregnavtt /Hius  ejus  Ezechias  annis 
viginti  novem,cujus  anno  sextOj  decem  tribus^quse  ap- 
pellabantur  Israel,  captx  sunt  a  Salmanasar  rege 
Chaldxorum,eic.ETT8itum  primum  facile  sublatum 
est  8U0  loco  versiculo,  qui  inferius  jacebat,  repo- 
sito.  Porroet  Martianaeus  ex  ms.  S.  Albini  Andega- 


(Vers.  2.)  Principium  loquendi  Domini  [AL  Do- 
mini  ei  Vulg.  Domino]  in  Osee.  LXX:  Principium 
verbi  Domini  ad  Osee.Quia,ut  supra  diximus,etalii8 
prophetis  prajferuntur  in  titulo,  Ozias,  Joatham, 
Achaz,et  Ezechias,quibus  regnantibus  prophatave- 
runt:  idcirco  nunc  dicitquod  inter  omneshospri- 
mum  in  Osee  Dominus  sit  locutus,et  postea  ad  cs- 
teros.Aliud  est  autem  loqui  Dominum  in  Osee,aliud 
ad  Osee.In  Osce,non  ipsi  loquitur  Osee,  sed  per 
Osee  ad  alios  ;  ad  Osee  vero  loquens,  ad  ipsum  si- 
gniflcatur  conferre  sermonem.  Alii  autem  non  pri- 
mum  omnium  prophetarum  volunt  fuisse  Osse,  ez 
eo  quod  dicitur  :  Principium  loquendi  DominiinOsee 
sed  ostendi  quod  haec  quse  sequuntur,  primum  ad 
Osee  Dominus  sit  locutus. 

Et  dixit  Daminus  ad  Osee :  Vade,  sume  tihi  uxO' 
rem  fomicationum.  LXX  ;  Et  dixit  Dominus  ad  Osee: 
Vade,tolle  tibi  uxorem  fomicationis.y erhum  Hebrai- 
oum(^)  ZANUNiM(D^jl;]T),non  fornicariam  et  fomica- 
tionem.,ui  plerique  aestimant,sed  multag  fomicationes 
sonat.  Exquo  ostenditur  mulierista,quam  prophe- 
ta  sumit  in  conjugem,non  semel,  sed  frequentius 
fornicatam,ut  quanto  illa  4  sordidior  est,  tanto  sit 
prophetapatientior,qui  talem  uxorem  duxerit.Quod- 
que  additur. 

rlc. [ Fu/{/.  Etfac  tibi]  filios  fomicationum  :  quia 
jomicans  fomicabitur  terra  a  Domino.LXX :  Et  filios 
fornicationis :  quia  fomicans  fomicabitur  terra  post 
Dominum.' AT.oy.oiyo\>  subanditur:  Sumetibi  uxorem 
fornicationum,  ct  sume  tibi  filios  fornicationum. 
Utrumquepotestintelligi,  quodetfornicaria;  priores 

vensis  asseruit.Vide  Ghronicon  ad  n.  1272. 

(6)Sinenumero  ennorumlegit  ms.codexMonaste- 
rii  Cluniacensis,quem  caeteris  prajferre  non  dubito, 
cum  propter  antiquitatem,  tum  propter  elegantem 
scripturam'etaccuratammanum  quaexscriptusest. 
Alii  legunt  duodecimum  annum  super Israetregnabat 
0  uod  falsu  m  essc  Marianu  s  ostendi  t  con  tra  Erasmu  m 
Videsis  eorumdem  Editiones.MART. — Iterum  Pala- 
tini  mss.cumolimimpressis  libris  interserunt,(/tw- 
decimum  annum,qua3  duoverba  Martian.adClunia- 
censis  ms.fidem  cxpunxit.  Victorius  satis  habuit 
aniraadvertissein  Notis:Hsec  quoq[ue,inquiens,  ve- 
tus  lectio  falsa  :Pro  duor/mmum  enimlegendum  esi, 
vecesimum  5^p/imum, lVReg,xv  :Anno  vicesimo  septi- 
mo  Jerohoam  regis  Israel  regnavit  Azarias  fitius  Ama- 
sue  regis  /uda.Eumdem  autem  esse  Oziam  et  Aza- 
riam  nemo  ambiget,si  legerit  IV  Reg.xv  et  II  Pa- 
ral.  XX. 

(c)  Verbum  vidisse,  neque  habent  mss.nostri,ne- 
que  Victorius  novit. 

{d)  Perquani  crudite,utque  opinor,verissiire  nota- 
tum  c8tDrusio,nomenJoas  hic  librariorum  vitio  ex 
Ilicronymi  textu  excldi9se,supplerique  locum  ita 
oportere  :  rcgnatat  Jeroboam.filius  Joas,  qui  inter- 
pretatur  7poviatio<;.Equidem  /.povt(j|xov,  sive  tempo^ 
ra/i7a/em, aut  moram,  sonare  Jeroboam  nequit,  aut 
hanc  apud  Veteres  sui  nominis  etymologiam  umquam 
obtinuit:auaB  Joas  propria  continuo  fuit ;  ut  econ- 
trario  ille  oixajjxo;  loiorj.judicatiopopuli^  vulgo  inter- 
prelatur.  Hieron.  ippe  ic  Amos  c.  i.  vers.  i  :  Jero- 
boam  oixajjjLo;  /vaovi,u/  est^judicatio^vet  causa  papu^ 
/z;/o^/,s,Kop'ov  ypovi«7jxa,iV/  cst,  Domini  mora^  sivc 
/^m/>(>ra///a5. Supplen  duas  voculas  sacer  ipse  textus 
O^ee  iuhQi  :  In  diebus  Jeroboam  filii  JoaSy  regis  Is- 
raet,eic. 

[e)  In  uno  Palat.,  zannin. 


m 


S.  EUSBBII  HIBRONYMI 


814 


[i4/.priori8]de  fornicatione  susceptos  recipiat  fiJios, 
et  ipBeexmeretricegeneret  filios,  qui  idcirco  forni- 
cationis  appellandi  sunt  fiIii,quod  sint  de  meretrice 
generati.Necculpandus  propheta,inlerim  utsequa- 
mur  historiamjsi  meretricem  converterit  ad  pudici- 
tiam,8ed  potius  laudandus  quod  ex  malabonam  fe- 
cerit.Non  enim  qui  bonus  permanet,  ipse  polluitur, 
si  socielur  malo ; sed  qui  malus  est,in  bonum  verli- 
tur,si  boni  exempla  secletur.Ex   quo    inteliiginius 
non  prophetam  perdidisse  pudicitiam  fornicarise  cupu 
latum;sed  fornicariam  assumpsisse  pudicitiam  quam 
anteanon  habebat :  prssertim  cum  beatusOsec,  non 
ob  causamluxurise,  non  libidinis,  nun  propria  fcce- 
ritvoluntate,  sedDei  paruerit  imperio,  ut  quod  in 
isto  carnaliter  Iegimus,in  Deo  factum   spiritualiter 
probaremus.Qui  suscepit  Synagogam,  boc   est  po- 
pulum  Juda^orum  fornicationi  etiibidiniservicntem. 
hd  quam  Dominus  loquitur  per  Ezechiekm  :  Et  tu 
me^etrix^audi  verbum  DominiiFractas  enim  sunt  in 
jEgypto  mammx  ejus  {Ezeck.   xxiii,  3);  ct  voluta- 
batur  in  sanguine,ct  fuerat  polluta  usque  ad  verti- 
cem,ut  nulla  pars  corporis  atquc  membrorum  ejus 
es8et,quseturpitudinis  maculam  non  haberet.  Opc- 
ruittalemDominuspallio,et  suisjunxit  amplexibus 
dedit  ei  mel  et  oleum  ct  similam  manducare,et  in- 
duit  eam  vestibu8pretiosissimis,po8uitin  collo  or- 
namenta  gemmarum,aures  ornavit  auro  et  lapide 
pretiosissimo^armiilas  quoquc  brachiis  prsebuit  ut 
bonisuteretur  operibus.Et   nihilominus   ho^c  con- 
temptalargitateetbonitateviri,priorisimmemortur- 
pitudini8,5  amatores  Chaldaeos  et  Assyrioset^Egyp- 
tio8,qui  magnarum  sunt  carnium,    sccuta  est.  De 
Salvatoris  et  EcclesisB  typo  in    pro^fatiuncula   dixi- 
mu8«  quod  sumpserit  sibi  uxorem  fornicariam,quaB 
prius  idolis  6ervicbat.8i  quis  autcm  contentiosus, 
et  maxime  gcntilium,noluerit  fignraliter  dictum  re- 
cipere,et  irriserit  prophetam  furnicariai  copulatum 
opponamus  ei  illud,  quod  solet  laudare  Gro^cia,  et 
philosophorum  scholffi  concinunt.Qua  rationo  prae- 
dicent  virum  eruditissimum  Xenocratem,qui  Pole- 
monem  luxuriosissimum  juvenem   inter   psaltrias 
atque  tibicines  et  impudicas  mulier6sebriumet(a) 
hederacoronatum  fccitobodiresapientiffi,et  adoles- 
centem  turpissimum  mutavit  in  sapientissimum 
pbilosophorum.  Gur  Socratem  ad  coelum   levent, 
qui  Phaedonem,ex  cujus  nomine  Platonis  liber  est, 
de  Iupanari,ob  crudelitatem  et  avaritiam   domini, 
multorum  libidini  servientem,in  Academiam  trans- 
tuierit?Fit  quidquid  ifli  de  philosophiffi   magistris 
responderint^nos  ad  Prophetffl  defensionem  referi- 
mus.Hffic  advereum  ethnicos  ct   eos,  qui   Ethnico- 
rum  sunt  8imile8,dixerimu3.  Gffiterum  nostris,  qui 
tamen  volunt  suscipere  veritatem,  illud   brcviter 
ostendamus,  ex  eo  quod  dicitur  :  Quia   fomicans^ 
fomicahitur  terra  a  Domino^   non    tam  prophetam 
junctum  es8e  meretrici.quam  omne  hominum  ge* 
nus  a  societate  Domini  recessisse.  Potest  quoque 


Aex  eo  quod  non  est  additum,  omnis  torra,nunc  Jtj^ 
dffia  accipi,  vel  proprie  Samaria  et  Israel,  id  est, 
decem  tribu8,quae  eo  tempore  quo  hsc  dicebantur, 
aDomino  reccsserant. 

(Vers.  3,  4.)  Et  abiit,et  accepit  Gotner  filiam  Jk- 
belaim  :  et  concepit  et  peperit  [Vulg.  addit  ei]  (Uium 
Et  dixit  Dominus  ad  eum :  Voca  nomen  ejus  Jexroel : 
quoninmadliuc  modicum  et  visitabo  sanguinem  Jeirael 
superdomuynJehu  :et  quiescere  faciam  regnum  donrn 
Israei.  LXX :  Et  abiit,et  accepit  Gomer  filiam  Debd' 
laim :  et  concepii,et  peperit  fillium.  Et  dicit  Dominus 
ad  eum :  Voca  nomen  ejus  Jezrael :  quia  adhuc  fiiodt- 
cum  et  ulcisar  sanguinem  Jezraet  super  domum  Juda: 
es  quiescere  faciam  regnum  domus  Israet.  Propheta 
sic  multapost  sfficula  deadventuGhristietvocatione 

T%  gentium  pollicentur,  ut  prssens  tempug  6  non  ne- 
gligant,  ne  concionem  ob  aliud  convocatam  non 
docerede  hisquffi  instant[il/.  stant],  sed  de  incer- 
tis  ac  futuris  luderevideaDtur.Itaque  et  baec  Gomer 
filia  Debelaim,quffi  ab  Osee  uxor  accipitur,  etcoo- 
cipit  ex  eo,  et  parit  ei  filium  nomine  Je^rael,  qui 
mierpveiAiur semenDei,m  cujussanguinis  uitionem 
regnum  subvertit  /^/m,sive^ut  male  error  ebtinuit, 
JudUj  sic  ad  vocationem  referenda  est  nationam, 
ut  illi  tempori  congruat,sub  quo  filium  generasse 
memoratur.Et  ne  longo  tractatu  lectoris  aviditatem 
diCferam,  duoe  istse  mulieres  quaruml  una  vocatur 
Homer,  ot  est  meretrix,  paritque  tres  liberos,  pri- 
mum  Jezrael,secundum  puellam,quffi  vocaturabs- 
que  misericordia,et  tcrtium  masculum,  qui  etipse 
appellatur  non  populus  meus  :et  altera   mulier,  quas 

C  conducitur  argenteis  quindecim,et  coro,  et  dimidio 
coro  hordei,  et  vocatur  adultera,  referuntur  ad 
Israel  et  ad  Judam,  id  est,  ad  decem  tribus  qu» 
erant  in  Samaria  sub  rege  Jeroboam,  qui  f\iit  de 
Bphraim,et  ad  Judam,qui  regnabat  in  JenisaJem 
de  stirpe  David.  Hffi  sunt  duae  mulieres,qus  in  Za- 
charia  upupffi,  sive  milvi,  sive  herodii  penn«ts  ha- 
bere  dicuntur,  et  ire  in  terram  Sennaar,  ubi  Baby- 
lon  condita  est.  Uas  mulieres  sub  nomine  duarnm 
Bororum  Oola  significatet  Ooliba  :hffi  in  duabus  vir- 
gis,quas  Ezechiel  in  unam  virgam  sociat,  demons- 
trantur.  Et  quia  commentarios,  non  lata  volumina 
scribimus,  singulis  capitulis  explanationes  proprias 
in  suis  locis  reservantes,nunc  tantum  de  prffisenti 
capitulodisputemus.Gam^rinterpretaturTeTeXe9(iivi) 

Q  id  est,  consummata^  atque  perfecta :  alii  Octfpooca^, 
id  est,  locicas, 8\guificsin  putant.  Sunt  qui  mensU" 
ram^  sive  amaritudinem  suspicentur,  qui  [Al.  quod] 
recte  dicerent,  si  Gimel  litteram  non  haberet.  Debe^ 
laim  TcaXaxdi;  sonat,quarumin  Palffistina  permagna 
copia,est,et  quas  Isaias  propheta  ulceri  Ezeohias 
regis  jubet  apponi  (FV  Heg,  ii,  et  Isa.  xxxviii}.  Est 
autem  massr  pinguium  caricarum,qua3  in  morem 
laterum  figurantes,  ut  diu  illffisffi  permaneant,  cal- 
cant  atque  compingunt.Igitur  et  Israel  consummata 
in  fornicatione  utque  perfecta  filia  voluptatis,  qus 


(a)  Palatini  mss.  vocem  hedera  ignorant. 


COMMENTARIORDM  IN  OSBB.  LIB.  I.  GAP.  I. 


Hiavis  videtaret  dulcis,  in  typo  Domini 
X  ab  Osce  uxor  accipitur  ;  etprimus  ex 
igeneratur,  id  est,  Jezrael;  est  autem 
'opolisdecemtribuum^in  qua  interfectus 
[AL  Nabutha],  ob  cujus  sanguinem  su- 
lUy  qui  delevitdomum  AcbabetJezabel. 
L  et  ipse  Jehu,  ultor  sanguinis  justi,  in- 
per  vias  Jeroboam  iilii  Nabatb,  qui  for- 
Israel,  et  constituit  vitulos  aureos  in 
ethel  (III  Reg.  xii),  regnum  quoquc  ejus 
irertendum  :  sub  cujus  pronepote  Jero- 
letare  coepit  Osee :  quo  mortuOy01ius]ejus 
uccessit  in  regnum  ;  quem  sexto  mense 
occidit  Seliumde  alia  stirpegeneratum 
).  Quam  ob  causam  nunc  dicitur ;  Adhuc 
i  visitabo  sanguinem  Jezrtiel,  id  est,  occi- 
uii  mei,8uper  domum  Jebu  regiam,quae 
prserat  Israel.Nec  mirum  si  domus  Jehu 
ryCum  etiam  regnum  domus  Israel,  hoc 
tribuum  post  non  muitos  annos  omnino 
m.A  Zacbaria  enim  filio  Jeroboam,  cujus 
Jebu,  usquead  nonum  annum0see,8ub 
tribusductaD  suntin  captivitatem ,  sup- 
nni  quadragintaetnovem.  Occisoquc  Za- 
fait  ultimus  dc  stirpe  Jchu.statimreges 
•erunt  Rubcn  et  Gad  etdimidiamtribum 
11»  erant  transJordancm;  etdeindo  mul- 
B  SamariSy  et  deinde  totam  Nephtali  ad 
omnes  reliquas  tribus.  Pro  Jehu  in  Edi- 
ita  legitur  Juda  :  scd  hoc  mihi  videtur 
•eptuaginta  intcrpretum,sed  scriptorum 
mperitia,qui  ignorantes  Jehu:  quod  ma- 
5rat,scripserunt  Juda.  Typus  autem  se- 
^tultiosanguiniscjus  referturad  Domini 
propter  quam  etdomus  Judaetregnum 
rael  dicitur  subvertendum. 
ESf  in  illadie  conteram  arcum Israel  invalle 
[similiter.OuandouItusfuerosanguinem 
!r  domum(a)Jchu,et  rcgnum  Israel^Assy- 
j,  delevero,  tunc  illa  die,  et  in  illo 
Qteram  omne  robur  exercitus  Israel  in 
iL  Supra  diximus  Jezraelem,  qua)  nunc 
Qianopolim  est,fuigse  metropolimSreg- 
[^)prope  quam  sunt  campi  latissimi,  et 
3  vastitatis,  quae  plus  quam  decem  mil- 
urpassibus.InhoQ  comisso  certamine, 
ccsus  est  Israel)  id  est,  decem  tribus, 
oboam  de  tribu  Ephraim,  qui  primus 
it  in  populo,  appellatffi  sunt  Ephraim. 
iropter  Joseph,  qui  fuit  pater  Kphraim, 
ephinonnumquam  $amaria,quae  et  ipsa 
fuit  metropolis  decem  tribuum,  quae 
lUgusto  Caesare  appellata  est,  Augusta, 
OTT^yinqua  ossa  Joannis  Baptistaa  condita 
livisionem  ergo  duarum  et  decem  tri- 
laximam  partem  muItitudinisquaQJero- 


A  boam  secuCaestynomenprietinumlfiraelremansitiQ 
decem  tribubus.Et  propter  tribum  Jnda,  qus  reg- 
navit  in  JeruBalcm,aIias  quas  tribus  appellate  sunt 
Judas ;  simulque  typi  veritas  explicatur.  Quomodo 
enim  propter  sanguinem  Naboth  [AL  Nabutha),qui 
efTusus  est  Jezrael,  deleta  est  domus  Aohaby  ut 
Eliffi  vaticinium  compieretur;sicpropter  sanguinem 
veri  Jczrael,  boc  est,  seminis  Dei,  reguum  destruc- 
trumestJudaeorum.In  omnibus  quidem  prophetis, 
sed  praBcipuein  Osee,decem  tribus  referuntnr  ad  bn- 
reticos,quorum  multitudo  maxima  est :  dusautem 
tribusquas  appellantur  Juda,EccIe8ispersonam  poe- 
8ident,qua  sub  stirpeDavidregnabant^X/.regnant]. 
Arcus  igitur  bsreticorum,  de  quibus  soriptum,  est: 
Filii  Ephraim  intendentes,  et  mittentes  arcum,  con- 

l>  vern  sunt  in  die  belli  {Psal,  lxxvii,  9),  confringetur 
in  valle  seminisDei,  de  quo  humilia  et  ierrena 
senserunt.* 

(Vers.  6,  7).  Et  concepit  adhuc.et  peperit  filiam^  et 
dixit  ei :  Voca  nomen  ejus^  Absque  miserisardia,  quia 
non  addam  uUra  misereri  domui  Israel  ;  sedobliviane 
obliviscar  eorum.Et  domuijudamiserebor:  et  salvabo 
eos  in  Domino  Deo  suo  :  et  non  salvabo  eos  in  {c)  gla- 
dio^  et  in  arcu,  et  in  belto^et  in  equis^  et  in  equitibus, 
LXX  :  Et  concepit  adhuc,  et  peperit  fitiam,  et  dixit 
ei :  Voca  nomen  ejus,  Absque  mtsericordia':  quia  ne* 
quaquam  addam  ultra  misereri  domui  Israel  :  sed 
advcrsans  adversabor  eis  :  /Uiorum  autem  Juda  mi' 
serebor  ei  salvabo  eos  in  Domino  Deo  suo  :  et 
non  salvaboeos  in  arcUy  neque  in  gladio,nequeinbel* 
lOj  9  neque  in  equis,neque  in  equitibus,   Postquam 

C  contritus  est  atque  confractus  arcus  Israel,  in  valle 
Jezraehet  regnum  decemtribuumdestitutum^ita  ui 
ducerentur  in  captivitatem,nequaquamjam  Jezrael, 
id  est,  semen  Dei,neo  masculani  sexus  fllius  nasci- 
tur  :  sed  lilia,  id  est,  femina  fragilis  8exu8,et  quas 
victorum  pateat  contumeliae,  etvocatur  Absque  mi- 
sericordia.  Idoirco  enim  captiva  ducta  e8t,quiami- 
sericordiam  Deinon  habuit.Etconsideranda  Domini 
indignatio.Quod  nequaqnam  domui  Israel  se  dicat 
roisereri  ultra,  aed  eos  de  memoria  sua  adternaob- 
livione  delere  ;  quia  usque  bodie  Persarum  regibus 
serviunt,  et  numquam  est  eorum8o!utacaptivitas. 
Domuiautem  Juda  misericordiam  poIIicetur,etdicit 
quia  eos  ealvet  in  DominoDeosuo,velinseip80  qui 
loquitur:  vel  Patersalvet  in  Filio,  juxta  illudquod 

j)  scriptum  est :  Pluit  Dominus  a  Domino  {Genes.  xiz, 
24).  Salvavit  eos  enim  [AL  etiam)  quando  Israel 
Assyriis  traditns  est,  de  manu  Sennacberib,non  in 
arcu  et  gladio  et  bello  et  in  equitum  multitudine» 
sed  in  suo  robore,quando  misit  Angelum,et  per- 
cussit  deexercituSennaclieribregisAssyriorum  una 
nocte  centum  octogintaquinquemillia(lVf{«p.xix). 
Juxta  typum  dicimus,  eos  qui  propter  sanguinem 
seminisDcivocantur  Absque  misericordia,et  dioere 
ausi  sunt  :  Sanguis  ejus  super  nos,   et  super  fUios 


aiatini,  domum  Juda,  pro  Jehu. 
,  propler  quam,  pro  prope. 


(c)  Transponi  Victorius  mavult,  in  arcuetgladiOf 
ad  Hebrsum,  Grsec.  Latlnumqne  conteztum. 


MfT 


S.  BUSEBII  HIBRONYMI 


nostros  (Matth,  xivii,  25),  hncusque  eervire  Ro- 
manis.  Domum  autem  Juda,cosvidelicetex  Judaeis, 
qui  Dominum  sunt  confessi,  non  in  exercitus  forti- 
tudine^sed  in  Evangelii  prsdicatione  saivatos.Quod 
in  Israel  et  Juda  tam  juxta  historiam,  quam  juxta 
typum,  interpretati  sumus,  referamus  ad  haeretico- 
rum  conciliabula,  et  ad  Ecclesiam  Domini  Salva- 
toris,  quod,  illis  absque  misericordia  derelictis, 
regnumque  perdentibus,  Ecclesia  Dei  sui  virtute 
superarit. 

(Vers.  8,  9.)  —  Et  ablactavit  eam  quse  erai  abs- 
que  misericordia  :  et  concepit,  et  peperit  fiiium^  et 
dixit :  Voca  nomen  ejus,  Non  populus  meus  :  quia 
vos  non  populus  meus,  ei  ego  non  ego  vester,  LXX 
similiter.  Qui  vocabatur  semen  Dei  versus  in  femi- 
nam  [Al,  femininam]  et  propter  imbecililatem  vi- 
rium,o£rensamque  Dei,ductus  in  captivitatem,quia 
Domini  misericordiam  non  habebat,  nequaquam 
ablactatus  dicitur,10  sed  ablactata:  viri  enimjam 
robur  amiserat.  Qui  ablactatur,  recedit  a  raatre, 
parentis  lacte  con  vescitur,  alimentis  sustentatur 
externis.  Ita  et  Israel  projectus  a  Domino,  et  cap- 
tivitatis  circumdatus  angustiis,  atque  in  Babylone 
cibis  sustentatus  immundis,  vocatur  non  populus 
Dei,  et  seterna  gentis  alienas  feritur  sententia,  ut 
dicatur  non  populus  meus,  et  abjiciatur  (Al,  abdi- 
cetur)in  perpetuum.  Quod  recte  intelligere  possu- 
mus,  et  in  omni  populo  Judseorum,  quipropterof- 
fensam  seminis  Dei  captivitati  traditus,regnum  per- 
didit,  et  provinciam,  appellaturque  non  populus 
Dei :  et  in  persona  haereticorum.Siquis  autem  con- 
tentiosus  interpres  noluerit  recipere  ista,quse  dixi- 
muSySed  meretricem  nomine  Gomer  filiam  Deblaim, 
primum  et  tertium  masculos,  secundam,quae  me- 
dia  estyfeminam  intellexerit  procreasse,hoc  volens 
Scriptura  sonare  quod  legitur,respondeatquomodo 
in  Ezechiei  illud  exponat,  ubi  jubetur  a  Domino 
portare  iniquitates  domus  Israel,  id  est,  decem  tri- 
buum,  et  trecentis  nonaginta  diebus  in  uno  latere 
sinistro  dormire  perpetuo,  licet  in  LXX  centum  et 
nonaginta  scripti  sunt,  et  dormire  ita  ut  numquam 
evigilet,  neo  mutetlatus,  nisi  forte  sopore  satiatus 
paululum  aperuerit  oculos  ad  sumendum  sordidis- 
simumoibum  subcinericiipani8,qui  de  frumento,et 
hordeo^et  faba,ct  iente,et  milio  coctus  sit^n  huma- 
no  steroore.Boc  enimrerum  natura  non  patitur,ut 
quisquam  hominum  per  trecentosnonaginta  dies  in 
uno  semper  latere  dormiat.  Et  rursus,  inquit  Sus' 
cipies  iniquitates  damus  Juda,  et  diebus  quadraginia 
dormies  in  latere  dexiro.  Hi  autem  dies  pro  annis 
supputantur  (Ai.  supputabantur),  quibus  Israel  et 
Juda  obsidione  et  captivitate  longissima(a)detinen- 
tur,  ita  ut  vincti  et  immobiles,  de  altero  in  alte- 
rum  latus  se  versare  non  possint.  Si  illa  et 
caetera  his  similia,  qu»  in  Scripturis  sanctis 
legimus,  facta  non  potuerit  approbare,   sed   aliud 

(a)  Rursum  duo  Palatin.  mss.  depiimeniur,  pro 
detinentur, 

(b)  Rescripsimus,  ni^5ttra6t7m,exiisdemcodici- 
bu8  mss.  cogenteipso  sacro  textu,quilsraelemn'n« 


A  quid  signiOcare  contenderit :  ergo  et  meretr 
mulier,  et  alia  adultera  mulier,qtiae  aut  ppc 
jungebantur,  aut  servabantur  a  propheta,  no 
pem  stupri  conjunctionem,  sed  sacramenta 
cant  futurorum. 

(Vers.  10.)  Ei  erit  numerus  filiorum  Isrtiel 
11  arena  maris^  qux  sine  mensura  esi^ei  non 
rabiiur,  Ei  erii  in  loco  ubi  dicetur  eis :  Non  p 
meus  vos  :  diceiur  eis,  filii  Dei  viveniis,  Et  ctm 
buniur  filii  Juda,  et  filii  Israel  pariier  :  ei 
sibimet  caput  unum,  ei  ascendentde  ierra  ;  gm 
gnus  est  dies  Jezrael.  LXX  :  Ei  erit  numerusfi 
Israel  sicut  arena  maris,  qux  non  mensurabUu 
numerari  potest.  Et  erit  in  loco  ubi  dictum  es 
Non  populus  meus  vos  :  vocabuniur  fiiii  Dei  vi 

|j  Ei  congregabuutnr  filii  Juda  et  filii  Israel  sh 
poneni  sibi  principatum  unum,  et  ascendent  di 
quoniam  magnus  esidies  Jezrael.  Legimus  ab, 
nem  decem  tribuum,et  non(i&)mensurabilem 
nec  ultra  populum  Dei,  indignatione  perpela 
demnatum.Nunc  discimus  quomodo  (ilii  Juda 
Israel  pariter  congregentur,  et  ponant  sibi 
unum  sive  principatum  (Al.  principium),  et  i 
dant  de  terra,  et  in  loco  ubi  prius  diee 
Non  populus  meus,  appellentur  filii  Dei  yive 
hoc  fieri,quia  magnus  sit  dies  Jezrael.  Ambig 
in  varias  sententias  fluctuanti  illud  occurrit 
apostoli  ad  Romanos  Bcnheniis :  Quodsi  volet 
osiendere  iram,ei  notam  facere  poteniiam  suim 
tinuii  in  mulia  patentia  vasa  irx  apia  in  interi 
ostenderei  divitias  gloriss  suie  in  vasa  miserie 

C  qu3S  praeparavit  in  gloriam,  guos  ei  vocamt  nc 
solum  ex  Judais,sed  etiam  ex  gentibus :  sicut  ti 
dicit :  Vocavi  non  plebem  meam.piebem  meam^ 
misericordiam  consecuta,  misericordiam  conset 
Ei  erii  in  loco  ubi  dicium  est  eis  :  Non  plebsm 
ibi  vocabuntur  filii  Dei  vivi.Isaias  autem  clam 
Israel :  Si  fucrit  numerus  filiorum  Israel  tam 
arena  maris  ,  reliquix  salvae  fient.Verbum  eitti 
summans  et  brevtans  in  xquitaie :  quia  verbwm  \ 
ium  faciet  Dominus  super  terrom.  Ei  sicut  pr 
Isaias  (Cap.  i,  9)  :  Nisi  Dominus  sabaoth  reliii 
nobis  semen,  sicut  Sodoma  facii  essemus^  ei 
Gomorra  similes  fuessemus.Quid  ergo  dicemus 
gentes  qucB  non  seciabaniur  jusiitiam,apprehen 
justitiam  f  justiiiam  auiem  qux  ex  fide  est : 

j)  vero  secians  iegem  jusiiti3e,in  legemjustitisem 
venit  (Rom.  i\,  22  segq.).  Igitur  beatus  apo 
Oseeprophetae  assumens  testimonium,  et  ezp 
illud  supervocationegentiura,19eteorum  fi 
ex  Judaeis  credere  voluerunt,omnem  nobis  di 
tatem  interpretationis  abscidit,  asserens  ( 
temporibus  essecompletum,  ut  scilicefin 
eligantur  duodecim  tribus,  hoc  est,  omnis  pc 
Judaeorum,  etin  Juda  hi  qui  exgentibus  (<!), 
Dominum  confitentur.Si  quis  autem  alienos 

metisura  futurum  denunciat  anteaeratmtstfra 
(c)  Pro,  Jesum  Dominum,  Palatin.  msa.  imf 
Domini,  praeferunt. 


829 


COMMENTARIORUM  IN  OSEE.  LIB.  ?.  CAP.  II. 


830 


Christi,  et  non  recipiens  auctoritatem  novi  Testa-  A 
njenti,  sed  de  numero  circumcisionis,  responderit 
fllios  Juda  et  filios  Israel  duas  tribus  sonare  et  de- 
cem,  de  quibus  crebro  diximus,  et  in  hoc  dantes 
manus,nihil  fidei  nostrse  nocere  monstrabimus.  Sed 
postquam  fueritnumerusfiliorum  Israelquasi  arena 
maris  in  coto  orbe  dispersus,  et  omnem  supputatio- 
nem  vicerit  populi  mulliludo,tunc  habebit  licentiam 
Israel,  qui  hodie  quoque  captivus  est,et  qui  prius 
diccbatu^  absque  miscricordia,  et  non  populus 
meus,  cum  duabus  tribubus,  idest,  Juda  et  Benja- 
min,quarummagnapars  in  Chrislumcredidit,  inire 
concordiam,ut  corporibus  separatos  jungat  fides,  et 
unum  sibi  caput  ponant  et  principem,de  quo  scri- 
psit  Ezechiel :  El  princeps  uniis  in  medio  eorum^  Da- 
vid  servus  meus,  et  resuscitabuntur  quasi  ab  inferis  ^ 
mortui  [Ezech,  xxxiv,  24),  Juda  scilicet  et  Israel  qui 
in  infidelitate  mortui  erant.  Et  haec  omnia  fient, 
quia  magnus  est  dies  seminis  Dci,qui  interpretatur 
Christus.  Ex  quo  perpicuum  est,  idco  in  typoNa- 
bolh  [AL  Nabutha]  Jezraelitis  sanguinem  praeces- 
Bisse,utveritas  compleretur  in  Christo.  In  hoc  enim 
et  non  in  illo  magnus  est  dies  Jezrael,  de  quodicitur. 
Hasc  est  dies  quam  fecit  Dominu^ :  exsultemus  el  Ix- 
temur  in  ea  [Psal.  cxvii,  24).  Interpretationis  tertiae 
quam  suscepimus,  Israel  in  haereticis,  Juda  in  Ec- 
clesiae  hominibus  exponendis,  hic  scnsus  est :  Ut 
postquam  Dominusin  claritate  sua  venerit  regnatu- 
ru8,hi  qui  ante  vocabantur,  non  populus  ejus,  vo- 
centur  filii  Dei  viventis  :  cum  Judae,  id  est,  Eccle- 
siae  Dei  fucrint  copulati,  ct  unum  caput  Christum 
habuerint,  et  ascenderint  de  lcrra,  id  est,  de  ter-  C 
renis  sensibus  et  humilitate  littera;,  et  susceperint 
magnum  diemseminia  Dei.  Pro  ouxT^jXsTjjxivTQ^id  est, 
absgue  misericordia,  in  quibusdam  fertur  cxempla- 
ribu8,T^jYa7rT^{jivT^,  oox,! Sid  est,iion  dilecla  (a).  Sed 
veriora  sunt  exemplaria,  quae  habent,  absque  mise- 
ricordiam;  maxime  quia  ad  distinctionem  Israelis, 
cui  non  niiseretur  infert  Deus  :  Domut  autem  Juda 
miserebor. 

(Cap.  II.  —  Vers.  1.)  Dicite  [ratribus  vestris,  popu- 
lus  meuSf  et  sorori  vestrce,  misericoriiam  consecuta 
[AI.  conseculae].  LXX  :  Dicile  fratri  vestro,  populus 
meus,  et  sorori  vestrtBymisericordiaia  consecuta.  Quia 
magnusestdies  Jezrael,  in  quoJudasetlsrael  unum 
habebuntprincipem,  et  ncquaquam  dicetur  Israeli, 
non  populus  meus:  sod  econtrario  vocabuntur  filii  D 
Dei  viventis :  idcirco,  o  homines  tribus  Juda,  nolite 
desperare  decem  tribuum  salutem,  sed  eas  quotidie 
et  scrmone  et  voto  et  litteris  ad  pccnitentiam  provo- 
cate,  quia  frater  vesterappellanturetsoror:  fratcr, 
ex  eo  quod  dicitur,  pojmlus  meus:  soror,  ex  eo  quod 
appellantur,  misericordiam  conseeuta.  Aliter:  Qui  in 
Ghristum  creditis,  et  estis  tam  ex  Juda^is  quam  ex 
gentibus,  dicite  fractisramis,  et  priori  populo,  qui 
projectus  est :  populus  meus,  quia  frater  tuus  est, 

(a)  Alteram  lectioncm,  sive,  et  non  ditectam  ditec- 
tam,  prsfert  S.  Doctor  epist.  120,  ad  Hedibiam 
qasst.  10.  Vulgata  simul  utramque  retinet. 


et  misericordiam  consecuta,quia8orortua  est.  Gum 
enim  intravcrit  plenitudo  gentium,  tunc  omnis  Is- 
rael  salvus  fiet  {Bom.  xi,  25).  IIoc  idem  nobis  prae- 
cipitur,  ne  haereticos  penitus  desperemus,  sed  pro- 
vocemus  ad  poenitentiam  :  etillorum  salutem  ger- 
manitatis  optemus  aCTectu. 

(Vers.  2,  3.)  Judicate  matrem  vestram,  judicate, 
quoniam  ipsa  non  uxor  mea,  et  ego  non  vir  ejus :  au- 
ferat  fomicatiories  suas  a  facie  sua^  et  adulteria  sua 
de  medio  uberum  suorum :  ne  forte  exspoliem  eam  nu- 
dam^  et  statuam  eam  secundum  diem  nativitatis  sux. 
LXX  :  Judicamini  cum  matre  vestra,  judicamini^ 
quia  hasc  non  uxor  mea.et  ego  non  vir  ejuSf  et  auferam 
fomicaticnem  ejus  a  facie  mea^et  adulteria  ejus  de  me^ 
dio  uberutn  illius :  ut  cxspoliem  eam  nudam,  et  resti- 
tuam  eam  juxta  diem  nativitatis  suae.  Hucusque  ad 
Isracl  populum,  hoc  est,  decem  tribus  sermo  di- 
rectus  est.  Nunc  alterum  caput  incipit,  et  praecipi- 
tur  filiis,  id  cst,  populo,  utineant  judicium  adver- 
8um  malrem  suam,  quaj  eos  genuit,  quae  de  mere- 
trice  uxor  effecta,  mores  pristinos  non  reliquit,  et 
rursum  fornicata  cst  cum  amatoribus  suis.  Et  vide 
clementiam  viri.  Jam  repudiata  est,  jam  abjectaest, 
14  jam  ei  locutus  est :  Hxc  non  uxor  mea,  et  ego 
non  vir  ejus :  tamen  praecipit  filiis,  ut  nequaquam 
ad  uxorem  patris  (b)  quam  ille  dimisit,  sed  ad  ma- 
trem  suam  loquantur  quas  eos  genuit.  Loquantur 
autem  ad  poenitentiam  provocantes,  ut  auferat  for- 
nicationcs  a  facie  sua,  et  adulteria  sua  de  medio 
uberum  suorum.  Fornicaria  est,  quae  cum  pluribus 
copulatur.  Adultera,  qux  unum  virum  deserens, 
alteri  jungitur.  Quorum  utrumque  est  Synagoga, 
quae  si  permanserit  in  fornicatione  et  adulterio, 
auferct  ab  ea  Deus  vestem  et  omamenta  qusQ  dede- 
rat.  De  quibus  scribit  Ezechiel :  In  die  quando  nata 
es^non  ligaverunt  mamillas  tuas,et  sale  nonessatita: 
et  transivipertCy  et  inveni  te  nudam^et  deturpQtam,et 
conspersam  in  sanguine  (Ezech.  xvi,  4,  5).  Et  post 
paululum  :  Indui  te  byssino  et  subtilibus^et  omamenta 
circumposui  tibi,  et  dedi  armitlas  circa  numus  tuas, 
et  monile  circa  collum  tuum.  Uaec  tunc  ei  dedit  ma- 
ritus  largissimus,  quando  invenitillam  in  iEgypto 
idololatriae  libidine  constupratam  et  divaricantem 
omnibus  pedes  suos.  Et  nunc  comminatur,  si  ad 
virum  suum  noIueritrevcrti,itaeam  futuram  absque 
Deo  (r)  et  viro,  sicut  prius  in  iBgypto  fuerat.  Ne 
Bcmper  triplici  explanatione  tendamus  volumina, 
hoc  raro  admonuisse  sufficiat,  quae  dicta  sunt  con- 
venirect  Judaeis  negantibusChristum,  et  haereticis 
fldem  Domini  relinquentibus  :  quorum  fornicatio 
proprie  inter  ubera  est,  ct  in  artificio  idolorum  et 
variorum  dogmatum  corde  vorj«atur,qul  reverten- 
tur  ad  diem  nativitatis  sua»,  ut  si  non  egerint  poBni- 
tentiam,  ethnicis  comparentur. 

Et  ponam  eam  quasi  solUudinem^  et  statuam  eam 
velut  terram  inviam,  et  interfidam  eam  siti  [Vulg.  in 

(b)  Sic  Palatini  habent  mss.  Antea  erat  quem  itte 
dimisit. 

(c)  Vitiose  quidam  libri  absque  Deo  vero  et  octerno. 


831 


8.  EUSEBII  HIBRONTMI 


m 


siti] .  LXX :  Et  panam  eam  ut  desertum,  et  statuam 
eam  sicut  terram  sine  aqua,  et  occtdam  illam  in  siti. 
8i  nuluerit  ad  meliora  converti,  faciam  illi  quod 
feci  in  solitudine,  utducti  in  captivitatem  cadantin 
terraaliena,  patientes  &itim  omnium  bonorum,  et 
ad  patriam  suam  redire  non  valeant.  Vel  certe  au- 
diant  in  Evangelio:  Belinqnetur  vobis  domus  vestra 
deserta  (Matth,  xxiii).  Et  mittet  ci  Dominus  non  fa- 
znem  panis,  nec  sitim  aqua? ;  sed  famem  audiendi 
15  verbum  Domini  {Amos.  vin).  De  quo  et  Isaias  lo- 
quitur :  Erunt  sicut  paradisus  aquam  non  habens 
{Isai,  I,  30).  Haeretici  qui  abjecti  sunt  a  Domino,  si 
noD  redierint  ad  pristinam  domum,  sic  omnium 
rerum  patientur  penuriam,  ut  etiam  quod  falsum 
habere  videntur,  redigatur  ad  nihilum. 

(Vers.  4,  5.)Et  filiorumillius  nonmiserebor,guO' 
niamfiiii  fornicationum  sunt^quia  fornicata  est  mafer 
earum:  confusaestquge  concepit  eos^quia  dixit:  Va- 
dampost  amatores meos,qui dantpanes  mihi,et  aqrns 
mea^Janam  meam^et  linum  meum^et  oleum  meum, 
eipotum  meum.  LXX :  Et  filiorum  cjus  non  misei^e^ 
bor :  quoniam  filii  fornicationis  suntf  quia  fomicata 
esl  maier  eorum  :  confusa  estquss  peperit  eos^dixit 
enim :  Vadam  post  amaiores  meos,qui  dant  mihi  pa- 
nes  meos  et  aquam  meam^et  vestimenta  mea^et  lin- 
teamina  mea.et  oleum  meum,et  omnia  quae  mihi  ne- 
cessaria sunt.  Hoc  plus  faciam  ei  cui  dixi,  non  uxor 
mea,et  ego  non  vir  tuus,  et  ponam  eam  quasi  solitu- 
dinem,  etfaciameam  velut  terraminviam.  Quando 
enim  de  iEgypto  eduxi  eam,intcrfectis  parentibus, 
niii  eorum  terram  repromissionis  ingressi  sunt. 
Nuncautem  fornicaria;  matris  liberi  peribunt  cum 
matro  meretrice,  quoniam  filii  fornicationis  sunt, 
et  mali  ex  malis  geniti.  Quibus  in  Evangelio  dicitur : 
Generatio  viperarum  (Matth.  iii,  7) :  qu»  in  tantam 
venit  impudentiam,  ut  audiret  per  Jeremiam  :  Fa- 
cies  meretricis  facta  est  tibi:  impudorata  es  tu  (Jerem. 
III,  3].  An  non  est  hoc  durae  frontis  et  merctriciae 
impudontise,  ut  in  suo  scelere  glorietur,  et  dicat : 
Sequar  amatores  meos  ;  vadam  ad  idola  qus  mihi  et 
ad  victum  et  ad  vestitum  nocessaria  pracbuerunt. 
Omnia  qu»  propbeticus  sermo  describit,  spirituali- 
ter  a  Domino  accepere  Judaei.  Et  quia  Dei  filium 
negaverunt,  eligentes  sibi  Barabbam  latrocinii  et 
eeditionis  auctorem^  et  crucifigentes  Filium  Dei 
(Joan.  xviii).  Proptorea  usque  hodie  scquuntur  dae- 
mones,  et  Dei  beneficia  ad  illos  roferunt,  qui  cul- 
torum  suorum  animas  perdiderunt.  Panes  et  aquas 
habent  haeroiici,  quorum  panis  luctus  est,  etaquae 
eorum  coenoss,  qu;e  sufTocant  et  interficiunt  bapti- 
xatos.  Habent  et  lanam  de  scabidis  ovibus,  et  linum 
in  nigredine  perseverans,  oleumque,  de  quo  pro- 
pheta  dicit :  Oleum  peccatoris  non  impinguet  caput 
meum  (Psal.  clx,  5),  et  potum  aquarum  ^Egypti,  de 
quibus  clamat  16  Jeremia  :Quid  tibi  et  vix  /Egyptij 
ut  bibas  aquam  Qeon  (Jerem.  ii,  18)  ?  Et ;  Quid  tibiet 
vix  Assyriorum  ut  bibas  aquas  fluminum  ?  Breviter 
cuncta  percurrimus,    ut  ad  reliqua    transeamus. 

( Vers.  6, 7.)  Propter  hoc  ecce  ego  sepiam  viam  tuam 


A  spinis.et  sepiam  eam  maceria^et  semitcu  suas  nm  in^ 
veniet^et  sequetur  amatores  suos,et  non  apprehendei 
eos,et  quderet  eos  et  non  inveniet,et  dicet :  Vadtim  et 
revertar  advirummeum  priorem,  quia  bene  mihi  erat 
tunc.magisquam  nunc.  LXX  ;  Propterea  ecce  ego  se- 
piam  viam  ejus  in  sudibus^et  obstruam  vias  ittius :  et 
semiiam  suam  non  inveniet.  Etpersequeturamatores 
suosy  etnon  apprehendet  illos,  et  quxret  eos,  et  non 
(nveniet ;  et  dicet :  Vadam  et  revertar  ad  virum  meum 
priorem^quia  melius  mihi  erat  tunc^quam  nunc  est, 
Dixerat  meretrix  :  Vadam  post  amatores  meos.,  qui 
omnium  rerum  mihi  abundantiam  praebuerunt.Re. 
spondit  Dominus  :  Ego  sepiam  viam  tuam  spinis, 
sivesubibus»  ne  possis  ire  quo  desideras,  ^t  inter- 
ponam  maceriam,  sive  murum  et  semitas  tuas  quas 

p  crebro  triveras  pede,  non  invenies,  ne  apprehen- 
das  eos  quos  tanto  studiu  sequebaris,  ut  rerum  ne- 
cessitatc  compulsa  revertaris  ad  virum  tuum,  et  di- 
cas  illud  de  Evangelio :  Quanti  mcrcenarii  in  domo 
patris  mei  abundant  panibus^ego  autem  hic  fame  pe- 
reo.Surgam  et  ibo  ad  patrem  meum  et  dicam  illi:  Pa- 
ter,  peccavi  in  coelum  et  coram  te^  et  jam  non  sum 
dignus  vocari  fdius  tuus,  fac  me  sicut  unum  de  mer- 
cenariis  tuis.  Exquo  intelligimus  quod  providentia 
Dei  saepe  nobis  accidant  mala,ne  habeamus  ea  quae 
cupimus,  et  variis  oppressi  calamitatibus  hujus  sae- 
culi  ac  miseriis,  ad  Dei  servitutem  redire  cogamur. 
Amatores  autem  Jerusalem  et  gentis  Judaeae,  secun- 
dum  historiam  illius  temporis,Assyrio8  atque  Chal- 
daeos  ct  >4i!gyptios  nationesque  caeterasintelligamus, 
cum  quorum  idolis  fornicata  est,  a  quibus  beliorum 

C  tempore,et  prementibus  maJis  frustra  speravitauxi- 
lium.Hos  amatoresjuxta  intelligentiam  spiritualem 
sequuntur  haerelici,  a  quibus  sa^pe  deserti,  malo- 
rum  pondere  ad  sinum  matris  Ecclesiae  revertun- 
tur.  Per  omniaenim  flagella  atque  tormentaerndi- 
tur  Israel. 

(Vers.  S.)Bt  hsec  nescivit,quia  ego  dedi  ei  fhmen* 
tum  et  vinum,  et  oleum,  et  argentum  muUiplicavi  ei 
et  auruniy  quse  fecerunt  1 7  Baat.  LXX  :  Et  ipsa  ne- 
tcivit  quia  ego  dedi  ei  frumentum,et  vinum,et  oteumj 
el  argentum  muitipticavi  ei :  hxc  autem  argentea  et 
aurea  fecit  ipsi  BaaLAd  superiora  respondit,  dixe- 
rat  enim  :  Vadampost  amotores  meos,  quidant  pa- 
nes  mihi,et  aquas  meas,  lanam,  et  linum,  et  oleum, 
et  potum  meum,quae  universa  susceperat,  ut  in  Dei 
"  cultum  verteret.  lila  veropanem  etvinum,  qui  oon- 
flrmat,  et  quod  laetificat  cor  hominis  (Psal.  ciii),  et 
oleum  quod  illuminat  omnem  hominem  venientem 
in  hunc  mundum  (Joan.  i),et  argentum  de  quo  saepe 
diximus :  Eloquia  Domini^  eloquia  casta,  argentum 
igne  examinatum,  probatum  terrx,  purgaium  septu- 
plum  (Psal  XI,  7).  Et  aurum  de  quo  legimus :  Si 
dormiatis  inter  medios  cteros,  peimse  cotumbae  dear- 
gentatXyCt  posteriora  dorsi  ejus  in  virore  auri  (Psat. 
Lxxxvii,  14),  vertit  in  idola,  et  fecit  Baat,  quod  in- 
terpretatur  ^uperior  et  devoratio :  dum  aut  niajora 
se  putat  habere  dogmata  quam  Ecclesia,aut  in  ipsa 
fUsas  opinionis  scientia  davoratur.   Qnod  autem 


8S3 


COHMENTARlORtTM  IN  OSEB.  LlB.  I.  CAP.  II. 


juxta  litteram,  auro  et  argento  et  cunctis  opibus  A. 
abundaverit  Jeru9alem,et  fecerit  idola  Baal  dfiemoni 
Sidoniorum,  sive,  ut  quidam  rectius  arbitrantur, 
Babylonio,  ez  quo  et  Bet  dicitur,  Ezechiel  plenius 
in  suo  ponitvolumine,etomnisprophetarum  narrat 
chorus. 

(Vers.  9,)  Idcipco  revertar  (Vulg.  convertar)  et  ««- 
mam  frumenium  meum  in  tempore  suo^et  vinum  meum 
in  tempore  suot  ^i  liberabo  lanam  meam,  et  linum 
meumy  aium  operiebant  ignominiam  ejus,  LXX  :  Pro- 
pierea  revertar  H  tollam  trtticum  meum  in  tempore 
suo,ei  vinum  meum  in  tempore  suo,  et  auferam  vesti^ 
menta  mea,  et  lirUeamina  mea^  ne  operiant  ignomi- 
niam  ejus.  Gravior  poena  est,  quando  in  tempore 
messis  et  vindemiae  speratse  fruges  auferuntur  et  vi- 
num,  et  quodammodo  tents  toliuntur  e  manibus.  ^ 
Sin  autem  in  tempore  ar»  et  praeli  et  torcularis, 
quando  steriiitatem  praeteritam  novis  frugibus  terra 
fecundat  omnium  rerum  penuria  est,  quid  de  reli- 
quo  anni  tempore,  quando  vetera  conservantur, 
S8timare  debemus?  Liberatur  autem  lana  et  linum 
sive  vestes  et  linteamina,ne  ultra  ignominiam  ope- 
riant  meretricis  ;  ut  scilicet  Dei  nudetur  auxilio  : 
et  omnium  ab  eo  angelorum  tntela  18  discedat. 
Unde  et  apo8tolus(a)  liberari  dicit  creaturam  a  ser- 
vitutecorruptionis  in  libertatem  glorifle  filiorum  Dei 
{Rom,  viii).  Multi  accepere  aurum  et  argentum  sa- 
pientiffi  et  eloquentifle,  de  quibus  facerent  candela- 
brum  septem  lucemarum  ex  auro  puris8imo>  et 
mensam  propositionis  auream,etpropitiatorium,et 
Gherubim  auri  splendore  radiantia,et  bases  coium- 
naram  argenteas,  et  triticum  sermonis  Dei,  et  vi-  C 
Qam  gaudium  Spiritus  sancti^vestimenta  quoque  et 
linteaminea  quibus  credentes  vestirenturinChristo; 
quaa  universa  verterunt  in  idololatrise  cultum,varia 
errororum  dogmata  componentes,et  decepti  alios  de 
ceperunt.  Quae  omnia  auferet  Deu8,ut  qui  ex  copia 
datorem  non  senserunt  sentiant  ex  penuria. 

(Vers.  10,  11,  et  12.)  Et  nunc  revelabo  stuUitiam 

ejus  in  oculis  amatorum  ejus  :  et  (Al.  et  nullus)  vir 

non  eruet  eam  de  manu  mea  et  cessare  faeiam  omne 

gaudium  ejus  solemnitatem  ejus,    neomentam  ejus 

s{ibbatum  ejuSy  et  omnia  festa  tempora  ejus  ;  et  cor- 

rumpam  vineam  ejus :  et  ficum  ejus  de  quibus  dixit  : 

Mercedes  hx  meas  sunt,  qiias  dederunt  miht  amatores 

mei :  et  ponsm  eam  in  salium  et  comedet  eam  bestia 

agri,  LXX  ;  Et  nunc  revelabo  immunditiam  ejus  in  j) 

conspectu  amatomm  illius;  etnnlluseruet  eam  dema- 

nu  mea  :  et  avertam  omnes  Ixtiiias  ejuSf  solemnitates 

Ulius  et  neomeniaSy  ei  sabbatha,  ei  cuncias  fesiivitates 

illiuSj  ei  disperdam  vineam  ejus^  et  ficus  illius  qux 

dixit :  Mecedes  mex  istx  sunt  quas  dederutU  mihi 

amalores  mei;  etponam  eam  in  ieslimonium,ei  come- 

dent  eam  bestix  agri :  (b)  Quod  sequitur  :  Volatilia 

ctelt  et  reptilia  ierrXf -z^    obelo   prsenotandum  est. 

Pro  saltu  quoque,  quod   Hebraice  dicitur  (e)  Jar 

(a)  Olim,erat/t6era^am  proquo  maluisset  Victor, 
liberandamf  ad  Graec.  iXEuBeowOi^cieTai. 

(b)  Gxpunzimus  admss.fiaem  verba,  volalilia  cm- 


(I3^),unde  gariath  Jarim  (d^5P  n>Tp),inlerppetator 
vtlla  silvarum,  LXX  transtulerunt  testimonium.  Rbs 
ET  DALETH  littcrarum  falsi  similitudine.  6i  enim  pro 
REs  DALETH  \eg&iur, teslimonium  dicitur:  ita  dumta- 
xat,ut  JOD  Httera  non  praecedat.  Liberatis  ergo  veste 
et  ]ineamine,ne  operirent  ultra  ignominiam  forni- 
cari»,  omnis  turpitudo  Jerusalem,  sive  sluititia, 
per  quam  operata  est  turpitudinem,  revelabitur  fn 
conspectu  amatorum  ejus,ut  quam  velatam  deside- 
rabant,apertam  conteninant.  Cumque  tradita  fuerit 
19  amatoribus  suis  Assyriis,  sivo  d«emonibu8,qui- 
bus  et  ipsa  et  Assyrii  serviunt,  nullus,  inquit,eam 
de  manu  mea  poterit  eripere,  probata  imbecillitate 
daemoniaca,  quod  quos  rebus  omnibus  abundantes 
receperant,  oppressos  maiis  liberare  non  possunt. 
Tradita  autem  Babyloniae  servituti,nequaquam  tres 
solemnitates  Paschae  et  Penteostes  et  Tabernacn- 
lorum  celebrare  poterit.  Non  neomeniae,  id  est  ka- 
iendarum,non  sabbati  exercere  laetitiam,nec  omnes 
feslivitates  quas  uno  nomine  comprehendil.  Vinea 
quoque  et  ficus  et  rerum  omnium  abundantia  coi> 
rumpetur :  in  vinea  laetitiam,  in  ficu  suavitatem  et 

dulcedinemintellige,  quoauferunturgravissim»  ser 
vitutis  malis :  et  auferentur  idciroo,  quia  non  a  Deo 
sibidonat&quasi  conjugi;8ed  ab  amatoribus  suis  qua 
si  metrici  pro  libidinis  mercedibus  arbitrataest.Tunc 
nequaquam  habebit  arbores  pomiferas,  sed  omnia 
vertenturinsaltum.Et  quia  semel  metaphoramasil- 
vis  ceperat,  finitin  reliquo,ut  hostes  a  quibus  devo- 
randa  sunt  omnia,  bestias  nuncupet.  Hso  et  Juxta 
historiam  et  juxta  tropologiam  infelix  Judaea  per- 
pessa  est,  cujns  omnis  tnrpitudo  in  oculis  gentium 
revelata  est,et  nuilus  eam  eruere  potuit  de  mani- 
bus  Dei.  Gessaverunt  universae  caeremoniae,  in  lu- 
ctum  est  versa  festlvitas  :  omnia  qus  sibi  putabat 
dari  a  dsmonibus^nunc  ob  oCfensam  Dei  ablata  co- 
gnoscit.  Dcvoraverunt  eam  primum  Assyrii  atque 
Chaldaei,Medi  et  Pers®  atque  Macedones,  ad  extre- 
mum  86evissimalaceravitbestia,Romanorum  impe- 
rium,cujus  in  Daniele  nomen  tacetur,ut  major  for- 
mido  his  qui  devorandi  sunt,augeatur.  Quae  de  Ju- 
dsea  diximus,  refer  ad  haereticos,  qui  prima  fronte 
doctrinam  et  scientiam  promittentes,  egressi  de 
Ecclesia  deseruntur  a  Deo,et  omnis  eorum  ignomi- 
nia  in  conspectu  amatorum  ponitur,quos  prius  de- 
ceperanl,  et  traditi  bestiis  quas  propheta  declinat, 
dicens  :  Ne  iradas  bestUs  animam  confUentem  iibi 
(PsaL  Lxxiii,  19),  earum  morsibus  derelinquen- 
tur. 

(Vers.  13.)  E/  visiiabo  super  eam  diesBaalim^  qtU- 
bus  accendebat  incensum^  et  omabatur  inaure  sua^  et 
monili  suo  :  et  ibat  post  amalores  suos :  et  mei  oblivi" 
scebaiur,dicii  %0  Dominus.  LXX  :  Et  ulciscar  super 
eam  dies  Baalimyin  quibus  immolabat  eis :  et  circum- 
dabat  sibi  inaures  suasiet  monilia  :  ei  ibai  post  amo' 
tores  suos  :  mei  auiem  oblita  est^  dicit  Dominus.  8er- ' 

li^et  reptilia  terrx,quai  hic  in  antecessum  poneban^ 
tur,  cum  statim  suo  loco  recurrant. 
(c)  Palatini  mss.  jair  legunt. 


83S 


S.  BUSBBII  HIERONYMI 


sae 


vat  peraonam  meretricis,quffi  auro  orDatur  etgem-  A.  ^^  e;M5.Postquam  revelata  faerit  ignomiDia  Jem* 


mis,ut  placeatamatoribue  8uis,et  quidquid  pulchri- 
tudinis  non  habet  per  naturam,arte  conquirit.lllas 
inaures,    quibus   aures  ejus   doctrina  Dei  fuerant 
adornatae,  ct  has  margaritas  qu»;  ex  collo  pretiosae 
pendebant,  ita  ut  sponsus  ad  eam  diceret  et  mari- 
tus  :  Collum  tuum  sicut  monilia  (Cant.    i,    9),  misit 
ante  porcorum  pedes,   et,    dedit  sanctum  canibus 
(Mattk.  vii).  Bt  impletum  est  quod    in   Proverbiis 
legimus :  Sicut  inauris  aurea  in  naribus  suis :  ita  mu- 
lieripessimx  pulchritudo  (Prov.  xi,  12).  Hffic  autem 
universa  faciebat,  ut  sequeretur  amatores  suos,  et 
relinqueret  virum.  Tantumque  fuit  desidcrium  vo- 
luptatis  ac  libidinis,ut  omnem  memoriam  amiserit 
mantalem,et  oblita  sit  fuisse  se  conjugem.Quamo- 
brem  in  ipsis  solemnitatibusquibusincendebatthu- 
ra  dsemonibus,  visitabitur  in  plagis,  et  corripietur 
in  pcDuis.  Baal,   numero  singulari»  Baalim  plurali- 
ter,  eadem  idola   nominantur   g^^rcro  masculino. 
Ubicumque  enim  in  fine  Hebraioi  sermonis  im  sylla- 
bam  legimus,  numero  plurali  est,  genere  masculi- 
DO  :  ubi  autem  oth,  numero  plurali,  genere  fcmi- 
nino.  Ergo  Seraphim  et  Cherubim  plurali  intelligi- 
mus  numero,genere  masculino.Sabaoth  autem  quod 
interpretatur  militarium,  vel  exercituum;  vei  virtu- 
tum   numero   plurali,  genere  fominino.  Itaque  et 
Baalim  masculino  genere,    numero  sunt  plurali  : 
(a)licetquidam  malcTfj  BaaXetTaK  B20(X&i;x[i4/.pxXi(x] 
legant  genere  feminimo.  Quomodo  autem  decipiant 
hfiBretici  amatores   suos,   et  componantur  eloquii 
venustate,  structuraque  verborum,  ut  (b)  mendacia 


B 


salem,  sive  Judo^ae  meretricis  iD  oculis  amatorum 
cjus,  et  cessaverit  universa  solemnitas,  vineam  et 
ficum  vel  siccitas  \el  grando  corruperit,  et  redacta 
in  silvas  atque  infructuosas  arbores,a  bestiis  fuerit 
devorata  el  reddiderit  ei  Dominus  cruciatus  atque 
tormenta;quia  dsemonibus  Baalim  thura  succende- 
rat,  ct  ncquaquam  se  ultra  de  cineribus  ac  favillis 
putaverit  posse  consurgere,tunCy  hoc  est,in  adven- 
tu  Christi  Fillii  sui,aperiet  spem  soIutis,etdabitIo- 
cum  poenitentise,  ct  blandietur  ei :  hoc  enim  signi- 
flcat,  lactabo  eam  ;  ut   post  pcenarum   magnitudi- 
nem  dolores  pristinos   repromissione  mitiget  pro« 
sperorum.  Etducam  eam,  inquit,  in  sotitudinem^  id 
est  educam  cx  malis,  sicut  et  prius  de   i£gyptiaca 
eduxeram  servitute;^^  loquar  ad  cor  ejus  verba  mol- 
lia,  verba  consolatoria,  ut  tristitiam  gaudio  tempe- 
rem,  juxta  idioma  Scripturarum  :  quibus  verbiset 
Sichem  locutus  est  ad  cor  Dinae  (Gems.  xxxiv),  et 
Joseph  in  ^Egypto  fratribus  suis   tristibus  atque 
metuentibus  (Genes.  xl).  ut  mceror  gaudio  mutare- 
tur.  Quod  sequitur. 

(Vers.  15.)  Et  dabo  ei  vinitores  ejas,  ex  eodem  lo- 
so.  (c)  Qui  blanditias  et  solitudinem  in  praeterits 
historiae  cxeuntium  de  >Egypto  similitudine  prae- 
miserat,  in  qua  Moyses  et  Aaron  do  eadem  gente 
Judaeorum  principes  exstiterunt,etiam  dudc  polli- 
cetur,  quod  vinitores  ejus  de  eodem  loco  daturu9 
sit.  Vineam  intelligi  Israel,omnis  et  veteris  Instru- 
menti  et  noviScripturatestatur99  Vinea  DominiSa 
baothf  domus  Israel  est  (Isa.  v.7)  :  Et:  Vineam  exjE- 


simulentveritatem,etconjugalem  pudicitiam  dere-  C  gypto  transtulisti(  Psat.  lxxix,  8).  Et  in    Evangelio 


linquant,  et  incendant  Baalim,  id  est,  idolis,  quae 
de  suo  corde  finxerunt,  quotidie  cernimus.  Non 
enim  habent  curam  rusticae  simplicitatis,quaemere- 
tricia  ornamenta  non  quaerit ;  sed  artificis  elegan- 
tisque  mendacii,ut  amatoribus  suis  diabolis  et  dae- 
moniis  placeant. 

(Vers.  14.)  Propter  hoc  ecce  cgo  lactabo  eam  :  et 
ducam  eam  in  solitudinem^  el  toquar  ad  ^t  cor  ejus. 
(a)  Ei  ddbo  ei  vinitores  ejus,  ex  eodem  loco,  et  vatletn 
Achor  ad  apefiendam  spem.  LXX  :  Ideo  ecce  ego  se- 
ducam  eam^et  ponam  illam  quasi  desertum  ;  et  toquar 
ad  cor  ejus,  et  dibo  ei  possessiones  suas  tn(fe,  et  val- 
tem  Achor  ad  aperiendam  intettigentiam  ejtis.  Pro  eo 
quod  nos  diximus,   ad  aperiendam  spem,  et   LXX 


(Maiih.  xxi).  Paterfamilias  locavit  vineam   suam, 
fructusque  non  recepit.  Et  interfecto  filio  suo,  no- 
vissime  locavit  eam  aliis  vinitoribus.   Hoc   igitur 
prophetalis  sermo  promittit,  quod  principes  hujus 
vineas  exeuntes  de  gentibus  et  de  captivitate  hos- 
tium,  sive  vitiorum,  de  ipso  sint  genere  Judeorum 
id  est,  apostoli  :  et  locus  tumultus   vallisque  tur- 
barum,  hoc  enim   interpretatur  Achory  mutetur  in 
ostium  spei,sive  ad  aperiendam  spem  atque  patien- 
tiam,  quod  idcirco  supplicia  et  tormenta  perpessa 
sit,  ut  per  haec  ad  prospera  perveniret.  Quod    au- 
tem  vallis  Achcr jin  qua  intefectus  est  (/")  Acham  ob 
furtum  eorum,  quae  Deo  fuerant  consecrata  contur* 
batio  et  tumultu^  intcrpratatur:  non  ut  quidam  pu- 


verterunt»  ad  aperiendam  intelligenliam  ejus^  inter-  n  tant  oiaarupocpTj  id  est,perv^5i7a5,ipse  Jesus  interpre- 


pretatus  est  Symmachus  elc  Ojpav  eX7;(8o(;,  id  est 
inostium  «pet,Theodetion(rf)av£(i>5a<jOaiTifiv  uttoiaovtJv 
av>Tfj(;,  id   est,  aperire  patientiam,  vel,   exspectatio 

(a)  Omittunt  articulos  Graecos  x^  et  xatc  veteres 
editiones ;  quos  tamen  retinent  mss.  codices,  ac 
sine  illis  sensus  non  est  liquidus.  Mart. 

(b)  Nostri  mss.  mendacio,  aeque  bcne  :  et  mox« 
simplicis  rusticitatis,  pro  rusticae  simplicitatis. 

(c)  Subdidimus  ex  lisdem  mss.hoo  loco  reliquum 
versum  :  et  dabo  ei  vinitores  ejus  ex  eodem  tocOj  et 
vallem  Achor  ad  aperiendam  spem.  Et  ad  LXX 
cphaerenter,  et  dabo  ei  possessiones  suas  inde^  et  vat- 
lem  Arhor  ad  aperiendam  inletligentiam  ejus,  Qu» 
contra  subnexee  expositionis  serfem,  et  9.  Doctoris 


tatur  loquens  ad  Achan  :  quia  tui^basti  nos^conturhet 

te  Dominus  in  die  hoc  (Josue  vii,  22).   Unde   appel- 

latus  est  locus  ille  (g)  emec  achor  ("iW  pl2y)id  est» 

montemalterocapitulodistinguebantur  in  hactenu^ 
vulgatis  libris. 

(d)  Pro  avetji^aOat,  nostri  mss.  AIANOIHAI,  quo(^ 
esl,  oTavotJai  pr(clerunt,  quo  verbo  et  LXX  us^ 
sunt. 

(e)  Hic  quoquc  contextum  ad  rass.  Palatinos,co-^ 
gento  recta  orationis  serie,  restituimus. 

(f)  Videque  ad  librum  Locorum  ad  nomen  Achof 
annotavimus  tom.  111,  col.  144. 

(g)  Duo  palatini  mss.  aneg,  lege  amec.  Eratpaul^ 
post  prope  ftuenta  pro  propter  codicum  mss. 


COMMBNTARIORUH  IN  OSEE.  LlB.  I  CAP.  H. 


838 


rbationis.  Simulque  ct  in  hoc  intelligi-  A 
Q  principio  terrss  sanctse  Juxta  Jericbo^ 
9olitudine  egressus  est  populus,  propter 
anis,  in  prima  I^aelis  victoria,  moeror 
commutatus  sit.  Ibique  aperta  est  spes, 
lisperatio  :  ut,  punitis  bis  qui  peccavere 
et  commiscre  sacrilegium,  salventur  ex 
pbemantes  Judeos  fuerint  detestati,  et 
86  est  interfecerint.  H(Bc(a)Gircumcisio 
daizantes  ad  milie  annorum  regnum  re- 
et  in  principio  per  apostolos  vinitores 
im  multa  miliia  ex  Israel  videmus  esse 
t  compleri  quotidie  in  bis  qui  credere 
uodque  nos  diximus  :  Lactabo  eam^  et 
*etati  sunt  :  Seducam  eam,  ad  Antichri- 
:«ferunt  :  ut  qui  Christi  non  receperint  ^ 
llius  recipiant  mendacium,  et  postea, 
3niente,  salventur. 

bi  juxta  dies  juventutis  su^Bj  93  et  juxta 
mis  suse  de  terra  ^gypti,  LXX  :  Et  hu- 
ixta  dies  infantiae  suXy  etjuxta  dies  ascen- 
ra  JEgypti,  In  eo  loco  ubi  nos  posuimus, 
XX  transtulerunt,  humiliabitur;  in  He- 
)tum  est  Anatha  (nnJST),  quod  Symma- 
retatus  est  affligetur,  Theodotion  respon- 
a  obediet^  id  est,  oTraxoudei  :  nos  ab  He- 
X£^iv  magis  accipimus,  id  estfprtBcinel : 
lel  jactationem  et  eductionem  in  solitu- 
initoresex  eodem  Ioco,et  vallem  Acbor, 
.  totam  historiam  exeuntium  de  iEgypto 
im  ad  terram  sanctam  brevi  sermone 
f  etiam  nnnc  historiae  similitudinem  C 
.  Ut  quomodo  eo  in  tempore,  quando 
.ur  de  terra  ^gypti,  submerso  Pharaone 
bro,  arripuit  Maria  tympanum,  et  pr®- 
ris,  exsuJtavit  etdixit :  Cantemus  Domi- 
enim  magnificatus  est :  equum  et  ascenso- 
In  mare  (Exod.  xv,  1)  ;  sic  nunc  quoque 
dies  juventutis  sua^,  sive  adolescentiae 
0  egressaest  de  terra  ^Egypti,  canatat- 
',  et  regnum  Christi  ac  suam  salutem  in- 
3  choros  concinat.  Et  animadverte  quia 
mus  de  ii']j:ypto,  et  ad  meliora  transi- 
lur  ascendere  :  quia  Jerusalem  in  monti- 
,,  de  qua  qui  in  Jericho  descendere  vo- 
leratus  est  {Luc.  x).  Ad  eos  autem  qui 
est^  s^Bculi  bujus  quserunt  auxilia  dici-  n 
i  descendunl  in  JEgytum  propter  auxilium 
1).  Interpretatio  Aquilae  et  Theodotio- 
as  alter  oraxoud&i  posuit,  id  est,  audiet^ 
)i6Tfja£-:at,  id  est  respondebit,  nobiscum 

tssime  suo  more  hocverbum  circumcisio 
ianus  in  cancisionem  et  pericopen,  non 
Judwos  vocari  abs  Hieronymo  Lircumci- 
ta  consuetudinem  apostoh  Pauli,  Mart. 
legenti.  concisio,  quasitextus  rspixoTnjv, 
tris  mss.  sccunda  manu  assentitur.  Li- 
circumcesionem  hic  Juda^orum  gentem 

le  erat,  qui  prxcineniibus^  eto« 


facit,  {b)  quod  praecinentibas  aliis,  alii  respondeant 
concinente8.irumt7tadt7t<r  autem  et  affligetur,  quod 
LXX  et  Symmachus  transtulerunt,  non  convenit 
tempori  Icetitiffi,  nisi  forte  imitabitur  Paulum,  qni 
postquam  vocatus  est  apostolus,  plangit  antiqua 
peccata,  et  se  dicit  indignum  vocatione  apostoli, 
quia  persecutus  sit  Ecclesiam  Oei  (I  Cor.  xv)  :  ut 
humiliatio  et  afQictio  in  conscientia  prseteriti  vul- 
neris,  non  in  dolore  malorum  prsesentium  acci- 
piatur. 

94  (Vers.  16  et  17.)  Et  erit  in  die  illa,  ail  DominuSj 
vocabit  me  vir  meus,  et  non  vocabit  me  ultra  Baalim  : 
et  auferam  nomina  Baalim  de  ore  efus,  et  non  recor^ 
dabitur  uUranominis  eorum,  LXX  similiter.Primum 
omni  Asiae  regnasse  Ninum,  Beli  fllium,  omnes  et 
Graecfie  et  Barbarae  narrant  historifie  :  qui  apud  As- 
syrios  Ninum  sui  nominis  condidit  civitatem,quam 
Hebraei  vocant  Niniven.  Hujus  uxor  Semiramis,  de 
qua  multa  et  miranda  referuntur,  muros  Babylonis 
exstruxit  :  de  qua  insignis  poeta  testatur  {Ovid,  Me- 
tam.  IV,  58)  dicens  : 

Quam  dicitar  olim 
Goctilibus  maris  cinxisse  Semiramis  urbem. 

Hic  adversus  Zoroastrem  magnum,  regem  Ba- 
ctrianorum,  forti  certamine  dimicavit:  et  in  tantam 
pervenit  gloriam,  ot  patrem  suum  Belum  referret 
in  Deum,  qai  Hebraice  dicitur  bel  (Svi),  et  in 
multis  propheti8,maximeque  in  Oaniele  juxta  Theo- 
dotionem,  sub  idolo  Babylonis,  hoc  appellatur  no- 
mine.  Hunc  Sidonii  et  Pboenices  appellant  (c)  baal 
(Ssn)  :  eadem  enim  inter  b£th  et  lamed  litteras 
consonantes,  ain  vocalis  littera  ponitur,  qus  juxta 
linguae  illis  proprietatem  nunc  Beel,  nunc  Baal  le- 
gitur.  Unde  et  Dido  Sidonia  regii  generis,  cum  iE- 
neam  suscepisset  hospitio,hao  patera  Jovi  vina  de- 
libat,  (d)  qusiBeluset  onmesa  Belosoliti.  Oidicimus 
exordium  damonis,  immo  hominis  in  dflemonem 
consecrati  :  omnia  enim  idola  ex  mortuorum  errora 
creverunt.  Audiamus  csetera  :  Lingua  Hebraea  et 
Syra  BAALinterpretature^cov,  id  est,  habens.  Si  vo- 
luerimus  dicere,  habens  me,  dicamus  baali  (^Svi)  : 
et  apud  utramque  gentem  uxores  viros  suos  vocant 
Baali,  id  est  vir  meuSy  quod  xnieWigiixkTyhabensme : 
et  est  sensus,  qui  me  habet  in  oo^jugio.  Eadem 
Hebrfieorum  liagua  vocatur  vir  is  (w^m)  :  unde  et 
uxor  qufie  de  viro  sumpta  est,  in  Genesi  appellatar 
issA  (nwM,  Gen.  ii,  1),  quasi  a  viro  :  virago. 

Quod  ergo  dicit  Dominus,  hoc  est :  cum  utroque 
{e)  sermone,  issi  et  baali  appellatur  vir  meus^  sive 
maritus  meus^  tantum  odi  idolorum  nomina,  ut 
etiam  quod  bene  dici  potest,  propter  ambiguitatem 

(c)  Nostri  mss.  constantcr  aspirant,  Bahal. 

(d)  Virgiiias  sub  libri  priori»  iEneidos  finem  : 

Hic  re^ina  gravem  gemmis  auroque  popOBcit, 
Implevitque  mero  patcram,  qaam  Belus  et  (.mnes 
A  Belo  soliti,  etc. 

{e)  lidem  ross.,  utroque  sermone,  "hoc  est^  Is,  et 
Bahali. 


m 


S.  EUSBBn  HIERONTMI 


«18 


et  verbi  siznilitudinem,  nequaquam  velim  dici,  sed 
appellari  me  issi^  magis  95  quam  baali  :  ne  dum 
aliud  loquitur,  alterins  recordetury  et  virum  n6rai- 
nanSy  idolum  cogitet.  Ignosce  obscuritati,  qus  tri- 
bus  nascitur  modis  :  aut  rerum  difncultate,  aut 
magistri  imperitia,  aut  discentis  nimia  tarditate. 
NequeenimHebraeum  prophetam  ^disserens,  orato- 
riis  debeo  declamatiunculis  ludere,  et  in  narrationi- 
bus  atque  epilogis  Asiatico  more  cantare,  sed  auxi- 
lio  orationum  tuarum,  et  incredibili  discendi  stu- 
dio,  aperire  quas  clausa  sunt.  Denique  Aquila  dili- 
gens  et  curiosus  interpretes :  Vocabity  inquit^  me  tnr 
metis,  el    non  vocabit  me   ullra    habens,  me^  id 

est,  BAAL. 

(Vers.  iS,)  Et  perctUiam  eis  fxdus  in  die  illa  cum 
bestia  agri,  et  cum  volucre  ccslifel  cum  reptili  terrae : 
et  arcumf  et  gladium^  et  bellum  conteram  de  terra :  et 
dormire  eos  faciam  fiducialiter,  LXX  :  Et  disponam 
eis  testamMum  in  die  illa  cum  bestiis  agri,  et  cum 
volatilibus  cwlt^et  cum  reptitibus  terrx:  et  arcum^et 
gladium,  et  bellum  conteram  de  terra :  et  habitare  eos 
faciam  in  spe.  Quando  omnia  religionis  adversaBvo- 
cabula  fuerint  ablatadepopulo  Dominum  confltente, 
et  vocaverit  me,  inquit,  vir  meus,  et  nequaquam 
Baalif  id  est,  idolum  meum,  tunc  peroutiam  eis 
foddus  atque  concordiam  cum  bestiis  agri,  et  volu- 
cribus  cceli,  et  reptilibus  terr®.  De  hoc  tempore  et 
Isaias  loquitur  :  Habitabit  lupus  cumagno;  etpardus 
cum  hasdo  accubabit.  VituluSyet  leo,  et  ovis  simul  mo- 
rabuntur,  et  puer  parvulus  minabit  eos.  Vitutus  ei 
ursus  pcLseentur,  et  simul  requieseent  catuli  eorum :  et 
leo  quati  bos  comedet  paleas  (Isa,  xi,  6,  7)  ;  ne- 
quaquam  carnem  sanguinemque  desiderans,  sed 
mundis  atque  simplioibus  vescens  cibis.  Qando 
Petro,  ut  Gornelium  susciperet  ex  nationibus 
(Aet.  X,  15),  revelatum,  jussumque  est  ut  come- 
deret  omnes  bestias,  et  nihil  immundum  esse  co- 
gno8ceret,quod  cumgratiarum  actioneperciperetur: 
saper  quibus  audit  postea  :  Quod  Deus  mundavit,  tu 
ne  commune  dixeris  (Ephes.  ii,  1).  Ergo  in  adventa 
Domini  Salvatoris,  post  resurrectionis  ejus  trium- 
pho8,eta8ccnsum  ad  Patrcm,  duo  parictes  angulari 
lapide  copulati  sunt  ab  eo,  qui  fecit  utrumque  [At. 
utraquo]  unum.  Et  vocavit  eam  qua  dicebatur, 
absquemisericordia^misericordiam  consecutam:  et 
eum  qui  dicebatur  non  populus  meus,  populum 
suum  :pacatisque  omnibu8,arcu8  etgladius  conte- 
retur  ao  bellum.  Non  enim  erunt  96  necessaria 
instrumenta  pugnantium,  cum  qui  pugnent,  defue- 
rint.  Jungetur  Israei  gentibus,  et  implebitur  illud 
Deuteronomii  :  Lastamini  gentes  cum  populo  ejus 
(Deut.  xxxii,  43).  Notiis  enim  in  Judtea  Deus,  in 
Jsraei  magnum  nomen  ejus.  Et  :  Factus  cst  in  pace 
locus  ejuSj  et  habitatio  ejus  in  Sion  (Psdt.  lxx^, 
hoc  est,  in  Ecclesia,  in  qua  confregit  putentias  ar- 
Gum^  scutum,  gladium  et  bellum  :  quibus  fractis 
atque  contritis,  dormient  credentes  flducialiter,  et 


A  sub  uno  pastore  requiescent.  sive  BperabQiit»  in  his 
qua3  oculus  non  vidit,  et  auris  non  audivit,  et  io 
cor  hominis  non  ascenderunt,  qua  praBparavit  Deus 
diligentibus  se  (I  Cor.  i). 

(Vers.  19.)  Et  sponsabo  ie  mihi  in  sempitemum :  et 
sponsabo  te  mihi  (n  justitia,  et  judido,  et  in  miseri' 
cordiUj  et  in  [Vulg.  absque  m]  miseratumis  :  ei 
sponsabo  te  mihi  in  fide  :  et  sdes  quia  ego  JJominus. 
LXX  similiter.  0  quanla  clementia  Dei  I  meretriz 
qn»  cum  multis  amatoribus  fornicata  est,  et  ob 
crimen  bestiis  tradita,  postquam  revertitur  ad  vi- 
rum,  nequaquam  reconciliari  ei  dicitur,  sed  de- 
spondi.Et  vide  quid  sit  inter  Dei  conjunctionem  et 
hominum  :  homo  cum  uxorem  aeceperit,  de  virgine 
mulierem  facit,  id  est,  non  virginem ;  Deus  etiam 

•p  meretricibus  copulatus,  eas  mutat  in  firgines, joxta 
illud  quod  adultene  dicitur  per  Jeremiam  :  ffen  itf 
dominum  me  invocasti,  aut  pairem^  aut  prindpem 
virginitatis  tum  (Jer.  iii,  4).  Unde  et  apostolus  post 
fornicationem  et  idolorum  cultum  credentibus  Go- 
rinthiis  loquitur  :  Despondi  enim  vos  uni  tnro  vir* 
ginem  castam  exhibere  Christo(\\  Cor,  xi,l).Qa«rima8 
cur  tertio  desponsionis  nomen  repetierit.  Primo 
enim  ait:  Sponsabo  te  mihi  in  sempitemum,  Secun- 
do  :  Sponsabo  te  mihi  injustitia  etjudicio^  et  in  mum- 
cordia  et  miserationibus.  Nec  hoc  fine  contentoi 
jungit  et  tcrtium.  Sponsabo  te  mihi  in  fide^  et  seiet 
quia  ego  Dommt/^.  Primodespondit  cam  in  Abrabam, 
sive  in  iEgypto,  ut  uxorem  habeat  sempiternam. 
Secundo  in  monte  Sinai,  dans  ei  pro  sponsalibas 
Legis  justitiam  atque  judicium,  ei  junctam  Legi 

C  misericordiam,  ut  quando  peccaverit,  tradator 
captivitati,  cum  egerit  pcenitentiam,  revocetur  in 
patriam,  et  misericordiam  oonsequatur.  De  his 
sponsalibus  in  diversis  locis  psalmista  decantat : 
Misericordiam  et  judicium  cantabo  tibit  Domini 
(Ps.  Gii,  2).  Et  :  Hisericordia  et  veritas  %7  obvia- 
verunt  sibi,  et  juslitia  et  pax  deosculatss  sttnt  tt 
(Ps.  Lxxxrv,  11).  Quos  duos  calices  in  septuagesimo 
quarto  psalmo  legimus  :  Calixin  manu  Dominivini 
meri  plentu  mixto,  et  inclinavit  ex  hoc  in  itlum  :  de 
justiti»  calice  in  calicem  misericordiae,  et  rursum 
de  calice  misericordifiB  in  calicem  juttitis.  Si  tnt- 
quitates,  inquit,  observaveris,  Domine,  JJomine,  guit 
sustinebet  f  Quia  apud  te  propitiatio  est  (Ptal,  axat 
3,  4).  Ista   igitur    meretrix,  quas    primum   voto 

n  sponsi  in  (a)  aBternos  fuerat  juncta  complexus,  at 
numquam  a  Yinculo  recederet  maritali,  quia  recessit 
et  in  iEgypto  fornicata  est,  rursum  per  Legem  as- 

• 

sumitur  :  quam  quia  preteriit,  propbetis  quasi 
sponsi  sodalibus,  qui  ad  se  missi  fuerant,  inter'' 
fectis,  novisssime  venitDei  Filius,  Dominus  Jesus: 
quo  crucirixo,et  a  mortuis  resurgente,  desponsaiur 
nequaquam  in  Legis  juslitia,  sed  ,in  fide  et  gratia 
Evangelii,  ut  cum  cognoverit  Unigenitum,  cogno- 
scat  et  Patrem.  Dicit  enim  ipse  ad  Philippum  • 
Tanto  tempore  vobiscum  sum,  et  non  cognovistis  if^- 


(a)  Mss.  Palatini,  in  exteros  fuerat,  etc,  et  paulo  j^OBi  per  legitima  assttmUur, 


841 


COMMENTARIORUM  IN  OSEE  LIB.  I.  CAP.  III. 


m 


PhiUppe^  qui  mdet  me^  videt  et  Patrem  meum :  quo-  A  vinacia  uvarum  LXX  :   El  dixit  Dominus  ^d  me  : 


modo  tu  dicis,  ostende  nobis  Patrem  f  non  credis  quia 
ego  inPatrOy  et  Pater  in  me  est  (Joan.  xiv,  10,  11). 
Qui  in  fide  fuerit  desponsatus  et  crediderit  Evan- 
geiio,  statim  sciet,  quia  ipse  ait  Deus,  credeus  in 
eum  quem  prius  negaverat. 

(Vers.  20  seqq.)  Et  erit  in  dic  illa :  Exaudiam^ 
dicit  Dominus :  exaudiam  ccelos,  et  illi  exaudient 
terramy  et  terra  exaudiet  triticum  et  vinum  ei  oleumy 
ei  Kaec  exaudient  Jezrael,  et  seminabo  eam  mihi  in 
terra,  et  nUserebor  ejus  (ju3S  fuit  absque  misericordia, 
el  dicam  non  populo  meo,  populus  meus  es  tu :  et 
ipee  dicet,  Deus  meus  es  tu,  LXX  :  Et  erit  in  die  i7/a, 
dicit  Dominus  :  Exaudiam  cmtum,  et  cmtum  exaudiet 
terram,   et  terra  exaudiet  frumentum,    vinum^  et 


Adhuc  vade  et  ditige  mutierem  ditigentem  mala  et 
adutteramy  sicut  ditigit  Dominus  fitios  Israet :  et  ipsi 
respiciunt  ad  deos  atienos,  et  amant  coctiones  cum 
vinaciis.  Priori  mulieri  in  typum  decem  tribuum»  vel 
totius  Judaici  populi  fornicantis,  propheta  conjun- 
gitur,  et  abjectos  filios  atque  cruciatos  tandem  re- 
cepit  in  salutcm  :hic  jubelur  ut  adhuc  diligat  adul- 
teram  mulierem.  Quando  dicitur,  adhuc,  ostoadit 
quia  priusamaveritfornicariam  :  quae  adultera,  vel 
diiigat  iila  mala,  99  vel  diligatur  ab  amico  et 
proximo :  re  (T')  enim  vcrbum  Uebraicum,  v^ 
matum  legitur,  vel  amicu^.  Et  no  putemus  diieo  *- 
tionem  prophetsin  adulteramyaliud  quid  signiGcar^ 
quam  Oei  dilectionem  in  filios  Israel,  intulit :   sicut 


ol^iio^  et  hsec  exandient  Je^raet,  et  seminabo  eam  p  ditigit  Dominus  fitios  Israel.  Ergo  quia  propheta  di 

•  «    •  g  f      \         a     *  1.  *  MM    i*       "  j         M..  J^     I  •       *  A  J       1 1  i      *  •    *      •  • 


mihi  super  terramy  (a)  et  miserebor  ejus  quae  fuit  abS" 
que  misericordiay  et  dicam  non  poputo  meo,  populus 
meus  es  tu :  etipse  dicet^  Dominus  Deus  meus  es  tu. 
In  die  iliaetin  illo  tempore,  quando  te  mlhi  in  flde 
desponderOy  et  cognoveris  quod  ego  sim  Domi- 
nuBy  exaudiam  cobIos,  qui  enarrant  gloriam  Dei 
(Psttl,  zviii),  et  coeli  exaudient  terram,  ut  eam  ooe- 
lasti  pluvia  M  irrigent,  et  terra,  de  qua  orta  est 
veritaa  (Psat,  Lxxxix),  et  in  cujus  agrum  pa- 
terfamilias  egreditur,  ut  seminet  semen  suum 
{MatUi.  XIII,  3)  exaudiet  triticumetvinumetoleum, 
dc  quibns  supra  diximus,  et  haec  omnia  exaudient 
Jezrael,  id  est,  semen  Dei,  ut  inteJIigatur  omnium 
Ferum  abundantia  atque  fertilitas  ob  Dei  semen, 
qui  [Al.  quodj  Ghristus  est,  condonari,   quod   Dei 


iigit  adulleram,  et  tamen  non  ei  matrimonio  copu- 
latur,  nec  fornicatione  conjungitur,  sed  tantum 
diligit  delinquentem,  typus  Dei  est,  qui  filios  IsrHQl 
pessimos  diligit.  qui  cum  diligantur  aDomino,  ^d 
deos  alienos  idolaque  respiciunt,et  diligunt  vinaoja 
uvarum,  quae  vina  non  habent,  et  pristinam  gra- 
tiam  perdiderunt,  sicut  diemones  qui  lapsi  de  pfo- 
pria  dlgnitate,  et  nihil  antiquae  gratiae  possidentes^ 
aridi  sunt,  et  veteri  siccitate  marcentea.  Unde  prp 
vinadiSf  quod  Hebraice  dicitur,  asise  (^W^WM) 
Aquila  interpretatus  est  TraXotid,  id  est,  vetera. 
Symmachus  dxdpirou;,  id  est  steriles  :  et  oon  solum 
vinacia  sunt,  sed  et  vetera  vinacia,  ut  antiqua  de- 
licta  testentur.Et  notandum  quiahaec  adultera  pra- 
sens  tempus  significet  Judseorum,  qui  absque  Deo 


Bemen  seminatur  in  terra,   ut  multiplices  fructus  C  et  notitia  Scripturarum  et  gratia  Spiritus  sancti 


aETeraty  centenarium,  sexagenarium,  et  tricena- 
rium  (/Wd.,  8).  Et  illa  meretrix,  quaB  Deo  fuerat 
copulata,  et  tres  ediderat  liberos,  duos  masculos, 
et  unam  feminam ;  primum  Jezrael,  secundam, 
absque  misericordia  ;  tertium,  non  populus  meus, 
yideat  propter  semen  Dei  mutata  esse  rerum  voca- 
l)ula,  et  in  Ghristi  fide  consecutam  misericordiam, 
quaeabsque  misericordia  erat,  et  vocatum  populuro 
Dei,  qui  prius,  ^non  populus  vocabatur.  Ex  quo 
prospicimus  posse  uoivcrsa  quse  dicta  sunt  referri 
et  ad  decem  tribus,  qu»  Israel  vocantur,et  sub  no- 
mine  meretricis  treslibcrosediderunt,  etad  omnem 
gentem  Judaici  nominis.  De  exauditione  cqbU  et 
terrae,  et  frumenti,  vini,   et   olei,   et  Jezrael,  hoc 


diligantur  a  Domino,  qui  omnium  expectat  salu- 
tem,  et  sperit  januampoenitentibus,etnihilominu9 
iili  res  inutiles  amant,  traditiones  hominum  et 
8EUT&p(o(Te:uv  somnia  diligenfes,  et  nequaquam  uvas 
habeant  et  visum  et  plena  musto  torcularia,  t^ed 
vetera  vinacia  quae  projecta  sunt.  Pro  penvnatibus 
qusB  LXX  transtulerunt,  et  comeduntur  cum  uvis 
passis,  sive  vinaciis,  77/a(;^/a5  Latine  possumusdi- 
cere,  vel  crustula^  quae  idolis  offeruntur,  et  GraBce 
appellantur  t:6tzi^ol.  Filii  autem  Israel  in  praesenti 
loco  duodecim  vocantur  tribus ;  supra  vero  d^cem 
qu»  erant  in  Samaria,  et  possidebant  metropolim, 
Jezrael. 
(Vers.  2.)  Et  fodi  eam  mihi  quindecim  argenteis^ 


quidam  sentiunt,quiapostquamChristusadvenerit,  q  et  corohordei,  etdimidio  coro  hordei,  etdixi  ad  eam. 


omnia  suo  currant  ordine,  et  utilitati  hominum 
cuncta  deserviat  creatura,  ut  ab  initio  condita  est. 
Qus  omnia  Judaei  ct  nostri  Judaizanlcs  post  Anti- 
christuin  in  finemundi  corporaliter  praestolantur. 
(Cap.  III.  —  Vers.  1.)  E^  dixit  Dominus  ad  me: 
Adhuc  vade^  ditige  mulierem  ditectam  amico  et  adul- 
teram,  sicut  diligit  Dominus  fitios  Israet,  et  ipsi  res- 
peciant  [Vulg.  respiciunt]  ad  deos  alienos,  et  diligunt 

(a)  Pro  hisce,  et  miserebor  ejus,  qux  fuit  absgue 
misertcordia,  quai  Alcxandrini,  atque  Aldini  codicis 
lectio  est^  substituunt  mss.  nostri,  et  diligam  non 
dilectam,  quce  Grapcorum  ferme  et  omnium  est  co- 

Pateol.  XXV. 


LXX :  Et  conduxi  eam  mihi  quindecim  argeyiteis,  et 
gomor  hordei,  et  nebel  vini,  et  dixi  ad  eam.  Pro  Go- 
mor  in  Hebraico  scriptum  est  omer  (IQV)  quod 
omnes  interpretes,  absque  LXX,  corum  interpretati 
sunt,  serraone  Gracco  et  maxime  Palaestino,  qui 
habet  triginta  modios.Et  pronebel  vini,in  Hebraico 
legitur  LETHECH  (b)  seorim  (omyw  inS)  SO  quod 
Cteteri  interpretes  i{  {xlxopov  hordei  transtulerunt,id 

dicum,  xal  dYa-mica)  -zi^^  oux  TfJYaitTQfjiivYjv. 

(6)In  Hebraeo  tamen  archetypoest,Dn3rw  absque 
Vau. 


87 


sa 


S.  EUSEBll  HIERONYMI 


m 


est,  mediam  partem  cori^  quae  facit  quindecitn  mo-  A 
dios.  Quodque  jungitur  in  editione  Vulgata:  Neque 
eris  alteri  viro  :  alteri  in  Hebraico  non  habetur,  sed 
simpliciter  non  eris  viro.  Si  enim  ponatur  alteri^ 
subauditur  quod  a  suo  habeaturviro.  Quando  au- 
tem  absolutedicitur,  nan  m'«i;tro,inteIligimu8  quod 
nulli  jungatur  omnino,et  absque  coltu  maritali  sit. 
Mensuram  autem  cori  in  Ezechiel  legimus  (E%ech, 
XLv),  et  in  Evangelio  (Luc,  xxvi).  Fodit  itaque  eam 
sibi,  id  est,  aduiteram,siveconduxitquindecim  ar- 
genteis.  Quandodicit,  /bdt,  ostendit  vineam,  quaea 
Domino  plantata  est,  et  in  multis  locis  ponitur 
Scripturarum,  significans  populum  Judaeorum.  Sin 
autem  legerimus,  conduxi^  adulterae  pretium  est, 
non  ut  cum  prophetadormiat  ,8ed  ut  contenta  mer- 
cede  sua,  adulterare  desistat,  nec  passim  cseteris  ^ 
copuletur.  Foditur  etiam,  siveconducitur  coro  hor- 
dei,  et  dimidio  coro  hordei,  id  est,  quadraginta  et 
quinque  modiis,  et  hac  mercede  suscepta,  audivit 
a  Domino : 

(Vers.  3.)  Dtes  multos  exspectahis  me :  non  for^ 
nicaberiSy  et  nan  eris  viro ;  sed  etego  exspectabo  fe. 
LXX  :  Dies  multos  sedebis  mihi :  et  non  fornicaberis^ 
nec  eris  atteri  viro,  et  ego  tibi.  Hoc  est,  nec  aliis  ama- 
toribus  turpiter  te  prostitues,  nec  mihi,  viro  aquo 
conducta  es,  legitime  conjungeris.  Ac  ne  putes  fac- 
tam  tibi  injuriam,  quia  dixi  exspectabis  me,  par  pari 
referam,  et  ego  exspectabo  te.  Quinta  decima  die  il- 
lucescente  mensisNisan  percussasuntiEgyptiorum 
primogenita,et  Israelis  de  iEgypto  educlus  est  po- 
pulus,  ac  in  servitutem  Dei  mercede  conduclus 
(Exoi.  xii).  Denique  pro  primogenilis  Israel  qua  C 
plagam  non  sensere  communem,quinosargenti  ac- 
cipe  siclos.  (Num,  iii),  qui  in  templi  donaria  confe- 
runtur.  Plerique  nostrorum  quindecimfi.^  hebdoma- 
dam  Legis,  et  ogdoadem  referunt.  Evangelii,  id  est, 
sabbatum,  et  diem  resurrectionis,  quo  exercetur 
circumcisio  spiritualis.  Sed  quomodo  adulteramu- 
lier  qu9B  hordeo  pascitur,  etaviroalienaest,utrum- 
que  in  mercedem  accipiat  Testamentum,  explanare 
non  possunt.  Quadragesimo  quinto  die  ad  montem 
Sina  pervenit  populus,  statimque  altero  die  ul  san- 
ctiflcentur  Sl  a  coitu  feminarum  per  triduum,  et 
9e  prsparent  ad  accipiendam  legem  Dei,  edicitur 
(Exod.  xix).  Transactis  tribus  diebus,  quinquage- 
simo  die  Moyses  ascendit  in  montem,etdecalogum 
suscepit.  Sedetitaque  populusJud8eorum,quiquon-  ]) 
dam  quindecim  argenteis,  et  quadraginta  quinque 
hordei  modiis  est  conductus,post  adventum  Domini 
Salvatori8,et  viri  suiexspectat  adventum.  Quodque 
dicit :  Non  fomicaberis,  et  non  eris  viro,  hoc  osten- 
dit  quod  interim  modo  idolis  non  serviat,  nec  ta- 
men  habeat  Deum  ,  sed  et  amatoribus  et  viro  spo- 
liata  sit.  Et  quiavlrumnonhabet,non  \escitiir  cibo 
hominum,  frumento  et  legumine,  sed  hordeo  irra- 
tionabilium  jumentorum,ruminans  vilitatem  litters 
qus  inleriicit,  et  non  habens  spiritum  viviflcantem. 


Unde  et  in  lege  mulier,  quas  a  marito  accusatur 
adulteriit,  in  potione  iXeYfxou  id  cst,  convidianis, 
quando  arguiturin  peccato,  farinam  accipit  bordei 
(Nam.  v),  quae  enini  imitata  est  equos  et  mQlos, 
quibus  non  est  intelligentia  (Psal,  xxxi),  equoram 
atque  muiorum  sustentatur  alimentis  .Pro  dimidio 
coro  hordei,  nebel  vini  Septuaginta  transtulenint, 
quod  penitus  in  Hebraico  non  habetur.  Et  possa- 
mus  dicere,  in  nebel  vini,  hoc  est,  mensura  plena 
atque  profecta  inebriatum  adultcram,  et  pleDta  af- 
flictam  esse  suppliciis.  Unde  et  Jeremias  calicem 
meri  propinat  gentibus  et  Jerusalem  (Jer.  xv).  Vir 
quoque  sedet,  immo  exspectat  adulter»  pceniten- 
tiam,  ut  postquam  plenitudo  gentium  subiDtraverit 
(Rom.  xi),  et  novissimus  crediderit  Israel,  ita  ot 
qui  fuerat  caput,  vertatur  in  caudam  (DeiU,  zxviu), 
et  cauda  vertatur  in  caput,  tunc  flat  unua  grex  et 
unus  pastor. 

(Vers.  4,5.^Qttta  dies  multos  sedebunt  filii  Israd 
sine  rege,  et  sine  principe  et  sine  sacrificiOfet  sine  at* 
tarit  et  sine  ephod,  et  sine  teraphim.  Et  post  haee  re- 
vertentur  filii  Israel  etquxrent  Dominum  Deumsmm 
et  David  regem  suum:  et  parebuntadDominumet  ad 
bonum  ejus  in  novissimo  dierum.  LXX  :  Quin  diebus 
multis  sedebunt  fitii  Israel  sine  rege,  sine  principe, 
sine  sacrificio,  sine  altari,  sine  sacerdotio,  sine  numi- 
festationibus  (quad  Graece  dicuniur ^if^Xoi).Etposthssc 
revertentur  filii  Israel^  et  quxrent  Dominum  Deum 
5ttttm,  et  David  regem  suum  :  39  et  stupebunt  ad  Do- 
mtVittm,  ei  super  bonis  ejus  in  novissimo  die.Pro  ephod 
et  theraphim  (D^Sin)  Septuaginta  lepaTelaev,  id  est 
sacerdotium^  et  8>{Xou(;,  id  est,  manifestationes  ia- 
terpretati  sunt.  Sciendum  autem,  ut  crebro  dixi- 
mus,  ephod  significaro  indumentum  sacerdotale, 
quod  in  Exodo  et  Levitico  a  LXXiircofxIc  dicitur,  id 
est,  superhumerale,  ab  Aquila  iiriv8u{jLa,  id  est  m- 
pertmfttm^nfttm.Theraphim  autem  proprie  appellant 
(xop<|>a)(jLaTx,  id  es^,  (iguras  et  simulacra,  qus  nofl 
possumus  in  praesenti  dumtaxat  loco  Cherubim  etSe 
raphim  sive  alia  qu®  in  templi  ornamenta  (leri  jussa 
sunt,  dicere.  Verum  quia  Septuaginta  SifjXouc  inle^ 
pretati  sunt,pro  quibus  Aquila  <pa>Tta{jLouc  transtulit 
ethaec  ipsa  sunt  in  XoYelco,  id  est,  in  Rationali,  hoc 
intelligimus,  quia  in  pectore  et  corde  pontificis 
ak-/fi&'.a  et  <pcj[>Ti(i{jLol  id  est,  vm^a^esse  debeat  atque 
doctrina  :  et  non  solum  sciat  reclam  fidem  ;  sed  et 
quod  novcrit,  possit  ore  proferre.Quod  et  apostolas 
Paulus  scribit  ad  Titum,  docens  qualis  episcopus 
ordinandus  sit:  Oportet  enimepiscopumsine  crimine 
esse  tamquam  Dei  dispensatorem :  non  superbum,  non 
iracundum^  non  vinoientum,  non  percussorem^  non 
turpis  lucri  cupidum :  sed  hospitalem,  benignum,  so- 
brium,  justum,  sanctumf  continentem^  amptectentem 
eumfqui  secundum(a)sanam  doctrinam  est^fidelem  ser* 
monem,  utpotens  sit  exhorLiri  in  doctrina  sana^et  eos 
qui  contradicunt  arguere  (Tit.  i,  7-9).  Ephod  ac  the- 
raphim  et  in  Judicum  libro  legimus  (Judic,  xfii  et 


(a)  Nostri  mes.  non  interserunt  lanam,  quam  vooem  Grfious  quoque  textus  hoc  loco  ignorat. 


GOMMBNTARIORIJM  IN  OSEE  L1B.  I.  GAP.  lY. 


•QJA 


[as  sibi  fecerat  Levites,  qui  pojite.i  cum  scx-  A  ferru: :  uov  esl  enim  veritas,  et  non  e$t  misericordia^ 


!e  tribu  Dan  armatis  profectus  est.  Post  pas- 
DominiSalvatorisusque  in  praesentemdiem, 
ominus  quadringentesimus  annusexpletur, 
tum  temporis  resideat  usque  ad  diem  judicii, 
;cli  noverunt,  nec  Filius.  Qui  ideo  ignorare 
,  qaia  nobis  non  expedit  discere[i4/.  scire]. 
ergo  multi  dics,  quibus  infclix  Synagogaet 
adultera  hordeo  pascitur,  ct  sedet  contracta, 
m  Christo  stare  non  potesl.  Sine  rege,  de 
utus  est  Pater  :  Suscitavi  regern  cum  jusfitia 
V,  13).  Et  ipse  dicit  Psalmo  :  Ego  autem 
Hu  sum  vcx  ab  eo  super  Sion  montem  sayictum 
ft/.  II,  6).  Sine  principe,  vel  ipso  Domino 
re,  vel  certe  Pontifice,  de  quo  scriptum  est: 


d  ttofi  est  scienlia  Dei  in  terraf  Maledictum,  et  menda- 
ciumj  et  homicidium,  et  furtum^  et^A  adutterium  tnuit- 
davcrunt :  et  sanguis  sanguinem  tetigit.  LXX  :  Audite 
verbum  Domini,  filii  Israel :  quia  judicium  Domino 
ad  habitaiores  terrx,  quia  non  est  veritas,  neque  mise- 
ricordia,  neque  scientia  Dei  super  terram.  Maledictio^ 
et  mendacium,  et  homicidi  um,  et  furtum,  et  adulte- 
rium  effusum  est  super  terram,  et  sanguinem  sanguini 
miscuerunt,  A  principio  propbets  usquead  hunc  lo- 
cum  sub  meretricis  descriptione  et  adulterae,  qua- 
rum  post  gravissimas  poenas  et  relictionem  longis- 
simam^  postea  llt  in  pristinum,  vel  in  meliorem 
statum  restitutio,  decem  tribuum»  vei  duarum,  et 
in  commune  omnium   peccata  numeranlur.  Nuno 


tcipi  populi  tui  nonmaledices(Exo:l.xx  i).Et  p  rursum  ad  Israel,  id  est,  decem  tribus  sermo  con- 


(Hficio,  etsine  altari.  Subverso  enim  templo, 
isaJerusalem,  necsacrificium,  nec  sacerdo- 
daica  gens  excrcere  potest.  Et  sine  ephod  et 
apbim,  id  est,  instrumcntis  sacerdotalis 
.  De  hoc  rcge  et  Jacob  in  benedictione  Judse 
5haB  loquitur  :  Non  deficiet  princeps  ex  Juda^ 
ux  de  femoribus  ejuSj  donec  veniat  cui  rsposi- 
:  et  ipse  erit  exspectatio  gentium  (Gen.  xlix, 
:o  postqu&m  defecit  princeps  ex  Juda,  et  dux 
ribus  cjus,  ct  Herodes  alienigena  et  prosely- 
sepit  imperium,  intelligimus  venisse  cui  reg- 
positum  est,  et  ipse  erat  exspectatio  gen- 
[«ec  est,  caccitasquas  exparteacciditlsraeli,  ut 
aret  plenitudo  gentium,  et  tunc  omnislsrael 
leret  (Hom.  xi) :  et  multo  post  tempore  rever- 


vertitur,  exponens  non  frustra  iratum  Deum  tam 
gravia  comminari  et  inferre  supplicia :  no  forsitan 
non  ex  judicii  veritate,  sed  ex  potentia  Dei  injuste 
videaturin  cos  qui  nonpeccaverunt^latasententia(6). 
Audite,  inquit  propheta,  verbum  Domini,  o  filii 
Israel :  quia  vult  Dominuscum  suo  populojudicari 
et  exponere  causas  indignationis  su».  Non  est  veri- 
tas,  et  non  est  misericordia,  et  non  est  scientia  Dei 
in  tcrra.  Nec  veritas  enim  absque  misericordia  sus- 
tineri  potest,  et  misericordia  absque  veritate  efficit 
negligentes  :  unde  alterum  miscetur  alteri,  quae  qui 
non  habuerit,  consequenter  et  Dei  notitiam  non 
habebit.  Sed  e  contatrio  pro  veritate  mendacium,  et 
pro  misericordia  maledictum,  homicidium,  furtum, 
adulterium.  Non  dixit,  est :  sed  utdelictorum  abun 


etquaerentDominum  Deum  suum,  et  David  C  dantiam  demonstraret,   intulit,   inundaverunt  (A\, 


3uum,  qui  de  David  stirpe  generatus  est,  et 
etatur  forlis  manu.  Ipse  enim  solvit  captivita- 
puli  sui,  etdeditvinctis  remissionem.  Gum- 
B  viderint  filii  Israel,  qui  a  suis  fratribus  de- 
3  cst,  in  Palris  et  sua  majestale  regnantem, 
nt,  et  stupebunt  ad  Dominum  et  ad  bonum 
ui  bonus  filius,  de  bono  natus  est  patre,  sive 
i  Domini,  de  quibus  sanclus  loquitur  :  Credo 
bona  Domini  in  terra  viventium  (Ps.  xxvi,  ^3) ; 
im  quam  incolimus  peccatores,  terra  est 
>rum.  Praesens  capitulum,  alii  Judaeorum  su- 
bylonicia  captivitate  interpretantur,  quando 
jpnta  annis  desolatum  est  Templum,  et  al- 
victimae  acsacerdotium  non  fuerunt,  et  pos- 


redundaverunt) :  et  pro  scientia  Dei,  quae  non  est 
in  terra,  sanguis  sanguincm  tetigit,  sive  sanguinem 
sanguini  miscuerunt,  ut  augerent  peccata  peccatis, 
et  novis  vetera  cumularent.  Recte  autem  quihabita- 
tores  terra  sunt  et  non  inculae,  ad  judicium  provo- 
cantur :  quia  a  facie  Aquilonis  exardescunt  mala 
super  habitatores  terrae  (Jerem,  i).  Et  in  Apo- 
calypsi  Joannis :  Vas,  vae,  vae  dicitur  super  ha- 
bitatores  terrae  (.^poc.  vi).  Qui  autem  potest  cum 
propheta  dicere  :  Advena  sum  apud  te,  et  peregri- 
nus,  sicut  omnes  patres  mei  (Psal,  xxxviii,  1),  et 
pertransitmundumistumquasiincoIaetperegrinuSy 
veritatcm  scquitur  et  n*isericordiam,  35  et  scien- 


tiam  Dei,  ne  inundatione  maledicti  atque  mendacii, 
iZorobabel  in  sedes  pristinas  sunt  rpversi.  D  homicidii,  et  furti,  et  adulterii  et  sanguinis  oppri- 
.  nos,  in  futurum  tempus  differunt  [Al,  dese-      matur. 

(Vers.  3.)  Propter  hoc  lugebit  terraj  et  infirmabi- 
tur  omnis  qui  habilat  in  ea :  in  bestia  agri  et  in  volu- 
cre  cceti,  sed  et  pisces  maris  congregabuntur,  LXX  : 
Ideo  tugebit  terra,  et  minuetur  cum  omnibus  qui  habi^ 
iant  jamf  cum  bestiis  agri,  (c)  cum  serpentibus  terraSf 
et  cum  votatilibus  coeliy  et  pisces  maris  deficient,  Quia 


et  quse    sit   causa  tam  grandis  offensac,  ut 
;empore  relicti  sint,  maxime  cum  idola  non 

praeter  interfectionem  Salvatoris,  aliam  non 

invenire. 

.  IV.  —  Vers.  1,  2.)  Audile  vcrbum  Dtmini^ 

'aet;  quiajudicium  Domino  cum  habitatoribus 


«erant  tantum  anni  25  aut  27  ad  expletionem 
ngentorum  annorum :  undc  d\c\i pautominus, 

^elevimus,  qua;  hic  addebatur,  prophetix  vo- 
itpote  superfluam,  et  quam  nostri  mss,  et 


quos  Victor.  consuluit,  qui  sunt  numero  tredecim, 
non  agnoscunt. 

(c)  IsthaeCy  cum  serpentibus  terras,  in  altero  Palat. 
non  sunt,  quae  in  Graeoo  Complut.  desunt. 


m 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


9A 


non  est  veritas^  et  non  est  misericordia,  et  non  est 
scientia  Dei  super  terram,  sed  e  regione  raaledic- 
tura,  et  mendacium,  et  horaicidium,  et  furtum,  et 
adulterium  inundaverunt,  et  sanguis  sanguinem  te- 
tigit :  idcirco  lugebit  lerra  cum  babitatoribus  suis, 
et  infirmabitury  ut  non  babeat  bestias  agri,  et  volu- 
cres  coeli,  et  pisces  maris  deOcient.  Cum  enim  cap- 
tivitas  decem  tribuum  venerit,  habitatore  sublato, 
bestise  quoque  et  volucres  coqH  et  pisces  maris 
deflcient,  iramqueDominietiam  muta  elementasen- 
tient.  Hoc  qui  non  credit  accidisse  populo  Israel, 
cernat  niyricum,cernatTbraciaB,Maaedoniam  atque 
Pannonias,  omnemque  terram,  quae  a  Propontideet 
Bosphoro  usque  ap  Alpes  Julias  tenditur,  et  proba- 
bit  cum  bominibus  et  animantia  cuncta  deficere, 
quse  in  usus  hominura  a  Creatore  prius  alebantur. 
Sin  autem  voluerimus,  ut  quidam  putant,  feros  bo- 
minesbestias  interprelari,  et  volucres  cceli  eos,  qui 
elevantur  in  superbiam,  et  omnia  humana  con- 
temnunt,  et  pisces  maris,  qui  irrationabiles  sunt,  et 
ita  bnitiy  ut  nibil  omnino  sapiant,  et  aerem  liberum 
coelumqtie  non  videant :  boc  non  tam  irati  quam  cle- 
Inentis  est  Domini,  ut  quae  mala  sunt,  auferantur 
dfe  terra. 

fVers.  4,  5.)  Verumtamen  unusquisque  non  judicet, 
et  non  arguatur  vir  :  populus  enim  tuus  sicut  hi  qui 
contradicunt  sacerdoti,  et  corrues  hodie,  et  corruet 
etiam  propheta  tecum.  LXX  :  Vl  nullus  neque  judicc' 
tur,  neque  arguatur  quisquam :  populus  autem  meus 
quasi  sacerdoSy  cui  conlradicetur,  et  in/irma- 
bitur  per  diem^  et  infirmahilur  etiam  propheta 
tecum,  Secundum  Septuaginta  interpretes,  hoc 
quod  posuimus,  ul  nullus  neque  judicetur^  ne- 
que  arguatur  quisquam,  superiori  capitulo  coaptan- 
dura  est :  sed  nos  Hebrcsos  S6  sequiraur.  Pro- 
vocati  ad  judicium  Dei,  filii  Israel,  qui  habitabant 
in  terra  ut  causas  Dorainicse  indignationis  audirent, 
et  praeterita  peccata  cognoscerent,  propter  quse  hos- 
tibustraderentur,  nunc  quia  in  sceleribus  perseve- 
rant,  et  impudenti  Deum  fronto  conteranunt,  au- 
diunt :  Non  necesse  est  ut  veniatis  ad  judiciura,  ut 
in  vestris  flagitiis  arguaraini ;  quia  tanU-e  estis  ira- 
pudentise,  ut  nec  convicti  quidera,  pudorera  babea- 
tis  et  verecundiam  ;  sed  contradicatis  mihi,  quasi 
si  discipulus  magistro  sacerdoti  plebeculacontradi- 
cat,  quae  non  habet  sacerdotii  dignitatem.  Et  quia 
tales  estis,  ideo  hodie  corruetis  [Al.  corruitis,  et 
ducimini,  et  perditis],  id  est,  duceraini  in  captivi- 
tatem,  et  perdetis  regnura  Israel.  Quod  dicit,  ho- 
die^  aut  prsesens  terapus  signiOcat,  aut  non  frau- 
de  otinsidiis,  sed  clara  in  captivitatera  luce  duce- 
mini,  tantaque  erit  vestri  infirmitas,  utetiam  pro- 
phetae,  qui  vobis  solebant  prophetare  mendaciura, 
vobisctim  corruant,  et  sentiant  captivitatem.  Hic 
Propbetas,  aut  pseudopropbetas  debemus  accipere, 
aut  certe  omnem   gratiam   prophetalem.  Quandiu 


A.  enim  non  sunt  captae  decera  tribus,  habuenmt  et 
Eliara  prophetara  et  Elisseura,  et  cseteros  Olios  pro- 
phetarura,  qui  prophetaverunt  inSamaria.  Undeet 
Araos  propheta  qui  de  tribu  Juda  erat,  et  de  vicuio 
Thecue,  cogitur  redire  ad  patriam  suam,  ne  in 
alieno  regno  et  Samaria  prophetaret. 

(Vers.  6.)  Nocte  tacere  feci  matrem  tuam,  canticuil 
populus  meus,  eo  quod  non  habuerit  scientiam :  quiA 
tu  scientiam  repulisti,  repellam  te  et  ego  [Vulg  tacel 
ct  ego],  ne  sacerdotio  fungaris  mihi :  et  obiita  et 
legis  Dei  lui,  obliviscar  filiorum  tuorum  et  ego,  LXX ; 
yocti  assimilavi  matrem  tuam,  et  assimitattu  est  pd- 
putus  meus  quasi  non  habens  scientiam :  quia  tu  sden- 
ttam  repulisti,  et  ego  repellam  te^  ne  sacerdotio  fun- 
garis  mihi :  oblita  es  legis  Dei  tui,   et  ego  obtivism 

l>  filiorumtuorum.  Non  quod  alia  mater  sit,  et  alii  Glii, 
malreravocatctfilios;sedquoraodoDomiDusloqueqs 
ad  populum  Judaeoruradicebat:J^rf/5a/em,/erttta2^t, 
qiue  occidis  Prophetas,  et  lapidas  eos  qui  ad  te  missi 
sunt,  quoties  votui  congregare  filios  tuos,  sicut  gatti- 
na  congregabat  pullos  suos  sub  alas  5ua5,  et  notuisti 
(Matlh.  XXIII,  5)  ?  Non  quod  alia  S7  Jerusalem,  et 
alius  populus  ejus  :  neque  enim  absque  populo  ad 
caementa  urbis  et  ligna  et  lapides  loquebatar.  Sic 
mater  vocatur  populi  frequentia  et  oranis  turba  na- 
tionis  Hebrass,  ad  quara  lOquitur :  filii  autero,  vel 
singuli  ex  populo,  vel  per  oppida  villasquedispersii. 
In  nocte  ergo  ac  tenebris  captivitatis  et  mGeroris  et 
preraentis  angustiae  traditur  Israel,et  populusejus 
aeterno  silentio  conticescit ;  quia  non  habuit  legis 
scientiara,  nec  Dei    praecepta   servavit,  recepitque 

(<  quod  fecerat.  Ipsa  enira  Dei  repulit  legera,  et  ideo 
sacerdotiura  perdidit  in  seternura,  colens  vitulds 
aureos  in  Dan  et  Bethcl :  et  quia  oblita  est  legis  Dei, 
et  penitus  iEgyptiis  se  idolis  mancipavit,  idcirco  et 
Dominus  obliviscetur  filiorura  ejus^  tradens  eos 
aeternse  captivitati  :  Qui  enim  ignorat  ignorabilur 
(I  Cor,  xiv),  et  in  Psalmis  legiraus :  Nescterunt 
neque  intellexerunt,  i7i  lenebris  ambulant  (Ps.  lxxxi, 
5).  Orania  quse  dicuntur  ad  decem  tribus,  referre 
possuraus  ad  haereticos,  qui  reliquerunt  regnum 
David  et  Jerusalera,  id  est,  Christura  et  Ecclesiam : 
et  ideo  seterna  nocte  cooperti  sunt,  nec  habent 
scientiara  Dei,  et  repelluntur  a  Domino  ne  sacerdo- 
tio  fungantur  ei,  et  filiorum  quos  genuerint,  num- 
quam  raerainit,  quia  fllii  alieni  facti  sunt  ei. 

D  (Vers.  7  seqq.)  Secundum  multitudinem  eorum^  sie 
peccaverunt  mihi ;  gloriam  eorum  in  ignominiam 
commufabo,  peccata  populi  mei  comedent^  et  ad  ini- 
quitatem  eorum  sublevabunt  animas  eorum,  eteritsi- 
cut  populus,  sic  sacerdoSf  et  visitabo  super  eum  vias 
ejus,  ft  cogitationes  illius  reddam  ei.  LXX  :  Secundum 
muUitudinem  eorum,  sic  peccaveruni  mihi^  gioriam 
eorum  in  ignominiam  ponam  [AI.  pandam] :  peccata 
populi  mei  comedont,  et  in  iniquitatibus  eorum  acci- 
pient  (a)  atii  animas  eorutn,  et  erit  sicut  poputus,  sic 


(a)  Wo6em,  alii,  non  habent   Palatini  mss.  sed  neque  Grsecus,  excepto  cod.  Aldino,  textus.  In  uno 
Paroerinio,  pro  SaXoi  est  Xaol, 


fi49 


COMMBNTARIORUM  IN  OSEB  LIB.  1.  CAP.  IV. 


850 


et  sacerdoSf  et  uldscar  super  eum  vias  ejus^  ei  cogitO' 

Uones  illius  reddam  ei,  Quot  homines  habuit  Israel, 

tot  araa  exstruxit  daemonibus,  in  quorum  victimis 

peccavit  mihi.  Propterea  gloriam  eorum,  in  qua 

gloriabantur  sibi,  et   Oeo   idola  prseferebanty  in 

ignominiam  commutabo,  ut  et  sacerdotes  capiantur 

et  populi.  Siquidem  38  sacerdotes  peccata  populi 

mei  comedunt^  de  quibus  scriptum  est:  Quidevo- 

rant  plebem  m^am,  sicut  escam  panis  (Ps.  xiii,  8). 

Et  idcirco  peccala  populi  mei  comedunt,  consen- 

tientes  sceleribus  delinquentium  :  quia  cum  eos 

peccare  perspexerint,  non  solum  non  argiiunt,  sed 

laudant  atque  sustollunt,  et  beatos  praidicant.  De 

qqibus  et  Isaias  loquitur :  Populus  meus  qui  beatos 

yos  dicurU,  seducunt  vos,  et  semitas  pedum  oestrorum 

suppkmtani  (Isai,  m,  12).  De  his  et  per  Psalmistam 

clamat :  Quoniam  laudatur  peccator  in   desideriis 

animx  suss,  et  iniquus  benedicitur  (Ps,  ix.  24).  Unde 

cqualiter  populus  et  sacerdos  indignantis  Dei  sen- 

ieutiam  sustinebunt ;  quia  non  solum  opera  eorum 

viaitabit,  quas  appellantur  vias,   in  quibus  ingre- 

diuntur ;  sed  et  cogitationes,  quibus  ut  talia  face- 

jent,  tractaverunt.  Non  solum  enim  opus,  sed  et 

cogitatio  maii  operis  penas  luet.  De  haereticis  fa- 

eilis  intelligentia  est,  quod  quanto  plures  fuerint, 

48Dto  magis  delinquunt  Deo,  et  glorientur  in  po- 

pulis  :  et  idcirco  decipiant  infelices,  utpeccata  po- 

puli  comedant,  et  per  dulces  sermones  devorent 

doxpus  viduarum    (Luc.  xx).  Cum  enim  viderint 

«liquos  delinquentes  (a)  aiunt :  Nihil  aiiud  qu®rit 

Deus  nisifidei  veritatem,quam  si  custodieritis,  non 

curat  quid  agatis.  Hsc  enim  dicentes,in  iniquitati- 

.bu9  eorum  sublevant  animas  eorum,  utnon  solum 

jtion  agant  poenitentiam,  nec  humilientur :  sedgau- 

deant  in  sceleribus  suis^  et  erecta  cervice  gradian- 

tor.    Unde  et  populus  et  sacerdos,  et  hi  qui  docti 

ftant,  et  hi  qui  docuerunt,  pari  judicio  constrin- 

^entur. 

(Vers.  10  seqq.)£^  comedent,  etnon  saturabuntur: 

jei  fomicati  sunt,  et  non  cessaverunt:  qiumiam  Domi- 

num  reliquerunt  in  non  custodiendo :  fomicatio,  et 

vinum,  et  ebrietas  aufert  cor,  Populus  meus  in  ligno 

sno  inierrogavii:  et  bactilus  ejus  annuntiavit  ei,  Spi- 

ritus  enim  fomicationum  decepiteos,  et  fomicati  sunt 

a  Deo  suo.  LXX :  Et  comedent,  ei  non  implebuntur : 

(omicati  suni,  et  non  dirigentur :  quia  Dominum  reli- 

(f^eruniy  ut  nancustodirent:  fomicationem  etvinum, 

et  ehrietaiem  suscepit  cor  populi  mei :  in  auguriis  m- 

terrogabant :  S9  el  in  virgis  suis  annuntiabant  ei : 

quoniam  spiritu  fomicaiionis  seductisunt  (b)  el  fomi- 

(a)  Quam  apposite^  inquit  Victorius,  novatores 
Dostri  depingit  temporis,  qui  fidem  tantum  neces- 
sariamesse^operaaulem  nequaquam,  tam  perfricta 
adlatrant  fronte.  Explosit  a  principio  hano  haere- 
sim  D.  Jacobus,  et  veluti  male  intellectum  Paulum 
declaravit,  dum  fidem  absque  operibus  inanem 
prorsus  esse,  ac  mortuam  j;am  eruditisverbisasse- 
veravit ;  sed  mala  herba.  quantumvis  s£{)ius  evella- 
.tnr,  semperrepullulat ;  aum  quilibetmaxime  probat 
opinionem,  qua  dicitur,  hominem  ex  otio  et  deli- 


A  cati  suni  a  Deo  suo.  Voluptas  insatiabilis  est,  et 
quanto  magis  capitur,tanto  plus  utentibus  se  famem 
creat.  Eccntrario  beati  esurientes  et  sitientes  ju- 
stitiam,  quoniam  ipsi  saturabuntur  (Mat.  v).  Sicnt 
justitiasaluratjSiciniquitassubstantiamnonhabens 
(e)  vana  comedentes  traude  deludit,  et  uteros  devo- 
rantium  vacuos  derelinquit.  Fornicati  sunt,  et  non 
cessaverunt.  Vires  in  fornicatione  defioiunt,  et  for- 
nicandi  desiderium  non  quiescit.  Fomicatae  sunt  et 
decem  tribus  cum  idolis  Jeroboam  filii  Nabaoth ;  et 
reliquerunt  Dominum  Deum  suum,  noncustodiendo 
qu®  jusserat,  dicens  :  Dominus  Deum  tuum  adora" 
bis^  el  ipsi  soli  servies  (Deut.  vi.  13),  ifx(paTixa>c  autem 
legendum  :  Fornicatio  et  vinum  et  ebrietas  aufert 
cor.  Sicut  enim  vinum  etebrietas  eiim  qui  biberit, 

Tk  mentis  suas  impotem  facit :  ita  et  fornicatio  ac  vo- 
luptas  pervertit  sensum,  animumque  debilitat :  et  de 
rationali  homine,  brutum  efficit  animal,  ut  ganeas 
et  lupanariaet  libidinum  lustra  sectetur.  Gumqueita 
cor  loco  suo  motum  fuerit,ligna  et  lapides  deos  putat, 
et  adorat  opera  manuum  suarum.  Unde  et  propheta 
quasi  slupens  et  mirabundus  eloquitur  Populus  meus 
qui  quondam  meo  vocabatur  nomine,  lignum  inter- 
rogavit  et  virgas  :  quod  genus  divinationis  GraBci 
pa68o(xavTe{avvocant.  Undein  Ezechiel  legimus,  quod 
virgas  suas  miscuerit  Nabuchodonosor  contra  Am- 
mon  et  Jerusalem,etexieritvirga  contra  Jerusalem 
(E%ech.  xxv) :  causaquehujusamentiffifornicationis 
est  spiritus,  qui  decepit  eos,  ut  fornicarentur  a  Deo 
suo .  Fornicationem  (d)  autem  idoloiatriam  nominat, 
juxtaillud(}uod  in  Jeremialegimus  :  EtmcRchabantur 

C  in  lignoetlapide^  et  dixi :  postquam  fomicatisuntcum 
his  omnibuSy  revertere  admeet  nonest  reversa  in  ioto 
corde  sed  in  mendacio.  Et  rursum  :  MederetiquisUet 
dixisti :  Vadam  super  omnem  coitemexcelsumf  et  dif- 
fundar  in  fomicationemeasubteromnilignofrondoso 
{Jer.  iii,  5,  6).  Et  40  in  Psalmo  dicitur  :  Perdidi- 
stiomnes  qui  fomicantur  abs  te(Ps.  lxxii,  27).  Prin- 
cipium  enim  fornicationis,  idolorum  inventio.  Num- 
quam  haeretici  suo  errore  satiantur,  nec  cessant  a 
fornicationis  turpitudine,  et  quotidie  noncustodien- 
ilo  Legem  et  Scripturas  sanctas,  Dominum  derelin- 
quunt,  insaniunt  et  inebriantur,  et,  perdito  mentis 
judicio,  adorant  idola,  qu6B  de  suocorde  finxerunt, 
fornicationisque  spiritu  possidentur. 
(Vers.  13.)  Super  capita  moniium  sctcrificabant,  et 

Q  super  colles  accendebani  ihymiama :  subtus  quercum 
el  poputum  et  ierebinthum^  quia  bona  eratumbra  ejus^ 
LXX ;  Super  veriicem  montium  sacrificabdntt  et  super 
eolles  immolabanl :  subier  quercum  ei  populum  et  ne- 

ciis  incoelum  transferri,  militemque  sine  certamine 
aliquo  coronari. 

(h)  Verba,  ei  fornicati  sunt^  deerant,  quae  ex  no- 
stris  mss.  suffecimus,astipulantesubnexaexpositio- 
ne,  et  Grffico  quoque  textu,  iirXavTiOTjdav  xa(  IJe- 
7r(5pve'jciav.  Vocula  sunt  bis  repetita  oscitantes  fe- 
fellit  librarius,  qui  ex  prima  ad  alteram  transierunt. 

(c)  \n  unoPalatin.  hona  comedenies  fraude^  etc. 

(d  Mss.  nosiTiyfomicatio  autem  idololatriam  sonat^ 
juxta^  etc. 


sst 


S.  EUSKBII  HlERONYMl 


85) 


morosas  arbores,  quia  bonum  erat  umbraculum.  In  A 
Legeprfficeptum  est  utnon  sacrificeturDomino,  nisi 
in  locoquemelegeritDominuBDeus:  etjuxta  altare 
lucuB  et  arbores  non  plantentur,  nescilicet  passiva 
et  voluptuosareligioausteritatem  unius  et  verae  re- 
ligionis  evertat.  Econtrario  Israel  sacrificabat  in 
montibus,  etin  coUibusadolebatinccnsum,  excelsa 
terrae  diligens  loca,  quia  excelsum  reliquerat  Deum, 
et  umbram  quaerens  perdiderat  veritatem.  IIoc 
est  quod  legimus  de  singulis  regibus  :  Ferumtamen 
excel<a  non  abstulit :  adhuc  populus  immolabat  et  sa- 
crificabat  in  excelsis  (III  R,  xxii,  44),  quod  Hebraice 
appellatur  bama  (naa).  Haeretici  sublimitatem  sibi 
dogmatum  repromittunt,  etsacrificantsubter  quer- 
cum  et  populum  et  terebinthum,  infructuosas  arbo- 
res^  ficum  etvineam  non  habentes,sub  quibus  San- 
ctuB  requiescere  dicitur.  Assumunt  autem  sibi  in-  " 
terdumterebinthum,  (a)  quae  juxta  Isaiam  folia  non 
habel,  ut  Ahrahae  imitari  videantur  exemplum 
{Isai.  vi). 

(Vers.  14.)  Ideo  fomicabuntur  fUias  venrse^  et  spon- 
S3e  vestrx  aduUerx  eruni.  Non  visilabo  super  fi- 
lias  vestras,  cum  fuerint  fomicatae,  et  super  spon- 
sas  vestras  cum  adulteraverint :  quoniam  ipsi  cum 
meretricibus  conservabantur  [Vulg.  versabantur],  ei 
cum  elJeminatis  sacrificabant,  et  popuius  non  m- 
ielligens  vapulabii,  LXX:  Propterea  fomicabuntur 
filise  vestrXyetsponsx  vesirse  nuechabuntur^einonvi- 
sitabo  41  super  fiiias  vestras  cum  fuerini  fomicatXy 
et  super  sponsas  vestras  cum  adulteraverint :  quoniam 
ipsicum  meretricebus  miscebatUur :  ei  cum  iniiiatis  im- 
molabantf  et populus(b)nonintelligens adhserebatme-  C 
retrici,  Verbum  cadesoth  (mT^Tp),  quod  Aquila 
ivT)XXaY|jiva)v,Symmachu8lTatp(8a)v,SeptuagintaTE- 
xeXedpivwv,  Theodolion  xe*/a)pi<jfji£vt«>v  interpretati 
Bunt,  nos  effeminatos  vertimus,  ut  sensum  verbi 
nostrorum  auribus  panderemus.  Hi  sunt  quos 
hodie  Romae,  matri,  non  deorum,  sed  dasmoniorum 
servientes,  Gailos  vocant,  eo  quod  de  hac  gente 
Romani  truncatos  libidine^  in  honorem  Atys(quem 
eunuchum  dea  meretrix  fecerat)  sacerdotes  illius 
manciparint.  Propterea  aulem  Gallorum  gentis  ho- 
mines  efTeminantur,  ut(^)qui  urbem  Romanam  ce- 
perant,  hacferianturignominia.  Istiusmodi  idolola- 
tria  erat  in  Israel,  colentibus  maxime  fominis  Beel- 

(a)  Notatum  Viciorio,  alludi  caput  Gcnesis  xviii, 
ubi  enim  legitur  apparuisse  Dominum  Abrahas  in  D 

convalle  Mambre,  pro  convalle,  ^jSn^l  est  in  He- 
brseo,  quam  vocem  Septuaginla  ^uf r^tim  transtule- 

runt,  alii  terebinthum,  eo  quod  terebintbus  hSn  di- 
catur,  ut  constat  Oencsis  xxxv,  item  I  Reg.  xvii  et 
III  Reg.  XIII.  Quamvis  I  Par.  x,  pro  quercu  acoipia- 

tur.  Ab  hSn  autem  ducitur  ^jSn. 

(6)  AbestaPalatinis  mss.  negandi  particula»Graeco 
ipsotextu  renuente,  tumSymmachiquoquenomem, 
etGrapcainterpretalio  desideratur.  Porropro  AquilaB 
verbo  ivTjX  aYfxiva>v,  iidem  mss.  cum  hic  tuminfra, 
ubi  vox  cadem  recurrit,  praeferre  videntur  ivStTjXa- 
Yjxivojv,  quod  et  magis  placet. 

(c)  Gullurum  ^entem,  a  quibus  capta  Romaolim 
fuit,  maie,  ut  videtur,  Hieron.  cum  cognominibus 
GalliB  Gybeles  sacerdotibuB,  a  Galtes  ia  Phygia  Hu- 


phegor  ob  obscoBni  magnitudinem,  (d)  quem  nos 
Priapum  possumus  appellare.  UndeetAsa  rextulit 
excelsa  de  populo,  et  hujuBcemodi  sacerdotes,  et 
matrem  de  augusto  deposuit  imperio,8icut  Scriptura 
testatur,  dicens:  Et  fecitAsa  recium  anie  conspectum 
Doniinif  sicut  David  pater  ejus^  ei  abstutii  effeminatoi 
de  terra,  purgavUqu£  omnes  sordesidolorum,  quxfe- 
cerant  patres  ejus.  Insuper  et  Maacham  mairem  suam 
amovitj  ne  esset  princeps  in  sdcris  Priapi^  el  in  tuco 
ejus  quem  consecraverat ;  subveriiique  specum  ejus, 
et  confregit  simulacrum  turpissimum^  et  combussU  in 
iorrente  Cedron.  Excelsa  autem  non  absiutii:  verum- 
iamencor  Asaperfcctumerat  coram  Deocunciis  diebus 
suis  (III  Reg.  xv,  ii  seqq,),  8ciendum  autem  quod 
in  praesenti  cadesoth,  meretrices,  (e)  UpeCc,  id  est, 
sacerdoieSf  Priapo  manicipatas  vocet.  In  aliis  autem 
locis  viros  exsectos  libidine,  cadesim  (D^Tp)  legi- 
mus,  Isaia  dicente»  Et  (f)  iiiusores  dominabuniur  eO' 
rum,  pro  quo  in  Hebraeo  scriptum  est :  Ei  caoesim 
dominabuntur  eorum^  quod  nos  in  effeminaliOsvevW- 
mus.  Aquilaautem  (^)iviQXXaY(iivoucinterpreian8,id 
esl,  muiatos,  49  hoc  ostendere  voluit,  qaod  suam 
naturam  mulaverint,  et  de  viris  facti  sint  femins. 
Symmachus  kaipCSa^  proprio  meretrices  appellavit. 
Septuaginta  TeTeXe7{x£voo(;,  id  est,  consecraioSyeiini- 
tiatost  ut  cultores  idolorum  ostenderent :  Theodo- 
lion,  xex(«^pi(7{jLevou(;,  id  est,  a  populo  separcUos,  qai 
sibi  videbantur  a  vulgo  aliquid  plus  habere.  De 
verbo  breviter  disseruimus^  nunc  ad  sensum  capi- 
tuli  revertamur.  Graudis  offensa  estposiquam  pec- 
eavcris,  iram  Domini  nonmereri.  Fornicalusfueral 
Israel  a  Domino  Deo  suo,  et  spiritu  fornicalioDis 
seduclus :  ideo  fornicantur  et  filiae  ejus  et  sponss, 
et  absque  ulla  vindictain  suo  scelererelinquuntur, 
ut  quod  (ilii  et  uxor  vero  parenti  fecerant  et  mariio 
hoc  in  liberis  suis  et  uxoribus  sentiant,  et  ex  pro- 
prio  dolore  inteliigant  dolorem  Dei,  qui  intaniam 
iratus  est,  ut  nequaquam  percutiat  delinquentes. 
Quod  et  Apostolus  ad  Romanos  scribens,  mystico 
sermone  testatur;  Dicentes  enim  se  esse  sapienteSf 
stuiti  factisunt,  ei  mutaverunt  gloriam  incorruptibilis 
Dei  in  similitudinem  imaginis  corruptibiiis  hominis, 
et  volucrumf  et  quadrupedum,  et  serpenium  (Rom. 
X,  22  seqq.).  Et  quia  cum  idolis  fuerant  fornicati, 
tali  feriuntur  sententia :  Prapter  quod  iradidii  illo^ 

mineitanuncupatis,  confundit.Erroremex6{j.ovuui^ 
sic  perbelle  canit  Ovidius  lib.  iv  Fastorum  v.  316"^ 

Cur  igitur  Gallos,  qui  se  excidere  Tocamus? 

Gum  tanto  Phrygia  Gallica  distet  bumus. 
Inter,  ait.  viridem  Cybelen,  alta^qae  Celenas 

Annis  it  insana  nomine  Gallus  aqua. 

Hujus  fluminis  in  Phrygia,  a  quo  Galli  sacerdot^^ 
nomen  accepere,  meminit  eliam  Plin.  1.  v,  c.  ui' 
timo. 

(d)  Vid.  contre  Jovinianum  lib.  i,  c.  12. 

(e)  Rcscribimus  Upe{a<;,  cum  ex  nostris,  tum  e^ 
aliorum  mss.  Antea  erat  Upe\;,  vel  Upet<,  minu^ 
bene. 

(f)  Haud  scio,  curGrsecum  bio  textum  praeponaot 
mss.  nostri,  xai  ^(jLTraTxxat  xupteuvvfftv  aoxci^v. 

(g)  Nostri,  ut  supra  monuimus,  mss.  praferunt 
lv8i»jXXaY|x4vou<. 


853 


GOMMENTARIOIIUM  IN  OSBE  LIB.  I.  GAP.  IV. 


m 


Detu  in  desideria  eordis  eorum,  in  immunditiam^  ul 
contumeliii  afficiani  corpora  sua  in  semetipsiSf  qui 
commutaverunt  veritatem  Dei  in  mendacium,  et  colue- 
runt  et  servierunt  creaturoBf  potius  quam  creatoriy  qui 
est  benedictus  in  saecula,  Amen.  Ut  autem  sciamus, 
visitatioDemquasivulneratorumetlanguentiumideo 
inferri  a  Deo,  ut  veluli  cauterio  et  amarissimis  po- 
tionibus  recipiant  sanitatem,  et  morbis  careant,  per- 
prophetam  loquentem  audiamus  Dominum :  Visitabo 
in  virga  iniquitates  eorum,  et  in  verberibus  peccata  eo» 
rum  :  misericordiam  autem  meam  non  dispergam  ab 
eo  (Ps.  LXXXV1II,  33,  34).  Qui  igitur  amalur,  corri- 
pitur :  qui  negligitur,  suis  peccatis  dimittitur.  Tan- 
^usque fuit numerus (a) fornicatorum  Israel.ut esset 
ultio,  desperans  emendationem.  4S  Quid  enim  tur- 
pius  quam  viros  meretricum  cultui  copulari,  et  cum 
effeminatis  immolare  hostias  libidinis  su®  ?  Quod 
aulem  jungit:  poputus  non  intettigens  vaputabit, 
pro  quo  Septuaginta  transfulenint :  Et  populus 
(a)  non  intettigens  adh3srebat  meretrici,  hoc  significat 
quod  vapulet  in  captivitate,  et  diversis  afficiatur 
plagis,  ut  per  dolorem  recipiat  disciplinam.  De  hae- 
reticis  facilis  intelligentia  est,  quod  fllii  eorum 
fomicentur,  et  sponsae^  id  est,  anim®  quas  in  er- 
rore  gonuerunt,  et  suis  dogmatibus  desponsarunt. 
iBtiusmodi  indigni  sunt  correptione  Dei :  quoniam 
oinnis  eorum  cultus  fornicatio  esl,  et  turpes  turpi- 
bus  commiscentur,  et  propterea  vapulabunt,  ut  ali- 
quando  per  plagas  inteliigant  quem  requirant  Deum. 
Quando  videris  peccatorem  divitiis  affluere,  jactare 
se  potentia,  sanitate  gaudere,  delectari  coivjuge, 
Gorona  circumdan  liberorum,  et  impleri  illud  [Al. 
aliud]  quod  scriptum  est ;  In  labore  hominum  non 
iunt,  et  cum  hominibus  non  flagellabuntur  {Ps.  ixxn, 
5}y  dicito  in  illo  comminationem  ProphetsB  esse 
oompietam  :  Non  visitabo  super  filias  vestras  cum  fue- 
rint  fomicatSBy  et  super  sponsas  vestras  cum  aduttera- 
verint, 

(Vers.  15,  <6.)  Si  fornicaris  tu,  Israel,  non  detin- 
quat  saltem  Juda,  et  nolite  ingredi  in  Gatgala,  et  ne 
ascenderiiis  in  Bethaven,  neque  juraveritis,  vivit  Do- 
minus,  quoniam  sicut  vacca  tasciviens  declinavit  Is- 
rael.  Nunc  pascet  [At,  pascit]  eos  Daminus  quasi 
agnum  in  latitudine.  LXX :  Tu  autem,  Israel,  ne  igno- 
reSy  et  Juda,  nolite  ingredi  in  Galgata,  ne  ascendatis 
in  domum  £>v,  et  nejuretis,  vivit  Dominus:  quoniam 
sicut  vacca  asyto  peixussa  insanivit  Israel.  Nunc  pa- 

(a)  Duo  Palatini,  numerus  fomicantiumin  Israel,  ut 
ultio  desperet  emendationem. 

{b)  Hic  itenim  noetri  mss.,  negandi  particulam  re- 
spuunt.  Tum  legunt,  quod  vaputet  Israet  captivitate, 
etc. 

{c)  In  Palatin.m^.,  et  cum  Deo  idola  cotere. 

{d)  Labi  hic  Hieronymum  manifesto,editores  et  cri- 
tici  omnes  clamant,  qui  faisos  in  eo  dicat  LXX, 
qaod  recte  vau  legere  voci  pN  intermedium  :  cui  ut 
Boppetias  ferat  Victorius,  in  contrarium  sensum 
8.  Doctoris  textum  mutat,  nisi  pro  vau  littera  media, 
ause  aieph  et  nun  titteri$ex  utraque  parte  valtatur, 
jod,  quaesola  differt  magnitudine,  putaverunt.  Quam- 
quam  nec  bonis  se  testibus  besc  tuetur  lectio,  nec 


A  scet  eos  Dominus  sicut  agnum  in  spatioso.  Pro  domo 
&v  in  quibus  dam  exemplaribus,  et  maxime  in  Theo- 
dotione  legiiuTdomus  iniquitatis,  quod  AquilaetSym- 
machus  interpretati  suntdomum  avoxpeXou;,  id  est, 
inutitem,  qu®  nihii  prosit,  et  alio  verbo  idolum  nun- 
cupetur.  Est  autem  Bethel :  et  qu®  prius  vocabatur 
domus  Dei,  postquam  vituli  in  ea  positi  sunt,  44 
appellata  est  Bethaven,  id  est,  domus  inutitis,  etdo' 
mus  idoli,  quod  nos  ut  in  Hebrso  legitur  expressi- 
mus.  Videtur  autem  mihi  idcirco  et  populus  Israel 
in  solitudine  fecisse  sibi  oaputvituii,  quodooleret, 
et  Jeroboam  fllius  Nabath  vitulos  aureos  fabricatus, 
ut  quod  in  iGgypto  didicerant  ^iciv  et  (xveutv,  qui  sub 
flgura  boum  coluntur,  esse  deos,  hoc  in  sua  super- 
stitione  servarent.   Dicamus  sensum   capituli :  Si 

l^  semel,  o  Israel,  errore  deceptus  es,  et  te  oum  me- 
retricibus  miscuisti,  ita  ut  quicumque  impleret  [Al. 
impleverit]  manum  vel  suam  vel  regis,  offerendo 
[At.  afferendo]  et  dando  ei  munera,  sacerdos  fleret 
excelsorum :  saltem  tu,  Juda,  qui  possides  Jerusa- 
lem,  et  habes  ex  Lege  Levitas,  et  exerces  templi 
caeremonias,  non  debes  sororis  quondam  tuaa  Ooll» 
in  fornicatione  exempla  sectari,  et  cum  {c)  ea  idola 
oolere.  Non  ingrediaris  Galgala,  de  qua  in  hoc  eo- 
dem  propheta  legimus :  Omnis  matitia  eorum  in  Gul- 
galis  {Osee  ix,  45),in  qua  Saul  unctus  estin  regem  : 
in  qua  exiens  populus  de  deserto,  primum  castra- 
metatus,  secunda  circumcisione  purgatus  est.  Ex 
quo  tempore  religionis  advers^,  in  loco  celebri  er- 
ror  inolevit.  Et  ne  ascendas  in  Bethaven,  id  est, 
quffi  quondam  vocabatur  Bethel,   quia   postquam 

G  aurei  ibi  vituli  positi  sunt  aJoroboam  fllio  Nabath, 
non  Domus  Dei  appeliatur,  sed  domusidoli.  Pro  qua 
miror  cur  Septuaginta  doraum  cuv  interpretati  sunt : 
{d)  nisi  forte  errore  consueto  pro  jod  littera  media, 
quae  aleph  et  nun  litteris  ex  utraque  parte  vallatur, 
VAU,  qu8B  sola  differt  magnitudine,  putaverunt.  Ne- 
que  juraveritis,  vivit  Dominus.  Nolo  enim  per  os  ve- 
strum  nominis  mei  fleri  mentionem,  quod  idolorum 
recordatione  pollutum  est.  Sicut  enim  vacca  lasci- 

,  viens  et  abjiciens  jugum :  ita  Israel,  id  est,  decem 
tribus,  declinavit  a  Domini  servitute.  Pro  lasciviente 
vacca,Septuaginta  transtulerunt  irapoiaTpa>9av,quo 
OBstro,  asyloque  percussa  sit,  quem  vulgo  tabanum 
vocant.  De  quo  et  45  Virgilius  in  tertio  Georgico- 
rum  libro  refert : 

n  Cui  nomen  asilo, 

levior  in  ea  superat  difflcultas,  qui  potuerint  LXX, 
si  jod  intermedium  putaverunt,  y^H,  non  in  aut^n, 

sed  on  pronuntiare.  Manifestum  porru  est  in  Bebrso 
non  ut  hic  Hieron.  opinatur,  laev  jod,  sed  per  vau 
scribi  y\H,  quae  vox  et  Aven  et  Aun  et  On  iegi  potect, 

sicqueestprolubitoab  antiquis  interpretibusreddita 
Quin  ipse  S.  Doctor  hoc  ipso  in  loco  per  vau  legit, 
Bethaven  :  idque  eo  certius  est,  quod  domum  iaoti, 
seu  vanitatis  mtcrpretatur.  Quamobrem  mirum  est 
magis,  dici  ab  eo  potuisse,  LXX,  ut  *Qv  verterenty 
vau  pro  jod  accepisse.  Alioqui  enim  scio  eiBethaim 
a  Greecis  lectum,  quod  Bonfrerius  ad  librum  Loco- 
rum  Eusebii,  sive  Bieronymi  notat. 


8S8 


9.  EUSEBII  HIERONYMf 


Romaniini  eet:  rBstrum  Grait  verlepe  vocdnlf:*, 
Asper  acerba  sonaaB :  quo  tota  exterrita  silvia 
Diliugiuat  armenta:  furit  mu^itibus  SBther 
GoDcussns,  etlveeque  ct  sicci  npa  Tauagri, 

Quia  ergo  insanivit  Israel,  et  percussus  fornicaiio- 
nis  spiritu,  incredibiii  furore  bacchatus  est,  Ideo 
non  multo  post  tempore,  sed  dum  propheto,  dum 
spiritus  hos  regit  artus,  pascet  eos  Dominus  quasi 
agnum  in  latitudine.  Quia  metaphoram  a  vacca  las- 
civiente,  sive  ocstro  ceperat,  servat  in  rcliquis,  ut 
captivitatem  in  Assyrios,  et  in  latissimam  Mcdorum 
terram  dispersionem  populi  Isracl  quasi  in  campo- 
latissimo  et  inspatiosa  terra  gregis  et  agnorum  pa 
sturam  vocet.  Super  haereticis  prona  inteiligentia 
est ,  ad  quos,  vel  de  quibus  dicitur :  Si  semel  forni- 
Caris,  b»retice,  saltem  tu,  ecclesi  astice,  ne  delinquas , 
nec  [AL  ne]  tngrediaris  in  Galgalam,  hsereticorum 
Conciliabula,  ubi  peccata  omnium  revelantur  [Al, 
relevantur],  et  instar  porcorum  volutantur  in  cceno. 
Ne  te  ascendere  putes  ad  superbas  et  arrogantes 
falsorum  dogmatum  fictiones.  Non  est  enim  ibi  do- 
mus  Dei,  sed  domusidoli.  Necjuraveris  per  nomen 
Gbristiy  cujus  majestatem  miscendo  idolis  polluisti. 
Sicut  enim  vacca  percussa  asilo,  pcrcussi  sunt  ha?- 
retici  ardentibus  diaboli  sagittis,  et  Legis  notitiam 
reliquerunt :  ideo  pascentur  in  lata  ct  in  spatiosa 
via,  quffi  ducit  ad  mortem,  el  patientia  Domini  bo- 
nique  pastoris  eos  nulriet  ad  interitum. 

(Vers.  n  seq.)  Particeps  idolorum  Ephraim,  di- 
mitle  eum^  separatum  est  convivium  corum :  fornica- 
iione  fomicatisunt  ,  ditexerunt  afferre  ignominiam 
protectores  ejus,  ligavit  spiritus  eum  [Vulg.  eam]  in 
atis  suis :  et  confundentur  a  sacrificiis  suis.  LXX :  Par- 
ticeps  tdotorum  Ephraim  posuit  sihi  scandala,  provo- 
cavit  Chananseos,  fomicantes  fornicati  suntf  dilexe- 
Yunt  ignominiam  ex  fremitu  :  turbo  spiritus  (a)  si» 
bitabit  in  alis  ejus  et  confundentur  ex  altaribus  suis, 
Ephraim,  de  qua  tribu  Jeroboam  Glius  Nabath,  qui 
primus  aureos  vitulosin  Bethel  Danque  46  consti- 
tuit,  rex  est  decem  tribuum.  0  igitur  Juda,  cui  su- 
pra  dixi,  si  fornicatur  Israel,  non  delinquat  saltem 
Juda,  audi  consilium  meum,  propheta  verba  non 
spernas  ;  quia  Ephraim  semel  idolorum  amicus  et 
particeps  est,  dimitteeum,  ne  sequaris  impietatem 
ejus,  cujus  cultus  et  religio  et  cibus  a  tuo  convivio 
separatus  cst.  Illi  enim  semel  idolis  serviunt,  et  dss- 
monibus  immolant,  et  quotidie  fornicantur,  et  dili- 
gunt  fornicationem  suam:  immo  principes  et  pro- 
tectores  ejus,  id  est,  reges  dilexerunt  ignominiam 
alTerre  populo,  id  est,  vitio  principum,  infelix  po- 
pulu8suscepitcuItumidoIorum,quorum  immundus 
spiritus  ligavit  Israelem  in  alis  suis,  et  eum  libere 
volitare  non  patitur.Gonfundenturigitur  in  sacriflciiB 
Buis,  etignominiam  principum  in  suaconfusione  sn- 
scipient.  Symmachus  pro  eo  quod  nos  interpretali 
sumus,  tignavit  spiritus  eum  in  alis  suis^  hoc  modo 
vertit  in  Graecum,  velut  si  quis  liget  ventum  in  alis 


\  v.iiii;  ul  soilicet  et  principeset  populum,  immo  et 
deemones  et  Israelem,  vanos  vanis,  inanibus  inanes 
asserat  copulatos.  Ventus  enim  et  spiritus  apod  He- 
braeos  uno  verbo  appellantur  rca  (iTn),  W  ^pod 
Septuagintatranstuluerunt  [i/posuerunt]  provoctufii 
ChananseoSf  in  llebraico  non  habetor:  tamcn  sic 
interpretari  potest,  ut  dicamus  tantum  studtom  ha- 
buisse  Israelem  in  idolorum  cultu,  ut  non  imitattis 
sit  Chananaeos,  id  est,  ethnicos ;  sed  ad  imitatio-  • 
nem  sui  eos  provocarit  erroris.  Iloc  ipsum  et  ad 
haereticos  referri  potest,  et  dicitur  ad  Judam,  id 
eut,  ad  virum  ecclesiasticum,  quiaEphraim  quiin- 
terpretatur  xtpTzo^^po^,  falsam  sibi  doctrinffi  uber- 
tatem,  et  frugifera  dogmata  promittit,  et  semel  ami- 
cus  est  daemonum,  dimitte  eum  atque  contemne: 

l^  prssertim  cum  sacrificiaeorum  atuis  sint saoriflciifl 
separata.  Hoc  est  enim  quod  dicit  separatum  est 
convivium  eorum,  semel  fornicati  sunt,  et  prlnci- 
pes  eorum  infelicem  populum  deceperunt ;  et  pro 
Dei  cultu  imbuerunt  eos  ignominiam  idolorom,  et  li- 
gavit  eos  diaboli  spiritus  in  alis  suis,  qui  eircumfe- 
runtur  omni  vento  doctrina^ ;  et  stabili  in  Ecclesh 
pede  permanere  non  possunt.  Qui  vere  in  sois  sa- 
criflciis  conf^indentur,  quia  panis  eorum  panis  !a- 
ctus  est.  47  Quodque  dicitur,  provocavit  ChcmanmSf 
eodem  sensu  referri  potest  ad  hffireticos,  quod  tam 
spurca  plerique  haereticorum  et  nefanda  confinxe- 
rint,  habeantque  immunda  sacriflcia,  ul  idololatria 
inferior  sit.  Vel  certe  quia  Chananseus  interpreta- 
tur,  negotiator,  sive  (jLETaSoXo;,  id  esl,  transtakr, 
omnes  qui  domum  Patris  faciunt  domum  negotiatio- 

C  nis  (Joon.  ii),  ct  lucra  quaerunt  de  populis,  et  Ec- 
clesiffi  veritatem  transferunt  in  mendacium,  Ghana- 
naei  appellandi  sunt. 

Cap.  V.  —  Vers.  f,  2.)  Audite  hwc  (Vulg.  hoc\ 
sacerdoteSy  et  attendite^domuslsrael.ct  domus  regis, 
auribus  (Vulg.  tacet  auribus)  auscuUate^  quia  vobis 
judicium  est :  quoniam  laqueus  facti  estisspecutalimif 
etreteexpansumsuper  Thabor,  etvictimasdectinastis 
in  profundum.  LXX;  Audite  keec,  sacerdotesy  etat- 
tendite  domus  Israel,  et  domus  regis,  auribusperci- 
pite,  ad  vos  enim  est  judicium,  quia  taqueus  facti 
estis  speculationif  et  sicut  rete  expansum  superlta- 
byrium,  quod  qui  capiunt,  venationem  conflxerunt. 
Sacerdotes  decem  tribuum  ad  judicium  vocantor, 
et  reges,  non  quod  sacerdotes  sint  de  tribu  LevL  sed 
D  quod  sacerdotes  vocentur  a  populo.  Unde  et  sacer- 
dotes  Baal,et  prophetosquadrinaginti  quinquaginta 
quos  interfecit  GHas  (I  Reg.  xviii}»  el  poetea 
Jebu  Olius  Namsi  (IV  Reg,  ix,  10),  pnsaente  Jona- 
dab  filio  Rechab,  appellati  sunt  sacerdotes ;  sed  et 
Israel,  id  est,  populus,  vocatur  ad  judiciumj  etnul- 
lus  excipitur,  ut  et  sacerdotes  et  populus  et  reges, 
qui  induxerant  populum,  et  constituerant  aacerdo- 
tes,  simul  audiant  quid  fecerint,  et  cur  tradantar 
inimicis.  Speculatores,  inquit,  vos  posui,  et  prinoi- 


(a)Pro5t^i7a^t7verbo,  mss.  Palatini^u  e;  praaferunt  quemadmodum   et  in  Greco    oodice  plerique  ov 
el,  pro  oupieu 


COMMBNTARIORUM  IN  OSEB  LID.  I.  CAP..y. 


i  populo,  et  in  ezcelso  dignitatiB  culiiiinc  con- 

Qi  populum  regeretis  errantem.  Vos  autem 
uBtis  laquens^  et  non  tam  speculatoros  et  prin- 
qoam  venatoresappellandi.  Expanditis  enim 
loper  montem  Thabor,  quem  Septuaginta 
)tov  transtulerunt  (Mss.  Ilabyrium),  hanc  ba- 

oonsueludiuem,  ut  Hebrsa  nomina  Grasco 
ae  deolinent,  sicut  Bdom,  hoc  est,  Esau,  ot 
lemper  Idumaeam  iaterpretantur.  Est  autem 
T  mons  inGalilaea,  situs  in  campestribus,  ro- 
B  atqoe  snblimis,  et  ex  omni  parte  Onitur 
iter.  De  hoc  monte  et  in  psalmo  legimus :  Tha- 
^hrmon  in  rwmine  luo  exsultabunt  (Ps.  lxxxviii, 
iano  montem  et  in  Jeremia  4S  Septuaginta 
GHiiitranstulerunt,in  quo  aves  iaqueiscapi  so- 
Sl  wictimaSy  inquit,  declinastis  in  profundum 
i^),  ut  nullus  ageret  pcenitentiam,  nec  occi- 
)varet  caput.  Prohibuerunt  et  reges,  et  sacei*- 
[re  populum  ad  templum  Jerusalem  :  idcirco 
Fhndum  victimas  declinasse  dicuntur.  Juxta 
igiam,  accusatur  populus  ne  se  alienum  ar- 
ir  a  crimine,  si  inductus  eit  a  regpbus  et  a 
otibus,  quos  hffireticorum  principes  intelli- 
•IpBiqnoque  principes  accusantur,quod  quasi 
B,  ceperint  populum,  et  positi  specuiatores  in 
ia,  eos  duxerint  in  errorem.  Et  in  monte  Tha- 
doIbo  atque  pulcherrimo,  qui  interpretatur 
f  lum^Jnsidias  posuerunt,  ut  deceptos  quos- 
iriraherent  in  profundum,  et  immolarent  d»- 
08,  et  in  i>arathrum  victimas  declinarent,  ne 
Ddo  resipisoerent,  ne  domum  Dei  Ecclesiam 
mnt.  Quidam  Thabor  interpretari  putant  la- 
dest,  cisternam,  et  praBsenti  sensui  convenire 
MOfetici  foderint  lacum,  et  inciderint  in  fo- 
[{aam  fecerunt  {Ps,  lvi). 
B.  3,  4.)  Et  ego  eruditor  omnium  eorum,  et-ego 
phraim^  ei  Israel  non  esi  absconditus  a  tne : 
vnc  fomicatus  est  Ephraim,  contaminatus  esi 

mn  dabunt  cogitcUiones  suas,  ut  revertantur 
m  suum,  quia  spiritus  fomicationum  in  medio 

M  Dominum  non  rognoverunt,  LXX  :  Ego 
utgister  vester :  ego  cognovi  Ephraim,  et  Israei 
mtit  a  me,  quta  n?inc  fomicatus  est  Ephraim, 
ciMus  est  Israel :  non  dederunt  cogiiatiow$ 

reosriereniur  ad  Dominum  Deum  suum,  quia 
r  fomicationis  est  in  eis :  Dominum  autem  non 
9nmi,  O  sacerdotes  et  reges,  qui  meum  popu- 
cepistis ;  et  tu,  popule,  qui  deceptus  es,  tam 
r  deliquiBtis,  ut  non  solum  occideritis  victi- 
nd.  et  in  profundum  eas  miseritis  inferni :  no- 
toari  mag^itudine  sceleris  vos  a  me  penitus 
Bse.  Ego  Bura  magister  vester,  immo  erudi- 
i  emendare  cupiam,  non  punire  ;  etsalvare, 
rderc.  Ego,  inquit,  scio  Ephraim,  id  est,  Je- 
1,  a  quo  seductus  est  populus,  et  omnes  re- 
i  eum  et  dignitate  et  scelere  sunt  secuti,  et 
lon  eet  absconditus  a  me,  id  est,  decem  tri- 


A  buum  popnlus,  quia  fomicante  rege,  coniaminatufl 
cst  Israei.  Rex  primo  49  cepit  a  Dei  cultu  fornioari, 
vitulos  aureos  cupiens  adorare,  et  volena  Beoutus  eat 
populuBy  paremqueimpietatem  pari  studio  comple- 
verunt  (III  Reg,  xii).  Denique  non  revertentur  ad 
Dominum,  quia  quod  voluerant,  invenerunt,  et  Bpi- 
ritus  fomicationis,  qui  juxta  apostolum  operatur 
in  filiis  deffidentio,  poasidet  eorum  corda  captiva, 
et  idcirco  ilio  regnante,  Dominum  nescierunt,  immo 
obliti  sunt  Greatoris  sui  (Ephes.  ii).  Unde  et  princi- 
pes  dogmatum  perversoram  et  popuium  Dominua 
[Ai.  Domini]  non  ignorat :  non  quod  ejus  notitiadi- 
gni  sint,  sed  quia  nihil  eum  lateat  eorum  quao  oc- 
oulte  faoiunt,  quorumalii  deceperunt»  alii  euntde- 
cepti.  Neo  dabunt  cogitationes  suas  ut  agant  podni- 

P  tentiam,  qui  semper  in  perditione  proGciunt.  Spi- 
ritus  enim  fomicationis  quo  fomicati  Bunt  in  £o- 
clesia,  et  a  vero  matrimonip  recesserunt,  versap 
tur  in  medio  eorum  :  ideo  Dominum  non  oognove- 
mnt. 

(Vers.  5.)  £^  respondebit  arroganlia  Israel  in  facie 
ejus,  et  Israei  et  Ephraim  ruent  in  iniquitate  sua^ 
ruet  aiam  Juda  cum  eis.  LXX :  Et  humUiabitur  injuria 
Israei  in  faciem  ejus :  et  Israei  et  Ephraim  infirmabun- 
tur  in  iniquitatibus  suis,  infirmabiiur  eliam  Judas  eum 
eis,  Verbnm  gaon  (]*l^U)  Septuaginta  el  Symmachus 
interpretantur  injuriam,  Aqniia  et  Theodotion  iu^ 
perbiam.  Quidquid  igitur  fecit  Israel,  vel  superbe 
agens  contra  Dominum,  vel  in  injuriam  Creatoris 
idola  venerans,  respondebit  in  facie  ejus  ut  non 
abeat  impnnitus,  sed  humilietur  cyuB  CQntumelii^ 

C  et  populus  et  reges  in  iniquitate  sua  pariter  cor- 
ruant,  sive  iniirmentur,  ut  qui  fortes  erant  in  sce- 
lere,  infirmi  ad  Dominum  redire  cogantur.  Et  hoc 
non  solom  eveniet  Israeli  et  Ephraim,  id  est,  decem 
tribubuB  et  regibus  earum,  ut  ducantur  in  captivi- 
tatem  ;  sed  etiam  Judas,  id  est,  du»  tribus  qu®  re- 
gnabant  in  Jerusalem,  sequentur  vestigia  captivo- 
ram,  nt  quoram  imitantur  Bcelera,  imiteatur  et  poe- 
nam.  Hsretici  matrem  habent  iniquitatis  euie  super- 
biam,  dnm  semper  altiora  soire  se  jactitant,  et  in  Ec- 
clesiffi  contumeliam  debaechantnr.  Sed  infirmabitur 
arrogantia  eorum  et  populus  ac  magistri  pariter 
oorraent :  Jndas  quoque  qui  videtur  esse  in  domo 
Dei,  et  in  Eoclesia,  non  mente  50  sed  corpore 
eommoratur :  et  eamdem  habet  cum  hffireticis  in 

n  errore  sententiam ;  fruBtra  nomen  ecclesiasticum 
{.epromittit,  quia  et  ipae  oum  hffireticis  puniendus 
eet.  Manifesta  transcurrimus,  ut  in  nbecurionbuB 
immoremur. 

(Vers.  6,  7.)  In  gregibus  suis  et  in  armeniis  suis 
vadent  ad  quderendum  Dominum,  et  non  invenient : 
ablaius  est  ab  eis  :  in  Domino  [Vulg.  Dominum]  prae- 
varicati  sunt,  quia  filios  aiienos  genuerunt,  nunc  devO' 
rabit  eos  mensis  cumparHbus  suis,  LXX  :  Cum  ovibus 
et  vituiis  ibunt  et{a)qus^ent  Dominum,et  non  invcntent 
cum,  deciinamt  ab  iiiis,  quia  Dominum  reUquerunt : 


Ese*  Matini,  ut  queerant,  perinde  atque  in  GraBCOToo  ix(Y(T^i. 


8B& 


8.  BDSBBII  HIERONYMI 


quia  filios  alienos  genuerunt  tibif  nunc  devorabit  eos 
rubigOt  el  cleros  eorum.  Non  solum  Israel  et  EphrairD 
ibunt  cum  gregibus  et  armentis  ad  Dominum  requi- 
rendum,Bed  etiam  Juda8,dequosupra8criptum  est: 
Ruet  etiam  Judas  cum  eis,  hoc  habentes  omnes  certa- 
men,  ut  quem  prffivaricationibus  oiTenderant,  hostiis 
placare  nitantur ;  et  non  invenient  quem  requirunt, 
quia  a  recedentibus  etipse  discessit.Prffisertim  cum 
6t  alibi  loquatur :  Numquid  manducabo  cames  tauro- 
rum  aut  sanguinem  hircorum  bibam  ?  Et  iterum  :  Non 
accipiam  de  domo  tua  vitulos,  neque  de  gregtbus  tuis 
hircos  {Ps,  xlix,  13,  et  ix).  Et  in  Isaia  :  Holocausta 
arietum,  et  adipem  agnorum,  et  sanguinem  hircorum 
atque  taurorum  nolo  {Isai,  i,  11).  Prevaricati  sunt 
enim  in  Domino ;  quia  fornicantes  cum  idolis,  non 
Deo  fllioB  genuerunt,  sed  dsmonibus.  Alii  pu- 
tant  hoc  signiflcari  quod  in  Ksdra  multo  post 
(I  Bsdrse  x)  tempore  dicitur,  quando  uxores  alie- 
nigenas  assumpserunt,  creantes  ex  eis  liberos, 
et  postea  repudiare  compulsi  sunt.  Sed  bic  me- 
lius  est  alienos  filios  accipere,  qui  in  idolorum 
errore  generati  sunt,  sive  quos  ducentes  per  ignem, 
idolis  consecrarunt.  Quia  igitur  hoc  fecerunt,  non 
multo  post  tempore,  non  annorum  spatiis  inflni- 
tis,  et  nt  Bolitus  eram  prius,  longe  post  futura 
praedicere;  sed  nunc  et  in  prasentiarum  adve- 
niet  ABsyriuB,  alque  Ghaldeus,  et  devorabunt  eos 
oum  partibus,  sive  cleris  8ui8,.id  est  cum  possessio- 
nibus  quas  in  divisione  terr»  ad  mensuram  funiculi 
BUBceperunt.  Pro  eo  quod  nos  diximus,  devorabit 
eos  mensiSy  Septuaginta  rubiginem  transtulerunt : 

(a)  Idem  msa.,  quod  eleemosynis  redimant,  etc. 


A  cum  utique  rubigo,  id  est,  ipu9(6i)  rabil  St  (S^ 
appelletur«  utipsi  quoquedixerunt  inPropbetaJoel: 
Reliquias  bruchi  comedet  rubigo  {JoeL  i,  4),  id  est, 
HA6IL.  Mensis  autem  hodes  {XflTi)  dicitur :  deoiqae 
Aquila  neomenias,  id  est,  Kalendas  interpretitai 
est :  Symmachus  et  Theodotion  mensem;  et  estseo- 
sus,  per  singulos  menses  hostiB  adveniety  et  cuoeU 
vastabit.  Legamus  Regum  et  ParalipomoDon  libroi, 
et  inveniemus  sub  rege  Phasee,  qui  regnabat  deoem 
tribubus,  venisse  Teglathphalasar  regem  Assyrio- 
rum,  et  magnam  partem  populiSaman»  in  Assyiioi 
transtulisse,  quo  tempore  apud  Grecos  secandu 
annus  primae  Olympiadis  fuit ;  et  apud  Latinos  (nee 
dum  Roma  condita)  Alb®  vicesimo  anno  Amidiia 
imperabat,  quem  postea  RomuluB  regno  pepnlit 

l^  Hffireticisuspicanturquod  in  sacriflciorum  59mQl- 
titudine  placent  Dcum  ;  et  ecclesiastici,  quod  (a)  fa- 
ciendo  eleemosynas,redimant  peccatayin  qoibuspe^ 
manent :  cum  omne  sacrificium  prsterita  seelert 
deIeat,non  prffisentia ;  ideo  non  inveniunt  Dominom, 
qui  aufertur  a  talibus,  et  procul  recedit  Isti  vere 
[AL  vero]  prffivaricati  sunt  in  Deum,  et  alienos  Biioe 
non  Ghristo,  sed  diabolo  procrearunt :  ideo  omni 
tempore  maledicta  sunt  opera  eorum,  et  cunQtaqoc 
faciunt,  cruenti  coloris  rubigo  populatur,  quiasao- 
guini  et  interfectioni  proxima  sunt.  Rubigo  autem 
proprie  descendere  dicitur  in  rore  noctumo,  ac  lac- 
tantia  in  spicis  frumenta  maculare  colore  mioii, 
vel  sinopidis,  et  congrue  juxta  db«/aYci>YT)v  vastatcleros 
hffireticorum,  de  quibus  dicilur:  Cleri  eorumnon 
proderunt  eis  {Jerem.  xii,  13,  secundum  LXX). 


LIBER  SECUNDUS. 


w 

51— 59'Qui  sope  navigat,  aliquando  patitur  G 
tempestatem  :  qui  viam  frequenter  ingreditur,  aut 
Bustinet  latronum  impetus,  aut  certe  metuit,  omni- 
que  in  arte,  tam  gloria  quam  obtrectatio,  secundis 
adversisque  ventis  oritur,dum  aut  amici  plus  merito 
laudant,  aut  inimici  plus  justo  detrahunt :  rarumque 
invenias  qui  in  utramque  partem  non  favore,  aut 
odio,  sed  rerum  squitate  ducatur.  Quod  mihi  in 
Scripturarum  explanatione  sudanti  accidere  [AL 
accidisse]  video.  Alii  enim  quasi  parva  contemmunt, 
et  quidquid  dixerimu8,(a)  contracta  nare  despiciunt : 
alii  odio  nominis  nostri,  non  res,  sed  personas  con- 
siderant :  magisque  aliorum  silentium,  quam  nos- 
trum  studium  probant.  Sunt  qui  audacter  nos  facere 

(a)Pro  duobus  verbi8,amtrarto  fiartf,qu8e  ex  nostris 
mss.rectoidexigentesensu^^ubstituimus,  hactenus  D 
obtinuit  in  vulgatis  libris  contrectare,  quod  verbum 
hic  nihil  erat,   satisque  manifesto  apparebat  pro 
duobus,C(m/ra<;tonartf,scripturffi  cumpondio  positum. 

{b)  Sic/lma/SiiM»«restituimus  ad  histori®  veritatem, 
nostrorumque  mss.  fidem.  Vitiose  antea  obtinebat 
AmasinioSf  pro  quo  Amasios  minu3  reote  Bubstituen- 


a98erant,quodarripuimu8opu8,quodnullu8anteD09 
Latinorum  tentare  ausus  est.  Quidara  in  eo  se  diser- 
tos  arbitrantur  et  doctos,  si  alieno  operi  detrabant, 
et  non  quid  ipsi  possint,  sed  quid  nos  non  possimofl 
dijudicent.  Tu  autem,  Pammachi,  qui  nos  facere 
prfficepisti  hoc,  necesse  est  ut  fautor  Bis  imperii 
5S— 54  tui  [Al,  imperio  tuo],  et  (6)  AmafloDOsac 
RabirioB  nostri  temporis,  qui  de  Greecis  bonie»  U- 
tina  faciunt  non  bona ;  et  homines  eloquentissimos, 
ipsi  elingues  transferunt,  Evangelico  oalces  pede: 
hydramque  [At,  viperamque]  et  scorpiuro  juxta 
fabulas  poetarum,  aduras  cauterio,  solea  conteras : 
et  Scylleos  canes  ac  mortifera  carmina  sirenarum 
surda  aure  pertranseas  :  ut  pariter  audire  et  Dosse 

dum  Victorius  coivjecerat,  quod  Amasis  maximas 
quidam  prffido  apud  Herodotum,  lib.  i,  fberit.  At  de 
Amaflnio,  ac  Rabirio  non  semel  Cicero  c^jus  testi- 
moniaUieronymusalludit.VideAcademicar.Qosst. 

lib.  1,  n.  2,  et  Tusculanar.  iib.  iv,  n.  3,  ineumque 
notas  Lambini,  Gruteri,  aliorumque.  Notum  prste- 
rea  ox  Terentii  proloso  in  Andr.  sumptum  illud  : 
De  Gffficit    bonit,  Laiina  ftciont  non  bona. 


861 


COMMENTiVRIORUM  IN  OSER  LIB.  II.  CAP.  V. 


862 


valeamus  quid  vaticinetur  Osee  propheta,  in  cujus  A  ^&ud  procul  in  tribu  Ephraim,   hsec  urbs  condita 


explanationem  secundum  dictabimus  [i4/.dictamus] 
librum.  Cumque  tuo  Iseteradminiculo  :  etin  prima 
arbe  terrarum,  primum  et  nobilitate  et  religione 
habere  me  gaudeam  defensorem :  tamen  magis  op- 
taremilludmihicontingere.quodTitusLiviusscribit 

de  Gatone,  cijgus  glorias  neque  profuit  quispiam  lau- 
dando,  nec  vituperando  (a)  nocuit :  cum  utrumque 
summis  prsditi  fecerint  ingeniis.  Significat  autem 
M.  Gioeronem  et  G.  Csesarem :  quorum  alter  laudes, 
alter  vituperationes  supradicti  scripsit  viri.  Dum 
enim  vivimus^et  in  vase  fragili  continemur,videntur 
amicorum  prodesse  studia,  et  nocere  aemulorum 
opprobria.  Postquam  autem  reversa  fuerit  terra  in 
ierram  suam,  et  tam  nos  qui  scribimus,quam  eos 


est.Idcirco  autem  dico  atque  praecipio :  Clangite 
buccina  in  Cabaa,  et  tuba  in  Rama,  et  ululate  in 
55  Bethaven  :  quia  domus  regia  Ephraim,  sive 
ipse  Ephraim,  hoc  est  imperium  Israel,  jam  in  de- 
solatione  erit ;  et  instat  vicina  captivitas.  In  die 
correptionis  atque  supplicii  decem  tribuum  Israe), 
osteudi  mea  fidelia  verba,  quas  per  prophetas  com- 
minatus  sum :  ut  quod  sermone  praedixeram^opore 
comprobarem.Quidam  Bethaven  juxta  Septuaginta 
qui  dixerunt  domus  &v,  cimtatem  solisy  interpretati 
sunt  :  et  solem  justitiae  Ghristum  dicentes,  urbem 
illius  Ecclesiam  esse  voluerunt.  Quod  mihi  displi- 
cet :  neque  enim  domus  idoli,  quam  Aquila  inter- 
pretatus  esi,damum  inutilem,  juxta  tropologiam  ad 


qui  de  oobis  judicant,  pallida  mors  subtrax^rit,  et  j.  Ecclesiam  referri  potest.  Sed   hoc  dicamus,  quod 


alia  venerit  generatio,  primisque  cadentibus  foliis 
Yirens  sylva  succreverit,  tunc  sinenominum  digni- 
tate,  sola  judicantur  ingenia  :  nec  considerat  qui 
lecturus  est,  cujus  ;8ed  quale  sit  quod  lecturus  est : 
iive  ille  episcopus,sive  sit  laicu8,imperator  et  domi- 
nus,  miles  et  servus  ;  aut  purpura  et  sericio,  aut 
vilissimo  pannojaceat:  non  honorum  [;4/.bonorum] 
diversitate,sed  operum  merito  judicabitur. 

(Vers.  8,  9.)  Ctangite  buccina  in  Gabaa,  turba  in 
Rama  :  ululate  in  Bethaven  post  lergumtuum  Ben- 
Jamin :  Bphraim  in  desolalione  erit  in  die  corre- 
piionis^  m  tribubus  Israel  ostcndi  fidem.  LXX  : 
Ctangite  luba  super  colles,  sanate  super  excelsa, 
prsedicate  in  domo  tov  ;  mente  excidit  Benjamin, 


Haeretici  qui  in  Gabaa  et  Rama,excelsam  sibi  scien- 
tiam  pollicentur  jubeantur  ululare  [.4/.  jubilare]  in 
domo  idoli  ;etnon  sint  ante  faciem  Benjamin,  qui 
interpretatur,/f/tu5  dexterss :  sed  post  tergum  ejus, 
ubi  ocuios  non  habet.  Omnis  enim  Ephraim  Jactan- 
tia,  quae  interpretatur  ubertas,  brevi  in  desolatione 
erit,  et  cum  judicii,  inquit,  dies  et  tempus  corre- 
ptionis  advenerit,  verba  mea  non  esse  inania  rebus 
ostendam.  Pro  eo  quod  nos  transtulimus  post  ter- 
gum  tuum  Benjamin^  Septuaginta  verterunt,  mente 
motus  est  B^n/amt*n;semperex(rra(7iv,  id  esitmentis 
excessum,  Benjamin,  viro  ecclesiastico  coaptantes. 
Unde  et  in  sexagesimo  septimo  psalmo  (y.  28)  di- 
citur :  Ibi  Benjaminadolescentulus  in  mentts  excessu, 
Et  in   benedictionibus  Jacob   sub   persona  Bei\ja- 


Ephraim  in  desotationn  factus  est  in  diebus  corre-  C  min,de  qua  ribu   Paulus  apostolus  fuit,  scriptum 


ptioniSjin  tribubuslsrael  ostendi  fidelia,  Ephraim  et 
Israel  et  Juda  menses  singuli  sive  rubigo  cum  suis 
partibus  devorabunt.  Quamobrem  prscipio  vobis 
qui  auditis,  ut  non  voce  sublimi,  sed  clara  buccina 
concrepetis  :  claro  enim  auditu  opus  est,  ut  omnes 
audiant  qui  in  circuitu  sunt.  Clangite  buccina  in 
Gabaa^  cujus  etymologiam  in  rolles  Septuaginta 
transtulerunt :  et  tuba  in  Bama,  quae  interpretatur 
excelsa  :  ist®  autem  duae  suntin  tribu  Benjamin,  vi- 
cins  sibi  mutuo  civitates,  id  est,  Gabaa,  in  qua  na- 
to8  est  Saul  ;  et  Rama,  quse  est  juxta  Gabaa,  in 
septimo  lapide  a  Jerosolymis  sita  ;  et  quam  rex 
larael  occupare  conatusest,  ut  exitum  et  introitum 
daaderet  tribui  Judae.  In  Gabaa  itaque  etin  Rama 


iegimus :  Benjamin  lupusrapax:manecomedetpraS' 
dam  etadvesperamdabit  escam  (Gen.  xlix,  27).  Qui 
enim  in  principio  persequebatur  Ecclesiam,  postea 
in  toto  orbe  Evangelii  credentibus  alimentalargitus 
est.  Unde  et  Saul  qui  de  tribu  Benjamin  fuit,  in 
mentis  excessu,  tota  die  usqoe  ad  vesperum  vatici- 
natus  est  inter  prophetarum  chorum  (/  Reg.  x). 

(Vers.  10.)  Factisunt  principes  Juda  quasi  assu- 
mentes  terminum ;  super  eos  effundam  quasi  aquam 
iram  meam.  LXX :  Facti  sunt  principes  Juda 
quasi  transferenies  terminos  :  super  eos  effundam 
sicut  aquam  impetum  meum,  Ductis  Ephraim  et 
Israel  in  captivitatem,  et  redacta  terra  eorum 
in  solitudinem,  principes  Juda  qui  flere  debue- 


elara  buccina  et  tuba  personate ;  quorum  buccina  j)  rant,  et  suum  populum   cohortari   ut  recederent 


pastoralis  est,  et  cornu  recurvo  efOcitur :  unde  et 
proprie  Hebraice  sophar  (ISIl^),  Graece  xepaT^vTfj  ap- 
peliatur.  Tuba  autem  de  aere  efficitur,  vcl  argento, 
qua|qoae]  in  bellis  et  solemnitatibus  concrepabant 
\Al.  concrepat].  Super  Bethaven,  quas  quondam  vo- 
eabator  Bethel,  et  est  in  tribu  Ephraim,  in  qua  vi- 
tulns  aureus  erat,  non  clangore  et  sonitu,  scd 
olalatu  opus  est :  quia  vicina  captivitas  est. 
St  pulchre  dixit  quod  Bethaven  post  tergum  sit 
Benjamin :    ubi    enim    tribus    finitur    Benjamin, 


ab  idololatria,  ne  et  ipsi  similia  sustiuerent,  coepe- 
runt  gaudere  atque  Istari,  quod  pateret  sibi  terra 
eorum  ad  possidendum  latius :  et  facti  sunt  56 
quasi  assumentes  terminos  l8rael,transeuntes  (Ines 
8U0S  ;  et  in  locis  quondam  eorum  regnum  suum  et 
pobsessioncm  dilatare  cupientes.  Quamobrem  dicit 
Dominus  :  El  super  ipsos  principes  Juda  venient 
babylonii ;  et  ita  eos  quasi  aquae  impetus  occupa- 
bunt :  non  suis  viribus,  sed  indignatione  mea.  Di- 
cit  quoque  et  ad  principes  Juda^  hoc  est  Ecclesiffi. 


(a)  Addunt  denuo  impressi  libri,  quisquam,- quod  xns.  ignorant. 


fiea 


S.  BUSBBII  fllBRONTMI 


m 


quuil  non  debeant  exsultare ;  et  hffireticoruiu  pcr-  A 
ditionem  suam  salutem  aestimare  :  sed  potius  plan- 
gere,  quod  illi  perierint.  Unde  et  apostoius  Pauius 
docet  ecclesiasticos  viros,  ne  glorientur  super  fra- 
ctione  Judaicorum  ramorum,sed  potius  timeant  ne 
et  ipsi  frangantur  (f^otn.xi).  £t  in  alio  ioco:  Quis^  ait, 
scandali7>atur,el  egonan uror  {11  Cor.  ii.  29)  ?  Alioquin 
super  tales  principes  qui  in  aiiorum  miseriisglorian- 
tur,  et  idcirco  se  stare  putant,  si  alii  corruant,  ef- 
fundet  Dominus  quasi  aquam  iram  suam.  Pro  ira 
Septuaginta  Hpr^iioL  id  esi^impetum  transtulerunt ;  et 
puta:it  quidam  pro  benediclione  accipiendumjuxta 
iliud  quod  alibi  legimus :  Fluminis  impetus  Ixiificat 
civitatem,  Dei  [Ps.  xlv,  4).  Sed  rectius  (ut  omnes 
prffiter  Septuaginta  transtulerunt)  ira  accipienda 
est:  praesertim  cum  nomen  [nomini]  etiusionis  et  n 
irffi  conveniat,  dicente  propheta  ad  Dominum:  Ff- 
funde  super  eosiram  tuam^et  furor  irmtux  compre- 
hendat  eos  {Ps,  lxviii,  25).  Transferunt  principea 
Juda  terminos  quos  posuerunt  patres  eorum,quando 
immutant  mendacio  veritatem ;  et  aliud  praadicaat 
quaro  ab  apostolis  acceperunt. 

(Vers.  1 1  .)Calumniam  patiens  est  Ephraim.fractus 
ju4iciOf  quoniam  coepit  abire  post  sordem.  LXX ; 
OppressitEphraim  adversarium  suum^coticulcavitjur 
dicium,  quia  cmpit  abire  post  vana,  Si  impius  est 
Ephraim,et  propter  impietatem  suam  erit  in  deao- 
lationem,  quomodo  nunc  dicitur  :  calumniam  pa- 
tiensEptiraim  fractus  judicio  ?  qui  enim  calumniam 
patitur,  et  frangitur,judiciumeju8iniqueopprimi- 
tur,  maxime  cum  causa  justa  ponatur,  quare  sit 
traditus  oaptivitati.  Sequitur  enim ;  quoniam  ccepU  v 
abire  post  sordem^  hoc  est,  post  idola  qu^B  aordibus 
,comparantur.  Quod  ergodicit,  hoc  est:  opprimitur 
Ephraim  ab  Assyriis,primum  a  Phul,  deinde  a  Te- 
glatphalasar  \y  Reg,  xv),po8tea  a  Saimanasar :  non 
quod  i]li  justjfuerint,  qui  eum  oppresaerunt,  et 
idcirco  traditus  eis,  sit :  sed  quod  qui  quondam 
fuerunt  populus  meus,  me  eos  descrente  tra- 
duntur  ad  pqsnas,  et  in  hoc  videtur  esse  calumnia, 
57  non  Deo  [At.  a  Deo],  qui  justam  inlert  sen- 
tentiam  :  sed  his  qui  tormenta  sustinent,  dum  pe- 
joribus  se  adversariis  conceduntur.Redditque  cau- 
sam  Dominus,  idcirco  eos  in  hac  parte  calumniain 
Bustinere,  et  tradi  pejoribus,et  erga  illos  judicium 
non  servari :  quia  coepit  Ephraim,id  est,  Jeroboam 
abire  post  idola,  et  Deum  derelinquere :  ipse  enim  J) 
aureos  fabricatus  estvitulos.SecundumSeptuaginta 
interpretationem,  oppressit  Ephraim,  id  est,  Jero- 
boam  adversarium  suum  Roboam,  id  est,  tribum 
Juda  et  in  eo  oppressit:  quia  deserta  Jeruaa- 
lem  et  templo,  .£gyptiarum  sordium  simulacra 
sectatuB  sit.  De  haeereticis  manifestus  est  sensus : 
quod  faisis  sophismatibus  suiset  arte  dialectica  se- 
pe  opprimant  ecclesiasticos  :  sed  cum  hoc  fecerint 
non  munditiam  ver<fi  Odei,  sed  sordes  sequuntur 
mendacii,  qui  traditi  diaboloet  angelis  ejus,  viden- 


tur  sibi  calumniam  pati^  et  in  se  flractam  OMe jadi- 
cii  veritatem.(a)TaIiter  vastatur  Israel ;  et  omnesU- 
bores  ejus  Assyrio  vincente  populantur :  DeumqQe 
perdidit  {Al,  perdit)  prsBsuIe.a,et  idcirco  fractuf  ja- 
dicio  esl ;  quia  secutus  est  idola. 

(Vers.  12).  Et  ego  quan  tinea  Bphraim^  et  qwui 
putredo  domui  Juda.  LXX :  Bt  ego  quasi  conturbatio 
Jiphraim,  et  quasi  stimulus  domui  fuda.  as  lingDa 
Uebraioa  {TS)i)  tinea  dicitur :  recob  (3p"l)  pnAre^ 
et  caries ;  quorum  alterum  vestes,  alterum  lignt 
consumit  :pro  quibus  LXX  TapaxV»'  ^^  ^^*  tumul' 
tum^  vel  conturbationem,  et  stimulum  transtole- 
runt.  Et  notandum  quod  tinea  referatur  adEphraim, 
et  putredo  ad  domum  Juda.  Quomodo  igitur  tinea 
vestimenta  consumit,  et  putredo  vel  caries  ligna: 
quod  utramque  longo  iit  tempore :  ita  Deus  et  de- 
cem  tribubus,et  postea  tribubus  duabuslpngQtem- 
pore  dans  locum  pcBnitentiffi,  et  eos  provocans  ai 
salutem,  thesaurizantes  sibi  iram  in  die  ire  ^quasi 
tineaefricituretputredo,nonquod  Deus  tineatit  vel 
putredo,aut  conturbatio  vel  8timulus,5ed  quodsu- 
stinentibus  poenas  hec  universa  videatur.  Primus 
igitur  consumptus  est  Ephraim  et  Israel,  deinde  ae- 
cuta  est  et  dpmus  Juda  :  non  ipse  Juda,  aed  domus 
ejus  ;  alioquin  reservabatur  de  genere  Juda  cui  re- 
positum  fuit:  Et  ipse  erat  exspectatio  gentium.  Pa- 
njtisautem  hffiretici8,qui5ftinteUiguntur  Ephraim, 
etiam  Judas,  sciiicet  bi  qui  cum  Ecclesia  perma- 
jient,  et  hasreticorum  vel  erroribus  vel  vitiis  cpDti- 
nentur,  simili  sententisQ  subjacebunt. 

(Vers.  i3.)  Et  vidit  Ephraim   langwxrem  ^usfm  et 
Judas  vincutum  suum,  et  abiit  Fphraim  ad  jimr: 
et  misit  ad  regem  uUoremyet  ipsenanpoterit  soaart 
vos :  nec  sotvere  poterit  a  vobis  vifwulum.  LXX :  Et 
vidit  Ephraim  infirmitatem  suam,  et  Judasdolorem 
suum,  et  abiit  Ephraim  ad  Assyrios^et  mUii'^.  legor 
tos :  ad  regem  Jarib^  ct  ipse  non potuit[Al.  poierit) 
liberare  vos,  nec  cessare  fadet  a  vobis  dotoremXA' 
gatos  noo  babetur  in  Hebrseo.  Et  ubi  Septuagintyi 
poeuerunt  Jarib,  nos  juxta  Symmachum,  uUorem 
vertimus :  nam  Aquila  et  Theodotion  ju<(t£3m  inte^ 
pretati  sunt.  Quod  autem  jabib  (aT)  ultorem  aigni- 
ficet  eijudicem,  nomenGedeonisostendit(/iicfic..  vi)» 
quem  cum  cultores  Baal  expeterent  ad  suppliciumi 
eo  quod  lucum  Baal  arasque  everlisset,  respondit 
pater,  ulciscatur  se  Baal,  9iUt  judicet  eum  Baal,  e( 
appellatusest,  inquit,  lerobaal,  id  est,uZcucaCicr  if 
Baa/. Intelligens  itaqueEphraiminilrmitatem  auaxa, 
et  Judas  vinculum  suum,  quo  cum  decem  tribobas 
peccato  fuerat  colligatus,  non  a  Deo  qui  solvere  po- 
terat,  sed  a  rege  Assyriorum  qua^sivit  auxiliuro.Le- 
^imu8,quod  sub  rege  Manahen,  qui  decem  tribulNiB 
praefuit  {W  Reg,  xv).  Israel  Asayriis  dona  transmi: 
serit ;  et  Judas  sub  rege  Achaz,  prsesidium  flagitarU 
Teglathphalasar  regis  Assyriorum,  qui  eos  adver- 
sante  Deo  liberare  non  potuerunt,  nec  captivitatis 
vinculum  solvere.  Possumus  vinculum,  pro  quoin 


(A)No8trim8a.^aYcrpro7aZtter,lrectiu8  ut.yideftur  ,4iabent. 


COMMENTARIORUM  IN  OSEE  LIB.  11.  GAP.  VI. 


m 


,Bcriptumest(fl)MEzuR(iiaD),et  Aquilaintcr-  A. 
8  est  eirCSsaiv  sive  <i'jv8£<i[jl6v,  id  est,  colliga- 
sive  conjuraiionemj  et  ad    illud  tempus  re- 
lando  Rasin  et  Phasee  filius  Romeliae  multa 
1  Judahominum  millia  vastaverunt  (/62d.xvi), 
nstra  Judas  adversus  reges  duos  non  Dei, 
lyriorum  auxilium  flagitarit.   Quidam  juxta 
^am  Ehraim   et  Judam,  ad   hsereticos   et 
8  ecclesiasticos  reFerunt,   eo  quod  et   illi  et 
»eccatorum  vinculiscolligatijuxlaiilud  quod 
aa  est :  Funibus  peccatorum  suorum  unusquis- 
stringiiur  {Prov,   v,   22).  miserint  ad  Assur 
jgem  ultorem,id  est,  diabolum  de  quo  legi- 
Oi  destruas  59    inimicum  et   ullorem  (Ps, 
,  Etquia  non  verum   vel   auxiliatorem   vel 
Q  deprecati  sunt  ;  idcirco  permanere  eos  fe-  w 
lolore  languoris  et  vinculis  delictorum.  Legi 
Qsdam    commentariis   regem   Jarib^    Chri- 
iterpretari.  Et  quia  sequitur  :  Ipse  non   po- 
we  voSy  hoc  argumento  usus  est,quod  hse- 
yel  ecclesiasticos  peccatores  Christus  sanare 
Bsit  in  tempore  judicii,ubi  nulla  est  roiseri- 
juxta  illud  quod  scriptum  est  :   In  infemo 
fuis  confitebitur  tibi  {Ps,  vi)  ?  Et  quod  sanare 
Tare  non  possit,  nequaquam  sua  imbecilli- 
)d  eorum  merito,qui  sero  auxilium  postula- 
iiomodo  et  Dominus  dicitur  signa  in  patria 
ere  non  potuisse  :  et  causa  cur  non  potue- 
Mjnit :  quiay  inquit,  non  credehanl  in  eum.  Haec 
eril :  nos  in  malam  partem  regem  interprete- 
torem.  Pro  eo   quod   nos  exposuimus  Jarib 
dtorem  :a1ii  male  legunt  jarim  perMEMlitte-  C 
quod   transfertur  in  sylvas  :  unde  cariath 
interpretatur  villa  sylvarum, 
I.  14.)  Quoniam  ego  quasi  lesena   (V.    lexna) 
n,  el  quasi  catulus  leonis  domui  Juda,  LXX   : 
}0  sum  quasi  panther  Ephraim,  ei  quasi  leo  in 
kda.  Illis  eunlibus  ad  Assur,  et  mittentibus 
tm  vindicem,vel  ultorem,qui  eos  sanare  non 
;  nec  solvere  vinculum  coliigatum,  ostendain 
ne  adversante  omne  hominum  auxilium  va- 
l  :  ero  eniin  quasi  leacna  Ephraim,  et  quasi 
I  leonis  domui  Juda.Pro  lesena,quod  Hebraice 
[fr)80HEL  (Snu),Septuaginta  interpretati  sunt 
^em,  quae  Grafjce  similiter  dicitur  et  Latine, 
nomen  bestiae  quam  omnis  bestiaaccipi  po- 
it  quidquid  saevum  in  bestiis  est,  hoc  in  Dei  n 
ilione  cognoscas.Nihil  panthere  velocius^ni- 
ne  forlius  :    in  panthere  velox  per  Assyrios 
li  Samariae  significaturinteritus  ;et  in  leone 
imum  contra  Jerus^Iem  et  Judam  aliquanto 
iropore  regnum  ostenditur   Chalda^orum.  Et 
tsnam  sive  pantherem,  et  leonem  se  esse  di- 
metaphoram  servat,  ct  dicit  : 
B.  15.)  Ego  ego  capiam  el  vadam^  ci  tollam  et 
quieruat  :  vadens  reverlar  ad   locum  meum 


donec  deficiatis^  et  quaeratis  faciem  meam,  LXX  :  £/ 
ego  rapiam,  et  60  vadam  et  tollam,  et  non  erit  qui 
eruat :  ibo  et  revertar  in  locum  meum  donec  dispereant 
et  quaerant  faciem  meam,  Ouaeritur  si  capiente,  et 
tollente,  et  tenenle  Deo,nuIius  de  manibus  ejus  po- 
test  eripere,  justa  illud  quod  scriptum  est  :  l^emo 
potest  rapere  de  manu  Patris  mei  (/oann.x,  29)  quo- 
modo  Judas  de  manu  Dei  proditione  sit  raptus?  Ad 
quod  breviter  respondcbimus,  nullum  posse  rapere 
de  manu  Dei  :  posse  autem  eum,  qui  tenetur,  pro- 
pria  voluntate  de  manu  Dei  excidere.  Quodque  se- 
quitur  :  Vadens  reveriar  ad  tocum  meum,  locum  Dei, 
magnificentiam  et  majestatem  ejus  debemus  acci- 
pere  :  ut  nequaquam  pro  dispensatione  descendat 
ad  homines,irascatur,misereatur,  obliviscatur,  fiat 
quasi  panther,  vertatur  in  leonem,  mutelur  in  be- 
slias  :  sed  res  spcrnat  humanas,  et  permittat  eos 
quos  antea  protegebat  hostibus  subjacere,  ut  tabe- 
scant,  et  deflciant,  et  intereant,  et  postea  quaerant 
faciem  Domini,  et  dicant :  Iltumina  faciem  iuam 
et  salvi  erimus  [Ps,  lxxix,  4.)  Et :  Ostende  nobis^Do- 
mine,  misericordiam  tuam,et  salutare  tuum  da  nobis 
{Ps,  Lxxxiv,  8).  Raereticis  quoque  et  Ecclesiae  negli- 
genti,Deu8  inpantherem  vertitur  et  leonem;  et  tollet 
ab  his  praedam  quam  Eccl8eia&anterapuerunt:ut  ca- 
pti  salventur  qui  liberi  perierant;  etnequaquam  ha- 
bitabitinconciliabuIi8perversorum,sedreverteturad 
locum  Buum,de  quo  dicit  :  Ego  in  Patre,  ei  Pater 
in  me  {Joan,  xix,  1)  ot  eos  spernet  atqne  despiciet, 
donec  deficiant  in  impietate,et  quaerant  eum  per  poe- 
nitentiam  a  quo  fuerant  derelicti.  Alii  locum  Dei 
coelum  putant ;  quo  oiTensus  Deus  ab  his  qui  in 
terra  habitantrevertatur,et  eos  faciet  disperire,qui 
clementissimum  Dominum  magnitudine  peccato- 
rum  in  ferarum  sihi  rabiem  converterunt. 

(Cap.  VI.  —  Vers.  ,  12.)  In  tribvlalione  sua  mane 
consurgent  ad  me  :  veniteet  revertamurad  Dominum, 
quia  ipst  cepHM  sanabit  nos :  percutiet  et  curabit  nos; 
vivificabiinos  post  duos  dies^et  in  die  tertio  suscitabit 
et  vivemus  in  conspectu  ejus  :  sciemus  sequemurquey 
ut  cognoscamui  Dominum,  LXX  :  In  tribulatione  5ua 
mane  vigilabunt  ad  me^  dicentes  :  eamus  et  reverta- 
mtis,  ad  Dominum,  Dem  nostrum  :  qui,  ipse  verbera- 
bitf  et  sanabit  nos  :  percuiiet^  el  curabit  nos  :  sanos 
nos  faciet  post  dies  dnos  :  in  tMio  resurgemus  et 
61  vivemus  coram  eo,et  sciemus,  et  persequemur,  ut 
cognoscamus  Dominum.  Idco  Deus  tradidit  Epbraim 
et  Judam  captivitati,et  nullus  est,qui  de  manu  ejus 
possit  eripere,et  revertetur  ad  locum  suum  donec 
deficiant^et  quaerant  faciem  cjus,ut  quem  propitium 
praescntemque  non  senscrant,  iratum  et  absentem 
requirant,  et  in  tribulatione  sua,  orlo  eis  lumine 
pccnitentiae,  mano  consurgant  ad  eum,  juxta  illud 
quod  in  Isaia  legimus :  In  tribulatione ^  Domini  recor- 
datus  sum  {Isa,  xxvi,  sec,  LXX),  Et  in  primo  gra- 
duum  pBa\mo:Ad  Dofninum  cumtribularer  clamavi. 


ideni  mss.  mezor  legunt. 
lostri  mss.  cQdicea  sohol. 


{c^  Quod  restituimus  Samariae   nonien  ex  mss, 
eiiitiaque  librisi  ifartianaus  ezpunzereitt 


867 


S.  EUSEBIT  HIERONYMI 


et  exawiivitme(Ps,  cxiv,  i).    Gumqne  ad  Dominuin 
mane  surrexerint,quid  loquentur?  Veni7c  et  reverta- 
mur  ad  Dominum.  Non  sunt  propria  salute  contenti, 
sed  se  mutuo  provocant,ut  revertantur  ad  Dominum 
quem  reliquerant,   quem  propter  peccata  deserue- 
raut,  a  quo  fueraut  derelicti.  Quia  ipse  cepit^  et  ^a- 
nabit  nos  :  qui  supra  dixerat  :  Ego  ego  capiam  (a)  et 
vadamy  percutiet,et  curabit  nos.  Pro  eo  quod  dixi- 
mus,  curabit,omne9  similiter  transtulerunt,{xoT(&)Qrei 
proprie  autem  {x^Taappellantur/mf^o/aquaeinserun- 
tur  [;4/.  inferunturj  vulneribus,  ut  putridas  carnes 
comedant,  et  extrahantpurulentias^artisquemedi- 
corum  est  grandia   vulnera  longo  sanare  tempore, 
(6)  etper  dolorem  reddere  sanitatem.  Percutit  ergo 
Dominus,et  curat  nos:  quia  quem  diligit  Dominus 
corripit,et  castigatomnem  Glium  quem  recipit(fif6. 
xii) :  non  solum  curat,  sed  viviflcat  post  dies  duos 
et  die  tertio  resurgens  ab  inferis,  omne  hominum 
secum  suscitat  genus.  Cumque  percussos  curaverit, 
et  curatos  viviBcaverit,   et  vivificntos  suscitaverit, 
tunc  vivemus  in  conspectu  ejus,  qui,  ilio  absente, 
mortui  jacebamus.Vivemus  [AL  viventesj  autem  in 
conspectu  ejus  :  sciemus  eum,etomni  studio  secta- 
bimur,ut  cognoscamus  Dominum,quo  tortiadiere- 
surgente,reeurreximus.  His  sermonibus  explicatur 
illud  quod  sffipejam  admonuimu8»et  Israelem  et  Ju- 
dam  id  edt,decem  ei  duas  tribus,  tunc  unum  habi- 
turasessepastorem,  et  regem  David,  cumcredide- 
rint  in  Dominum  resurgentem  :  frustraque  Judasi 
mille  annorum  sibi  somnia  pollicentur  cum  salus  uni- 
versorum  die  tertio  repromissasit,69quiaDominu8 
ab  inferis  rcsurrexit.  Hebrsei  diem  secundum  in  ad- 
ventu  Ghrisli  sui  interpretatur,  et  diem  tertum  in 
judicio,  quando  salvandi  sunt.  Quod  ut  conceda- 
mus,  respondeant  nobis,  quse   sit  dies  prima,  hoc 
est  primus  SaLvatoris  a(]ventus.  VA  cum    respon- 
dere  non  potuerint,   inferamus  primum  diem  esse 
juxta  quod  ipsi  volunt,  in    humililate   Salvatoris 
adventum^  secundum  in  gloria,   tertium  in  habitu 
judicantis.Qui  autem  secundum  tertiumque  susci- 
piunt,primum  se  perdidisse  testantur :  quia  secun- 
dus  et  tertius  sine  primo  non  potest  appeliari. 

(Vers.  3.)  Quasi  dilucutum  prasparatus  est  egressus 
ejuSjet  veniet  quasi  imber  nobis  temporaneus  etseroti- 
nus  terrse,  LXX  :  Quasi  mane  paratum  inveniemus 
eum^et  veniet  nobis  quasi  pluvia  temporanea  et  seroti- 
na  terrx,  Vonite,  inquit,et  revertamur  ad  Dominum, 
quia  ipse  qui  cepit,et  sanabit  nos,percutiet  et  cura- 
bit  nos,et  vivificabit  no8,postdies  duos,  et  die  ter- 
tio  suscitabit  nos  ipse  et  non  alius,  quasi  mane  et 
aurora  paratus  est  nobis.  De  quo  ct  vicesimi  primi 
psalmi  titulus  est  :  Pro  assumptione  mattttino  :  li- 
cet  in  Hebrffio  scriptum  sit :  Pro  cervo  matutino  :  eo 
quod  interfecta  morte,et  tortuoso  antiquoque  ser- 
pente  cupiat  ad  montana  conscendere,  et  ipse,  te- 
nebris  dissipatis.oriturnobis  soljustitis,utnostram 

(a)  \oces,et  vadam.reticvni  mss.  nostri  :  tum  sa- 
nabit,  prc  curabity  unus  et  nlter  prsferunt. 
\^b)  Martian.  post  Erasm.  etpro  dotore^veuneniihrx» 


A  illuiiiinct  cjBcltatem.Etpulchre,  pr^Bparaim  est^  ia- 
i\\x\ijtyre6sm  ejus, De  quo  juxta  tropologiam  in octa- 
vo  decimo  psalmo  legimus :  Et  ipse  tamquam  sponm 
egreditur  de  thalamo  suo  (Pi.xviii.  5).  Qui  noo  so- 
lum  mane  vocatur,  et  aurora,et  diluculum  :  sed  ve- 
niet  Dobis  quasi  imber  temporaneus  et  serotioiu 
terrae.Nos  Ghristum  [At.  Christi]  recipimus  tempo- 
raneum,quandofldei  innobisjactasunt  fundameota 
et  suBcipiemus  eum  imbrem  serotinum,  qoando 
maturis  segetibus,  fruges  capiemus  ffiternas,  etia 
dominica  horrea  recondemur.  Ergo  Judaei,qui  tem- 
poraneas  pluvias  non  rcceperunt,  et  absque  plaTiii 
jecere  semen,  segetum  fructus  in  ultimo  tem- 
pore  non  recipient.  Haec  est  pluviade  qaa  Domiont 
pollicetur  dicens  :  Dabo  vobis  pluviam  temporanem 
l>  et  serotinam  (Deut,  xi,  14).  Juata  allegoriam,  dator 
6S  pluvia  temporanea,  quando  ex  parte  cognosci- 
mus  ;  datur  pluvia  serotina,  quando  venit  qaod 
perfectum  est.  Semperque  Dominus  mane  surgenti- 
bus  paratus  est,qui  possunt  dicere.  Cofisurgam  di' 
lucub  (Ps.Lvif  i).  Et :  Detu,  Deus  meus^  adtede  lue$ 
vigilo,  Sitivit  in  te  anima  mea  (Ps.  lxu). 

(Vers.  4,  5.)  Quid  faciam  tibi^   Ephraim  ?  qtad 
faciam  tibi,Juda? misericordia  vestra^guasi  nubes  m' 
tutina^  et  quasi  ros  mane  pcrtransiens  :  propter  koe 
doiavi  in  prophetis,et  occidi  eos  in  verbis  oris  mei,  d 
judicia  tua  quasi  lux  egredietUur.  LXX  :  Quid  fadam 
tibi.Ephraim  f  quid  faciam  tibi^  Juda  f   miserieordia 
autem  vestra  *juasi  nubes  matutina,et  quasi  ros  mane 
pertransiens  :  propterea  succidi  prophetas  vestrcs^oc- 
cidi  eos   in  verbis  [k\,  verbo]   oris  mei,  et  judicium 
C  tuum  quasi  lux  egreiietur,  Quaodo  dicit :  Quid  faeim 
tibi^Ephraim^  quid  faciam  tibijuda  f  parentis  in  pcr- 
ditos  niios  monstrat  afTcctum,  Juxta  illud  quod  in 
Isaia  legimus:  Quid  e.st  quod  ultra  debui  facere  viueie 
mex  et  non  jeci  ei  (Isa,  v,4)  ?  Et  in  Michnea  :  Popute 
meus,  quid  feci  tibi,  aut  quid  molestus  fui  Ubi  ?  Re- 
sponde  mihi;  quia  eduxi  te  de  terra  jCgypti^dedomo 
servientium  liberavi  te,   et  misi  ante  faciem  tuam 
Moysen^  et  Aaron,et  Mariam  (Mich,  vi,   2,  4).  Quid 
igitur  faciam  tibi,Ephraim,  quid  faciam  tibi,  Juda? 
misericordiave8tra,qua  vobis  semper  misertu?  sam 
quasi  nubes  matutina  pertransiit,et  quasi  ros  mane 
consurgens«  qui  orto   sole,    siccatur.    Jam  enim 
captivitas  prope  estgam  voa  cerno  duci  in  Assyrioa 
et  in  Babylonios  catenatos  :  dolavi  vos   in  prophe- 
I)  tis  et  verbis  terribilibus  comminatus  sum,8calpel- 
lum,  ignes  et  cauteria  protuli,  ut  qui  clcmentem 
coatemnebatis,  timeatis  ofTensum,  et  occidi  negli- 
gentes  in  verbis  oris  mei,ut  ante  peccatores  verbo- 
rum  terrore  punirem,  quam  captivttas  immineret. 
Et  hsBC  universa  feci,ut  judicii,  quo  te  judicaturufl 
sum,  veritas  appareret,  nullusque   dubitaret  vos 
juste  quae  patimini  fuisso  perpessos,   Pro  eo  quod 
est,  dolavi  in  prophetis,  Septuagiuta  transtulerufit, 
succidi  prophetas  vestros,  ipsos  pseudoprophetas  oo- 

nostris  mss.  et  Victorio. 

(c)   Non    est   in   Palatin.  tuum  :  Gro^ci   aotem 
plerique  codd.  \t.o\i  habent^  id  est,  meum. 


COMMENTARIORDM  IN  OSEE  LIB.  II.  CAP.  YI. 


870 


a  Doinino  intelligentes  :  ut  qui  causa  erroris  A 
ntyprospera  promiltentes,  inierfecti  verteren- 
I  occasionem  salutis.  Bt  est  sensus :  Ne  64 
Btis,  prophetis  credidimus  etiam  ipsos  inter- 
nt  omnis  vobis  peccandi  tolleretur  occasio.Le- 
B  inRegnumvolumine(a)  quadringentos  quin- 
inta  Prophetas  Baalim  interfectos  sub  Elia(III 
cvii,),et  aliam  innumerabi!em  muititudinem 
eha(IV  Reg,  x),  qui  subvertit  domum  Achab. 
sadem  et  ad  hsereticos,  et  ad  verum  [AL  vi- 
lndam,qui  similia  perpessures  est,  dicta  sen- 
i,qaod  provocet  eos  Dominus  ad  misericor- 
»6t  reverti  cupiat  ad  salutem.  Sed  illi  delicias 
\  mculi  et  lefrigeria  quasi  nubem  et  rorem, 
ito  transeat  consectentur^quibus  in  Evangelio 
ir :  Stulte^hac  nocte  repetunt  animam  tuam  a  «^ 
r  autem  parasticujus  erunt  {Luc.  xiu  20)  ?  Bt 
ille  purpuraius,qui  antejanuas  suasjacentem 
rom  contemnebat(Ltk;.  xvi),omne  quod  fruitus 
istar  nubis  acroris  trausissecognovit.Semper 
a  prophetas  hffireticorum  interficit  Deus  :  dum 
la  eis  supplicia  comminatur,et  aufert  de  vera 
it  morti  scelerum  derelinquit.  Nos  autem  nu- 
diligamus  iliam,quffi  perpetua  est,  et  quas  a 
li  bujus  ardore  nos  protegit,cui  sedens  Domi- 
Bnit  in  i£gyptum,et  omniaiEgyptiorumsimu- 
ooafregit.Amemusillumrorem,de  quoMoyses 
tnr :  Descendant  sicut  ros  verba  mea(Deui. xxxiif 
b  de  quo  Isaias  dicit :  Resurgent  morluij  et  re- 
EoMftn/ur  qui  in  sepulcris  sunt:  ros  enim  qui  a  te 
miias  eorum  esl  [Isai.  xxvi,  19,  sec,  LXX)  Sunt 
iropbetas  intorfectos  vcre  [Al.  viros]  sanctos  C 
ieat,eo  quod  causa  populi  peccaioris  etiam 
letSEf  occisi  sint,  et  hostibus  traditi. 
ir8.6,7.)  Qttta  misericordiam  volui,  et  non  sa- 
ium:  et  scieniia  Dei  plus  quam  holocausta  ;  ipsi 
%  sicui  Adam  transgressi  sunt  pactumnbi  prsrva- 
smnt  in  me.  LXX:  Quia  misericordiam  volOf  et 
U£rificium,scientiam  Dei magis quam  hotocausta: 
yero  sunt  sicut  homo  praeteriens  testamentum, 
uod  sequitur  in  Septuaginta:  Ibi  contempsit  me 
uf  civiUu,qu3S  operalur  vana,ei  reliqua,8equenti 
nlo  ooaptanda  sunt  [Al.  aptandum  est]  nos 
proposuimus,disseramus  :  Dolavi  eos  in  pro- 
SyOCcidi  in  verbis  oris  mei,gravia  comminatus 
ot  misererer  poenitentium.ut  lapsis  atque  sur- 
boa  porrigerem  manum.  65  Neque  enim  sa-  n 
lis  deiector  et  victimis,et  holocaustorum  mul- 
ioe.  Viciimos  mes  et  holocausta,salu8  creden« 
p  et  conversio  peccatorum  est.  Ipsi  autem 
.ti  sant  Adam,  ut  quod  ille  in  paradiso  fecerat, 
Hn  meum  legemque   prseteriens,  isti  in   terra 

lidem  mss.  trecentos  prophetas  dumiaxat. 

Amovimus  hinc  verba,l!7i  enim  contempsitme, 

fni8tra,et  contra  mss.  (idem  bis  ponebantur, 

statim  post  suolocoHieronymus  semelsubdi- 

• 

Goatextum  hunc  ex  mss.refiximus  ad  Ilierony- 

roponentis  mentem.  Antea   verba.  Utrumque 

l^  DO/es<,postponebantur  ip8i,T(«)v  LXX  intor- 
itioofyOoi  et  deerant  verba.  Ibi  conUmfsU  me 


faoerent.  Et  ibi,hoc  e8t,in  paradiso,  omnes  prieva- 
ricati  sunt  in  me,  in  similitudinem  prflBvaricationia 
Adam.  Non  enim  mirum  si  quod  in  parente  prsces- 
sii,  etiam  in  filiiscondemnetur.QuotidieDeuseteos 
qui  oxtra  Ecclesiam  sunt,etqui  peccant  in  Ecciesia 
commoranieSfprovocat  ad  p(Bnitentiam,et  diciteis  : 
Misericordiam  volo,et  non  sacrificium^  et  scieniiam 
Dei  plus  quam  holocausta,  Illi  vero  offerunt  panem 
sacrilegam,et  dant  eleemosyna8,et  sectari  videntur 
humilitatem:quffi  ergo,  si  vere  flant,holocaa8ta  in- 
terpretor.  Cum  auiem  scientiam  Dei  reliqaerint, 
frustra,truncato  oapite  fidei,Cffitera  membrahabere 
se  jactant,  prsTaricati  sunt  enim  pactum  Dei  in 
Ecclesia,8icutAdam  praBvaricatus  est  in  paradiso;et 
imitatores  se  antiqui  parentis  08tendunt,ut  quomo- 
do  ille  de  paradiso,8ic  et  isii  ejiciantur  de  Ecclesia. 

(Vers.S.)  Gataad  dvitas  operantium  idolum  sup- 
plantaia  sanguine^et  quasi  fauces  virorum  tatronum 
(sive  viri  /af  r/mM)(<;)uirumque  enim  legi  potest.LXX 
Ibi  coniempsit  me  Gaiaad,  civiias  quse  operatur  vana^ 
et  coniurbat  aquam,  ei  fortitudo  tua  viri  piraige.Legi- 
mus  in  Ramoth  Galaad  uncium  esse  in  regem  Jehu 
(IV  /2^.ix),quisanguinem  sanguini  miscuit^et  Achab 
subvertitdomum,etantesoli8ortumacervoscapitum 
filiorumejusjussitstatui ;  in  hac  urbe  irana  Jorda- 
nemin  possessione  tribusGad^idolumcoasecratum 
est  :qus  habitabatur  a  sacerdotibus,  nam  et  ipsa 
fugilivorum  civiias  fuit.Quanto  igitur  celebrior  et 
majorisauctoritati8,quiain  partem  sacerdotum  fue- 
rat  delegaia,ianio  trans  Jordanem  habitanii  Israei 
principium  idololairis,et  malorum  omnium  fuit,at 
qui  primi  peccaverant,primiab  Assyriis  caperentur 
Et  quoniam  66ip8a  provincia  plena  est  latrocinio- 
rum,comparat  eos  latronibus.ut  quomodo  illi  via- 
toribus,8ic  sacerdoies  simplicitaii  populi  insidiati 
sunt.Porro  8ecundumtropologiam,Ga/aad  interpre- 
iatur  transmigratio  testimonii  ;et  contemuit  Deum, 
dum  testimonia  Scripturarum  ad  perversadepravat 
dogmata,et  omnia  opera  illius  vana  sunt,  coniur- 
batque  Ecclesis  aquas,  et  de  purissimis  fontibus 
coenososet  sordidos  rivos  facit,  qui  maculent  potiaa 
quam  mundent  bapiizatos.  Omnisque  fortiiudohu- 
jus  urbis^quasi  viri  pirats  esi,dum  imitaturdiabo- 
lum,qui  in  hujus  ssculi  mari,in  quo  navea  pertran- 
seunt,  insidiaiur  his  qui  ad  portum  pervenire 
contendunt.Deniqae  Symmachus  manifestius  inter- 
pretAtas  est^dicens  :Et  fauces  hue  quasi  viri  insidia^ 
tom.De  istiusmodi  piratis  in  Job  legimus  :  (d)  l9on 
est  ditaiio  piraiis  (Job  xxv,  3,  sec.  LXX).  Quamvia 
enim  in  prssenii  ssculo  se  jactare  videantur,  et 
conturbare  aquas.et  operari  vana^et  exercere  pira- 

Ga/a(id,qu6BhuiccopuIanda  capiiulo  superiusS.ip- 
se  Pater  docuerat. 

(d)  Notaium  Victorio,  testimoniumistud  inveniri 
apud  LXX  in  Job.cap.xxv,in  hsc  verba,  (xij  '^ip  xt^ 
uiroXdSoi  6x1  iazi  iraplXxujic  itetpaTaT;.  Quo  in  loco 
editio  nostra  legit:Mim^fd  esi  numerus  militumejus} 
irap&Xxu(7i(;  autem  dilationem  signiflcai^ablXxsiv  tra< 
here;Said«  quoque  uTcepOc^i^  exoonilur. 


Tl 


S.  EUSBBn  HIBRONYMt 


879 


icam^iamen  non  eBt  mora  pCBnarum,  qaae  eos  ve-  A  id  ost,   Jeroboam  de     tribii    Ephraim,    el  illo 


ociter  comprehendent. 

(Vers.  9.)  Particeps  sacerdotum  in  via  interficien' 
tium  pergentes  de  Sichem  :  quia  scetus  operati  sunt. 
LXX :  Absconderunt  sacerdotes{a)  viam  Dominij  inter- 
fecerunt  Sidma  :  quia  iniquitatem  operati  jpunrSym- 
machus  hunc  locum  ita  interpretatus  est:  Societas 
sacerdotum  in  via  interficiebant  Sichem  :  Tbeodotion 
hoo  roodo,  Absconderunt  sacerdotes  viam,  interficie' 
bant  in  dorso  :Aquila,  Participatio  sacerdotum  in  via 
occidebant  humeros :  quorum  cum  intelligentiam 
juxtahistoriamqusereremus  ab  Hebr®o,ita  nobisex 
positum  est :  Sacerdotes  Betbel,  immo  fanatici  Be- 
thaven,temporibus  Paschffiet  Pentecostes,  et  Sce- 
nopegi^,  quando  per  Sichem,  quce  hodie   Neapolia 


fomicante,  contaminatus  Israel  eet,  populus  vi- 
delicet,  Samariae,  qui  magna  est  parte  commQDe 
Israelis  nomen  obtinuit.  Unde  et  ad  Judam  senno 
convertitur:  Tu  quoque  Juda,pooe  measem  tibi,  et 
est  sensus  :  Nonte  putes  esse  securum,  quodlenel 
captivus  abducitur  :tu  quoque  prspara  tibi  segetee, 
ut  metantur;non  multo  enim  post  terapore  daee* 
riscapitvusinBabylonem,etmessioQi8  tu»  tempns 
adveniet.  Cumque  teCbaldaei  6^  messuerint,  coii- 
vertam  rnrsum  captivitatem  populi  mei,etBQbGyro 
rege  Persarum,  et  Artaxerxe  reducam  popukm 
meum.Ktnotaquam  significanter  Judn  «aptifiUe, 
et  regressio  pariter  prophetetur ;  de  Israel  autem, 
hoc  est,  de  decem  tribubus,  et  nunc  tacitam  est,  et 


appellatur,eundum  erat  Jerosolymam,  ubi   solum  ^  siquandoprosperumquiddicitur.iQCbristidiffertar 


licebatvictimas  immoIare,ponebantin  itinere  latro- 
nes,qui  insidiarentur  pergentibus,ut  magis  vitulos 
aur60sinDanetinBethaven,quam  in  J^rosolymis et 
in  temploadorarentDeum.Quodautem  dicii iPartici* 
patio  etsocietas  sacerdoium^coDiuTkiionem  eorum  67 
sigQiflcat,etinmalampaTtem  consensum.  Sinautem 
legerimus,  ut  nos  intorpretati  sumus :  participes 
sacerdotnm,ad  Galaad,  inquit,referendum  est,  qu» 
operatnr  idolum  :  est  et  supplantata  sanguine, 
quod  saoerdotum  impietatem  secuta  sit,  et  iatroci- 
niisvacet  ac  sanguini.Hoc  illi  dixerint  :  Nos  autem 
dicamu8interclnderehdereticosviam,ne  de  Sichem, 
id  estyde  bonis  operibus  pergamus  in  Jerusalem, 
id  est,  in  Ecclesiam.Isti  sunt  quasi  fauces  virorum 
latronum,et  interOciunt  eos,  qui  per  hujus  sseculi 
viamad  veritatem  pergere  cupiunt.  Sichem  inter-  G 
pretatar(6)  top.oi,id  eBi^humeri:  in  humeris  opus  in- 
telligimus,  et  omnes  falsi  sacerdotes  abscondunt 
viam,et  occidunt  homines  malis  operibus,  ne  per- 
veniant  Jerusalem.Quod  autem  humerus  opus  si- 
gnificet  iliud  ostendit :  Da  cor  tuum  in  humerum  . 
tuum  (Cenes,  iv,  9, 15),  hoc  est,  quae  intelligis,verte 
in  opera.  Et  de  Issachar  legimus,quod  supposuerit 
humerum  suum  ad  laborandum,etvir  agricola  sit. 
(Vers.  10,  11.)  In  domo  Israel  vidi  horrendum,  ibt 
fomicationes  Ephraim,  contaminalus  est  Israel :  sed 
ety  Juda,ftme  messem  tibi,  cumeonvertero  captiviia" 
tem  populi  mei.  LXX :  In  domo  Israel  vidi  horribilia 
ibi  fomicationem  Ephraim,  conlaminatus  est  Israet  et 
Juda  :  inoipe  vindemiam  tuam  cum  convertero  captivi- 


adventum.In  domo  autem  hfiereticorumquotidie  vi- 
demus  horrenda:  fornicantibus  primum  magistns, 
et  populo  qui  ab  eis  inducitur  8ordidato.Jad»  quo- 
qur>,  hoc  est,  Ecclesiae  prascipitur,  ut  et  ipaeprop- 
ter  peccata  paret  sibi  messem,  sive  vindeauam,cum 
judicii   tempus  advenerit.  Sed  buio  ignoacitor,  et 
veniam  Dominus  pollicetur,quiaquem  diligiteorri- 
pit,et  castigat  omnem  filium   quem  reeiprt  {Beb, 
xii),  ut  probatum  et  purgatum  condat  in  thesaofoe 
suos.  Quidam  hoc  quod  dicitur,  Juda^ineipe  vinie- 
miam  tuamySive.pone  messetn  tibi,  ad    booam  ptr- 
tem  refbrunt,ut  punito  Israel,  iste  operum  suoram 
fructus  recipiat  Juxta  illud  quod  scriptum  e8i:0tt} 
seminant  in  lacrymis,in  gaudio  tit^en^(Piai.GX  xv,G). 
Nobis  superior  sensus  magis  placet. 

(Cap,  VII.— Vers.  1.)  Cum«a«are  veltem  Isroel 
{c)  revelata  est  iniquitas  Ephraimfet  matitia  Samarut 
quia  operati  suut  mendacium,  et  fur  ingressu*  est, 
spotians  latrunculus  foris,  {d)  LXX  similiter.  Multa 
sspe  Israel  idololatrise  accepit  vulnera,  et  maxime 
illud  quando  in  eremo  vituli  conflaverrunt  «apat, 
atque  dixerunt :  hU  sunt  dxi  tuijsrael.qui  te  ednxe- 
runt  de  terra  Mgypti  (Ercod.xxxiii,  4).  Undeego  qui 
malo  poenitentiam  peccatoris,quam  mortem^f^MV^- 
XVII,  xxxiii),  et  postea  loquor  in  Evangelio  :  JSn 
indigenl  sani  medico.sed  hi  qui  male  babent  {Lue,  v, 
31)  vulnera  populi  mei  sanare  conatus  9um.Stouin 
hec  omni  arte  tractarem,  ut  miserabilis  popnlitf 
curaretQr,subito  exstitit  Jeroboam  de  tribu  Bphraim, 
qni   vitulos  aureos    faceret,   et  malitia  Samarifi 


tatem  poputi  meLBe  hoo  scelere  et  horrore  terribili  n  revelata  est^sequentisregem  impium  :  operati^saat 
est  [i^.et]  Jeremias  locutus  [AL   loquitur] :  Obstu-      enim  ot  rexetpopulusmendacium.hoD  e9t,idoIaiB. 


puit  0'Btum  super  hoc.et  exhorruit  terra  vekementer 
{j€rem,  ii).  Quid  enim  horribilius,quara  decem  tri- 
bus  ad  idolorum  cultum  repente  transgressas^Unde 
ad  inetropolim  earum  dicitur :  Aufer  vitulum  tuum 
Samaria,  in  qua  primus   fornicatus   est   Ephraim, 


&icnt  enim  contrariumest  simulacrumDeo.itafDeB- 
dacium  veritati.Ipse  autem  rex  instar  furis  ingres- 
sus  est  ad  populum  Israel^et  quasi  latrunculus  in- 
felicem  69  plebem  Dei  cxpoiiavit  auxilio.  El  esi 
sensus  :  Cum  vellem  vetera  populi  mei  peccata  de- 


(a)  f^ostri  mss.m  t;!a,tantum  absque  addito  Domi- 
ni,  quod  nomen  in  Alexandrino  dumtaxat^atque  Ai- 
dino  exemplaribus  legitur,  Hebrso  archetypo  dis- 
sehtiente.  Ad  Symmachi  quoque  interpretationem, 
qus  Bubsequitur,  reticent  nomen  Sichem, 

(b)  lidem  msB^QlfHAGrQhoolitteraram  duotu  pre- 


ferunt.  Porro  QjjiJa;  qui  repandis  est  humeris,  ap- 
pellatur. 

(c)Post  Victorium  expunximus  copulam  superva- 
caneam  et,  editionum  omnium  teslimonio. 

{d)  Hic  verba,  LXX  similtter,qum  in  antea  vttlgatis 
deerant,  euffeoimuBex  noetriBmsB. 


trn 


COMMENTARIOMJM  ttl  CHtSt  btb.  tl.  CAP.  YIL 


8)1. 


Im  phipteralitfqcttm  idololfttiiifttn,fSphraiBiM  Stt-  A  HgMur  errortbus,  «t  ctite  Bmxi  iieiibiiBfiBMjiyKiletit^ 
maria  kiova  idola  repererQnt.Sed  et  hoe  ^cl  potest      oetilos  ejas  vftare  ivon  val^ant. 


q«od  Domino  Salvatore  post  efTQdionem  sangainis 
aai,et  Ecciesiam  suam  tam  de  iudeet6  quam  de  gen- 
Ubm  congregatam,  votonte  popali  peccata  sanare 
ei  eos  ad  poBnitentiam  reducere ;  subito  Ephraim, 
qui  «bertatem  falsorum  dogmatum  repromittnnt,  et 
p«poi»s  Samari®  qui  se  dicitDeipraeceptaservare. 
surrexerunt  etoperati  sunt  idolumfaisoram  dogma- 
taioti,  et  per  ilios  ingressus  est  fur  et  latro  diaboliis 
ia  Ecolesiam  :  sive  ipaa  doctrina  hsreticoruro  in- 
greasa  tBl,  quasifur  et  lalrunout^tSy  de  qnrbusSal- 
Tvtor  tdicit  in  Evangelio  :  Onmes  qui  venerunt  antig 
mgy  fmi»  fuenmt  et  latrones  {Joan,  x,  8).  Fures  in- 
•iftiantaryet  occcilta  IVaude  decfipiunt .'  latrones  an- 


(Vers.  3.)  InmalUia  sua  laetificaverw/d  reghm,  et 
in  mendaciis  suis  pnVtnpe^.LXX:  /n  malitiis  sttis  ^loi' 
tiflcaverunt  reges^  et  in  mendacHs  suis  prineip^.  Ez- 
ponit  qns  coram  facieejusfecemntrlnmaliti^ssnfB 
laetificaverunl  regem  Jeroboam,et  in  mendaciis  flfiiis 
principes  qni  eub  Jeroboam  popnio  prtthierant. 
Hsretici  quoqueih  malitiaoperumsuonnnltertifica- 
verant  regem  diabolum,et  in  m^ndaetis dogmatum 
penrersorum  principea,  hand  dubiutQ  qQin  mundi 
huJudjquomm^fhlsamsapientiamd^atraitBeu^.Poa- 
sumus  regem  apnd  horeticos  dicere,qui  pHi!nus  b»- 
resim  reperit,  et  principes  eos  iqui  proipesiti  btt- 
reticorum  populis,  falsum  sibi  vitidicant  sacerdb- 


dactto  alfena  diripinnt.  Qui  enim  f^irantur,   nocte  n  tium.  Et  simul  nolandum,qQod  in  peccatis  nbstrf^ 


Waotiir  et  in  •tenebris.  Unde  Significanter  ait,qaod 
Ikir  iDgressus  ctam  0it,et  iatrunculnsexspoHet  foris. 
Non  envia  possunt  exspof iare  veste  Ghristi  quos-do- 
ooerant,  nisi  eos  de  fieoles^a  forse  ednxerint,  et  m 
perversatloctribarum  suarum  via  feeerint  ambulare. 
Fnves  et  latrones  qni  venerunt  anle  Oominumy  non 
MoyBen  et  prophetas  qui  semper  Salvatoris  ore 
lttiidaatur,sed  pseadoprophetas  debemus  accipere, 
et  |>ost)sa  hsretieos,  qui  non  miissi  sunt  a  Domino, 
sed  sua  vdantate  veneront. 

(Vevs.  2.  yEt  ne(a)forte  dieant  in  cordibus  suis^ 
amnis  malUix  (Vulg.  omnem  maliiiam)e&rum  m»  re- 
earMHm;  iwnceircumdedetunJt  eos  adinventiones  suse: 
comtot  fkcie  mea  faclm  sunl,\XX  :  tti  concrnant  quasi 
ementes  in  eordibus  suis,  omnesmalitias  eorum  recor 


gaudeant  eontrarie  fortftu^dines  et  reetores  a^  prih- 
cipes  tenebrarom  istarum. 

(Vers,  4.)  Omnes  adulterantcs  tjuasi  elibanus  itu;- 
eensusa  eoquenie:  quievit^auiulumcitfiiasac&ntftriit' 
tiom  fermeniiydonec  fermenlaretur  fd^ttm.LXX  .*  ^^ 
nes  aduHerantes  quasi  clibanus  ardiens  ad  coquen&tAn 
tn  deusfionem  flammse  a  contmixHone  fehnenii^donS 
fermenfaretur  totum.  Oui  in  malitia  sna  lol^ave- 
rnnt  regem,  et  in  mendaciis  kuis  princip^s,  omnbs 
adulteri  sunt,et  instar  clibani  s!bJeri)bokmid<^relk- 
triie  igne  suocensi,  ut  panemcoqucftentimpietatf^, 
qui  cum  errorisinanimaseorummisissetineendiaiiii 
quasi  caminns  et  clibanus  primo  igne  -snccensus, 
paululum  conqnievit,  ut  Hon  viin  faceretVlpop^- 
k>,sed  suffi  eum  dimitteret  voluntati,dQnec  fermen- 


Msatsan:nvnc  circumdederunt  eos  cogitaiionessusSj  (^  taretur  omne  mendacium  :  quidqnidenimnecessi- 


ecntra  faciemmeam  factas  sunt.  Ne  forsitan,  inquit, 
dieant  in  oordibus  suis  :  vetera  nobis  Dens  peccata 
mtitnit)  et  patmm  deliciapersolvimus  ;  illicome- 
denittt  uvam  acerbam,  et  dentes  (6)niiorum  obstu- 
fuerml{Jerem.  xxii)  :idcircoqu8e  nunc  et  in  praB- 
iSQiSaTum,  me  vidente,fecerUnt,et  quotidie  focintrt 
seqtienffci 'sormone  narrabo,  et  ostendam  illis  adin* 
fentiones  siras,  sive  c ogitationes  quibus  mala  stu- 
dfoeiseime  eonsectati  sunt,70  et  qu®  me  prffiSente 
gesserant,  nontimented  faciemmeam.Quod  autem 
in  SeptiMginta  legimus,  ut  condnant  quasi  canentes 
in  ttnrdibu»  suis,  ad  illud  refSerendum  est,quod  ideo 
fbr  iisifressus,  sive  latrunculns  exspoliaverit  foris, 
ae  in  {iristims  divitlis  et  vestibus  permanentes,re- 


tate  fit,  cito  solvitur  :  quod  vokintate  arripitur,per- 
severat.  Ideo  et  hic  quia  translationem  a  clibano 
sumpserat,  qui  ad  coquendos   panes  suecenditdr; 
servat  in  reliquis,utin  commixtione  fermenti  totroe 
popnli  monstret  assensum  :  quo  scilicet  et  rex  et 
populus  pari  in  idololatria  ardore  corraerint.-Httre- 
ticorum  corda  diabolirgne  succensa,ntine!spaneji 
eoqnantur  Anttchristi,  nemo  ambigi,  :  qoi  idcireo 
primnm  quiescunt  in  Ecclesia,et  loqnnfuT  obeuHey 
et  omnia  pacifica((;)repromittunt,  ut  cancer  paola^ 
tim  serpat  in  populos,  et  fermentnm  doetrih»  66^ 
mm  (qnod  et  Dominus  ihtelligensloqtiito^ :  CavHi 
a  fermento  PharisseoTum  {Btatth.  xvi,  6)  cnm  intuJ- 
muerit  in  cordtbufe  deceptoram,  tuhc  in  aperiam 


fiellereDt  foris  latrdnisque  consensam;  sed   com  a  prommpnnt  insaniam,  et  impletur  in  eis  qeod  h 
.__!,..  *^._*  .  ,        Joanne  Apostolo  dicitur :  fo  ndW« «n>rtm(,  ffirfH#j» 

fuerunt  cx  nobis :  si  envm  fuissent  ex  nobis^    mannis^ 
sent  utique  nobiscum  (I  Joan.  i,  19). 

(Vers.  5  seqq.)  Dies  regis  nostri :  caeperunt  prind^ 
pes  furete  avino\  extendit  monum  suam  cum  ilkaofi' 
bus  :{d)quiapplicueruntquasiclibanumcor  suum  euifk 
insidiaretur  eis.Tota  nocte  dormivit  coquens  eos^mane 

Et  omnia  pacifica  repromittunt.  Loquitur  autem  tfe 
hffiretici8,qui  semper  prosperaetfelioia  poHicentur 
et  sine  laboribus  opervbnsque,c(Blomm  regnum  si- 
bi  viodicant :  qus  lues  nostro  tempore  minflee 
per  Ecolesiam  serpit. 
{d)  H^mi  Vietorios,  quia^  pro  qui,  to  Hel^rM 


apoliati  fberint,  ooncinant  cum  eis,  et  nno  corde 
effBeioBtur(£>t5l.  4,  de  Pasnit.,  cap.Cum  tto):  Idcrrcb 
fvcipientqns  fecemnt,et  omnescogitationeseorum 
vei  opera  meum  non  merebuntur  aspectum.Hffire- 
iict  qQoqoe  nonpossuntveteracontraDeumpeccata 
cMsari;  cum  quotidie  anliquis  operibus  novam  ad- 
dani  impietaiem,  et  cum  perditis  pereant,  suisque 

(a)  Inierseruimus  verbum  forie^  ad  mss.  nosiro- 
nrm  et  Vulgatie  editionis  fidem. 

ib)  Duo  Palaiini,  et  dentes  nostri  obstupuerunt. 

{e)  Martian  posi  Erasm.,p/k;i7tor^promrt^tin^Pec- 
oatiKn  estyinquii  Viciorius,  in  disiinctione.  Floren- 
iini  qaataor  eodioea  veram  retinuenmt  lectionem ; 

Pateou  XXV, 


815 


S.  EUSBBII  HIERONYMI 


816 


ipse  succensus  qmsi  ignis  flammx  :  omnes  calefacii  ^ 
sunt  quasi  clihanus,  et  devoravemni  judices  suos  .'om- 
nes  reges  eorum  cecidcrutit,  non  esl  qu  clamel  ad  me 
ex  (Vulg.  in)  eis.  LXX  ;  Dies  regum  vestrorum,  Cx- 
perunt  principes  furere  a  vino:  extendil  manumsuaih 
cum  pestilentibus,  quia  succensa  sunt  quasi  clibanus 
corda  eorum^  cum  prxcipiiareniur  iota  nocte.Ephraim 
(Al.  lsrael)somno  repletus  est:  manefactum  est :  m- 
census  est  quasi  ignis  flammx  {k\.flamma),Omnesca' 
tefacti  sunt  quasi  clibanus(a)  ignis  ardens,  cl  ignis  de- 
voravitjudicessuos,Omnesreges  eorum  ceciderunl : 
non  est  in  eis  qui  invocet  me,  Obscurus  locus  et  at- 
tento  lectoris  sensu  indigens,ut  primum  historiam 
cognoscamus.  Paulum  Israelet  Samariae  civitas  con- 
quievil  recepto  in  se  erroris  ardore,  donec  tota 
massa  fermento  similis  fleret,  el  cresceret  atque  p 
erumperet,ac  7%  populus  intumescens  clamaretad 
fores  Jeroboam  regis  et  diceret :  Ilic  est  dies  Jero- 
boam  regis  nostri,  hic  est  festus  dies  quem  nobis 
constituitimperator  noster :  hunc  celebramus,hunc 
canimu8,in  hoc  exsultamus  et  ]udimus,in  hoc  vitu- 
los  aureos  adoramus.  Glamante  populo,  principes 
non  irati  suDt,  ut  quidam  putent ;  sed  et  ipsi  ccepe- 
runt  furere  avino,  et  intelligcntiam  susb  mcntis 
amittere,  oblivisci  Dei,  et  in  idolorum  lignaimpin- 
gere.Quod  cum  rex  cerneret,clamare  sciiicet  popu- 
lum  et  dicere  :  diesisleregisnostri  est,  et  principes 
quasi  temulentos  etfanaticosHiescire  quiddicerent 
extenditmanum  suam  illusoribus^populavit  assen- 
sum  his  quieivanis  laudibusilludebant.  Qui  illuso- 
res,cum  insidiaretur  eis  rex  suus,  et  eos  a  Deo  suo 
abduceret,prdBbuerunt  ei  quasi  clibanum  cor  suum  C 
ut  eos  Buccenderet  et  idololatriae  flammisardere  fa- 
ceret.  Idcirco  enim  assensus  est  populo.quia  intel- 
Ittxit  omni  eos  ad  errorem  mente  conversos.  Quod- 
que  sequitur  :  tota  nocte  dormivit  coquens  eos,  mane 
ipse  succensus  esl  quasi  ignis  flammx,  hoc  signincat; 
postquam  misit  ignem  in  clibanum  cordis  eorum, 
et  vidit  eos  furere,et  nullumessequisuoi  resisteret 
voiuntati,  tota  nocte  dormivit,id  est,  securus  fuit  : 
versatus  in  tenebris  e8t,dum  illi  coquerentur  et  im- 
pietatis  panem  efficercnt.  Unde  posteasurrexitma- 
ne,  et  scelerum  suorum  flammam  aperta  ostendit 
insania,  ut  nequaquam  per  insidias,sedimpudenter 
a  Dei  cultu  ad  idolorum  caeremonias  transilir^nt. 
Quid  plura?  omnes  quasi  clibanus,idololatriaeigne 
calefacti  sunt,etdevoraveruntjudicessuo8,utetiam  t\ 
qui  bonus  esse  potuerat  per  naturam,et  religionis 
Domini  recordari,  videns  ot  principes  et  populum 
vituiis  Bubditos,  et  illos  putare  deos,  etiam  ipse  a 
scelere  devoraretur.  Denique  omnes  reges  cecide- 
runtl&rael,  et  ambulaverunt  in  viis  Jeroboam  filii 
Nabatb,  qui  peccare  fecit  Israel,  et   nullus  inven- 

Grffica,Latinaque  editionibus.Mss.autem  libri  nulli 
'  sufTragantur. 

(a)  Palatini  duo  mss.pressius  sic  ad  Grfficum:0m- 
nes  calefacti  sunt  quasi  clibanus,ei  comederunt  princi" 
pes  suos^  omnes  reges  coram  cecideruni  :  non  esl^  etc. 
Graece^ndcvTec  i6cp{xavOrj9Qiv  (A>cxX(6avoc,)cal  xoxicpxYov 
TOV)<  KpiT&^  «^xwv  Ttdivxe^  ol  [ia9iX&I<   auxwv   ticivav, 


tus  est  qui,  desertia  idolis,  reverteretar  ad  Deum. 
7SHa3C  juxta  Hebrsorum  traditionem  audacter  ma- 
gis  quam  scicnter  locutisumus,fidem  dictomm  aa- 
ctoribus  relinquentes.  Nunc  ad  spiritualem  intelli- 
gentiam  transcamus  :  Infelices  populi,  qui  a  rege 
diabolo,  et  ab  ejus  principibus  seducuntur  :  siva 
qui  ab  hasreseos  principe,  et  ejus  ducibus  soIemDi- 
tates  alias  su?cepcrunt,reIinquente8Eccle8iam,  et 
vcritatem  conoulcantes  Odci,  solent  clamare  et  di- 
ccre  :  Uaec  est  dies  regis  nostri  ;  verbi  gratia  Va- 
lenlini,  Marcionis,  Arii,  atque  Eunomii.  Quod  aa- 
dientes  qui  eis  prffipositi  8nnt,non  inebrianturvino 
ne  leve  putetur  esse  peccatum  ;  sed  insaniunt  ex 
vino,de  quo  Moyscs  scripsitin  Gantico  Deuterono- 
mii  :  Furor  draconum  vinum  eorum,  et  furor  aspidum 
insanabilis  (Deut.  xxxii,  33)  :  hi  enim  comedunt  ei- 
bos  impictatis,  et  vino  ioiquitatis  inebriantur.  De 
quo  dicit  et  Apostolus  :  Noliteinebriari  mno,in  quo 
est  luxuria  [Ephes,  v,  18).  Et  in  Proverbiis  legimus: 
Principes  vinum  non  bibant:  ne  obiiviscantur  sapien- 
iiXf  et  reda  judicare  non  possint  {Prov.  xxxi,  5). 
Unde  deceptis  et  populis  et  ducibus,  princejis  ex- 
tendit  manumsuam  vel  illusoribus  et  pestilentibQSy 
quales  erant  fllii  Heli,et  de  quibusinprimo  psalmo 
legimus  :  In  cathedra  pestilentium  non  sedit  (Ps.iA)\ 
de  quo  dicitur  :  Ejice  pestilentem  de  consiUo^et  egre» 
dietur  cum  eo  contentio  (Prov,  xxii,  10)  :  quoram 
succensa  sunt  corda,  ut  allidant  quos  deceperint. 
HocenimjuxtaSeptuagintasignincantca/ara^,qoe 
non  su^sum  levant,sed  allidunt  deorsum.Quodqae 
dicit  :  Totanocte  Ephraim  in  somno  repletus  est, 
ostendit  haereticos  dormientes  lucem  solis  justitis 
non  videre.  Qui  enim  dormiunt,  nocte  dormiuat : 
quia  oppressus  est  sensus  eorum.Et  de  his  in  Psa* 
mis  legimus  :Dormierunt  somnum  suumyetnihUinve- 
netunt  (Ps,  lxxv,  6.)  Horum  corda  caleflunt  variia 
perturbationibus  :  ira,amore,avaritia  ;  et  deyorant 
judices  suos,  vei  si  quid  possunt  in  animo  habere 
virtutum,vel  sensus  quibus  mala  discernunt  a  bo- 
nis.  Sivc  hoc  dicendum  quod  duces  haereticorum  a 
suis  populis  devorentur,ut  quorum  domos  devorant 
turpis  lucri  gratia,  ipsi  eorum  devorentur  assensa. 
Omnes  haereticorumprincipos  ceciderunt :  quamvif 
clamet  ad  Dominum,nulIu8  est  qui  invocet  nomen 
ejus  ;Omnis  enim  qui  invocaverit  nomen  74  Domini^ 
salvus  erit  (liom,  x.)  Moyses  et  Aaron  in  sacerdotibm 
ejus  ct  Samuel  inter  eos  qui  iuvocani  nomen  ejus  l 
itivocabant  Dominum,  et  tpse  exaudiebat  illos  (Psal. 
xcviii),quihaereticorum  regesct  principes  non  exan- 
dit,  quia  non  est  inter  eos  qui  riametad  Dominom. 
(Vers.  S'{0.)Ephraim  in  popuiis  ipse  commisceba' 
tur  Ephraitn  factus  est  subcinericius(b)paniSf  qui  non 
reversatur :  comoderunt  aiieni  robur  ejus^et  ipse  nesci' 

Imprcssa  lectio  Alcxandrino  aut  Aldino   codicibua 
magis  haeret. 
(b)  Hebrseus  textus  tantum  habet  HA^,  nec  addit 

DnS  panis^  Vetus  quoque  auctor  commentarii  in 
Osee,  qui  Rullnus  olim  audit,  Hieronymianamedi- 
tionem  sequi  professuH,  legit  tantummodo  «li^c^- 
rUius  qui^  etc,  panis  nomine  prstermiaao. 


8T7 


COMMENTARIORDM  IN  OSEE  LIB.  11.  CAP.  TII. 


878 


vU  :  ssd  et  cani  effusi  sunt  in  eo,et  ipse  ignoravit;et  A 
humiliahitur  superbia  Israel  in  facie  ejvs:  necreversi 
suni  ad  Dominum  Deum  suum,et  non  quxsierunt  eum 
tft  omnibus  his.  LXX  :  Ephraim  populis  suis  commi- 
scebatur  :  Ephraim  factus  est  subcinericius^  qui  non 
reversatur :  comederunt  alieni  fortiludinem  ejus,  ipse 
v&ro  nesnvit^et  eani  effloruerunt  ei.et  ipse  ignovit :  et 
humitiabitur  contumelia  Israel  in  facie  ^us,  et  non 
sunt  reversi  ad  Dominmm  Deum  suum,  et  non  quae- 
sierunt  eum  in  omnibus  his.  Faotum  est  regnum  de- 
cem  tribuum,  sicut  omnium    nationum,  quia  re- 
cesserunt  a  Domino  :  et  siout  subcineritius  panis, 
qui  non  reversatur,  hoc  est,  non  agpt  poBnitentiam, 
comederuntAssyriiatque  Cbaldsi  fortitudinem  ejus 
et  qaidquid  virium  habere   poterat,  devoraverunt. 
Tantsque  vecordiffi  fuit,  ut  devoratum  esse  se  nes-  n 
ciret :  aut  oerte  ignoraret  causam   propter  quam 
fuissetdevorantibus  traditus  :  deniqueusque  ad  se- 
nectutem,id  est,usque  ad  ultimam  oaptivitatem,  in 
ccBpto  errore  permansit.Unde  hnmiliabitur  superbia 
Israel  non  multo   post  tempore,    sed   nuno  et  in 
praesenti :  hoc  est  enim  quod   dicit,  in  facie  efus : 
bamiliabatur  autem,   quia   se    erexerat  et  non  in 
Deo,  sed  in  multitudine   conOdebat  exoercitus.  Et 
qaia  superbis  Deus  resistit,    humilibus  autem  dat 
gratiam  {Jacob.   rv) ;    pro  superbia,   id    est,  gaon 
(plU),  more  suo  Septuaginta  u6piv,  id  eatyinjunam, 
transtulerant.Et  quia  supra  dixerat :  Ephraim  factus 
est  subcinericius  panis  qui^non  reversatur,  et  videba- 
tur  ambiguum,  nec  satis  sonare  quid  diceret,nunc 
ponit  manifestius  :  Non  smt  reversi  ad  Dominum 
Deum  suum,  et  non  qwesierunt  eum  in  omnibus  his,  C 
Qood  si  fuissent  reversi  ad  Dominum  Deum  suum, 
aadissent  utique  per  Jeremiam  loquentem  Deum, 
Rsuertimini  ad  me,   et  ego  revertar  7$  ad  vos.  Kt 
eom  tanta  fecerint,non  quffisierunt  eum,quem  sno 
Titio  perdiderunt.  Cum  autem  debeat(a)  Ephraim, 
Qt  ad  sensum  alium  transeamus,  docere  populos,et 
ad  similitudinem  sui  trahere,  ipse  popylis  commi- 
BceiuTf  et  similis  eorum  efOciturJuxta  quod  supra 
dictom  est :  Brit  sicut  popultis,  sic  sacerdos.  Sive 
Epbraim  populis  et  gentibuscommiscetur,  ut  omnes 
haretici  nihil  diiferant  ab  errore  gentilium.  Et  qui 
qaondam  fuit  princeps  in  Ecclesia,  factus  est  sub- 
eiDericias  panis,  ex  omni  parte  immundo  cinere  et 
ignium  ardore  circumdatus,ut  non  reverteretur  ad 
Dominum,8edetin  coBpto  permaneret  errore.Come-  {) 
deruot  doemones  robur  ejus  :  isti  sunt  enim  alieni 
et  bostee  omnium  Ghristianorun],  et  ipse  nesoivit, 
adverearios  amicos  putans,  et  devoratores  suos  ar* 
bitrans  esse  convivas ;  sed  et  cani  eiTusi  sunt  in  eo, 
immo  efQoruerunt,  id  est,  multo  erravit  tempore ; 
et  nihilominus  ignoravit  senectutem  et  vetustatem 
snam,  de  qua  soriptum  est :  Quod  veteratur  etsene- 


scitf  prope  exterminium  est  (Hebr,  viii,  13).  Et  si  ad 
justum  virum,  et  ad  ecclesiasticum  dicitur  :  Cani 
hominis  sapientia  ejus  (Sap.  rv,  8);  quarenon  dicatur 
ad  iniquum,  etad  hsireiicum  :  Cani  hominis  stuUiHa 
ejus  ?  De  hac  senectute  Daniel  dicebat  ad  presbyte- 
rum :  Inveterate  dierum  malorum  (Dan.  iii^  62). 
Unde  et  in  libro  Pastoris  (si  oui  tamen  placet  illius 
recipere  lectionem)  Herm®  primum  videtur  Eccle- 
sia  cano  capite,  deinde  adoiescentula,  (b)  et  spon- 
sa  crinibus  adornata.  Cumque  humilietur  superbia 
haereticorum,  sive  contumelia,  quam  quotidie  fa- 
ciunt  ecclesiasticis  viris,  non  revertuntur  ad  Do- 
minum  ;  sed  in  omnibus  his  nequaquam  requirunt 
eum  :  quia  calefacti  sunt  quasi  clibanus,  et  non 
qussierunt  eum  :  devoraverunt  judioes  eorum»  et 
reges  pariter  conciderunt,  neo  est  qui  clamet  ad 
Dominum.  Qus  universa  perpesei  sunt,  ut  Domi- 
num  qusererent,  quem  quaerere  noluerunt. 

(Vers.  14,  12).  El  factus  est  Ephraim  quasi co- 
lumba  seducta  non  habens  cor.  jEgyptum  invocabant, 
ad  Assyrios  abieruni  :  et  cum  profecti  fuerint^  exten^ 
dam  [Vulg.  expandam]  super  eos  rete  meum^  quasi 
volucrem  f  Al.  volucres]  coeli  detraham  eos,  csedam  il^ 
los  secundum  (c)  auditionem  76  coitus  eorum.lXX  :Et 
erui  Ephraim  quasicolumba  insipiens  non  habens  cor. 
jEgyptum  invocavit  [A\.invocabit]fet  in  Assyrios  abie^ 
runt  sieut  ibunt.  Mittum  super  eos  rete  meum^  ut  vo^ 
latilia  [Al.  volatite]  cosli  detraham  illosycorripiam  eos 
in  auditu  [Al.  adventu]  tributationis  eorum.  Prfficepit 
Dominusin  Evangelio  (Matth.Xy)  ut  simus  simplices 
quasi  columbae,  et  astuti  quasi  serpentes,  ut  imi- 
tantes  simplicitatem  columbarum.etserpentis  astu- 
tiam,  nec  aliis  nocere  possimus,  nec  ab  aliis  patia- 
mur  insidias,  sed  simpiicitate  et  prudentiaexhibea- 
mus  hominem  temperatum  :quia  prudentiaabsque 
bonitate,malitiaest:  et  simplioitas  absqueratione, 
stultitia  nominatur.  Factus  est  ergoEphraim  quasi 
columbaseducta,  quod  ilebraice  photha  (nn^5) ;  ab 
Aquila  et  SymmachOjBeX-yofjivT),  vel  airaxwjiivT)  dici- 
tur,  id  est,  lactatay  sive  decepta :  et  a  Septuaginta 
insipienSj  sive  insensata :  6lvou;  enim  utrumque  ex- 
primere  potest.  Et  pulohre  columba  seducta^  sive 
insipiens  appellatur,  quia  est  columba  et  sapiens, 
qu»  dioit  in  Psalmis  :  Quis  dabit  mihi  pennas  sieut 
cotumbsBj  et  volabo  et  Requiescam  (Ps.  liv,  7)?  Gujus 
pcnns  deargentatffi  sunt,et  posleriora  dorsi  ejusin 
virore  auri.  Ephraim  autem  columba  insipien8,et 
non  habenscor,intantum  brutffi  mentis  ostenditur, 
ut  iEgyptum  invooans,  ad  Assyrios  perrexerit.  Qui 
enim  deprecatua  ^gyptiorum  auxilium  est,  ab  As- 
syriis  captivus  adducitur.Baculusarundineus^gy* 
ptus,  cui  qui  innixus  fuerit,statim  conteret  eum,et 
fractus  atque  contrilus  manum  transforat  incum- 
bentis.  Et  ut  ostenderet  Deus,  quod   commutantes 


(a)  Pro  debeat,  ms.  Palatini  videatur  legunt,  aut 
fiaem»  Porro  pro  transeamas,  et  quod  subsequitur, 
traherSf  Martian.  cumErasmo  retmuit /ran5/<?ramtis 
et  subtrahere,  qu»  Victorius  verba  ex  quatuor  Flo- 
rentio.  codiciba»,  tribusque  Brixianis  jam  emeada* 


verat. 


(b)  Gotelerius  maluit,  ut  sponsa.  Innuit  vero  S. 
Doctor  ejus  libri  Uermffi  visionem,  1,  cap.  2,  et  vis 
4,  oap.  item  2. 

(c)  Palatiai  oqs.  ^cundum  ad  i    ffitionem  ccv/ui.etg 


w» 


S.  &tJlSlIBII  RIEROimR 


loca,  oculos  eJuB  vilare  non  possunQus,  et  semper 
Dei  regimur  poteetale :  Cum,inquit,profecti  fuerunt 
in  Assyrios,  etiam  ibi  extendam  rote  meum,  et  si 
exaltati  fnerint  ut  voiucres,inde  detraham  iiios.De- 
tr^am  iilos  autem  non  in  perditionem,sed  ut  cse- 
dam  quasi  filios :  etcsdam  nonin  pcenarummagni- 
tlidine,  sed  in  timore,  ut  audientes  ventura  \Al.  ve- 
tera]  8tipplicia,8oli8  terroribus  emendentur.Queritar 
^sar  Epbraim  non  aliis  avibus,sed  colombs  compa- 
ratns  sit.  Aves  esBterffi  pullos  suos  etiam  cum  peri- 
culo  vitffi  su«  protegere  festinant,  77  et  cum  ad 
hidum  suum  accipitrem,  colubram,  corvum,  sive 
comicem  accedere  viderint,  hnc  illucque  volitant, 
et  immittunt  se  morsu,  et  unguibus  lacerant^  et 
dotorem  parentis^^querula  voce  testantur ;  sola  co- 
lumba  ablatos  puUos  non  doIet,non  requirit :  et  ideo 
huic  recte  comparatur  Ephraim,  quod  vaslalum 
per  partes  populum  non  sentiat,  sed  negligcns  sit 
salutis  susc.Quodque  dicit,  cttdam  eos  secundum  au- 
ditionem  coUus  eonm,  hoc  significare  potest :  sicut 
Juncto  consilio  omnes  idola  fabricati  sunt :  ita  me 
Irato,  omnespariter  vastabuntur.Magistros  contra- 
riorum  dogmatum,  qui  Ghristum  reliquere  sapien- 
tiam,  ct  de  Ecclesia  sunt  egressi,  recte  insipientem 
et  excordem  columbam  possumus  dicere,  qui  ter- 
rena  desiderantes,  Assyriis  traditi  sunt.  Et  cum 
profecti  fuerist  de  Ecclesia,  expandit  Dominus  su- 
per  eos  rete  suum,te8timoniisScripturarum,etar- 
tiflci  sapientiffi  sermone  contextum,  ut  elevantes  se 
contra  sapientiam  Dei,  et  instar  avis  ad  excelsa 
volitantes,  ad  humilia  detrahat,  ct  corripiat  eos 
comminatione,  et  auditione  pcenarum,  ut  correcti 
non  pereant  in  fleternum. 

(Vers.  13.)  Vas  eis,  quoniam  recesserunt  a  me :  va- 
stabuntuTf  quia  prsevaricati  sunt  in  me,  Ego  [Vulg. 
Et  ego]  redemi  eos,  et  ipsi  locuti  sunt  contra  me  men- 
dacia,  et  non  clatnaverunt  ad  me  in  corde  suo,  sed 
ututabant  in  cubilibus  suis,  LXX  :  Vx  eis,  quoniam 
recesserunt  a  me :  manifesti  sunt,  quoniam  impie  ege- 
runi  in  me;  ego  vero  redemieos :  ipsi  vero  locuti  sunt 
contra  me  mendaciumy  et  non  clamaveruni  ad  me 
corda  eorum^  sed  ululabanl  in  cubitibus  «tiu.  Me  ex- 
tendente  rete  meum,  ut  eos  comprehenderem,et 
quasi  volucrem  cobH  desuperbiadeponcrem,  etco- 
derem  in  audilu  angustiaB,  illi  recesserunt  et  resi- 
lierunt  a  me,  hoc  enim  significat  drjreTn^^TjWv,  quod 
Septuaginta  transtulerunt :  et  propterea  vastabun- 
/ur,  quia  praevaricati  sunt  in  me.  Pro  co  quod  nos 
diximus,  vastabuntur,  et  in   Hebra»o   scriptum  est 

(a)  In  Palatin.  mss.,  t*arrarum,quod  non  passim 
obvia6ett;lilterarumin  pronuntiando  similitudine, 
sed  consulto  factum  ad  superioris  contextus  nor- 
mam  videatur. 

(b)  Nihil  simile  ab  Arii  mores  et  haeresim  referas. 
Optime  vero  ad  Aerium,  qui  Encralitarum  sectie, 
cujua  et  Tatianus,  aul  alumnus,  aut  sjipx***^  *""»'• 
Omnino  igitur  rescribi  hic  velim  -4eriti4 :  quod  praj- 
terea  ex  Philastrii  probaverim  testimonio,  ubi. 
«  Aerii,  inquit«  ab  Aerio  quodam  sio  appeUati  sunt 
qoi  abstineDtii8  vacanti  et  in  provincit  Pamphylit 


A  80D  LAEM  (dhS  *rv),  id  est,  vastati0  eis :  8yTnnia- 
chus,  interitum :  7S  Th eodotio,tiitf ^riom  tnteipi^ 
tati  sunt.  Porro  in  editione  Vnlgata  doplicit^  le- 
gimus  ;  quidam  enim  codices  habent,  S^Xoi  d^, 
hoc  est,  manifesti  sunt :  alii  SetXaToC  elotv^  boe  est, 
meticulosi,  sive  miseri  sunL  Vastabnntar  igttar^ 
miseri  erunt,  et  semper  timentes  ao  formidantss, 
quia  prffivaricati  sunt  in  Oeum,  adoramtes  vitnklf 
aureos,  et  relinquentes  eum  qni  redamit  eos  de 
iGgyptia  servitute,  et  edaxit  in  excelao  bmcfaia. 
Ipsi  vero  locuti  sunt  contra  Dominum  mendaeio, 
dicentes  dc  idolis :  Hi  sunt  dii  tui  hrael  pd  te 
eduxeruni  de  terra  jEgypti  (Exod.  xxznX  et  noi 
clamaverunt  ad  Dominum  in  corde  8«io,  sed  m 
idololatriffi  fornicationibas  volutabantur.  8ive  qida 

|x  dflsmonum  cultum  sequitur  libido  et  hmria,  qai 
oolobant  dsmones,  consequenter  insta^r  percoraoi 
in  cceno  libidinum  versabantur.  Et  polchre  cantiekt 
idolis  servientium,  non  carmina  in  Deum^sed  nto- 
latum  appellat.Supcr  hffireticis  facilis  inteipretilto 
est  quod  vs  habeant  sempitemam,  quta  reeesab- 
sunt  a  Deo,  ct  miseri  sunt,  quia  reliqaeront  Grea- 
torem  suum  qui  redemit  eos  sanguiDe  sao  :  eti|Mi 
loquuntur  contra  eum  mandacia,  impia  falsitidli 
dogmata  componentes,  et  non  clamant  in  cordibtii 
suis,  sed  ululant  semper  in  conciliabalis»  qas^» 
ohre  cubilia  appellat,  et  ferarum  lustra.  Istitisinodl 
non  possunt  dicere :  Lavabo  per  singulas  nodes  d' 
ctummeum  lacrymis  meis  stratum  fneumri§ak9 
(Psat.  VI,  7) :  sed  volutantur  in  sordibas  libidinl- 
num,  vacant  stupris,  et  quidquidloqaantaret  pa- 

C  tavennt  se  in  laudem  Dei  dicere,  olulatus  lt^i6^ 
rum  et  (a)  baccharum  insanientinm  sonitns  eet 
Raro  hsreticus  diligit  castitatem,  et  qaicamqae 
aroare  pudicitiam  se  simulant,  ut  ManicbaMiB,  tt 
Marcion,  et  (6)  Arius,  et  Tatianus,  et  instaaratoM 
veteris  haereseos,  venenato  ore  mella  promitlaot. 
Gsterum  juxta  Apostolum,  qu6B  seorete  agnnt,  liir- 
pe  est  dicere  {Ephes,  v). 

(Vers.  14  seqq.)  Sti;>^  triticum  et  vmum  rmiM' 
bant  recesserunt  a  me,  et  ego  ertidivi  (e)  et  amfenUm 
brachia  eorum :  et  in  me  cogitaverunt  7#  matifiam : 
reversi  sunt,  ut  essent  absque  Jugo  :  facH  funi  pmn 
arcus  dolosus:  cadent  in  gladio  principes  emilm^e 
fUrore  lingux  suse :  ista  subsannatio  eorum  in,  9enH 
jEgypti,  LXX ;  Super  tritico  et  vino  (d)  diuecakmdsit : 

n  eruditi  sunt  in  me,  et  ego  confortavi  brachia  mm^ 
ct  contra  me  cogitaverunt  mala :  conoeTSttmt  #%  frf- 
hilum^  facti  sunt  quasi  arcus  inteniuSyCadesU  ingl^ 

quam  plurimi  commorantur,qui  et  Encratites  dicao- 
tur,  id  est,  abstinentes.  Hi  non  possident  aliquid, 
escas  abominantur.  quas  Deus  cum  benedictioin 
humano  generi  tribuit.  » 

[C)  Victorius  voculam  cos  addit,  ex  Valgata  edi- 
tione,  et  Hebraico.  Ilieronymiana  autem  editio  illtf 
quam  auctor  commentarii  in  Oseam  mib^kbiiiDO 
Ruiini  laudat,  minime  agnoscit. 

(d)  Mss.  Palatini»  concidebantur  :  et  pat^lKMt, 
isia  est  subsan  atio^  pro  sic  est^  ete. 


I 


811 


COMMBNTARIORDM  IN  OSBB  LIB.  H.  CAP.  VHl. 


m 


6x0  princeps  eonm  propter  imperitiam  linguse  eorum ; 
sic  esl  subsannatio  eorum  in  terra  jEgypti,  Propter 
abundantiam,  inquit,  rerum  omnium  corruerunt. 
Quod  etiam  Ezechiel  in  Sodomis  et  Gomorrhis  fa- 
otiim  esse  commemorat  (Ezech»  xix),  ut  nihil  aliud 
nisi  cibos  et  luxuriam  ruminarent :  pro  quo  Sep- 
tuagintatranstuleruDt,  super  frumento  et  vino  disse- 
cahantur,  in  exemplum  prophetarum  Baal,  qui 
prssente  Elia,  ooncisione  membrorum  pluvias  pre- 
oabantur  (III  Reg.  xviii).  Simulque  ut  ostenderet  eos 
jamentorum  similes,  non  dixit,  comedebant,  sed 
ramrnabant :  et  ideo  recessefunt  a  Domino  qui  di- 
oit :  ego  eos  erudivi,  ego  fortutidinem  prffibui,  et 
contra  me  suas  erexere  cervices  ;  non  quod  aliquid 
possint  faoere  et  nocere  Greatori  suo :  sed  quod 
Bolam  facere  potuerunt,  cogitaverunt  mala  contra 
me.EIt  quomodo  a  principio  fuerunt,  priusquam  vo- 
carem  eos  per  Abraham,  et  postea  per  Moysen  et 
Aaron,eterantabsquejugo  legisque  notitia,  etcun- 
ctis  nationibus  miscebantur  :  ita  etiam  nunc  reversi 
BHntin  pristinum  statum  :  ut  absque  jugo  et  fbenis 
deferrentur  per  praecipitia,  et  mutarentur  in  arcum 
doloBiim,ut  (a)  quem  Deus  contra  adversarios  inten- 
derat^ipsi  oontra  suum  Dominum  verterent,  et  mit- 
terentadversuseumblasphemiarum  sagittas.  Unde 
princeps  eorum,  qui  infeiicempopulum  deceperunt, 
cadentgladio  propterfuroremlioguffisuae,  quodvi- 
tnloaaureos  deos  appellare  sunt  ausi,  ut  hoc  face- 
rent  in  terra  repromissionis,  quod  in  iEgypto  didi- 
cerant :  colentes  Apim  iEgyptium,  et  omnia  eorum 
portenta  venerantes  :  ita  enim  et  in  solitudine, 
qoando  egressi  sunt  de  iEgypto,Dominum  subsan- 
naTemnt,  dicentes  :  Isti  sunt  dii  tui,  Israet 
(borf.  xvi,  3).  Et :  M  Utinam  essemus  in  terra  jE- 
fgffpHpUhisedehamus  super  oUas  camium  (Exod,  xxxii, 
ijyOt  ostera.  Super  tritico  et  vino,  (b)  et  falsis  my- 
BteiiiB  oorporis  et  sanguinis  Christi,  qui  dicit  in 
Evangelio :  Nisi  cedderil  granum  tritici  in  terram, 
ei  mortuwn  luerit^  ipsum  sojum  manet  {Joan.  xn,  24) : 
£t  in  aKo  looo :  Ego  sum  vitis  vera  (Joan.  xv^  1 ) : 
Ei :  Miei  biberitis  sanguinem  meum  (Ibid,,  vi,  54). 
Soper  hoo  ergo  tritico  et  vino  bseretici  conciduntur, 
eldiveraa  aibi  construunt  tabernacula :  sive  praeoi- 
dontar  ab  Bcciesio  corpore,  et  legem  Dei  meditari, 
et  raminare  se  simulant.  Sed  hoc  facientes  reoedunt 
t  Domino  qui  docuit  eos  in  Ecclesia,  et  dedit  eis 
fiwiitudinem,  qua  contra  adversarios  dimicarent. 
Idi  Tcro  cogitaverunt  malitiam  contra  Dominum, 
impiissimas  hsreses  exstruentes,  et  reversi  sunt  in 
Btatom  gentiHum,  ut  essent  absque  Dei  notitia  et 
jngo :  sive  reverei  sunt  in  nihilum,non  quod  desie- 

(a)  8io  ad  fidem  quatuor  Florentids  codicum  cor- 
raut  Yictorias,  quem  Deus,  ut  subintelligas  arcum. 
lUrtian.post  Erasmum  retinuit,  quoh, 

(6)  In  imo  Palatino,  falsi  mysterii,  in  altero,  ipsa 
vox.  falsi  expungitur. 

{e)  Hoc  quoGue  notatum  Victorio  est,  ideo  dici, 
secundum  LXx  dumtaxat,  quia  in  Hebraico  non  in- 
venitar  capihikim  quartum  decimum,ubi  id  prodi- 
tar,  sicut  nec  tria  alia  superiora.  A  dimidio^enim 


A  rint  esse,Bed  quod  ad  comparationem  ejus,  qni  lo- 
quitur  ad  Moysen :  Vade,  dic  populo  Israel :  Qui  est 
misit  me  (Exod,  iii,  14),omnes  qui  contra  Dominum 
sapiunt,  non  esse  dicantur  (Al.  dicuntur).  Juxta 
illud  quod  in  EstherlegirousinSeptuaginta  (c)dum- 
taxat :  Ne  tradas  sceptrum  tuum  his  qui  non  suni 
(Esther  xiv,  11,  secLXX),  haud  dubium  quinidqla 
significet.Si  enim  Deus  est  veritas»  quidquid  contra- 
rium  veritati  est,  mendacium  est,  et  nihil  nomina- 
tur.  Hoc  hffiretiois  convenit,  qui  instructi  de  Scri- 
pturis  sancti8,adversum  Doipinnm  LegisetProphe- 
tarum  et  Evangelii  verba  vertunt :  et  sunt  quapi 
arcus  dolosus  sive  perversus.  Dolosus  arcus  atque 
perversus  est,  qui  percutit  dirigentem,  et  yulnerat 
dominum  suum.  Sive  facti  sunt  quasi  arcus  inten- 

P  tus,parati  semper  ad  pugnam  et  contentiones,  in 
subversionem  audientium.  Unde  priucipes  eorum, 
id  est  hffiresiarchffi,  Domini  mucrone  feriuntur, 
propter  insaniam  linguae  sus,  qua  Dominum  blas- 
phemaverunt :  hoo  idem  facientes  in  falsi  nominis 
Ecclesia,  quod  faciebant  eo  tempore  quo  in  iEgypto 
ssculi  morabantur,  hoc  ^st,  quando  gentiles  erant. 
Omnes  enim  hsereticorum  et  gentilium  quffistiones 
effidem  sunt,  quia  non  Scripturarum  81  auctoritar 
tem,  sed  humans  rationis  sensum  sequuntur. 

(Cap.  VIII.  —  Vers.  1  seq.)  In  gutture  tuo  sit  tuba, 
quasi  aquila  super  domum  Domini :  pro  eo  quod  trans' 
gressi  sunt  fxdus  mtum,  et  legem  meam  prsevaricaii 
sunt,  Me  invocabunt  (Al.  invocabant),  Deus  meus, 
cognovimns  te  Israel,  Projecit  Israel  bonum,  inimicus 
persequetur  eum,   Ipsi  regnaverunt,  et  non  ex  me : 

G  princtpes  exstiterunt,  et  non  cognovi,  Argentum  suum 
et  aurum  suum  fecerunt  sibi  idota,ut  interirent,  LXX: 
In  sinu  e-orum  quasi  terra  sicut  aquila  super  domum 
Domini  :  pro  eo  quod  transgressi  sunt  testamentum 
meum.et  contra  legem  meam  impie  egerunt,  Me  invo- 
caverunt  (k\,  invocabant),  Deus,  cognovimus  te:  quia 
Israel  (d)  aversatus  est  bona:  inimicum  persecuti  sunt, 
ex  semetipsis  regnaverunt^  et  non  per  me :  principes 
exstiterunt,  et  non  indicaveruntmihi :  argentum  suum 
et  aurum  suum  fecerunt  sibi  idola,ut  dispereant,  Hoc 
quod  interpretati  sumus,t72  gutture  tuti  sit  tuba,  pro 
quo  in  Hebrffio  scriptum  est,  alechchag  soPHAa 
(ISW  •pnSK),  Aquila  et  Symmaohus  et  Theodotio 
similiter  transtulerunt.  Soli  Septuaginta  dixerunt : 
in  sinu  eorum  quasi  terra :  quod  quid  signiflcet,  in- 

j)  certum  est.Quidamenimffistimantsinumdupliciter 
accipi,et  inferiorem  partem  vestimenti  a  genitalibus 
usque  ad  pedes :  et  colpum  maris,  id  est»  sinum, 
verbi  gratia,  Uadriatioi,  et  lonii,  et  Propontidis, 
falsosque  magistros,qui  blasphemiam  iCgypti  sunt 

decimi  capitis,ea  quffi  postea  leguntur  in  Esther»  ex 
Vuigata  LaX  editione  accepta  sunt :  desunt  enim 
penes  Hebrffios. 

(d)  Ita  et  nostri  cum  Victorio  mss.  aversatus:  Uaiv 
tian.  cum   Erasmo,  adversata.  Redolet  vero  scioli 

glossatoris  manum,quod  statim  iniisdem  mss.sub- 
itur,  iniquum  secuti  sunt^  pro  vnimicum  perseculi 
sunt:  GrfflC.  iyfipb>^  xaxe8(a)^av. 


883 


8.  BUSEBII  HIERONYMI 


884 


secuti,  omnia  in  sinu  suo  libidini  servientia  et  ter-  A 
rena  retinere :  vel  certe  in  portu  et  refugio  naviga- 
tionis  8ua9,  nihil  pretiosarum  mercium,  sed  terrena 
conquirere.  Nos  autem  sequentesveritatem  Hebrai- 
cam,ccBptffi  explanationis  texamus  ordinem.  Prffici- 
pitur  prophetffi,et  dicitur  ad  eum :  In  gutture  iuo  sit 
tuha,hQii  est,  sic  exalta  vocem  tuam,ut  tub»  similis 
sit :  ut  plurimi  audiant,  quia  plurimi  peccaverunt. 
Gumque  exaltaveris  vocem  tuam,  boc  dicito  cum 
clamore.quasi  aquila  super  domum  Domini,  et  est 
sensus  :  Veniel  Nabuchodonosor  cumomni  exercitu 
suo  tam  raptim,  tam  velociter,  ut  aquil»  imitetur 
volatum  festinantis  ad  praedam :  et  veniet  non  ad 
alium  Iocum,8ed  ad  Jerusalem,in  qua  templum  Dei 
situm  esl,  89  ut  eam  destruat  atque  subvertat.  De 
hac  aquila  et  Ezechiel  plenius  loquitur  {Ezech,  xvii);  n 
magnarum  alarum  plumarumque  etunguium,quffi 
habet  ductum  intrandi  in  Libanum,  hoc  est,  in 
templum  Dei.  Juxta  Zachariam  prophetam,  in  quo 
Bcriptum  est :  Aperi,  Libane,  portas  tuas,  et  comedat 
ignis  cedros  tuas  {Zach.  xi,  1).  IIoc  autem,  o  pro-  ' 
pheta,quod  tibi  dico  atque  praecipio  :  In  gulture  tuo 
sit  tuba,  ut  vocifereris  et  dicas,  quasi  aquila  super 
domum  Domini,  regem  venire  Ghaldaeorum,  non 
aliam  ob  causam  jubeo,  nisi  quod  transgressi  sunt 
foedus  meum,  et  meas  caeremonias  reliquerunt. 
Unde  tempore  necessitatis  et  angustiae,  quando 
captivitas  venerit,  me  invocabunt  et  dicent  :  Deus 
meus,  cognovimus  te,  Israel ;  nos  qui  appellamur 
Israel,  scimus  te  atque  cognoscimus,  et  nomen 
Jacob,  qui  tibi  placuit,  servamus  antiquum,  ut  di- 
camurlsrael.Quibus  respondit  Dominus :  Quomodo  C 
vocamini  Israel,  cum  Israel  projecerit  bonum,  id 
est,  Dominum  Deum  suum,  a  quo  appellatus  est 
Israel?  Idcirco  quialsrael  projecitbonum,inimicus, 
hocest,  Assjrius  persequetur  eum,  atque  compre- 
hendet :  qui,me  rege  deserto,  petierunt  sibi  regem, 
sicut  et  gentes  reliqu»,  et  fecerunt  contra  volunta- 
tem  Dei  {Al.  meam).  Denique  Samuel  ideo  eis  dura 
regis  exponit  imperia,  et  filios  eorum  ac  fllias  dicit 
regibus  scrvituras,ut  ad  Uominum  rcgem  clementis- 
simum  convertantur  (I  Reg,  xviii) ;  sed  alii  absque 
voluntate  Dei  principes  exstiterunt.Et  non  eis  suffe- 
cit  hoc,8celu8,nisi  majoriimpietate  facinus  dupli- 
carent,utargentumsuum  et  aurum  quod  acceperant 
ad  divitias  et  ornatum,  in  idola  vertcrent.  Ergo 
Saul  non  ex  voluntate  Dei,sed  ex  populi  errore  rex  j) 
faotus  est.  El  quia  radicem  pietatis  non  habuit, 
Btatim  ut  regnare  ccspit,  impietate  succensus  est. 
Potest  hoc  quod  dicit :  Ipsi  regnaverunl^  et  non  ex 
me :  princepes  exstiterunt  et  non  cogmvi,  etiam  de 
Jeroboam  accipi  fllio  Nabath,etdecdeteris  principi- 
bus,qui  ei  in  imperio  successerunt.Nec  statim,  quia 
Deus  Salomoni  iratus,  regnum  ejus  dividi  voluit, 
idcirco  Israel  bene  suscepit  regem.  Debuerat  enim 
juxta  legis  praecepta  interrogare  Dominum,  an  vellet 
hoc  fieri.  Nam  de   Salvatore  S8   dicitur  :  quod 


oporteat  quidem  tradi  Filium  hominis,  sed  v»  illi, 
perquem  tradendus  sit  {Mat.  xxvi).  Diabolum  qui 
ponere  cupit  supraastracGeii  nidumsuum,  aquilam 
saepissime  legimus  :  Si  exaltatus  fueris  ut  aquHa^ 
inde  detraham  te,  dicit  Dominus  {Abdim  i,  4).  Oculos 
quoque  qui  irridet  patrem,  et  despicit  senectutem 
matris,  effodietur  a  corvis,  et  devorabunteumpuili 
aquilarum  {Prov,  xxx);  per  diabolum  acdaemones, 
clarum  visionis  suse  lumen  amittens.  Unde  in  Lege 
praecipitur,  ut  non  comedamus  aquilam  {LevU.  xi). 
Haec  igitur  aquilavenitsuperhaereticorumconcilia- 
bula,  quffi  quondam  fuerant  domus  Domini:  et 
idcirco  venit,  quia  prevaricati  sunt  fcedus  ejus,  et 
legem  Dei   dereliquerunt:  et   sine  causa  invocant 
eum,  et  dicunt  :  Deus  meus  es,  et  cognovimus  te, 
nos  qui  vocamur  Israel,  cernentes  Deum,  et  voca- 
mur  nomine  Ghristiano.    Frustra,  inquit,  hsc  fa- 
ciunt,  cum  ipsi  sibi  reges  constituerint,  et  contra 
meam  fecerint  voluntatem,et  princepes  habeant  ad- 
versarios  meos,  quos  ego  nescio,  quia  mei  notitiam 
non  merentur.  Argentum  quoque  suum,  et  aarumy 
et  quidquid  habere  poterant  naturaliter,  Bermones 
acsensus  verterunt  in  idoIa,quffi  de  suo  cordefinxe- 
runt :  et  verterunt,non  utinterirent ;  sedquia  verte- 
runt,ldeo  interierunt.  Neque  enimhac  rationefece- 
runt,ut  perirent ;  sed  quiafecerunt,idcircoperierunt. 
(Vers.  5,  6.)  Projectvs  est  vitulus  tuus,  Samarys, 
Iratu*  est  furormeus  in  (a)  eis :  usquequonon  poterunt 
emundari  ?  quia  ex  Israel  et  ipse  est :  artifex  feeii 
illud,  et  non  est  Deus :  qumiam  in  aranearum  iala» 
erit  vitutus  Samarias,  LXX  :  Projice  vitulum  iuum, 
Samaria :  con^itatus  est  furor  meus  supereos :  usque- 
quo  non  poterunt  emundari  in  Israel  ?  et  hoc  artifex 
fecit^et  non  est  Deus :  quia  seducens  erat  vitutus  tuuSf 
Samaria.  In  eo  loco,    in  quo  nos  posuirous  aranea' 
rumtttlas,\n  Hebraico  scriptum  est  sababim  (D133W}« 
per  lOD  litteram  penultimam  :  non  ut  quidam  falso 
putant,  SABABUM  (D*llll7),id  est,  per  vau,  qaod  8e- 
ptuagintaet  Theodotion,  TcXavcov  interpretati  sant| 
id  esifSeducenSy  atque  decipiens  :  Aquila  erranlibMSf 
sxieconvsrsis :  Symmachus,  inconstans,  vel  instabHef 
id  est,  dxaTae<ruacTa>v  :    84   Quinta  editio,  (§e(jL6edc0V, 
vagus  et  fluctuans,  Nos  ab  Hebraeo  didicimuseABABOC 
proprie  nominari  aranearum /lia  per  aeremvolantiay 
quae  dum  videntur  intereunt,et  in  atomos  atqae  in 
nihilum  dissolvuntur.Et  recte  his  Samarias  vitolns 
r.omparatur,  quem  eo  tempore  pro  pretii  magnitn- 
dine,quia  aureus  erat,  populus  adorabat.  Hoc  qaod 
supra  dixerat :  Argentum  suum  et  aurumsuum  feu- 
runi  sibi  idola^  ut  interirent^   nunc  exponit  manife- 
stiud :  Projectus  est  vitulus   tuus,  Samaria^  iratus  est 
fiiror  meus  in  eos :  vel  in  vituIos,quia  duos  lecerant: 
vcl  in  Samaric  habitatores,  qui  eos   adorabant. 
Porro  quod  in  Septuaginta  legimus  :  Projice  vitutum 
tuum   Samaria,  cohortatur   habitatores   cjas,  noB 
uniusurbis,sedomnium  decem  tribuum,qas  appel- 
lantur  Samaria  (alioquin  in  urbe  Samaria  vituli  noB 


(a)  Victorius  ex  Vulg.  Edit.juncto  Uebraico,  tn  eos»  Item,  artifex  fecit  illum,  id  est,  vitulum»  de  quo  ia 
praoedenti  sermone.  Nuili  vero  msB.  sufifragantur. 


m 


COMMEMTARIORDM  )N  OSEE  LIB.  II.  GAP.  VIK. 


886 


erant,  sed  in  Dan  et  in  Bethel),  ut  projiciat  vitulos 
Buper  quoB  iratus  est  Deusisive  aTzozpi^zzaiy  id  est, 
defricet  ;  ut  quos  multo  tempore  coluerat,  paulatim 
(a)a  sedefricetetemundet.Illisque  non audientibus, 
convertitur  ad  alios,  et  quasi  ad  tertiam  personam 
loquitur  :  Usqueqm  non  poterunt  emundari  ?  Qu» 
ista  inquit,  insania  est,  me  dante  (Al.  mediante) 
locum  poBnitentise  illos  ad  sanitatem  nolie  converti 
Et  quia  dixerat  :  Projice  vitulum  tuum,  Samaria, 
exponit  quis  iste  sit  vitulus:  quia  ex  Israel  et  ipse 
est:  non  ab  aliis  ait^vitulum  gentibus  accepistis,ut 
Baal  et  Astaroth  a  Sidoniis,  ut  Chamos  a  Moabi- 
tis  ut  Moloch  ab  Ammonitis  (IV  Reg.  xxiii)  ;  sed 
vos  ipsi,  etrex  vester  Jeroboam,  quod  in  ^Egypto 
didiceratis  fecistis  in  Israel.  Aut  qualis  ille  est 
deu8,  qui  manu  formatur  artificis  ?  Denique  ut 
aranearam  fila  dissolvuntur  in  ventum,ita  vitulus 
Samaris  redigetur  in  nihilum.ProjicitDominus  hae- 
reticorum  vitulos  et  Samariae,  qui  se  dicunt  legis 
prscepta  servare  :  qui  vituli  hffirent  humo,et  ope- 
rantur  in  terra  non  spiritu,  nec  oculos  ad  coclum 
levant;6t  idcirco  iratus  est  furor  Domini  super  eos^ 
et  miratur  quae  sit  tanta  perversitas,ut  nolint  relin- 
quere  idola,  quse  sibi  fabricati  sunt,  et  ament  (AL 
amant)  sordes  haereticas  pro  Ecclesiae  munditiis. 
Quos  vitulos  non  accepit  Israel,  Dominum  videre 
ae  ilngit  S5  a  caeteris  gentibus  :  sed  de  Scripturis 
sanctis  sibi  ipse  conflavit  intelligentiae  pravitatem, 
et  artifex  est  Dei  sui,  qui  cito  peribit  et  aranearum 
telas  imitabitur,  qu»  ievi  rumpuntur  attactu. 

(Vers.  7.)  Quia  ventum  seminabunt  et  lubrbinem 
metent :  culmus  stans,  non  est  in  eo  germen,  non  fa^ 
eiei  farinam :  quod  etsi  fecerit  alieni  comedent  eam. 
LXX  :  Quia  corrupta  vento  seminaverunt,et  subversio 
eorum  suscipiet  ea:manipulus  non  habens  vires  ut  fa- 
dat  farinam  :  quod  et  si  fecerit.  alieni  camedent  eam. 
Aranearum  telis,  Samari»  vitulum  comparat :  id- 
circo  methaphoram  servat  in  reliquis,ut  quos  aru- 
nearum  telas  dixerat  comparet  vento,  et  turbini, 
culmisque  non  stantibus  :  et  si  steterint,  farinam 
Don  habentibus  ;  et  si  farinam  inquit,  fecerint,  ab 
aliis  devorabitur.  Et  quia  tam  de  haereticis  quam 
de  bis,  qui  in  Samaria  fabricati  sunt  idola,  com- 
munis  est  sensus,  communiter  disputandum  est. 
Isti  ventum  seminant,  sive  (6)quae  a  vento  corrupta 
Bunt  semina  qus  medullam  non  habent,  quam  Graeci 
ivTeptctfVTjv  vocant  et  idcirco  vacua  seminantes,ina- 
nia  vacuaque  recipiunt:immoseminante8  in  carne, 
de  came  metunt  corruptionem,  et  circumferuntur 
omni  vento  doctrinae.  Gumque  ventum  seminave- 
fint,  metent  turbines  et  tempestates,  et  primum 
qnidem  culmus,  hoc  est,stipula  non  erit  ex  his  ee- 

(a)  Voculas,  a  se,  nesciunt  mss.  nostri. 

(6)  Intcrserit  VictoriusGraecumvocabulum  4v£ui6- 
^epa,  quod  mss.  ignorant.  De  ivxepia)V7]  alibi  Hie- 
Mn,  ubi  Origenis  sententiam  impugnat  lib.  contra 
Joan.  Jero8(3ymit.  num.  26  :  Neque  enim  in  grano 
tritici  radices,  culmuSy  jolia,  amtie,  pakae  sunt  dts^ 
90lutx:ste  et  in  ratione  humanorum  corporum  manent 
qu3ed0m  surgendianUquaprincipia,el  quasi  ivTeptcjiv^, 


A  minibus,  neo  aliquam  poterunt  Bpeoiem  segetis 
habere  fecundae.  Quod  si  raro  aciderit  ut  Eccle- 
siastici  quid  dogmatis  simile  habere  videantur  : 
ipsum  germen  et  spicafarinam  non  faciet.In  cujus 
farinje  satis  tribus  mittit  fermentum  Evcngelica 
mulier  [Matl.  xiii)  :  ut  et  spiritus  quo  sentimus,et 
anima  qua  vivimus,  et  corpus  quo  incedimus,  in 
unum  sanctum  Spiritum  redigantur  juxta  Aposto- 
lum  :  In  ipso  invimuSf  movemur  et  sumus  {Act.  xvii. 
18).  Quod  si  raro  acciderit  haereticis,  ut  farinam 
quoque  sementis  eorum  faciat,  de  hac  farina  flet 
subcinericius  panis,  qui  non  reversatur,  et  quem 
alieni  comedent.  Unde  et  nunc  ait :  Quod  et  si  fe- 
cerit  farinam  alieni  camedent  eanu  M  Alienos  au- 
tem  illos  debemus  accipere  de  quibus  scriptum  est: 

n  Filii  alieni  mentiti  sunt  mihi  {Ps.  xvii,  46).  Et  in 
octavo  decimo  psalmo  :  Ab  ocultismeis  munda  me, 
Dominej  et  ab  alienis  parce  servo  tuo.  Qui  si  Justo 
viro  non  fuerint  domio  Ui,  tunc  immaculatus  erit, 
et  mundabitur  a  delicto  maximo. 

(Vers.  8.)  Devoratus  est  Israel^  nunc  factus  est  in 
nationibus  quasi  vas  immundum.  Septuaginta  pro 
immundo,  inuiile  transtulerunt,(c)  caetera  similiter 
immundum  vas,  sive  inutile,  Hebraei  matulam  vo- 
cant,qua  ad  suscipienda  et  projicienda  stercora  ut 
solemus.  Huic  immunditiae  idololatras  et  haereticos 
comparat,  qui  miscentur  gentibus,  dum  Dei  non 
custodiunt  veritatem,  et  faoti  vas  in  honorem,  con- 
versi  sunt  in  vasa  (Al.  vas)  contumeliae.  Quid  enim 
immundius  daemonico  spiritu  ei  haereticorum  dog- 
matibus,  quae  eos  ethnicis  miscuerunt  ?  Talis  erat 

C  Jechonias  idolis  mancipatus,  de  quo  per  Jeremiaoi 
loquitur  Deus  :  Inhofioratus  est  Jechonias^  sicut  vas 
cujus  nulla  est  ulilitas  {Jer.  xxii.  18).  Econtrario 
Paulus  qui  dicere  poterat  :  An  experimentum  qux* 
ritis  ejus  qui  in  me  loquitur  Christus  (II  Cor.  xiii)  ? 
appellatur  vas  electionis  aureum  et  argenteum  : 
quia  habebat  sapientiam  et  eloquium,  quo  Ghristi 
Evangelium  praedicabat.  Quod  autem  dicit,  devo- 
ratus  est,  vel  absorptuSi  hoc  significat,  quod  mixtus 
idolis  et  nationibus,  propriumlsraelis  et  christiani 
nomen  amiserit. 

(Vers.  9,10.)  Quia  ipsi  ascenderunt  ab  Assur,  ona- 
ger  solitarius  sibi  :  Ephraim  munera  dederunt  amc^ 
toribus,  sed  et  cum  mercede  conduxerunt  nationes : 
nunc  congregabo  eos,  et  guiescent  pautisper  ab  onere 

D  regis  et  principum,  LXX  ;  Quia  ipsi  ascenderunt  ad 
Assyrios,germinavit  apud  semetipsum  iphraim  :  mu- 
nera  dilexerunt :  idcirco  tradentur  in  gentibus,  nunc 
suscipiam  eos,et  quiescent  parvum  ut  ungant  reges  et 
principes.  Devoratus  est,  inquit,  Israel  et  factus  est 
tamquam  vas  inutile,  sive  immundum,de  quo  non 

id  est,  seminarium  mortuorum  sinu  terrx  confovetur, 
Et  inferius  ex  suomet  sensu  :  Qui  potentiam  Dei 
calumniaris  tgui  potest  de  medulla,  et  de  seminario 
vestro  ^vTepicuvT)  non  cames  tantum  de  camibus^  sed 
corpus  educere,  et  aliud  ex  alio  facere,  etc. 

(c)  Ex  nostris  niss,  suffecimus  verba^  cxterasimt- 
liter  quae  id  hactenus  vulgatis  librig  desidera- 
bantur. 


6»! 


S.  EUSBBII  HIERONYMl 


BUpersit  toBta,  in  qua  hauriri  posait  aqua,aut  mo-  A 
dicum  quid  igoiculi.Et  quia  factus  est  vas  immun- 
dJim,ideo  ascenderunt  ad  Assyrios  imitantes  ona- 
grum  solitarium  :  87  nequaquam  ut  oves  pasti  a 
Domino,sed  male  abutentes  libert^te  sua,'  et  eduQti 
in  captivitatem,  quos  propbeta  plangit  et  dicit  : 
Ephrckim  munera  dederunt  AssyriiSy  et  conduxerunt 
merc^cU  amaiores  suos,  de  quibus  scribit  Ezechiel 
Omnibus  meretricihus  dantur  mercedes :  tu  autem  de- 
disti  mercedes  amatoribus  tuis  (E%ec.  xvi,  32),  et 
econtrario  factum  est  in  te.  Gumque  dederit  dona 
ffentibus.et  mercede  ad  auxiliandum  sibi  condui^e- 
rint  nationes  congregabuntur  ad  pugnam,et  vincti 
pariter  abducentur.  Et  quia  amant  ofTerre  adver- 
8arii3  munera.  ideo  pauHaper  beneficii^n  conse- 
quentur  ut  non  solvant  stipendia  regi  et  princlpi-  n 
biiBy  donec  peryeniant  in  Assyrioa,ubi  nequaquam 
iributa,et  stipendia  dabuntut  liberi;8edredigentur 
in  ultimam  servitutem.Dehffireticisnonambigimus 
quin  ju;xt9  errorem  mentis  sue  euntes  ad  Assyrios 
ascendere  se  putent,  et  non  descendere.  Uode  di- 
citur  ad  eos  per  Isaiam  ;  Quid  factum  est  tihi  nunc 
quia  ascendistis  omnes  in  tecta  vana  (Isa,  xxu,  1)  ? 
quorum  Asayriorum  princeps  est  sensus  magnus. 
Dnde  in  semetipso  germinavit  Ephraim,pr6esump- 
tiQne  spi  aBstimans  se  crevisse.  Sive  onager  factus 
est  solitarius,  ut  non  Ecclesis  consita,  sed  diaboli 
deserta  penetraret.  Amavit  munera  pro  errore  suOy 
ipse  sibi  premia   repromitenSj   siye   turpis  luori 

Sratia  amoiafaciens.Vel  certe  dedit  amatoribus  suis 
ffimonibus  munera  atque  mercedes,  et  cum    hoo 
fec^rit,  tradetur  gentibus.Sicut  en.im  nationes  cor-  C 
poralia  Bimulacra  venerantur^sic  isti  idola  deos  pu- 
tant,  quffi  da  suo  corde  Gnxerunt^  et  ideo  reputa- 
buntur  in  numero   nationum.  Sin  autem,  inquit, 
nunc,  et  in  prffiscnti  sfficuio  egerint  pccnitentiam, 
9t  suaceperim  eos  cessabunt  parvum  super  se  re- 
^em  constituere  et  principes  ejus.  Ut  intelligamua 
paxvum.  regem  diabolum,  ad  distinctionem  magni 
regi8,qui  sociejtatem  cum  Belial  habere  n.on  potest; 
sea  statim  ut  receptus  fuerit,  de  corde  credentium 
fugat  pai;vu,m  regem  et  principes  ejus^  Juxta  He- 
braicym  autem  congregabuntur  in  Ecclesia  D^i  qui 
fuerant  antea  dispersi^de  niercede  sibi  conduxeranjt 
natione8,et  quiescent  ab  onere  regis,88  super  quo 
Apostolujs  scissos  ab  Ecclesia  i  ncrepat,  d  icens^iSin^  np- 
btsregnatis:atqueutinflmregnetis{l  Cor.iv,8),etaprin  n 
oipibusquos  habentin  SQrnagogis  dial^oli  constitutos 


(Vers.  11.)  Quia  mutitiplieavit  Ephi^aim  aUaHAHi 
peccandum  factss  sunt  ei  ar3S  in  delidMm.  UCX : 
Quia  muUiplicavit  Ephraim  attaria  :  v%f^ccatu^(t^ 
snnt  ei  altaria  d<i^/a.  Ducti  ait,in  oaptivitatein  cesM- 
bunt  paulisper  ab  onere  regis  et  priacipia.  ^t  hoe 
patientur  quia  Ephraim  pri^cepa  eorum  multipli- 
cavit  altaria,  non  inquibus  immolaret  Dopiino,|ied 
in  quibus  peccatis  peccata  conjungeret :  quaoi  aHa- 
ria,  id  est,  arffi  vertentur  ei  in  delictuoi,  ui  qoaiito 
plura  fuerint,  tanto  ilUua  scolera  multipliceAtDr 
Deinde  ut  supra  dixeral :  Quid  fadamtibi^  ^pkaim 
quid  faciam  tibi,Judat  velut  ambigenji  e%  poqoiresi 
quo  medicamine  sanaret  infiro;uim,et  quibus.  eopf^- 
\\\s  peccantem  retraheret  ad  saluteoi. 

(Vers.  12.)  Scriham  ei  mulUplices  teges  okm  qftf^ 
nelut  aliensB  reputatSB  (Vulg.compuiatm)  ^nia^ :  hfi^ 
offerent  (Vulg.  afferent)  immoUibuni  oamfn^^  ei  09- 
medent,  et  Dominus  non  suscipiet  eiu.  LXX  :  Scri' 
bam  eis  muliitudinem:legitima  ejusinaHenfitr^^pniaia 
suni  altaria  {b)  :  quia  si  immolaverunt,  hosf^^  €((  co- 
med^nt  cam^,  Dominus  non  susqipiet  en^  :  qnas 
priusilede  ram  per  Hoysen.Sedquid  pi;ad9^olt:i^ 
alias  scribere^cum  cootempBeriteaBquaaantaaioyf- 
cepit  ?  Annon  comtemptus  Dei  est,  quAado»infljo- 
bente,  ut  unum  in  Jerusalem  esset  c^ltasep  per  om- 
njBs  montes  et  colles  idola  fabricati  qubI,  qoibiu  ir* 
ritarent  Uominum  ?  Altaria  quoque  i<jLoii:oo  feoer 
runt,  non  ut  mihi  placerent ;  sed  ut,aiq.liia  hp9tii8 
immolatis,  carnes  earum  con^edlerenty  juzta  iUaA 
quod  Dominus  loquitur  in  Eyangelio  :  4men^  mnk 
dico  vohis^  quaeritis  me,  non  quia  vidistis  signa ;  f0d 
quia  manducastis  de  panibus^  et  saturatf.  ^jitt,  (/001». 
vi«  16).  Omne  enim  studium  victimarupa.  ii^  ea  h«* 
bent  ut  devorent  bostiaa»  non  ut  pcr  ea9  {^laceant 
Deo  :  nec  suscipiet  eas  Domin,us  quas  ooD.iUi9  oed 
auo.ventri  immolaverunt  et  gutturi.  Uam)a.iuit^m 
esse  altare  in  Ecclesia,  et  uoam  fldetn»  eV  HAW 
baptisma  appstolus  docet  (Ephes.  iv)^quQd  hffiretici 
deserentes,  multa  sibi  altaria.  M  fabrica^i  wAp 
Eon  ad.  placanjdum  Deum,  sed  in  deli<$toraai  mnjl- 
titudinem.  Propterea  leges.Dei  acciper^  aon  oa^A- 
tui:,  cum,  eas  quas  acceperaot,ante  comiencip^^ii^. 
Et  81  quid  dixerint  de  Scripturis,  nequaq:aflys^  dji* 
vinia  verb]B«sed(c)  etbnicorum  sensibua  compaiiia- 
dum  est.  Isti  multasio^molant  hostias  et  comadoi^ 
cames  carum  unam  Christi  hosliam  deflerentoQ. : 
nec  comedentes  e]U8,carnem  cigus  cajro  cibaB.qfar 
dentium  est.  Quidquid  feoerint,   sacriiiciorum  0'- 


(ay  Est  hoc  alterum  inepti  glossatoris  commentum 
ii^  Pala<nni8  mBS.,  fa-cta  sunt  ei  altaria  delicta^  pro 
4iU«rto»  coptra,  Gf:«oi  texius  fidemt  tU  &i»afnla^ 
^YivovTO  auTCf)  OuaiaTTiJpta  ri'^aTZTi[t.ha. 

(^b).  Ioters6x;oAt  hoc  quoqge  loco  Palatini  ifisa^al^ 
t<ma  d^lifia^  pro  quibus  repenendum  ex  Grffico  sit, 
Oii/^ria  diie(ia,^\j<jiaax'/^p\a  xa  TjY^Trr^fjiva.Hunc  prffi- 
ieirea  versicuium  cuoi  ex  Hebrffio,  tum  ex  LXX  su- 
periori  proppsito  jungunt^sicq.ue  post  verba  r^^ra- 
hfr.^tad  Wu(m,Eieronymiunam  expositionem  con- 
tiniiant :  Scribamf  inquit,  eis  rursus  leges,  quaspri- 
mum  dederam  per  Mousen.  5^rf,etc. 

(c)  Vitiose  erat,  sea  et  etnicorum.  Porro  Viciorius: 


Placuit,  inquit,  hffic  verbaantelectorumoculospo- 
nere,  ut  ex  his  quilibet  discere  possit,c[^uam  appo- 
Bite  novatores  noBtPi  temporis  in  prisciBiUis  luiBf' 
ticis  Hieron.  describat.Nostri  tamen  tanto  illis  pe^ 
jores  sunt,  qusipto  saoriflcium,  quo  terrerun  ofbis 
numqusam  oaruit,  ab  iicciem  lolluot  :  Chri^tiqae 
incruentam  victimam,mente  tantum  agitandangL,D(Ni 
etaam  reipsaolTerendam  contend^unt :  oooAra  i.riiU 

3uod  Ghribtus  ipse  io  Apostolis  nobispro^o^ptil^ottai 
ixit :  H,3ec  auotiescumque  feceritis^in  mei  wtn^inM 
facietis.  Audis  etiam  veram  Cbristi  caroem  iii  B% 
cbAcisUffi  ^atcramento  o,Qe  sumeiK^  i^  uflQibffMaiK' 
fius,  aut  figuram,  ut  iidem  blaBpaemaai. 


COMMBNTARlORim  M  OBBB  LIB.  II.  GAP.  IX. 


no 


dfaMm  fMwBque  Bimatantes,  sive  dederiut  eleemo-  A  mendaoio :  quaa  Dominua  fgne  aui  spirihiB  Bnccen- 


•yaam,  sive  pudtoitMm  repromittant,  sive  humili- 
latem  simulent,  flctisque  blanditiis  simpltces  quos- 
qva  decipiant,  nihil  de  hujuscemodi  sacrificits  Do- 
minuB  BUBcipiet. 

{Vers.  13,  14.)  Nunc  recordahitur  iniquitates  [Vulg. 
iniquitaUs]  eorum,  ei  visitabil  peccata  eorum  :  ipsi  in 
[Vulg.  adi  ^gyptum  convertentur,  et  oblitus  est  Is- 
rael  factoris  sui^  et  xdificavit  delubra,  et  Judas  mul' 
MpUcavit  wrbes  munitas^  et  mittam  ignem  in  civitate 
efmSf  ei  deoorabit  xdes  illius,  LXX  :  Nunc  recordabi^ 
iMr  iniqviUdes  eorum,  et  ukiscetur  injustitias  eorum : 
ipsi  m  jEgyptum  conversi  sunt,  et  oblitus  est  Israel 
eum  qui  fedt  illum,  el  aedificaverunt  delubra,  et  Judas 
muUipUeavU  urbes  munitas  [Al.  muratas],  et  emittam 


surum  essese  dicit,et  devoratorum  (b)  pipetc  ejns, 
id  est,  magnas  et  in  modum  turrium  sdiflcatas  do- 
mos  :  et  fundamenta  male  posita  subversurum,  ne 
possint  sacrilegiacontra  Deum  delubra  construere. 
Quldam  urbesaJuda  munitasinbonam  partem  ^Qi- 
piunt,  et  illud  quod  buic  sensui  contrarium  videba- 
tur  :  immiltam  ignem  in  civitates  ejus,  et  devorabit 
xdes  illius,  ita  temperare  nituntur,  ut  postquam  ve- 
nerit  quod  perfectum  est,  id  quod  ex  parte  est,  de- 
struatur.  Quod  juxta  LXX  interpretet}  legimus,  't  et 
in  Assyriis  immunda  comederuntt  in  Hebraico  non 
habetur,  et  idcirco  obelo  prffinotandqm  est.  Possu- 
musautem  91  dicere,  quod  desiderantes  iEgyptum 
Israelitffi,  capti  ab  Assyriis,  ibi  immunda  comede- 


ignem  m  eivitates  ejus,  et  devorabit  fundamenta  ejus.  n  rint,  juxta  Ezechielem,  quis  eos  in  Ghaldffia  idolo- 


kiter  dbvo{A(av,  id  est,  iniquitatem,  et  peccatum,  hoc 
Iniereat,  quod  iniquitates  ante  legem,  peccatum  post 
legiam  eat,  et  qui  permanent  in  delictis,  iniquitates 
•oram-  Dominufl  recordabitur,  quas  ante  legem  com- 
misapant :  peccdtorumautem  non  recordabitur,  sed 
Ibaiet  ultionem.  Ideo  autem  et  veterum  inii)uitatem 
raaopdabitur,  et  peccata  pristina  visitabit  :  quia  in 
JEgypftum  Bunt  reversi,  vel  auxilia  postulantes,  vel 
•OBdem  colentes  deos,  in  quibus  prius  erraverant, 
hwi  et  (Aveutv.  Oblitna  est  enim  Israel  factoris  sui,  et 
ttdifioavlt  dekibra  in  excelsis,  totos  colles  et  mpn- 
toBy  al  umbroaas  arbores,  Baal  et  Astaroth,  et  99 
aliie  idoVia  oonsecrans.  Judas  quoqueintelligens  Is- 
Malem  de  Dei  amore  recessisse,  et  visitata  eorum 
paooata  esae,  non  esl  conversus  ad  Dominum,  sed 
in  arbium  munitioneconfisus  est,quas  Dominusde- 
Blcuoturumesse  sedicit,(a)etu8quead  fundamentum 
BUoB  vopaturum.  IlUus,hdMd  dubium,  quin  Judam 
[AL  Jnda]  aignificet :  licet  quidam  fundamenta  ea- 
\f  id  eet,  urbium  pro  ilHus  legant.  Secundum  au- 
aaagogem  iniquitates,id  e8t,et  dcvop.iai  ct  dcSixCai 
TOcantap,  quaa  ante  baptismum  commisimus,  et 
qo9  nobls  in  baptismate  sunt  dimissaB :  peccata  au- 
%em  qoa.  poat  baptismum  egimus,  de  quibus  et  in 
fBataio  Boriptum  est  :  Beati  quorum  remissx  sunt 
liifiirlate,  ei  quorum  teeta  sunt  peccata  {Ps.  xxxi). 
do»  omata  imputabuntur  hsreticis  ut  et  veteres 
ilHqfiiita(OB»el  nova  eie  peccata  reddantur.  Qui  enim 
^MigfP^  exierant  per  confessionem  Christi,  per- 
Mi»  m  Agyphim  sunt  reversi.  Oblitus  est  Israel 


thyta  comedisse  describit  (Exech,  iv)  :  et  in  tan- 
tum  idolorum  polluta  sordibus,ut  hnmano  stercori 
comparentur.  Heretici  quoque,  quorum  principea 
Bunt  Assyrii  (de  quibus  crebro  diximue)^  cojnedqnt 
apud  eosimmunda,dum  illorum  sordibus  inquina;^- 
tur. 

(Cap.  IX.  —  Vers.  1,  2)NoU  ladari,  Israel :  noli  ex- 
sultare  sicui  populi :  quia  fomicatus  es  a  Deo  tuo  ^dile- 
xistimercedem  superomnes  areas  tritici.Area  et  torcular 
non  pascet  eos,  et  vinum  mentietur  eis,  LXX :  NotigaU' 
dere,  Israel,  et  noU  Isetari  sicut  populi  :  quia  fomica- 
tus  esa  Deo  tuo  :  dilexisti  munera  super  omnem  aret^m 
tritici,  Area  et  torcular  non  cognovit  eos,  et  vinum  men- 
Htum  est  itlis,  Qui  a  Deo  recesserunt,  cum  in  pro- 
fundum  venerint  peccatorura,  et  desperaverint  salu- 
tem  suam,  universacon.temnent  (Prov.  xviii).  Deni- 
que  et  Israel  recedens  a  lege  Dei,  et  colens  idola, 
ex  multis  gentibus  unam  gentem  esse  se  dicit :  gau- 
dens  et  gratulans  quod  a  Dei  notitia  recesaerit,  et 
sit  gens  mixta  cum  caeteris,  et  propterea  nunc  cor- 
ripit  eos,  et  dicit :  Ne  gaudeas,  ne  laeteris,  nec  pu- 
tes  te  talem  esse,  ut  sunt  csteraB  nationes.  Aliter 
enim  nesciens  Deum,aliter  punitur  recedens  a  Deo, 
quia  servus  qui  scit  voluntatemdomini  sui,et  nonfac|t 
eam,vapulabit(c)o;iuItum{Ifi£.xii).Mercedemfornica- 
tionis  tuae  areas  multas  et  torcularia  reputasti,ut  re- 
rum  omnium  abundantia  fruereris  :  ideo  area  et 
torcuIar,triticum  vinumque  non  facient,et  mentie- 
tur  eis  torcular,  sive  negabit  vinum  suum,  quo  se 
inebriandos  putabant.  Legimus  sub  Achab  rege  Ib- 


i»tom  Bui,  et  Greatore  contempto,  alium  sibi  fin-  I>  rael,et  Elia  propheta,  famem  gravissimam  fuiase  in 


lil  dominxim.  JudaB  quoque,  id  est,  vir  Ecclesiasti- 
cuB,  in  malis  operibus,  vel  in  sanctarum  Scriptura- 
rum,  rntpr^retatione  p^i^vorsa,  «dificavitt  sibi  urbes 
fim^iti^  non  ^ux^io.  Dei,  sed  arUOci  [AL.  arUfkcis] 

(fU«i»  uoo  Palat.,  d;esiructumm  esse  se  dicit  us^fHfi 
m^  ^MUunehUm  illius  voratwrum  xdes.  lUius  haud 
Bte.  In  altero,  et  usque  ad  fundamenta  vora- 


(^^bpiTBpte  hacteous  editi  scribunt  papeT; :  et  jam 
AOB  magHoidomoSfSed  grave quid  notant ;  non  enim 
a  papuc,  sed  a  p>,oi<;,  vocabulum  istud  deducitur. 
Hrforem.  Iuubo  dob  altbi  cavimua,  docente  ipso  Hie- 
^9^  n?'  ^P^^^ffl  Pxiaoif iam  num.  14  de  ps.  xlw. 


s 


%  9r^ii»^  m^futf  ipsed  nos. 


Samaria  :  ita  ut  matres  flliurum  suorum  cadaveri- 
bus  veaQeren.tur  (IIl  Reg.  \),  fio  tempore»  juxta 
litterapQ,  area  et  torculai:  npn  pa^vit  eos,.  et  yiajw 
mientitum  e&t  eis»,  et  in  egeatata  tabuorunt  Dloijkir 

bus  eburneis,  ^ata  in  Qraeco  scriptum  est,  iTcd  ^phi>'* 
lAscpavTfvcDv,  quidam  Latinorumobverbiambiguitatem^ 
a  gravibus  interpretati  sunl;  cum  pdbi<  verbum  sii 
licf/iopiov  Paleslinx;  et  usque  hodie  aomus  «o;  qmni 
parte  conclusse,  et  in  modum  sedificatas  turrium  ac  mce- 
nium  publicorumf  ^apetc  appellentur,  YldQ  q.U8e  in 
hunc  locum  fusius  annotavimus. 

(c)  Victor.  ex  quatuorFlorentifflcodicibu8,.et.Vul- 
gata  editione,  vapulakit  mulUs. 


891 


8.  BDSEBII  HIBRONYMI 


et  ad  hsBreticos,  iie  exsultent  atque  Iffitentur.etpu- 
tent  se  caeterarum  similes  oationum.  Illae  enim  9% 
non  credideruntinDeum  ;  isti  vero  sub  nomine  Dei 
idola  colunt,  et  fornicantur  a  Deo  suo  :  et  plures 
sibi  areas,  et  torcularia  infmita  multiplicant,  et  co- 
medunt  triticum,  de  quo  effloitur  panis  luctus,  et 
bibunt  vinum  Sodomorum,  quod  cum  aspidum  felle 
calcatur.  Et  quia  sibi  plura  torcularia,  et  multas 
areas  praspararunt :  idcircode  vera  et  de  unaarea, 
et  de  torculari  quod  calcavit  Dominus  Jesus,  nou 
vescentur,  et  non  hibent ;  sed  quodcumque  se  ha- 
bere  putaverint,  mendacio  depravabitur. 

(Vers.  3  et  4,)  Non  habitabunt  in  terra  Domini, 
reversus  est  Ephraim  in  Egyptumy  et  in  Assyriispol' 
lutum  comedit :  Non  libabunt  Domino  vtnum,  et  non 
ptacebunt  ei  sacrificia  eorum,  guasi  panis  lugentium, 
omnes  qui  comedunt  [Vulg.  comedent]  t7/um,  conta- 
minabuntur,  guia  panis  eorum^  animx  ipsorum,  non 
(a)  intrabunt  in  domum  Domini,  LXX  :  Non  habitave- 
runt  in  terra  Domini,  habitavit  Ephraim  in  ^gypto^ 
et  in  Assyriis  immundum  comedil  :  non  liberaverunt 
Domino  vinum,  nec  placuerunt  ei  sacrificia  eorum  : 
{b)quasi  panis  Ivctus  ejus:omnes  quimanducaverintea, 
contaminnbuntur ;  quia  panes  animarum  eorum  non 
intrabunt  in  domum  Domini.  Non  solum  area,et  tor- 
cular  non  pavit  eos,et  vinum  mentitumcst  in  terra 
Israel,  quandoper  triennium,et  menses  sexcuncta 
(c)  perieruntysed  et  ipsi  habitatores  recedentde  terra 
Domini,  et  ducentur  in  terram  alienam,ne  habitent 
in  terra  sancta  quam  suis  fomicationibus  pollue- 
runt.  Reversus  est,  inquit,  Ephraim  in  jEgyptum,  et 
in  Assyriis  pollutum  comedit,  De  hoc  loco  quidam 
supra  addiderunt  :  et  in  Assyriis  pollutum  comedit, 
quod  in  Hebraico  non  habetur,  de  quo  jam  diximus. 
Cum  autem  fuerintin  ChaldaBaabsque  templo  etabs- 
que  aItari,non  libabunt  Domino  vinum,  sed  dsmo- 
nibus,  et  non  placebunt  ei,qui  libant  diis  alienis,et 
qui  in  captivitate  retinentur  atque  in  Assyriis  ido- 
lothyta  comedunt,  et  quasi  panes  lugentium  sunt. 
Non  estenim  licitum  de  sacrificiiscomedere  lugen- 
tium,  et  si  comederit^  immundum  fiet  quod  licite 
obIatume8t.Lugentium9Sco)na8Graeci((i)vexp($8ei7cva 
vocant,  nos  parentalia  possumus  dicore,  ab  eo  quod 
parentibus  mortuis  immolentur.  Et  non  soium  qui 
obstulerit, sed  etiamqui  comederit  de  hujuscemodi 
cibis  immundus  erit :  panis  enim  eorum,hoc  est  cibus 
quem  offerunt^non  intrabit  in  domumDomini,qu£  de. 
Btructa  est,  quae  Babylonio  igne  succensa  est;  sed 

(a)  Victor  substituit  minori  numero,  intrabit,  ex 

Vulgata  editione,  et  Hebraico  «"i^^hS  :  intelli^e  au- 
tem,  inquit,  de  pane.Unde  Hieronymus  :  Paniseo- 
rum.  hoc  est  cibus,  auem  ofTerunt,  non  intrabit  in 
domum  Domini.quae  aestructa  est.  Apud  LXX  enim 
legitur,  non  intrabunt^  et  hoc,  quia  transtulerunt 
panes. 

(b)  Palatini  rass.  ^uta  pani.s  luctus  eis,  Et  vero  eis, 
pro  ejuSf  ad  GriAJCum  auxoTc,  placet  magis. 

(c)  Ita  Victor.  ex  quatuor  FlorentisB  mas.  Antea, 
quod  et  Marlian.  retmuit,  perierint. 

(d)  Non  imuiuto,  auod  vulgati  omnes  libri  pr»fe 
runt ;  verius  tamen  id  puto  e88e,quod  nosiri  habent 


A  erit  animae  eoruir.  Et  est  sensus,  snm  gal»,  etmia 
provident  voluptati ;  casterum  mihi  non  placentpol- 
luta.  Non  habitabunt  in  terra  domini,qaiabBcc]e< 
sia  recesserunt,  et  reversi  sunt  mente  in  iEgyptum, 
et  Assyriorum,  id  est,  dasmonum  comedunt  [AL 
comederunt]  sacrificia  :  neo  libant  Domino  vinam 
quo  inebriati  sunt  in  luxuriam,  et  non  plaoent  ei 
nec  illa  quae  offerunt,  nec  ipsi  qui  offerunt.  Sacrifii 
haereticorum  panis  luctus  est  et  lacrymarum :  om- 
nia  enim  quae  faciunt  vertentur  in  fletum.  Nec  ta- 
dire  poterunt :  Beati  lugentes,  quoniam  ipsi  amuk' 
buntur  {Malt,  v,  5) ;  sed  contrario  audient :  Vm  ri' 
dentibus^  quia  ipsi  lugebunt  {Luc.  vi,  25).  Qoidqaid 
ofTerunt  non  Deo,  sed  mortuis  offerunt :  his  videli- 
cet  qui  sceleratas  haeresesconflnxerunt ;  et  qaicnm- 

n  que  de  eorum  comederit  victimis,  contaminabitar, 
GaBci  in  foveam  ducentur  a  caecis.Quidquid  feceriDt, 
deliciarum  causa  faciunt,  ut  populum  decipiant,at 
domos  devorentviduarum.Panemluctua  possamas 
dicere,  verba  mortifera,  quibus  iniquitatemloqaon- 
tur  contra  Dominum  :  qui  panis  non  ingreditor  in 
domum  Dei  :  haereticorum  enim  conciliabala»  non 
domus  Dei  appellsmtur,  sed  speluncaB  latronnm. 

(Vers.  5  et  6.)  Quid  facietis  in  die  solemni^  m  iU 
festivitatis  Domini  ?  Ecce  enim  profectisuni  a  vastiUUs: 
^gyptus  congregabit  eos,  Memphis  sepeliet  eos,  desi' 
derabile  argentum  eorum  urtica  haereditahU,  lappa  in 
tabemaculis  eorum,LXX :  Quid  facietis  in  die  conven- 
lus,  et  in  die  solemnitatis  94  DominiJ  Ideo  ecce  ibmt 
de  miseria  /€gypti,et  suscipiet  eos  Memphis,etsepelut 
eos  Machmas,  argentum  eorum  interitus  possidebU, 

C  spinas  in  tabemaculis  eorum,  Gum  venerit,  inquit, 
dies  captivitatis  et  saBvissimus  hostis  ingruerit,  qoc 
mea  solemnitas  est?  quam  ego  placabilem  habeo 
hostiam  ?  quia  me  de  meis  hostibus  vindicat,etin- 
juriae  ponit  modum,  et  flagellat  impios  61io8.  Quid 
igitar  facietis  in  die  festivitatis  Domini?Re8pondete. 
Illisque  taccntibus,  sibi  ipse  respondet,  immo  quaB 
facturi  sint,  divinis  oculis  intuetur  :  Ecoe»  inquit, 
miseria  et  vastitate  prementibus,  et  Assyrio  atqae 
Ghaldaeo  captos  ligare  cupientibus,  ad  iEgyptum 
confugerunt.  TLi  Memphis  sepeliet  eos,  qua  eo  tem- 
pore  erat  nelropolis  /Egypti,  antequam  Alexandria, 
quas  priuB  appellabatur  no  (HA),ab  AlexandroMaoe- 
done  et  magnitudinem  urbis  et  nomen  acciperet. 
Quod  autem  in  Septuaginta  dicit,  sepeliet  eos  Maeh- 

D  mas,'\n  Hebrc-co  non  habetur ;  sed  {e)  MAMAo(nonD), 
quodappellatur  desiderabile,  Ex  quo  perspicuumest, 

mss.  irepCSeiTcva,  quo  nomine  silicemia,  seu  c(tnas 
funebres,  Graeci  appellant ;  Latini  parentatia,  Econ- 
trario  vexp(^8et7cva  an  hoc  intellectu  a  bono  aliqao 
Scriptore  umquam  usurpatum  sit,  atoue  omnino  an 
Graecum  sit  verbum,  dubito.  Gerte  alibi  Hier.  Trept- 
Se(7rvo<j  vocaibulo  continuo  utitur.  In  CommentariiB 
in  Jer.  cap.  xvi  :  Moris  est,  inquit,  lugentibus  ferre 
cibos,  et  prxparare  convivium,  quae  Grseci  TcepfSeiirtfa 
vocant,  et  a  noslris  vulgo  appeltantur  Parenialia,  eo 
quod  parentibus  justa  celebrentur, 

{e)  Nomen  Mamach  Biye  Mamachas  restituiin  con- 
textu  Septuafjinta  Interpretum,  ao  in  Gommentario 
8.  Hieronymii  apud  qaem  vitiatam  inveni  propter 


GOMMENTARIORDM  IN  OSBE  LIB.  II.  GAP.  IX. 


804 


B 


iklsoB  eos  esse  Bimilitudine  litterarum  daleth  (i)  ^  A 

CHAPH  ("^)  et  pro  Mamad,  quod  (a)  omnes  desiderabile 

-transtulerunt,  putasse  Machmas  ^gypti   civitatem 

esBe.  Possumus  hoc  quoddicitur  :  EcceenimprofecU 

smt  a  vastUaU,  jEgyptus  congregabii  eos   Memphis  se- 

peliei  eos,  et  de  tribu  Judaaccipere  :  quando,  inter- 

fecto  Godolia ab  Ismaeie,quem  Nabucbodonosor  ter- 

T»  pnBpo3aerat,reliqaiaB  populicumJeremiaprophe- 

ia  adJSgyptum  transfugerunt,etibipersequentibus 

postea  GbaldaeiSyVel  capt»  sunt,  vel  sepult®  (IV  Reg. 

zxv).  Desiderabile  autem  argentum   eorum,   quod 

artica  possedit,  villas  etomniaornamentavillarum 

inielligemus»  qusB  pretio  emuntur  argenti.  Quodque 

Bequitury  lappa  in  tabemactUis  eorum,  longam  signi- 

ficatva8titatem,utubi  quondamdomuseorum  erant 

ibilappeeturticflenascantur95  ac  spinae.    Dicitur 

et  ad  haereticos :  Cum  dies  solemnis  advenerit,quid 

facturi  estis  ?  Pro  die  solerhni^  Aquila  interpretatus 

est,  tempus.Ex  quo  manifestumest^non  festum  diem 

8onare,sed  tempus  retribulionis,  statim  enim  sequi- 

tar :  Venerunt  dies  ultioniSfVeneruntdies  relributtonis 

tUeB.Ecce  vastati  estis  a  multis  hostibus  :  Assyriivos 

Ghaldsique  jugularunt,  fugistis  ad  8fficulum,etc£- 

teris  estis  nationibuscomparati:  ibi  vos  Memphis 

sepeliet,  quod  interpretatur  ex  ore;  et  est  sensus  : 

jaxta  vestras  blasphemias  recipietis,  et  quod  locuti 

estis,  in  suppliciis  sentietis  :  desiderabilia,  hoc  est, 

dogmata  qus  vobis  artifici  composueratis  eloquio, 

qaod  interpretatur  argentum  possidebit  urtica,qus 

Y08  flBterno  ardore  consumet:  eteritiappavelspina 

in  tabemacuiis  vestris.spinae  quippe  orionturin  ma- 

nibas  eorum,  qui  inebriati  sunt  calice   Babylonio  C 

(JSfT.  u).  Et  in  Evangeliolegimus,  turpes  cogitatio- 

nes  et  curas  hujus  mundi,et  inbaerentia  vitia,8pina8 

appellari,qufle  (6)  surgentia  in  herbis  frumenta  suf- 

(oceni  {Matth.  xv). 

(yeTS.T.)Vtneruntdies  visitationis,veneruntdies  re- 
tnbtttumisie  scUoteJsrael,stultum  prophetam  .insanum 
vlrumspiritualemproptermultitudinem  iniquitatis  tusB 
et  multituiinem  amentise.  LXX :  Venerunt  dies  uUionis^ 
venerunt  dies  retributionis  tu3S,etalfligetur  Israel  sicut 
propheta  insaniens^homoquihabebat  spiritunij  propter 


multitudinem  iniquHatum  tuarum^  muUiplieata  est 
amentia  tua.  Et  in  boc  loco  error  est  solitus :  ubi 
enim  nos  interpretati  sumus,  scUote  israel^  hocest, 
Israelitae,  et  in  Hebrso  legiur  jadau  (ISTT),  Sep- 
tuaginta  transtulerunt^/  afftigetur:  iob  litteramvAU 
putantes,  et  pro  daleth  legentes  bes  :  quorum  alte- 
rum  scientiam,  alterum  afQictionem,  vel  malitiam 
sonat.  Venerunt  igitur  dies  visitationis,  de  quibus 
supra  (Vers.  5)  dixerat:  Quid  facietis  in  die  solemni, 
ei  in  die  fe^tivitatis  Dominif  Venerunt  dies  retrtbu- 
tionis.O  Israel,nunc  tua  verba  cognosce^qui  prophe- 
tam  libi  vera  dicentem,  et  prophetantem  Spiritu 
8ancto,stuHum  et  insanum  vocabasjuxtaillud  quod 
in  RamolhGalaadprincipeslocutisuntad  Jehu:Oui(l 
venit  ad  te  iste  vesanus  (IV  Reg.  ix,ll)  ?  Igitur  pro- 
ptermultitudinem96iniquitatum  tuarum,  quibas 
in  scelere  diu  debacchatus  es^non  prophetammeum, 
sed  te  insanum  esse  cognosce,qui  ad  hoc  laborasti, 
ut  mea  verba  calcares.  Pro  amentiai  Aqaila  vertit 
4^x6x7]  aiv,  quam  nos  vel  iracundiam,\e\  memoriam 
doloris,  in  Latino  possumus  dicere.  Diem  ultionis  et 
retributionis,  quidam  interpretantur  diem  judicii, 
quando  affligetur  Israel,  qui  nunc  Deum  ee  videre 
jactat,  et  non  sancto  Spiritu  regitur,sed  daemoniaco 
in  partes  varias  circumfertur,  nesciens  quid  loqua- 
tur :  dicens Dei  Filium  creaturam,sanctum Spiritum 
Deum  negans.Et  rursum  alium  Deum  bonum  alium 
mundi  asserens  creatorem  :  quorumvesaniamulti- 
plex  est,  quia  et  iniquitates  fuere  quamplurimae. 
Quem  nos  stultum  prophetam  diximus,septuaginta 
pseudopropbetam  interpretati  sunt.  Et  ne  eadem 
saepe  repetentes,  videamur  lectoris  prudentiae  difQ- 
derebreviter  admonemus,  quidquid  de  Israeletde 
Ephraim  in  hoc  propheta  dicitur,  ad  haereticos  esse 
referendum,  qui  vere  insanientes,  contra  Deum  lo- 
quuntur  mendacia. 

(Vers.  8.  et  9.).  Speculator  Ephraimcum  Deomeo: 
propheta  laquetu  ruinx  dsuper  omnes  vias  ejus,insania 
in  domo  Dei  ejuh,profunde  peccaverunt:  sicut  in  diebus 
Gabaa,  recordabUur  iniquUateseorum,etvisitabUpeC' 
cata  eorum.  LXX :  Speculalor  EphraimeumDeo  pro- 
pheta  ilaquens  tortuosos  superomnesvias  ejus,insaniam 


ignorationem  Itnguae  Hebraicae ;  nisi  enim  hoc  modo 
legerimus.inepta  erit  atque  veritati  contraria  obser- 
yatio  8.  Doctoris,  qua  nos  docuit  Septuaginta  de- 
ceptosfuisse  similitudinelitterarumdfa/^A^^  caph, 
Ergo  pro  Mamad  TDna  legerunt  Mamach    ipxxo 

et  noD  Machmus  iTDriD  eum  Schin  in  fine,  quod 
elementum  nullamhabetsimilitudinemcum  Daleth 
Porro  in  libro  Locorum  Hebraicorum,  idem  nomen 
Bcribitur  Graece  Mat^6  et  Latine  Machaas.  Unde  ex- 

Sioratum  nobis  est  vocem  hanc  ubique  apud  LXX 
epravatamfuisse  ;cum  purelegatur  mlibroHebrai- 
coramNominumS.  Hieronymiethicin  cap.ix  Osee. 
IfABT.  Martianaeus,  nullo  quidem  suffragante  ms.li- 
bro,hicetsuperiuscontinenter,MamacAa3  suppoduit, 
pro  Ifa^Aimu.  au tlfa^ma^.  Una  haec  illi  mutandi 
nominis  causa  fuit,  quam  pluribusinNotisexag^e- 
rat :  quod  niei  hoc  modo  legerimus,  inepta  erit, 
atqae  veritati  contraria  observatio  S.Doctoris,  qua 
nosdocuit  LXX  deceptos  fuissesimilitudinelittcra- 
mm,  Dateth,  et  Caph  *^  1  unde  pro  tohd  Mamad^ 


legerint"|DnD  Mamach.  Scripsisset  igituripse  etiam 

Mamach,  non  Mamachas.  Profecto  si  semel  ex  prae- 
concepta  opinione  liceat  Scriptoris  sui  textum  im- 
mutare,  ninil  non  pro  hominum  captu  refigendis 
D  auctoribus  liceat.  Nos  veterem  lectionem,  quae  om- 
nium  quoque  mss.  est,restituimus,maximecum  in 
ipso  archetypo  Graeco  constanter  sit  Uor^[t.i^ :  neque 
porro  dixerit  Hieronymus,  si  quam  proDa/e/ASep- 
tuagintu  accedere,in  prima  posuerint,an  altera  syl- 
laba. 

(a)  VoQcm,  omneStquam  temereMartian,expunxit, 
mss.  nostri  post  Victorium  restituunt.  In  iisdem 
paulo  post,  desiderabile  autem  argenti. 

(b)  Paiatini,  mss.  qux  turgeniia  et  in  herbis,  etc. 

(c)  lidem  mss.  Scito,  Israel,  te  stultum  :  et  paulo 
post,  muUitudo  amentix. 

(d)  Interseruntjuxta  VuIgatam^Palat.  mss. ,/acftu 
est.  Porro  pro  int^ui7a^,Victorius  roscribit  iniqui^ 
tatis,  in  gignendi  casu,  ex  eadem  Vulgata,  atqae 
Hebraioo.  Leviora  qusedam  nos  inf  ra  emendamua. 


8.  EOSBBII  HIBRONTIR 

indornoDeicoHftnxarunticorruptisuntsecundumdiescoi  A  in  Ghristo  oaloare  se  oredH^  de  qno  legimiis,  qood 
lisirecordabituriniquitates  eorum^ulciscetvLr  superpec- 
'  eata  eorum.  Idoirco  DeuspriDcipesdedityUtpopulum 
oorriperent  delinquentem,et  adrectum  iterretrahe- 
rent:  unde  et  ad  Ezechiel  loquitur:  Speeulatorem  te 
dedi  domui  Israel  {Ezech.  v,  17).Ergo  Jeroboam  quasi 
speculatordatus  in  populoest^etquasiprophetacum 
Deomeo,hoce8t,cumDeo,  quihaeo  Oseeloquitur.  At 
iUe  juxta  idquod  supra  scriptum  est :  Laqueusfaeti 
estis  speculationi,et  recte  expansum  super  Thabory  et 
victimas  dectinastis  in  profundum,ei\tim  nunc  popoli 
Israellaquensappellatur,  eoquodomnes  in  laqueo 
eju8eorruant,mazimeouminsaniamindomoDei  po- 
8uerit,8ive  connnxerit,id  e8t,in  Bethel  vitulum  aure- 
um97  feoerit,hoc  enim  interpretatur  domus  Dei  :et 


ipse  sit  via,  caloet  etin  eoramlaquets,  qoi  inaawi^m 
in  domo  Dei  confinxenint. 

(Vers.  10,  11.)  Quasi  uvasin  deserto  itufeni  Isnd^ 
9S  quasi  prima  poma  flcutnese  in  cacumine  epu^  viM 
patres  eorum^psi  autem  iniraveruntad  Beelpkegor^t 
alienati  suntin  confmionem^etfactisuntabominaMla 
sicut  ea  qtiX  ditexeruni.lXX :  Sicui  uvam  tndesesi» 
inveni  Israel,  et  sicutficuminarboreficus  tempanam 
vidi  patres  eorum,ipsiauiem  ingressi  suntBeeiphegor, 
et  abalienati  suntin  confusionem^  eifttcHsuniabami' 
nabiles  sicut  dilecti.  Pro  quo  in  aliis  exBOCipiaribiii 
legimus :  etfactisunt  dilecti,quasiabominabile$^qjiod 
magis  oongruit  veritati.  €um  omnis  orbia  esseide- 
sertus.et  Dei  notitiam  non  haberet,  inveni,  ait,  po- 


tam  pDofunde  in  8celerepeccaverit,8loqueotimpie-  «^  pulum  Israel  quasi  uvam  in  8olitudine,et  quomodo 


tatis  baratrum  sit  demersus,  ut  vincat  scelus^quod 
quondam  gestum  est  in  Oabaa,  quando  uxorem  le- 
vitsB  revertentis  de  Bethleem  illicito  necavere  con- 
cubitu  (Judic,  xix).  PossumuB  dies  Qabaa  et  illud 
tempus  aocipere,  quando  pro  Deo  elegerunt  sibi  re- 
gem  de  urbe  Gabaa,  id  eet,  Saul.  Et  multonunc  eos 
dicit  mc^ora  peccasse,  eligendo  Jeroboam  et  ado- 
rando  idola,  quam  eo  tempore,quo  elngerunt  Saul: 
hic  enim  schismati  etiam  idololatria  copulata  est : 
ibi  vero  Dei  cultus  permansitin  populo.Ideo  recor- 
dabitur  iniquitates  eorum,qui  nunc  per  patientiam 
putatur  oblitus,  etvi8itabit[Al.  visita]  peccata  eo- 
rnm,  etvulnera,qusBlongo  tempore  computrerunt. 
Veteresscrutans  historias,  invenirenon  possum  sci- 
disse  Ecclesiam,  et  de  domo  Domini  populus  se- 


eum  invenerit,  dicit :  Sicut  prima  poma  fiooloe», 
in  oacumine  ejus  vidi  patres  eorum.  Ergo  in  Abra- 
ham,in  Isaac,  et  Jacob  inventusest  populue.Bt  nott 
proprietatem,  parentes  videntnr,populu8  invenitur 
et  in  utroque  vinea  est,  et  flculnea,  sub  qaibus  re- 
quiescere  dicitur  qui  confldit  in  Domino.Ipsi  aotem 
educti  de  yGgypto,  fornicati  sunt  cum  Madianitis 
[Hum,  xxv),  et  ingressi  -sunt  [Al.  egressi}  ad  Beel- 
phegor  idolum  Moabitarum,quem  nosPriapuic  poi- 
8umu8  appellare.(a)  Denique  interpretatur  Beelphe- 
gor^  idolum  tentiginis,Aa&^n<  m  ore^  id  eat,  in  sum- 
mitate,  pellem :  ut  turpitudinem  membri  virtlis  Oi- 
tenderet.Et  quia  intraveruntad  Beelphegor,idoirco 
abalienati  sunt  a  Deo,  conAisioni  sus,  id  e8t,idolo 
mancipati,  ut  propter  quod  recesserant  a  Deo,i}lud 


duxisse,  prieter  eos  qui  sacerdotesaDeopositifue-  C  colerent,  secundum  quod  scriptum  est:  A  quoenun 


rantetprophet®,id  est,  speculatores.Isti  ergover- 
tuntur  in  laqueum  tortuo8um,inomnibus  locis  pij- 
nentes  scandalum,  utquicumque  per  vias  illorum 
ingressus  fuerit,corruat,et  in  Ghristo  starenon  pos- 
sit^variisque  abducatur  erroribus^etsemitts  tortuo- 
818  ad  prscipitia  deferatur.  Hi  sunt  speculatores 
Ephraim,  qoi  insaniam  in  domo  Domini  confinxe- 
runt,  hoc  est^in  Ecclesia,  sive  in  Scripturis  sanctis, 
perverse  eas  interpretantes,  vel  certein  unoquoque 
credentium,  qui  domus  Dei  rectissime  nominatur. 
Propterea  corrupti  sunt,  et  interierunt  juxta  dies 
collis,  quandoiniquitatem  in  excelsos  locuti  8unt,et 
ascenderunt  in  tecta  vana.  Recordabitur  Deus  ini- 
quitatis  eorum,perquam  inique  gesservnt  in  proxi- 


quts  superatur^  hujus  et  servus  est  (II  Petr.  ii,  19),  et 
eicut  gulas  serviente8,habentventremDeum(Pftt2^. 
iii)  :ita  qui  libidinideserviunt.habet  DeumBeelpht- 
gor.  Etfacti  sunt,  inquit,  abominabiles,  sicuteaqum 
dilexerunt^uxUi  illud  quodscriptumest  in  Paalmia: 
Simites  illis  fiant  qui  faciunt  ea,et  omnes  quian^iixad 
in  eis  {Ps.  cxxxiv,  18),  ut  non  solum  idololatro,8ed 
idolanuncupontur.  Dicente  autem  Domino  in  pas- 
sione  sua :  Torcular  calcavi  solus,et  de  genHbus  non 
est  vir  mecum  {Isa,  lxiii,  3).  Et  in  Psalmo  :  Solviim 
me  faCy  Domine,  quoniam  defecit  sandus  {Ps,  n,  1). 
Gum  omnis  mundus  teneretur  inpecoato,  etgentea 
ignorarent  Deum,etl8rael  repulisBentquemanteco- 
gnoverat,  primum  in  apostolis.  et  ia  apogtolioiB  vh 


mum,  educentes  euja:i  de  Eodesia,  et  visitabit  pe<>-  [)  ris,  invenit  Dominus  Israol  99  populum  Chniatia- 


cata  eorum,quibuein  suas  animas  peocaverunt.Hoo 
est  quod  in  pealmo  legimus  :Juxta  semitamscanda- 
lum  posueruni  mihi  {Ps.  cxxxix,  6).  Nisi  enim  quis 
Dei  viderit  semitam,  id  est^Ghristi  nomen  audieril^ 
non  ingredietur  per  eum.Idcirco-ethsretioiBub  no- 
mine  Ghristi  juxta  semitam  ponuntlaqueos,  utqui 

(a)Omniacorrumpuot  veteres  editiones.ubi  occur- 
rit  nonnulla  lectionisdifflcultas.Hicigiturreclaman- 
tibus  mss.codicibusturpemhujuscemodi  ac  falsam 
retlnent  iQoiionem, Denique  interpretajtur  Beelphepor, 
idptum,  tentigines  habens  in  ore^  id  esf^  insummttate 
peHem.  Quod  miam.  sit  absurd^  positum  cum  ex  ety- 
mokgia  nommis  Beelphegor,  tum  ez  oonsequenti 


num,et  «ensu  videntemDeum  ;et  duloiBBiniiaeoniffi 
satiatus  est  fructibus,  uva  etficu^qu^  si  in  deaerto 
inveniantur,  et  neodum  maturo  tempore^ob  ru*ita- 
tem  majorissuntgrati».  Ip8iautem,hooest.  I^raei 
qui  sibi  Ghristianum  nomen  a88umunt(neque  eniai 
depatribusintelligendume8t),intraveruntadi4olum 

commentario,  ubi  dicitur,  intraverunt  ad  tdoiwn 
Beelpftsgoi ,  quod  habet  in  oro  peliem^  manifeste  de- 
claratur.  BrgoBeelpheffornon  iuterpretatur,  tenH 
gines  habens  in  ore :  sea  erat  idolum  tentignis,  quod 

propter  nomen  llVS-SsD  Beetpjiegor^  interpretatur 
nabens  in  ore  pettem.  Marn.  —  rfostri  ms^.,  i4  esi 
dohm  teniiginis. 


m 


COMMENTAMOIimi  W  QSSiB  LIB.  II.  GAP.  IX. 


Beel{yliegoi%  qttod  h%hei  in  ore  pellem.  QuidqHid  /A 
enim  loquHar  bfiretions,  moniferum  eet,  et  a  vivente 
Dei  sermone  sejanctum.  8ive  intraverant  ad  libidi- 
nem  :  difficile  eet  enim  faffireticum  reperire,  qui  di- 
Hgalt  castiUitem,  non  quod  eam  prsferre  desistatin 
labiie(  sed  quod  non  serVet  in  coneoientia,  aliud  lo- 
quens,  et  aliud  ftioienB ;  unde  et  abahenati  snnt  a  Deo, 
•ei  babent  gloriam  in  conAisionem  suam,et  facti  svnt 
abominabrles,  qui  prins  diligebantur  in  patribne.  6i 
mtera  volaerimus  legere,  factt  9unt  abominatPiles^He' 
uidUscHf  t[Qod  tamen  in  Hebraico  non  habetur :  dl- 
eeoias  ita  factos  esse  gentiles,qui  sunt  abominabiles, 
qaomodo  et  hsreticos  qui  prius  diligebantvr  in  pa- 
triiras,  hoc  est,  ut  et  hi,  et  ilti  pariter  abominabileis 
sittt  et  culpffi  rei. 

( Vers.  12.)  Ephraim  quasi  avis  avolavit :  gloria  eo-  ^ 
rum  a  jxirltt,  ei  ab  utero,  et  a  conceptu :  quod  et  si  enu^ 
•irierini  fUios  suos,  absque  liberis  eos  faciam  in  homifti' 
^.  Sed  el  vm  eis  cum  recessero  ab  eis,  Ephraim,  ut 
indiy  l^rus  trat  fundata  in  pulchritudine :  et  Ephmim 
edmcet  ad  interfectorem  filios  suos.  LXX  :  Ephraim 
quasi  ams  avolavit :  gloria  eorum  in  partu,  et  in  par- 
'ttriiianibus  et  eonceptu  :quia  etiam  si  enuirieruntfilios 
taas,  sine  fUiis  erunt  in  hominibus :  quia  et  vrn  eis  eH: 
aaro  mea  ex  eis.  Ephraim,  sicut  vidi,  in  capiionem 
-prstbuii  fUhs  suos :  et  Ephraim,  ut  educeret  ad  tnfer- 
feetionem  tmos  suos.  Multum  in  hoc  loco  inter  toe  diih 
eordant  tnterpretes.  In  eo  enim  loco,  in  quo  nos 
diidmus,  v3s  eis  cum  recessero  ab  ets,  Septuaginta  et 
Theodotion  transtulerunt,  vx  eis,  caro  mea  ex  eis: 
qusrensque  causam  cur  sit  tanta  varietas,  hanc  mibi 
vicleor  reperisse  :  Caro  mea,  lingua  HebriBa  dicitur  € 
^ASAin  (^lTzn) :  rursum  sidicanius,  recessiomea,  si- 
ve,  deelinatio  mea,  dicitur  basori  (^ltl^l).  Septua- 
fhitaigitur  ct  Theodotion  pro  eo,  quod  est  recessio 
mea^-et: dicUnatio  mea,  verterunt,  caro  mea.  Rursum 
nbi  nos  posuimus :  Ephraim,  ut  vidi,  Tyruserai,  tO# 
'0ept«aginta  interpretati  sunt,  6i{patv,  id  est,  vena" 
aonem^  mve  captnram :  Aquila  et  Symmachus  et 
The^otion,peiramdttrmtmam,  id  est,  silioem,  qutt 
HngoaHebraica  appellatnr  sur  (I^IST);  quod  si  legamas 
sofifc,  Tyrus  dioitur.Putantes  autem  Septuaginta  inter- 
fretee  ob  iitterarum  similitudinem  res  et  oaletb, 
-Mm  eese  kbs,  sed  dalbth,  legerunt  sun,  id  est  vena- 
Ucmem^  sive  capturam,  unde  et  BimiSAiDA  (nitint1!l) 
'itmm  dicitar  venatorum.  Diversitatem  interpretum 
diiLiniiis :  revertamur  ad  sensum.  Epbraim,  td  est,  j) 
Hlebem  tribns,  quasi  avis  avolavit  in  captivitatem,  et 
-de  8U0  recessit  loco.  Avem  autem  appellavit,  ut  ve- 
-loeem  io  Babylonem  transitum  demonstraret.  Sin 
MtchOQ  legerimus,  ^tto^t  avis  avolavit  gloria  eorum, 
hoe  dieimus,  quod  Dei  ab  eis  recesserit  et  avolaverit 
auzilium.  Quodque  sequitur,  a  partu,  el  ab  utero  et 
s  caneeptu,  dupliciter  intelligi  potest,  ut  gloria  qusB 
avdlavit  ab  Ephraim,  etiam  a  partu,  et  ab  utero,  et 
a  eoneeptu  eorum  recedat,  hoc  est,  deserat  fllios 
-eerom,  et  poeteros  derelinquat.  Aut  certe  dicimus, 


omnem  gloHam  Isi^l  Mrait  in  mltitadin^  et  in 
eo  se  mejorem  "arbitratos  ^t  Jnda  ft^atre  sao,  quia 
ipse  decem  tribobusy  ille  dyi^bns  plwfait.  Uiide  Do- 
minuiB  loquitur,  qliod  etiam  si  enutrierint-fiNos,  et 
liberorum  multitudinem  congregaveriETt,  tradentor 
neoi :  et  nanc  eis  verum  incambat  va^  oum  •eii  els 
teceeserit  Deus.  Et  consequenter  exponit,  qaalis 
quondam  foeritEphraim,  qui  tune  desertns  est  t  tam 
pnlober,  inquit,  erai,  et  clic  Dei  vaiiabatQfr  auxtKo, 
ut  Tytnis  qutt  mari  cingitur,  vel  eerte,  ot  soopvfhie 
darissimtis,  qni  fixus  in  terra,  otones  oonttanltprb- 
aellas,  et  de  turbinibus  vehtisqae  non  curat.  iptte 
axitem,  id  est,  Ephraim,  sive  Tyrus,  qu»  erait  fuv- 
datain  maris  pulchritndine  [i4/.  pleDitiidihe],0dneet 
ad  eaptivrtatem  filios  suos.  MuHi  boc  oapituium  ad 
Azaelis  tempora  referunt,  qui  obsedit  Samariam,  et 
longo  tempore  afnixit  fame,  ut  levius  arbffirarentor 
drbsessi  gladio  perire,  quam  inedia  (IV  Beg,  vi.  vii, 
et  viii).  Nos  autem  dicamus  juxta  tropologiiam, 
Ephraim,  id  est,  hsBreticos,  quasi  avem  de  Bcoiesia 
recessisse,  et  omnem  habere  gioriam  in  parto,  et 
in  utero,  et  in  conceptu,  si  multos  genuerint  filioft^ 
quoB  Dominus  comminatur,etiamsi  enutriti  fuerint, 
et  101  puuiendos,  non  ab  alio  quolibet,  sed  ab 
ipso  Domino,  quoniam  fllioe  fomicationitt  generaritrt, 
et  verum  illis  sit  v«,  cum  Deus  recesserit  ab  eis.  Si- 
mnlque  replicat^aalis  fuerit  Ephraim  :  quabdo,  in- 
quit,  in  Ecclesia  erat,  ite  seculihujus  tentationibns, 
quasi  Tyrus  marrs  fluotibas  tundebatur,  et  tamen 
nihil  adversi  poterat  sustiiiere,  quiahabebat  funda- 
mentum  Ghristi,  super  quo  sdificata  domus,  everti 
nOn  potest  (MatUi.Yii).  Nunc  autemfiliossuos^u- 
eit  ad  interfectorem  :  hoc  est,  ad  diabolura.  fit  pul- 
ohre  dixft,  educit,  id  est^  de  Ecclesia  facit  exi^elb- 
ras.  Possumus  filiosEpbraim,cogitationespe«simae 
dicere,  et  contraria  dogmata  veritati,  qus  interflcit 
Dominus  spiritu  oris  sui,  et  eos  taies  iiberos  habere 
non  patitur,  et  eBteVno  interitui  dereiinquit.  Qiibd 
autem  in  Septuaginta  legimus,  Caro  mea  ex  eis: 
Ephraim,  quomodo  vidi,  in  venationem  prsebuit  fUioi 
suosy  ita  intelligimus  :  Si  Ghristus  oaput  est  eOrpo- 
ris,  id  est,  Ecclesi»,  orones  nos  (}hristi  et  Boolesic 
membra  sumus.  Qui  ergo  de  Ecciesia  reoesserit, 
Ghristi  corpus  lacerat :  igitur  et  Ephraim  oaro  fait 
^t  membrum  Domini  Salvatoris.  Sed  in  venaitionem 
prffibuit  fllios  suos,  in  venationem  autem  eorun^  de 
quibus  scriptum  est:  Animanostrasieutpassererepia 
est  de  laqueo  venantium  (Psal.  cxiin)  7).  Et  edtxit 
de  Ecclesia  liberos  snos,  ad  occisionem,  sive  ed  v«l- 
nerandum :  ut  vnlnerentur  ab  bisqui  mttiuntarden- 
tes  sagittas,ut  percutiant  pariter  et  exurant. 

(Vers.  14.)  Da  eis,  Domine :  quid  dahis  ds?  da 
eis  vulvam  sine  fine  [Vulg.  liberis],  et  ubera  arentia 
(a)  LXX  similiter.  Si  his  qntt  Detis  pro  benedictione 
donavit,  male  abutamur,  et  in  contrarium  quam  ab 
eo  data  sunt  convertantur,  expedit  ut  auferahtura 
nobis.  Denique  lingua  data  est  ad  laudandam  Domi- 


(a)  Verba  tXX  similiterf  qo«  deerant,  ez  nostris  nm.  suffeotmas, 


.899 


S.  EnSEBII  fllERONYMI 


900 


num  Deum,  et  qu»  bona  sunt  eioquenda :  Si  quis  ea 
abutaturinblasphemiamyContrahuncPsalmistaDo- 
minum  deprecatur :  Muta  fiant  labia  dolosa,  qu3S  lo- 
quunlur  adversus  justum  iniquitatem  in  superbia  et  in 
abusione  {Ps.  xxx,  19).  Et  in  alio  loco :  Disperdat 
Dominus  universa  tabia  dolosa^  et  linguam  magnitO' 
quam  {Psal,  xi,  4).  Quia  igitur  Ephraim  gloriabatur 
in  utero,  et  in  conceptu,  et  in  partu,  et  in  populo- 
rum  multitudine,  109  Propheta  Dominum  depre- 
catur  el  dicit :  Da  eis,  Domine.  Sibique  ipse  respon- 
dit :  Quid  dabis  eisf  et  statim  infert :  Da  eis  vulvam 
sterilemt  et  ubera  arentia,  ne  habeant  causas  super- 
biffi,  ut  in  quo  sibi  gloriari  sulent,  in  eo  confundan- 
tur.  Quod  et  de  magistris  contrariorum  dogmatum 
intelligi  posse,  perspicuum  est,  qui  in  populorum 
multitudine  gloriantur,  et  in  iis  liberis  quos  nutrie- 
rint  in  interitum,  ut  educerent  eos  de  Ecclesia  et 
inducerent  ad  interfectorem.  Totenimdiabolus  ju- 
gulat,  quot  haeretici  in  errore  genuerint  filios.  De 
istiusmodi  anima  dicitur  :  Beata  Ffcrilis  immaculataf 
quae  non  cognovit  cubile  in  peccato  (Sap,  iii,  12). 
Beatus  est  enim  vir  Ecclesiasticus,  qui  compara- 
tione  hffiretici  in  errore  filios  non  procrearit.  Et  in 
alio  loco  legimus.  Melius  est  filios  non  habere  cum 
virtute,  Ez  iniquo  enim  concubitu  semen  peribit{Sap. 
IV  et  III,  sec.  LXX) :  et  cum  longi  fuerint  temporis, 
reputabuntur  in  nihilum  et  ignobilis  in  novissimis 
erit  senectus  eorum  :  fecunda  enim  impiorum  mul- 
titudo  ad  nihilum  est  utilis ;  neque  enim  «stimare 
debemus,  quod  vulvam  sterilem,'  et  ubera  arentia 
corporaliter  deprecatus  sit. 

(Veps.  15.)  Omnes  nequitias  eorum  in  Galgal :  quia 
ibi  exosos  habui  eos.  (a)  LXX  similiter.  In  Galgal 
Saul  unctus  in  regem  est,  Samuele  iram  Dei  populo 
nuntiante  (I  Reg.  x).  Ibi,  inquit,  exosos  habui  eos,  et 
sibi  regem  hominem  postulantes,  a  meo  imperio  re- 
cesserunt.  Sive  quia  Galgala  idololatriae  locus  est, 
ubi  omnia  scelera  commiserunt.  Verum  quia  Gaigala 
interpretatur  r^(;^/a/io,  aut  xuXtap.ot,  id  est,  volutabra, 
omnes  malitias  haereticorum  dicit  eo  tempore  reve- 
landas,  cum  eis  dederit  Deus  vulvam  sterilem  et 
ubera  arentia,  et  viderintignominiam  suam.  Et  qui 
se  jactabant  per  superbiam,  quod  ad  excelsa  con- 
scenderint,  devoWentur  in  terram,  sive  ad  inferos 
pertrahentur.  Vere  hsretici  odio  Dei  digni  sunt» 
qui  loquuntur  contra  Dominum  mendacium,  de  qui- 
bus  dicit  in  consequentibus  : 

Propter  maliiiam  adinventionum  eorum  de  domo 
mea  ejidam  eos.  Non  addam  ut  diligam  eos  :  omnes 
principes  eorum  reeedenteStBive  inobddientes.{b)  Quod 
et  Septuaginta  simiiiter.  Et  de  hffireticis  quidem 
non  est  dubium,  quin  de  domo  109  Dei  ejecti  sint, 

(a)  Eadem  rursum  verba,  LXX  similiter^  supplent 
nostri  mss. 

(b)  Iterum  «t  teKio  addidimus  e  nostris  mss.  qu» 
deerant  verba,  Quod  et  LXX  similiter. 

(c)  Victorius,  venit  et  mox  invenit,  ex  Vulgata  edi- 
tione  et  Grsco  codice,  cui  iectioni,  inquit,  non 
Bolum  im];)res8aomnia  sacrorum  codicum  exempla- 

riai  sed  etiam  qu«  soQt  apud  me  ooUata  mis.  omnia 


A  et  non  addat  ut  diligat  eos,  quandiu  in  errore  per- 
manserunt,omnesque  principes  eorum  recedentesa 
Deo  sunt,  sive  inobedientes^ut  VaIentinu8,Marcion 
et  cffiteri.  Possumus  principeshffireticorum  dsmo- 
nes  dicere,qui  vere  a  Deo  recesserunt  et  appellan- 
tur  principes  Juxta  quod  Dominus  loquitu  rtn  fivan- 
gelio  :  {c)  Veniet  princeps  hujus  mundifCt  inveniel  m 
me  nihil  {Joan.  xiv,  30).  Et  apostolus  adversus  po- 
testates;pnncipatus  et  rectorestenebrarumistarum 
pugnare  nos  dicit  (B/?^5.vi).Quffirelur  autem  juxta 
historiam,  quomodo  de  domo  sua  ejecerit  eos,  id 
est,  decem  tribus,  cum  in  domo  Dei  non  fuerint  7 
Sed  domum  Dei,vel  terram sanctam  appellabimus, 
in  quam  introducti  sunt,vel  falsum  nomen  Israelia 
vei  quod  ad  eos  quasi  populum  Dci  mittebantur 
propbetffi.  Quod  autem  non  addat  ut  diligat  eos,et 

^  omnes  reges  Israel  a  Deo  fuerint  recedenteSyperspi- 
cuum  est:  usque  hodie  enim  permanentin  captiTi- 
tate.  Alii  hoc  quod  scriptum  est,  de  domo  mea  eji- 
ciam  eoSy  ad  regnum  Juda  referri  arbitrantur,quod 
et  ipsi  ducendi  sint  in  captivitatem.  Sed  quomodo 
eis  poterit  adptari,  non  addam  ut  diligam  eo$,  eum 
postea  Jerssoiymamsintreducti:  et  omnes  principei 
eorum  sint  recedentes^  cum  legerimus  David,  Asa, 
Josapbat,  Ezechiam,  et  Josiam  reges  fuisse  justosf 
Unde  ad  Ghristi  tempora  transeundum^est  quod  in 
adventu  ejus  ejecti  sintde  domo  Dei,etnequaquam 
salventur  ut  Israei,  sed  ut  populus  Cbristianus. 
Unde  et  Dominus  fecit  sibi  flageiium  de  funicuiis, 
et  ejecit  eos  de  templo  :  quia  domum  Patria  ejus  fe 
cerant  domum  negotiationis  (Joan^  ii). 

C  (Vers.  16  et  17.)  Percussus  est  Ephraim  :  radix 
eorum  exsiccata  est:  fructum  nequaquam  faeient: 
quod  et  si  genuerint,  interficiam  amantissima  tUm 
eorum.  Abjiciet  eos  Deus  (d)  meus,  quia  non  audienuU 
eum  :  et  erunt  vagi  in  nationibus.  LXX  :  Doluit 
Ephraim  radices  suas :  arefactus  est,  fructum  neqma-' 
quam  affert :  quia  et  si  genuerinty  interficiamdiuide^ 
rabilia  uteri  eorum.  Repellet  eos  Deus,  quia  non  oii* 
dierunt  eum  :  et  104  erunt  vagi  in  nationibus.  Me- 
taphoram  sumit  ab  arbore,  cujus  si  radices  ame- 
rint,  fructum  afferre  non  poterit,  et  si  paululom 
fecerit,statim  in  ipso  flore  siccabitur.Dicitautemde 
Ephraim,  cujus  radix  aruit,  quia  Deum,  in  quo  fun- 
datus  erat,  perdidit,  eive  patres  suos  Abraham, 
Isaac,  et  Jacob,  in  quibus  radicem  miserat,  habere 

Tv  non  meruit :  et  propterea  fructum  justitiae  non  faeit; 
quod  et  si  fecerit,  Interficiam,  inquit,  amanU$simm 
uteri  ejus,  Juxta  id  quod  supra  dixerat :  Si  enuM^" 
rint  filios  suos,  absque  tiberis  eos  faciam  in  homin^ 
bus  :  unde  et  abjecit  eos  Deus,  ct  fecit  ire  captivoe. 
Et  erunt  vagi  in  nationibus.  Possumus  hocipsumet 

assentiuntur.  Sunt  autem  ilia  numero  quadraginta 
sex,  quorum  quindecim  Longobardicis  characte* 
ribus  exarata,  e  monasterio  Montis  Gaasini  acceptt« 
annorum  sunt  non  minus  noningentorum,Locaaeil 
Joan.  XVI :  Venit  enim  princeps  mundi  hujus^  ettnwn 
noti  habet  quidquam. 
(d)  Palatmi  mss.  retioent^  meus. 


GOMMENTARIORUM  IN  OSBE  LIB.  II.  CAP.  X. 


901 


i  Jadfleis  dicere  quorum  quia  principes  a  a  debitus.  Dicamus  et  aliier :  Vitis  frondosa  sive  juxta 
)nint,  commoventespopulum,  uteumad      Septuaginta  euxXT^fxaxouva,  id    est,  bonas  habens 


peterent :  propterea  ejecit  eosde  domo 
addet,  ut  ultra  diligat  eos.  Percussit  ra- 
iin  et  exsiccavit,  et  fructum  ultra  non  fa- 
letsi  fecerint,  et  visi  fuerint  Scriptu- 
m,  Legemque  meditari,  et  qua8i(a)aman- 
lios  aliquid  scientise  atque  doctrin^^e  de 
»rotulerint,  adversante  Domino  ;  succide- 
t  enim  eos  Deus  omnium  prophetarum, 
indierunt  eum  :  et  vagi  eruntin  nationi- 
labentes  altare,  non  sedem,  non  civita- 
am.  Unde  et  David  loquitur  in  psalmo: 
eos,  ne  quando  obliviscantur  populi  mei : 
)os  in  virtule  iua  (Psal,  xviii,  12).  Et  in 
Secundum  muUitudinem  impielalum  eorum 


propagines,  et  flagella  fructifear  ,  multos  botros 
attulit,  et  UYarum  fecunditas,  ramorum  magnitudi- 
neiu  cocequavit :  sed  hsec  quae  prius  talis  erat  ante- 
quam  offeuderet  Deum,  pcistea  abundantiam  fru- 
ctuum  vertit  in  ofTensaB  multitudinem  :   ut  quanto 

plurc8haberetpopulo8,tantopluraflBdiflcaretaltaria, 
et  abundantiam  terraB  numero  vinceret  idolorum. 
Pro  simulacris,  Septuaginta  verterunt  onJXac,  quaa 
no3  siatuas,  vel  titulos  appellamus,  qui  proprie  daa- 
monum  sunt,  aut  bominum  mortuorum.  Ita  et  hcB- 
retici  dum  essenl  in  Ecclesia  plantati,  et  crescerent 
indomo  Dei,  vocabantur  vinea  Sorec,  et  aCTerebant 
uberrimo8fructus:posteavero  quanto  pluresfacti 
sunt,  tanto  sibi   multiplicaverunt  altaria,  106  ut 


,  quoniam  irritaverunt,   te  Domine  {Psal.  B  pro  uno  altari  quod  verum  est,   plures  Jerr 


on  sui 


hac  arbore  etiam  in  Evangelio  legimus  : 
t  ad  radices  arborum  posita  est.  Omnis  arbor 
icit  fructum  bonum^  excidetur  et  in  ignem 
'aUh,  III,  ^O).  Haereticos  fructus  facere  non 
itum,  quia  Dominum  perdiderunt,  super 
lod]  juxta  Apostolum  radicati  esse  debue- 
idati  (Ephes,  iii),  nemo  dubitet :  quod  et 
,  et  aliquos  uteri  sui  facunditate  genera- 
ne  adversante,  morientur.  Sive  quia  fru- 
launtuniversaquae  fingunt,  etdesuo  corde 
arefient  et  poribunt:  eterit  105  cunctis 
m,  siccam  radicem  fruges  afferre  uon 
adyicientur,  immo  abjecti  sunt  a  Deo  : 
audierunt  eum   dicentem  :  Ne  transferas 


aras  exstruerent,  et  juxta  ubertatem  terrae  suae  exu- 
beraverunt  simulacris.  Haereticorum  terra  fecunda 
est,  qui  a  Deo  acumen  sensus  et  ingenii  percipien- 
tes,  utbonanaturae  inDei  cultum  verterent,  fece- 
runt  sibi  ex  bis  idola.  Nullus  enim  potest  haeresim 
8truere,,ni8i  qui  ardentis  ingenii  est,  et  habet  dona 
nalurae  ;  quaB  a  Deo  artiflce  sunt  creata.  Talis  fuit 

Valentinu8,tali8Marcion,quo8doctis8imo8legimu8. 
Talis  Bardeaanes,  ciy  us  etiam  philosophi  admiran- 
tur  ingenium.  Isti  ergo  terroe  suae  bona  verterunt  in 
tituJos  moKuorum,  quia  omnis  doctrina  eorum  non 
ad  viventes  refertur,  sed  ad  moKuos,  tam  eos  quos 
colunt,  quam  illos  quos  decipiunt, 
(Vers.  2).  Divisum  estcoreorum :  nunc  interibunt : 


]UOS  posuerunt  patres  tui  (Deui.  xix,14).  Et  (]  ipse  confnnget  simulacra  eorum  depopulabitur  aras 


igi  erunt  in  nationibus,  nunc  ad  has, 
aa  sententias  transeuntes  :  dum  non  eis 
od  semel  repererint,  sed  semper  vetera 
)vis,  et  ethnicorum  imitanturerrores. 
.  —  Vers.  1.)  Vilis  frondosa  Israel :  fructus 
lestei  :  sccundum  multitudinem  fructussui 
vit  attaria :  juxta  ubertatem  terrx  suae  exu- 
nulacris  LXX  :  Vitis  frondosa  Israet :  fru- 
!an*  in  ea:secundum  muliiiudinem  fructunm 
lUiplicavit  altaria  :juxla  bona  terrx  eorum 
\t  titulos.  Pro  vite  frondosa,  Aquila  inter- 
st,  evjpov,  quam  nos  aquosam,  ?el  (b)  tjot- 
mus  dicere,  eo  quod  vini  perdat  saporem  : 
us(c)  6Xo(jLavov>(Txv,  quae  totain  frondibus 


eorum.  LXX :  Diviserunt  corda  sua :  runc  peribunt 
ipse  suffodiet  attaria  eorum :  afftigentur.tituli  eorum, 
Tradunt  Hebraei  hujuscemodi  fabulam,  suspicionem 
8uamScripturarumauctoritateconflrmante8:Quam- 
diu  etregcset  populi  pariter  vitulos  aureos  adora- 
bant,  ethabebant  in  impietateconsensum,  non  venit 
captivitas.  Extremus  rex  decem  tribuum  fui  t  Osee,  de 
quo8criptume5t(IV/{(?gf.  xvii),  quod  fecerit  quidem 
malum  Osen  in  conspectu  Domini,  sed  non  sicut 
reges  Tsrael.qui  fueruntanteeum,  cujusnonoanno 
Salraanasar,  rex  Assyriorum,  cepit  populum  Israel, 
eteduxit  eo8  in  Assyrios^et  habitare  fecitjuxta  flu- 
men  Gozan  in  civitatibus  Medorum.  QuaBritur  ergo 
quare  sub  possimis  regibu8(d)  captinon  fuerint,  sed 


Vites  quae  putatae  a  vinitore  non  fuerint,  *>  sub  eo   qui  coeperat  ex   parte   aliqua  ad  meliora 

m         t  I  • X     _x  1 ^ ^  ^^»..^.i.:o  A  j  ^..^j  1 ;_r A  -  i_    1  . 


frondesque  iuxuriant,  et  humorem  quem 
tin  vina  mutare,  vana  frondium  et  foliorum 
tdisperdunt :  istiusmodi  vitis  damnosa  est 

Talis  fuit  Israei,  crcscensin  multitudine 
n,  et  non  reddens   fructus  agricolae  Deo 

ian.  post  Erasmum,  amantissimi filii^  in re- 
adicentibus  mss.  Pro  suceeiitur^  paulo 
.  Florentiae  codd.  apud  Victor.,  succiden^ 
commode  referas  aJ  eos,  qui  protulerint. 
^ivov  quae  vox  proprie  temulentum,  vino- 
lum  sonat,  nostri  mss.  ^^(tt,).ov  legunt, 
lino  verius  puto,  ac  velim,  veteri  lectione 
sobstitui.Signincatenim  evQnescentem,  elu* 


converti?  Ad  quod  haec  inferunt :  excusabat  se  pri- 
mum  populus,  et  dicebat,  Regum  paremus  imperiis 
nec  possumus  eorum  resistere  tyrannidi  :  colimus 
vitulos  quos  adorare  compellimur.  In  diebus  autem 
Osee  ab  eodem  rege  praeceptum  est,  ne  tanto  studio 

tum,  sive  perdentcm  alicujus  rei  saporem.  Hocque 
ipsum  est,  quod  Hieron.  notat,  dictam  ab  Aquila 
vineam  aquosam,  quae  exolesceret,  seu  peraeret 
saporem  vini. 

(c)Vitio8e  legebatur  antea  6Aop.ivouaav,  quod  nostri 
mss.  emendant.Themaest  ^^oim^/kia^quoi  siivescere^ 
aut  tuxuriare  arborum  proprie  Bonat. 

(d)  In  nostrifl  mss.,  asptwi  fm  fimrM^ 


M» 


S.  BUSEBD  HIERONTMI 


vitali  oolerentDr,  8ed  q\ii  veDet  iret  in  ^nnalem, 
et  in  T^emplo  sacriOcaret  Deo  ;  huic,  aiant,  senten- 
tis  populus  oontradixit.  Ethoc  est,  quod  nunc  dicit : 
diviswv  est  cor  eorum^  hoc  est,  regis  et  populi,  107 
et  nuHa  excusatione  ramanente,  nunc  interibunt,  et 
tradentur  sterns  captivitati ;  statim  enim  utpopulus 
dissensit  a  rege,  venit  interitus.  Quodque  sequitur : 
ipseconfringet  sifnulacraeorum^deDeo  dicit :  araj^u^ 
(f0/?opuia6t<tirynon  quiaDeus  ipsepropria  hoc  fece- 
rit  manu,  sed  quod  per  hostes  voluntas  eyus  expleta 
sit.  Ilaereticorum  inter  se  corda  divipc^  et  contrariie 
repugoare  sententiis,  etiam  ipsi  non  negant,  dum 
diversa  sentiunt.  Unde  disperdentur,  et  conrringet, 
sive  suffodiet  Dominus  simulaora,  vel  altaria  eorum, 
quae  de  suo  corde  finxerunt,  et  vastabit  titulos  qui- 
bus  singuH  suis  appellantur  nominibus,  et  vocave- 
runt  nomina  sua  super  terras  suas,  ut  nequaquam 
Ghristi  Ecclesifle,  sed  ilHos  vel  iHius  esse  dicantnr. 
(Vers.  3  el  k.)Quia  nunc  dicent,  r,on  csl  rcxnobis : 
non  enim  timemus  Dominum,  et  rex  quid  faciet  nobts  f 
Loquimini  verba  visionis  inutilis,  et  ferietis  ftedus,  et 
germinabit  quasi  amaritudo  judicium  super  sulcos 
agri.  LXX  :  Propterea  nunc  dicent,  non  est  rex  nobis, 
guia  non  timuimus  Dominumf  rex  autem  quid  fadet 
nobist  Loquens  verba,  occasiones  mendaces :  disponet 
testamentum,  orietur  sicut  gramen  judicium  super  de- 
sertum  agri.  Postquam  confregerit  Deus  simulacra 
Israel,  et  depopulatus  fueritaras,  vel  statuas  eorum, 
et  extrema  captivitas  venerit,  dicent :  Non  est  rex 
nobis,  Et  ne  in  longum  tempus  putent  sententiam 
protelari,  addit :  Nunc  dicent,  quando  vastabun- 
tur,  quando  sentient  Osee  regem  ultimum  a  se  esse 
sublatum  ideo  rex  ablatus  a  nobis  est,  quia  noa 
timuimus  Dominum  verum  regem  :  homo  enim  rex 
prodesse  qui  poterat?  Dicite  quid  vuUid,  errores 
veteres  suspirate,  poHicemini  vobis  prospera,  qne 
vertentur  in  contraria,  focdus  fenetis,  nequaquam 
cum  Deo,  sed  cum  mendacio.  Et  post  fondus,  quod 
Septuaginta  interpretati  sunt,  testamentum,  germi- 
nabit  vobis,  non  seges  fecunda  frumenli,  non  saUem 
jumentorum  cibus,  hordeum,  non  legumina  varia, 


A  non  vites  que  Amotas  1#9  «Mi  faliWWU  dlMdu*^ 
aon  poma  arbores  germinabunty  qms  liiiinoreii 
terrtt  in  varios  mutaBt  eapores  ;  Bed  orietor  veUi 
amaritudo,  immo  amariludrnnjtidfelvmy  eive^^ 
oTic,  qnam  Latine  in  gramen  vertima&.  Bel  eBidi 
genus  faerbiB  calamo  simile,  qu»  per  Mngnla  geat- 
cnla  fruticem  sursam  et  radicm&  fiolttii  deoniua, 
rursusque  ipsi  fVntioes  et  viiigalta  «Iteriue  lieite 
seminaria  sunt,  atque  ita  in  brevi  tempotie  m  m 
imie  radicibns  efTodiatur,  totos  tgroe  veprlam  sidi- 
ies  faoit.  Denique  otiam  si  eicea  ejae  acHqua  p«N^ 
dummodo  geniculum  babeit,  super  eiiHaiti  tmttB 
ceoiderit,  omniarepletgramine.  Bfic  dixiinmjaxte 
LXX  interpretes,  cAteram  in  Hebraico  ros  (vki) 
scriptumhabet,  quod  in  amaritndmeni  veriitar»lMe 

|v  est,  amaritudinis  judictum,  de  qve  Bt  DacnivBs  lo- 
quitur  in  EvangeHo :  /n  judidfm  e§o  tn  «ittfidM 
istum  veni  (Joan,  ix,  39) :  et  de  alfiB  eeri|ylam  est, 
quod  recipiunt  amptius  jndicimn  {Mmrc,  m).  Dieri- 
pnH  quoque  conrtrariorum  dogmatinii,  iHita  eoram 
ilierint  oontrita  mendacia,  et  ars  luciqae  'mibverBi, 
serodicent:  Non  habemus  reges  qui  tadbnprittt 
imperaverant,  quibus  decipientibU8>  DominiiAi  nan 
timuimns ;  quid  enim  nobis  prof^it  fllos  toqilii,  qoo- 
rum  in  necessitate  non  sentimus  auxttilnn?  8« 
loquenturqusrentes  aHqoam  exciisatiowmynl  noi 
per  se,  sed  per  doctores  pessimoe  errasee  videcntnr. 
Unde  et  LXX  verba  eorutn,  excuBationes  ftisM 
transtulerunt,  quas  propheta  devitat,  dioens :  fk 
dectines  cor  meum  in  verba  matUiSR,  iad  exeutanim 
excusationes  in  peccatis  {Ps,  catt,  4).  Libenter  vitiii 

C  nostris  applaudimuB,  et  superati  voluptatibaa,  ob- 
tendimus  curnis  inflrmitatem,  aut  dura  maioram 
imperia :  unde  verba  et  visiones  hsreticorum  iniiti- 
les  erunt.  Et  ferient  foedus,  nequaqaam  eum  i)eo, 
sed  cum  amaritudine,  quae  cum  dies  judicii  adveae- 
rity  germinabit  Buper  sulcos  agri  eorum,atqui 
seminaverunt  in  gaudio,  metant  in  lacryDili :  q^i 
riserunt,  fleant :  qui  habuerunt  coneolatiuttebi,  iu- 
geant. 


LIBER  TERTIUS. 


tM-t f  O  Non  ignoro,  Pammachi,  difficiHum  me 
duodeoimProphetarumopus[i4/.opusculum]cudere, 
-certe(fl)  interpretatum  Latinis,et  quod  magis  teraeri- 
tatem  nostram  possit  arguere,quam  scientiam  prode- 
ne.Sed  quiatibihortanti,  immoimperanti,  negareni- 
hll  poi^8bmu8,et  proefferentium  viribus  in  gazophyla- 
cium  Dei,  muUorum  divitias  duo  mulieris  pauperis 
lera  duperarunt  {Luc,  xxi) :  quidquid  possumus,  pri- 

(a}Malim  utiaue/mn^rpr^/a^umuno  verboresori- 

bi .  Quamquam  Victorius,  cerle  interpretatum,  inquit, 

idem  est,  quod  Grace  dicitur,  dxpifiox;  -fy)(X7)vsuuivov, 

dHligenter  interpretatum,  At  vero  luoulenter  Hiero- 

^  ymus  Bup9rioria  prwSitionelibriad  P«nuaaohiiAn : 


D  mum  Deo,  deinde  tibi,  qui  Dei  es,  {b)  solvimus :  il" 
Husque  semper  versicuH  recordamur :  Potlio  et  ips^ 
facit  nova  carmina.  Gumque  apertum  fautorero  prC^ 
jure  amicitis  esse  te  gaudeam,  tacitum   eruditiooi^ 
tuae  judicium  pertimesco:  magisque  te  laudantemr^ 
quam  adversarios   detrahentes   metuo.    IHisenim 
aemulatio  detrahit  fidem,  et  non  tam  judices  qoam 
accusatores  voeandi  sunt.  Tu  autem  qui  (AL  qued) 

Sunt  inquit,  qui  audacter  nos  facere  aswerant-,  qutd 
arrijmimns  opus^quod  nullus  antenos  Latinorum  I0ii- 
tare  ausus  est. 
{b)  Duo  mss.,  Ubif  qui  Dei  es  ponUfex^  tolvimm. 


905 


COMMENTARIORUM  IN  OSEE  LIB.  W.  GAP.  X. 


906 


diligis,  nequaquam  personarum,  sed  rerum  promis  A  perspicue  sequens  versus  ostendit:  Siquidemipsein 


^  Bententiam  :  quamquam  et  araor  recipiat  errorem, 
pulchrumque  sit  illud(a)  BeocppdtaTou,  quod  Tullius 
magis  ad  sensum,  quam  ad  verbum  interpretatus 
Baiy  TucpXov  t6  (piXouv  iceplTo  (piXou(jLevov,idest,aiiian- 
Uum  cseca  judicia  sunt.  Attamen  in  istam  partem 
(6}petomagisutlabaris,non  odio,sed  amore.Tertium 
in  Osee  prophotam  dictamus  librum,  et  ad  vaccas 
9ethaven  usque  pervenimus:  nobisque  interpreta- 
tionis  vela  pandentibus,tu  debes  propheticum  illud 
dicere  :  A  quatuor  venlis  c(bU  veni,  spiritus,ui  celeri 
cursu  (c)  varios  insidiantium  scopulos  transeuntes, 
mcrces  Dominij:;as,ex  omni  parte  soeviente  naufragio, 
ad  portus  tutis^jmos  perieramus. 


Assur  delatus  est,  manus  regi  ultori.  Statimque  sequi- 
tur :  Confusio  Ephraim  capiet,  et  confundeiur  Israel 
in  voluntate  sua^  sive  in  consUio  suo.  Deprehensa 
enim  fraus  deauratorum  vitulorum  regi  Israel  litieris 
indicatur,  et  unde  se  placere  aestimaverant,  inde  vel 
maxime  confunduntur,  et  ofTendunt  oos  quibus  mu- 
nera  miserant,  sstimantes  (Al,  aestimantium)  non 
furto  sacerdotum,  sed  fraude  regum  atque  consilio 
hoc  esse  perfectum.  Legimus  in  Regum  volumine, 
regem  Israel  Manahen  regi  Assyriorum  Phul  mflle  ar- 
genti  talenta  misisse,  ut  esset  manus  ejus  cum  eo,ld 
est,  ut  ei  prseberet  auxilium,  inter  qu»  nonnulli  ar- 
bitrantur  etiam  vitulos  aureos  esse  (e)  directos.  Ppo 


Jarib  in  presenti  loco  Symmachus  interpretatus  eot 
( Vers.  5  et  6.)  Vaccas  Bethaven  coluerunt  habita-  p  (f)  uirepfxixovxi,  id  est  prxsult  et  defentori,  Juxta  spi- 


tores  Samariss,quia  luxit  super  eum  populus  ejus :  et 
leditui  ejussuper  eum  exsuttaveruni  in  gtoria  ejuSy 
quia  migravit  ab  eo.  Siquidem  et  ipse  in  Assurdelatuf 
est^munusregi  uttori,confusio  Ephraimcapiet:  con- 
fundetur  Israel  tn  (Al.  a)voluntat€ sua,  LXX  :  Apud 
xniulum  domus  'Uv  morabuntur  qui  habitant  in  Sama- 
ria :  guia  luxit  poputus  ejus  super  eum.  Et  sicut  irrita* 
verunt  itlum^gaudebuni  supergloria  ejus :  quia  trans- 
tataestabeo,  etipsum  in  AssyriosliganteSy  (ulerunt 
munera  regUarib  indomo.Ephrairn  smcipiet  confu- 
sionem:  confundeturlsraet  in  consilio  suo.Quad  sit  Bet- 
haven,pro  qua  LXX  transtulerunt^cfomum^^i^v,  et  qui 
9itrexJarib,Quiinterpretaturu//or,suprapleniusdis- 
palavimus.  In  Bethaven  igitur,id  est,  i^ethel,  vaccas 
aureas  coluerunt  habitatores  Samarias,  quas  cum  ir- 


ritalem  intelligentiam  laborandum  est,  quomodo 
omnia  haereticis  coaptemus.  Vaccas  Bethaven,  BivOy 
domus^Uv,  quod  interpretatur/a^or,colueronth8ere- 
tici,  qui  sc  in  custodia  mandatorum  Dei.  hoc  eet, 
Samaria  habitare  jactabant,  dieque  judicii  quando 
germinabit  quasi  amaritudo  judioium  super  sulcos 
agri,lugebit  populus  super  eum,  hoc  est  super  vitu- 
lum ,  et  super  dogma  perversu  m,quod  putabat  Denm . 
Sed  et  icditui,  non  dixit,  exsultabunt,  sed  exsulta- 
verunt,  ad  praeteritum  tempus  referens  super  gloria 
sua,  qua  quondam  gloriosa  conflxerant,  eo  quod  mi- 
grasset  populus  a  Deo,  sive  quod  ipsagloriaOeiim- 
grasset  a  populo,  a  quo  fuerat  derelicta.  Quidqaid 
autem  loquuntur  hseretici^  et  pulohro  sermone  oom- 
ponunt,  119  mittunt  munera  regi  suo  diabolo,  ad 


rieionenon  vitulossexusmasculini,  sed  vaccas,  id-  C  illum  cunota  referentes,  undeconfusioeospapietin 


eetyfeminas  appellavit :  ut  videlicetlsraei  non  solum 
deoB  vituloSy  sed  deas  vaccas  coleret.  Et  ut  osten- 
deretvaccasBethaven,unum  in  Bethel  vitulum  sen- 
tiendum,  non  intulit,  luxit  super  cis  populus,  sed, 
super  eOfid  est^vituioaureo.  Si  autem  luxit  populus, 
qaare  sditui  ejus  super  eo  exsultaverunt  ?  Tradunt 
Hebraei  vitulos  aureos  a  sacerdotibus  111  (d)  furto 
esae  Bublatos^et  pro  his  aeneos  et  deauratos  reposi- 
tos.Cum  igitur  lugeret  populus  tempore  necessitatis 
et  angustiae,  etiam  vitulos  aureos  inter  munera 
Gstera  Aesyriis  regibus  et  maxime  regi  Sennacherib 
ab  Israel  rege  esse  directos^  exsultabant  aeditui, 
quod  fraus  eorum  nequaquam  potest  argui  vel  de- 
prehendi.Et  hocest  quod  ait,  leditui  ejus,  id  est.  vi- 


aeternum,  et  confundenturin  voluntatibus  suis.  Qai- 
dam  et  supra  et  in  praesenti  loco  in  commentariis 
suis  scriptum  rcliquit,  regem  Jarib,  id  est,  ultorem, 
Ghristum  intelligendum.  Quod  nobisomnino  displi- 
cet.  Impium  enim  est  quod  juxtahistoriam  intelligi- 
tur  de  rege  Assyrio,  juxta  tropologiam  ad  Ghristum 
referri, 

(Vers.  7  et  8.)  Transire  /ecit  Samaria  regem  suwn 
quasi  spumam  super  faciem  aquse^  et  disperdentur  eX' 
celsa  idoli,  peccatum  Israel.  LXX ;  Projecit  Samaria 
regem  suum  sicut  cremium  super  faciem  aqux,  et  au^ 
ferenlurarx^iti^  peccata  /5rQe/.Pro«piima,quamLXX 
et  Theodotio  (pouYxvov,  id  est,  cremium^  transtule- 
vuvii  aridns,  {g)  scilicetherbas  siccaque  virgulta,que 


toli,8uper  eoexsultaveruntingloriapopuli,  hooest,  n  camino  etincendioprieparantur,Symmachuspo8uit 
in  vituIo,quem  habebant  pro  gloria ;  quiamigrasset  ItzICjl^,  volens  ostendere  ferventis  oll»  superiores 
ab  eo,  id  est,  a  populo,et  translatus  esset  ad  Assy-  aquas,  et  in  spumam  bullasque  assurgentes,  qua^ 
xioe.  EtutsciamuB,  inquiunt,  hoc  esse  quod  dicitur,      Grasci  7co(j.(p6XuYac  vocant.  Sicut  igitur  spuma,  qus 


(d)  lidem  ms.illud  BeoopdcTwiuv,  sque  bene. 

{b)  Brixiana,  inquit  Victorius,exemplaria  legunt : 
Altamen  in  istam  partem  peccaio  mayisM  labaris  non 
odio^  sed  amore :  qucc  lectio  non  displicet.  Estque 
sensuB:  Gum  in  aliorum  scriptis  junicandis  odio, 
yel  amore  pecoare  quis  magis  soleat :  tu  in  istam 
partem.  mea  dijudicando,  magis  peccalo  ut  labaris 
non  odio»  sed  amore. 

(c)  Rectius  ferme  nostri  mss.  avaros,  pro  varios 
legunt. 

PAffiOiH  XXY. 


(d)  Fttbulam  hanc  narrat  Seden-Olam  a  quo  Hiero- 
nymus  hoc  uno  abludit,  quod  Sennacheribo  regi 
fraudcm  faclam  tradit :  quod  Judaei  libro  illo  dicunt 
Salmanassaro. 

(e)  Alii  mss.  delatoSy  alii  deretictos  praeferunt. 

(/ji  Quamquum  idem  est  sensus,  magis  tamen  pla- 
cet  Pulatinor.  codd.  lectio  u7rep[jLax.r,Tf;. 

(g)  Ita  mss.  et  Victor,  Antea  scilicet  deerat.  Leviora 
inrra  oastigantur. 


» 


907 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


908 


super  aqnam  cst,  oito  dissolvitur :  sic  regnum  de- 
cem  tribuum  velociter  finielur,  et  peribunt  excelsa, 
id  est,  BAMOTH  (niGl),  de  quibus  scriptum  ost :  Ve- 
runUamen  adhuc  populus  immolahat  et  adolebat  in  ex- 
celsis  [ll\  Reg,  nxM,  -44).  Ipsa  autem  excelsa  (uv  sunt, 
sive  AVEN  (pN),  id  est,  idoii,  quod  interpretatur  inu- 
tilCy  quod  idolum  etinutile  peccatum  est  Israel.  Dis- 
sipato  autem  idolo  ct  excelsis  ejus. 

(Vers.  9.)  Lappa  et  tribulus  ascendet  super  aras 
eorum,  et  dicent  montibus,  operite  nos,  et  collibus,  ca- 
dite  supernos,  LXX  :  Spinx  et  tribuli  ascendent  super 
aUaria  eorum^  et  dicent  montihus,  operile  nos,  et  col- 
libuSf  cadile  super  nos.  Signum  ultimae  solitudinis,  ut 
ne  parietes  quidem  et  extrcma  aedificiorum  vestigia 
relinquantur.  Eo  tempore,  dicent  montihus,  operite 
nos,  et  collibus,  cadite  supcr  nos,  Quod  Dominus  in 
ultimo  tempore  captivitatis  Judaicse  dicit  esse  com- 
plendum.  Quidquid  ergo  nunc  contradecem  tribus, 
sive  contra  omnem  dicitur  Israel,  sciamus  Tuirtxtijc 
etiam  ad  totum  populum  posse  transferri,  ut  quando 
Romaniceperint  Jerusalem,etsubverterinttempium 
sive  cum  judicii  dies  venerit,  ut  alii  suspicantur, 
118  dioant  magno  horrore  metucntes,  montibus, 
operite  nos^  et  coUthus,  cadite  super  nos,  mori  magis 
optantes  quam  cernere  quac  afferuntmortcm.  Scd  et 
spiritalis  nequltiffi  Samaria,  qu(B  se  a  populo  Dci  di- 
viserat,  fecit  regem  suum  transire  velociter,  ser- 
monem  videlicet  haereticorum,  atque  doctrinam 
quasi  spumam,  sive  cremium  super  faciem  aqu», 
quorum  aliud  dum  videtur,  repente  dissolvitur  aliud 
facile  est  tollere  de  aquarum  summitatibus,  et  in 
ignem  mittere.  Tales  sunt  hsretici  spumantibus 
verbis  tumentes,  et  arsura  praecepta  Christi  bapti- 
smati  ac  sermonibus  illius  commiscentes.Quac  omnia 
pertransibunt,  et  verba  magniiica  in  quibus  labora- 
verunt,  quod  interpretatur  &v,ilIicodiapergentur,in 
quibus  peccavit  Israel :  tantaque  erit  solitudo  doc- 
trinffi  pessimse,  ut  spinae  el  tribuli  ascendant  super 
araseorum.Spinasettribulosibinasci,  ubiagrorum 
nulla  cultura  est,  omnibus  patet.  Isto;  spinae  sunt, 
quffiBufrocantsementem^et  crescerc  non  sinunt  qus 
nascuntur  in  manu  temulenti,  quas  pro  uva  fecit  Is- 
raei.  Dominus  enim  exspectavit  ut  faceret  uvas,  et 
fecit  spinas,  sivc  labruscam  habentem  uva3  similitu- 
dinem,  et  amaro  gustu  vescentium  ora  torquentem. 
Ideo  cum  judicii  tempus  advenerit,  et  fuerint  cuncta 
subversa,  dicent  montibus,  quos  priuscxcelsospu- 
tabant,  et  magistris  quondam  suis,  operite  nos  :  col- 
libusque,  cadite  super  nos.  Sed  quia  in  monlibus 
posuit,  operite  nos:  et  in  coilibus,  cadite^  sacratius 
aliquid  explanandum  est.  Montibus,  id  cst,  sanctis 
qui  veram  habentetnon  fictamaltitudinem,  dicent: 
operite  nos.  Beati  enim  quorum  opertse  sunt  iniquitates 
{PsaL  xxxi).  Et  collibus  qui  non  habent  altitudinem 
naturalem,  quos  dudum  putabant  habere  aliquid 
summitatis,  loquentur :   cadile  super  nos :  montes 


A.  enim  operient,  el  colles  cadent:  haec  autem  fient 
pra;  pavore  et  in  credibili  formidine,  per  quam  et 
montes  et  colles  humiliabuntur. 

(Vers.  9,  10.)  Ex  diebus  Gabaa peccavit  ]srael:ibi 
steterunt.  Non  comprehendet  cos  in  Gabaa  praelium 
super  /ilios  iriiquitatis  iJiixta  desideriunnneum  corri- 
piam  eos  :  congrn/abuntiir  super  eos  populi^cumcorri- 
pientur  tt ^supcr{a)du(is  iniquitat€S  stms.  LXX:  £r 
(juo  cotlcs  sunt,  peccavit  Israel :  ibi  stetemni:non 
ccmprehendit  eos  in  colle  beltum  super  filiosiniquitatis'. 
venit  ut  corriperet  [Al.  corrumperct]  eos :  et  congrega- 
buntur  super  ittos  populi,  quando  correpti  fuerint  in 
duabusiniquitatibussuis.Exeo  diequo  uxorem  Levi- 
t.TturpiteratquecrudcliterinterfecitBenjamininu^ 
be6abaa,peccavitraihiomnisIsraeI(Jud<V;.xix) :  non 

P  qniaultusestinjuriam,  et  scelus  sanguine  vindica- 
vil ;  sed  quia  dolore  maritali  prosilivit  ad  pugnam, 
et  sacriicgium  in  Deum  suum  noluit  vindicare :  eo 
quod  in  domo  Michac  cphod  et  Iheraphim  quae  pro 
idolis  adorabantur,  (b)  noglexcrint.  liic  igitur  sletit 
Israel :  ibi  suum  rcpressit  gradum,neultraamboIa- 
retin  viisDomini  :idcirconon  eoscomprehendetpro- 
pterGabaa  prflelium,sivecaptivitas,sicutipsiputant: 
ibi  enim  bene  fecerunt  ut  persequerenturfiliosini- 
quitatis  ;  sod  corripiam,  inquit,  eos  atque  erudiam 
tota  animi  mei  voluntate,  et  congregabo  adversus 
illos  populorum  multitudinem,  quia  duas  fecerunt 
iniquitDtes,vindicando  hominem,etDei  suiiujuriam 
negligeado.Sive  duas  iniquitates :  quiaprimum  pec— 
caverunt  in  idolis  Michae,  secundo  in  vitulis  Jero— 
boam  :  vel  certc  [c)  duos  vituios  Samariae  in  Dan  et — 

C  Bethel,  possumus  duas  iniquitatcs  appellare,  de 
quibus  et  Jereraias  loquitur  :  Duo pessima  fecit  popu- 
lus  meus  :  dereliquei'U7it  fonifm  aquse  vivse^et  foderuni 
sibi  lacus  contritoSj  qui  non  possuni  aquas  continere 
(Jerctn.  ii,  13).  llae  dut-e  iniquitates  contra  duo  Deca- 
logi  erupere  praecepta^in  quibus  dicitur  :  EgoDomi- 
nus  Deus  tuus  :  non erunt  iihidii  atii  absque  me  (Exod. 
X,  2,  3).Septuaginla  Gafraa,  co//e5  interprctatisunt: 
A  diebus  ergo  colliura  peccavit  Israel :  quandomon- 
tesEcclesiaedereliquit,  et  ad  collea,  sivc  elivosdes- 
cendit  haereticos :  doctiorera  se  putans  quam  Ecclesia 
est,  et  sublimiusaliquid  reperisse  :  itn  stet£runt,  hoc 
estjn  errore  perseveraverunt.Quodqucsequitur:*V(m 
comprckindet  eos  incotte prostinm jquidSim  sic  inter- 
pretati  siint :  quiagenucrunt  filios  iniquitatis,et  de 

fj  Ecclesia  rccedentes,cccpcruntesse  in  collibus,  cum 
persecutio  advenerit,  non  cos  cr^mprehendet  prae- 
]ium,diabolo  suosirapugnarcll5  nolente.  Alii  ita: 
Quoniara  ex  diebus  collium  peccavit  Israel,  et  ibi 
stelit  ct  ultra  ambulare  non  potuit :  nonne  oporlet 
eum  in  collibus  a  praiUocomprehendi  ?Nonne  de- 
bent  pugnareadversuseum  viri  Ecclesiastici,ut  illos 
destruantsuperfiliosiniquilalis.^quisi  fuerintcom- 
prehensi  ct  superati,ultra  ^'enerare  non  poterunt.Si- 
raulque  Dorainus  pollicetur,quodcorripiateosatque 


(a)  Pro  superf  Victor.   propter,   ad  Vulgatae  lec-      est. 

tionem.  (c)  Unus  Palatin .  ,vcl  ceric  duas  iniquitates,duos  w- 

(b)  Idem  ad  Brixianos  codd.  neglexerit,  quod  idem      lulos^  etc,  expressius. 


909 


COMMENTARIORUM  IN  OSEE  LIB.  III.  CAP.  X. 


910 


erudiat,  utcum  superati  fuerint  magistri,  congre-  A  hic  essesensnspotestrEphraimquicontentiosus  est 


gentur  adversus  eosdiscipuli,8ui,quosantedecepe- 
rant,et  videant  correptionem  propter  duas  iniqui- 
tates,quia  et  Ecclesiara  fontera  Domini  reliquerunt 
et  foderunt  sibi  lacus  contritos,  speluncas  scilicet 
hsreticorum,  qui  non  possunt  aquas,  id  est, 
doctrinam  Salvaloriset  sacramenturabaptisrai  con- 
tinere. 

(Vers.  H.)  Ephraim  vitula  docta  diligere  triluram: 
et  egotramivi  super  pulchritudinem  colli  ejus^et  ascen- 
dam  suber  Ephraim:  arabit  Judas:  coufrvigel  sibi  sulcos 
Jacob.  LXX;  Ephraim  vi/vla  (sive  vacca:  etenim 
quod  Hebraice  dicitur  egla  (nSAy),  id  est,  [A(5ayo; 
ct  8«jiaXi<;,utrumque8ignificat),E/?/irflimergo  vitula 
edocta  diligerecontentionem  :  ego  autem  veniam  super 


et  non  vultLegisoneraportare,imponam  captivita- 
tem.Judam  autem  parumper  relinquam«.  et  nihil 
loquar  de  eo:quicumque  autem  tara  de  Ephraim, 
quam  de  Juda  mea  praBceptaservaverit.roborabitur 
sibiet vocabitur Jacob.SecunduraavaYa)Y>iv hoc  dici 
potest,quod  Ephrairaqui  eruditus  fuit  in  lege  Dei, 
ut  tereret areara  Scripturarum,et  meditaretur  in  ea 
die  ac  nocte,coDpit  diligere  contentionem  et  jugum 
Legis  abjicere,et  contendere  contra  Ecclesiasticos  in 
subversionem  audientiura.Unde  Dorainus  elevatam 
cerviceraetsibi  subliraia  proraitteutera,vel  jugo  pre- 
raetjvel  ipse  transiens  calcabit  pedibus  8ui8,et  ascen- 
detsupereura,ut  sciatse  hahere  Dominum.  Judas 
autem,hoce8t,Ecclesiasticu3  arabit,in  coepto  opere 


pulchriiudinem  colti  ejus;{a)  superponam  Ephraim,et  _  perseverans.  Sive  :  Betinebo,   inquil,    Judam,   Non 


reticebo  Judam :  roborabitur  sibi  Jacob,  Locus  iste, 
Immo  omnia  qurx>  hoc  capitulura  sequuntur,raagni8 
obscuntatibus  involuta  sunt.Undeetnos  qui  expla- 
nare  conamur,et  prudens  siraul  lector  attendat,  ut 
si  non  veritatem,quod  difncilliraura  est.saltem  su- 
spicionem  verisimiliura  investigare  valearans.Hanc 
habet  consuetudinera  serrao  divinus,ut  per  tropolo- 
giam  et  raetaphorara  historise  expriraat  veritatera. 
Igitur  Ephraim  similis  est  vaccas  vel  vitulae,  quae  a 
juventute  sua  didicit  aream  terere,  et  ferreos  orbes 
super  acervos  segetum  trahere,ut  palesa  tritico  se- 
parentnr:et  nonsolura  didicit,verura  niraia  consue- 
tudinecoDpitaraare,  quod  docta  est.  Et  ego,inquit, 
transivi  super  pulchritudinera  colli  ejus.  Verbura 
Hebraicuro(ftUBARTHi(^ni2y),idest,/rrtW5ii;/,raaxime 


enim  sani  indigent  medicOjSed  qui  male  habent  {Luc. 
v).Jacob  vero  qui  intcrpretatur  supplantaboryei  quo- 
tidie  supplaniat  vitia  atque  peccata,et  accipit  pri- 
mitivafratris  8ui,et  haeres  paternaell7posse8sioni8 
est,et  dorrait  in  Bethel,  quod  interpretatur  domus 
/)^t,su1cos  glebasqueconfringet,ut  raolli  sinujacta- 
tara  seraentera  terra  suscipiat,et  faciat  centura  mo- 
dio8hordei,sive,ut  habetur  in  Hcbraeo,  centuplum. 
Neque  enira  credendura  est  quod  patriarcha  Isaac 
hordeo  studuerit,et  non  fruraento.  Usque  hodie  vir 
Ecclesiasticus  Jacob  glebas  historiffi  et  litteraBduri- 
tiara  confriugitin  partes,  et  spiritaliter  dividit,  ut 
possint  fruges  reddorespiritales.  Quod  quidera  et 
Doraiuura  fecisse  legiraus,ut  quinque  Legis  panes, 
quos  integros  populus  comedere   non   poterat,   in 


quandoaDeodicitur,8emperplagasetadversasigni-  C  frusta   concerperet:ut  pcr  apostolorum  raanus  ve- 


ficat.Denique  et  exterrainator  in  /Egypto  transisee 
memoratur.Quia  ergoEphraim  vacca  velvitulallS 
diligit  aream  terere,«flro,  inquit,  transivi  super  pul- 
ckriLudinem  colli  ejus,ei  turaentes  cervicura  toros 
jugo  impositoedoraui.QuidraeraoreraLegisjugura  ? 
ipse  ascendi  super  eam.et  me  ita  Iaborante,Judas, 
hoc  estyduae  tribus  coeperunt  arva  scindere  vomere, 
et  in  sulcos  terrararecIinare.Portanteauterajugura 
Ephraim,et  arante  Juda,confregit  sibi  sulcos  Jacob. 
HicJacob  ad distinctionem  Tsraelct  Judae,duodecim 
tribus  inteIIigamu8:quod  coeperint  aratris  [At,  ras- 
tris]  glebas  frangere,  terraraque  corarainuere  :  ut 
emoIlitarecipiatsementera,etfecundapo8traodicura 
seges  puliulet.  Pro   tritura,  vel   area,  contentionem 


Bcendos  credentibus  daret(Lur.ix).Quod  autera  dicit 
juxta  Septuaginta,  roborabitur  sibi  Jacob,  ostendit 
sibi  oranera  laborantem  laborare,ut  fructus  capiat 
sempiternos. 

(Vers.  i2.)Seminate  vobis  injustitia  metite  tn  ore 
misericordix.  Innocente  vobis  novate  :  tempu4  autem 
requirendi  Dominum,  cum  venerit  qui  docebit  vos  JU' 
stitiam.LXX  :  Seminate  vobis  in  justitiaMndemiate {c) 
fructumvitceiitluminate  vohistumeti  scientiae^qvMniam 
est  tempus :  quxrite  Dominum,  donec  veniant  fruges 
jUj/t/ia^fo&i^.ServatabagricoIis  semel  cocptamtrans- 
lationem.DixeratEphrairavilularaedoctamtrituram 
arcae  amare  acdiligere^etsoascendissesupercollum 
ejus,  et  arasse  Judam,  etconfregisse   sulcos,  sive 


Septuaginta   transtulerunt,    et  est  sensus  :  Quia  n  glebas  Jacob.Nunc  praecipit  ut  seminent   sibi  per 


EphraimnonvultLegis  recipere  jugura,egotransibo 
et  ascendara  super  pulchritudineracolliejus:  ut  di- 
8catcontentiosavaccaatqueIascivienslaborare,quod 
non  vuIt.Judas  autemarabit  sponte  sua:quia  habet 
templum,et  raoratur  inlcge,ut  tota  cerlalim  duo- 
decimtribusarva  praeparcntad  serendum.Quodque 
sequitur  juxta  eosdem  Septuaginta  :  Superponam 
Ephraimiet  reticebo  Judam,  roborabUur  sibi  Jacob, 

(a)  Legimus  ex  nostris  mss.5Mp5r/?omim  juxta  Grae- 
cumi-Kio/f^jui,  veliTrtOrljo),  ipsumquc  Hieronymum 
infcrius,  ubi  locum  hunc  replicaU  Antea  erat  sup- 
fonafn. 


poBnitentiam,el  serainent  in  justitia,id  ost,  in  Le- 
ge,raetant(|ue  in  raisericordia,id  estyin  gratia  Evan- 
gelii,ibi  enim  ;  Oculum  pro  oculo,  dentem  pro  dente 
(Exod.  xxi):  hic  legiraus  :  Qui  te  pcrcusserit  in  dex- 
teram  mnxillam,prxbe  ei  et  alteram  {Matt.  v.  30). 
Guraque  serainaveritis  in  justitia,et  raessueritis  in 
raisericordia^innovate  vobislaeta  novalia.Redditque 
causas  cur  8eminent,cur  metant,cur  innovent  laeta 

(b)  lidem  mss.aspirant,  Habarthi. 

\c)  InterseruntPalatini  m88.i;(;6y5,hic  atque  infe- 
riu8,ubi  iste  recurritIocu8:estquerevera  etin  Gra8- 
QO  Alexandrino  oodioe  tevTo(^, 


911 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


M 


Qovalia.  Tempus,  inquit,  requirendi  Dominum  est,  X 

cum  venerity  Christus  atquesaIvator,9ut  docebit  vos 

Justitiam,  quam  nuuc  speratis  in  Lege  ;  Finis  enim 

Legis  Christus  est  ad  justitiam  omni  operanti  bonum 

{Rom.  x).  Pro  eo  quod  nos  diximus^melitein  ore  mi- 

sericordiae,   Septuaginta    transtulerunt,  vindemiate 

fruetum  vUse  :  magisque  semini   convenit  tiessio, 

quam  vindemia :  fruotus  autem  vit®  ipse  est,  qui  et 

lignum  vitffi.  Et  118  pro  eoquod   nos  posuimus, 

imovate  vobis  novate^iWi  verterunt,  illuminate  vobis 

tumen scientiai, utex  operibus  atquemandatis  Legis 

notitiam  habere  mereamurjuxtaillud  quod  in  quo- 

dam  libro  legimuB  iDesiderasti  sapientiam:serva  man- 

datay  et  Dominus  dabit  eam  Hbi  (Eccli.  i,   33).  Qui 

enim  mandata  in  opera  verterit,8eminat  in  justitia 

et  metet  ex  ea  fructus  vitaB.Undeetalibi  legimus  :  ^ 

Mandatum  Domini  lucidum  illuminans  oculos  (Psat, 

zyiiiy9).BtIsaias  ad  Dominum  dicit:  Lux  praecepta 

tua  super  terram,  Et  in  alio  loco  :  A   mandatis  tuig 

intellexi  (Psa/.Gxviii).His  quoque,qui  abEccIe8iase< 

parati  Hunt,et  falsum  sibiChristianorum  nomen  as- 

8umunt,prfficipitur  utagantpoenitentiam,  etutrum- 

querecipiantTestamentum  :  in  Veteri  justitiam  se- 

minent^in  Novometantmisericordiam:etilluminent 

sibi  lumen  scientiffi,  sive  innovent  sibi   novalia,  et 

requirant  Dominum,qui  docere  eos  potest  veram 

juBtitiam,fal808que  magistros  destruant,  a  quibus 

non  discunt  justitiam^sed  iniquitatem. 

(Vers.13.)  Arastis  impietatem,  iniquifatem  messui" 
stisicomedistis  frugem  mendacii,  LXX  :  Qaid  reti- 
celis  impietates,et  iniquilates  ejus  vindemiastis  :  co- 
medistis  fructum  m^flfa^m. Gogorcontra  voluntatem  C 
meam  sepiuBde  Hebrffiffi  linguffi  proprietatibus  dis- 
putare:neque  enim  rhetorum  more  sententias  re- 
petimu8,verba  construimus,et  audientes  vel  legentes 
in  laudes  nostras  dcclamationibus  suscitamus :  sed 
quffi  obscurasunt,maximealienffi  linguffihomiiybuB 
explanare  nitimur.  Supra  ubi  nos  interpretati  su- 
mus,  arabit  Judas,  in  Hebraico  legitur  jeros 
(i^Ht)  per  JOD  primam  litteram,quam  Septuaginta 
VAD  (Wim)  putantes,  interpretati  sunt,  et  tacebo  f 
Nunc  quoque  in  Hebrffio  scriptum  cst  arasthem, 
(DTOin)  quod  nos  vertimus,  arastis  pro  quo  8e- 
ptuaginta  transtulerunt.^utd  reticetis:  simili  errore 
quo  supra,  silentium  pro  aratione  interpretantes. 
Est  autem  sensusiste  dictorum  :  Supercollum  vi- 
tulae  Ephraim  contentiosffi  amantisque  trituram  ego  [) 
transivi,et  ego  ascendi,  ut,  arante  Juda,  et  con- 
fringente  sulcos, Jacob  tereret  aream,et  solis  ferret 
calorem.Monuique  eos  ut  seminarent  in  justitia,  et 
meterent  in  misericordia.et  taceront  sibi  novalia  : 
tempusque  requirendi  Dominum  illud  essel47co- 
gnoscerent,quo  venturus  est  qui  docebit  nos  justi- 
tiam.Me  hffic  jubente,et  volente  de  laetis  novaiibus 
fructus  justitiffi  ac  misericordiffi  accipere,araverunt 
impietatem,quaegerunt  impie  contra  Dominum,re- 

(a)  Sicfermeelegantiusmss.Antca  erat  comedetis 

(6)Victorius  ait:  Hffic  non  Gedeonis  ad  Salmana, 

sed  Samuelis  ad  Agag  verba  8UQt,ut  conatat  II  Reg 


linquentes  Greatorem,  et  colentcs  idola,  et.  messne- 
runt  iniquitatem,de  malo  semine  malas  fruges  re- 
cipientes,de  quibusfeceruntnon  solum  panemsob- 
cinericium,sed  fraudulenturaatque  mendacem,  qai 
vana  spe  decipcret  comedentem.  Istiusmodi  sant 
hffiretici,qui  arant  sermono  composito,  et  protegunt 
vel  tacent  impietatem  :  ne  impietas  esse  videatur, 
sed  credatur  pietas.  Unde  quia  dixerunt  in  corde 
suo,non  estDeus(P5a/.  xiii),  corrupti  sunt  et  abo- 
minabiles  facti  sunt,et  messuerunt,  sive  vindemia- 
verunt  iniquitates.  Quomodo  enim   radix   omniam 
malorum  est  avaritia  (I  Tim.  vi) :   sic  peccatonim 
scelerumque  cunctorum  radix  est  impietas,  qaam 
qui  araveril,  sive  seminaverit,    metet  iniquitates. 
Qui  igituraraverunt  impietatem,et  messuorant  ini- 
quitateSfComederunt  fructum  mendacii  lomnia  qaa 
falsa  sunt  deceptis  populis  prffidicanle8,utnon  quffi- 
rant  panem  verum,qui  de  coclo  descendit :  sed  pa- 
nem  mendacii,qui  sufTocat  etinterflcit  [devorantes. 
(Vers.  14  etl5.)(2ttmcon^tts  ^  in  viis  iuis :  in 
multitudine  fortiumtuorumconsurget  tumuUus  m  po- 
pulo  iuo,et  omnes  munitiones  tum  vastabuntur :  \ncut 
vastdtus  est  Salmana  a  domo  ejtis,  qui  vindiemfU 
{Vulgeii.  judicavit)  Daal  in  die  prselii^matre  super  ^' 
lios  allisa,sic  fecit  vobis  Bethel  a  facie  malitise  nequi' 
tiarum  vestrarum.  lAX  :  Quia  sperasti  in  curribus 
tuis,  in  multitudine  fortitudinis  tuae,  consurget  per* 
ditio  in  populo  luo.et  omnia  murata  tua  abihunt  ;sicMt 
principes  Salmana  de  domo  Jerobaal  in  diebus  bM 
muirem  super  filios  alliserunt,sic  faciam  vobis^  donm 
Israel,   a  facie  malitiarum  vesirarum  t%0.    Ideo 
(a)comedistisfrugemmendacii,etincunctisquffipro* 
posuistis,spes  vos  vana  decepit ;  quia  conOsus  es, 
oEpbraim,  in  viis  idololatrtffi  tuffi  :  hs  sunt  enim 
viffi  tuffi,et  in  multitudine  fortium  tuorum,  non  in 
Doohabensspem,  sed  in  exercitus  robore.    Itague 
consurget  tumultus*in  populo   tuo,quod  Hebrafce 
dicitur,SAON(l*iM)^),  id  est,  sonitus  et  jremitus  ula- 
lantis  exercitus.quibus  clamantibus,  omnea  muni- 
tionestuffivastabuntur,eteaquffimunitaarbitrabaris 
et  tuta,patebunthoHtibus,  et  sic  vastabuntur,  quo- 
modo  vastatusest  atque  contritus  Salmanaprinceps 
Madianitarum,qui  interfectus  est  a  domo  Jerobaal 
(7tt(2i(;.viii).Haud  dubium  quin  Gedeonem  significet 
qui  ex  eo  quod  destruxit  fanum  Baal,lucumqae8ac- 
cidit,et  ille  se  vindicare  non   potuit,  cognomentum 
Jerobaaly  sortitus  est,  id  est,  ulciscatur  se  Baal  ;  nt 
quomodo  Salmana  interfecit  filios  coram  matribua 
suis^ipsis  quoque  matribus  dcinccps  interfectis : 
sic  et  filii  tui,o  Ephraim,te  procsente  interficiantur 
(Al,  interncientur),qui  et  ipsc  trucidandus  es.Qus- 
rimus.ubi  scriptum  sit,  quod  Salmana  matrem  su- 
per  filiis  occiderit  :  l^gimus  in  Judicum  libro   lo- 
quente  Gedeone  ad  principem  Madian(6) :  Quomodo 
absque  liberis  fecit  gladius  tuus  multas  matres,ita  sini 
filiis  erii  inicr  muiieres  maier  iua(Judic,  viii).  Sicut 

XV.  Gedeonis  autem  et  Salmana  historia  scribitar 
Judicum  octavo  capite  :in  quo  hoc  lantum  proditur 
quod  a  Salmana  occisi  fuermt  in  Thabor  fratre>8  Gt« 


913 


COMMBNTARIOHUM  IN  08BB  LIB.  III.  CAP«  XI. 


m 


igitur  vafitaius  estSalmanaab  Jerobaal,  quemmale  A 
quidam  arbitrantur  Jeroboam  filium  Nabath,  qui 
deoem  tribubus  praefuit,  et  vastatus  est,  ut  in  He- 
braeo  contineiur,  ab  arbel  (Sn31^5)  id  ipsum  si- 
gnificante,  quod  ei  Jerobaal,  sed  breviori  disertio- 
rique  sermone :  sic  fecit  vobis,  o  Israel,  a  facie 
malitiarum  vesirarum  Beihel,  in  qua  vitulum  au- 
renm  posuistis,  et  eslis  venerati  iEgypiios  deos. 
Pro  Bethelf  quod  inlerprelatur  domus  Dei.  LXX 
transtulerunt  domus  Israel,  191  quod  in  Hebraeo 
peniius  non  habetur.  Evasimus  utcumqne  de  con- 
fragosis  locis  :  nunc  in  altum  vela  tendentes,  al- 
legoriffi  pelagus  iranseamus.  Quia  confisus  es,  o 
Ephraim,  in  viis,  sive,  in  curribus  tuis,  de  quihus 
scriptum  esi:  Hi  in  curribuset  hi  in  equis  .nosautem 


(Cap.  XI.  —  Vers.  1  et  2.)Stcut  mane  (a)  trannit$ 
pertransit  rex  Israel :  quia  puer  l$rael,et  dilexi  eum, 
et  ex  Mgypto  vocavi  filium  meum :  vocaverunt  eos : 
sic  abierunt  a  facie  eorum :  Baalim  immolabant^ei  sU 
mulacris  sacrificabant.  LXX  :  Mane  projectisunt^prO' 
jectus  est  rex  Israelj  quia  parvulus  Israel,  et  ego  dt- 
lexi  eum^  et  ex  yEgypto  vocavi t%1t  filios  suos.  Sicut 
vocavi  eos,  ita  abierunt  a  facie  mea  ipsi :  Baalim  im- 
molabant.et  sculptilibus  adolebant  (fr^.Diversisfiguris 
eumdem  explicat  sensum.Qui  supradixerai:  TranS' 
ire  fecit  Samaria  regem  suum  quasi  spumam  super 
faciem  aquse :  eo  quod  spum.a  et  bullffi  in  aquarnm 
summitaiibus  natantes  celeriier  dissolvaniur :  nunc 
eamdem  remsub  aliaponit  similiiudine.Sicutenim 
orius  aurors  et  diluculum  et  principiumdici,quod 


in  wmine  Domini  Deinostri  magnificabimur  {Psal.  n  appollaiurmane,iniernociis8olisqueviciniamtrans- 


zix,  8);  et  confisus  es  in  multitudine  forlium  iuo- 
rum,  quse  iibi  falsa  scientia  roborasti  ;ideoconsur- 
get  tumultus  ei  soniius  in  populo  tuo.  Quidquid 
enim  loquuntur  haeretici,non  habent  vocem  scnien- 
tias  explicaniera,  sed  iumultum  clamoremque  et 
soniium.  Et  omnes  munitionestux^siwe  quse  murata 
santy  vastabuntur  (non  enim  testimoniis  Scriptura- 
rum,  sed  arte  dialectica,ei  argumeniis  philosopho- 
mm  munita  sicuiatque  con3iruciSi)sicut  vestatiisest 
quondam  Saimana  a  Gedeone,matre  super  (iliis  in- 
terfecta.  Gujus  historise  ei  octogesimus  secundus 
psalmus  meminit :  ubi  inter  csteros  duces  Madian 
etiamSalmana  fuisse  commemorat,dicens:F(u;  eis^ 
Dominet  hauddubium  quin  eossignificeiqui  conira 
Dominum  inieruni  pacium  sive  iestamentum,  sicut 


sit  celeriier ;  ita  ut  finiaiur  nox  et  clarescat  dies : 
sic  rex  Israel,  id  est,  decem  iribuum  velociter  irans- 
iei.  Exponiique  beneficia  quse  in  ipsnm  contulerit 
Deus.  Dum,inquit,  esset  puer  et  parvulu8,et  capius 
in  iEgypto  leneretur,  inianium  eum  dilexi,  ut  mit- 
terem  servum  meum  Moysen,  et  ex  iEgypio  voca- 
rem  filium  meum,  de  quo  dixi  in  alio  loco :  Filius 
primogenitus  meus  Israel  {Exod.  iv).  Et  quia  Israel 
singulariter  quidem  diciiur,  sed  pluraliter  intelli- 
gitur  :  quomodo  ei  populus  et  Ephraim  et  Judas : 
siquidem  in  numero  singulari  mulius  estnumerus, 
qui  hoc  numero  coniineiur,  veieris  recordaiur  his- 
ioriae,  quodvocaverit  quidem  eos  per  Moysen  et 
Aaron,  qui  vocaveruni  eos,  ut  egrederentur  de 
yEgypto  :  ipsi  vero  vocati  ab  eis  recesserunia  facie 


Madianel  Sisar£  {Ps.  lxxxii,  42,  13).  Et  post  reli-  G  eorum,  verieniesei  terga,et  meniis  duritiam  gesiu 


qua  :  Pone,  inquil,  principes  eorum  sicut  Oreb  et  Zebj 
et  Sebee,  et  Salmana^omnes  principes  eorum  qui  dixe- 
rant :  kaereditale  possidemus  sanciuarium  Dei.  Et  in 
hoc  eodem  psalmoduceshsereiicorumdescribuniur 
qui  aliare  Dei  sibi  vindicare  conati  suni.  Qucdque 
^eqnMar:  SicutfecitvobiSy  Bethel,  a  facie  malitise 
nequitiarum  m/rartim, proprie  haereticorum  princi- 
pibus  coaptaiur,  quod  eis  feccrit  Bcthel  qnam  ipsi 
vocant  Bethel,  hoc  esi,  domum  Dei.ei  falsam  Eccle- 
siam  ;  ut  sit  sensus :  Sic  vobis  faciei  Ecclesia  vesira 
qnam  vocaiis  domum  Dei :  caeterum  ex  quo  a  vobis 
tenetar,  appellanda  esi  Bethaven,  id  est,  domus 
idoli,  propier  multiiudinem  maliiiarum  vesirarum. 


corporis  indicanies.  Nec  eis  suffecii  vocantes  con- 
temnere,  nisi  immolarent  Baal  ei  sculpiilibus  suis, 
sive  simulacris  adolereni  incensum.  Adorasse  eos 
Baal  primum  sub  Acbab  rege  IsraelIegimus,quiSi- 
donii  regis  filiam  Jezabel  duxii  uxorem,  et  Baby- 
lonium  ac  Phrenicis  idolum  transiulitin  Samariam. 
Ergo  disiantia  peccaia  temporibus,unosermonecon- 
jungit:  quomodo  primum  vocati  sint  deiEgyptoet 
appellati  filii,deinde  in  soliiudine  recesserintaDeo, 
Beelpbegor  magis  colenies,  quam  Deum,  et  postea 
in  icrra  sancia  Baalim  et  Asiaroib,  et  cffiteris  idolis 
servierini.  Ei  iransire  haereticos  instar  diluculi,  et 
regem  eorum  diabolum,  vel  haeresiarcham  intelll- 


deonis  uierini :  propiereaque  Gedeonem  ad  cum  di-      eos.  Et  paulo  inferius  scriptaablsaia,  veluii  in  ere- 
xisse  :  Vivit  Dominus,  quia  si  servassetis  eos,  non  vos  D  mo  ad  populum  dicta  sini,  prodii   in  haec  verba : 


oceiderem.  Veram  iamen  fuisse  historiam  quam  Hie- 
ronymus  prodii,  negari  non  potesi,  asseveranic  il- 
lam  Osee  prophela  hic,  dum  aii  :  Sicut  vastatus  est 
Salmana  a  domo  ejus,  qui  vindicavii  Buid  in  die  prx- 
Ui,  matre  super  filios  allisa.' Sicui  enim  in  libro  Ju- 
dicum  uterinos  Gedeonis  fratres  occisos,ita  hic  una 
cum  illis  mairem  quoque  necatam  aSalmanascri- 
bitur.  Nec  referiquod  m  libro  Judicum  hujusmodi 
verba  non  recenseaniur,  quando  alioqui  iunc  dicia 
exutroque  loco,SamueIis  exemplo  nieronymus  con- 
jicit.  Jungii  enim  ipse  ssepius  testimonia,  et  ex 
diversis  locis  unam  coniexii  historiam.Gonsiaihoc 
Zacharis  capiie  undocimo,  ubi  ea  Prophetae  ver- 
ba  :  Non  pascam  vos,  veluii  ad  Moysen  dicta  inier- 
preiatur,  dum  scribit :  Quamobrem  indignatus  dixi 
od  Maysen  :  uonpascam  vos,  dimitteme^et  disperdam 


Quibus  et  in  eremo  locutus  sum  :  Si  audieritis  me, 
qux  bona  sunt  terrx  comedetis.  Haec  enim  verba  non 
nisi  laai.TB  primocapiie  reperiuniur:Sic  Paulus  Apo- 
siolus  Rom.  IX,  ex  Genesi  ei  Malachia  conneciens 
testimonium,  veluti  unius  loci  illud  sit,  ponii,  dum 
aii :  Quin  major  serviet  minori,  sicut  seriptum  est : 
Jacob  dilexi,  Esau  autem  odio  habui.  Sic  Marcus 
cap.  I,  Malachise  et  Isaiae  tesiimonia  jungens.  Isaiae 
ianlum,  non  etiam  Malachiae  nomen  apponii.  Itaque 
toto  aberrani  coelo^qui  bic  memoria  lapsum  D.  Ule- 
ronymum  puiant. 

(a)yjctor./rar?5tY,ex  Vulgaiaei  subnexaHieronymi 
expositione.Sed  eipertransiit  continuolegendumerat 
ex  cadem  Vulgaia :  ui  ci  duo  praeferunt  Palatini 
codd. 

{b)  Addunt  mss.  duo  Palatini  incensum. 


915 


S.  EUSEBII  HIERONTMt 


01(1 


gimusy  quos  in  infantia  (quandocredideruntinEc-  A  cob  quiaLiamdolentenQocuIos,  etRachelpulchram 


clesia,  et  erant  parvuli,  et  Chriflti  nomine  cense- 
bantur)dilexit  eos  Deus,  et  vocavit  193  illos  de 
tribulatione  et  tenebris  ^gypti:  Vocavit  autem  per 
apostolos  et  doctores  EcclesiaB.  Cumque  a  meis,  in- 
quit,  ducibus  sint  vocali,recesserunt  a  facieeorum, 
et  adoraverunt  Beelphegor,  hoc  est,  suis  vitiis  et  li- 
bidiui  servierunt,  et  postea  immolabant  Baalim  et 
simulacris,  quae  sibi  conHnxcrant.SinguIi  enim  hae- 
reticorum  habent  deos  suos,  et  quodcumque  simu- 
laverint,  quasi  sculptile  colunt  {AL  ponent)  atque 
conflatile.  Pro  eo  quod  nos  diximus  :  Ex  JEgypio 
vocavifilium  meum  [Matih.  ii),  Septuaginta  transtu- 
lerunt:  Ex  ^gypto  vocavifilios  f/U5,quod  inHebraico 
non  habetur :  nullique  dubium  est,  Matthsum  de 


habuerit  uxorem  {Gen,  xxix).  In  Lia  quae  major 
erat,  ca^citatem  intelligimus  Synagogs,  in  Rachd 
pulchritudinem  Ecciesiae  ;  et  tamen  qui  ex  parte 
typi  fuerunt  Domini  Salvatoris,  non  omnia  qus  fe- 
cisse  narrantur,  in  typo  ejus  fecisse  credendi  sunt 
Typus  enim  partera  indicat:  quod  si  totum  prsce- 
dat  in  typo,  jam  non  est  typus,sed  historis  veritas 
appcilandtt  est.  Haec  breviter  ut  in  Gommentariis 
diximus :  nunc  ad  reliqua  recurramus. 

(Vers.  3,  4.)  Ei  ego  quasi  nutritius  Ephraim,  por- 
tabam  eos  in  brachiis  meis,etnescieruniquod  curarm 
eo$,  hi  funimilis  Adam  traham  eos,  in  vinculis  chari- 
iaiis.  Et  ero  eis  quasi  exaltans  jugum  saper  maxilUu 
eorum,  ei  declinavi  ad  eum  ut  vescereiur.   LXX :  Et 


boc  loco  sumpsisse  testimonium  juxta    Hebraicam  n  ^90  coUigavi  {W.  collocavi)  EphraimfSuscepi  eum  su- 


veritatem.  Ergo  qui  detrahunt  nostrae  translationi, 
(a)  dentScripturam,  de  qua  Evangelista  hoc  testi- 
monium  sumpserit,  interpretatus  sit  in  Domino 
Salvatore,  quando  dCiEgyptoreductus  estinterram 
Israel.  Et  cum  invenire  non  quiverint,dosinantru- 
gare  frontem,adducere  8upercilium,crisparenares, 
digitis  concrepare.Hunc  locum  in  septimo  volumine 
Julianus  Augustus  quod  advcrsum  nos,id  cst,Chri- 
stianos  evomuit,  calumniatur,  et  diclt;  quod  de  Is- 
rael  scriptum  est,Matth£usevange]istaadChristum 
transtulit,  ut  simplicitati  eorum,  qui  de  gentibus 
crediderant,  illuderet.  Cui  nos  breviter  responde- 
bimus  :  Primum  Matthsum  Evangelium  Hebrnsis 
{b)  litteris  edidisse,  quod  non  poterant  legere  nisi 
hi  qui  ex  Hebraeis  erant.Ergo  non  propterea  fecit.ut 


per  brachium  meum  ;  el  non  cognoverunl  ut  sanarem 
illos  in  corruptione  hominum ;  extenditeos  in  vinculis 
charUaiis  meas.  Ei  ero  illis,  quasi  dans  alapas  hom 
super  maxillas  ejus  :eirespiciam  ad  eum  prasvatens  ei. 
Multum  interse  HebraicumetSeptuagintainterpre- 
tum  cditio  dissonant,TentemusigiturjuxlaHebr«08 
historiam  :  juxta  LXX,  ayoL-^ta-^-/^^  texere.  Quisupra 
dixerat :  puer  Israet  et  dilexi  eum,  et  ex  A^gypto  vo- 
cavi  filiummeum  ;  et  postea  intulit  quod  perpetra- 
verit  nefas,  Baalim  immolabant,  ei  simulacris sacrifi' 
cabani,  nunc  narrat  quo  Israel  amore  dilexerit,  se- 
cundum  illud  quod  in  Deuteronomio  legitur  iPorta- 
vii  te  Dominus  Deus  iuus,  ut  solei  homo  gesiare  par- 
vulum  filium  suum,  in  omni  via,  per  quam  am- 
bulastiy  donec  venires  ad  locum  istum  {Deui,  i,  31). 


illuderetethnicis.  Sin  autem  Hebra^is  illudere  vo-  ^  t^A  Etin  alio  loco  :  Expandit  alas  suas  et  assumpsU 


luit,  autstultus,autimperitus  fuit:  stultus,si  aper- 
tum  flaxit  mendacium :  imperitus,  si  non  intellexit, 
de  quo  ha^c  dicerentur.  Stultitiam  ipsum  volumen 
excusat,  quod  prudenter  ordinateque  compositum 
.est :  imperitum  non  possuraus  dicere,quem  cxaliis 
testimoniis  Scripturarum  scientiam  Legishabuisse 
cognoscimus.  Supercst  ut  illud  dicamus  quod  ea- 
quffi  TUTuixa)?  praecedunt  in  aliis,  juxta  veritatem  et 
adimpletionem  referantur  ad  Christum  :quod  Apo- 
stolum  in  duobus  montibus  SinaetSion,et  in  Sara 
et  Agar  fecisse  cognovimus.  194  Neque  enim  non 
est  Sina  mons,  etnon  est  Sion:  non  fuit  Sara,  et 
non  fuit  Agar ;  quia  haec  apostolus  Paulus  ad  duo 
retulit  Testamenta  {Gal.  iv).  Sic   igitur   hoc    quod 


eum,  atque  poriavii  in  humeris  suis  {Ibid.  xxxii,  11). 
Ego,  inquit,  qui  pater  eram,  nutritius  factus 
sunt,  etparvulum  meum  in  ulnis  meis  ipse  porta- 
bam,ne  lajdereturin  solitudine,  etne  velffistuvel  te- 
nebris  torreretur,  in  dic  nubes  eram,in  nocleignis 
coIumna(£rod.xiii) :  ut  quos  protexeram,mecoiUu« 
strarem  et  sanarem  lumine,  cumque  peccassent,  et 
fecissent  sibi  vituli  caput.  dedi  locum  pGenitentiw,  et 
ignoraveruntquodcurarem  eos,etvulnus  idololatris 
quadraginta  annorum  spatio  obducorem,et  pristiaa 
redderem  sanitati.Curavi  autcm  eos  propterfunicn- 
los  et  vincula  charitatis,  quibus  mihi  Abraham, 
Isaac,  et  Jacob  astrinxeram.  Pro  Adam  enim  Aquila 
et  Symmachuset  Septuaginta  et  Theodotio,(c)/i()mt- 


Bcriptum  est :  Parvulus  Israel,  ct  dilexi  eumy  ei  ex  J^nes  transtulerunt  :ut  dicerent,  in  funiculis  hominum 


jEgypio  vocavi  filium  meum,  dicitur  quidem  de  po- 
pulo  Israel,qui  vocatur  exiEgypto,qui  diligitur,  qui 
eo  tempore  post  errorem  idololatrise  quasiinfanset 
parvulus  est  vocatus  :  sed  perfecte  rcferturad  Chri- 
stum.  Nam  et  Isaac  in  typoChristi  fuitquodfuturae 
mortis  ligna  sibi  ipse  iporVd\ erii  {Genes .  xxii)  :etJa- 

(a)  Mendose  hactenus  obi\nu'\t,videant Scripiuram, 
neque  enim  aut  ipse  locum  innuit  Hieronymus,aut 
ut  scrutenturde  ScriqLuris,auclor  est ;  sed  aimulos 
provocat,  si  8ciunt,ut  digito  locum  notent.  Freauens 
est  S.Doctori  istbaic  provocandi  formula:  DeniScrip- 
turam  ;  indicent  tocum.  Nos  ad  mss.  fidem  correxi- 
mus,  e  quibus  alter  Palatinus  etiam  pro  verbis,  de 


iraham  eos,  in  vinculis  charitatis.  Quodque  sequitur 
Ero  eis  guasi  exaltansjugum,  pro  quo  interpretatus 
est  Symmachus  :  et  putaveruni  quod  imponerem  ju- 
gum  super  maxillam  eorum^  dupliciter  accipitur: 
aut  abstuli  ab  eis  jugum  cunctarum  per  circuitum 
nationum:autLegem  meamquasigravissimum  jogi 

aua  Evangelista  repetit,  denique  unde  Bvangeiisia, 
Mox  quoque  sit  reposuimus  pro  esi. 

{b)  Propiustaiuen  ad  fidem  estjGraecisfuisselitte- 
ris  ab  ipso  Evangelista  conscriptum.  Vide  quas  hsc 
de  re  notavimus  ad  Catalog.  cap.  3. 

{c)  Duo  Palatini  mss.,  universi  homines. 


COMMENTARIORCM  IN  OSEG  LIB.  III.  GAP.  XI. 


918 


t  arbitrati  sunt.  Et  dedi  cis  cscam  manna  in  A 
t  (Exod.  xvi),quo  vesccrenlur,  hoc  cst  enim, 
'\itet  dcclimiviad  eum,  ut  vescerrtiw  ;  pro  quo 
etatus  est  Symmachus.^»^  declinaviad  eumci' 
n  quod  Deus  ad  eum  declinaverit,  sed  quod 
manntB  ad  eum  fecerit  declinare.  Aliter:  In- 
dilexi  eos,  et  tam  clemens  pastor  fui,  ut 
amovem  humeris  meis  ipso  portarem  [Luc, 
91  vero  ignoraveruntquod  mea  iilos  passionc 
Q  :  et  qui  amator  sum  omnium  hominum, 
m  eos  ad  credendum  in  vinculis  charitatis, 
lud  quod  in  Evangclio  scriptum  cst  \  Nemo 
l  me,  niai  Pater  qui  misit  me  truxerit  cum 
fif  44).  Et  arbiirati  sunt  jugum  meum  leve, 
ivissimumret  declinavi  ad  eos  deserensregna 
aa,ut  cum  eis(a)vescerer,assumptaformaho-  n 
livededieisesumCorporis  mei;  ipseetcibus 
iva.  Transeamus  ad  inteliigentiamspiritua- 
xta  Septuaginta  duntaxat  interpretes  :  no  si 
[ue  et  secundum  historiam,  et  126  secun- 
•aYu>YT,v  vo]uerimusexponere,tcndamus  libri 
udinem.  lllis  immolantibus  Baalim  qwp.  de 
•de  finxerunt,  et  me  vocante,  fugientibus  a 
lea  (ita  enim  in  Scptuaginta  continetur),ego 
tissimus  Uominus  ligabam  pedes  Ephraim, 
e  longius  fugorent  :  hoc  enim  significat 
itaa.Ligabam(/>)autcm  lcstimoniis  Scriptura- 
t  disputatione  magistrorum  Ecclcsi.c.ut  li- 
erpaticntiam  suisbrachiisconli!ieret,nonin- 
ites  quod  patientia  [)ei  salutis  eorum  esset 
.  Unde  in  corruplione  hominum  videlicet 
roruui,qui  cosdeceperantcontractospeii^fidiaB  C 
,  extendi  calorem  fidei,et  quasi  repngnantes 
B  meae  dilectionis  astrinxi.Et  quia  non  sua 
currebant,  sed  vincti  funibus  trahebantur, 
im  maxillas  eorum  alapis  verberavi,non  pu- 
sed  corrigens  et  emendans.  Judex  lacerat 
.torquel  funiculis,flagollisatque  ignibuscru- 
uiautem  paterest.lascivientcm  filiumpalma 
il  manus  [/1/.  manu).  Ki  pulchrc  non  dixit, 
lalapia  verberans,sed  quasi  homo  maxillas 
percutiens.  Percutit  autem  Deus  filios  aber- 
comminatione  pcpnarum,Gvangelicalectione 
OQoniisprophetarum.Gumque  sic  percusscrit 
:iila,  ut  hiereticorum  panem  atque  doctrinam 
it  deore  polluto  :  tunc  respicit  ad  eum,  di- 
»ibi  filio  verberato  :  Respice  in  me,€t  miserere  J) 
ial.  Lxxxv,  16).  Et  iterum  :  Hespice  et  exaudi 
mine  Deus  meus  [Psal.  xn,  4).Gumque  eo  re- 
it,  praevalebit,  sive  proderit  eis,  id  e3t,supe- 
dversarios,  et  de  lugitivis  servos  faciet.  Sivo 
»s  verum  et  dulcem  cibum,  qui  prius  ha;re- 
n  mendacia  et  cibos amarissimos  devorabant. 


(Vers.  5,  6  et  7).  Non  revertetur  in  terram 
^gypliet  Assuripse  [Vulg.  addit  est,]  rex  ejus^  quo- 
niam  noluerunt  converti.  Cubpit  gladius  in  civitatibus 
ejus  et  consumet  etectosejus:  et  comedet  capita  eorum 
et  poputus  meus  pendebit  ad  reditum  meum.  Jugum 
autem  imponetur  eis  simul,  quod  non  auferetur. 
LXX :  Habitabit  Ephraim  in  JEgyptOyet  Assur  ipse 
rex  ejus  :  quia  notuit  converti.  Bt  infirmatus  est  gla~ 
dius  in  civitatibus  ejus,  et  requievit  t1t7  inmanibus 
itlius,  et  comedent  de  cogilationibus  suis  :  et  popuiiu 
ejus  suspensus  est  ex  incotatu  suo,,  et  Deus  superpre* 
iiosa  ejus  irascetury  et  non  exattabit  ^m.Quaudo  di- 
cit  :  non  revertetur  in  terram  jEgypti,  ostendit  quod 
reverti  cupiat,sed  ire  non  possit.Revertiautemcu- 
piebat  Israel  ab  iEgyptiis  auxilium  efflagitans  ;  sed 
posifessus  cst  ab  Assyrio,  qui  cepit  eum,et  domina- 
tus  est  illius  jure  victoris,  et  hoc  passus  est,  quia 
converti  noluit,  nec  agere  poenitentiam.  Vel  certe 
dicamus,quod  reversus  sit  in  terrami^gypti,quando 
iEgyptios  in  terra  sancta  adoravit  deos,  vel  illo 
sensu  accipiendum,  quo  supra  dictum  est !  ^gy- 
ptum  invocabant^ad  Assyrios  abierunt.  Goepit  itaque 
gladiusin  civitatibus  ejus,  s\\eirruet,  ut  interpre- 
tatus  est  Aquila,autt;u/n^ra6{7,ut  Symmachus  trans- 
tulit.  Et  videquantum  pondus  sit  miseriarum,  ut 
non  agri  vel  possessiones  ac  rura  vastentur  ;  sed 
medias  civitates  hostis  introeat,  et  consumat  elec- 
tos  ejus  sive  brachia  illius,  ut  interpretatus  est 
Symmachus,  quod  Hebraice  dicitur  baddau  (3^13). 
Gumqne  consumpseritgladius  elcctos,  et  principes, 
sivc  robur  exercitus,  et  devoraverit  vel  capita  vel 
consiliaeorum,ut  non  possintaliquod  invenirepr®- 
sidium,  tunc  plebs  miserabilis  quae  ad  me  reverti 
noluit,  meum  ad  so  reditum  praestoiabitur.  Et  sero 
aget  posnitontiam,  bostibuscunctavastantibus.Ita- 
que  quia  peccata  grandia  grandibussuntpunienda 
8upplicii8,imponent  eis  qui  derelicti  fuerintde  po- 
pulo  (rege  eorum  ac  principibus  Assyrio  mucrone 
truncatis)jugum  gravissimum  servitutis,etimponent 
pariterquod  non  auferetur  juxta  Iitteram,nisi  spi- 
ritualitertollaturinGhristo.Juxta  Septuaginta(c)ha- 
bitabit  Ephraim  in  iEgypto,terram  sanctam  se  ha- 
bere  dicens,  et  Ecclesiam  Domini  Salvatoris;  sed 
vitiis  atquc  peccatis  et  perversitate  fideisemper  in 
iflgypto  commoratus  est.  Quia  igitur  habitavit  in 
iEgypto,sen8U8  magnus  Assyrius  erit  rox  ejus  :  no- 
luit  enim  revcrti  ad  Ecclesiam,  et  virtute  perdita, 
id  est,  Ghristo,  qui  est  Oei  virtus  et  Dei  sapientia, 
semper  in  languore  versatus  est,  et  infirmus  fuit, 
cunctis  dxmonibus  ac  perturbationibussubjacens  : 
idcircogladius,128  hoc  est,8cientia  8piritualis,vel 
sermo  Ecclesiastici  viri,vastans  atquc  debellans  aem- 
per  versabitur  in  urbibusejus,  quas  impie  exstruxit 


dem  mss. cum  eis  versa?'er:  et  corruptius  pau- 
;,  dedi  eis  optime  sensum  corporismeiy  etc. 
)orrigit  Victor.  Liijabat  ex  quatuor  Florentiaj 
bu8,  mutari  senticns  personam.  Nostri  vero 
on  suffragantur.jTantum  propa/7>n/wm,quod 
ulo  post  nomen^recurrit,  legunt  potentiamyei 


infcrius  attraxi  pro  astrinxi. 

(c)  RursumVictoriusexFlorentiniscodd.emendat 
hahitavit  juxtaGroBCum  xaTcpxTjdsv  :  itemqueinducit 
copulam  et  in  hunc  modum,  terram  sanctam  habere 
se  dicens  Ecclesiam  Domini  Salvatoris, 


m 


8.  BUSBBn  HIBRONTBII 


m 


contra  Dominum.et  ipse  giadins  requioscel  in  ma-  A  flicut  Adama  Seboimque  positarain,  mea    eom- 

_:l...^  _i —1. ? »       !•  !•  •.  ..._.. 


nibus  ejus^ut  occisus  ab  alio,  alium  non  possit  oc- 
cidere,  neccontra  adversariumlevare  manum.  De- 
nique  recipienty  et  vorabunt  secundum  consiliasna. 
Infelizautem  populus  et  vulgus  indoctum  suspirabit 
aniiquam  patriam,  e)  captum  se  esse  sentiet,  sive 
pendebit  in  incolatu  suo,nesciens  quid  agat,et  quo 
vertatur  ignorans.Deus  vero  super  pretiosa  eorum, 
aurum  videiicet  et  argentum  quaj  accepernntabeo, 
de  quibus  s«pe  diximus,  irascetur,  et  neiuaquam 
liberabiteum  qui  suo  vitio  corruit.TIoc  juxta  LXX  ; 
eumdem  autem  sensum  et  Hebraico  coaptabimus. 
(Vers.  8  et9.)  Quomodo  daho  le,  Ephraim  :  prote- 
gam  tejsraen  quomodo  dabo  fesicut^dama  iponam 
te  utSehoim  ?  Conversum  est  in  mecor  meum  :  pariter 


mota  sunt  vfscera.  Poenituit  me  meum  quondam 
populum  delere  in  perpetuum  :  idcirco  non  faciam 
secundum  furorem  iracundis  mes,nec  de  meade- 
mentia  commutabor,  ut  disperdam  Ephraim :  noa 
enim  percutio  ut  perdam  in  perpetuom;  aed  ol 
emendem.  GreduUtas  mea  pcBnitontiaB  et  pietaftiB 
occasio  est :  Deus  enim  ego  sum^et  non  homoMfxm 
ad  hoc  punit  ut  perdat,  Deus  ad  hoc  corripit  ot 
emendet.  /n  medio  iui  sanctus^et  non  ingrediar  cm- 
tatemf  boc  est,  non  sum  unus  de  hiB^quiinurbibos 
babitant^qui  humanis  legibus  vivunt,qui  credulita- 
temarbitranturjuslitiam,quibu8jussummumsam- 
ma  malitia  cst :  mea  autem  lex  meaque  justitiaeift 
salvare  correolos.  Possumus  et  aliter  dicere :  qaia 


conturbata  est  paenitudo  mea,  Nonfaciamfurorem  irse  n  primus  Gain  paricida  exstruxit  civitatemin  nomioe 

^ A  «       J  *  f  Fl        1  •  -  •  ^^      /^  1  •  •  •     T^  1  •  1  •  *  •  1_  TX  • 


me3e :  non  convertar,ul  disperdam  Ephraim  :quoniam 
Deus  eno  sum  [Vulg.tacetium]  et  non  homo:  inmedio 
tui  sandus,  et  non  ingrediar  civitatem^LXX  :  Quid  fa- 
ciam  tibi.Ephraim  :  protegamte;  IsraelfQuidfaciam 
tibi^tsicut  Adama  ponam  ie^  et  sicut  Sehoim:  conver- 
sum  esti.or  meum{a)in  ipso  :  simulconturbata  est  jm- 
nitudo  mea.  Non  faciam  juxta  iram  furoris  mei.  Non 
derelinquam  ut  deleatur  Ephraim :  quoniam  Deus  ego 
sum,  et  non  homo;  in  tesanctus  :etnon  ingrediar  ci- 
vitatem.  In  eo  loco  ubi  nos  et  LXX  interpretati  su- 
mus  :  protegam  te,  Israei  ?  in  Hebraico  scriptum  est 
ABfAGGENACH  ("^J^IGM)  quod  Aquila  transtulit,  HizXi^ 
xuxX(t>(Ta>  (TE,  id  eai  scuto  circumdabo  /^.Quod  cum  in 
bonam  partem  putaremus  inteIIigi,et8igniricarepro- 
tectionem,  ex  editione  Symmachi  contrarius  nobis 


fllii  sui  Enoch,in  hujuscemodi  urbem  Dominusnoii 
ingreditur,quffi  ex  scelere  et  sanguine  et  parricidio 
fabricata  est.  Sin  autem  voluerimus  legere,  quomeds 
dabo  te  Ephraim,  protegam  tCy  Israel  ?  Sic  intelligen- 
dumest:Quid  tibifaciam?  numprotectionedif^oses 
qui  tanta  fecisti  ?Notandumquoque  quod  ubioontra 
Juiam  dicitur,  id  est,  populum    Dei,  nou  Adami 
ponitur  et  Seboim,  sed  Sodoma  et  Gomorrha.  Le- 
gimus  cnim  in  Isaia  :  Audite  legem  Dtfi,lSO|ihfid- 
pes  Sodomorum :  attendiie  verbum  Domtni,   populus 
Gomorrhx  (Isai.  i,  10.)  In  Evangelio  quoque  ci?i- 
tas,  quae  et  apostolos  non  receperit,   excuiientibus 
eis  pulverem  pedum  suorum,dicitur  deea,quod  in 
die  judicii  toierabilius  erit  terrae  Sodomorum  et 
Gomorrhs,  quam  civitati  illi  {Mat.  x.)  Et  ad  Jero* 


sensuB  subjicitur,  dicentis,  IxStoao)  ae,  id  est,  tra-  ^  salem  propbetatis  sermo   dirigitur  ;  Justi/icaia  e^ 

dam  te,  Ex  translatione  quoque  Thcodotionis  non 

prospera,sed  adversa  demonstrantur  i  a^oTuX^aco  a% 

quod  signiflcat,  nudabo  te,ei  auferam  a   te   6'irXpv, 

hoc  esifSCutumquo  teante  protexeram  :  et  hicsensus 

magisconvenitDominocomminanti.Quodigiturdicit 
hoc  est  :  quoniam  noluerunt  converti,et  Assur  fao- 
tus  est  rex  eorum,  devorabit  gladius  et  urbes  et 
IM  principesetpopulum,etimponetur  eisjugum, 
quod  non  auferetur  ab  eis  el  quia  videbatur  dura 
sententia,  nequaquam  eislocum  poDnitentis  dere* 
linquensinunc  Deus  parentisad  Israel  loquitur  aSc- 
otu  :  Quid  tihi  faciam^  Ephraim  ?  quomodo  te  meo 
auxilio  denudabo  ? quid  tibi  faciam  ?  qua  te  arte  cor- 
rjpiam  ?  quo  potero  sanare  medicamine  ?  Sicut  Ada- 


Sodoma  ex  te  {Ezech.  xvi).  Datur  ei^go  nobis  sospi- 
cio,  quod  Sodoma  et  Gomorrha  principes  fuerint  io 
peccato,  et  Adama  et  Seboim  earum    exempla  sa^ 
ctaUe  sint,  quodpotentes  potenter  tormenta patian- 
tur  {Sapien,  vi )  :  et  servus  qui  scitvoluntatem  Oo- 
mini  sui,  et  non  facit  eam,  vapulet  muliiB  (Luc^ 
xii).  Unde  et  Ecclesiastici   viri,  si  iisdem  qmbui^ 
hseretici  sceleribuscontinentur,nequaquam  Adam» 
et  Scboim,  qua?  inferiores  sunt ;  sed   Sodomn  et^ 
Gomorrho;,  qus  majorum  criminum  eese  dicuntor^ 
cruciatibus  subjacebunt.  Ad  hsreticos  quoque  de^ — 
ceplumque  ab  eis  populumloquiturDominu8,quod — 
nisi  egerit  pcBnitentiam,  ponantur  sicut  Adama  et— - 
8eboim,utnuIIam  spem  babeant  salutis.  Rursum^- 


maet  Seboim  ponam  te,  qu»  dussunt  quinque  ur-  D  "t  clementissimus  pater  dicit  se  suam  mutaresen — - 


bium,sicutin  Genesi  legimus  :  Sodoma  et  Gomorrha, 

Aiama,  et  Seboim  et  Baie,  qux  est  Segor,  et  Syro 

sermone  Zoara  dicitur.  Ponam  itaque  et  vertam  te 

in  soIitudinem,et  delebo  usquead  cineres  ac  favil- 

las,  sicut  delevi  Adama  etSeboim.Gumque  duram, 

immo  crudelem  sententiam  protuli8set,rursum  pa- 

rentis  afTectu  misericordiavincitur,  etausteritatem 

judicii  pietate  mitigalpatris.Dicitenim  iConversum 

cst  in  me  cor  meum  ;  pariter  conturbata  esi  posnitudo 

mea.  Statim  ut  locutus  sum,  me  Ephraim  et  Israel 


tentiam,  et  poenitcre  quod  talia  sit  locutus,ut  iliofi-— 
quoque  ad  conversionem  et  ad  poenitentiam  provo- 
cet.Non  faciam,  inquit,  in  furore  meo,  non  disper- 
dam  Ephraim.  Quantum,  inquit,  in  me  est,  quan- 
tum  ego  cupio,  si  errorem  veritate  correzerit,  si 
me  magis  amaverit  quam  principes  hareaeos,  Deiu 
enim  ego  sum,  et  n(m/umto,lapsis  manum  porrigam, 
errantes  ad  salutem  vocabo.  Et  quia  sanctus  8um, 
propterca  non  ingrediar  civitatem,  id  est,  concilia- 
bula  et  urbes  baereticorum.  Foras  exeuutee  de  ur- 


(a)  Voces  m  ipso,  tum  ad  subsequentis  finem  versiculi  m  te,  mss.  Palatini  igoorant. 


COMMENTARlORtlM  IN  OSEB  LIB.  111.  CAP.  XI. 


m 


is,  libenter  recipio ;  in  civitates  eorum  non  A 
p.  Hoc  quod  dixit,  non  ingrediar  civitatemy 
LXX  sequitur  :   post  Dominum  ambulabo, 
sic  inlerpretati  sunt,  ut  dicerent  Domino 

re8pondis8e,et  esse  sensum  ;  Quia  conver- 
Bor  tuum  in  te,  et  non  secundum  peccata 
sisti  nobis  ;  sed  imitaris  clementiam  tuam, 

delicta  non  punis,  et  poUiceris  te  sanctum 
tttem  in  nostri  mcdio  versaturum  ,  idcirco 
ilorum  hominum  non  ingrediar  civitatem  : 
de  numero  peccatorum  ;  sed  ambulabo 
linum  Deum  meum,  Hebraei  autem  ex  per- 
ita  edisserunt :  ISl  Non  te  derelinquam  : 
d  aliam  gentem  :  nec  ingrediar  alteram  ci- 

10  et  11.)  Post  Dominum  ambulabunt:  quasi  g 
l:  quia  ipserugiet:  et  fo^midabunt  filiima' 
36ttn/(Vulg.  avolabunt)  quasi avis {A\,  aves) 
to^et  quasi  columba  de  terra  Assyriorum:  et 
eos  in  domibus  suiSy  dicit  Dominus.  LXX  : 
mum  ambutabo  :  sicut  teo  rugiet :  quia  ipse 
t  formidabunt  filii  aquarum,  [a)  et  volabunt 
4  ex  JEgypto^  et  quasi  cotumba  de  terra  As- 
:  et  collocabo  eos  in  domibus  suis,dicit  Do- 
>roino  prospera  pollicente,  popuius  conver- 
sum :  etambulabit  post  Dominum  ;  quiaDo- 
igief  quasi  leo.  De  quo  et  Amos  ^ropheta  com- 
;:  Dominus  de  Sion  rugiet.et  de  Jerusalem 
msuam  {Amos  i,2).  Rugiet(6)  autem  quan- 
\sicui  Adama,  ponam  te  ut  Seboim,  Gumque 
^rit,  tunc  formidabunt  fiiii  maris,8ivoaqua- 
LXXtranstulerunt  Etenim  verbum  maim  ^ 
od  pertreslitteras  scribiturMEM,  jod,  mem  : 
r  MAiM,  aquas  significat :  si  mejam,  de  mari 
ar.  Haec  Hebraji  ad  advcntum  Christi  refe- 
emsperantesse  venturum.  Nos  jam  trans- 
vihcimus  ;  quia  et  de  iEgypto,  et  de  Assy- 
est,  ab  Oriente  et  Occidente,  et  ab  Aqui- 
i  lleridie  venerunt,  et  quotidie  veniunt  qu^ 
ant  cum  Abraham,  Isaac  et  Jacob  [Matt, 
ios  autem  maris,  sivc  aquarum,  eos  pos- 
ppellare,  qui  sagcna  Domini  comprehensi 
abstracti  de  mari  hujus  saBCuli  (Matt.  xiii, 
iquecaptlfuerintde  mortead  vitam,  collo- 
•in  domibus  suis  :  quae  horrea  vocat  Evan- 
Malt.  xiii),  in  quibus  electa  et  a  paleis  se- 
ramenta  conduntur.  Natura  leonum  esse  D 
itcuminfremuerint  et  rugierint,omnia  ani- 
outremiscant,et  fixo  gradu  se  movere  non 
tantus  pavor  estet  tanla  formido.  Itaque  et 
cum  instar  leonis  rugicrit,et  intonuerit,ac 
)C8m  8uam,cuncta;  aves  et  universa volatilia 
seent:  et  ibuntad  nidos,  id  est,  ad  domos 
uibtts  Dominus  habitabit  cumeis.Dicamus 
;  Cium  verus  leo  infremuerit,  falsus  leo  qui 

relic[uo  versicuU  contextu  Palat.mss.  ha- 
na similiter :  esidem  nempe  utrobiquesunt. 
ocezFlorentinis  quatuor  codd.  Rugil  aU' 
do  dkitySicut  Adama  ponam  te^et  ut  Seboim. 


est  m,  Juxta  apostolum  Petrum,  adversarius  no- 
ster  (I  Par,  v),  ilHco  conticescet,  et  omne  dogma 
perversum  os  suum  aperire  non  poterit :  quique 
ante  ab  eo  capti  fuerant,  rugitu  leonis  soluti  et  com- 
minatione  terribili,  sequentur  Dominum  Deum 
suum.Tunctimebuntfilii  maris,  siveaquarum,  qui 
inamaritudineet(c)salsis  hsreticorum  aquis  fuerant 
procreati ;  et  assumptis  pennis,  volabunt  quasi  aves 
ex  yEgypto,et  quasi  columba  de  terra  Assyriorum, 
et  dicent :  Quis  dabit  mihi  pennas  sicut  cotumbse,  et 
volabo  et  requiescam  {Ps,  lfv,  7)  ?  ut  qui  apud  h©- 
reticos  laboraverant,  requiescant  in  Ecclesia,  et  ha- 
bitent  in  domibus  suis,  de  quibus  fuerant  errore 
seducti.^Egyptum,  id  est,  mesraim  (D>13ra)  in6tt/a- 
tionem  interpretari,et  angustiam  novimus  :  Assyrios 
quoque^  dirigentes,  sive,  ut  melius  arbitramus,  ar- 
guentes,  Ab  his  ergo  liberabuntur  hsretici,  cum 
habitare  ccBperint  in  domibussuis,  et  malis  paren- 
tibus  dixerint :  Relinquetur  vobis  domusvestradeserta 
(Matth.  xxiii). 

(Vers.  12.)  Circumdedit  me  in  negatione  sua  (Vulg. 
abest  sua)  Ephraim :  et  in  dolo  domus  Israel :  Judas 
auiem  tesiis  descendit  cum  Deo  et  cum  sanctis  fidelis, 
LXX  :  Circumdedit  me  in  mendacio  Ephraim :  et  in 
impietate  domus  Israel  et  Juda :  nunc  cognovit  ecs 
Deus  :  et  populus  sanclus  vocabitur  Dei,  Tradunt  He- 
brsi  hujuscemodi  fabuiam  :  In  exitu  Israelex  iGgy- 
pto,  quando  ex  alia  parte  mons,  ex  alia  Rubrum 
mare,  et  ex  alia  Pharaonis  cingebat  exercitus,  et 
inclusus  popuIu8tenebatur,cffiteri8tribubu8  despe- 
rantibus  salutem,  et  aut  reverti  in  iEg}*ptum,  aut 
bellare  cupientibus,  solus  Juda  fideliter  ingressus 
est  mare,  unde  et  regnum  meruit  accipere,  et  hoc 
essequod  nunc  dicatur :  Judastestissermonum  Dei, 
ct  astipulator  ac  vindex  descenditcum  Deo  in  mare, 
et  inter  sanctos  fuit  fidelissimus,  ut  verbis  jubentis 
crederet  Dei.Hoc  illi  dicunt.  Nos  ccepts  explanatio- 
ni8sequamurordinem,quodcircumdederitEphraim 
regia  tribus  et  domus  IsraeI,popu]u8qui  tribui  re- 
giffi  serviebat,  et  circumdederit  eum  in  negatione 
sive  mendacio,dum  Dominum  negant,et  idola  con- 
fitentur.  Judas  autem,  hoc  est;  due  tribus,  qu» 
habebant  Templum,  Legem,  Prophetas,  et  serva- 
bant  prsecepta  1 ZZ  legalia,  erant  testes,  gradien- 
tesque  cum  Deo  et  cum  sanctis  fldeles.  Sanctos  pos- 
sumus  dicere  vel  angelos,  vel  patriarchas  ac  pro- 
phetas,  et  cseteros  qui  Dei  imperio  serviebant.  Ad 
comparationem  enim  illius  temporis  quo  haec  dice- 
bantur,  aberrante  penitus  Ephraim,  et  decepto  in 
idolorum  cultu  Israel,  solus  Juda  remanserat,  qui 
in  Dei  cultu  et  testimoniis  versaretur^et  posset  de- 
scendere  cum  eo,  sive  fortis  esse  cum  forte :  rad 
(*Tl)  enim  et  descensionem  et  fortitudinemsigm^cBLi : 
pro  quo  Aquila  transtulit  (d)  iTrixpdiTeiav.Juxta  diva- 
YcoXTiv  circumdant  hsretioi  Dominum  in  mendacio, 

(c)  Martian.  retinuit  falsis  :  tametsi  erroris  mani- 
festi  Victorius  pridem  admonuisset. 

(d)  Siohabent  rectissimecum  Victoriieditiona  Pal. 
ms8.  iict)cpdTeiav,tamet8inonnibil  corrupte  scribant 


8.  EUSEBII  HIERONYMI 


9i4 


immo  in  ncgatione.  Quidquid  enim  loquuntur,  ne- 
gatio,immo  mcndacium  est :  et  circumdant  eum  in 
dolo,  sive  in  impietate  domus  Israel  ;  dum  universa 
qufiB  simulant,  artifici  serraone  componunt,  et  im- 
pietatemloquunturcontra  Dominum.Judas  autem, 
hocest,  vir  ecclesiasticus,  non  supcrbit,  non  infla- 
tur  tumore  hacretico,  sed  humiliatur  cum  Dco,  et 
cum  sanctorum  choro  fidclis  est  et  robustus  :  dum 
aedificat  domum  suam  supcr  petram,quai  nuila  lcin- 
pestate  quatiatur  {3laUli.).LW  multo  aliter  traiiilu- 
lerunt :  quod  et  Ephraim  et  domus  Israel  ct  Judas 
circumdederint  Dcum  in  mendacio  et  in  impietate, 
et  tunta;  clementiae  sit  Deus  ut  non  ab  eis  abscindat 
spem  salutis  ;  sed  cognoscat  illos,et  paratus  sit  vo- 
care  populum  sanctum  et  popuium  Dei,  qui  nunc 
impietate  perversus  est.  Juxta  tropologiam  quoque, 
velle  Dcnm  et  hsrcticos  salvari,  ct  ccclesiasticos 
peccatores,  et  omnes  suo  vocabulo  nuncupari.  Qui 
autem  vere  sanctus  est,  non  circumdat  Deum  in 
mendacio,  sed  in  veritate,  Psalmista  dicente :  Po- 
tens  eSf  Domine ;  ct  veritas  tua  in  circuitu  tuo  {PsaL 

LXXXVIII,  9). 

(Cap.XII.  —  Vers.  i,)Ephraim  pascit  ventum,  et 
sequitur  sestum  :  tota  ilie  metidacium  et  vastitatem 
multiplicat :  et  [mdus  cum  Assyriis  iniit :  et  oleum  in 
jEgyptum  ferebai.  LXX :  Ephraim  autem  pessimus 
spirituSfprosecutus  est  ivstum :  tota  dic  inania  et  vana 
muttiplicavityet  testamentum  cum  Assyriis  pepigit,  et 
oleum  in  ^gypto  mercabatur.  Sacra  narrat  historia, 
Manahen  regem  Israel,  pace  facta  cum  Assur,  ab 
i^gyptiis  auxilium  postulasse  (IV  Reg,  xv),  134  et 
hoc  est  quod  nuno  dicitur,  Ephraim  pascere  ventos, 
id  est,spe  vana  se  decipere,  sequique  (a)  xajatova, 
hoc  est,  xstunif  et  ire  ad  Meridiem,  nihilque  aliud 
agere  tota  die  nisi  sibi  illudcre.  Etduiu  hucilluc- 
que  discurrat,vastitatem  et  evcrsionom  suis  urbibus 
prasparare.  Annon  est  vastitas  atque  mendacium, 
pcpigisse  foedus  cum  Assyriis,  ct  oicum  tulisse  in 
./Egyptum  ?  <ruv£xoo"/ixti);  a  parte  totum,quod  videli- 
cet  munera  iEgyptiis  miseriULicet  quidam  arbitren- 
tur  quod  nequaquam  in  ^gypto  oleum  gignitur;  sed 
pretiosissimum  missum  csse  ab  Ephraim,cuju8  tcr- 
raSamaria  olei  fertilissimaest.Porro  secundum  tro- 
pologiamomneshaireticipessimo  daemonum  spiritu 
continentur,  de  quo  et  in  Aposlolo  scriptum  est: 
Adversus  spiritualia  nequiiix  incoslestibus  {Ephes.\i, 
10). Et  immundus  spiritus  cum  exierit  ab  homine,  et 
requiem  non  invcnerit,  septem  alios  spiritus  ne- 
quiorcs  se  sibi  copulat,  et  ud  pristinam  revertitur 
domum  {Luc.xu).  Spiritu  igitur  pcssimo  scquuntur 
xxjfftova,  id  esi,ariditatemf  sive  vcntum  ureritem,  qui 
contrarius  floribus  est,  et  germinantia  cuncta  dis- 
perdit,  tota  die  inania  vacuaquo  sectatur,  nec  pro- 
prio  errore  contentus  est,  scd  niultos  discipulos, 
immo  comites  su.-c  vanitatiscrroris^uemultiplicat. 
Foedus  quoque  facit  cum  Assyriis,quorum  princeps 
est  sensus  magnus,ut  qu(BCumque  Qnxorit,  sapien- 


A  ter  simulasse  videatur,ea  sapientia  qum  desiraitur 
a  Deo,  quam  et  Apostolus  praecipit  declinandam, 
dicens  :  Videte,  m  quis  vos  deprwdetur  per  phiUm- 
phiam  et  inanem  seductionem,  secundum  traditionm 
hominum,  secundum  elementa  mundi  {Coloss.  n,  8). 
Sedot  oleum  fert  in  /Egyptum,sive  mercaturifigypti 
sapientiam,  Ecclesiasticis  cupieus  miscere  dogmt- 
tibus  oleum  unctionis,  quo  ungcbantur  propheis 
ac  saccrdotcs,  quo  ungebantur  et  reges.Hoc  oleuai 
habcnt  et  sancti,  de  quibus  dicitur  :  Filii  tui  siad 
novelloe  olivarum  in  circuitu  mensae  tuse  {Ps.  cxxvu, 
4).  Et  bona  oliva  in  qua  oleaster  noster  insertus  est 
Quamvis  autem  conentur  haeretici  veritati  miscere 
mendacium,oleum  aquis  etcaeteris  humentibus  atr 
que  liquentibus  rebus  non  potest  copulari.  Semper 

n  veritas  supra  est,  deorsumque  mendacium.  ISS 
Omncs  alia3  species,  id  est,  hsereses,  quae  nou  ha- 
bent,  ut  diximus,oIeum  veritatis,po8sunt  sibi  mis- 
ceri,et  de  pluribus  unum  effici  corpus.  Sed  haruffl 
oleum  quod  dcfertur  in  ^Egyptum,  et  de  teira 
sancta  ad  Pharaonis  rcgna  descendit,  detestatur 
propheta,  dicens  :  Oleum  peccatoris  non  impingud 
caput  meum  {Ps.  cxl,  5). 

(Vers.  2,3  el  seqq.)  Judicium  crgo  Dotnini  (Al.  Da) 
cum  Juda  :  et  visitatio  super  Jacob ;  juxta  vias  epts, 
etjiixta  adinveniiones  ejus  reddet  (Al.  reddere)  ei.  h 
utero  supplantavit  fratremsuum  :et  in  fortitudinem 
direcius  est  cum  angelo,  et  ihvaluit  ad  angeium^  el 
confortatus  est :  flevit,  ct  rogavit  eum,  in  Betliel  inve- 
nit  eum,et  ibi  loculus  est  ^iobii^cum,  et  Dominus  Dm 
excrciiuum.  Dominus  memoriats  ejuSy  et  tu  ad  Deum 

G  tuum  converteris:  misericordiam  et  judicium  ctwtodi, 
et  spera  in  Deo  tuo  semper.  LXX :  EC  judicium  Do- 
mino  (AI.  Domini)  cum  Jtula,  ut  ulciscatui  Jacob^ 
juxta  vias  ejus,  et  juxta  adinveniiones  ejus  reddet  ei 
In  utero  supplantavit  fratrem  suum  et  in  tabore  suo 
prxvaluit  Deo,et  confortatus  est  cum  angelo,  ct  po- 
tuit :  fleverunt  et  dcprecati  sunt  me :  in  domo  w^  inve- 
nerunt  me^  et  ibi  dictum  est  ad  eos  :  Dominusautem 
Deus  amnipotens  crit  mcmoriate  vjuSyCt  tu  in  Dev  tuo 
'  converteris.misericordiam  et  judicium  custodi:  etap- 
propinqua  Deo  tuo  semper.  Ephraim  semel  pascentc 
ventos,et  sequcnte  mendacium,  qui  in  taritam  ve- 
nit  amentiam,  ut  inter  duas  gcntes  adversarias  du- 
bius  fluctuarct,  faricns  pacem  cum  Assyriis,  et 
oleum  portans  in  ^Egyptuin,nunc  mihi  omne  judi- 

n  cium  cst  cum  Juda,et  visitatio  super  Jacob.  Visita- 
tionem  autim  vocat  flagella  atque  supplicid,ut  qoi 
Ephraim  reddidit,  quod  mcrebatur,  Judse  quoque, 
qui  de  Jacob  ortus  est  semine,  reddat  juxta  vias  et 
juxta  adinventiones  suas,  qui  non  tantum  fortuito 
errore  deceptus  est,et  humana  concidit  fragilitate; 
sed  inquisivitet  adinvenit  in  quibus  peccaret  et  rue- 
ret.  Exponit  autem  quanta  bona  Judas,hoc  est,  Ja« 
cob  acceperit,  et  in  patre  filius  nominatur,  veteris^ 
que  recordatur  historiae^ut  et  Dei  misericordia erg» 
Jacob,et  illius  contra  Dominum  duritia  cognosca- 


iTctxQaTEiaov  :  Martian.  retinuit  vitiosum  iitixpaTCDv. 
(a)  UnuB  PaIatin.xaO{Aa,quod  idem  sonat.  Etpaulo^post,  Atnon  est ;  al.,  Aut  non  est  vastitas,  etc. 


COMMENTARIORUM  IN  OSEE  LIB.  III.  CAP.  XII. 


9S6 


01  adhuc  esset  in  utero  Uebeccae,  supplanta- 
«m  suum  Esau  (Gen.  xxv),  uon  utiqueforti- 
^ropria,  qui  sentirc  non  polerat ;  sed  miseri- 
)ei,  qui  cognoscit  et  diligit  eos,  quos  pr«- 
nl.  136Etnon  solum  in  utero  supplaiitavit 
suum  ;  sedin  fortitudinequoquedirectusest 
jelo,  quando  ad  torrentem  Jacob  adversum 
1  lota  nocte  pugnavit  (Gen.  xxxii).  Et  quia 
i  est  cum  angelo,  propterea  EjOjTaToi»  [.4/. 
iv],  quod  Hebraice  dicitur  isah  (TO^),  hoc 
genlis^  sive  directi,  nomen  accepit.  Etinva- 
uiifadversum  angelum ;  et  ejus  beoedictione 
cerat,  confortatus  est.  Flevit  quoque,  etro- 
in,id  est,  angelum,dicens  :  Non  te dimittam, 
\i  henedixeris  [Jbid.f  vers.  26).Gumque  patris 
ue  consilio  in  Mesopotamiam  fugeret,inve- 
dem  angelum  in  Bethel,  qui  locutus  est  ad 
sutus  estnobiscum,  id  est,  in  patre  locutus 
est,  et  in  Jacob  dilexit  ct  Judam  :  ex  quo 
usque  ad  pro^sens,  nominis  ejus  quod  illi 
1o  et  a  Deo  impositum  est,  memoriaperse- 
um  haec  se  habeant  ita,  et  tu,  o  Juda,  imi- 
•entem  tuum,  plora  et  roga  Dominum  exer- 
etadeum  convertcre.  Gustodi  et  misericor- 
judicium,  et  cum  utrumque  feccris,  spera 
uo  semper,  bonis  operibus  ad  majora  profi- 
ro  eoquod  in  Hebraico  hdhei,  flevit  etroga- 
:  in  Uethel  invenit  eim,  et  ibi  locutus  est  no- 
legimus  in  editione  Vulgata  :  fleverunt  et 
mt  me,  in  domo  wv  invenerunt  me,  et  ibidic- 
ad  eos  ;  wv  interpretatur  dolor.Si  quis  igitur 
igit  poBnitentiam,  et  Dominujpa  deprecatur, 
eum  in  dolore  cordis  sui,  et  cum  eum  in- 
t,  sibi  audiet  respondentem.  PossumusJu- 
jlesiasticum  virum  intelligere,qui  a  Domino 
ir,quod  non  sit  pristinorum  in  se  beneficio- 
imemor,  sed  quotidie  peccatis  peccata  con- 
it  exponit  quaesint  ipsa  beneficia  :  Gum  te, 
Qascentem  in  fide  Ecclesia  parturiret,  sup- 
i  Judaeum  sive  gcntilem  fratrem  tuum,  et 
episti  primogenita,  et  in  fortitudine  tuadi- 
8  cum  angelo,  vel  vincens  adversarias  forti- 
vel  roboratus  benedictionibus  angeli,  qui 
Deus,et  invaluisti  per  figuram  contra  angc- 
invalesceres  contra  homines,  et  confortatus 
que  esses  victoriam  consecutus,  flcvisti,  et 
ingelum  Domini,  ct  peccatorum  veterum  re- 
j,  invenisti  eum  in  Bethel,  hoc  est,in  domo 
est  Ecclesia,137  sive in  domo  ^ov^doloris  et 
rum  et  poenitenliaB.  Et ut  sciremus  quis esset 
18,  ibi,inquit,  locutus  est  nobiscum,hoc  est, 
iristianis,  et  ex  eo  tempore  usque  in  pric- 
iiem,  Christi  censemur  nomine,  et  ipso  di- 
sorrigimur.  0  itaque,  vir  Ecclesiastice,  qui 
is  Judas,  et  confitens,  convertere  quotidie 
itentiam  ad  Dominum  tuum,et  si  forte  pec- 
imitare  prophetam  dicentem  :  Laboravi  in 
teOf  lavabo  per  singutas  noctes  tectum  meum, 
meis  stratum  meum  rigabo  (Ps,  n,  7).  Nec 


A  hoc  dixisse  sufficiat,  sed  Dei  serva  mandata,  iac  in 
alios  misericordiam,  ut  et  ipse  misericordiam  con- 
sequaris.  Judicium  verum  judica,ul  in  quo  judica- 
veris,  judicetur  de  te.  Et  spera  in  Deo  tuo  demper, 
sive  appropinqua  Deo  tuo  jugiter,  ut  omni  tempore 
in  virtute  proficiens,  appropinques  Deo  tuo. 

(Vers.  7,  8.)  Chanaan  in  manu  ejus  statera  dolosa^ 
calumniam  dilexit^  et  dixit  Ephraim  :  Verumtamen 
dives  efjfectus  sum,  inveni  idolum  mihi,  omnes  tabores 
mb?  no?i  invenient  mihi  iniquitalem  quam  peccavi. 
LXX  :  Chanaan  in  manu  ejus  statera  iniquitatis,  op^ 
primere  per  potentiam  dilexit  :  et  dixit  Ephraim  : 
Verumtamen  dives  effectus  sum  :  inveni  requiem  mihi, 
omnes  tabores  ejtis  non  invenietitur  ei,  propter  iniqui- 
tates  in  quibuspeccavit,  Monuerat  Judam  ut  conver- 

B  tereturad  Dominum  Deum  suum,et  misericordiam 
servaret  atquejudicium,etsperaret  in  Domino  sem- 
per,  sive  appropinquaret  ei  jugiter.  Nunc  ad 
Ephraim,  hoc  est,ad  decem  tribus  sermo  converli- 
tur,  quem  vocat  Chanaan,juxta  iHud  quodloquitur 
Daniel  ad  presbyterum,  qui  utique  erat  de  semine 
Juda  ;  Semen  Chanaan,  et  non  Juda  species  decepit 
te  {Dan,  xiii,  56).  Et  in  Ezechiel  a  Jerusalem  di- 
ctum  legimus  :  Pater  tuus  Amorrhseus,  et  mater  tua 
Cethaea  {Ezech,  xvi,  3).  Et  in  Isaiadicitur  ad  tribum 
Juda  :  Auditeverbum  Domini^principes  Sodomorum: 
percipite  auribus  legem  Domini  nostri,  populus  Go- 
morrlix  {Isai,  i,  10).  In  Zachariae  quoque  extremo 
versiculo  legimus  :  Et  non  erit  ChananTUS  uttra  in 
domo  Domini  [Al.  De  civitate]  Zach,  xiv,  21).  Dicit 

p  autem  Chanaan,  hoc  est,  Ephraim,habere  in  manu 
sua  statoramdolosam,  siveiniquam,  Jubenle  Scrip- 
tura,  /Equa  sint  tibi  pondera  {Levit,  xix);  et  non 
soium  habere  stateram  iniquam  ac  dolosam  ;  sed 
diligcre  calumniam,  et  opprimere  homines  per  1 S8 
potentiam.Et  ne  putaremus.  Ghanaan  alium  quem- 
piam  sentiendam,ponit  manifestius  qui  sit  iste  Cha- 
naan.  Dixit  Ephraim  :  Verumtamen  dives  effectus 
sum ;  et  est  sensus  :  Non  refert  uhde  possideam, 
dummodo  possideam.  Hoc  morbo  laborant  plurimi, 
de  quibus  scriptum  est  :  DivUix  congregatse  inique 
evomcntur  {Jobxx^  15)  :  Redemptio  enim  animsevin^ 
proprix  divitise  {Prov.  xiii,  8).  Unde  praecipitur,  ut 
faciamusnobisamicos  deiniquomammona,qui  nos 
possint  recipere  in  acterna  tabernacula  {Luc.  xvi), 
Ephraim  autem  qui  gloriatur  et  dicit :  Verumtamen 

D  dives  effectus  sum,inveni  idolum  mihi, sive  d^ojcpeXec, 
hoc  est,AVEN  ("TlK^jquod  non  prosit  possidenti,  cas- 
so  labore  sudavit.  8icut  autem  gulosi  et  luxuriosi 
venter  deus  est,  ita  et  avarus  adorat  auri  idolum, 
et  dicit  in  corde  suo  :  inveni  quod  quaerebam  :  sed 
audiet  :  Siutte,  hac  nocte  rapietur  anima  tua  a  te  : 
qux  autem  prxparasti,  cujus  erunt  {Luc.  xii,  20)  ? 
Cumque  semel  oculos  ejus  divitiarum,  non  dicam 
fulgor,  sed  cajcitas  occuparit,  loquitur  :  Omnesla- 
bores  mei  non  invenient  iniquitatem  meam,  in  qua 
peccavi.  Et  est  sensus  :  quidquid  peccavero,  si  ha- 
buero  divitiasab  hi8,qui  meo  indigentauxiIio,mihi 
non  poterit  imputari,8ecundumiHud  quod  scriptum 


MT 


8.  EtJSBBn  HIERONTMI 


est :  Et  qui  iniqua  gerit^  benedicitur  {Ps.  iz) :  Divitum  A 
enim  aroici  multi.  Unde  et  ad  baBreticos  hoc  ipsum 
refertur.  Chanaan  quippe  interpretari  potest,  quasi 
nmentes.  Bt  nota  quod  dixerit,  quasi  moventes  \A\, 
moventis],  non  moventes,  Moventes  sunt,  eos  quos 
deceperint,  quasi  nloventes,  illos  quo»  tentaverint. 
Sed  quia  fundati  sunt  super  petram  {Matth.  vii), 
nullo  possunt  turbine  concuti,  nec  pedum  suorum 
mutarevestigium.In  istiusmodi  Ghanaanmanu,hoc 
est,  operibus,  statera  dolosa  est  et  iniqua  ;  qui(l(|uid 
enim  haereticus  loquitur,  Dei  justitiam  non  habet, 
et  plenumest  doli  et  fraudium;  undeetcalnmniam 
diligunt,dumdeprimuntinnocentes,sive  opprimunt 
eos  per  potentiam.Opprimitur  paupcr  ecclesiasticus 
verbositate  et  argutiis  haereticorum,  qui  postquam 
aliquos  deceperint,  solent  dicere  :  Divites  facti  su  n 
mu8,habemus  plurimammultitudinem  ;  discipulo- 
rum  turba  nos  sequitur  ;  invenimus  idolum  vel  re- 
frigerium  nobis.  Idcirco  enim  vel  maxime  haBreses 
componuntur,  ut  devorent  domos  viduarum,  quse 
semper  discunt,  et  numquam  ad  scientiam  perve- 
niunt  ISO  veritatis  (II  Tim.  iii).  Et  pulchre,  inveni, 
BMyidolum  miAt.Omnia  enim  haereticorum  figmenta 
idola  sunt  el  simuiacragcntilium :  nec  multum  dif' 
ferunt  in  impietate,  licet  in  nomine  discrepare  vi- 
deantur.  Solentque  dicere,  quidqnid  fecero,  quid- 
quid  egero,mihi  non  poterit  imputari  :  habco  enim 
divitias  meas,argumenta  phiIo8ophorum,habeo  po. 
puli  multitudinem,  qam  qui  aspexerit,  me  peccare 
non  arbitrabitur. 

(Ver8..9  eiiO, )  Et  ego  Donnnus  Deus  tuus  (o)  qu^ 
eduxi  te  de  terra  ^gypti,  adhuc  sedere  te  fadam  in  C 
tabemaculis  sicut  in  diebus  festivHatis,  et  locutus  sum 
super  prophetas,  et  ego  visionem  muJliplicavi,  et  in 
manu  prophetarum  assimilatus  sum.  LXX  :  Ego  au- 
tem  Dominus  Deus  tuus  eduxi  te  de  terra  jEgypti : 
adhuc  habiiare  te  faciam  in  tabemarulis,  sicut  in  die^ 
bus  solemnitatis,et  loquar  ad  prophetas^et  ego  visiones 
multiplicavi,  et  in  manibus  prophetarutn  assimilatus 
sum.Txx  quidem  tanta  peccasti,ut  laQlareris  insco- 
lere,et  multitudinem  peccatorum  putares  esse  divi- 
tias,  et  diccres  :  Gives  eiTectus  sum,  inveni  idolum 
mihi  :  omnes  laboresniei  peccata  mea  invenire  non 
poterunt.  Ego  autem  Dominus  Deus  tuus  qui  te 
eduxi  de  terra  iE^ypti  {Exod,  v),  quando  serviebas 
Pharaoni,  et  aediOcabas  de  luto  et  paleis  civitates, 
adhuc  tribuo  tibi  locum  pxnitenti8B,et  magnitudine  j) 
promissorum  hortor,  ut  ad  me  redeas,  adhuc  enim 
sederete  faciam  in  tabemr^culis  sicut  in  diebus  fes- 
tivitatis.Diem  festivitatis^Scenopegiam  vocat,8epti- 
mo  mense,  quintadecima  die  mensis,  quando  de 
iEgypto  egressi  sunt  filii  Israel.Sicut,  inquit,  ineo  , 
tempore  te  de  yEgypto  liberavi,  et  habitasti  in  ta- 
bernaculis  ad  terram  8anctam,et  ad  iocum  templi 
ire  festinans  :  sic  etiam  nunc  educam  te  de  tribu- 

(a)  Verba,  qui  eduxi  te,  Hebr.  et  Vulgata  editio  pe- 
nitus  nesciunt.  Legerunt  vero,  Ego  Dominus  Deus  tuus 
ex  terra  /Egypti^  etc. 

(fr)  DalevimuB  m»  prspoBitionem»  quaB  seasumin 


latione  et  angu8tiis,et  imminente  captivitate»Bita- 
men  feceris  quns  praBcepi.  Ego  enim  sum  qjai  per 
omnes  prophetaset  varia  genera  visionum  asBimik- 
tus  sum  hominibus,  et  te  ad  pGenitentiam  provoca- 
vi.  An  non  est  humansB  similitudinis,  quandoMoy- 
ses  in  altum  extoilens  manus  orat,  ut  Jesus  vincat 
Amalec  {Exod.  xvii),  et  orucis  in  eo  Bacrameatt 
monstrentur  ?  Nonne  in  manibus  prophetarum  assi- 
milatur  140  Deus,  quando  Jonas  tribus  diebuB  ac 
noctibus  in  protundo  est,ul  DominumsignlGcetdie 
tertia  ab  inferis  resurgentem?  Multiplicatasaotem 
visiones  in  omnibus  prophetis  legimua,  quando 
(6)Ezechiel  Dominum  cernitinaurigaemodumBeden- 
tem  super  Gherubim  (Ezech.  xvii).  Et  Isaias,  Vidi^ 
inquit,  Dominum  sedentem  super  thronum  excelsvm 
et  elevatum,et  duo  Seraphim  incircuitu  ejus  clwnan- 
tia  ad  invicem^  sanctuSj  sanUus,  sanctut  Dominm 
Deus  Sabaoth  (Isai.  wi,  1,  2).  Et  Abacuc  stabatin 
specula  [Al.  speluncaj  sua,ut  cornua  videret  in  ma- 
nibus  Salvatori8,in  quibus  abscondita  estfortitudo 
ejus  (Abac,  iii).  Unde  et  Psalmista  conclamat:  Au- 
diam  quid  loquatur  in  me  Dominus  Deus  {Ps.  ulxxiv, 
9).  Ut  autem  sciamus  omnem  prophetiam  in  Scri- 
pturis  sanctis  appellari  visionem  :  Et  (miiiu, inquit, 
povulus  videbat  vocem  Dominus  {Exod^  xxvin»  18) : 
unde  et  prophetae  ante  dicebatur  videntes.  Ad  eos 
quoquequi  abhaereticis  seducti  8unt,dicitur  utre- 
vertantur  ad  Dominum,  qui  mavult  poenitentitm 
peccatoris,  quam  mortem  {Ezech.  xviii)  :  ipsam 
enim  esse  qui  eos  eduxerit  de  terra  ^gypti,  id  est, 
de  tenebris  et  erroro  gentilium.  Et  ne  forsitan  pec- 
cati  memores  tardius  revertantur  :  adhuc,  inquit, 
sedere  vos  faciam  in  tabernaculis,  sicut  in  diebos 
festivitatis:  ut  quod  facit  baptisma,  hoc  faciat  poani- 
tentia,  et  habitent  in  tabernaculis  Salvatoris,  boc 
est,  in  Ecclesiis,  de  quibus  dicitur  :  Plantati  in  do- 
mo  Domini,  in  atriis  domus  Dei  nostri  /lorebunl 
{Ps.  xci,  14).  Et  ne  putent  haBresiarchas  et  prin- 
cipes  erroris  sui,  Dei  locutos  spiritu  :  Ego  sumi 
inquit,qui  locutus  sum  ad  prophetaSyOt  non  adma- 
gistros  vestros  :  et  ego  visiones  multiplicavi,  et  in 
manu  prophetarum  meorum  qui  sunt  in  Ecclesia 
constituti,  assimilatus  sum. 

(Vers.  11.)  <St  Galaad  idolum,  ergo   [Al.  tamen'} 
frustra  erant  in  Galgal  bobus  immotantes  nam  et  al'^ 
taria  eorum  quasi  acervi  super  sulcos  agri.  LXX  :  5i 
non  Gataad  est,  ergo  falsi  erant  in  Galgala  principes 
immolantes,  et  altaria  eomm  quasi  testudines  super^ 
desertum  agri.  Pro  eo  quod  nos  transtulimus,  bobus^ 
qui   Hebraice    appellantur    surim   (D^IW),    LXX- 
interpretati   sunt,  principesy  qui   vocanlur  saru^ 
(qi*!^)  ,    verbi    similitudine    atque    ambiguitat^- 
decepti.    Rursum    ubi    nos    posuimus,    acervos^ 
141  qui  Hebraice  appellantur  oalum  (D>S^)  et  pro- 
prie  {c)  OTvac  signiflcant,  hoc  est,  ex  arena  tumuIoB- 

Benedictina  editione  pervertebat. 

{c)  Aut  si  mavis  Oivac,  auamquam  mss.  OeTvac 
prffiferunt  :  male  enim  Martian.  Oiva^.  GonBnle 
Gommen.  Ezechiel.  xhwu^  8,  et  ii^  ia  Joel.  in,  4. 


COMMBNTARIORUM  IN  OSEB  LIB.  III.  CAP.  XII. 


m 


latoSy  qui  maxime  in  deserto^et  in  littoribus  A 
BDtOyVel  augentur.vel  roinuuntur,LXX  trans- 
t,  iestudines  (^/eXwva?) :  pro  quibus  (a)  8ym 
iy  acervos  lapidumt  interpretatus  est :  Tbeo- 
Hes.Ei  revera  si  BTva^  respicias,babent  simi- 
m  magnarum  testudinum  in  deserto  agro, 
pifl  atque  iittoribus  paululum  bumo  eminen- 
ood  ergo  dicit,  boc  est,  si  in  Galaad^de  qua 
n  est :  Galaad  ctvitas  operantium  idolum^sup- 
\  sanguine,  falsi  sunt  dii  et  perversa  religio, 
rans  Jordanem  ubi  du®  tribus  babitant.Ru- 
Ghd,et  dimidia  tribus  Manasse,  ergo  et  Gal- 
{oa  in  boc  eodem  propbeta  legimus  :  Omnis 
eorum  in  Galgala,qux  est  posi  iergum  Betha- 
deamque  idola  colunt,non  bovesdiis  immo- 
1  bobus  offerunt  sacriricia,imitantes  errorem  p 
B.  Eo  enim  tempore  quo  bsc  propbetaban-. 
aad  in  regno  decem  tribuum  erat;  etGalgal 
perio  duarum  tribuum,  qus  appellabantur 
rgo  et  decem  tribus  et  dus  pari  idololatri» 
leeepts  sunt,  et  altaria  eorum  sicut  acervi 
ili  do  lapidibus  congregati,  sive  de  aronis. 
0  et  illi  et  bi  in  captivitatem  fuerint  abducti, 
)Ddam  earum  absque  cultoribus  testudinum 
lalorum  babcbunt  similitudem.  Quia  vero 
interpretatur,  translatio  testimoniifet  Galgal, 
'um,  boc  dicere  possumus,  quod  principes 
orumtestimonia  vcritatis  transferantinmen- 
,et  quidquid'colunt,idoIum  sit,  et  sacriGcia 
!iabeaQtsimiIitudinem,veI  acervorum  dela- 

coogregatorum,  vel  testudinum.  Quomodo 
vtc  [Al,  0£tvai],  et  acervi  binc  atque  illinc  de  C 
38  et  sabulo  congregantur:ita  et  bseretici  de 
ia  Sfficulari  et  argutiishominum,rraudeatque 
iio  simulacra  componunt.  Et  cum  boc  fece- 
rdis  gressibus  in  uno  moventur  loco,  et  to- 
lem  occupare  149  non  possunt.  Testudo 
ida  et  onerata,immo  oppressa  pondere  suo. 
aambulatquam  movetur,bsereticorum  gra- 
ipeccata  signincans,quisuis  in  ccbdo  et  vo- 

loti  erroribus  immolant,  adorantes  opera 
(n  8uarum,et  instar  boum  cuncta  pro  terre- 
j^bos  laborantes. 

.  12  et  13.)  Fugit  Jacob  in  regionem  Syrise, 
it  Israel  in  uxore,  et  in  uxore  servavitAnpro- 
dem  eduxit  Dominm  Israel  de  jEgypto^  et 
leia  servatus  est.  LXX  :  Et  recessit  Jacob  in  j) 
i[Al.  campos]  Syrix^et  servivit  Israel  inuxore, 
'sore  custodivitf  et  in  propheia  eduxit  Dominus 
e  jEgyptOj  et  in  propheta  servatus  esi,  Vide- 
qae  ratione  et  ordine  prophetali  post  idolum 
et  Galgal  et  altaria  acervis  lapidum  similia, 
liistoriam  Geneseos  de  Jacob  voluisse  nar- 

:  ano  Palat.ms.  qui  habet,pro  quibus  Symma- 
frvos  inierpretatus  estj  acervos  lapidum^Theo- 
c,  facile  conjicias  nomen  excidisse  Aquilw, 
ifortasse  su  ppiend  u  m  est,  Si/mmac/itiJ,ad?^t;o  4 
leervoi  lapiaum,  etc  Goncinit  fere  et  Palat* 
li  post  Symmachi  nomen  inane  restituendae 
spatium  reliquit.  Quamquam  seous  multo 


rare  :  quod  statim  solvit,  qui  supra  de  Jacob  le- 
gisse  se  meminit :  uiero  supplantavit  fratrem  suum^ 
et  in  fortitudine  sua  directus  esi  cum  angelo,et  invaluit 
ad  angelumf  et  conforiatus  est  :  flevit  et  rogavil  mm, 
in  Beihel  invenit  eum,ei  ihi  tocutus  est  nobiscHm.laid 
igitur  Jaoob  non  frustra  ab  angelo  confortatus  est; 
sed  quia  tota  nocte  pugnavit,6t  vicit  adversarium, 
ut  ex  boc  fratrem  disceret  non  timere.cujus  meta 
in  Syriam  fugeret  ad  Laban  avunculum  suum  {Gen. 
XYVii),  et  servivit  in  uxore  Racbel  septem  annis,  ei 
pro  Lia  oves  soceri  Laban,  eodem  annorum  spatio 
custodivit.  Et  quia  semel  Jacob  dixerat  Israel,  pa- 
trem  Oiiosque  conjungit,  et  sequentis  recordatur 
bistoriae,  quando  in  propbeta  Moyse  eduxit  Domi* 
nus  Israel  de  yEgypto,  et  duodecim  tribus,qu8e  ge« 
neratffi  sunt  Israel,  propbeta  educente,  servat» 
sunt.  Non  errabit  qui  supplantatorem  Jacob,  et 
Israel  videntem  Deum,in  typo  Domini  dixerit  pra- 
cessisse,  et  Rachel  primum  sterilem  atque  formo- 
sam,  quam  plurimum  dilexit  Jacob  signiHcare  Bc- 
clesiam :  Liam  autem  lippientibus  oeulis  atque  feto- 
sam,SynagogaB  sacramenta  monstrare,et  qood  ipse 
credentium  populum  eduxeritde  14S  tenebrishu- 
jus  sfficuli,  et  dulcissima  Jordanis,  id  est  ba- 
ptismi  fluenta  pervenerit. 

(Vers.  ii,)  Ad  iracundiam  me  provocarii  Ephraim 
in  amaritudinibus  suis,  ei  sanguis  eius  super  eum  ve- 
niet.ei  opprobrium  illius  restHuet  ei  Dominus  suus.{b) 
LXXsimiliter.Gumergo  Ephraim  tantapnestiterim, 
ut  nudum  et  exsulem  et  solum,  divitem  dominum- 
que  reducerem,et  multorum  filiorum  parentem,de- 
seruit  me  Bpbraim,  immo  ad  iracundiam  provoca- 
vit :  et  amaritudine  sua  amarum  fecit  esse  qui  duloii 
sum.  Unde  sanguis  ejus  super  eum  veniet  id  est, 
ipse  erit  causa  mortis  sum,  secundum  id  quod  Da- 
vid  loquitur  ad  eum,qui  Saulis  nuntiavitinteritum, 
et  a  se  regem  Israel  cassus  esse  memorabat :  Sanguis 
iuus  super  caput  tuum  (II  Reg,  i,  16).  Non  mea  sen- 
tentia,sed  Saulis  [Al,  pro  Saulis]  sanguine  tuus  san- 
guis  eifundetur.  Quodque  sequitur  :  Ei  opprobriam 
ejus  restUuetei  Dominus,  illi  sensui  congruit  quAm 
Nathan  loquitur  ad  David  :  Qui  blasphemare  fecisti 
inimicos  nomen  Dominijpropter  hanc  rem  (I  /l^.xii), 
hoo  est,  propter  hoc  peccatum  quo  interfecisti 
Uriam,ipBa  biasphemia  atque  opprobrium,  quo  per 
te  Dominus  blasphematus  est,  vertetur  in  caput 
tuuro.Semper  hsretici  ad  iracundiam  provooant  ole- 
mentem  Dominum,  eteum  qui  mavult  pGenitentitim 
peccatoris,quam  mortem,duritia  cordis49ui  punire 
compellunt,et  sanguis  eorum,quo  etsuumet  mul- 
torum  efTuderunt  sanguinem,  veniet  super  caput 
eorum,  et  opprobria  quibus  Dominum  blasphema- 
verunt^restituet  eis  Dominus  suus,  non  quod  eorum 

habet  codex  bexaplaris  Barberinius  a  Montfauco- 
nio  laudatus,  ubi  Theodotio  ranaSf  Aquila  vulpes 
dicuntur  transtulisso.  Sed  Ezechielis  xlvii,  8,  ver- 
sum  ab  Aquila  OTva;  nihil  est  dubium. 

{b)  Addidimus  hi?  quoque  ex  m8s.verba,LXX  h- 
miliier:  qu«  in  Yulgatis  libris  desiderabantur. 


93f 


S.  BOSEBII  HlERONYMt 


«39 


Dominu8sit,sed  quia  quondam  Dominus  eorum  fuit  A.  vadet]infelicem  populum ;  et  deliquit  [Al.  delinqxietj 


(Cap.  XII [.—  Vers.  1,2.)  Loquente  Ephraim  horror 
invasit  Israel  et  deliquit  in  Baal^  et  moHuus  est,  et  nunc 
addiderunt  ad  peccandum :  feceruntque  sihi  conftatile 
de  argento  suo  quasi  similitudinem  idolonim :  factura 
artificum  totum  est,  his  ipsi  dicunt :  immolatc  homines, 
vitulos  adorantes.  LXX  :  Juxta  verhum  Ephraim  justi- 
ficationes  accepit  ipse  in  Israel,  et  posuit  ad  [Al.  abs- 
que  ad]  Baal,  et  mortuus  est,  et  7iunc  apposuit  ut  pec- 
caretf  et  fecerunt  sibi  conflatile  (a)  ex  auro  et  argento 
suOy  secundum  imaginem  144  idolorum,  opera  arti- 
ficum  compl^ta ;  his  ipsi  dicunt^  immolate  fiominesj  ui- 
tuli  enim  defecerunt.  Pro  eo  quod  LXX  interprelati 
sunt,  immolate  homines,  vituli  enim  defecerunt ;  et 
nos  vertimus,  immolate  homines,  vitulos  adorantes, 
Symmachus  interpretatus  est,  immolide,  homines  vi-  j. 
tulos  adorent;  ut  sit  sensus  :  Immolate,  hoc  est,  sa- 
crincateidolis,et  hucusque  distinctiosequatur  :  ra- 
tionale  animal,  homines,  adorent  v*t: :!o3,mutaani- 
mantia.  Loquente  ergo  Ephraim,id  est,  Jeroboam 
lilio  Nabath  de  tribu  Ephraim,horror  invasit  Israel, 
id  est,decem  tribus.  Pro  horrore  qui  Hebraice  dici- 
tur  RATHATH  (nni),  qucm  Symmachus   cl  Theodo- 
iiotremorem  interpretati  sunt;  nescio  quid  volentes, 
8ixa'.a){xaTa,    id  cst,  justificationes,  LXX  translule- 
runt.  Et  tantus  Israelem  horror  invasit,ut(^)  delin- 
queretet  offenderet  Deum  in  Baal  et  moreretur  pcr- 
dens  eum  qui  dicit  :  Ego  sum  vita  (Joan.  xiv,   6). 
Anima  edim  quae  peccaverit,  ipsa  morietur  [Ezech. 
xviii).  Et  Apostolus  :  Fidua,  inquit  qux  in  ddiciis 
est,  vivens  morlua  eH  (l  Tim,  v,  6).  Et  non   solum 


145  in  idolis,qua3  de  suo  corde  conflnxit^et  mortaas 
est  cum  populo  quem  seduxit.  Et  non  sufficit  cor- 
ruisse,  nisi  linguam  qnam  ad  canendum  Deam  ae- 
ceperat,  vertat  in  imagines  idolorum,et  artiCicielo- 
quiosimileveritati  dogma  componat,quod  nihiiest 
aliud,  nisi  excogitatio  pravitatis  homan».  Praeci- 
piuntque  discipulis  suis,ut  et  ipsi  immolentlioffli- 
nes,  hoc  est,  furentur  de  Ecclesia  Dei,  et  introdo- 
cant  ad  hajroticos,  et  occidant  quos  deceperiDt: 
Quodque  sequitur,  Vituli  enim  defecerunt,  hunc  ha- 
bet  sensum  :  Nolitequffirerequosseducatisdegen- 
tibus,qui  vocantur  bruta  animalia  ;  sed  eosrapite, 
cos  immolate,  qui  in  Ecclesia  constituti,  Cbristi 
censentur  nomine,et  homines  appellantur.  (c). 

(Vers.  3.)  Jdcirco   erunt  quasi  nubes   malutina, 
et  sicutros  matutinus  pertransiens  [Vulg.  praeteriensl 
sicut  pulvis  iurhine  raptus  ex  area,  et  ^icut  fumus  de 
fumario.  LXX  similiter;  hoc  solum  quod  in  ultimo 
est  immutantes  :  et  sicut  vapor  de  locustis,  sive  de 
lairijmis, qumm  plerisque  codicibus  axpioa>v,inaIiia 
oaxpuwv  po34tum  reperimus.Quia,inquit,(d)hoinine8 
pro  vilulis  immolaverunt,  et  adoraverunt  vitulos  : 
idcirco  erunt  quasi  nubes  matutina,    et   sicut  roa 
mano  perti-ansiens,  sicut  pulvis  turbine   raptusex 
area,et  sicut  fumus  de  fumario.  Qusb  omnia  viden- 
tur  ad  tempus  et  subito  dilabunturjuxta  illud  quod 
dixerat  :  Transire  fecit   Samaria   regem  suum  qmi 
spumam  super  faciem  aqu^.  Et  iterum  :  Sicut  mane 
transitj  pertransit  rex.[k\.  pertransiet  rex]  Israel.  Et 
nubcm  quidem  aut  rorem  transire  velociter,et pal- 


mortuus  est  in  Baal,  sed  addidit  peccata  peccatis,  C  verem  ex  area,  et  fumum  de  fumario,  nemo  am- 


ut  ex  argento  quod  Dominus  dederat,idola  fabrica- 
retur,operamanuumhominum.  Quibus  ipsi  dicunt, 
id  est,sacerdotes  etprincipes  qui  populum  bona  do- 
cere  debuerant  :  Immolate  homines,  vitulos  adoran- 
tes  :  quod  quidem  etin  psalmis  dicitur :  Immolave- 
runt  filios  suos,  et  filtas  suas  dxmomis  [Ps.  cv,  37). 
Pro  eo  quod  juxta  Symmachum  et  Theodotionem 
vertimus  ,  adorantes ;  Aquila  interpretatus  est 
xaTa^iXouvT£i,id  est  deosculantes.  Qui  enim  «dorant, 
solent  deosculari  manum  suam  :  quod  Job  fecisse 
se  negatjdicens  :  Si  osculatus  sum  manum  meamap- 
vonens  ori  meo,et  hoc  mihi  ad  iniquitatem  m,aximam 
reputetur  [Job  xxxi,  27,  28).  Sin  autem  ut  quidam 
voIunt,daBmones  loquuntur  ad  populum  :  Immolate 


bigit,  juxta  illud  quod  scriptum  est  :  Sicui  defidi 
fumus,  deficiant  (Psat.  lxvii,  2).  Quaerimus  autem 
quare  LXX  pro  fumario^  quod  Thcodotio  transtulit 
xa7r>o86^T^v  (Editi  leguot  xaTivoooyov),  tocuslas'\ri' 
terpretati  sunt?  Apud  Uebrficos  locusta  et  fumarium, 
iisdem  scribitur  litteris  aleph,  res,  beth,  HE.Quod 
si  lcgatur  ARBE(n21N),/octt5/a  dicitur;  si  OROBBik-Xl 
arrobba]jfumarium:pvo  quo  Aquila  xaTapaxTv,Sym- 
machus/bram^/i  interpretati  sunt.Cataractamautem 
proprie  vocat  foramen  in  pariete  fabricatum,  per 
quod  fumus  146  cgreditur.  Siquis  autem  conten* 
tiosus  et  nolens  recipcre  Hebraicam  veritatem,  lo- 
custae  sensum  quaesierit,audiat  Ephraim  (c)  aTuiy,id 
esifVapori  sive  aurae  et  spiriiui  comparari  :  qui  ita 


homines,vituli  enim  defecerunt^  ostenditur  ingluvies  n  tenuis  de  ore  locustaj  egroditur,  ut  non  sentiatur : 


eorum,  qui  sangume  victimarum  aluntur,et  holo- 
caustorum  fumo  :  quod  deficientibus  hostiis,  ho- 
mines  sibi  cupiant  immolari,  quorum  non  solum 
interitu,  sed  et  cruore  iietantur.  Loqucntibus 
autem  hffireticie,  immo  principibus  haereticorum, 
id  est,  Ephraim,  horror  et  tremor  invasit  [;4/.  in- 


quod  si  econtrario  objecerit,  quare  non  aliis,  qu« 
minorasunt,periturum  Ephraim  assimilaverit:  ve^ 
bi  gratia  pulici,  qui  omnia  membra  habet,  caput, 
oculos,  pcdes,  vcntrem,  et  cactcra  :  qua;  licetoculis 
non  videamus,tamen  sensu  intelligiraus  ;  intantuin 
utos  pulicis  acdentesnon  videntes  oculis,morsibua 


(a)Voces,^j?auro,quaBnequeinGraecoresonant,uno 
Aldino  codice  excepto,  nostri  mss.  non  agnoscunt, 
Moxque  pro  completa  legunt  conflala  :  estque  rcvera 
in  Complutensi  Graeco  exemplari,  (T'jXx£A(ov£U(xiva. 

{b)  Mss.  nostri  et  Victorius  sic  legunt.  Martia- 
A«U8  oum  Braflmo  prffitulit,  defelinquereU 


(c)Subdunt  continuo  sensu  mss.  nostri,;tu;/at/ii«i 
propheticum,  cscx  autem  electx. 

(d)  lidem  mss.  homines  vitulos  adorant£S,pro  vittt- 
tiSf  immo  vitulis  immolarunt^  et  adorarunt,  etc. 

(c)  Verius  fortasse  mss.  ATMIAI  ;  tametsi  idem 
inteilectu8. 


d3 


COMMBNTARIORDM  IN  OSEE  LIB.  III.  CAP.  XIII. 


d34 


sentiamus.  Respondendum  est  ei^quod  ideo  vapori  A 
locustjB,  sive  aurae  tenuissimae,  periturorum  gloria 
comparata  sit :  quia  locusta  noxia  est,  et  sic  ini- 
mica  mortalibus,  ut  famem  Faciat,  et  segetum  cul- 
ta  populetur:  intantum  ut  arbores  quoque  et  vin- 
cas  decorticet :  quod  plenius  in  Joel  Propheta  legi- 
mus  (Joel  I  et  ii).  Et  huic  locustae  et  nubi  matutinae 
et  rori  et  pulveri  haeretici  comparantur,  de  quibus 
et  in  Epistola  Catholica  dicitur :  IJi  sunl  nubes  sine 
aquis  {Judy.  xii).  Habent  enim  speciem  propheta- 
rum,  et  nubium  apostolicarum,  ad  quas  Dei  veri- 
,  tas  pervenit :  sed  non  habent  aquas,id  est,  gratiam 
Spiritus  sancti,  dicente  Domino  in  Evangelio:  Qui 
credil  in  me,  {sicut  dicit  Scriplura)  flumina  de  ven- 
tre  eju^  fluent  aqux  vivx.  Hoc  autem,  inquit,  di- 
zit  de  spiritu  quem  accepturi  erant  credentes  in  eum  t% 
(Joan.  VII,  38,  3\)).  De  lacrymis  autem,  quae  sermo- 
ne  Gr«co  habent  aliquam  similitudinem  locusta- 
rum,  Soxpjwv  xai  aApi^ixiy,  manifestns  error  est, 
quibusdam  pro  locustis,  lacrymas  ajstimantibus. 

(Vers.  4).  Ego  autem  Dominus  Deus  tuus  (a)  qui 
eduxi  te  de  terra  jEgypti.  Pro  quo  in  LXX  legilur  : 
Ego  autem  DominusDeus  tuus :  finnans  ccelum,  et 
creans  terram  :  cujus  manus  creavit  omnem  mititiam 
CiJbli,  et  non  oslendi  ea  tibi,  ut  ambulares post  ea  *^Et 
Ego  eduxi  te  de  terra  ^Egypti.  Quae  quoniam  et  in 
Hebraico  non  habentur,  et  a  nullo  vertuntur  inter- 
pretum,  iu  antiqua  quoque  editione  LXX  non  le- 
guntur,  obelo  praenotanda  sunt :  praesertim  cum 
sensus  corum  perspicuus  sit.  Unde  ad  reliqua 
transeamus,  cum  his  quae  sequuntur  147  jun- 
gentes  superius  capitulum.  C 

(Vers.  5  et  6).  Ego  autemDomlnus  Deus  tuus  ib)qui 
eduxi  le  de  terra  jEgypti,  et  Deumabsque  me  nescies: 
ei  satvator  non  estprceterme:  ego  cognovitein  deserto 
in  lerra  solitudinis  :  juxla  pascua  sua  adimpleti  sunt 
et  saturati  sunt:  et  elevaverunt  cor  suumet  obtiti  sunt 
mei.  LXX  ;  Ego  autem  Dominus  Deus  tuusy  et  ego 
eduxi  te  de  terra  ^gypti :  etDeum  prxter  me  nonco- 
gnosreSy  et  satvator  non  est  absque  me.  Ego  pascebam 
ie  in  solilndiney  in  terra  inhabitabili,  secundum  pas- 
cua  sua :  et  repleti  sunt  in  saturitatCy  et  eievata  sunl 
corda  eorum:  idcirco  obliti  sunt  mci.  Qui  [Al.  quia] 
supra  dixerat:  Fugit  Jacob  in  regionem  Syriae  •  et 
servivit  fsrael  in  uxore,et  in  uxore  servavit :  in  pro- 
pheta  eduxit  Dominus  Deus  Israel  de  ^gypto,  et  in 
propheta  servatus  est :  etiam  nunc  quid  eis  prajsti-  Q 
terit,  refert ;  ego  Dominus  Deus  tuus,  qui  te  eduxi 
de  terra  /Egypti,  qui  tibi  mandavi  per  Moysen  ;  at 
tende,  ne  forte  comedas  et  8alureris,et  obliviscaris 
Dei  tui,  qui  eduxi  te  de  terra  ^Egypti  I  non  est  enim 
tlius  Deus  praeter  me,  et  qui  possit  salvare,  nullus 
est  alius.  Ego  qui  conditor  omnium  sum,  cognovi» 
81  ve  pavi  te  in  deserto  et  in  terra  iuhabitabili,  ubi 

(a)  Verba,  qui  eduxi  te,  hic  quoque,  ut  supra,  et 
^orsum,  ubi  idem  versiculus  infra  recurrit,  igno- 
fant  Hebraic.  et  Vulgata  editio,  quin  et  Palatini  ez 
Bierrnvmianis  mss. 

(6)  Volgata.  sive  Hieronymiani  ipsa  versio  taoet 


rerum  omnium  penuria,  ubi  nullae  aquae :  dedi  tibi 

manna  de  c(Elo,el  aquarumfontes  produxi  depetra 

durissima.  Qui  juxta  iIIud,quod  alibi  scriptum  est: 

Incrassatus  esty  impingu^tus,  ditatalU'<,et  recalcitravit 

dilectus  {Deut.  wxiiy  15) :  nunc  quoque  comederunt 

et  saturati  sunt,  ct  elavaverunt  cor  suum,  ct  ebliti 

sunt  ejus,  cujus  bencficiorum  memores  esse  debe- 

bant.  Neque  enim  per  tantam  eremi  vastitatem,ubi 

non  solumfrugesetarboresvineaeque.sed  nec  herba 

quidem  gignitur^etnull^e  aquae  ardorem  temperant 

solis,  quadraginta  annis  poterat  Israel  ad  terram 

pcrvenire  Jordanis,  nisi  Dominus  omnia  praestilis- 

set.  Hacreticos   quoquc   eduxit   Dominus   do  terra 

^gypti,  de  domo  servitutis,   et  de  camino  fcrreo  : 

qui  primo  serviebantregiPharaoni  etducibusejus  : 

pra^cepitque  eis  in  ecclesia^utalium  ncscirent  Deum 

nisi  cum  qui  creator  est  omnium,  et  novit  salvare 

quos  fecit.  Ipse  copnovit  eos  et  pavit  in  terra  soli- 

tudinis ;  ita  148  ut  posscnt  dicere  :  Dominus  pascit 

me  et  nihil  mihi  deerit :  in  loco  pascuse  ibi  me  cotlo- 

cavit:  super  aquam  refectionis  educavit  me{Ps.  xxii. 

1,  2).  Deditquc  eis   angelorum    panem  manna  de 

coelo,  quod  in  jEgypto   numquam   comederant,  et 

aquas  de  sequenti  eos   petra.  Petra   autem  juxta 

Apostolum  Christas  est  (I  Cor.  x) ;  qui  comederunt 

et  impleti  sunt,  et  cibos  Domini  non  tuIerunt.Qui- 

bus  idem  Apostolus  loquitur :  Jam  saturati  estiSy  ei 

jam  divites  facti  estis  :  sine  nobis  regnatis,  atque  u/t- 

nam  regnetis,  ut  et  nos  regnemus  vobiscum  (I  Cor.  iv, 

8).  Comederunt  enim  io  sanctis  Scripturis  panem 

qui  de  ccelo   descendit,  et   cum   David   dixerunt : 

Incerta  et  occutta  sapientix  tux  manil€statimihi{Psal. 

L,8).Impletique  et  saturati  elevaverunt  contra  Cre- 

atorem  cor  suum  :  et  alterum  sibi  finxerunt  deum, 

quidquid  biberant  et  comederant,  suis  meritis,non 

Dei  misericordiae   deputantes.    Idcirco   obliti  suot 

Dei,  qui  praeceperat  eis,  ut  Legis  verba  religarent 

inler  oculos  et  in  manibus,  atque  in  fimbriis  pal- 

iiorum,  ne  umquam  obliviscerentur  Dei  sui. 

(Vers.7,8).£/  ego{c)ero  eis  quasi  lecena^sicut pardus 
in  via  Assyriorum  :  occurram  eis  quasi  ursa  rapiit 
catuiis :  et  disrumpam  inleriora  jecoris  eorum:  et  con- 
sumam  eos  ibi  quasi  leo :  beslia  agri  scindet  eos, 
LXX :  Et  ero  eis  quasi  panther^  et  sicut  pardus  in 
via  Assyriorum  :  occurram  eis  sicut  ursa  indigens 
cibOy  ctdisrumpam  interiora  cordis  eorum^et  devora- 
bunt  eos  ibi  catuli  sitvarumybestix  agri  disrumpent 
eos.  IUi  adimpleti  sunf  et  saturati;  elevaverunt 
corda  sua,et  obliti  sunt  mei.  Egoautem,  inquit,pro 
eis  quasi  leoena,  sive  panther,de  quo  supra  pleniua 
diximus  :  et  sicutpardusin  viaA8syriorum,quando 
duccntur  captivi  ab  Assyriis :  et  occurram  illis 
quasi  ursa  raptis  catulis,sive  indigens  cibo  :  et  dis- 
rumpam  eorum  universa  vitalia.  Aiunt  qui  de  be- 

qui  eduxi  te  :  secus  in    expositione  subnexa.   Vid. 
superior,  annotalionem. 

(c)  Induxiraus  hic  vocem  egOy  quam  pr»ter  He^ 
braic.  et  Vul^at.  editionem  ipsi  respuunt  Palatin^ 
Hieronymiani  mee, 


935 


S.  BUSEBII  HIERONTMI 


936 


stiarumscripserenaturiSfinteromnesferasnihilesse  A.  abstuli,  inquit,  in  indignatione  mea   regem,  vide- 


ursa  saevius  cum  perdidprit  catulos,  vel  indiguerit 
cibis;  el  non  solum  pantberffi,  pardi,  et  ursaa  fero- 
ciam  comminatur,  sed  leonis  quoque  et  omnium 
bestiarum,  quae  gignuntur  in  saltibus  :  et  in  haec 
omnia  dicit  se  esse  vertendum,  quando  ierint  ad 
Assyrios :  ne  cum  ibi  dura  fuerint  perpessi,  non 
140  potentis  et  indignationi  Domini,sed  hostium 
fortitudiniassignenl  miserias  suas.  Simulque  consi- 
deremus,  quod  qui  in  Evangelio  credentibus  loqui- 
tur  :  Venite  ad  me  omnes  qui  laboratis  et  oneratiestis, 
et  ego  reficiam  vos :  jugnm  enim  meum  suave  est  et 
onus  meum  leve  (Matth.  xi,  28,  29),  nunc  per  pro- 
phetam  incredulis,et  nolcntibus  agere  pcrnitcnliam 
panther,  pardus,  ursa  et  leo  efficitur;  non  solum 


licet  Sedeciam  :  utquem  cum  furore  dederam,tolle- 
rem  cum  indignatione.  Alii  arbitrantur  datum  in 
furore  regem  Jeroboam  filium  Nabath,et  ablatumin 
indignatione  Osee  ultimum  regem  decem  tribaom. 
Hocquod  exposuimus,dedi  tibi  regem  et  abstuli  re- 
gem  in  indignatione  mea,  Uebraei  ad  futarum  tem- 
pns  referunt.  Eo,  inquit,  tempore  quo  dicebas :  da 
mihi  regem  et  principes  ;  ego  tibi  respondebam  per 
Samuelem,  quod  daturus  tibi  essem  in  furore  iiieo, 
etablaturusin  indignatione  mea.Perditus  estomniB 
hsereticusetcorruptionitraditus ;  qui  enimcornipit 
templum  Dei,corrumpet  illum  Dominus:  et  in  Dulla 
alio  habct  auxilium,  nisi  in  sola  misericordia  Dei, 
quam  pccnitudine  conscquitur.Hujus  rez  et  judicea 


I8raelitis,quia(/1L  qui)proptcr  idololatriam  in  Medo-  ^  diabolus  est  ct  dsmoneSjSive  omnes  principes  dog- 


rum  urbibus  sive  montibuscollocati  sunt ;  sed  etiam 
haereticis  ;  quia  {Al.  qui)propter  mentis  superbiam, 
et  falsorum  dogmatum  vanitatem,  obliti  sunt  Dei 
Bui,  (a)  finxerunt  idola,et  secuti  sunt  deos  alienos. 
(Vers.  9,  10  et  11).  Perditio  tua,  Israel,  lantum- 
modo  in  me  auxitium  tuum.Ubi  est  rex  tuus?  maxi- 
me  nunc  te  salcum  (Vulg.  salvet)  faciat  in  omnibus 
urbihus  tuis;  etjudices  tui,dequibus  dixisti:  Da  mihi 
regem  et  prinapes :  dabo  tibi  regem  in  furore  mco, 
etauferam  in  indignatione  mea.  LXX.-  Corruptioni 
tuWylsrael,  quis  auxitiabitur  ?  ubi  est  rex  tuus  iste?  et 
salvum  te  faciat  in  cunctis  urbibus  fuis :  judicet  te 
de  quo  dixisti :  Da  mihi  regem  (b)  et  principem,  et 
dedi  tibi  regem  et  principem,  et  dedi  tibi  regem  in 
ira  wffl,  et  habui  in  furore    meo.   Pro   eo  quod 


matum  pervcrsorum,  qui  eos  tempore  necessitaiis 
et  angustias  liberare  non  poterunt,  qui  dati  sunt  in 
furore,et  auferentur  in  indignatione  :  non  quod  Do- 
minus  taleseosvoluerit  habere  reges  :  alioquin  noD 
auferret  quos  sponto   dederat,    sed  quod  dimisent 
eos  voluntatibus  suis  :  ut  comedentes  et  incrassatis 
camibus,nau^arent,etevomerentper  nares  suaSyet 
odisse  inciperent  co8,quos  tantostudiosequebantur. 
(Vers.  12  et  13.)  Coliigafaest  iniquitas  Ephram: 
abscondifum  peccalum  ejus:  dotores  parfurienlisve' 
nienteiyipse /i liusnon  sapiens :  nunc  enim  nan  $tabk 
incontritione  filiorum.  LXX :  Congregatioiniquifatis 
Ephraim  :  absconditum  cst  peccalum,  ejus  :  dolora 
quasiparturientis  venient  ei  :isteest  fitius  tuussapien$: 
quianuncnonsustinebit  in  contritione  fUiorum,  Qoo- 


LXX  intenpretati  sunt  habui,  omnes  abstuli  trans-  C  modosiligcturquidins<pcu]o,conservatur,etnonpe- 


tulerunt.  Infelix  Israel  et  dignus  maledictione  per- 
petua,quiintantumimpietatisdescenditprofundum 
ut  solius  Dei  salvetur  misericordia.  Potest  autem  in 
Hebrsoethoc  sensu  legi :  Dispereas,  Israel,  quia 
nihiltibireliquum  estnisi  ut  measolum  clementia 
conserveris.  In  LXX  eutem  alter  est  sensus  ,  Corru- 
ptioni  tusBf  Israel^quis  auxiliabitur?  id  est,  captivi- 
tati  tu(B  et  ultimae  servituti  quis  ferre  poterit  auxi- 
lium  eorum,  quos  tibi  prsesules  sstimasti  ?  Ubi  est 
rex  tuus,dequo  dicebas  ad  Samuel ;  Constitue  super 
nos  regem,  ut  judiret  nos :  sicut  et  gentes  habent  ca- 
terae  (II  Reg.  viii,  5).  Cumque  ille  contradicerct,  re- 
spondebas  :  nequaquam^sed  rex  erit  nobis,eterimus 
etiam  nos  sicut  et  gentes  omnes,et  judicabit  nos  rcx 


riteicuiligaturaest:8icomnisiniquitasquaiaDeum 
peccavit  Ephraim,    colligata  est  ei,  et  abscondita 
quasi  in  marsupio  rcservatur.  Deniquecuni  diesol- 
tionis  advenerit,et  cxtrema  captivitas^dolores qaasi 
parturientis  venicnt  ei,sive  apprehendent  ilJum.Ma' 
lier  151  parturiens  multo  antequam  ptriat,  ex  eo 
temporcquo  concepit,8citse  esse  parituram,  et  ei- 
spectat  quotidieextrcma  tormentacruciatusqueveo- 
turos.  Ita  et  Ephraim  filius  insipiens,  de  quo  sapra 
dixerat :  Ephraim  columba  insipienSy  non  habens  cor 
in  contritione  filiorum  et  po/?u/i  5ui,Cum(c)diesparari- 
tionis  ct  captivitatis  advenerit,  aut  stare  aut  sufTerre 
uon^oi&vii.^vo Insipienlefilio  in  LXX  perironiamle- 
gitur:  Istefiliu^  sapiens,   hoc  est   quem  sapientem 


noster,  et  egredietur  ante  nos,  et  pugnabit  pro  no-  n  putabas,ut  econtrario  intelligaturinsipiens.  Omni- 


bis.  De  quo  ergo  tibi  promiseras,  quod  tua  bella 
bellaret,nuncin  necessitate  8ubvcniat,et  universas 
urbes  tuas  liberet  de  servitute.Ubi  sunt  judices  tui  ? 
ubi  reges  ?  150  Tu  enim  dixisti ;  Da  mihi  regem  et 
principes:  itaque  dedi  tibi  Saulem  regem  in  furore 
meo  ;  intantum  ut  in  diebus  messis  pluviam  de- 
monstrarem  contra  naturam  JudacoB  provinciffi.  Et 


bus  autem  haereticis  iniquitas  colligata  est,  quam 
in  excelsolocuti  sunt :  et  absconditum  est  peccatum 
eorum,dum  se  putant  venena  sui  cordis  abscondere 
et  habere  secreta :  qu8B  cum  dies  parluritionis  ad- 
venerit,  dolore  ejulationibusque  pandentur.  IsU 
Ephraimniius  insipiens  est,quia  Dei  sapientiam  de- 
reliquit,de  quo  in  Jeremia   scriptum  est :  Novisst- 


(a)  Duo  mss.  et  confinxerunt,  et  secuti  sunt^  etc. 

(b)  Totam  hanc  perico)»em,  et  prindpem,  et  dedi 
tibi  regem  et  principem,  et  dedi  tibi  regem,  quae  so- 
tonni  errore  ob  ejusdem  vocis  regem  occursum  in 
Benediotina  editione  fueratpratermissa,  nostrorum 


codicum  ope  suffecimus. 

{c)  Particulam  m,  quam  cum  bonaB  locutionis  da- 
mno  Benedictinaobtrudebat  editio,  post  Victorium 
ad  mss.  fidem  delevimus.  Pleraque  autem  idgenos 
alia  taoiti  castigamus. 


937 


COMMENTARIORUM  IN  OSKE  Uh.  Ifl.  CAP.  XIII. 


938 


B 


mum  ejuseril  imipieus  {Jer.xvu)^ei  in  contritioue  A. 
iiliorum  suorum  quos  interfecitjquos  jugulavit  Oei 
iram  sustinere  non  poterit. 

(Vers.  14.)  De  manu  niortis  liberabo  eos  :de  morte 

redimam  eos.Ero  mors  tua,omors:eromorsus  tuuSfin- 

feme.Consolatio  absconditaestub  oculismeis  :  quia 

ipseinterfratresdividet{X\,dividit)..\XXDe ma^nu  m- 

femi  tiberabo  eos,de  morte  redimam  iUos:ubiestcausa 

iua,mors?ubi€st  aculeustuusyinfemefconsolatio  abS' 

condita  esf  ab oculis  meisiquiaipse  inter fratris  diui- 

det(A\.dividit.)  Sccundum  utramque  inteiiigentiam 

Ephraim,hoc  est,etdeccmtribuum,  et  hsreticorum 

quisristinerenonpoteruntincontritionefiliorumsuo- 

nim,cum  doloresquasiparturientisadvenerint,  Do- 

minus  polliceturde  manumortis  seeos  liberaturum, 

etde  morte  redempturum.Manum  autem  mortis  ap- 

pellatopera  qu  ibusinterfecitjuxta  illud  quodscri- 

ptum  est  :In  ma^iu  limjuxmors  et  vitalProv.xyiiiyZi). 

Lfberavit   autem  oranes   Dominus,  et  redemit  in 

passione  crucis  et  effusione  sanguinis  sui  :  quando 

anima  ejus  descendit  in   infernum,  et  caro   ejus 

non  vidit    corruptlonem»   et    ad  ipsam   mortem 

atque  l&S  infernum  locutus  est :    Ero  mors  tua^ 

0  mors.  Idcirco  enim   mortuus   sum,    ut   tu    mea 

morte  moriaris.  Ero  morsus  tuus,  inferne,  qui   om- 

nes  tuis  faucibus  devorabas.Vidensque  mortis  du- 

ram  necessitatem,et  quod  nullus  sit  hominum  qui 

vivat  et  non  videat  mortem  (P^a/Lxxxviii),  clemen- 

tissimus  pater  sententis  rccordatur  antiqu»  :  quia 

(ili.qua)in  Adam  omnes  morimur(l  Cor.   xv).  Sive 

propheta  intelligens  fragilitatem  suam,et  conditio- 

nein  carnis  humaoffi  :  Consolatio,  ait,  ascondita    est  C 

ab  oculis  meis,  ct  est  sensus  :  Non  valeo  consolari, 

quidquid  mente  concepero,  dolorem  meum  non  po- 

test  mitigare,  cernentis  {AL   cernens),  charissima 

inlerflenominamortesejungi:  ipseenim(i4/.  inqutt) 

infemusinter  fratres  dividit.  Quidquid  igitur  sepa- 

rat  fratres,  infemus  est  appeilandus  :  et  maxime 

muHer  meretrix,  quse  vocans   insipientem   ad  se, 

dicit  in  opibusprudentis :  Panesoccultos  libentcr  at- 

tingite,  et  aquse  furtivas  dulcedlnem  (a)  bibite :  et 

naseit  insipiens,  quoniam  terrigen®  apud  eam  per- 

eunt,  et  in  profundum  inferni  incurrunt.  Quidquid 

eoim  non  licet,  magis  desideratur,  et  quod  raritate 

doloeest,  assiduitatein  amaritudinem  vertitur.  Et 

mel  dislillat  de  labiis  mulieris  meretricis,  quse  ad 

(a)  Verbum   bibite,  nec    Victorius,  neque  nostri  D 
hai)ent  mss. 

(b)  De  purgatorti  loco  post  hanc  vitaro,  ex  hoc 
Hieronymi  testimonio  Victorius  prolixe  disputat: 
qood  ut  apposite  faceret,  et  iuculentissime,  otio  tia 
men  abutatur,  qui  in  cam  rem  conterre  huc  vclit, 

aum  vix  uroprio  opere,  ingcntibus  autem  libris 
leologi  disseruere.  Quid  vero  si  nullahic  purgato- 
rii  eit  mentio  ?  Equidem  opinor  quod  ait  Hieron  m, 
refriaerio^  beatorum  sedes  mtellexisse.  quibus  oppo- 
nit  damnatorum  pcsnas.  Nemo  est  autem  hominum 
qui  nesciat,  communeesse  praemiisacsuppliciisde- 
notandis  infcrni  nomon  :  nec  uliud  primilus  signi- 
ficarequam,  quod  ipscnotat  S.  Doctor,  separatarum 
aniraarum  locum. 

(c)  8ic  vetus  fercbat  Latina  interpretatio  :  Porro 
Vimrius,  Giaram,  inquit,  ex  hoc  loco  apparet 

Pai Mtt.  XXY. 


tempus  impinguat  fauces  insipientis,  novissime  au 
tcm  amarius  felle  invenitur,  etacutius  magis  quam 
gladius  utrimque  acutus  (Prov.  v).  Quicumqueterri- 
gena  est,et  de  codIo  non  nascitur,  interficitur  ejus 
amplexibus,  et  ligatur  insitis  lectuiorum,  et  insi- 
pientiae  pedes  deducunt  eos,  qui  utuntur  ea,  eum 
morte  ad  inferos.  Inter  mortem  autem  et  inferos, 
hoc  interest:  Mors  est,  qua  anima  separatur  a 
corpore ;  infernus,  locus  in  quo  aoim®  recludun* 
tur,  sive  in  refrigerio  (b),  sive  in  poenis,  pro 
qualitate  meritorum.  Hoc  diximus,  ut  ostendere- 
mus,  id  mortem  facere.  quod  meretricem  mulierem. 
Mors  enim  dividit  fratres,  hoc  et  mulier  facit.  In  fn^ 
tribus,omneminteIligecbaritatem,quodetmaterdi- 
vidatur  a  filia,  et  pater  a  filio,  et  frater  a  fratre.  Quod 
autem  uliud  sitmors,  et  aliud  infernus,  etpsalmii- 
ta  153  demonstrat,  dicens  :  Non  esi  in  morte  ^ 
memor  sit  tui :  in  infemo  autem  quis  confUebiiur  tibi 
(Ps.  VI,  6)  ?  Et  in  alio  loco  :  Veniat  mors  super  eoi, 
et  descendani  in  inlemum  viventes  (Ps.  liv»  16).  Pro 
eo  quod  nos  interpretati  sumus :  Ero  mors  tua,  o 
mors  :  ero  morsus  tuus^  infeme^  LXX,  transtulerunt : 
Vbi  esi  causa  tua,  o  mors  T  ubi  est  stimulus  /uta,  tn- 
feme  ?  Pro  quo  Apostolus  posuit :  Absorpta  est  mors 
in(c)contentione ;  ubiest,  mors,  conteniio  iuafubiesi, 
morSf  aculens  tuus  (I  Cor.  xv,  54  et  seqq.) :  Et  expo- 
nens  virtutem  testimonii  intulit :  Aculeus  auiemmor^ 
tis  peccatum  esi,  virtus  vero  peccatt  lex  :  Deo  autem 
gratias,qm  dedii  nobis  vidoriam  per  Dominum  no^ 
stmm  JesumChrisium.lUiqMe  quod  ille  in  resurrectio  • 
nem  interprotatus  estDomini^nosaitterinterpretari 
nec  possumus,nec  audemus.  Potest  mora,  etinfer- 
nus  et  diabolus  accipi,qui  Ghristi  morte  jugulatug 
estydc  quo  et  Isaias  loquitur :  DevoravU  fnors  inva^ 
lescens  (Isai.  xxv,  8,  sec.  LXX).  Et  postea  sequitur. 
Abstulit  Dominus  omnem  lacrymam  ab  omnl  facie. 
Duos  autem  fratres  inter  se  morte  divisosjuxta  hi- 
storiam  illius  temporis,quidam  Israel  et  Judam  in- 
telligunt:  ut  quod  tunc  figurabatur  in  parte,  ounc 
sentiatur  in  toto,etcum  omni  humanogenerelsrael 
et  Judas  liberandua  sit  et  redimendus.In  eoloco»in 
quo  LXX  transtulerunt,  ubi  est  causa  iuaf  et  nos  di- 
ximus,  ero  mors  tua:  Symmachus  interpretatus  est, 
ero  plaga  iua:  Quinta  editio  et  Aquila  :  ubi  sunt 
sermones  iui  ?(d)  qnod  Hebraice  scribitur  dabaragb 
(nn3T):legentes  oabar,  hoc  est,  verbum,  pro  deber, 

I  Cor.  XV,  Hieronymum  legisse  vetxo^,  contentio,non 
vtxoc  victoria,ut  est  in  Vulgata  editione,  et  eodem 
modo  locum  citat  xiii  Isaias  capite,8ecunda  exposi- 
tiune,scribcns  his  verbis  :  Unde  ei  Aposiolus  Pau^ 
lusjnterfecta  morie.ad  guam  per  Osee  sermo  prophe^r 
ticus  loquebatur:  Ero  mors  tua,  o  mors  ;  ero  morsus 
iuuSy  infeme  :  toquitur  ad  eam:  Ubi  cst^  mors^contem- 
tio  tuafubi  esi,mors,siimulus  lttU5.^ertullianusquo- 
que  eodem  modo  locum  cit^t.EtCjrprianus  ad  Qui- 
rinum  ita  scribit :  Tunc  fiet  verbum  quod  scripium 
esi.  Absorplaest  mors  in  contentionem:  Ubiest,  morSf 
aetileus  luusf  ubi  rst^  mors,  contcniio  tttfl?Vctustissi- 
mus  Vali(;anaD  bibliothecaj  Graecus  codexhanc  reti- 
nuit  lectionem  :  ti^  v&txo;  enim  habet,ubi  nos  ha- 
bemus  et^  vix^;  ;  est  autem  vetxoc  pugna,  contentlo 
Xoi8op(a,iur^ium»utpene8  Homertim  in  OdyssMU 
(d)iiegitHi9ronymu8  more  Cbaldaioo  Da((iracfc| 

80 


939 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


910 


quod  interpretatur  morj  :juxta  illud  quod  in   Fsuia  j^  et  vcntus  ascendens  dicitur  :  quia  de  humilitate 


legimus  :  Morlem  misit  Dominus  in  Jacob,et  venit  in 
lsrael{Isaif  ix),  hoc  e8t,//tf6^r,pro  quo  nos  interpre- 
tati  sumus  :  Verhum  misit(a)Dominus  in  Jacob^et  vc- 
nit  in  Urael^x^  esi,dabar.  Pro  aculeo  quoque,  quem 
nos  mor«Mm  transtulimus :  Symmachus  dravTr^jxa, 
id  est,  occursum  :  Theodotion  et  quinta  editio,  pla- 
gam^etconclusionem  interprelati  sunt. 

(Vers,  i5.)t&4LA(lducet  urentemventum Dominus  de 

deserto  ascendentemyCt  siccahit  venas  cjus,  eldesotabit 

fontem  ejus,et  ipse  diripiet  thesaurum  omnis  vasis  de^ 

siderabitis,  LXX  :  Adducet  urentem  ventum  Dominus 

de  deserto  super  eos,et  siccabit  venas   ejuSy    desolabit 

fontes  illius',  isle  arefaciet  tcrram  ejus,ct  omnia   vasa 

desiderabilia.  Legi  in  cujusdam  Commcnlariis.ven- 

tum  urontem  quem  adduoet  Dominus   de  deserto, 

iilum  essequi  percusserit  domum  Job  in    quatuor 

aiigulis,et  feceriteam  superfilios  ruereconvivantes 

(Job,  i),et  unum  esse  de  his  ventis,  quos  in   Bvan- 

geliolegimus  flare  et  venire  cum   turbine,   pluviis 

atque  fluminibus,ut  subvertant  domum,qua3  super 

petram  aBdificata  est,  sive  super  arenas  (Matth,  \\\), 

Quod  nequaquam  mihi  videtur  :neque  eniin  in  Job 

scriptum  est,quod  ventum  dc  deserto  Dominus  ad- 

duxerit;sed  nomen  Domini  tacitum  cst,  ut  vcntus 

de  soIitudine,qui  contra  sanctum  virum  sua  vene- 

rat  voluntate,  contraria  possit  accipi   fortitudo,   et 

venti  qui  domorum  fundamenta  subvertunt,  utique 

ad  bonam  partem  non  poterunt  referri.Superest  ut 

ventum  urentem  quem  adducet  Dominus  de  deserto 

ascendentem,  illuminteliigamu8,de  quo  et  in  Aba- 


B 


carnis  ad  exceisa  con8cendit,et  nos  secum  duxit  ad 
Patrem,dicen8  in  Kvangclio:  Cum  exaltaius  (uero, 
omnia  trnham  ad  me(Joan.  xii,  32).  Ipse  quasi  radix 
asccndct  de  terra  inhabitabili,et  nequaquam  mon 
in  eum.sed    ipse   morti   superveniet,Deque  enim 
mors  in  co  ullam  sujb  potestatisviam  reperit,et  hoc 
est  quod  in  Proverbis  dicitur :   Impossibite  esl  su- 
per  petram  serpentis  invenire  vestigia  (Pro.  xxi).  Et 
ipsa  loqnitur  in   Evangelio  :   Ecce  veniet  princepi 
mundi  huius,et  inveniet  in  me  nihit  (Joan.  xiv,  30). 
Iste  siccabit  venas  mortis,et  desolabit  fontes  ejus. 
Vena;  mortis  et  fonteset  aculeus,peccata  ab  Apo- 
stolo  nominantur  :  quibus  arefactis,  mors  quoqoe 
ipsa  siccabitur.Quodque  sequitur  :  Ipse  diripiel  the- 
saurum  omnis  vasis  desiderabitis, duTp\ic\iBrH,cc\p\i\iT, 
sivc  quod  desiderabilia  sunt  his,qui  in  morte  babi- 
tant,sivc  vasa  desirabilia  qus  in  tbesauro   retine- 
bantur  interni,sanctos  intelligimus,  quos  alligatos 
forte  Dominus((;)  eripuitet  tulitde  inferis,  etquasi 
vasa  pretiosissima  secum  perduxit  in    paradisum. 
Pro  thesaurn,  LXXterram  transtulerunt  :terrahaud 
dubium((/)quin  mortem  significet.Et  in  Psalmisle- 
g\m\\s  :Crcdo  videre  bona  Domini  in  terra  vicentium 
(Psal.  XXVI,  13).  Et  juxta  Evangelium  :  Mites  poui- 
dcbunt  terram  (Matt.  v).  Econtrario  debemus   acci- 
pere  terram  inferni  non  esse  terram  viventium,sed 
mortuorum,  qua3  diripitur  atque  vastatur,  quando 
mortc  Christi  vinctae  apud  inferos  animaeliberantor. 
Secundum  tropologiam  in  eisdem(de  quibus  supra 
diximus)Commentariis  legimus  ventum   urentem, 


cuc  legimus;  Deus  ab  Austro  veniet,  et  sanctus  de  C  diabolum  intelligi  et  singulos  ha^resiarchas.  Quod 


monte  Pharan  (Abac.  iii,3) :  qui  utique  in  solitudine 
et  in  meridie  situs  est  :  Et  in  Cantico  legimus  lUbi 
pasciSfUbi  cubas  in  meridie  (Canl.\,  6)  ?  Hunc  itaque 
ventum  urentem,qui  siccet  venas  mortis,  et  fontes 
ejus  arefaciat,adducet  Dominus  de  dcserto  ascen- 
dentem  :de  deserto  autcm  humani  gcncris,  in  quo 
et  diabolus  quaBrens  requicm,  invenircnon  potuit. 
Sive  desertum  intelligimus  sanctae  Maria*  uterum 
virginalem,quod  jaibsque  seminc  humano  nullo(^/. 
nulla)  frutice  pullulaverit:sed  virga  simplex  atque 
purissima  et  (b)  unione  fecundaedidcrit  eumflorem 
qui  dicit  in  Cantico  canticorum  :  Egoflos  campi  et 
lilium  convaUium  (Cant.  ii,  2).  Et  pulchre  tam  in 
155  Isaia,  quam  in  preesenti  loco,  flos  ascendens 


nobis  di8plicet:Neque  enim  diabolua  venas  mortis 
fontesque  erroris  siccare  pote8t:cum  ipse  fons  et 
initium  mortuorumsit.Itaque  sermo  Ecclesiasticas 
urens  intelligendus  est  ventus,qui  omniahaeretico- 
rum  dogmata  arefaciat  et  perducat  ad  nihilum,et 
diripiat  eos  atque  dispergat,  qui  hsreticorum  do- 
ctrina  in  morle  fuerant  congregati. 

(Cap.  XIV.  —  Vers.  1.)  156  Pereat  Samaria: 
quoniam  ad  amaritudinem  concitavit  Deum  suumiin 
gladio  percant :  parvuli  eorum  elidantur,et  fietji  ejus 
discindantur.  LXX ;  Disperdetur  Samaria  quoniam 
restitit  Deo  suo,  in  gladio  corruent,et  tactentes  eorvm 
elidenlur  ad{c)pctram^et  habentes  in  utero  disrumpef^ 
tur.Sccpe  diximus  decemtribusappellari  Samariain 


D 


non  Devarecha  iuxiei  Massorctbarum  punctationcm 
hodiernam.  Mart.  —  Fortasse  Dabarich  scripsitS. 
Doctor,nam  et  Dabari  nostri  legunt  mss.  et  "linT 
hodiernus  quoque  textus  Hcbraicus  pra^fert. 

(a)  Deerathic  Dowrwu^quodsupplentmss.Pror^- 
nit  Hieronymian.versio  ipsa  cecidit. 

(b)  Scilicet  sui  singularitate,  aut  unitate,  abs^ue 
hominiscommercio.Videquse  annotavimusin  Epist. 
xxn  ad  Eustoch.de  Virginitate,num.  d9,ad  ea  ver- 
ba  :  Vi?'ga  Mater  est  Domini,  simptex,  pura,  sincera, 
nutto  extrinsecus  germine  cohaerente ,ct  ad  similitudi' 
nem  Dei  unione  secunda, 

(^)Ex  honloco  multaobscurioraapud  Hieronymum 
sunt  explananda,  nam  conceptis  verbis  asserit  ani- 
maa  vinctas  apud  inferos  morte  Christi  liberatas. 


Mart. — Sic  mss.antea  crat  eripuit,et  rapuit^et  /iiW. 

(d)  Eeadeni  est  in  Apologia  Pamphili  pro  Origeae 
quam  Rufinus  Latine  verlit,tropologica  hijgus  sea- 
tentiaj  expositio,ut  terra  ad  n)ortem  signilicandam 
accipiatur.  Uude  minime  fcrondus  est  Drusius,qui 
nieronymi  hanc  interprctationem,qua3i  novam  at- 
que  abnormem,sannis  ac  risu  excepit.In^uno  Pala- 
tin.mss.  haud  dubium  quin  mortis  significet. 

(<»)  Victoriuscorrigil  ad terram.pvo petramyex  ipsa 
llieronymi  expositione  subnexa,  et  novem  ms8. 
cxemplaribus,Drixiaj  quinque,  Florentiae  quatuor. 
Vox  (jira»ca  est  iSacpijO/iJETai :  significat  auteml^x- 
^i^o)  prosternn,ierr.Tqne  allido  :  quippe  cum  £oa- 
oo;  solnm  pavimentumque  notet,non pc^ram.Suida 
quoque  eoxoo;,hoc  est  terra,  exponitur«  noQ  patn. 


941 


COMMENTARIORUM  IN  OSEE  LIB.  TIL  CAP.  XIV. 


»19 


a  metropoli  Samaria  qu®  ex  nomine  Augusti  nunc  A 
vocatur  Augu9ta,id  eat^Sebaate.Cur  autem  Samaria 
dicta  sit  civita8,in  Regum  volumine  legimus.lmpe- 
rat  igitur  propheta,  et,  ut  verius  dicam  optativo 
modo  loquitur,  ut  Samaria  pereat.  Gui  cum  Deus 
tanta  praepararit  bona,  illa  contra  Deum  faciat,  et 
magis  daemonum  simulacra  sectetur,  Symmachus 
autem  non  dixit  pereat^  sed  (jLSTajxsXTf^Tsijidesl,  aget 
pamitentiam, sulque  eam  pcBnitebit  erroris,quod  dul- 
cissimum  Deum,  in  amaritudinem  vcrterlt,  ita  ut 
bellatores  ejus  in  gladio  pereant.  parvuli  et  lacten- 
tes  elidantur  ad  terrani,  et  fffltffl  ejus  atque  prffi- 
gnantes  disrumpantur  in  mortem.  Qu®  omnia  ei 
accidisse  credendum  esl  tempore  captivitatis  et  an- 
gustiffi,  quando  suam  patriam  perdiderunt,  et  qui 
evasere  gladium,in  servitutem  perpetuam  sunt  ab-  p 
ducti.De  haereticis  faoilis  intelligentia  est^quod  vo- 
centur  Samaria,  eo  quod  Dei  prsecepta  servare  se 
jactent  non  quod  custodes  sintLegisejus^sedquod 
hoc  esse  se  dicant  in  similitudinemschismalis  No- 
vatianorum,  qui  et  ipsi  xaBapou^  ,  id  est  mundoSfSQ 
vocant,  cum  sintomniumimmundissimi,  negantes 
pcenitentiam,  per  quam  peccata  mundantur,  juxta 
illud  quod  scriptum  est  Lavabis  me^  et  super  nivem 
deaibabor  {Ps.  x).  Et  in  Isaia  :  Lavamini,  mundi 
estote  [Isai,  i,  16).Lavacrum  autem  non  baptismum 
Yocat,  sed  omnem  p(Bnitudinem,qum  sordes  abluit 
peccatorum.  Pereat  igitur  hujuscemodi  Samaria  : 
quia  qnidquid  loquitur  repugnat  Deo  suo  et  cle- 
mentiam  ejus  vertitin  crudelitatem,  usque  adeo,ut 
qui  viri  sunt  apud  illam  et  ad  malitiffi  (/l/.militise) 
etatem  venere  perfectam,  spirituali  mncronetrun-  C 
centur.  157  Qui  autem  parvuli  atque  lactentes, 
elidantur  ad  petram.  De  quibus  et  in  psalmo  legi- 
mu8  :  Beatus  qui  tenebit  et  allidet  parvnlos  snos  ad 
petram  (P5.cxxxvi,9).  Fstse  quoque  ejus  atque  pras- 
gnantes  qu®  de  malosemineconceperunt,ideo  dis- 
rumpentur,  ne  pessimos  liberos  faciant.  Tale  quid 
et  in  Evangeiio  nobis  subjicitur  :  Vas  prxgnantibus 
et  nutrientibus  in  diebus  illis  {Luc,  xxi,  23)  ;  diebus 
videlicet  tribulationis  et  angustis.Interficiuntur  au- 
tem  et  bellatores  Samariae  gladio  et  lactentes  eli- 
duntnr,  et  praegnantes  disrumpuntur :  ut  perennte 
malo  semine,  zizaniisque  ejus  exustis,  solum  re- 
maneat  triticnm,  quod  in  Domini  borrea  recon- 
datar. 

(Ver.  2,  3  et  4.)  Converiere,  Israel,  ad  Dominum  [) 
Deum  tuum.quoniam  corruisti  in  iniquitate  tua^toUite 
vobiscum  verba^et  convertimini  ad  Dominum;dieite  H: 
Omnemaufer  iniquitatem,  etaccipe  bonum^  et  reddemus 
vitulos  labiorumnostrorumyAssurnon  salvabit  nos^super 
equum  non  ascendemus,  nec  dicemus  ultra :  Dii  nosiri 
opera  manuum  nostrarumyquia  ejus  qui  in  te  est  mi^ 
sereberis  pupitli  [Al,  populi).  LXX  :  Convertere^  Is- 
rael,  ad  Dominum  Deum  tuum^  quia  infirmatus  es  in 
iniquitatibus  luis  :  sumite  vobiscum  sermones  et  re- 
vertimini  ad  Dominum,  dicite  ei  ut  non  loUatis  mi- 
quitatem^  sed  assumatis  bona,  et  reddemus  fruc- 
Uim  labiorum  nostrorum.  Assur  non  saivabit  nos, 
euper    qutm  non  asc^dmWf    nequaqmm  ultra 


dicemus  :  Dii  nostrii,  operibus  manuum  nostrarum  : 
qui  in  te  est  miserebitur  pupilti.  Pereunte  Samaria. 
etvirisejus,etparvuIisetpnegnantibusoccisis,eIisi8 
atque  discissis,  totus  Israelad  poenitentiam  provo- 
catur.ut  qui  inHrmatus  est,8ive  corruit  in  iniquita- 
tibus  suis,revertatur  ad  medicum  et  recipiat  sani- 
tatem,  vel  stare  incipiat  qui  corruerat:  doceturque 
quomodo  debeat  agerepoenitentiam.ro//t^e:  inquit, 
vobiscum  verba,  id  est,  preces,  et  deiictorum   con- 
fessionem,et  convertimini  ad  Dominumtam  verbis 
quam  operibus;et  dicite  ev.Omnemaufer  iniquitatem 
nihil  languoris  in  nobis  et  ruina  priBtin®  derelinquas 
ne  rursum  maliseminispullulentrediviva  plantaria: 
et  accipe,  inquit,  bonum  :  Nisi  enim  tuleris   mala 
nostra,  bonum  tibi  quod  ofTeramuSjhabere  non  po- 
sumus,  juxta  illud  quod  alibi  soriptumest :  Deciina 
a  maio.et  fac  bonum  et  reddemus,9L\ijVitulos  labiorum 
nostrorum  {Ps.  xxxvi,  97).  Pro  vitulis  qui  Hebraice 
appellantur  158  pharim  (D>15),  fructum  Septua- 
ginla  transtulerunt    qui    dioitur   pheri  (>15),  falsi 
sermonis  similitudine.Vitnli  autem  labiorum,laude8 
in  Deo  sunt  et  gratiarum   actio  :  SacrifUnum  enim 
Deo  spirUus  contribulatus  (Psc  L,19).Igitur  illos  jam 
tempore  camalibus  victimis   reprobatis,  placabilis 
Deo  hostia  est  pura  confessio.  Qui   reddituros  se 
esse  dicunl  labiorum  vitulos,  et  Dei  iaudes  perpeti 
voce  canturos,etiam  illud  repromittunt  quod  nequa- 
quam  in  Assyriis  spem  babeanl,   nec  super  equos 
iEgyptios,quia  failax  equus  ad  salutem  (Pxai.xxxii), 
et  ultra  non  adorent  opera  manuum  su8rum,vituio8 
aureos,  quos  in  Dan  Bethelque  conflaverunt,  et  id- 
circo,  inquiunt :  Nequaquam  operi  manuumnostra 
rum  dicemus:dii  no«tri,quiatu  ejus  qui  in  teest  pu- 
pilli  [Al.  populi]  misereberis,  hoc  est^populi  Israel, 
de   quo   dixeras  :  Fillius  primogenitus  meus  Israel 
{Exod  IV,  22).  Et :  Filios  genui  et  exattavi,ipsi  autem 
me  spreveruni  {Isai.i^  2)  Et  in  alio  loco  :  Fiiii  alieni 
mentiii  sunt  mihi.  Ps.  xvii,   46).   Pupillus  autem 
vocatur,  quia  Deum  perdidit  patrem.Quidam  autem 
pupillum  exposuit  eum  qui  a  malo  patre  recesserit 
diabolo,  et  idcirco  Dei  misericordia  sublevetur.  Ad 
omne  quoque  dogma  perversum  quotidie  propheta 
loquitur,et  sectatores  ejus  ad  poenitentiam  provocat 
dicens  :  Gonvertimini  ad  Dominum  Deum  vestrnm 
qui  corruistis,sive  elanguisti8,Domini  perdita  sani- 
tate :  tollite  vobiscum  verba,veram  fidei  confessio- 
nem  et  dicite:Auferiniquitatem  quaein  nostro  cordo 
versatur,  et  accipe  bonum  Mei:  Qma[A\.qu«]corde 
creditur  ad  justitiam,  ore  aufem  confessio  fit  ad  salU' 
tem  {Rom.  \).  Vituli  et  victims,  sive  fructus  labio- 
rum  sunt  in  Patrcm  et  Filium  etSpiritum  sanctum 
et  in  passionem  et  resurrectionem  Domini  credere: 
quam  qui  obtulerit  ei,nequaquam  sperabit  in  rege 
AssyriOyde  quo  crebro  diximus.Nec  ascendet  super 
equum  quem  prscipit  Dominus  nequaquam  multi- 
plicandum  {Deut.  xvii),  quem  habens  Pharao,  cum 
8U0  est  demersus  equitatu  {Exod.  xvn),Omnisenim 
hsreticus  ascendit  equos  per   superbiam,  quos  in 
errore  suo  ipse  generavit.  Et  nequaquam  ultra  di- 
oent  operibas  manuum  8uarum,qu«  ipsi  artifloi  «1  o 


943 


S.  EUSE»II  HIERONYMI 


»41 


quio  coQflnxerunt,dii  nostri.GuIosi  venter  deus  est:  A  liHum,  imitantes  Dominum  Salvatorem,  qui  dicit 


avarus  colit  mammona^hffireticusdogmaquod  finxit 
qui  universa  hffic  deseruerit,id  est.Assur  et  equum 
et  159  opora  manuum  suarum,et  revcrtetur  ad  Do- 
minum^Gt  placabitpatremsuum  a  quo  fueratabjec- 
tus. 

(Vers.  5  seqq.)  Sanabo  contritiones  eorum.diliyam 
eos  spontanee,qtna  avers  us  est  furor  meus  ab  ^o[ Vulg. 
ets];ero  quasi  ros.(a)  Israelgerminabitquasi  lilium^et 
erumpet  radix  ejus  ut  Libani :  ibunt  rami  ejus,  et  erit 
quasi  olivagloria  ejus^et  odor  ejus  utLibani.  Conver- 
tentur  sedenies  in  umbra  ejus^vivent  tritico  ct  germi- 
nabunt  quasi  vinea.  Memoriale  ejusstcut  vinum  Libani 
Ephraim  quid  mihi  ultra  idola :  ego  exaudiam  et  d\ri. 
gam  eumiego  ut  abietem  virentcmy  ex  me  fructusluus 


in  Cantico  canticorum:  Ego  floscampi  el  lilium  con- 
vallium  {Cant.  ii,l),  et  loquitur  ad  sponsam  suam, 
qus  non  habet  rugam  ncque  maculam:Sicu<  lilium 
VI  medio  spinanm  sic  proxima  mea  in  medio  /iliarum 
Gumque  crevorimus  in  Domino,  mittemus  radioes 
nostras  sicut  arbores  Libani,qu£  quantumin  auras 
consurgunt  vertice,tuntum  radicem  in  ima  demer- 
gunt,  ul  nulla  tempestate  quatiantur,  sed  stabili 
mole  consistantJlarum  arborum  ramihuo  illucque 
tenduntur,  ut  veniant  volatiha  cocli  et  habitent  in 
eis.Et  ne  forsitan  putaremus,quia  dixerat.erumpet 
radix  ejus,siveemittet  radices  suasquasi  Libanas, 
de  cedris  eum  loqui  et  infructuosis  arboribuB,saQ- 
ctum  virumet  conversum  ad  Dominum,olivffi  frugi- 


inventus  est.LXX.-Sanabo  habitalores  eorum  :  diligam  p  fene  comparat,  qui  dicit  in    alio   loco  :  Ego  autem 


eos  manifeste,quia  aversa  est  ira  mea  ab  eis  cro  quasi 
ros  :  Israet  florebit  ut  lilium  et  mittet  radices  suos 
quasi  Libanus:ibuntrami  ejuSyCt  erit  quasi  olivafruc- 
tifera,et  odor  iltius  quasi  Libani,convertentur  et  sede- 
buni  sub  umbra  ejus:  bibent  et  (6)  inebriabuntur  fru- 
mento,etefftorebit  ut  vinea  memoriale  ejus  quasivinum 
Libani  Ephraim.Quid  ei  ultra  et  idotis^lego  humiliavi 
eum  et  ego  confortabo  itlum,  ego  sicut  juniperus  con- 
densa  :  ex  me  fructus  tuus  inventus  ^«/.Convcrsis  ad 
poenitentiam  et  instar  pupilli  patrem  quem  relique- 
rant  cognoscentibus,  respondit  Deus  :  Sanabo  con- 
tr%tioneSy\Q\  habitacuta  eorum  in  quibus  fuerant  vul- 
nerati,  sive  confraoti,veI  in  quibus  tam  male  habi- 
taverant  :  diligam  eos  spontanee  ;  quod  LXX  trans- 
tulerunt  (c)  6fxoXoYoufjL£vto<,  perspicue  atque  aperte 


sicut  oliva  fructifera  in  domo  Dei  (Psal.  li,  'l).Caju8 
fructum  quinque  sibi  sapientes  virgines  paraverant 
(Matth.  25),ex  quo  vulnerummittigatur  tumor,lan- 
gucntis  mcmbra  requ:escunt,in  tenebris  lumen  ac- 
cenditur,  unguntur  inagone  certantes.Uaec oliva  ha- 
bebit  odorem  quasi  Libani,vel  thnris^quod  genus  est 
thymiamatis :  6fx(iiVj(ji(oc(^)apud  Grapcos  et  Hebneos 
et  mons  appellatur,et  thus,vel  certe  montis  Libani 
qui  fertilissimus  et  virens,    densissimis    arborum 
comis  protegitur,  ita  ut  possit  oliva  dicere  :  Christi 
bonus  odor  sumus  (II  Cor,ii,  16).Qui  autem  conversi 
fuerint  ad  Dominum,  accipient  conversionis  sas 
praemium,  ut  sedeant  in  umbra  ejus  et  dicant:Stt^ 
umbra  ejus  requievi  et  sedi^  et  fructus  ejus  dulcis  est 
in  ore  meo  (Cant.  ii,  3).  Gumque  sederint  in  umbra 


vel  absque  ulla  dubitatione,  Diligit  autem  Dominus  C  illius,  vivent  qui  prius  mortui  fucrant,    sive  juzta 


diligentes  se,  de  quibus  et  in  alio  loco  ait:£^o  dili- 
gentes  me  diligo  (Prov.viii,  17)  Qui  enim  prius  iras- 
cebar  eis  propter  peccala  quae  fecerantinunc  mise- 
rebor  propter  clementiam  meam.  Et  ero  eis  quasi 
ros;ui  fornacem  Babylonicam  et  caminum  aestuan- 
tis  incendii  meo  rore  restinguam,  qui  et  per  Isaac 
patriarcham  ad  Jacobflervum  meum  locutus  sum: 
De  rore  cxli  erit  habitaculum  tuum.  Quomodo  enim 
Dominus  flt  credentibus  lumen,  via^veritas,  panis, 
vinea,  ignis,  pastor,  agnus,  janua,  vermis,  etc.tsic 
qui  indegimus  illius  misericordia,  et  peccatorum 
lebribus  ae8tuamus,in  roremnobis  vertitur,ad  quem 
dicit  Isaias  :  Rosenim  qui  ateest.sanitastMeorum 
est  (Isai,  xxvi,  19,  sec,  LXX).   Et  in   Deuteronomii 


Septuaginta  bibent  et  inebriabuntur  tritico,  hoc 
est,  rerum  omnium  abundantia.  Quod  autem  hic 
ebrietas  non  cvcrsionem  mentis,  sed  copiam  re- 
rum  IGIomnium  signiflcet,versiculus  illedeclarat 
dicens  :  Fisitasti  terram  et  inebriasti  eam  (Ps.  lxiv, 
10).  Et  Joseph  convivium^inquo  inebriasse  dicitur 
fratres  suos  (Gen.  xliii),  Et  dominus  loqaens  ad 
apostolos  :  Comcdite^  amici  meiyCt  bibiteyCt  inebria- 
mtni,  fratres  (Gant.  v.  l).8ive  quia  Dominus  noster 
ipse  est  frumentum  ct  vinea.quicumque  crediderit 
in  eo,  inebriari  dicitur.Denique  sequitur  :  Et  fUne^ 
bitquasivinea  memorialeejussicut  innum  Libani,Yi' 
num  autem  Libani  possumus  appellare  mixtumet 
conditum  thymiamate,ut  odorem  suavissimumha- 


Gantico  Moyses  loquitur :  Descendant  sicut  rosverba  n  beat,velvinum  Libaniquod  Domino  libatur  in  tcm- 
mea  (Deut,  xnxu,  2).  Cum  autem  nos  Dominus  suo  plo,de  quo  in  Zacharia  sub  Lib.ini  vocabulo  legimos 
rore  resperserit,  et  siccitatem  pectoris  nostri  suis  Aperi  (e)  Libane,  portas  tuas  (Zach,  xi,  1),  Cum  ergo 
pluviis  irrigarit,germinabimus,immo  florebimus  ut 


(a)Legendumnectendumaueisocolonita:Ero9ua«t 
ros  Israeli  :  germinabit feic.bonsule  quoe  in  Pseudo- 
Rufinum  observamus. 

(6)  Martian.  inebriantur,  contra  mss.  et  Graicum 
textum  :  lAeGuaOiJjovTai. 

(c)  Palatini  mss.  6[aoX6yw^  quod  idem  cst. 

(d)  Apud  Hebrasos  ]mS,L^toow,significatibuset 

montem  '  ibani,  similiter  apud  Graecos  Libamisesi 
mons  ct  thymiama  :undc  Hiernnymps  uno  nomine 
dicit  appellari  montem  et  thymiama.  Mart.  — 
VeriuBMDe  in  GommeQtariis  in  Abctcuccap.n  guxta 


Grsecum  duntaxat  sermonem  6(jia>vu{Aov  esse  thuri 
Libanumdixit:quamquamenimhaudconstat,utruni 
ita  appellatus  athure  sitLibanus,immo  propiusad 
fidem  videatur,nomen  sumpisseab  albediQe,Qiviam 
scilicet,quibus  tegitur,  ut  Alpes  dicts  sunt  ab  alpo 
sivc  albo  :  cerlum  tamen  est,  Graece  Libanon  thus 
dici.ln  llebrmo  autcm  qu^dam  est  vocis  similitudo 

nam  incensum  n:*llS  dicitur,  mons  ille  ]t:3lS. 

(c)  Victorius  ait :  De  vino.  quod  inter  Missaram 
mysteria,  Ghristi  sanguis  elfectum,Domino  libatur, 
offerturque,  inleUigit ;  de  qua  re  diserte  Malaohia 


94S 


COMMBNTARlORtlM  IN  OSEE  LIB.  III.  CAP.  XIV. 


940 


antarerum  abundantia  sit  futura,  oEphraim  omnis 
ui  agie  pcBnitentiam,  et  qui  meus  esse  coepisti  di- 
mitte  idola,  simulacra  contemne  :  ego  enim  sum 
qui  humiliavi  te,  et  ego  exaltabo  te,  sive  ego  exau- 
diam  et  dirigam,  et  faciam  eum  quasi  abietem  viren- 
tem,  ut  de  illo  juxta  Hebrsei)s  dicatur  in  psalmo  : 
{a)  Abies  domus  ejus  (Ps,  ciii,  18).  Aut  certe  ego  ero 
quasi  juniperus  condensa,  ut  sub  mea  umbra  re- 
quiescat.De  ipxejeotcid  est,jttntj9en5,  juxtaSeptua- 
ginta  Interpretes,  Salomon  januas  templi  fecisse 
memoratur,  quia  Ghristus,  per  quem  ad  Patrem  ac- 
cedimus,  hanc  habet  naturam,  ut  semper  floreat, 
semper  novos  afferat  fructus,  etnumquamdcponat 
virorem  suum.  Haec  juniperus  sub  umbra  sua  quies- 
centibus,  ne  mundi  hujus  ardore  feriantur,  et  percu- 
tiat  ffistus  caput  eorum^  sicut  quondam  percussit  et 
JonaB  {Cap,  iv),  dat  fruges,  et  non  solum  dormien- 
tibus  requiem  et  sedentibus ;  sed  et  saturitatem 
vescentibuspraebet.Quidquidsecundum  3vaY(t>Yir,v  in- 
terpretati  sumus,  in  adventu  Domini  Salvatoris,  et 
in  converBione  veri  Israel,  hoc  tam  ad  h.^ereticos  et 
Judaeos,  quam  ad  gentes  et  ad  omne  dogma  perver- 
sum  referri  potest :  ut  cum  egerint  pcenitentiam,  ve- 
niam  consequantur.  169  Si  ergo  plenitudo  repro- 
missionis  adimpleta  est  in  adventu  Salvatoris,  et 
quotidie  impletur  in  Ecclesia,  credendum  estquod 
plenius  impleatur,  quando  perfectione  veniente, 
quod  nunc  exparte  est,  destruetur.  Notanduin  quod 
8spe  jam  diximus,  salutem  Israelis  et  reversionis  ad 
Dominum,  et  de  captivitate  redemptionem,  non  car- 
naiiter  accipere,  ut  Judaei  putant,  sed  spiritualiter, 
nt  verissime  comprobatur. 

(Vers.  10.)  Quis  sapiens  et  inteUiget  Uta?  intelli^ 
geru  et  sciet  haec  ?  quia  rectx  viae  Domini^  et  justi  am' 
bulabunt  in  eis,  prxvaricatores  vero  corruent  in  ei^' 
LXX :  Quis  sapiens  et  inletliget  hmc,  aut  intelligens  et 
cognoscet  ea?  quia  rectx  vuBDomini^  et  justi ambula- 
bufU  [AI*  ambulant]  in  eis :  qui  autem  impii  sunt^  in- 
firmabuntur  in  illis,  Quando  dicit :  Quis  sapiens  et  in- 

primo  capite  his  verbis  prodit :  Non  in  una  orbis  pro- 
vincia  Judsa,  nec  in  una  Judaeae  urbe  Jerusalem, 
sed  in  omni  loco  ofTerrioblationem,  nequaquam  im- 
mundam,  ut  a  populo  Israel,  sed  mundam,  ut  in  cae- 
remoniisChristianorum.  Item  Ezechielis  xlvi.  :  Sa- 
criGcium  Deo,  legitimum,  juge,  atqueperpetuum  : 
quod  nuDa  intermittitur  die,  sed  omni  tempore  orto 
8ole  semper  offertur,  ut  impleatur  quod  in  fine  capi- 
tnli  hujus  ponitur  :  Faciet  agnam  %n  sacrificium  :  et 
bleum  mane,  mane  holocaustum  sempitemum.  Quae 


A  telliget  haec?  intetligens  etcognoscet  ea?  obscuritatem 
voluminis  et  difficultatem  explanationis  ostendit.  Si 
autem  ipse  qui  scripsit,  vel  difficile,  vel  impossibile 
confltetur :  quid  nos  facere  possumus,qui  lippienti- 
bus  oculis  et  peccatorum  sordibus  obscuratis,  claris- 
simum  jubar  solis  non  possumus  intueri,  nisi  dicere 
illud  quod  scriptum  est :  0  profundum  divitiarum  ^a- 
pientix  et  scientix  Dei!  quam  inscrutabilia  sunt  judi' 
cia  ejus  investigabiles  vix  ejus  {Rom.  n,  33)1  Quis 
enim  potest  absque  Christo  docente  cognoscere  quid 
significet  Jezrael :  quid  soror  ejus,  non  misericor- 
diam  consecuta :  quid  tertius  frater,  non  popuius 
meus  :  qun  sit  adultera,  quae  sine  lege  Dei  multo 
sessura  sit  tempore  :  quod  sit  pactum  cum  bestiis 
terrae,et  cum  volatilibus  cceli :  qui  sitDavid  ad  quem 

l^  populusreversurussit,oujussitdietertiaresurrectio, 
et  egressusejus  diluculo  comparetur :  quae  sit  pluvia 
prima et  novissima :  qui  sit  quem  propheta  dicit  esse 
venturum,  qui  nobis  monstret  justitiam,aut  in  cujus 
typo  Israel  educatur  ex  iEgypto,  et  portetur  in  bra- 
chiis,  et  ducatur  in  funiculis  charitatis  :  qui  sit  qui 
16S  interficiatmortem,  et  sicoet  venas  ejus  et  fontes 
arefaciat,  et  diripiat  vasa  quae  in  thesauro  condita 
tenebantur,  et  caetera  quae  longum  est  retexere  ? 
Unde  quicumque  sanctus  et  justus  est,  rectas  vias  • 
Domini  esse  cognoscet.  Vias  autem  Domini  eese  co- 
gnoscimus  lectionem  veteris  et  novi  Testamentiy 
sanctarum  inteliigentiam  Scripturarum.  In  hisviis 
qui  ambulat,  nisi  convertatur  ad  Dominum  et  abla- 
tum  ab  eo  fuerit  velamen,  quod  erat  ante  oculos 
164Moysi,  rectum  iter  invenire  non  poterit.Sin  au- 

C  tem  dixerit  cum  David  :  Reveta  oculos  meos,  et  con^ 
siderabo  mirabilia  de  lege  tua  {Ps,  cxvii,  18),  am- 
bulabit  in  eis,  et  Ghristum  inveniet :  et  Judaeos  at« 
que  haereticos,  quos  vel  praevarioatores  vel  impios 
Scriptura  nunc  nominat,  ofTendere  in  eis,  et  inflr- 
mari  atque  corruere  sentiet,  juxta  iilud  quod  scrip- 
tum  est :  Ecce  iste  positus  est  in  ruinam  et  in  resur- 
rectionem  multorum  in  Israet  (Luc,  ii,  34). 

verba  quantum  nostri  temporisNovatores,  qui  sacri- 
ficium,  auo  numquam  caruit  terrarum  orbi8,ab  Ec- 
clesia  tollunt,  convincat,  nemo  non  videt. 

(a)Victorius :  Psalmo,inquit,ciii,ubinosjuxtaLXX 
legimus  :  Ilerodii  domus  dux  est  eorum :  in  Hebraico 
scriptura  est  nn^2  D^uill :  vox  auiem  Wia  abietem 
signiflcat,  ut  iii  Reg.  v  et  II  Par.  in.  Item  Isai.  xli 
et  Lx,  licet  non  ignorem  LXX,  II  Par.  ii,  vertisae 
D  ^pxeuBoc,  id  est,  juniperus. 


N 


947 


S.  BUSEBII  HIERONTMI 


948 


S.  EUSEBII  BIERONTMI 

STRIDONENSIS  PRBSBYTERI 

GOMMENTARIORUM 
IIN    JOELEJM    PROfHETAM 

UBER  UNUS. 

AD    PAMMAGHIUM. 


PROLOGUS. 


IM-IM  Non  idezn  ordo  est  duodecim  pro* 
phelarum  apud  septuaginta  interpretes,  qui  in  He- 
braica  veritate  retinetur.  IUi  enim  ponunt  secundum 
Amo8,  tertium  Micbsam,  quarlum  Joel,  quintum 
Abdiam,  sextum  Jonam,  septimum  Naum,  oclavum 
Abacuc,  nonum  Sophoniam,  decimum  Aggaeum, 
undecimum  Zachariam,  duodecimum  Malachiam  : 
Hebrsi  autem  post  Osee,  qui  apud  utrosque  primus 
eat,  secundum  legunt  Joel,  tertium  Amos,  quartum 
Abdiam,  quintum  Jonam,  sextum  Michsam,  septi- 
mum  Naum,  octavum  Abacuc,  nonum  Sophoniam, 
decimum  Aggsum,  undecimum  Zachariam,  duode- 
cimum,  qui  et  uitimus  est,  Malachiam.  Et  quia  se- 
mel  omnes  unius  voluminis  prohetas  enumeravi- 
mus,  utile  nobis  videtur  iTuixoXoY^otc  singuiorum  et 
GraBce  et  Latine  breviter  annotare.  Osee  interpreta- 
tur  (7u>|^(Dv,  quem  nos  salvatorem  possumus  dicere. 
Joel  dipx.^(xevo<,  id  est,  incipiens,  Amos,  ^acrua^cov, 
quiapud  Latinos  por^an^  dicitur.  Abdias  oouXoc  Ku- 
piou,  id  est,  servus  Domini.  Jonas,  irepicruepa,  hoc 
est,  columba.  Michsas,  •zi^  ox;  [Al.  doruouv],  ex 
duabus  orationis  partibus  nornen  compositum,quod 
apnd  nos  sonat,  quis  quasif  aut  quis  velutf  Naum, 
irapaxXTiatc,  id  est,  consolatio.  Abacuc,  irepiXafxSovwv, 
id  est,  amplexis  sive  luctans  [Al.  amplexans].  Sc- 

(a)  Verbum  pugnandi  duo  mss.  ignorant.  Alludit 
Pammachii  nomen. 

{b)  Quanta  sit  depravatio  hujus  vocis  et  sententis 
Hieronymi,  vix  poterit  mente  comprehendere,  qui 
eam  oculis  viderit  in  antiquis  editionibus  Erasmi  et 
Mariani,  qui  absurdissimum  ostenduntS.  Hierony- 
mum  legentes  ^''rjoijxfjv,  id  est,  suffraaatorem,  vei 
calculatorem,  non  ^jXXia,  hoc  est,  P5i///ttm  juxtafi* 
dem  omnium  mss.  codicum.  Sunt  autem  Psylli  po- 
puli  LibyaB  in  Africa,  aPsylio  regedicti,  quibusest 
virus  ingenitum  exitiale  serpentibus,  et  cujus  odore 
eos  possunt  sopire.  Vide  Plin.  lib.  vii,  cap.  2.  Scri- 
bit  porro  Plutarchus  in  Catone,  eumdem  Catonem 
per  deserta  Liby®  iter  facientem,  secum  Psyllos 
duxisse,  qui  morsibus  serpenlum  mederentur,  ore 
trahentes  venenum,  ct  ipsos  serpentes  cantibus  mi- 
tiganles.  Totum  hunc  locum  respicit  S.  Ooctor,  qui 
jji  Pammachio  spiritualem  cupit  habere  Psyllumf  ad 
maaJoram  atque  bwretioorum  virue  ao  venena  supe- 


A  phonia,  xexpu{A{jL4vo(;  Kup{ou,  hoc  est,  arcanus  Dominu 
Aggaeus,  ioprd^iv,  quem  nos  feslivum,  sive  solemnem 
possumuB  dicere.  Zacharias,  fxvij^jiT]  Kuptou,  id  est, 
memoria  Domini.  Malachias,  oL-^^tkiz  |xou,  id  est, 
nuntius  meus.  Qus  omnia  quo  sensu  accipienda  sint, 
in  suis  voluminibos  disseretur.  Quatuor  autem  re- 
liqui  prophet«,  ut  sedecim  compleamus,  Isaias, 
Ezecbiel,  Jeremias,  Daniel,  hanc  habent  intelligen- 
tiam  :  Isaias  acoTTjpCa  Kupfou  dicitur,  id  est,  salus  Do- 
mini .''Ezechiel  xpaxoc  Kup(ou,  quod  nos  robur  vel  tm- 
perium  Domini  1 67-16S  possumus  appellare :  Jere- 
mias  ^T^Xoc  Kup{ou,  id  est,  excelsus  Domini :  Daniel, 
txpive  {As  K'jpio;,idestJtt(iecavt7m^Dommu6.Qu8ecum 
ite  se  habeant,  obsecro,  mi  Pammachi,  qui  omni 

arte(a)pugnandi  adversum  diabolum  dimicas,utno- 
l>  bis  contra  Amalec  pugnantibus  leves  cum  Moysead 
Dominum  manus,  et  adversarius  Israel  orationibas 
superes.  Nuper  de  iEgypto  egressi  sumus,  et  in 
Osee  Pharaone  submerso,  Rubrum  transivirons  ma- 
re  {Exod,  xiv,  xv) :  nunc  post  latam  eremi  vastita- 
tem,  multo  nobis  labore  sudandum  est,  ut  ad  Sep- 
tuaginta  palmas  et  fontes  apostolicos  pervenire  va- 
leamus.  Insurgat  licet  scorpio,  et  arcuato  vulnere 
ferire  conetur  :  tu  comes  itineris,  et  excantator 
venenatorum  morsuum,  {b)  spiritualem  nobis  ^^uXXia 

randa,  ut  prudenti  lectori  manifestum  est.  Mart.  — 
AIIudit,quamPIutarchusnarrat,deCatonehistoriam, 
qui  Libyoi  deserta  penetraturus,  itineris  comites  el 
excaDlalures  venenalorum  morsuumPsyllos  habuit. 
Psyliorum  porro,  hominum  Cyrenaicam  regionem 
olim  incolentiuro,  nolissiroa  ea  est  apud  veteres 
Q  scriptores  ingcnita  vjrtus  contra  serpentes  et  feras, 
a  quibus  non  modo  ipsi  non  Isderentur,  sed  et  alios 
innocuos  facerent.  Videndus  in  hanc  rem  prae  caete- 
ris  Strabo  lib.  xvii,  et  Dio  Cassius  in  GsBsar.  Oota- 
viano,  ubi  CleopatraB  corpori,  ut  vit«  restifueret, 
Psyllos  tradit  adhibuisse.  Piiuius  quoque  lib.  vii, 
cap.  3,  et  quae  Lucanus  cecinit  lib.  ix  : 

Gene  unica  terras 
Inculit  a  88BVO  serpeDtum  inDoxia  morsu, 
MarmaridsB  Psylli ;  par  liogua  poteatibus  herbis; 
Ipse  cruor  tutus,  nuUamque  aamittere  virus, 
vel  caotu  ceuante,  potest.  Natura  locorum 
Jussit,  ut  immoBes  mixti  ■erpenUbas  eMent 


COMMENTARIORUM  IN  JOELBM  LIBEK.  CAP.  li 


950 


:  quodque  sanctae  ac  venerabili  Paul®  pa-  A  tatione  possumus.amici  favore  sustenta,  nec  in  no- 
laB  polliciti  sumus,  pius   haeres  suscipe,  et      bis  vires  consideres,  sed  voluntatem. 
id  vel  ingenio  veldoclrina  minus  tua  exspec- 


INCIPIT  LIBER. 


(Cap.I. — Vers.l.)  Verbum  Dominiquod  factum 
oel  filium{a)  P/ia/u^/. Septuaginta  interpreles 
iTUEL  (S^^ins)  veterunt  Balhuel ;  quod  apud 
»8  omnino  nil  resonat.  Phaluel  autem  in  lin- 
nostram  vertitur  latiludo  Dei,  vel  aperiens 
tin  Marco  IegimusSalvatorem(6)  ad  surdum 
ique  dicentem  :  Ephpheta  (nnSN),  quod  est, 
re  (Marc,  vii).  Quia  enim  cum  Apostolo  dice- 
rat  :  Os  nostrum  patet  ad  vos^  o  Corinthii,  cor 


Hebrseos  secundus  est,  omne  quod  dicitur  ad  tribum 
Juda,  et  ad  Jerusalem  pertinere  credendum  est, 
et  nullam  omnino  Israelis,  id  est,  decem  tribuum 
in  hoc  fieri  roentionem.Temporaquoque,  in  quibus 
prophetavit,  eadem  debemus  accipere,  quae  et  in 
Osee  legimus  :  /n  diebus  Ozix,  Joathan  et  Achaz  et 
Exechix,  regum  Juda,  et  in  diebus  Jeroboam^  filii 
JoaSj  regis  Israet. 
(Vers,  2,  3.)  Audite  hoc,  senes,  et  auribus  perci- 


%  dilatatumest  (II  Cor.  vi,  11)  :  et  audiebat  a      pite^   omnes  habitatores  terrx,  si  factum  est  illud 


3  :  Dilata  os  tuum^  et  implebo  ittud  (Ps.  lxxx, 
)8a  quoque  oris  adapcrtio,  non  in  hominis, 
Dei  potestate  est,  Paulo  dicente  :  Ostium  mi- 
ium  est  magnumet  evidens ;  sedadversarii  mul' 
r.  XVI,  9) ;  idcirco  aperiens  dicitur  DeM5.Gum- 
ictus  semper  proficiat,  ex  parte  cognoscens 
arte  prophetans,  donec  veniat  quod  perfec- 
t,delatitudine  et  adapertionegeneratus,appel- 
')el  (SNV),quod  apud  nossonat  incipiens,vt\  est 
16S  dicente  Apostolo  :  Fratres,  ego  me  non 
r  comprehendisse  (Phil.  iii,13)  ;qua  humilitatc 
Bcenscum  Moyse  mereturaudire  :  Quiest,  mi' 
(Bxod.  iii).  Ad  distinctionem  enim  eorum 
n  sunt,  de  quibus  et  in  Esther  legimus  :  Ne 
sceptrum  iuum  his,  qui  non  sunt  (Eslher  xiv. 


[Vulg.  istud],  in  diebus  vestris,  aut  in  diebus  patrum 
vestrorum  :  super  hoc  fitiis  vestris  narrate,  et  filii 
vestri  fitiis  suis,  et  filii  eorum  generationi  atteri, 
LXX  :  Audite  ha*c,  senes,  et  auribus  percipite,  om- 
nes  habitatores  terrx,  si  facta  sunt  talia  in  diebus 
vestris,  aut  in  diebus  patrum  vestrorum  :  pro  his,  fi- 
liis  vestris  narrate,  et  filii  vestn  fitiis  suis,  et  filii  eo- 
rumin  generationem  atteram.  Senesjubentur  audire, 
habitatores  terrae  auribus  percipere.  Senibus  non 
dicitur,Audite,  omnes ;  habitatoribus  terr®  additur, 
Auribus  perdpite,  omnes.  Auditus  enim  in  Scripturis 
sanctis  non  est  iste  qui  in  aure  resonat  :  sed  qui 
corde  percipitur, juxta  illud  quod  Dominus  loquitur 
in  Evangelio  :  Qui  habet  aures  audiendi,  audiat 
(Mat.  xiii,  9).  Quod  autem  nos  interpretati  sumus, 


lus  et  sancti  ejus  esse  (c)  raonstrantur.  Haec  C  auribus  percipite,  ct  apud  Graecos  et  apud  Hebrsos 


ciine  Joel  et  patris  ejus  perstricta  sint  brevi- 
recte  vcrbum  Dei,  quod  erat  in  principio 
Deum,  factum  esse  narretur,  Baptista  Joanne 
ite  :  Qui  post  me  venturus  est,  ante  me  factus 
ia  prior  me  erat  (Joan.  i,  30).  Porro  factum 
ernionem  ad  meritum  ejus  refertur,  cui  fit, 
l  conditioncm  illius  qui  fieri  dicitur,  ut  alibi 
18  :  Dominus  mihi  faclus  est  in  satutem  (Ps. 
21.  Quomodo  autem  in  Osee  propheta,  quem 
icipio  duodecim  propbetarum  ante  hunc  li- 
explanavimus,  sub  nomincEphraim  ad  decem 
confertur  vaticinium,  quoe  vel  Samaria,  vel 
sspememorantur  :  169  sic  inJoel,quijuxta 

jnesHieronymum  pro  ^'■J/^^ia  aut^jXXov,Eras- 


unum  verbum  est,  apud  Graecos  evwxCjadOe  ;  apud 
HebraGOS  (d)  eezinu  (irTNn),  quod  proprie  non  cor- 
de,  sed  aure  percipitur.  Et  ut  sciamus  sacratiorem 
esse  auditum,  quam  id  quod  in   auribus  resonat, 
Isaia  loquentc  discamus  :  Audi,  caslum,  et  auribus 
percipe,  terra  (Isai,  i,  2).  Qui  senes  sunt  et  cceles- 
tes,  audiunt  spiritaliter ;  qui  habitant  in  terra,  ap- 
pellanturquo  terreni,  auribus  percipiunt.  Et  hoc  in 
omnibus  Scripturis  notandum,  ubi  haec  duo  verba 
juncta  ponuntur.  Quod  in  Lamech  quoque  legimus 
peccatore,  qui  locutus  est  ad  uxores  suas  Ada  et 
Sella  :  Audite  verba  mea,  uxores  Lamech,  auribus 
perdpite  verba  mea,  quia  virum  occidi  in  vutnus 


llebraBOS  resonarc,  ila  accipilo,  ut  nihil  hic  velit 
it  Victor,  legerant*']/r/^'iTrT^v,  id  esi,  sufTragato-  q  esse  juxta  Ilcbraicam  etymologiam  cjua  Bathuel  /i- 
quos  supra  mcritum  acerbe  casti^at  Martia-  /m  D<?i  interpretatur  ;  fuissetque  perinde  ac  diccre, 
suam  ipse  annotationem  e  Calepino  descri-      Joet  filium  fuuv  Dei,  quod  et  Marian  notat. 

(b)  Bditi  legunt  Hebr.  nnsn  Uippathehh,  cum  le- 
gcndum  sit  por  Alcpb  ab  initio  nnSN  Ep^ethahh,  si- 
ve  Ephphetha  cura  Antir^uis  ct  Evangelista  Marco, 
cap.vii,  v.  3'i  :  'E?p'5a6x,6lT:'.,Aiavo{'/er,T'..  ASyriaco 
igitur  passivo  nnsnN,  Etphethahh,  apertus  fuit,  flt 
imperativum  nnSN  Eppethahh,  sive  Epphetha,  id 
est,  adaperire.  Maht. 

(r)  Magis  Vistorio  ^Ucei  memorantury  quajFloren- 
tinorum  est  codicum  lcctio. 

((/)  Unu8  Palatin.  flie^twa,  quod  corde  proprie^non 
aure  percipitur. 


lave  ialsam  horum  vcrborum intelligentiarn,ne 
itum  invenias  in  lingua  Hcbraica  S.  Hierony- 
,  qui  et  ipse  in  libro  Nominum  Hebraicorum 
nomen  Bathuel  signifieare  ac  resonare  virgi- 
sive  fitiam  Dei,  Itaque  sic  intelligc,  «juod  hoc 
lomen  Batbuel  non  resonat  :  nullus  enim  sen- 
mgruus  resonaret,Joel  diccretur  filius  Bathuet, 
.,  patris  virginis  Dei.  Mart.  —  Mss.  nostri  Pa- 
t  Batuet  constanter  absque  aspirationibus  le- 
Quod  vcro  ait  S.  Doctor,  Bathuel  nibil  apud 


951 


S.  BUSEBIl  HlBRONTIll 


fM 


meum^  etjuvenem  in  livorem  meum  {Gen,  iv,  23) :  A  pleniusJosephuBseptemToluminibus.VeepaBianiet 


eciebat  obscura  esse  qu®  loquebatur,  et  idcirco 
uxoressuas  ndn  ad  simplicem  tantum  verborum  so- 
num,  sed  ad  reconditam  quoque  dictorum  intelli- 
gentiam  provocabat.  Si  quis  igitur  senex  est,  et 
maturs  170  aetatis  in  Domino  electus  [Al.  el  Isstu^ 
est]  senex.  ut  in  consequentibus  juxta  Septuaginta 
Interpretes  iegimus,  ac  parvulorum  reliquit  infan- 
tiam,  audiat  qu8B  dicuntur.  Qui  autem  adhucbabi- 
tat  in  terra,  et  non  potest  dicere  :  Advena  sum  et 
peregrintu  sicut  omnes  patres  mei  {Ps,  xxxviii,  14), 
auribus  percipiat.  Si  factum  est^  inquit,  istud  indie- 
bus  vestris,aut  indiebuspatrum  vestrorum.  Arthe  rhe- 
torica  ex  rerum  magnitudine  attentum  auditorem 
facit :  nuUa  hsc,  inquit,  aetas  meminit,  qu»  dic> 


Titi  narrans  triumphos.  Eliiquoque  Hadriani  contra 
Judfleos  expeditionem  legimus,  qui  ita  Jerusalem 
murosque  subvertit,  ut  de  urbis  reliquiis  ac  faviilis, 
Bui  nominis  Eliam  conderet  civitatem.  Haec  quatnor 
regna  qussubvertere  Judaeam,in  quatuor  cornibus 
Zacharias  vidisse  se  scribit,dicente  ad  eum  Angelo : 
HSBc  sunt  comua,  qux  ventilarunt  Judam  et  Israel 
et  Jerusatem  {Zack.  i,  19).  Et  rursum  :  Levavi,  in- 
quit,  oculos  meos  et  vidi,  et  ecce  qmtuor  qttodrigst 
egredientes  de  medio  dnorum  monttum,  et  montes^ 
montes3Bnei :  in  quadriga  prima,equirufi :  et  inqua- 
driga  secunda,  equi  nigri ;  et  in  quadriga  lertia,  eqm 
albi :  et  in  guadriga  quarta^  equi  varii  fort^  (Zaek, 
VI,  1).  Gumque  propheta  dixisset  ad  angelum  qai 


turuB  8um,nec  vestro,nec  patrum  vestrorum  atque  p  loquebatur  in  eo  :  Quid  mnt  hsec,  Domine  mf?  re 


msgorum  facta  sunt  tempore.  Patres  autem  avos 
atavosque  cognosce  et  fllios  filiorum,  omnem  dein- 
oeps  sobolem,  juxta  illud  Virgilianum  {/Eneid. 
Ub.  iii)  : 

Et  nati  natoram,  et  qui  nascentur  ab  illis  : 

Et  senes  ergo  et  habitatores  terrae,  filiiB  vestrie 
poBterisque  narrate  ;  qui  senex  estjiber  ossuos  do- 
ceat  sacramenta  :  qui  habitator  est  terrs,  simpli- 
cem  narret  historiam.  Unde  usque  hodie  nos  qui  in 
Ghristo  credimus,  quorum  cum  Moyse  ablatum  est 
veiamen  ab  oculis,et  de  quibus  dicitur  :  Canifiomi- 
nis  sapientia  ejus  {Sapien.  iv,  8),  filiis  nostris  se- 
creta  et  mira  narramus.  Judsi  autem  qui  habitant 
in  terra,  loquuntur  terrena,  et  humi  cohffirentia, 
de  quibus  scriptum  est  :  Qui  de  terra  est,  de  terra 


spondit  angelus :  Isti  suntquatuorventicopli,  qui  egrs- 
diuntur  ut  stent  tx>ram  Dominatore  omnis  terrx  :  et 
eet  sensus  :  isti  sunt  qui  egrediuntur  a  fiacie  Domi- 
ni,  ut  ejus  impleant  voluntatem.  Gum  habitatori- 
bus  terrae  percepimus  auribus  quid  eruca,  locusta, 
bruchus,  rubigo,  signiflcent  :  nunc  cum  senibai 
quod  dictum  estaudiamus.  Quatuor  esse  perturba- 
tiones,  quibus  animarum  sanitas  subvertatur,  om- 
nes  philosophorum  scholfle  conclamant  Dus  prs- 
sentes  sibique  contrariae,  duse  futurse  mutuo  dissi- 
dentes.  Prssentes,  «egritudo  et  gaudium.  i£grita- 
dinem  animi  dicimus,  alioquin  corporis  non  ffigri- 
tudo,  sed  aegrotatio  nominatur.  Aut  igitur  trietes 
fiumus,  et  moerore  conficimur,  statusque  nostre 
mentis  evertitur  :  unde  et  Apostolus  monet,  ne 


loquitur  :  qui  de  cxlo  venit^  super  omnes  est  {Joan.  C  abundantiori  tristitia  absorbeatur  frater  (I  Cor.  u). 


III,  31). 

(Vers.  4.)  Residuum  erucx  comedii  locusta^  ei 
residuum  locustx  comedit  bruchus,  et  residuum  bru' 
ehi  comedit  rubigo.  LXX  similiter.  Exordium  sequi- 
tur  narratio  :  ubi  ut  attentum  faceret  auditoremf 
magna  et  incredibilia  se  dicturum  esse  promisit* 
qu  s  nec  vetus  sciret  historia,  nec  prsesens  fietas 
facta  cognosceret.  Hic  erucam,et  locu8tam,etbru- 
chum,et  rubiginem  posuit,  ut  quee  singula  raro  eve- 
niunt,  omnia  simul  facta  memorentur,  et  ideo  mi- 
rabilia  sint.  Erucam  qus  Uebraice  oezem  (DU)^ 
Graece  dicitur  %7.\L'K-t\,  Hebrsi  Assyrios  interpre- 
tantur,  Babylonios  atque  Ghaldaeos,  qui  de  uno  or- 
bis  climate  prooedentes,  tam  decem  tribuum  quam 


Aut  econtrario  gaudemus,  gestimusque  laetitia,  et 
bona  nostramoderanterferre  non  possumuB^Justi- 
que  et  fortis  viri  est.nec  adversis  frangi,  neo  pro- 
speris  sublevari,  sed  in  utroque  esse  moderatum. 
Diximus  de  179  perturbatione  prsesentiam ;  dica- 
mus  et  de  fdturorum,  in  quibus  metus,  aut  spes 
est.  Adversa  timemus,  prospera  prsestolamur ;  ef 
quod  ffigritudo  et  gaudium  operantur  in  preesenti, 
metus  et  spes  faciunt  de  Aituro,  dum  aut  adversa 
plus  quam  decet  timemus  esse  ventura,  aut  pro- 
spcraqueeBperamusiDtaniumnosfaciumtexsultan, 
ut  non  teneamus  modum,maxime  in  bis  qus  (a)  in- 
certa  sunt,  quia  futura  sperantur  potius  quam  te- 
nentur.    Has   perturbationes    uno    et    nec   pleao 


duarum,  hoc  est,  Israelitici  populi  cuncta  vasta-  q  versiculo    illustris    poeta    comprehendit   {JEneiL 
runt.   Locustam»  autem,  Medos  interpretantur  et      lib.  vi)  : 


PerBas,  qul  subverso  imperio  Ghaldeeorum,  Judaeos 
habuere  captivos.  Bruchum,  171  Macedonas,  et 
omnes  AlexHndri  successores,  maximeque  re^em 
ABtiochum  cognomento  Kptphanem,qui  instarbru- 
chi  sedit  in  Judaea,  et  omnes  priorum  regum  reli- 
quias  devoravit,  sub  quo  Machabaeorum  bella  nar- 
rantur.  Rubiginem  referunt  ad  imperium  Roma- 
norum,  qui  quarti  ct  ultimi  intantum  oppressere 
Judsos,  ut  de  suis  fmibus  eos  pellerent.  Scribit 


Hi  metuuDt  capiunlqae  (hoc  de  /V/uro^,  dolent  ^adent- 

que  {hoc  de  prmsenii)  neqae  auras,  inqutt, 
RespiciuDt,  clauei  tenebris  et  earcere  cffico. 

Qui  enim  perturbationum  tenebris  obvolvuntur, 
clarum  sapientiffilumen  non  valent  intueri.  Gaven- 
dum  estigitur  ne  ffigritudo.quasi  eruca,  noscome- 
dat ;  ne  locusta  vastet  in  gaudio,  huc  illucquevoli- 
tans,  et  gestiente  Iffititia,  per  divorsa  sejactans; 
ne  bruchus,  id  est,  pavor  et  futurorum  metus,  rt- 


(a)  ItBnim  oontrario  sensu  Palatin.  ms.  in  his  qux  certa  eunl  <  fortasBe  verius. 


fM 


GOMMENTARIORUM  IN  JOELBM  LIBER.  CAP.  I. 


»M 


dic68  sapi«nti®  devoret,   ne  rubigo  et  dosiderium  A  expergiscimini,  qui  ebrii  estis  :  nequaquana  vino,  ut 


ftiturorum  res  inutiles  concupiscat,  et  nos  perferat 
ad  ruinam  :  sed  ut  in  omnibus,  quatuor  quadrigas 
et  quatuor  cornua,  et  quatuor  equos  rufos,  et  va- 
rios,  et  albos,  et  nigros,  id  est,  vel  adversa,  vel 
prospera,  vel  ex  utroque  sociata,  frenis  sapientiae 
gubernemus.  Ego  reor  erucam  esse  incipientem  in 
animo  passinnem,  qu®  tarda  est.et  disourrere  non 
potest,  et  mora  ipsa  ac  pertinacia  ebibit  et  exsugit 
omnem  virorem  :  quam  si  non  occiderimus,  in  no- 
bifl  crescit  et  avoIat,et  nunc  devorat  quidquid  atti- 
g8rit,nuDC  semesa  dimittens,pergit  ad  alia  :  rever- 
iensque  ad  pristinam  sedem  bruchus  erficitur,  ut 
non  Boium  fruges,  et  folia  et  cortices,  sed  et  i|>8am 
meduliam  devoret  tarditate.  Sin  autem  evenerit, 


in  solis  UiX  continetur,  sed  omni  perturbatione  vi- 
tiorum  :  riete,et  plangite,et  agite  pcenitentiam  :  et 
assumite  tristitiam  quaB  duoit  ad  vitam,  et  ululate, 
omnes  qui  hihilis  vinum  in  dulcedine  {Prov.  iii),  sive, 
in  ebrietate,DvlciBL  enim  suntvitia:quiamei  distil- 
lat  de  labiis  mulieris  meretricis  :  et  idcirco  in  Dei 
174  sacriflcia  non  ofTertiir  :  quoniam  periit,  sive 
ahlatum  estde  ore  vestro  vinum,ebrietas  atque  dul- 
cedo  qu8B  vos  deceperat.  SsBpe  quippe  Dei  fit  provi- 
dentia,ut  qui  non  cognoverunt  Deum  in^prosperis, 
cognoscant  in  adversis  :  et  qui  divitiis  male.abusi 
sunt,  ad  virtutes  penuria  corrigantur.  Juxta  buno 
eensum  audiant  senes':  habitatores  antem  terrss  per- 
oipiant  auribus,de  illo  vino  nunc  preecipi^in  quo  est 


quod  tamenrarumeBt,utetiampost  bruchum  vita-  -n  luxuria,  et  quo  qui  inebriati  fuerint,  regnum  Dei 


lis  quippiam  in  nobis  spiritus  resideat,  cuncta  ru- 
bigo  populatur,ita  ut  stipulam  et  vile  lenum  vertat 
in  nigredinem,  ut  non  solum  esui,  sed  et  flmo  inu- 
tilia  sint.  De  his  quatuor  perturbationibus,in  prin~ 
cipio  quoque  Amos,  si  vita  comes  fuerit,  17S 
diaseremus  :  ubi  scriptum  est :  Super  tribus  sceleri' 
buSf  et  super  qmtuor  Damasci,  GazaSf  Tyri,  Idu- 
iiia?a?,  fitiorum  Ammon,  et  Moaby  el  Juda,  et  Israely 
mon  converlam  eos,  dicit  Dominus  {Amos  i,  3  seqq»), 
Quas  no8  perturbationes  interpretati  sumus,  Greoi 
icdcSiQ  appeilant,  quffi  si  xaxo|[7)Xa)c  in  pastiones  ver- 
tarous,  verbum  magis  quam  sensum  verbi  expres- 
aerimus.  ^ 

(Vere.  5.)  Expergiscimini^  ebrii^  etflete^  et  ulutate, 
imnes  qui  bibitis  vinum  in  dulcedine :  quoniam  periit 


possidere  non  possunt  {Ephes.  v).  Qui  vini  ebrietate 
sopitus  est,  evigilet  et  ploret  ebrium  ee  fuisse,  et 
uluiet :  utpostea  ululatus  ejus  et  fletus  vertatur  in 
risum,  et  gaudeat  se  ebrietatis  materiam  non  ha- 
bere,quffi  eum  per  abundantiam  ebrium  fecerat  et 
vesanum. 

(Vers.  6,7.)  Gens  enim  ascendet  [Vulg.  ascendit 
super  terram  meam  fortis  ei  innumerabilis  :  dentes 
ejus.ut  dentes  leonis,  et  molaresejus,ut  catuli  leanis. 
Posuit  vineam  meam  in  desertum^et  ficum  meam  de- 
corticavit :  nudans  spoliavit  eum.etprojecit :  albifacti 
sunt  rami  ejus.  LXX  :  Quia  gens  asccndit  super  ter- 
ram  fortis  et  innumerabilis  :  denies  ejus,  leonis  :  ei 
molares  ejus,  ut  cxituti  leonis.  Posuit  vineam(b)meam 
in  dissipaiionem^et  ficos  meas  in  confractionem^scrU" 


ab  ore  vestro.  LXX  :  tvigilateyqui  ebrii  estis  in vino  ^  ^^^  scrutatus  est  eam^  et  projecit  :  dealbavit  ramos 

ejus.  Judaei  putant  in  diebus  Joel  tam  innumerabi- 
lem  locustarum  super  Judaeam  venisse  multitudi- 
nem,ut  cuncta  complerent  :  et  non  dicam  fruges, 
sed  vinearum  quidem  arborum  cortices  ramosque 
dimitterent,ita  ut,omnivirore  consumpto,(c)arente8 
arborum  rami,  et  sicca  vinearum  flagella  remane- 
rent.Hoc  utrum  factum  nec  ne  sit.liquido  afflrmare 
non  possumus  :  neque  enim  Regumet  Paralipome- 
non  narrat  historia  (111  Reg.  xvii).  Quod  utique  si 
fuisset,quomodo  famen  subElia  trium  annorumet 
8exmen8iumlegimus,numquamScripturatacui8set. 
Tantum  dicimus,quod  sub  metaphora  locustarum, 
hostium  describalur  adventus,  sive  Assyriorum  et 
Baby]oniorum,qui  tunc  imminebant:8ive  Medorum 


ttestro  :  et  plorate  et  plangiteyOmnes  qui  bihitis  vinum 
in  ebrietate  :  quoniam  ablatum  est  de  ore  vestro.QuaAi 
eenes  atque  presbyteri  audire  debemus  :  nulia  res 
ita  inebriat  ut  animi  perturbatio.  Est  tristitia  qus 
ducit  ad  mortem  :  haec  abominanda  ebrietas.  Est 
ira  qu8  justitiam  Dei  non  operatur,  et  furori  pro- 
xioaa.mentis  sues  impotem  facit :  intantum  ut  labia 
tremant,dentcs  concrepent^vultus  pallore  mutetur. 
Redeque  iilud  laudatur  -rchytffi  Tarentini,  qui 
enm  villico  suo  esset  iratus  :  Jam  te  inquii,  occide- 
rem^  nisi  iratus  essem.  Quid  referam  de  gaudio  et 
voluptate,  et  maxime  amore,  qui  excspcat  cordis 
ocnlos :  ct  nihil  aliud,  amantem,ni8i  id  quod  amat, 
(a)  -cogitu^e  permittit.  Annon  est  dicenda  ebrietas. 


cum  propter  vile  scortum,  et  ignominiosam  corpo-  D  &^ue  Persarum,  qui  post  futuri  erant  :  sive  Mace- 


ris  partem^animaB  libertas  in  serviles  blanditias  in- 
cUoalur?  oum  laborem  suum  alterius  facit esse  deli- 
oias?  cum  furto,8celere,atque  perjuriis,  opes  futur» 
prasparet  voluptatis  ?  et  cum  videaturab  omnibus, 
•eeziaiimat  non  videri :  dnmmodo  potiatur  eo  quod 
desiderat.  Sed  et  avaritia  excsBcat  animum  ejus, 
ooi  nihii  satis  est  :  et  muliebris  timor,  et  dulcium 
eupido  vitiorum.  Unde  dioitur  ad  eos  :  Evigilate  et 

(a)  Duo  Palatini,  quod  amat  et  cogitat,  videre  per- 

(b)  Deerat  vox  meamf  qu»  et  in  Grsco  eet  textu, 
•iin  Mrtmmss. 


donum,quo8  multotempore  postfuissecognovimus: 
sive  ultimo  Romanorum,de  quibus  supra  diximus. 
Licetnunc  nobis  magis  175  de  Babylonis  dici  vi- 
deatur  atque  GhaldaBis^quorum  crudelitas  in  popu- 
lum  Dei  feritasque  describitur  :  et,  ni  fallor,videor 
mihi  in  hoc  Propheta  aliquid  reperisse.  Narratur 
impietas  hostium  sub  flgura  locustarum  :et  rursum 
sic  de  ipsis  locustis  dicitur^quasi  hostibus  compa- 

(c)  Unus  Palatin.,  alhentes  :  in  quem  sensum  et 
Hicr.  infra,  Omnt,  inquit,  virore  eonsumptOf  albos 
ramos  et  aridos  ieretinquat. 


m 


8.  fiUSBBII  HIBRONYMI 


0F6 


rentur,utcum  locustas  legeriSjhostes  cogites  ;  cum 
hostes  cogitaveris^redeas  ad  locustas.  Ascendit  ergo 
gens  locustarum  de  solitudine,  sive  exercitus  Ghal- 
dffiorum  super  terram  Dei,et  fortis,  et  innumerabi- 
lis.  Quid  enim  locustis  innumerabilius  et  fortius, 
quibus  humana  industria  resistere  non  potest?Den- 
tes  ejus,(a)genti3  videlicet  locustarum(omnia  autem 
Tuirixb>c  intellige),  quasi  dentes  leonis  :  et  molares 
illius,  ut  catuli  leonis,ut  qui  in  fortitudineet  mul- 
titudine  locustis  coffiquanlur,in  lerocitate  et  crud(*- 
litate  leonibus  comparentur.  Usc,  inquit,  gens  po- 
suit  vineam  meam  in  desertum,  quum  de  iEgypto 
transtuli  et  plantavi,  et  ficum  meam  decorticavit, 
populum  Judffiorum  [^4/.  meum  Judaicum],ad  quem 
venit  Salvator,ut  comederet  fructus,et  non  invenit: 
maledixitque  ei,  et  aruit  in  sBtemum  (Matth,  xi). 
Omnia  autem  sub  metaphora  iocustarum,dicta  no- 
scamus:  quaeintantum  cunctapopuIantur,ut  dero- 
dant  arborum  cortices^exutasque  projiciant,et  omni 
virore  consumpto^  albos  ramos  et  aridos  derelin- 
quant.  Diximus  juxta  historiam ;  transeamus  ad  in- 
telligentiam  spiritualem.  ut  cum  senibus  audire 
possimus  :  Ascendii  gens  super  terram  Dei^  animam 
videlicet  humanam.Omnes  enim  animse  Dei  sunl : 
sicut  anima  patris,sic  et  anima  filii.Et  ascendit  gens 
principum  mundi  istius,et  tenebrarum,et  spiritua- 
lia  nequitiffi  in  coQlestibus,  adversum  quos  nobis  est 
luctaatquecertamen,de  quibus  dicitur  :  Si  spiritus 
potestatem  habenlis  ascenderit  super  te,  locum  tuum 
ne  dimiseris  (Eccl,  x,  4)  ;  cujus  gentis  dentes  sunt 
sicut  dentes  leoni8,de  quo  Petrus  apostolus  loqui- 
tur  :  Adversarius  noster  diabitus,  quasi  leo  rugiens 
circuit  quxrens  quem  devoret  (I  Pet,  v,  8).  Et  mola- 
res  iilius  quasi  catuli  leonis.  Gatulum  leonis,  vel 
eum  intellige,  quielevatur  contra  omne  quod  dici- 
tur,  Deus  et  religio,  vel  certe  omne  dogma  perver- 
sum.  De  cujus  contritis  molaribus,  qui  166  intrin- 
secus  latent  et  non  videntur,  ne  facile  vitentur, 
etiam  Psalmista  laetatur  dicens  :  Molas  leonum  con- 
fringet  Dominus  (Ps,  lvii,  7).  Si  ergo  dederimus 
locum  huicgentiyUtascendat  in  nobiSyStatim  ponet 
vineam  nostram  in  desertum,  de  qua  vinum  facere 
Bolebamus,  quod  leetificat,  cor  hominis  (Ps.  ciii) : 
et  flcus  nostras  decorticat,  sive  confringit,  ne  ha- 
beamus  in  nobis  Spiritus  sancti  dona  dulci88ima,ne 
sub  nostra  vinea  et  flcu  vir  sanctus  requiescat;  sub 
quibus  cum  fuerit,  adversariorum  impetus  non  ti- 
mebit.  Nec  sufflcit  huic  genti  vineam  disperdere, 
flcumque  confringere,  niai  scrutans  sorutetur  eas, 
et  quidquid  in  illis  vitaie  fuerit^interficiat :  ut,  omni 
virore  comsumpto,albi  atque  emortuiramusculi  re- 
maneant,et  compieatur  in  nobis  :  Si  in  viridi  ligno 
hxc  (aciuntjn  sicco  quid  facient  (Luc,  xxiii)  ? 

(Vers.  8.)  Plange  quasi  virgo  accincta  sacco^  super 
virum  pubertatis  tuas  [Vulg.  sujg],  LXX  :  Ptange 
ad  me  super  sponsam  accinctam  citicio,  super  virum 

(a)  Pro  geniis,?slai,  mss.  dentes  :  et  pro  tuttUcuc, 
fortasse  rectius  Tpoicixcuc  prsBferunt. 
(o)  Gorrigendum  contendit  Wioioriue fHujuscemodi 


A  suum  virgineuni.Vir  pubertatis,8ive,at  Septuaginta 
transtuleruntjirapOcvtx^cquem  vulgo  virgineum  vo- 
cent,co  quod  primus  florem  virginitatis  abstulerit, 
non  aliusintelligiturnisi  Deus,quiin  Abrahamylsaac 
et  Jacob  despondit  sibi  virginem  sponsam  nuUaido- 
lolatri»  sorde  maculatam.  Ad  quam  et  per  Jere- 
miam  loquitur  :  Non  ut  dominum  me  vocasti^et  pa» 
trem,  et  principem  virginitatts  tuss  (Jerem,  iii,  4). 
Unde  et  Apostolus  ad  credentes  loquitur  :  Despondi 
vos  uni  viro  virginem  castam  exhibere  Christo  (I  Cor, 
XI,  2).  Quamdiu  cum  hac  sponsa  sponsus  fuerit, 
non  potes  jejunare  (Matth,  ix),  nec  plangere,  nec 
absentis  sponsi  desiderium  lacrymis  indicare.Gam 
autem  ablatus  fuerit  sponsus  ab  ea,plangit  et  plo- 
rat,  et  accingit  se  sacco  et  cilicio,  et  pro  zona  resta 

n  circumdatur.Intelleximus  quis  sponsus  sitvirgina- 
li8:verumqaiai8tesponsus,8lve  maritus,non  solum 
virginem  accepit  sponsam,  sed  et  meretricem  in 
Osee  ducit  uxorem,propterea  scriptum  est  in  Deo- 
teronomio  :  Si  egressus  fueris  contra  inimicos  tuos : 
et  tradiderit  eos  Dominus  Deus  in  manu  tua,  ca- 
ptivosque  duxeris,  et  videris  in  numero  captivorm 
mulierem  pulchram,  et  adamaveris  eam,  voluerisque 
habere  uxorem  :  introduces  in  domum  tuam, :  quae  rs- 
det  coRsariem,  et  circumcidet  ungues  suos^  et  deponet 
vestem  1 7  7  m  qua  capta  est,  sedensque  in  domo  tua, 
(lebit  patrem  et  matrem  suam  uno  mense,  et  postea 
intrabis  ad  eam.dormiesgue  cum  illa,  eterit  uxor  tm 
(Deut.  XXI,  10  seqq,).  Hujusmodi  (b)  mulierisnon  est 
maritus,id  est,  dominus  virginalis,sed  meretricem 
de   gentium  sordibus   duxit  uxorem.  Quod  et  de 

C  onmi  anima  credentium  possumus  dicere.Si  a  panra 
state  credidit  Domino,  habet  sponsum  DomiDum 
virginalem.Sin  autem  et  Judseis,  sive  genUlibos,et 
heereticorum  spurcissimis  faecibus,  ad  fidei  venerit 
veritatemyCt  de  tenebris  ad  lucem  transierit,  habe- 
bit  quidem  sponsum^sed  non  virgineum  :  et  dehn- 
juscemodi  hominibus  dicitur  :  /n  /Egypto  fracUe 
sunt  mammas  tuae,  et  ibi  devirginata  es  (Ezeek. 
XXIII,  3). 

(Vers.  9  seqq.)  Periit  sacrificium  et  libatio  de  dmM 
Domini  :  et  iuxerunt  sacerdotes  minislri  Domini:de' 
populata  est  reqio,  luxit  humus,  quoniam  dewutatsm 
est  triticum.Confusumestvinum,elanguit  oi^tiin,  co»- 
fusi  sunt  agricotx,  Ululaverunt  vinitores  super  fm^ 
menio  et  hordeo,  quia  periit  messis  agri  :  vinea  cm- 

n  fusa  est,et  ficus  elanguit ;  malogranatum,  et  patma  et 
malum^et  omniatigni  agriaruerunt  :  quia  confusnM 
esl  gaudium  a  fitiis  hominum.LXX  :  Ablatum  est  str 
crtfi^^ium  et  iibatio  de  domo  Domini;  lugete,saeerdotei 
minisiri  Domini,quoniam  desolaii  sunt  campi:  lugeat 
terra,quoniam  afflictum  [Al.  conflictum]  est  triticvm 
aruit  vinum,imminuium.  [KX.immutaium]  est  olem: 
aruerunt  agricolx  [Al.  tigna]  :  lugete,  possessioneSt 
pro  frumento  et  hordeo,  quia  periit  viniemia  de  agr* 
(c)vinea  aruit,et  ficusimminutas  sunt:malogrttnatmii 

mulieri  non  esi  maritusdominusvirginalis^uxiaiCXiiA* 
Florentinos. 
(c)  Mss.Palatin.y  ficus  aruit^  vinese  immuUM  smt* 


COMMGNTABIORUM  IN  JOELEM  LlBER.  GAP.  t. 


058 


imalumet  omnia  ligna  agri  arefacta  suntf  A  rubigo  consumpserint,  et  nequaquam  habuerimus 


t  canfuderunt  gaudium  filii  hominum,  Quan- 
historiam  pertinet,ob  locustarum,  sive  ho- 
Doltitudinem,  qui  sub  earum  specie  descri- 
^  vastatis  omnibus  atque  consumptis,  periit 
iumetlibatiode  domo  Domini:  quorum  al- 
le  simila,  alterum  de  vino  oiTerre  soliti  erant. 
luxerunt  sacerdotes,  qui  sunt  ministri  Do- 
leo  sacrificiis,  nec  libamentis  rite  celebratis 
)qaiaetdecims,quasaccipereconsueverant, 
oam oblats  sunt.  Regio  enim  universalVS 
Ae8t.Luxithumu8,fjL&T(ov'j[xixa>;,  pro  eo  quod 
({ui  (j)  versantur  in  bumo  :  triticum,vinum 
[ueelanguit :  ipsi  quoque agricol®  et  vinitores 
:  8ant,et  ululaverunt :  quia   non  solum  fru- 


calicem,  de  quo  scriptum  est :  Calix  tuus  inebrians 
quam  prxclarus  est  (Ps.  xxii,  5) !  Et  perierit  oleum, 
de  quo  in  Ecclesiaste  legimus  :  Omni  [tempore  sint 
candidavestimentatua,et  oleum  de capite  tuo  non  de- 
ficiat  (Eccl,  ix,  8) :  quo  exhilaratur  facies,  et  caput 
jejunantis  ungitur.  Tunc  confundentur  agricols, 
cura  viderint  in  possessionibus  suis  non  nasci  triti- 
cum,quo  aluntur  homines.et  hordeum  quo  jumenta 
irrationabilia  sustentantur,et  confusam  esse  vineam , 
de  quaacriptum  est :  Vinea  frondosa  Israel,  fructus 
abundans  in  ea  (Isai,  v,  2) :  exspectante  Domino,  ut 
faceret  uvas,  et  fecit  spinas.  Ficus  quoque  elanguit 
8ub  qua  fuit,  antequam  crederet,  Nathanael  (Joan,  i) 
et  maIogranatum,cujus  cortici  gens  sponsaB  in  Gan- 


a,8ed  hordeum  quoque,  quod  vilius  fertilius-  «>  tico  comparantur  (Cant.  vi),  et  palma  qu8B  perdito 


,  aruit.  Et  legumina  quse  ego  puto  significari 
aod  edijperiit  messis  agri,  id  est,  cuncta  quae 
imaegignere.Quid  loquar  de  frumento,  vino, 
I  ei  hordeo,cum  etiam  arborum  poma  siccata 
38  elanguerit,  et  malogranatum,  et  palraa,  et 
^etomnia  ligna,vel  infructuosa^vel  frugifera, 
vastante  consumpta  sint?qude  facta  sunt  om- 
iuferretur,8iveconfundereturgaudiumafiIiis 
im.Possumushaeceadem  etpost  adventum  di- 
iTatoris  accidisse  populo  Jud^orum,  quando 
rore  clamantes  dixerunt :  Grucifigey  crucifige 
nan  habemus  regem  nisi  Caesarem  (Joan,  xix, 
) ;  quando  circumdala  est  Jerusalem  ab  exer- 
in  tantam  nocessitatem  vcnerunt  farais  ac 
atoyUtniiorum  necdum  maturis  corporibus 


virore,  siccata  est,  de  qua  olim  dicebatur ;  Justus 
autem  ut  palma  florebit  (Ps,  xci,  13) :  et  malum  de 
quo  in  eodem  Ganticolegimus :  Sicutmalum  inmedio 
lignorum :  itafratruelis  meus  in  medio  filiorum  (Cant. 
II,  3i).  Quid  necesse  est  omnes  arbores  percur- 
rere,  cum  universa  aruerint,  et  pro  gaudio  atque 
Ifletitia,  filioa  hominum  mGQror  oppresserit  et  con- 
fusio? 

(Vers.  13,  ik.)  Accingite  vos  etplangite^  sacerdotes  ; 
ululate,ministri  altaris ;  ingredimtnifCubate  tn  sacco, 
minislriDeimei,  quoniam  inferiit  de  domo  Dei  vesfri 
sacrificium  et  libatio ;  sanctificatejejunium^vocalecX' 
tum,  congregate  scnes,  omnes  habilatores  terrx  in 
domum  (c)  Dei  vestri,  et  clamate  ad  Dominum.  LXX  : 
Accimjite  vos  et  plangite,  sacerdotes ;  lamentamini  qui 


intar;(6)  et  sacrificia  universa  8ublatasunt,et  C  ministratis  altari;ingredimini,  dormite  in  saccis,  mi- 


im  est  gaudium  a  (iliis  hominum,quia  gau- 
reeipere  noluerunt,  de  quo  angelus  loquitur 
ores  :Annuntiovobisgatuiiummagnum(Luc.  ii 
xta  avaYtoYTjV  iste  nobis  sensus  videtur : 
am  8ponsa,quae  receperat  doctrinam  Dei,  per 
I  a  aponso  fuerit  separata,  et  pro  byssinis 
oe  vestibus,  cilicio  circumdata,  id  est,  habi- 
igentia  assumpserit,  tunc  peribit  sacrificium, 
scriiptum  est :  Sacrificium  Deo  spirivus  con- 
lui  (Ps.  L,  19),  et  vini  libatio,  quod  laetificat 
nini8,de  domoDei,  quseeKtEcclesia,  dicente 
lo  ad  Timotheum  :  Ut  Sinas  quomodo  in  domo 
iverseris,  quseest  Ecclesia  Dei  viventis  (I  Tim. 
.  Auferetur  autem  sacrificium   et  libatio  de 


nistri  Dei,  quoniam  defecit  de  domo  Dei  vestri  sacrifi' 
ciumet  tibatio;sanctificatejejuniumj  praedicate  cura- 
tionem  (Al.  prxdicationem  curate)  ,•  congregate  senes, 
omnes  habitatores  terrx  in  domum  Dei  (d)vestri,et  cla- 
mate  ad  Dominum  vehementer.  Qui  sanctus  sacerdos 
est,  et  comedit  pascha  Domini,  accingatur  balteo 
castitatis,  et  audiat  cum  apostolis  :  Sint  lumbi  vestn 
priecincti,  et  lucemse  ardentes  in  manibus  vestris 
(Luc.  XII,  55).  Qui  autem  peccator  est,  et  quem  re- 
mordet  propria  conscientia,  cilicio  accingatur  et 
plangat,vel  propriadelicta,  velpopuli,  et  ingredia- 
tur  ISOEcclesiam,  de  qua  propter  peccata  fuerat 
egressus,et  cubet,  vel  dormiat  in  sacco,  ut  praeteri- 
tasdelicias,  perquas  offenderat  Deum,  vitse  austeri- 


)omini,  quando,  multiplicata  iniquitate,  re-  n  tate  compenset.  Qui  enim    mollibus  vestiuntur,  in 


charitas  multorum  (ilfa^r.xxiv)  :etprincipes 
ac  ministri  altaris  viderint  campos  et  plana 
tiam  fructusnon  aCTerre  virtutura  ;sedomniH 
ihorrescere  :quando  frumentum  et  hordeum, 
}oe  et  oleum,  eruca,  locusta,  bruchus,  179 

2ar8um  Victor,  ex  Florentinis  codd.  reponit 
iniur :  nam  et  ea,  inquit,  qua;  prsecedunt,  et 
tqauntur,  prajteritum  respiciunt  tempus. 
iU8Palatin.,^m5am7!na  inversa  sublata  sunt. 
itereeritVictor.  Dofwtwi,qua»  vox,inquit,in  He- 
invenitur,  eamque  habentlredecim  antiquis- 
iontis  Caeaioi  exemplaria,  et  aliquos  Bono- 
; :  et  qaod  ego  multifacio,  codex  sancti  Pauli 


domibus  regum  sunt(itfa/^/i.xv).Accinganturautem 
sacerdotes  et  plangant  et  ululent,  et  dormiant  in 
sacco,  propheta  eos  ad  poenitentiam  cohortante,  qui 
dicit :  (tf)  Ministri  Dei  mei,*quomodo  interiit  de 
domo  Dei  vestri  sacrificium  ct  libatio  (Joel.  ii),  de 

in  viaOstiensi  aCarolo  Magno  illi  ecclesise  donatus: 
ut  impressos  multos  et  aliquot  Florentiae  mss. 
omittam. 

(d)  Antea  erat  nostri,  cum  et  Palatini  mss.vestri,et 
Graecus  quoquc  textus  6{xa)v  praeferant. 

(e)  (JnusPalatin.,9Utd2Ct/,  cubate  in sacco,minutri 
Dei :  quomodo  interiit  sacrificium,  etc. 


089 


8.  EDSBBII  BIERONTMI 


\M 


quibus  supra  dictum  est.  Necsuflficit  flere,vel  plaa-  A  Ghaldsisque  captivitas :  pnBdiciturqaeTeiitara,tt 


gere  et  habitum  lugentis  assumere^nisi  sanctiflcent 
jejunium,  et  vocent  coetum.  Si  omne  jejunium  pla- 
ceret  Oeo,(a)  numquam  dicevetiSancHflcatejeiunium. 
Et :  Non  tale  jejunium  elegi^  dicit  Dominiui  (hai, 
LViii).  Et  in  Evangelio  condemnantur  qui  extermi- 
nant  facies  suas,  ut  videantur  hominibus  jejunare 
(Matth.  vi) ;  et  in  diebus,  inquitjejuniorum  vestro- 
rum  percutitis  pugnis,  et  opprimitis  pauperem.Id- 
circonunc  dicit:  Sanctificate  jejunium.  Jejunat  Ma- 
nichsBus,  et  multi  hffiretici,  maximeque  Encratits, 
quorum  princeps  Tatianus  est,  sed  hocjejunium 
saturitate  et  ebrietate  deterius  est.Et  vocate  ccetum, 
sive  curationem,  ut  per  poenitentiam  no3tra  pec- 
cata    curemus.    Pro    ccetu    in    Bebraico    legitur, 


cum  venerit,  non  casu  aocidissa  videatur,  ant  iiM* 
tium  fortitudine  ;  sed  ira  et  comminatione  DUv  fii 
certe,  agente  populo  poBnitentiam,  non  veniaiy  qm 
ventura  est,  si  permanserit  in  delictis. 

(Vers.  i6. )  Numquidnon  coramoctdis  noJtrtfd»> 
menta perierun t ;  de  domo  Dei  nostri,  l^titia  et  exmkt^ 
tio  ?  LXX  .*  Ante  oculos  vestros  alimenta  perienai:  4i 
domoDei  nostri  tsetitia  et  gaiuiium.  Ante  ocolosfti* 
reunt  alimenta  peccantium,quando  jam  speratainr 
ges  e  manibus  auferuntur,  et  praevenit  locueiiiiMt* 
8orem,ut  quod  spe  (Ai.  saepe)  in  horreie  conditmi 
est,bruchus  et  rubigo  consumaiit.  Hisqaoqaeqa 
in  Ecclesia  commorantur,  pro  qualitate  meritommt 
frumentum  Bpiritu8,et  hordeum  littere  si  peootvt- 


A8A8A  (n^l^fS;),  quod  Symmachus  synodum,  AquiJa  |v  rint  tollitur,ut  patiantur  famem  aermonie  Oei.Ci 


Cn» 


diem  collectas  interpretatus  est.  Congregate  senes, 
quorum  «etas  viciua  morti,  maturffique  sententiae, 
magis  timorem  el  cultum  suscipit  Oei.Omnes  quoque 
habitatores  terrse,de  quibus  supra  dixerat :  Audite 
hoc,  senes,  et  auribus  percipite^omnes  habitatores  ter- 
rae^  ut  et  senes  et  habitatores  terrae  in  domum  Dei, 
quse  est  Ecclesia.  congregentur.  Gumque  fuerint  in 
Ecclesia,  et  de  dispari  grege  sacerdotum  et  populi, 
senum  et  habitatorum  terreB,unus  grexfueriteffec- 
tus,  clamate,  inquit,  ad  Oominum  in  cordibus  ve- 
stris  et  dicite. 

(Vers.  15.)  Ah,  ah,  ah  diei,  quia  prope  est  dies 
Domini^etquasivastitatis{A.\.  tempestas)  apotente  ve- 
niet.  LXX ;  Heu  mihi^  heu  mihi^  heu  mihi  in  die ! 
quoniamjuxta  est  iies  Domini^  et  quasi  miseria  de 


que  fuerint  alimenta  sublata^conseqnenter  gaadioi 
et  laetitia  tollitur  de  domo  Dei,  ut  qui  aadiebml 
ante  Apostolum  dicentem  :  Gaudete  in  Dammo  teth 
per^  iterum  dico  gaudete  {Philip.  iv,  4) ;  poetea  Do- 
minum  audiantad  pcenitentiam  provocantem:  ISt 
Beati  qui  tugent^  quoniam  ipsi  consotabuntur  {MaHk, 
v,5). 

(Vers.  17,  18.)  Computruerunt  jumenta  tn  sierem 
suo :  demolita  sunt  horrea,  dissipatae  suni  apatkeeg^ 
quoniam  confusum  est  triticum ;  guidingemuiiemnmlf 
mugierunt  greges  armenti  ?  quia  nan  est  pascua  eis ; 
sed  et  greges  pecorum  disperierunt.  LXX  :  SuksaUo' 
veruntvituti  inprjtsepibussuis  :  dissipatisunt  ihesasb" 
ri^  suffossa  sunt  torcularia,quia  arefactum  eetiritiem: 
quid  reponemus  nobis  ?  fleverunt  armenta  boum,  fM 


miseria  veniet,  Pro  eo  quod  nos  transtulimus,  a  po-  C  non  erant  pascua  eis,  et  greges  ovium  dispenerueL 


tente,  et  Hebraice  dicitur  saddai  (^Tt?),  quod  unura 
ISl  esse  de  decem  Dei  nominibus,  aliquoties  dixi- 
mus,  LXX  interpretati  sunt  miseriam,  sod  (l*iw). 
pro  SADDAi  legentes.  Vox  igitur  sacerdotum  et  po- 
puii  ad  Dominum  clamantis  inducitur,  ut  tertio  di- 
canty  tieu  mthi  I  credo,quia  propter  peocata  qus  fe- 
cerunt,  sanctam  offenderant  Tri^itatem.Dies  autem 
retributionis  omnium  delictorum  illa  est,  de  qua 
universi  scribunt  prophets,  et  maxime  Isaias  cla- 
mitat :  Ecce  dies  Domini  insanabitisvenit{A\.  veniet)^ 
furoris  et  irx^ut  ponat  universum  orbem  desertum,  et 
peccatores  perdat  ex  eo  {Isai.  xiii,  9).  Hic  dies  recte 
appellatur  insanabiiis  ;quiacum  diesjudicii  vene- 
rit,  non  erit  locus  poenitentiae,  qui  {Ai.  quia)  aeter- 


Postquam  alimenta  perierunt,  et  de  domo  Dei  gio- 
dium  Istitiaque  sublata  sunt  Jumenta  qaoqoe  com- 
putruerunt  in  stercore  suo,  aive,  juxta  ioteUigeii- 
tiam  spiritualem,  lascivierunt  in  prttsopibuo  suis, 
et  calcitraverunt  contra  Greatorem  suiim«  ni  iraplo- 
retur  quod  scriptum  est :  Si  saturati  non  fueriaty 
murmurabunt  {Ps.  lviii,  16).  Gomputreocit  in  iierir 
core  suo  cujus  Deus  venter  est«  et  qui  dicit :  foo* 
ducemus  et  bibamus^  cras  enim  moriemur  {isai:  zn, 
46) :  huic  demolita  sunt  horrea  (b)  fiitur»  felicititiB, 
et  apothecae  (eternae  abundantise  dissipat»  snnt,  lol 
subversa  sunt  torcularia,  quia  si  frumenta  et  tiat 
non  fuerint,  frustra  horrea  et  torcularia  pFBponi^ 
tur.Gumque  omnia  aruerint,  tunc  voce  flebili  qoo- 


nitati  comparatus,  prope  est,  et  non  longe.  Quod-  j^  rentur  et  dicent :  Quid  reponemus  nobis  ?  Qoodqii 


que  sequitur :  Et  quusi  miseria  de  miseria  veniet,  sive, 
vastilas  a  potente  veniet,  hic  sensus  est,  quod  mala 
succedant  malis,  et  omnis  arflictio  Deo  judice  dis- 
pensetur,  qui  potens  eai  et  corpus  et  animam  per- 
dere  in  gehennam  {Matth.  x).  Quod  generaliter  de 
die  judicii  diximu8,specialiterreferamu8  ad  lempus 
Judaicffi  oaptivitatis,  quando  Jerusaiem  capta,tem- 
plumque  destructum  est :  non  multo  enimposttem- 
pore  venit  et  decem  et  duarum  tribuum  ab  Assyriis 


sequitur  juxta  LXX  :  Fteveruni  armenta  toim,  fi^ 
niam  non  sunt  eispascua,  compellit  nos  non  do  bo- 
bus  etarmentis  accipere  quae  diota  ount  ;8ed  debiii 
qui  propter  simplicitatem  boves  vooantur  et  oiei* 
De  quorum  pascuis  Salvator  loquitur :  hsgredsster 
et  egredietur^  et  pascua  inveniei  {Joan,  x,  3).  Hao 
autem  omnia  intellige  sub  metaphora,  eracs,  lo* 
custffi,bruchi  et  rubigini8,quod,8ublati8  frugibnB»it- 
que  vastatis.fames  et  pestilentia  ounctapoieedoruit. 


(a)  Martian.  etiam  absque  interrogandi  nota,nttm- 
quid ;  moB.  oastigant. 


{b)  Verba,  futurse  felicitatis^  tum  illa,a;<onui«ta^ 
dantie^t  neque  Viotor,  aoqiio  nootri 


COMMENTARIORUM  IN  JOELEM  LIBER.  CAP.  IL 


969 


.  19,  20.)  Ad  te,  Domine,  clamabo :  quia  ignis  A. 
tpeeiosa  deserti,  et  flamma  succendit  omnia  li- 
ams;  sed  et  bestias,  agri^  quMi  area  ritiens  im- 
upexerunt  ad  ie :  quoniam  exsiccati  sunt  fon- 
rum^  et  ignis  devoravit  speciosa  deserti.  LXX : 
munejClamabo,  quoniam  ignis  consumpsit  spe- 
serti^  et  flamma  succendit  omnia  ligna  agri^  et 
I  eampi  suspexerunl  ad  te,  quaniam  arefacfw 
iisimes  aquarum,  et  ignis  devoravit  speciosa 
Propheta  clamantead  Dominum,  vel  populo 
ir  prophetam  :  quia  ignis  comederit  speciosa 
et  flamma  succenderit  omnia  ligna  regionis, 
9i  jamentaagri,  sive  campi,  suspexerunt  ad 
iniy  qaasi  areola  sitiens  imbrem.  Hoc  enim 
bosigniQcat  Aquila  dicens,  (a*^  ^TcpaaTioOT) :  et 
irant  ad  eum,  quoniam  aruerunt  fontes,  vel  «^ 
oes  aquarum,  et  ignis  devoravit  speciosa 
qnod  scilicet  hoo  eruca,  et  locusta,  et 
B  iSeoerint  et  rubigo,  quod  ignis  in  stipula, 
>  in  vepribus.  Speciosa  autem  deserti,  quae 
16  dicuntur  naoth  (n*IN;3),  intelligamus  aut 
amporum,  aut  pratorum  ilorentia,  aut  vi- 
lerbis  loca,  qus  pascua  praebuere  jumentis. 
e  autem  ad  Dominum  per  prophetam,  ju- 
ftd  eum  suspioere  fecit  ignis,  qui  devoravit 
a  deeerti,  et  flamma  qu®  succendit  omnia  li- 
[ionis,  ut  greges  et  poma  pariter  interirent, 
eiccati  sunt  fontes  aquarum,  (6)  et  quidquid 
rto  poterat  inveniri,  vorax  flamma  consump* 
mlque  consideremus,  quod  nisi  propter  an- 
1,  et  ablationem  deliciarum,  nec  propheta, 
ti»  clamassent  ad  Oominum,  aut  ad  Domi-  C 
lepexissent,  quod  quidem  et  ad  justum  quon- 
ram  referri  potest,  qui  cum  declinaverit  et 
nalum,  nequaquam  ei  virtutes  pristin®  pro- 
;  eed  judicabiteumDominusin  quibusinve- 
Ipeoiosa  deserti  appellare  possurous,  de  qui- 
riptum  est :  Plures  fitii  desertx  magis  quam 
m  kabet  virum  {Isa.  liv,  1).  Flamma  autem 
oeendit  omnia  ligna  regionis,  illa  esse  cre- 
tet,  quae  immiltiturardentibusdiaboli  sagit- 
nibil  in  nobis  bonarum  frugum  remaneat; 
Qcta  incendio  consumantur.  Omnes  enim 
antes  [Al,  omnc  semen  adulterantis],  quasi 
M  oorda  eorum ;  et  non  solum  propheta,  vel 
B  per  prophetam,  qui  rationale  animai  est 
i),  sed  jumenta  quoque,  de  quibus  dictum  q 
nnines  et  jumenta  salvos  facies,  Domine  {Ps, 
ii).  Et  alibi :  Quasi  jumentum  factus  sum  apud 
.  Tii,  23).  Et  iterum  :  Seminabo  eos  semine 
m  et  jumentorum  {Jer,  xxxi,  27),  suspexerunt 
iinum,  et  rorem  illius  misericordis  flagita- 
|aia  exsiccati  sunt  fontes  aquarum,  1S4 

i  uno  P&Iatino,  iTrpadwOr^,  Aquilaj,  Ttpaariauj 
i  Bonat  imbrem  sitire :  quoet  Psal.  xli,  vers. 
r,  ubi  nos  habemus,  quemadmodum  desiderat 
id  fantem  aquarum,  etc. 
iducit  Victorius  et  copulam,  Florentinorum 
.uctoritatc.  Erat  quoque  olim,  poterant  inve- 
ro  poterat  inveniri. 


quo8  cervus  desiderat.  Et  de  quibus  Domfnus  loqui- 
tur  per  Jeremiam :  Me  derelinquerunt  fontemaqux  vi- 
vx  {Jer,  II,  13).  Siccatis  autem  fontibus  aquarum, 
qui  arentia  quaeque  irrigant  atque  refrigerant,  con- 
sequenter  quidquid  in  nobis  pulchrum  fuit,  ignis 
ardore  consumptum  est,  de  quo  Dominus  loquitur 
in  Evangeiio  :  Videbam  Satanam  quasi  fulgur  caden- 
tem  de  ccelo  {Luc.  x,  18). 

(Cap.  IL  —  Vers.  1  seqq.)  Canite  tuba  in  Sion : 
ululate  in  monte  sancto  meo  :  conturbentur  omne%  ha- 
bitatores  terrse,  quia  venit  dies  Domini,  quia  prope  est 
dies  tenebrarum  et  caliginiSydies  nubis  et  turbinis;quau 
mane  ea:pansum  super  mon  tes,  populus  multus  ac  fortis^ 
simitis  ei  non  fuit  a  principio ,  et  post  eum  non  erit  usque 
in  annos  generationts  et  generationis.  Ante  faciem  ejus 
ignis  varans,  etpost  eum  exurens  flamma ;  quasihor- 
tus  volupiatis  terra  coram  eo^  et  post  eum  solitudo  de- 
serii :  neque  est  qui  effugiaJt  eum  :  quasi  aspectus 
equorum^  aspectus  eorum,  et  quasi  equites  sic  currenty 
sicut  sofiUus  quadrigarum  super  eapita  montium  exsi- 
lient,  sicut  sonitus  flammx  ignis  devorantis  stipuldm^ 
velut  populus  fortis  prseparatus  ad  praelium,  a  facie 
ejus  cruciabuntur  populi :  omnes  vultus  redigentur  in 
ollam,  sicut  fortes  current,  quasi  viri  bellatores  ascen- 
derunt  [Al.  ascendent]  murum  :  viri  in  viis  suis  gra- 
dientur  [Vulg.  vir„„  gradietur],  et  non  deciinabunt  a 
semiiis  suis :  unusquisqus  fratrem  suum  nan  coarcta- 
bit,  singuli  in  calie  suo  ambulabunt,  Sed  et  per  feneS' 
tras  cadent,  et  non  demolientur^  urbem  ingredientur, 
in  muro  ewrrent,  domos  conscendent,  per  fenestras  tn- 
trabunt  quasi  fur  :  a  facie  ejus  contremuit  terra,  moti 
sunt  casli,  sol  et  luna  obtenebrati  sunt,  et  steilx  re- 
traxerunt  spiendorem  suum,  et  Dominns  dedii  vocem 
suam  ante  faciem  exercitus  sui,  quia  muita  sunt  nimis 
castra  ejus,  quia  fortia  et  facientia  verbum  ejus,  Ma- 
gnus  enim  dies  Domini  et  terribilis  valde,  et  quis  sus- 
tinebit  eumf  LXX  :  Canite  tuba  in  Sion,  praedicate  in 
monte  sancto  meo  :  {c)  conturbeniur  omnes  habitatores 
terrx :  quoniam  adest  dies  Domini,  quoniam  juxta 
est  dies  tenebrarum  et  caliginis,  dies  nubis  et  prui- 
nae;  sicut  mane  fundetur  super  montes  popuius  mui^ 
tust^&et  fortis,  simiiis  ei  (d)  non  fuit  a  principio^  et 
post  eum  non  erit  usque  ad  annos  generationis  genera- 
tionum.  Ante  eum  consumens  ignis,  et  post  eum  fiam^ 
ma  succensa.  Sicut  paradisus  votuptatis  terra  ante  fa» 
ciem  ejus ;  etposteriora  iiiius,  sicut  campus  sotitudinis^ 
et  qui  saivetur  non  erit  ei ;  sirut  aspectus  equorum, 
aspectus  eorumj  et  sicut  equites  sic  persequentur,Sicut 
vox  quadrigarum  super  vertices  montium  exsiiient,  et 
sicut  vox  ftamm3B  ignis  devorqniis  stipuiam^  et  sicut 
popuius  muitus  et  fortis  prxparatus  ad  prxiium^  a  fa^ 
cie  ejus  conterentur  popuii,  omnis  vuiius  sicut  adustio 
oiix,  sicut  pugnatores  currenty  et  sicut  viri  beilatores 

{c)  Victor.,  confundantur,  pro  conturbentur,  vult 
lcgi,  quod  Grffice  sit  (rj^/rj^-i^zttxjT^ ,  At  vero  in  aliis 
exemplaribus,  et  cum  primis  Alexandrino  est  <ruvae- 
^OijTwffttv,  in  Gomplutensi  autem  ffuvrapa^OiJTtaffav, 
quod  proprie  sonat  confundaniur, 

(d)  Unu8  Palatin.,  simiiis einon  erit^necfuit, etc.| 
qui  et  infra  perperam  a  Greco  dieeentit  archetypot 


963  . 


S.  EUSEBII  HlERONYMl 


961 


ascendent  super  muros,  et  unusquixqud  in  viu  sua  am-  A. 
bulabitt  et  non  dectinabunt  a  senittis  suis,  singuli  a 
proxinw  suo  non  recedent^  aggravati  armis  suis  ibuntf 
et  in  jaculis  suis  cadent,  et  non  consumentur,  urbem 
apprehendent,  et  super  muros  discurrent :  super  domos 
ascendent,  et  per  fenestras  intrabunt  sicut  fures,  a  facie 
ejus  confundetur  terra^  et  commovebitur  caslum,  sol  e. 
luna  contenebrabuntur,  etstelUe  auferent  Inmen  suum 
et  Dominus  dabit  vocem  suam  a  facic  fortitudinis  sux^ 
quoniam  multa  sunt  nimis  castra  ejus,  quoniam  fortia 
opera  sermonum  illiu^,  quia  magna  dies  Domir.i,  ma- 
gna  et  illustns  nimis,  et  quis  erit  sufficiens  ad  eam  ? 
Rursum  per  metaphoram  locustarum,   describitur 
impetus  Gbaldaeorum,  et  jubetur  propheta,  immo 
per  prophetam  omnibus  qui  possunt  Dei  audire  ser- 
monem,  ut  quasi  tuba  exaltent  vocem  suam,  et  in  ^ 
Sion  praedicent^  ct  clangant  in  monte  sancto  ejus^ 
ut  ad  strepitum  clamoris  et  buccinaa  omnis  Jerusa- 
lem  populus  conlremiscat.  Cum^^iic,  ait,  cecineritis, 
hoc  dicite :  Nequaquam  dies  Domini  ultradifTeretur» 
id  est,  dies  ultionis  atque  vindict» ;  adest  vicina 
captivitas,  jam  de  suo  loco  Babyloniorum  est  egres- 
sus  exercitus,  prope  est  dies  tonebrarum,  et  angu- 
stis,  dies  caliginis  cl  nubis  et  lurt»inis,  in  qua  aufe- 
retur  lumen  omne  laptitiae  [Al-  justltis],  et  cuncta 
tenebrisopprimentur.  Sicut,  inquit,  mane  et  dilucu- 
lum  subito  tenebras  fugat,et  cunctos  montes  aurora 
coUustrat :  ita  Babyloniorum  super  omnem  terram 
vestram  fundetur  exercitus.  Nec  putetls  turbam  esse 
invalidam,  populus  tM  multus  et  fortis  est,  cujus 
similis  nec  in  prsterito,  nec  in  futuro,  ulla  gens  alia 
poterit  inveniri  :  quidquid  attigerit,  quasi  vorax  C 
flamma  consumet,  nihilque  postse  integrum  dere- 
linquet ;  quasi  hortus  et  paradisus  voluptatis  omnis 
terra  est,  quam  non  tetigcrit :  quasi  solitudo  et  de- 
sertum,  quidquid  fuerit  depraedatus,  neque  ullus 
poterit  inveniri  qui  iiiius  efTugiat  manus.  Aspectus 
eorum  quasi  ferocium  equorum,  et  quasi  equites  huc 
iilucque  discurrent.   Non  quo  Babylonii  equitibus 
comparentur;  sed  quo  locusta  per  translationem 
hostium  quasi  equites  dicantur  huc  illucque  discur- 
rere  :  Sicut  sonitus,  \i\({\i\i,  quadrigarum  et  curruum^ 
sic  erit  sonitus  locustarum.  Supcr  capita  montium 
exsilient,ut  omnia  excelsa  conscendant ;  et  sicut  sti- 
pulam  cito  flamma  consumit,  ita  sonitus  et  terror 
vocis  eorum  cuncta  populabitur.  Quodque  infert : 
Vetut  populus  fortis  prxparatus  ad  praetium,  rursum  Tk 
ad  locustas  refert,   ut  non  quasi  de  hostibus,  sed 
quasi  de  locustis  referre  videatur ;  et  tamen  dum  lo- 
custas  legimus,  Babyionios  cogitemus.  Tantus  ter- 
ror  erit,  ut  omnes  per  circuitum  nationes,  et  animo 
et  corpore  perhorrescant,  immo  crucientur  :  etpa- 
voris  magnitudine,  vultus  omnium  in  ollae  similitu- 
dinem  convertantur,  quae  igne  combust'»,  nigredi- 
nem  et  fuliginem  foedi  monstret  aspectus.  Discurrent, 
inquiLquasi  virifortes,  haud  dubium  quin  locustae: 
et  quast  viri  betlatores  ascendent  murum,  ut  murorum 


sublimitas  impetum  fortium  prohibere  non  vale&t, 
et  nequaquam  per  portas,  sod  per  rnuros  ingredian- 
tur  :  Singulis  in  viis  suis  gradientur,  et  ncn  declina- 
bunt  a  semitis  suis,  Uoc  nuper  iu  hac  provincia  (a)  vi- 
dimus.  Cum  enim  locustarum  agmina  venirent,  et 
aerem  qui  inter  CGBlum  et  terram  est  occupareat, 
tanto  ordine  ex  dispositione  jubentis  Dei  voiitant, 
ut  instar  tesserularum  quae  in  pavimentis  artificiifl 
fjguntur  manu,  suum  locum  teneant,  et  ne  pundo 
quidem,  et,  ut  itadicam,  ungue  transverso  deeliDent 
ad  alteram.  Et  ut  apertam  faceret  metaphoram,  d 
per  fenestras,  ait,  cadent,  et  non  demolieniur,  Nihil 
enim  locustis  invium  est,  cum  et  agros,  etsata^et 
arbores,  et  urbes,  et  domos,  et  187  cubiculorom 
secreta  penetrent.  Hoc  autem  de  locu8ti8dicitar,iit 
de  hostibus  inteiligatur.  Quodque  no8  iuterpretati 
sumus  per  fenestras  cadent,  et  non  demolientvr^  LXX 
transtulerunt,  aggravati  in  armis  suis  ibunty  et  injir 
culis  suis  cadent  et  non  consumentw  :  quod  neqoa- 
quam  mihi  videtur  expositionis  ordini  convenire^ 
sed  in  eo  errorem  esse  generatum,  quia  sala  (Hw) 
verbum  Hebraicum,  iWtijacula,  nos  fenesims  intdl- 
leximus.  Servatque  cceptam  narrationem,  ut  eos  di- 
cat  urbem  ingredi,  in  muris  discurrere,  domosqae 
conscendere,  et  per  fenestras  intrare  quaai  faree, 
non  quod  furum  timorem  habeant  qui  victores  Baat; 
sed  ut  fures  solentingredi  per  fenestras,  etoccalte 
rapere,  sic  illi,  clausis  januis,  ne  ulla  sit  mora,  per 
feneslras  tota  irrumpent  audacia.  A  fcune  istiusmodi 
locustarum  terra  contremuit,  et  cceli  moii  sunt,  qoa 
dicta  hyperbolice  seiitiamus,  non  quod  locustarno 
aut  hostium  tanta  vis  sit,  ut  possit  movere  CGelos,d . 
terramconcutcre ;  sed  quod  adversa  patientibuspn 
terroris  magnitudine,  et  coelum  ruere  et  terra  flo- 
ctuare  videatur.  Denique  pra:  multitudine  locusta* 
rum  obtexentium  coelum,  sol  et  luna  convertentaria 
tenebras,  et  stellte  retrahent  splendorem  suam:  dum 
lumen  in  medio  nubes  posita  locustarum,  ad  terram 
non  sinit  pervenire.  Dominus  quoque  dtbxtvocem 
suam  ante  faciem  tam  potentis  exercitus,qmamalta 
sunt  castra  ejus,et  magnitudo  virtutis  illius  in  parris 
quoque  animantibus  demonstratur.  Heec  aatem 
multa  castra,  etinnumerabilia  fortia  sunt  nimi8,<t 
facientia  verbum  illius.  Quo  dicto  08tenditurBab|lo- 
nios  Dei  voluntate  venturos,  et  illius  imperio  pari- 
turos.  Magnus  est,\nqu\t,  dies  Domini,  quo  eapiieHk 
esi  Jerusalem,  ei  valde  ternbilis,  et  nultus  eum  poUrH 
sustinere,  et  de  necessitate  captivitatis  aut  mortii 
evadere.  Junctam  et  coheerentem  sibi  periooptt 
dividere  nolui,  ne  quod  sensu  unum  erat,  diverai 
capitulis  carpcretur.  Transeamus  ad  intelligential 
spiritualem,  singula  quaeque  repetentes.  Tuban» 
buccinarumque  clangoiem  non  solum  in  LeviUooel 
Numerorum  libro  legimus  (Num.  x),  in  quibas  jube- 
tur,  ut  duas  argenteas  tubas  faciat  Moyses,  quiboset 
in  kalendis,  et  in  septimo  mense,  prima  die  men^ 
et  in  jubilaeo,  et  in  tHH  caeteris  festivitatibos,  ^ 


(a)No8tri  msBMudivimus, Tvim  pro  vmrentfQi  occuparent^  Viotorius  Fiorentiae  Qodd.venerint  et  occupanifl* 


1166 


COMMENTAUloatJM  IN  JOELEM  LIBER.  CAP.  IL 


966 


quando  ad  bella  procedunt,  canant  hi  qui  huic  oiil- 
cio  mancipati  sunt ;  sed  etiam  muros  Jericho  ad  tu- 
barum  clangorem  scriptum  estcorruisse  (Josmyi). 
Et  Oomious  angelum  missurum  se  dicit  esse  cum 
clangore  tubae  (Matth.  xxiv),  et  Apostolus  resurrec- 
tionem  mortuorum,  ad  tubae  sonitum  iieri  praedicat 
(I  Cor,  xv).  Et  in  Apocalypsi  quoque  Joannis  legi- 
mus,septemangeIosaccepissetabassingulas,quibu3 
per  ordinem  canentibus,  facta  sunt  qus  Scriptura 
describit  {Apocal.  viii).  Praecipitur  ergo  nunc  sacer- 
dotibus  et  magistris,  ut  exaltent  quasi  tuba  vocem 
8uam,  et  impleant  illud  quod  scriptum  est :  In  mon- 
fem  excelsum  ascende  qui  evangelizas  Sion  :  exalla  vo- 
cem  tuam  qui  annunlias  Jerusalem{lsai.  xlviii,  9),  ut 
canat  tuba  in  Sion,  id  est,  in  Ecclesia,  qu®  interpre- 
tatur  specula  atquesublimitas.Etin  sanctoDei  monte 
qui  Ghristus  est,  ut  conturbentur,  sive  confundantur 
omnes  habitatores  terrae,  et  confusio  eos  pertrahat 
ad  salutero.Diem  autem  Domini,diem  intellige  judi- 
eiijSive  diem  exitus  uniuscujusque  decorpore.  Quod 
enim  in  die  judicii  futarum  est  omnibus,  hoc  in  sin- 
gulis  die  mortis  impletur.  Dies  tenebrarum  est  et 
angustiee,  dies  nubis  et  turbinis ;  quia  cuncta  pcena- 
rum  plenasunt  atque  cruciatuum.  Venietangelorum 
populos  multus  et  fortis,  ut  reddat  unicuique  secun- 
dum  opera  sua ;  et  sicut  mane  et  aurora  consurgens 
primum  occupat  montes,  sic  judicium  ab  excelsis  et 
poteQtibus  incipiet,  ut  potentes  potenter  tormenta 
patiantur.  Similis  ei  non  fuit  a  principio,  et  post 
eum  non  erit  usque  ad  annos  generationis  et  genera- 
tionis  {Sapien.  vi).  Omnia  enim  mala,  quae  veteribus 
historiis  continentur,  et  aut  inundatione  maris,  aut 
illuvione  fluminum,  aut  pestilentia,  morbis,  fame, 
be3tiis,ho8tium  vastitate,  hominibus  acciderunt,his 
Buppliciis,  quae  in  die  sunt  reddenda  judicii,  non 
poterunt  comparari.  Ante  faciem  hujus  populi  qui 
foriis  et  multus  est,  erit  ignis  vorans,  sive  consu- 
mens,ut  omne  in  nobis  fenum,Iignum,  stipulamque 
coDsumat.  Unde  et  de  Deo  dicitur :  Deus  ignis  con- 
sumens  esty  et  post  eum  urens  flamma  {lieui.  iv,  24) ;  ut 
nihilabsquesuppIiciisderelinquat.Quemcumquehic 
populus  non  attigerit  nec  invenerit  ineo  combustionis 
materiamhortoDeietparadisoassimilabiturvolupta- 
tis,  qui  1S9  Hebraice  dicitur  eden  Qiy).  Si  quem  au- 
temexusserit^quasisolitudinemincineremredigetac 
favillas,  nec  est  qui  furorem  ejus  possit  evadere,  cu- 
Jus  crudelis  aspectus  frementium  equorum  habebit 
similitudinem,  et  sic  discurrent  ad  cruciandos  quos 
In  potestatem  acceperint,  quasi  equites  huc  illucque 
Tolitantes  :  terribilis  erit  sonituseorum,  quasi  qua- 
drigarum  perprona  cu  rrent  ium  ;et  su  per  capi  ta  mon- 
tium  exsilient,  excelsos  quosquc  et  in  Ecclesiae  cul- 
mine  constitutos  cruciare  cupientes.  £t  quia  ante 
faciem  eorum  ignis  est  vorax,  atque  consumens,  sic 


B 


A.  cuuctd  vastabunt,  quomodo  stipulam  flamma  consu- 
mit :  ita  venient  ad  puniendum  :  ita  expedit;  erunt 
et  parati,  ut  populus  fortis  ad  praeliura.Tantuserit 
timor  omnium ,  tanta  conscientia  peccalorum,  ut  nul- 
lus  luceat,  ncc  splendorem  habeat  gaudii,sedinstar 
adustae  oUaj  facics  ejus  vertaturin  tenebras.Ascen- 
dent  murum  titomnemmunitionem  ;injunctumque 
sibi  cxplentes  opus,  non  declinabunt  in  partem  alte- 
ram  ;sed  (a)inhiabunt  miserorum  suppliciis,nec  tor- 
mentiseorum  satiabuntur  ;sed  unusquisquecredita 
sibi  in  peccatores  suppliciaproaequetur.  Sed  etper 
fenestras  intrabunt,sive  cadent;  vel  aggravati  armis 
suis  ambulabunt,et  in  jaculis  eorum  [^4/.  suis]  ca- 
dent  hi,  quos  acceperint  consumendos.Hs  sunt  fe- 
nestrae,  de  quibus  et  Jeremias  dicit  :  Mors  intrabit 
per  feneslras  nostras  {Jer.  vi,  21)  :  omnes  enim  sen- 
sus  nostros  ingredi  hostes  desiderant,  et  capereur- 
bem  bonae  conscientis,etper  nostramunimentadis- 
currere,domosque  quas  nobis  bonis  operibus  sedifl- 

cavimus,destruere.Omniaautemfaciuntintroeunles 
por  fenestras,  quasi  fur  :  libere  enim  non  ingrediun- 
tur,ut  sagittent  in  obscuro  rectos  corde  {Psal.  x).  A 
facie  istius  populi.  qui  cst  multus  et  fortis,  terra 
contrcmuit,  et  cceli  commoti  sunt.  Cadum  enim  et 
terra  transibunt,  verbum  autem  Domini  permanet  in 
^etemum  {Matth.  24).  Sed  et  sol  et  luna  tanta  mise- 
rorum  supplicia  videre  nonpoterunt,et  mcerebunt, 
{b)  non  habentia  oi^cii  sui  justiliam,  et  pro  claro  lu- 
mine,tenebris  operientur  horrendis  ;stellee  quoque 
retrabentfulgoremsuum,190dum  etiam  quisancti 
sunt  praesentiam  Domini  absque  formid  ine  non  vide- 
C  bunt.  In  his  omnibus  dabit  Dominus  vocem  suam, 
anle  faciem  exercitus  sui.Quomodo  enim  Babylonii 
punientes  Jerusalem,  Dei  vocantur  exercitus  :  sio 
angeji  pessimi  (dequibus  scriptum  esiiFuroremet 
iram  et  angustiamy  immissionem  per  angetos  pessimos 
(Psal.  Lxxvii,  49).  Dei  exercitus  dicuntur,  et  castra 
illius  nominantur,dum  Domini  faciunt  voluntatem. 
Magnus  est  dies  Domini  atque  terribilis,  de  quo 
alibi  scriptum  est  :  Ut  quid  desideratis  diem  Domtn{ 
{Amosy)?  et  hic  est  tenebraB,et  non  lux;et  terribilis 
valde ;  rarusque  aut  nullus  eum  poterit  sustinere, 
quin  in  se  praebeat  materiam  saeviendi. 

(Vers.  12  seqq.)  Nunc  ergo  dicit  Dominus:  Conver- 
timini  ad  me  in  toto  corde  vestro,  in  jejunio,  et  fletu 
et  planctu;  et  scindite  corda  vestra^et  non  vestimenta 
vestra,  et  converiimini  ad  Oominum  Deum  vestrum  : 
quia  benignus  et  misericors  est,  patienset  (e)  muttse  mi' 
sericordix,  et  prxstabilis  super  malitia  :  quis  scit  si 
convertatur  et  ignoscat,  et  relinquat  post  se  benedic- 
tionem,  sacrificium  et  libamen  Domino  Deo  nostro 
[Vulg.  vestro)!  LXX  :Et  nunc  dicit  Dominus  Deus 
noster :  Convertimini  ad  me  in  toto  corde  vestro^  inje^ 
juniOj  in  {d)  cilicio,  in  fletu,  et  in  planctu  ;  et  tcindile 


D 


(a)  Unus  Palatin.  sed  hxrebunt  suppliciis. 

(b)  Idem  ne^andi  particulam  respuit. 

(c)  Rursum  idem  ms.,  et  mullus  misericordia,  et 
deprecabitis  ;quod  quidem  postremuni  verbum  in 
Canone  Hebraios  veritatis,  ut  Martian.  vocat,  codex 


Sangerman,  pro  variante  lectione  ad  marginem, 
Carcassocensis  in  ipso  praefert  textu: 

{d)  Verba,  in  concilio,  nesciunt  mss.  hostri ;  nec 
nisi  Aldinus  e  Graecis  twv  LXX  oodd.  agnosoit. 


M7 


S.  EOSEBIl  IIIERONYMI 


corda  vestrafei  non  vestimenta  vestra,ct  converlimini  A 
ad  Dominum  Deum  vestrum:  quia  m.seiicors  ei  mise- 
raior  esty  patiens  et  mullx  misericordix,  et  preniten^ 
super  malitiis : quisnovit  sirevertalur  ei  pcy.niteaieum^ 
et  dimittatpost  se  benedictionemy  sacri/iciumet  tibamen 
Domino  Deo  nostro?  Superius  capitulum  ab  eo  loco 
ubi  acriptum  est  :  Canite  tuba  in  Sion,  ululate  in 
monte  sancio  meo  :  conturbentur  omnes  habilatores 
terrXy  usque  ad  eum  locum,  ubi  legimus  :  Magnus 
est  diesDominiet  terribitis  valde,quis  sustinebit eum? 
per  translationem  locustarum,  adventum  nuntiat 
Ghaldseorum,  et  qu®  mala  ventura  sint  populo. 
Nunc  eos  ad  pcenitentiam  provocat,  et  converti  ad 
Dominura  cohortatup,  ut  tota  mente  correcti,  non 
patiantur  qus  Dominus  comminatur,  etestsensus: 
Omnia  quse  sermoneprjeteritocontincntur,  proptcr-  n 
easumlocutus,utvo3  191  comminatione  meaterre, 
rem.  Unde  convertimini  ad  me  in  toto  corde  vestro,et 
animipoenitentiamjejunio  etfletu^l;!  iiiClibusindi- 
cate;utnuncjejunantesposteasaturemini,nuncflen. 
tespostearideatis,nuncplangentesposteaconsolcmi. 
ni.Ktquiaconsuetudinisest,utintristibusatque  ad- 
versis  ecindatis  veste8,quod  et  pontifex  ad  Domini 
SalvaloriscrimenaugenduminEvangelio  fecisseme. 
moratur(WaW/i.xxvi),etPauiumetBarnabamaudien- 
te8verbablasphemiaj,legimu8perpetra8Be(y4c/.xiv): 
idcirco  ego  prfficipio  vobis,  ut  nequaquam  scindatis 
vc8timenta,8edcorda  quffl  plenasunt  peccatis,  quae 
instarutrium^nisi  8ci8safuerinl,sponte  rumpentur. 
Cumque  hoc  feceritis,  redite  ad  Dominum  Deum 
vestrum,  quem  vobis  priora  poccata  alienum  fece- 
rantinec  desperetis  veniam  scelerum  magnitudine  ;  ^ 
quia  magna  peccata  magna  dclebii  miscricordia. 
Est  enim  benignus  et  misericors,  malens  pojniten- 
tiam  peccatorum,  quam  mortem  {Ezech,  xxxiii), 
patiens  et  multus  in  misericordia,qui  non  humanam 
imitatur  impatientiam;8edlongo  tempore  nostram 
pr;estolatur  pcBnitentiam:et  praestabilis,  sive  pccni. 
tens  super  malitiis,  ut  si  nos  egerimus  super peccatia 
pi;nitentiam,etip8umpccniteat  comminationissusB, 
et  mala  quae  comminatus  est  nobis  non  inferat, 
noslrsque  mutationc  sententise,  et  ipse  mutetur. 
Malitiam  autem  in  hoc  loco  non  contrariam  virtuti 
debemus  accipere,  sed  afflictionem,juxta  illud  quod 
alibi  legimus  :  Sufficii  dieimalitia  sua  (iVa//.vi,34). 
Et  :  Si  esi  in  civiiate  malitia,  quam  Dominus  non  fe- 
cerii  {Amos  in,  6).  Siniliterque  quia  supra  dixerat,  D 
benignus  et  misericors,  patiens  et  multus  in  mise- 
cordia,et  praestabilis,  sive  pocnitens  supcr  malitiis, 
ne  forsitan  magnitudo  clementis  nos  faceret  negli^ 
gentes,  ex  pcrsona  Prophctaj  jungit  et  dicit  :  Quis 
scit  si  convertatur  ct  ignoscaty  et  relinquat  posi  se 
benediciionem  ?  Ego,inquit,  hortor,  quod  meum  est, 
ad  pGDnitentiam,et  Deum  incfiabiliternovi  essecle- 
mentem,  dicente  David  :  Miserere  mei,  Deus,  secun- 
dum  magnam  misericordiam  tuam^ci  secundum  mut- 
titudinemmiscraiionum  tuarum  dele  iniquitalemmeam 
Psal,  L,  1,  2).  Sed  quia  profundum  divitiarum  et> 
■  pientiffi  et  scientis  Dei  nosse  non  pos8umu8,8en- 


teuliain  tempero,  et  opto  potius  qaam  pnesamo, 
dicens  :  quis  scit  si  convertatur  W%  el  ignoscatf 
Quod  ait  quiSf  aut  impossibile,  aut  difficile  sentien- 
dum  est :  Sairificium  et  libamen  Domino  Deo  nostro; 
ul  postquam  dederit  benedictionem,  et  nostra  nobis 
peccata  donaverit,  Deo  hostias  ofTerre  valeamus. 

(Vers.  15  scqq.)  Canite  tuba  in  Sion  :  sanciificaii 
jejunium,  vocate  cxiumy  congregate  popuium:  sancti- 
ficate  Ecclesiam,  coadunaie  senes,  congregate  pnrvulot 
et  sugentes  ubera.  Egrediatur  sponsus  de  cubili  suo, 
ei  sponsa  de  thalamo  suo :    inter  vestibulum  et  altart 
plorahunt  sacerdotes  mivistri  Domini,et  diccnt :  Parce^ 
Domin^  (Vulg.    add.  parce),  populo  iuo^   etneda 
hxreditatem  iuam  in  opprobf  lum,  ui  Domineniur  m 
nationes,  Quaredicunt  in  poputis :  Ubiest  Deus  eorumt 
LXX :  Clangile  tuba  in  Sion,  sanciifi^ate  jejunium, 
prsedicate  curationem^  congregate  popuium,  sancii^' 
cate  Ecclesiam^  eiigite  senes :   congregaie  parvulos  d 
sugentes  ubera,  egrediatur  sponsus  de  cubili  suo,  et 
sponsa  de  fhamalo  suo.  Inler  crepidinem  et  alt€trepl(h 
rabunt  sacerdotes  minisiri  Domini,  ei  dicenl :  Paru^ 
Domine,  poputo  tuo,  et  ne  dederis  hsereditatem  tuam 
in  opprobrium,ut  domvientur  eorum  gentes,  ne  dicasd 
in  naiionibus :  Vbi  esi  Dcus  eorum?   Adhuc  eos  ad 
pcBnitentiam  cohortatur,  antequam  veniat  bostilis 
exercitus.  Supra,   inquit,  dixeram  :    Canite  tuba  w 
SioUf  ulutiUe  in  monte  sancio  meo,   ot  reliqua,  quia 
venit  dies  Domini,  quia  prope  est  dies  tenebrarum 
et  caliginis,  dies  nubis  ct  turbinis,  annuntians  vo- 
bis  populum  multumet  fortem  esse  venturumy  qoi 
vestras  possessiones  urbesque   subverteret.  Nuoc 
quia  benignus  sum  ct  misericors,  patiens,  et  multofl 
miscricordia,  rursum  praecipioctdico  :  Clangitetuba 
in  Sion^  et  pocnitcntiam  in  populis  praedicate  :  sanc- 
tifwate  jejuniuin,  prxdicate  curationem,  sive  £«p/ttm, 
de  quibus  jam  antc  diximus :  congregate populum^vi 
qui  dispersus  pcccaverat,  congregatus  peccare  da» 
sistat.  Sanctificate  Ecclesiam,   ut  nuUus  in  Gccletia 
uon  sanctus  sit,  ne  forsitan  impediantur  oraUooM 
vestrae,  etmodicum  fermentum  totam  massamcor- 
rumpat  (I  Cor,  v).  Coadunate,  sive  eligite  senes,  ot 
non  setas  in  eis,  sod  sanctitas  doligatur.  CongregaU 
quoque  parvulos  et  sugenies  ubera,  no  ulla  sit  etas 
quoi  non  convertatur  ad  Dominum.  Parvulos  atqoe 
lactentes,  de  quibus  in  Psalmis  et  in  Evangelio  !•-* 
gimus:  Ex  ore  infantium  et  lactentium  perfecisiilanh 
dem  {Psal.  viii,  3  ;   Matth.  xxi,  16).  19S    Quos  Pe- 
trus  rationali  et   absque  dolo   dicit   lacte  nutritOB 
(I  Peir.  ii) :  quibus  {Al.  de  quibus)  Paulus  loquitur: 
Lac  vobis  potum  dedi,  non  escam  (I  Cor.  iii,  2) :  quo- 
rum  et  Sulvator  meminit :  Ne  contempseritis  unum 
de  minimis  istis  {Mat.  xviii,  iO).  Egrediatur  quoqoe 
sponsus  de  cubili  suo,  ei  sponsa  de  ihalamo  suo :  ot 
in  tcmpore  jcjunii,  vocationis  ct  CGctus,  sanctiflca- 
tionis  EccIosiflB,  electionis  senum,    congregationifl 
parvulorum  etsugentium  ubera,non  serviat  spoosofl 
et  sponsa  operi  nnptiali,  quibus  et  Legc  permissum 
est,  ut  ad  bella  non  proccdant.   Unde  et  Apoatolofl 
recedendum  parumper  a  coitu  praeoepit,  ut  vaoare 


GOMMENTARIORUM  IN  JOELEM  LIBER.  CAP.  II. 


m 


8orationi(ICor.  vi)).  Ergo  qu\  in  castiga- A  n*^^"^   sacerdotes  pro   populo   deprecati   sunt,  et 


tos,  etjejunioatquecleemosynisdicitseage- 
SQtiam,  frustra  hoc  scrmone  promittit,  nisi 
iirdecubilisuo,  etsanctum  purumquejeju- 
dica  expleat  poenilentia.  Quodque  sequitur : 
tibulum  el  altare  plorabunt  Sacerdoles^  pro 
LXX  crepidinem  inl orpretati  sunt :  Sym- 
(a)  icpoirjXaiov  :  Aquila  TcpcJoofxov  :  Theodotio 
)rbum  Uebraicum  posuituLAM(DSlK):quam 
fores  templi  poriicumque  possumus  dicere. 
]Q69  [AL  quod]  sacerdotibus  prscipiat  qui 
iistri  Domini,  ut  plorent  inter  templumet 
t  dicant  cum  Apostolo :  Quis  in/irmalur,  et 
infirmor  ?  (juia  srandaliuUur,  el  egonon  uror 
xi,  29)  ?  Et :  Flere  cum  flentibus.  Locusque 


dixerunt :  Parce  Domine,  populo  tuo,  et  ne  de$  /ije- 
rediUitem  luam  in  opprobrium,  fecitque  populus  quod 
prcEccptum  est,  ut  sanctificaret  jejunium,  praedica- 
ret  curationcm,  congregaret  [AL  cogeret]  multitu- 
dinem,  sanctificaret  Ecclesiam,  eligeret  senes,  par- 
vulosetsugentes  ubera  congregaret,  et  egrederetur 
sponsus  de  cubili  suo,  et  sponsa  de  thalamo  suo,  et 
nequaquam  carni  et  voluptati,  sed  animae  et  fletibus 
inservirent.  Zelatus  est  Dominus  terramsuam,  quam 
prius  quasi  alienam  contempserat,  et  passus  fuerat 
locusta  vastante  populari,  et  intantum  pepercit  poe- 
nitentibus,  ut  eos  dignos  sud  responsione  faceret, 
diceretque,  quoniam  omnes  fruges  vestras,  locusta, 
bruchus,  rubigoque  vastavit :  ideo  dabo  vobis  fru- 


mitentiaB  et   confessioni,    templum  est  et  j>  mentum,  et  cstera  quae  propheta  describit,  et  ullra 
.__  .  ?j  j:  ji_i.--_.  j_^-_       vosnon  tradamcaptivitati.Et  AssyriumatqueChal- 

dffium  qui  ab  aquilone  [AL  a  Babylone]  est,  procul 
faciam  a  vobis,  de  quo  supra  scriptum  est :  Populus 
mullus  et  fortis,  195  anle  faciem  ejus  ignisvoranSy 
et  post  eum  exurens  flamma,  quasi  aspectus  equorum 
aspectus  eorum.  Et  expetlam,  inquit,  eum  in  terram 
sotiiudini^^  et  primae  partes  illius  cadent  in  mare 
Orientale,  et  posteriores  in  mare  novissimum,  et 
ascondet  fetorejus,  id  est,  qui  ab  Aquilone  est,  et 
putredo,  quia  superbe  egit.  Saepe  comqponui  sub 
translatione  locustarum  describi  impetum  Chai- 
dxorum,  quo  Judsa  vastata  est.  Itaque  servat  me- 
taphoram  in  roliquis,  et  juxta  situm  provinciae  sio 
loquitur,  quasi  non  de  hostibus,  scd  de  locustis 
relerre  videatur.  Etiam  noslris  teraporibus  vidimus 


locetque  quid  dicere  debeant  sacerdotes, 
omodo  Dominum  deprecari :  Parce,  Domine, 
\o;  qui  quando  peccabat,  vocabatur  non 
tuus  :  nuuc  postquam  recessit  a  vitiis,  ap- 
populus  tuus.  Ei  ne  des  hsereditaiem  tuam 
Mxm,  ut  dominentur  eis  nationes,  Apertum 
maquod  latebat.  Populus  enim  ille  multus 
qui  supra  sub  erucae,  ot  locustae,  et  bruchi, 
Qis  descriptusestnomine,  nuncmanifestius 
itenditur:  Ul domineniur, mquii,  eisnationes. 
teminopprobriumhaercditasDomino,quan- 
irint  hostibus,  et  dixcrint  nationes  :  Ubiest 
wi,  quem  sibi  praesulem,  quem  defensorem 
Abant?  Possumus  nationes  interpretari  et 
ias  potcstates,  quae  quamdiu  non  194  agi- 


litentiam,  dominanturnoBtri,etexprobrant  C  agmina  locustarum  terram  terisse  Judaeam,  quae 
t :  Ubi  est  Deus  eorum  ?  Judaei  istum  locum 
)t  Magog  referunt,  saevissimas  nationes, 
uitimo  tempore  contra  Isracl  dicunt  esse 
ly  de  quibus  plenius  scribitur  in  Ezechiel. 
18  seqq.)  Zelaius  esi  Bominus  terram  suam, 
it  poputo  suo  :  et  respondit  Dominus  et  dixit 
40 :  Ecce  ego  mittam  vobis  frumcnium  et  vi- 
leum,  et  replebimini  eo,  et  non  dabo  cos  ultra 
um  in  geniibus :  et  eum  qui  ab  Aquilone  est^ 
\ciam  a  vobis,  ei  expellam  eum  in  terram  in- 
iesertam :  facies  [\u\g.  laciem]  ejus  contra 
mtale,  et  extremum  ejusadmarenovissimum : 
let  fetor  ejus,  et  ascendet  putredo  illius,  qui 
uia]  supcrbe  egit.  LXX :    Et  zetaius  est  Do- 


postea  misericordia  Domini  intcr  vestibulum  et  ai- 
tare,  hoc  est,  inter  crucis  et  resurrcctionis  locum, 
saccrdotibus  et  populis  Dominum  dcprecantibus  at- 
que  dicentibus  :  Parce  populo  tuo,  vento  surgente, 
in  mare  primum  et  novissimum  Praecipitatae  sunt. 
Mare  primum  quod  juxta  solitudinem  est,  ct  vergit 
ad  Orientem,  illud  intellige.  in  quo  fuit  quondam 
Sodoma  et  Gomorrha,  Adama  et  Seboim,  (b)  quod 
nunc  Mortuum  nominatur,  eo  quod  nulla  ibi  vivant 
animantia.  Mare  autem  novissimum,  hoc  quod  ad 
Occidentem  est,  et  quod  ducit  in  ^Egyptum,  in  cujus 
littore  Gaza,  et  Ascalon,  Azotusque  et  Joppe,  et 
Caesarea,  et  caeterae  urbes  maritimae  sitae  sunt. 
Cumque  littora  ulriusque  maris  acervis  mortuarum 


rram  suam,  et  pepercit  popato  suo,  et  re-  j)  locustarum,  quas  aquae  evomuerant,  implerentur. 


}ominus,  et  dixit  populo  suo  :  Ecce  ego  mit- 
f  frum£ntumetvinumetoleum^etimplebimini 
non  dabo  vos  ulira  opprobrium  in  gentibus, 
Kt  ab  Aquiione  est  repellam  a  vobis,  et  educam 
erram  qux  est  sine  aqua,  ci  disperdam  faciem 
nare  primum,  et  posleriora  ejus  in  mare  no- 
n  :  et  ascendel  fetor  ejus,  et  ascendet  putredo 
uoniam  magnificaia  sunl  opera  ejus.  Post- 

ilatini  mss.  7:poT:uXov,  quod  idem  sonat. 
exaggerat  in  Commentariis  in  Ezechiel.  cap. 
d.  w3  :  llucusque  nihil  quod  spiret,  et  possit 
f  prae  amaritudine  nimia  in  hoc  marireperiri 

Vknoi.  XXY. 


putredo  earum  et  fetor  intantum  noxius  fuit,  ut  ae- 
rem  quoque  corrumperct,  et  pestilentia  tam  jumen- 
torum  quam  hominum  gigneretur.  Quajrat  eruditus 
lector  ubi  hoc  juxta  litteram  factum  sit  de  Chal- 
daeis  ?  Non  multo  post  tempore  quam  ha;c  prophe- 
tata  sunt,  siquidem  in  Isaia  legimus,  centum  octo- 
ginta  quinque  millia  Chaldaeorum  sub  rege  Ezechia 
in  una  nocte  angelo  saeviente  percussa  {hai.  xxxvii). 

potest ;  ne  cochleolx  quidem,  parviqm  vermiculi  et 
anguiilx,  etc<£iera  animantium,sive  serpentium  genO' 
ra,  guorum  magis  corpuscula  possumus  nosse,  quam 

nmim*  Vide  qu«  in  hunc  looum  ob&ervavimtt0« 

81 


m 


8.  BUSBBII  HIERONYMI 


vn 


Hoojaxtahistoriamdixerimus.  Gaeterum  juxta  tro-  A 
pologiam,  omnis  anima  terra  est  Domiui,  in  qua  se- 
minatpater  familias  sementem  suam,  quee  cum  pro 
tritico  zizania  fecerit,  id  est,  avenas  et  lolium,  et 
offenderit  Dominumsuum,  et  postea  egerit  poeni- 
tentiam:  196  plangensque  dixerit?  Ptir^^e,  Dominey 
populo  iuOf  zelatur  Dominus  terram  suam,  et  parcet 
ei  quam  dudum  contempserat^suoqueeamdignatur 
alloquio  et  dicit :  Mittam  tibi  frumentum,  de  quo 
Bcriptum  est :  Amen  amen,  dico  vobis,  nisi  granum 
frumenii  cadens  in  terram  moriuum  fuerity  ipsum  so- 
lum  manet :  si  autem  mortuum  fuerit,  multos  fructus 
facit  (Joan,  xii)  ;  et  vinum  quodlflBtificat  cor  homi- 
nis,et  oleumquod  exbilaratfaciem,utvetustristitia 
peccatorum,  frumenti  et  vini  et  olei,  id  est,  virtutum 
Isetitia  temperetur,  tantamque  habebunt  bonorum  |^ 
omnium  abundantiam,  ut  repleantur  eis  atque  satu- 
rentur.  Cnmque  hoo  fuerint  consecuti,  nequaquam 
tradentur  in  opprobrium  gentibus,  de  quibus  Apo- 
stolus  ioquitur :  Non  est  nobis  coUuciatio  adversus 
camem  et  sanguinem,  sed  adversus  principes  et  potes- 
taies :  adversus  mundi  rectores  ienebrarum  harum, 
contraspiritualiuneguitissin  coslestibus  (Epkes.  vi,  13). 
Eum  quoque  qui  ab  Aquilone  est  (de  quo  Jeremias 
loquitur  :  Ab  Aquilone  exardescent  mala  super  omnes 
habitaiores  ierrx  (Jerem.  i,  14) ;  de  quo  etSalomon 
Bcribit :  Aquilo  venius  durissimus)  procul^  inquit,  a 
vobis  faciam,  et  expellam  eum  in  terram  inviam  et 
desertam,  quaenon  habet  notitiam  Dei,  in  qua  non 
habital  Spiritus  sanctus.  Faciesque  ejus  erit  in  mari 
primo  et  in  mari  novissimo,  in  his  qui  aperuerint  ei 
januam  peocatorum,  et  apud  quos  usque  ad  extre-  C 
mum  vit®  tempus  permanserint,  et  fetor  illius  et 
putredo  ascendit  ctiam  in  eos  qui  sibi  magna  pro- 
mittunt,  et  cadunt  per  superbiam  :  quia  numquam 
tuta  est  humana  fragiIitas,etquantovirtutibu8cres- 
cimuSjtantomagistimeredebemusnedesublimibua 
corruamus.  JuxtaIitteram,gragesIocustarum  magis 
Auster  quam  Aquilo  consuevit  adducere,  id  est,  non 
ex  frigore  veniunt,  sed  et  calore  :  verum  quoniam 
deAssyriisloquebatur,  locustarum  ponens  simili- 
tudinem,  ideo  Aquilonem  intcrposuit^  ut  non  veram 
locustam,  quee  ab  Austro  venire  consuevit,  sed  sub 
locusta  intelligamus  Assyrios  atque  Ghaldaeos. 

(Vers.  22  seqq.)  Noli  iimere,  ierra :  exsulia  et 
Isstare  quoniam  magnificavit  Dominus  ut  faceret : 
nolite  iimere,  animalia  regionis  ;  quia  germinave-  n 
runi  197  speciosa  deserii,  quoniam  [Vulg.  quia, 
lignum  aitulit  fruclum  suum,  ficus  ei  vinea  dederunt 
viriuiem  suam :  et  filii  Sion,  exsultate  et  Ixiamini 
in  Domino  Deo  vestro,  quia  dedit  vobis  dodoremjU" 
stiiiss,  et  dcscendere  jaciet  ad  vos  imbrem  malutinum, 
ei  seroiinum  [Vulg.  Siddii sicut]  (o)  in  principio^  ei  im- 
plebuntur  arex  frumenio,  et  redundabunt  torcularia 
vino  et  oleo,  et  reddam  vobis  annos,  quos  comedit  lo- 
custa,  bruchuSy  et  rubigo,  et  eruca»  Forlitudo  mea  ma- 


gna  quam  misi  in  vos  :  et  comedetis  veseenies,  et  <af«- 
rabiminif  et  laudabitis  nomen  [Vulg.  addit  Dotntnt] 
Deivesiri,quifeciinobiscum  [Vulg.  vobiscum]  mtra- 
bilia,  et  non  confundetur  populus  meus  in  semipiler» 
num :  ei  scieiis  quia  in  medio  Israei  ego  sum,  et  ego 
Dominus  Deus  vesier,  et  non  est  amplius,  ei  non  ccmr 
fundeiur  populus  meus  in  sempitemum,  LXX ;  C<m- 
fide  terra,  gaude  atque  laelare,  quia  magnificamt  Do- 
minus  ut  face^et :  confidite,  jumenta  campi^  quoniam 
germinaverunt  campi  soliiudinis,  quia  lignum  attuUt 
fructum  suum,  ficus  et  vinea  dederunt  loriiUidmem 
suam :  et  filii  Sion,  gaudete  atque  lastamini  in  Domino 
Deo  vestrOf  quoniam  dedit  vobis  escas  justiliae^  etphA 
vobis  imbrem  iemporancum  ei  serotinumf  sicut  aprvsr 
cipio,  et  replebuntur  arex  iritico,  et  redundabmit 
torcularia  vino  et  oleo.  Ei  reddam  vobis  pro  armis  in 
quibus  comedit  locusta,  et  briu;hus  et  rubigo,  et  erucd, 
Fortitudo  mea  magna  quam  misi  in  vos,  ei  vescemm 
comedenteSy  et  saturabimini :  et  laudabitis  namen  Do- 
mini  Dei  veslri,  qui  fecit  vobiscummirabilia  et  non  con- 
fundetur  populus  meus  in  mtemum,  et  scietis  quiain 
medio  Israel  ego  sum,etego  Dominus  Deus  vester,  et 
non  est  amplius  prssier  me,  et  non  confundetur  popuUa 
meus  in  aeiemum.  Omnibus  qu®  [Al.  quibusjsapn 
fuerat  comminatus,  nunc  contraria  polHcetur.  Sn- 
pra  dixerat :  ignis  comedit  speciosa  deserti,  et  flam- 
ma  succendit  omnia  ligna  regionis,  et  besti»  agri 
quasi  area  sitiens  imbrem  suspexerunt  ad  te :  quo- 
niam  exsiccavit  sunt  fontcs  aquarum,  et  ignis  de?o- 
ravit  speciosa  doserti.  Nunc  Ixtis  tristitiam  mitigati 
et  lacrymas  vertit  in  risum.  Nolite,  inquit,  timere, 
animalia  regicnis  :  guia  germinavenmt  speciosa  de- 
serti :  quia  lignum  attultt  fructum  suum^  ficus  et  vi- 
nea  dederunt  virtutem  suam  :  et  tanta  erit  reram 
omnium  abundantia,  ut  nequaquam  desit  [Al.  dem] 
vobis  frumentum;  vinum  19S  et  oleuoi  qQo  sato- 
remini ;  sed  adimpleantur  are»  frumento,  etrediin- 
dent  torcularia  vino  et  oleo,  ut  non  solom  ipsi 
comedere,  sed  etiam  aliis  prsebere  valeatis.  Ad  fi- 
liosquoqueSion  specialitsr  loquitur,  utexsnltent 
et  gaudeant,  non  in  quacumque  re  levi ;  sed  in  Do- 
mino  Deo  suo,  qui  dedit  eis  alimenta  justitis  :etat 
Septuaginta  transtuleru  nt,  ei  imbrem  temporasieumd 
serotinum,  ut  comedant  atque  Istentur,  et  laadent 
nomen  Domini  Oei  sui,  qui  fecit  cum  eis  mirabiliay 
et  nequaquam  confundantur :  etsciant  quiaDomimit 
Deus  Israel  habitet  in  medio  eorum,  et  prsterillom 
nullus  sit  alius,  quia  Pater  in  Fiiio,  et  Filias  in  Pi- 
tre :  et  non  confundetur  populus  illius  [AL  measj  !■ 
aetcrnum.Haecjuxtalitteram,  quia  Domino  repio- 
missa  sunt,  credimus  accidisse,  et  sterilitatem  pra- 
teritam  novis  frugibus  compensalam  :  ut  qaidqoil 
[b)  locusta,  bruchus,  et  rubigo:  et  eruca  consampN- 
rat,  annis  sequentibus  impleretur.  Qusrimas  oor 
eruca  fortitudo,  vel  virtus  Domini  appellata  sit,  et 
non  solum  virtus,  sed  virtus  mag^a  ?  Quomodo  po- 


(a)  Vide  Ruflni,  sive  ejus  qui  Ruflnus  audit,  Gom- 
mentarios  in  bunc  locum. 


(b)  Interserit  Palatin.  tpoTcixwc. 


973 


GOMMENTARIORUM  IN  JOGLEM  LIBER.  GAP.  II. 


974 


teotia  Dei  Iq  iGgyptis  plagis  ostensa  est  per  parva  A 
anima]ia,et  praecipue  ciniphes,  qui  tam  parvi  sunt 
culices,  ut  vix  cernantur  oculis.  Sic  et  nunc  in  par- 
vo  tardoque  vermiculo.qui  vix  moveri  potest,  et  levi 
tactu  conteritur,  Dei  potentia  ethumana   fragilitas 
demonstratur.Non  quo  Deus  nd  nutum  suumetpo- 
tcntiaemajestatem  neqiieatterrassubvertere,  et  ope- 
rire  cuncta  diluvio,  vel  rulmine   concremare  ;   sed 
per  parva,et,ut  ita  dicam,  puncta  corporum,  osten- 
dit  humanam  fragilitatem.  Unde  et  iilud   solemus 
Maroioni  et  ca?teris  respondere  haercticis  qui  vetus 
laniant  Testamcntum,quod  et  pulices  et  culices  et 
cimices,et  bujusccmobi  animantia  idcirco   fecerit 
Deas,  ut  fragilitatem  et  imbecillitalem  nostras  car- 
nis  ostenderet.quae  intantum  nihil  est,ut  ab  his  quas 
parva  sunlvulneretur.  Siautemeruca  tardus  par-  n 
VQsque  vermiculus  fortiorhomineest,quidglorlatur 
terra  etcinis  ;  et  elata  per  superbiam  (cum  ez  humo 
sil,  aquohomo  appellatur)  humana  contemnit  ? 
Quidam  locum  istum  sic   interpretatur  :  A  dextris 
etasinistris  virtutes  etfortitudines  Deil99  legimus 
quas  Graeci  $'jvdtfxei<;  vocant.  A  dextris  seraphim  et 
Cherubim,cunctasqueangelicaspotestates,asinistris 
Gontrarias  fortitudines,de  quibus  scriptum  eat :  itft- 
$ii  in  eos  iramindignationtssuwjurorem  et  iram,  ei 
tribulaiionem.immissionem  per  angelos  malos    (Ps, 
uxvii,  49) ;  de   quibus  et   Michaeaa   in  Regnorum 
[i4/.Regum]volumine  loquitur:  Vidi  Dominum  Deum 
israel  sedentem  super  ihronum  suum,  ei  omnis  exer- 
ciius  coeli  siabai  jnxia  eum  a  dexiris,  et  sinisiris  ejus 
(III  Reg.  xxiii).  Ego  puto  sinistrum  fuisse  spiritum, 
qai  egressus  est,et  stetit  coram  Domino,et  ait  :  Ego  ^ 
decipiam  Achabtet  egrediar.ei  ero  spiriim  mendax  in 
ore  omnium  Prophetarum  ejusAd  quam  sinistram  et 
contrariam  potestatem,quaeaplaerat  ad    decipien- 
dam,et  exercitata  ad  ruinas,et  multos   anle   dece- 
perat,  loquitur  Deus :  Decipies  ei  prasvalebis  :  egre- 
dtfr^  e</ac  ^/(7.  Spiritus  quoqueillo  qui    suffocabat 
Saul,  de  quodixeruntad  eum  pueri  sui  lEcce  spiri- 
tus  Dei  malus  obsiupescere  ie  fecit  (I  Reg,  xvi,  15), 
desinistris  partibus  erat,qui  ministrantDomino  ad 
paniendos  eos  qui  cruciari  propter  peccata  merue- 
rant.  Non  solum  enim  homines  ministri  sunt^et  ul- 
tores  irae  ejus,in  his  qui  malum  operantur,  et  non 
Bine  causa  portant  gladium  ;  sed   etiam  contrariae 
fortitudines,  quae  appellantur  furor  et  ira  Dei,  quos 
prophcta  declinans  ait :  Domine,  ne  in  furore  iuo  ar-  D 
guas  mey  neque  in  irfi  tua  corripias  me  {Ps,   vi,   1). 
Istiusmodi  (ut  itadicam)  quaestionariis  atque  torto- 
ribustradidit Apostoluspeccatorem  in  interitumcar- 
niSyUt  spiritus  salvus  fieret  (I  Cor.  v),  de  quibus  et 
Batanas  est,  cui  tradidit  aliosut  discerent  non  bla- 
■phemare(ITim.i).Haecdeeruca  curDei  appellatasit 
virtas.Transeamusadordinemintelligentiaespiritua- 
lis:  Ne  timeas,terra,immo  confide  atquelaetare.quae 
prius  sementem  dominicamtuaariditate  perdideras 
qaia  magniQcavitDominus,utfaceret  tecummiseri- 
cordiam,intantum,ut  etiam  jumenta  regionis  et  de- 
sert«  solitudinis  lastis  novalibus  oomplerentu 


lignum  crucis  afferret  fructum  suum,et  Spiritus  san- 
cti  donadulcissimasuam  cunctis  tribuereiit  largi- 
tfttem.Vos  quoquequosjustepost  pcenitentiam  vo- 
co  filios  Sion  et  Ecclesiae,  laetamini  atque  gaudete, 
quia  dedit  vobis  Deus  pater  doctorom  justitiae,  sive 
tribuit  vobis  alimenta  justitiae,  et  descendere  fecit 
ad  vos  pluvias  temporaneas  atque  serotinas  (Isai, 
xxx).  Pluvia  900  tempestiva  est  quando  primum 
doctrinamsuscipimus  pluvia;serotina  quando  la- 
boris  nostri  fructus  recipimus,et  ad  perfectam  san- 
ctarum  Scripturarum  scientiampervenimue.Potest 
pluvia  temporanea  et  serotina,  vetus  et  novum  ac- 
cipi  Testamentum.Et  non  solum,inquit,  hocdedit; 
sed  fecit  vos  novis  virtutumfrugibus  abundare,  et 
saturari  atque  inebriari  frumento,vino  ct  oleo,  de 
quo  saepe  diximus.Et  annos  quos  perturbationibus 
ante  regnantibus  perdideratis  in  vobis,quando  opera 
vestra  locusta.bruchus,  rubigo,  erucaque  consum- 
pseranL  Deus  vobis  perire  non  passus  est.Tunc  co- 
medctis  fructusjustitiae,et  saturabimini,  et  lauda- 
bitis  nomen  Domini  Dei  vestri,  qui  fecit  vobiscum 
mirabilia.  Si  autcm  post  poenitentiam  tantam  uber- 
tatem  Deus  rerum  omnium  pollicetur,quid  respon- 
dcbit  Novatus  negans  poenitentiam,  et  reformari 
posse  peccatores  in  pristinum  statum,si  digna  fe- 
cerint  opera  pcenitentiae  ?  Intantum  enim  Deus  re- 
cipit  pcDnitentes,ut  voceteos  populum  suum,et  ne- 
quaquam  asscratconfundendos;  et  habitaturum  se 
in  eorummedio  repromittat,nec  amplius  eosalium 
babituros  Dcum  :  sed  in  eumtoto  animo  confisuros 
qui  in  illis  maneat  in  aeternum. 

(Vers.28  seqq.)  Et  erit  post  hsec,  effundam  spiri- 

ium  meum  super  omnem  camem^el propheiabunt  fiiii 

vesiriyet  filiae  vestrae^senes  vestri,  somnia  somniabuni 

et  juvenes  vesiri  visiones  videbunt,sed  et  super  servos 

meos  ei  [Vulg.  addit  5tip^r]  ancillas  meas  [Vulg.tacet 

meas]  in  diebus  illis  effunda^  spiriium  meum,  eidabo 

prodigia  in  coslo  ei  in  ierra,  sanguinem^ei  ignem,  ei 

vapores  fumi.  Sol  convertetur  [Vulg. verte^ur]  in  icne" 

braSf  ei  luna  in  sanguiyiem,  aniequam  veniai  dies  Do- 

mini  magnus  ei  horribilis.  Et  erit,  omnis  qui  invoca- 

verii  nomen  Domini,  salvu^  erit.  LXX;  Ei  erit  post 

hxc,  sffundam  de  spiriiu  meo  super  omnem  camem,ei 

propheiabuni  filii  vestri^ei  filix  vcstrXyei  senes  vestri 

somnia  somniabunt,et    juoenes   vestri  visiones   vide- 

buni :  et  super  servos  meos  et  super  ancillas  mcas  in 

diebus  illis  effundam  de  spirilu  meo,ei  dabo  prodigia 

in  CBlOyCt  super  terram  sanguinem,  ignem,   et  vapo- 

remfumi.  Sol  converietur  in  tenebras,  et   luna  in 

sanguinem,  antequam  veniai  dies  Domini  magnus  et 

illusiris.  Ei  erii,  omnis  qui  invocaverii  nomen  Dcmi- 

niy  salvus  erii.  Hunc  locum  beatus  apostolus  Petrus 

!tOf  impletum  tempore  Dominicae  passionis  expo- 

suit,quando  descendit  diePentecQStesSpiritussan- 

ctus  super  credentes,et  omnes   loquebantur    sicut 

Spiritus  sanctus  dabateis  :  ita  ut  mirarentur   qui 

aderant,et  dicerent :  Nonne  omnes  isti  qui  loquuntur 

Galii3ei  snnt?  ei  quomodo  nos  audivimus  linguam  noS" 

tram  inquanati  tumuifParthit  ei  Medi^  et  Elamites 


976 


S.  EUSEBII  HIERONTMl 


m 


(Act.  ii),  et  reliqui ;  alii  vero  dicebant,  quid  vuU  hoc 
esse?  Irridentibusque  aliis  atque  dicentibus  :  tnusto 
pleni  suntySi&ns  Petruscum  undecim  clevavit  vocem 
8uam,et  ait :  Viri  Judxi^  et  qui  habitatis  Jerusalem 
universithoc  notumnt  vobi%^et  aurihus  percipile  verba 
mea:  Neque  enim  ut  vos  xslimatiSyisti  ebrii  sunt^cum 
sit  fiora  tertia  diei :  sed  hoc  est  quod  dictum  est  per 
prophetam  Joel.Et  erit  post  hxc,  dicit  Dominus :  Ef- 
fundam  de  spiritu  meo  supcr  omnem  carnem,  et  pro- 
phetabunt,  et  rcliqua  usque  ad  cum  locnm,quem  in 
capitulopropo8uimus.(fl)Gumigitur  Petrus  illotem- 
pore  quo  passus  est  Dominus,  prophetiam  Joel  im- 
pletam  esse  memoret,  boc  tantum  qucerimus,  quo- 
modoctsuperioraetmedia,etqu(B  sequuntur  usque 
ad  Onem  voiuminis  sibi  valeant  coho^rerc,  ne  sub 
uno  tcxtu  conscquentiaqucsermonis,diversa  etdis- 
sonans  inter  se  explanatio  scatere  videatur?  A  prin- 
cipio  ergo  usquc  ad  eum  locum  ubi  scriptum  est : 
Magnus  dies  Domini  ct  ierrif^ilis  valde^et  quis  susti- 
nebit  ^ iim?comminatio  est  atque  descriptio  qu;e  pec- 
catori  populo  Dominus  illaturus  sit.  Ab  eo  autem 
loco  ubi  legimus  :  Convertimini  ad  me  in  toto  corde, 
et  in  jejuniOyCt  in  fletu.et  in  planclu,  usque  ad  eum 
locum,ubi  ait :  Quare  dicunt  in  populis,ubi  est  Deus 
eorum? cohortatio Domini est  post  pccnas  atque sup- 
pliciaad  pcenitentiam  provocantls.  Rursum  ab  eo 
loco  qui  sequitur :  Zelatus  est  Dominus  terram  suam 
et  pepercit  populo  suOjCt  respondens  Dominus  dixit 
usque  ad  eum  locum,ubiscriptum  est  :  Et  non  con- 
fundetur  populus  meu^  in  <r/erwum,rcpromis8io  futu- 
rorumest,quaibonapostquamegerint  pccnitentiam, 
debeantpraestolari.Etpost  multa  qu(B  nunc  longum 
est  retexere,haec  quoque  in  promissione  dicuntur, 
qufiB  in  prasaentiarum  conamur  exponerc  lEfjundam 
despiritu  ineo  super  omnem  caniem,  et  prophctabunt 
filii  vestri.WH  et  filiae  vestrx,  et  reliqua.  Videor 
mihi  a  principio  usque  ad  hunc  locum,textum  ser- 
vasse  sermonis.  Laboris  est  maximi,  quomodo  quas 
sequuntur,his  qut^B  nunc  disscrimus,coaptandasint. 
Alius  dicit  quae  gencraliter  in  uitimo  tempore  re- 
promissa  sunt,nunc  ex  partc  conipleta.  Et  quia 
(^)prajmium  iuturorum  in  primo  adventu  Domini 
apostoli  senticbant,libamenta  qua?dam  etprimitias 
mirabilium  expletas  memorare,ut  donec  voniatquod 
perfectum  est,id  quod  ex  parte  praecesscrat,  senti- 
remus.  Alius  vero  apostolicai  esse  asscrit  consuetu- 
dinisjuxtaillud  quod  desancto  viro  scriptum  est: 
Dispensabit  scrmones  suos  in  jndicio  (P5.  cxi,  5):  ut 
quidquid  utile  audicntibus  esse  cernebant,  et  non 
repugnare  pr8esentibus,de  alterius  temporis  testi- 
moniis  roborarent,non  quod  abuterentur  audien- 
tiumsimplicitateetimperitia,utimpiuscalumniatur 
Porphyrius,  sed  juxta  apostolum  Paulum,prffidica- 
rent  opportune,importune  (II  Tim.  iv).  Et  sequentes 
regulam  propbetarum,  quidqpid  Judsei  in  ultimo 
tempore  sibi  carnaliter  repromittunt,  spiritualiter 

(a)Vide  Commentarios  veteris  scriptoris,  quiRu- 
iinus  audit,  et  Uieronymum  audaci8B  temeritatis 
tttque  imperitie  accusare  audet. 


B 


A  in  primoadventu  Domini  Salvatoris  dicerent  ease 
completum  :  maxime  cum  et  illl,  etnos  qu«  pro- 
missa  sunt,in  Christo  dicamusesse  complenda:  in 
hoc  tantummodo  discrepdntes,quod  ilti  futuracon- 
tendunt,  nos  jam  facta  convincimus:  de  quo  in  hia 
qu(B  sequuntur,plenius  disserendumest.Omnisau- 
tom  caro  supcr  quam  elTusurum  se  de  spiritu  sno 
Dominus  poUicetur,illacst  de  qua  Isaias  loquitur: 
El  videbitomnis  caro  salutare  Dei  [Isai.  xl.  5).  Ergo 
salutare  Dei  videri  non  potest,nisi  Spiritus  sanctut 
efTundatur.  Et  quicumque  credcre  se  dicit  in  Chri- 
stum,  non  credens  in  Spiritum  sanctum,  perfects 
fldei  oculos  non  habebit.  Unde  et  in  Actibus  apo- 
stolorum,qui  baptizati  erant  baptismate  Joannis  iii 
eumqui  venturus  erat,  hoc  est  nomine  Domini 
Jesu  :quia  rcsponderunt  Paulo  interroganti:  Sed  ne 
sisit  quidem  Spintus  sanctus,  novimus  {Act.  xix),ite- 
rum  baptizantur  ;immo  verum  baptisma  accipiunt, 
quia  sineSpiritu  sanctoet  mysterio  Trinitatis,quid- 
quidin  unam  ctalteram  personam  accipitur,impor- 
fectum  est.Nequevero  omnis  qui  acceperit  Spiritom 
903sanctum,statim  habebit  et  gratiam  spiritoa- 
lem  ;  sed  pcretlusionem  Spiritus  sancti  diyenifl 
gratiasconsequetur(ICor.  xii).  Alii  prnphetiam,  at 
iilii  et  filiae  qui  majoris  sunt  meriti  ;  alii  8omnia,Qt 
senes  jam  provectioris  £tatis:alii  visiones,  ut  juve- 
nes  qui  vicerunt  malignum.Servi  vero  et  ancill»  qai 
adhuc  spiritum  timoris  habent,  et  non  dilectionifl, 
quia  perfecta  ditectio  foras  mittit  timorem^ixon  habe- 
bunt  prophetiam,non  somnia,  non  visiones;  sed 
Spiritus  sanctileffusione  contenti,fidei  tantumetst- 

C  lutis  gratiam  possidebunt.Tuncdabit  prodigiaDo- 
minus  inccelo  et  in  terra :  in  ccelo,  quia  sol  est 
versus  in  tcnebras  et  luna  in  sangninem  :  in  terrai 
quia  tam  vehementi  et  insolito  motu  terra  contre- 
muit,ut  monumenta  aperta,et  saxa  disrupta  sint. 
Quod  autcm  dicit,  sanguinem  et  vapores^  sive  n^ 
rem  /'um2,sanguis  ille  est,de  quo  in  Psalmislegimos 
Ut  intingatur  pes  tuus  in  sanguine  {Psal.  XLvn,  24). 
Et  in  Isaia ;  Quam  rubicunda  sunt  vestimenta  tva 
{Isai.  xciir,  2)  !  ct  quem,percusso  latere  Salvatoris, 
mixtisaquisRomanusmiles  effudit  {Joan.xtt).  fit 
ignis  Spiritus  sancti,  qui  descendit  de  coelo,  ut  in 
Actibus  apostolorum  Iegimus:^ppani^rufB/  iltisdiS' 
perliue  linguae  tamquam  ignis^seditque  supra  singvtoi 
corum^et  repleti  suntomnes  Sipiritu  sanctOp  ei  cof^ 

r\  runt  toqui  variis  linguis^prout  Spiritus  sanctus  dabd 
eloqui  illis  {Act.  11,  3  seqq.)}A\G  est  ignis  quem  yeoit 
Dominus  mittere  super  torram,et  antequam  pate- 
retur,  in  discipulis  suis  optabat  ardere  (Ltic.  xn). 
ignis  naturffi  estdupUcis  :habet  lumen  credentibaa; 
habct  tencbras  suppliciaque  incredulis,  qui  appel- 
lantur  vapores  fumi.  Istefumus  est  amarissiinos^ 
qui  exca^cavit  oculos  Juda*orum,de  quo  in  prove^ 
biis  legimus  :  Sicut  fumus  noxius est  ocuHSyet  immOr 
tura  uva  dentibus,  sic  iniquitas  utentibus  ea  (PfOV. 

(6)Unus  Palatin.,e/  quia  prxmium  f%UuTorm^f^i 
Kx  eodem  postVictorium  mox  tf<oopulam,qn«fWi 
libamenta  prsponebatur,  deievimus. 


wn 


GOMMBNTARIORUM  IN  JOELBM  LIBER.  CAP.  II. 


979 


Xf  26).  De  hoo  fumo  et  Isaias  in  visione  magna  lo-  A 
quitur,  in  qua  praedicebatur  ccecitas  JudaeornmiE^ 
superliminare  motum  est,  et  domus  impleta  est  fumo, 
Unde  posteasequitur:  Vade,  et  dic  populo  huic : 
Audiiu  audietk,  H  non  intelligetis  ;  et  videntes  aspi- 
cieliSy  et  non  videbitis :  incrassatum  est  enim  cor  po- 
puli  hnjus,  et  auribus  suis  graviter  audierunt  {Isai, 
VI,  9,  18).Sol  quoqueest  vorsus  in  tenebras,  quando 
pendentem  Dorainura  suum  videre  non  ausu3est,et 
Iunain8anguinem,quod  aut  juxtahistoriarn  factum 
essecredamusetab  evangelistis  904  silentio  prae- 
termiesum,  neque  enim  omnia  quse  fecit  Jesusi 
soripta  referuntur,  qua3  si  scriberentur  per  singula, 
neipsum  quidem  arbitror  mundum  capere  eos.qui scn- 
bendi  sunt,  libros  {Joan.xxi),  Autcertequomtdo  sol 
versus  in  tenebras  cst,non  quod  ipse  sit  mutatus  in  n 
tenebras,  sed  quod  tencbras  mundo  induxerit-.sicet 
luna  non  est  versa  in  sanguinem,  scd  Judsosbias- 
pbemiarum  et  negationis  in  Ghristum  horrore  coo- 
pertos,©terno  testimonii  suisanguine  condemnavit, 
dicentes  :  Sanguis  ejus  super  nos^et  super  filios  nos- 
tros(Matth.  xxvii^  25).  Uaecomnia  priusquam  dies 
Dominiveniat  magnus  et  horribiIis,futuradescnbit. 
Dfes  autem  Domini  magnus  et  horribilisaut  resur- 
rectionis  esse  credcndus  est,  aut  certe,  multa  post 
tempora,diesjudicii,  qui  vere  magnusebt  ethorri- 
bilis.Sed  quia  sequitur  \F.terit,omnis  qui  invocoverit 
namen  Domini^salvus  erit{a)  et  hoc  apostolus  Paulus 
Tefert  ad  tempus  Dominicae  passionis,  magis  dc  re- 
Burrectionis  die  intelligendumest.Aitenimscribens 
ad  Romanos  :  Non  est  distinctio  Judssiet  Grseci,  Idcm 
mitn  ipse  Dominus  omnium  :  dives  in  omnes  qui  invo-  C 
cantillum,  Omnis  enim  quicumque  invocaveritnomen 
Domini^salvus  erit,Quomodo  ergo  invocabunt.in  quem 
non  crediderunt  ?  aut  quomodo  credent  ei,  quem  non 
audierunt  ?  quomodo  autem  audient  sine  prssdicante^ 
quomodo  autem  praedicabunt  nisi  mittantur  {Bom, 
znii,  12  seqq.)  Quodque  ait  :  Omnis  qui  invocaverit 
nomen  Domini,  salvus  erit,  non  leve  esse  credamus, 
lioet  enimidem  apostolus  scribat :  Nemo  dicitDomi- 
num  Jesum  nisi  in  Spiritu  sancto{l  Car.xii,3);tamen 
hoc  ipsum  dicere,  non  sermone,  sed  affeclu  cordis 
€Bt  ponderandum.Omrzz^  enim  qui  invocaveritnomen 
Domini.^alvus  erit.Vnde  et  Paulus  et  Sostenes  scri- 
bunt  Ecclesiae  Dei  quse  cst  Gorinthi  iSanctificatisin 
Christo  jesUf  vocatis  sanctis  cum  universis  qui  invo- 
eani  nomen  Domini  Jesu  Christi  {\Cor.  i)  :secundum  n 
illud  quod  in  PsalmiH  legimus  :  Moyses  et  Aaron  in 
gacerdoiibus  ejus,  et  Samuel  inier  eos  qui  invocant 
nomenejnsJnvocabant  Dominum,  et  ipse  exaudiebat 


eos:  in  columna  nubis  loquebatur  adeo${Ps.xcy inf  9). 
Si  igitur  de  credentibusGorinthiis,  et  de  Moyse  et 
Aaron  ac  Samuele  scribitur,  quod  invocaverint  no- 
men  Domini,  non  incipientium,  sed  perfectorum, 
hanc  gratiam  essc  crcdamus.  Verbum  quoque  effu- 
sionis.quod  H»>braicc205  dicitur  ESPiiocH.(DniU) 
et  omncs  similitor  transtulerunt;  ostendit  niuneris 
largitatem,  quod  nequaquam  in  paucos  Prophetas 
(utolim  liebatin  veteri  Testamento),  sed  in  omnes 
credentes  in  noraine  Salvatoris,Spiritussancti  dona 
descenderint[/l/.dcscanderent]:nequaquam  in  hunc 
et  illum,  sed  in  omncm  carnem.  Neque  enim  est 
distinctio  Judaei  et  Graeci,  servi  et  liberi,viri  et  fe- 
minae  :  quiaomnes  in  Ghristo  unum  sumus  (fiom.x). 
Unde  et  Agabus  Gassareaj  prophetavit  {.ict,  xxi),  et 
in  Antiochia  erant  propheta;  plurimi :  et  Apostolus 
praecipit,  ut  si,  altero  prophctante,  alteri  fuerit  re- 
velatum,  prior  taceat  (I  C^r.  xiv),  Et  quatuor  Glias 
Philippi  evangelistae  legimus  prophctasso  {Act,  xxi). 
Sencs  quoque  viderunt  somnia,quandoPaulus  jam 
sentx  audivit  virum  Macedonem,  dicentem  sibi: 
Transienb  Macedoniam  adjuva  nos  {Act.  xvi,  9).  Et 
omnesjuvenesqui  inGhristocxstitere  fortissimi,  et 
b  Domini  beila  bellarunt,  vidcruntvisioncs,Domino 
sua  promissa  complcnte:  Ego  visiones  multiplico 
[Al.  muliipticabo]^  et  in  manibus  prophetarum  assimi- 
tatus  sum  {Osee  x,  12). 

(Vers.  32.)  Qiiia^n  monte  Sion  et  Jerusalem  erit 
satvaluKsicut  dixit  Dominus.  et  in  residuis  quos  Do- 
minus  vocaverit.  LXX  ;  Quia  in  monte  Sion  et  in  Je- 
rmalem  erit  qui  salvatus  fuerit  ?  sicut  dixitDominus : 
et  annuntians  qiios  Dominus  vocavit,  In  eo  loco,  in 
quo  nos  posuinius,  salvatio,  sive  salvatuSj  et  inHe- 
braico  scriptum  cst  phaleta  (ma^Ss)  Symmachus 
transtulit,  qui  fugerit.Ei  rursum  ubinosdiximus,tn 
residuiSy  et  LXX  transtulerunt,  annuntians,  in  He- 
braico  legitur  saridim  [Al,  saradim  (sTINU),  quod 
Judcei  loci  nomen  existiraant.Postquam  igitur  venit 
dies  Domini  magnus  et  horribilis  :et  saivus  effectus 
est,  quicumque  post  Oomini  resurrectionem  nomen 
illius,  invocavit,  omnis  qui  fuit(c)  in  monteSion,  et 
in  Jcrusalem  salvatus  est  :de  Sion  enimegressaest 
lex:  et  verbum  Domini,  de  Jerusalem  {tsai,  ii),  de 
quascriptum  est :  Non  cafiit  prophetam  perire  extra 
Jerusalem  {Luc.  xiii,33).Principiumergoeorum  qui  ^ 
salvati  sunt  tuit  in  Sion  et  Jcrusalem,in  specula,et 
in  visione  pacis,  et  in  his  qui  residui  fuerunt,quos 
vocavitDominus.  Residuos  eosdebemusintelligere, 
qui  de  Judaeorum  populo  crediderunt,  de  quibus 
Isaias  loquitur  :  Nisi  Dominus  Sabaoth  906  reli- 


(a)Hic  addit  editioErasmianaverbaconse^uentia: 
Metius  de  die  passionisChristi  vei  resurrectionts  accipi, 
bivocalio  vero  in  qua  salus  consistit,  nmi  ex  sermone 
tantum^sedex  corde  etopereconstat.  Unde  hujus  Ui- 
partitx  invocaiionis  gratiaynon  insipientium,  sed  per- 
feetorum  esse  credenda  esty  quia  quod  credidit,  quod 
amatf  os  confiieiur^  manus  opere  comptet.  Unde  con- 
trario  illis  dicitur,  qui  Dominum  solo  sermone  invo- 
eant  etopere  fidei  sennonem  noncompicnt.Non  omnis 
fui  dieU  nUhi^  DominCf  Dominei  intrabit  in  regnum 


ccelorum  ;  sed  qui  facit  voluntatem  Patris  meii  ipse 
intrabit  in  reynum  coftorum,  Quod  additamentumin 
nullo  codice  ms.  reperire  potui,  neque  scire  unde 
iilud  assumpserit  Erasmus.  Mart. 

(c)Uetinuit  Martian.  Et  inDomino  bellarunty  con- 
tra  ms-s.  (idcm.Quam  nos  e  PaIatin;8,Victoriu8  pri- 
deme  Floronfinis  rodd.  lcctionemrestituit.  et  Oo- 
tnini  hella  hellarunt^  docuitque  hoc  loquenai  genere 
sajuo  D.  llieiouymuui  uti. 

(c)  Ignorant  Palatini  m98.verba,mifi(mteSt(m,^. 


019 


S.  EU8BBII  fllERONYMl 


quiseet  nobis  semen,  sicut  Sodoma  facti  essemus,  et 
sicut  Gomorrha  similes  fuissemns  (Isai,  i,  9).  Hosre- 
siduos  DominusvocRyii,  siveevangelizavit  eo9t  quos 
vocavit  :sicenimLXXinterpretati  sunt.  Locus  hic 
dirOcinimus  est,  et  multiplicem  recipiens  explana- 
tioncm?ut  sub  tropologia  omnia  qu(Bdictasunt,ad 
illa  tempora  referamus,  ad  quae  Petrus  et  Paulus 
apostoliretulcrunt,  hoc  est,  quondo  passus  estDo- 
minus  et  resurrexit.  Neque  enim  fieri  potest,  ut  su- 
periora  in  tempore  passionis,  etqus  sequunturin- 
telligamus  in  die  judicii,  maxime  cum  sequatur : 
Quia  ecce  in  diebus  illis,  et  in  tempore  illo,  et  iste 
versiculus,  praecedentibus  inferiora  connecten8,uno 
dicat  cuncta  tempore  perpetrata. 

(Cap.  lU.  —  Vers.  1  seqq.)  Quia  eccein  diebus  tV/w, 
et  in  tempore  illo^  cum  convertero  captivitatem  Juda  et 
Jerusatcm,  congregabo  omnes  gentes.et  deducam  eas  in 
vallem  Josaphat^et  disceptaho  cum  eis  ibi  super  populo 
meo^  et  hmreditate  mea  Israel,  quos  disperserunt  in 
nationibus :  et  terram  meam  diviserunt,  et  super  po- 
pulum  meum  miserunt  sortem :  et  posuerunt  puerum 
in  prostibulo,  et  puellam  vendiderunt  pro  vino^  ut  bi- 
berent.  LXX :  Quia  ecce  ego  in  diehus  illis,  et  in  tem" 
pore  itlo  quando  convertero  captivitatem  Juda  et  Jeru- 
salem^  oongregabo  omnes  gentcs,  ct  deducam  eas  in 
vatlem  Josaphat^  et  diceptalo  cum  eis  ibi  pro  poputo 
meo,  etha*rediiatemea  Israel,  qni  dispersi  sunt  in 
gentilms :  et  terram  meam  diviserunt,  et  supcrpoputum 
meum  miserUnt  sortes :  et  posueruntpuerum  in  prosti- 
bulo,  etpuellas  vendebantpro  vino.et  bibebant.  Dica- 
mus  ut  polliciti  sumus,  (a)  primum  juxtaanagogen 
prioribus  postcriorajungentes.eadem  sipoterimus, 
ad  diem  judicii  referre  tentabimus.  Salvatis  creden- 
tibus  in  monte  Sion,  et  Jcrusalem,  et  vocatis  resi- 
duis  dc  populo  Judsorum,  qui  cnm  apostolis  et  per 
apostolos  crcdidcrunt,  in  temporc  illo  postquam 
converteritDominuscaptivitatem  Juda  etJerusalem, 
qui  venerat  prasdicare  cssis  visum,  et  captis  re- 
missionem,  et  liberavit  eos  qui  Dcmioumconfiten- 
tur,  et  qui  versanlur  in  Ecclesia,  inquavisio  pacis 
est,  con^regabit  omnes  gontes  quas  credcre  nolue- 
runt :  et907  deduceteas  in  vallcm  Josaphat,  quod 
significantius,  juxta  Hebraicam  vcritatem  Graece  di- 
citury.aTa;a),id  e^i,deorsum  rfucam,etdesublimibus 
ad  inferioradetraham.  Simulqueconsidera,quando 
incredulos  quosque,  vol  advcrsarias  potestates  Do- 
minus  ad  judicium  provocat,  et  diceptat  cum  eis 
pro  populo  suo :  deducam^  inquit,  cas  in  vallem  Josa- 
p/i^;/.Ouandoautemcre(lentesadpr«liumcohortatur 
dicit:  Suscitate  robustos  :  accedant,  ascmdant  omnes 
viri  hellatores:  consurgantct  ascendant  gentesin  vallem 
Josaphat,  non  descendere,  sed  ascendere  cohor- 
tantur.Omnisenim  qui  judicatur(!^)  propter  peccata 
sua,  in  valle  positus  est,  qu»  appellatur.  Jo- 
saphat,  \d  est,  Domini  judicium.  Qui  enim  cre- 
dit  in  Domino,  non  judicabitur.  Ibique  disputabit 


A  cum  eis,  non  potentia  majestatia,  sed  rationifl  eoi 

veritate  convincens,  qui  parti  sunt  populum  Dei, 
et  haereditatem  illius  disperserunt  in  nationibu8,ot 
servos  Doi  sibi  servire  compellerent  ;  et  terram 
iliius  diviserunt,  multis  eam  inter  se  erroribus  se- 
parantes,  ut  alii  colerent  Jovem,  alii  Junonem,  et 
Minervam,etfebrem,  et  rubiginem,  et  Anubim  et 
crocodilum,  etibin,  noctuas,  accipitres,et  ciconitB. 
Sub  his  nominibus  quondam  divisus  est  populm 
Dei :  quae  adversariae  nationes,  id  est,  principei 
mundi  istius,  et  rectores  tenebrarum,  non  eolam 
diviserunt  sibi  populum  Dei,  sed  posuerunt  pueros 
in  prostibulum,  ut  virilem  cogerent  mutare  naturam 
de  quibus  Apostolus  loquitur:  Propterea  tradidtt 
illos  Deus  in  passiones  ignominias :  siquidem  feminm 

n  eorum  mutaverunt  naturatem  usum  [AL   naturam 
suam]t  in  eum  usumgui  contra  naturamest.Simititir 
et  masculi,  relicto  naturaliusu  femirue,  accensi  smt 
in  desiderium  sui  in  invicem,  ma^^cuti  in  mascutostWT' 
pitudinem  operantes,  et  mercedem  quam  oportuiterrO' 
ris  sui  in  semetipsos  recipientes,  Nec  hoc  fecisse  coa- 
tenti,  vendiderunt  puellam  pro  vino,  utbiberent,  et 
libidini  prseferrent  guIam.Quae  universa  Judtti,  Ves- 
pasiani.  Titique  temporibus,  et  maxime  Uadriani, 
juxta  litteram  impleta  esse  commemorant.Si  autem 
addiemjudicii,qu;escriptasunt,voluerimu8referre, 
dicimusomnem  qui  salvatur,   calvari   in   Ecclesia 
sive  in  ccelesti  Jerusalem.Et  postquamJudsfueritet 
Jerusalem  90S  conversa  captivitas,   tunc  congre- 
gandosetdeducendosomnesinvallemJosaphatietibi 
diceptaturumDominum  cumeis  qui  suum  populom 

C  persecuti  sunt,  et  diviserunt  sibi  haereditatem  Do- 
mini  et  dispersaverunt  eos  in  nationibus,  et  super 
terram  illius  miserunt  sortem  :  quae  non  solumao- 
per  haereticis  debemus  accipere,  qui  sibi  Deipopa- 
lum  diviserunt,  et  eos  faciunt  esse  gentiles,  sed  td 
omnem  rigidum  superbumquedoctorem,  qai  snb 
nomine  doctrinas  et  sacerdotii  dominantur  cleris, 
et  opprimunt  eos  qui  subjecti  sunt.Gumquefueriot 
negligentcs,  et  scandalizavcrint  unum  deminimis, 
etiam  puoros  ponunt  in  prontibulum,  sive  tradunt 
meretricibus :  et  causa  voiuptatis  suae  (quoruim 
Deus  venter  est,  et  gloria  in  confmione  eorum 
(Philip,  iii)  vendunt  puellas,  utbibantvinum.  Tra- 
dit  autem  adolescentes  mcretricibus,etpuellasveii- 
dit  luxuritne,  quiturpislucri  gratia  non  corripit  de- 

j)  linquentes. 

(Vers.  4-6.)  Ferum  quid  vobis  et  mihi,  Tyrus  et 
Sidon,  et  omnis  terminus  Patsesiinorumf  Ifumqmd 
uttionem  vos reddetis [kl.redditis  mihi  ?  Bt  si  utdsa- 
mini[k\.  ulctscemini\vos  contm  me,  cito  vetociier 
rediam  vicissitudinem  vobis  super  caput  vestrunu  Ar- 
gentum  enim  meum  et aurum  meum  [Vulg.  tac.tiitfiiM] 
tututi .  et  desiderabitia  mea,  et  pulckerrima  intutistis 
in  delubra  vestra:  et  filtos  Juda,  et  filios  Jerundem 
vendidistis  fitiis  Grxcorum :  ut  tonge  faceretis  eos  de 


(n)  Victorius  restitui  vnlt  locum    praeposito   hic 
puncto,  inductaque  mox  et  copula. 


(b)  Verba  isthaBc^prop/^  peccata sua^WiciamigpO' 
rateditio. 


m 


COMMfiNtAftlORUM  IN  JOISLEM  LlBBft.  CAP.  IH: 


m 


lUiilms  iuii.  LXX :  Quid  mihi  et  vobis,  Tyrus  et  Sidon  A 
et  omnis  GaliUea  alienigenarumfNumquid  retribtUio- 
.nem  voi  redditis  mihi  \autiram  incorde  retinetis  ad" 
versum  f7t^(hoc  enim  Grsce  sigDiHcat  (xvr^oixaxeke)? 
vetociter  et  cito  reddam  retributumem  vestram  tn  capi- 
tibui  vestris  :  pro  eo  quod  argentum  meum  et  aurum 
meum  iutistis  :  et  etecla  mea  et  optima  intulistis  in 
Umpta  vestra  :  et  filios  Juda,  et  filios  Jerusalem  ven- 
didiitis  filiis  Graecorum  :  ut  ejiceretis  eos  de  finibus 
iuis,  Et  hsc  Judffii  adversum  Tyrum  et  Sidouem  et 
PalsstinonimterminoSfSiveGalila^amalienigenarum 
dici  arbitrantur:quod  tempore  captivitatis  Judaic» 
qaando  victi  sunta  Romanis,Dei  populum  pesecuti 
Bunt:  immo  in  populo  Dei  ipsum  Deum  qui  prffifuit 
populo,secundum  illud  quod  scriptum  esUQui  vosre- 
eipU^me  rectptt^lfa^x, 40).Ergo  econtrario,qui  perse-  n 
qnitur popuium  Dei,  ipsum  Deum  persequitur,  cujus 
est  %W  populus.  Reddam,inquit.vobis  quae  fecisti 
popalo  meo :  quia  argenlum  meum  et  aurum,id  est, 
vasa  templi,  et  quidquid  in  eo  pretiosissimum  et 
apeciosissimum  fuit,candelabrum  aureum  et  men- 
aam  propositionis  auream,etduosCherubim  aureos, 
et  propitiatorium,et  phialas  ac  thuribula  aurea  tu- 
liatis  et  consecrastis  idolis  vestris  (IV  Reg.  xxv). 
Hsc  autem  narrat  historia  GhaldaBOS  magis  fecisse 
qui  vasa  templi  Domini  posuerunt  in  templo  Bel : 
unde  postea  Balthasar  potat  in  phialis,et  statim  re- 
gnum  ejus  in  Medos  et  Persas  transferetur  (Daniel, 
v}.Sed  quia  post  diem  Domini  magnum  et  horribi- 
lem,  hec  futura  dicuntur,quse  apostoli  in  resurre- 
tioDe  Domini  interpretantur,  et  Hebreei  in  futurum 
jndicii  tempus  differunt^magis  de  Romanis  est  in-  C 
ielligendum  :  quod  Vespasianus  et  Titus,  Rom» 
templo  Pacis  sdiflcato,va8a  Templi  et  universa  do* 
naria  in  delubro  iilius  consecrarunt:  qus  Grsca  et 
Romana  narrat  historia,Eo  tempore  filii  Juda  et  Je- 
rasalem  (nequaquam  Israel,et  decem  tribuum,qu» 
ueque  hodie  in  Medorum  urbibuset  montibus  habi- 
tant)  venditi  sunt  filiis  Grsecorum,  ut  extermina- 
rentnr  de  Onibus  suis,  et  omnis  orbis  Judaica  cap- 
tivitate  completus  est.Hoc  illi  referunt  ut  ultionem 
■anguinis  Ghristi  et  subversionem  Jerusalem,  qus 
Deijudicioaccidit«contraTyrumetSidonem(a)perse 
aecidisse  confirment.Nos  autem  juxta  coeptam  tro- 
pologiam,  Tyrum  et  Sidonem  et  Palsstinos  eos  in- 
terpretemur^qui  Dei  populum  coangustantettribu- 
lant  et  persequuntur  (hoc  enim  Tyrus  in  lingua  q 
noetra  resonat)  et  eum  venantur  [Al,  ut  venentur] 
in  mortem,  quod  nomen  Sidonis  indicat,  et  biben- 
tee  sanguinem  corruunt,  sive  volutantur  in  coeno, 
qaod  Philistiin  Galilaeaque  significat.  Velociter  et 
eito  restitueteis  Dominus  quodmerentur,quiaper- 
aeonti  sunt  eum.  Et  argentum  iilius  et  aurum,elo- 
qnia  videlicdt  Scripturarum,  et  voY{{xaTa,  id  e8t,«an- 

[a)  Vocales,  per  se^  Victor.  tgnorat. 

[b)  Mss.codices  legunt  6eTvac,non  6ivd^;.Quodno- 
men  Hieronymus  recitat  in  cap.  xlvii  Ezechielis, 
dicens  :  Deinde  pro  GAULiEA,  quse  Hebraice  dicitur 
Qalvlk  Aquita  6i)V(zc  interpretaius  sit^  quod  Tumu- 
Um  tigni((aU  Arenarum.  Vox  itaque  Grsca  Aquils 


fi 


tentiaSf  et  omne  quod  pulchrum  in  Bcdesia  fuit, 
suiserroribusmanciparunt.Hsreticus  quoscumque 
deceperit,  et  sua  fecerit  adorare  8imulacra,fllios 
Juda  et  fllios  Jerusalem  vendit  GrsBcis,  sivegenti- 
libus,  et  eos  de  Ghristianis  ethnicos  facit  :  ut  ex- 
terminet  de  floibus  suis,  in  quibus  in  Ghristo  fue- 
rant  procreati,  et  910  nequaquain  in  Judaea,  et 
veritatis  confessione,sed  in  gentium  errore  versen- 
tur.Quas  omnia  et  ad  diem  judicii  referre  po&sumus 
non  discrepante  vindicta:  licet  in  tempore  a  supe- 
rioribus  discrepare  videantur.  Pro  GalilaBa  in  He- 
brflBO  scriptum  est,  galiloth  (mS^Sa),  quod  Aquila 
(b)  0Tva(;,Symmachus  Terminos  transtulit:  01vac  au- 
tem,  id  esi^Tumulos  i^r^narum, referamus  ad  littora 
Palasstins,non  adGalilaeam  Philistiim,quaB  omnino 
nulla  est. 

(Vers.  7,  8.)  Ecce  ego  suscitabo  eos  de  loco,  in 
quo  vendidistis  eos,  et  convertam  retributionem  ve^ 
siram  in  caput  vestrum,  et  vendam  filios  vestros,  et  ft" 
tias  vestras  in  manibus  filiorumjuda^et  venundabunt 
eos  Sahaeis^  genti  loginquse:  quia  Dominus  tocuttu 
est,  LXX  :  Ecce  ecce  suscitabo  eos  de  ioco  in  quo  ven- 
distis  eoSf  et  reddam  retribuiionem  vesiram  in  capita 
vestra.et  vendam  filiosvestros  et  filias  vestras  in  ma^ 
nibus  filiorum  Juday  et  venabunt  eos  in  captivita- 
tem  genti,  quse  pocul  abest  quoniam  Dominus  tocu- 
tui  est,  Verbum  Hebraicum  sabaim  (D^NIV),  quod 
Aquila  et  Symmachus  ita  ut  scriptum  esttranstule- 
runt,  LXX  rap^im/a/m  interpretati  sunt,  quod  me- 
lius  {;apa't;(75  signiflcat.Sabaim  autem  gens  trans  In- 
diam  dicitur,  de  qua  fuit  et  regina  Saba,quffi  venit 
eapientiam  audire  Salomonis  (III  Reg.x),de  quibus 
et  Isaias  loquitur;  Et  Sabaim  viri  excelsi  ad  te  trans- 
ibunt  (Isai,  xliii,  14).  Unde  et  thus  venire  perhi- 
betur,  dicente  Virgilio  {Mneid,  lib.  i)  : 

..,  Centumque  SabflBo 
Thure  calent  arsB  : 

licet  quidam  Sabsos,  Arabes  suspicentur.  Promit- 
tunt  ergo  sibi  Judaei,immo  somniant,  quod  in  ulti- 
mo  tempore  congregentur  a  Domino,et  reducantur 
in  Jerusalem.  Nec  hac  felicitate  contenti,  ipsum 
Deum  suis  roanibus  Romanorum  filios  et  filias  asse- 
runt  traditurum  ut  vendant  eos  Judaei^  non  Persia 
et  iEthiopibus  et  caeteris  nationibus  quae  vicinae 
^nt  :  sed  Sabaeis,  genti  longissimae:  quia  Dominus 
locutus  sit,  et  populi  sui  ulciscatur  injuriam.  Haeq 
illietnostri  Judaizantes,qui  mille  annorum  regnum 
in  Judaeae  sibi  finibus  poUicentur,  et  auream  Jeru* 
salem,  et  victimarum  8anguinem,et  fllios  ac  nepo- 
tes  et  delicias  incredibiles^  et  portas  gemmarum 
911  varietatate  distinctas.  Nos  autem  dicamus, 
quod  el  suscitavit  Dominus  post  adventum  8uum,et 
quotidie  suscitat,  et  suscitaturus  est  eos,  quos  va- 
rius  error  eduxerat  de  finibus  suis.Pulchreque  iUi- 

tribus  modis  scribitur  apud  Hieronymum  in  libris 
editis  et  manuscriptis,Otvac  scilicet,6eTvdtcet  OTjvabc.Ut 
sive  legerimus  BTva;,j:ive  Oi^va;,maIim  cum  Scapulas 
lexico  Graeco  scribere  cum  accentu  circumflexo  in 
penultima  quam  cum  gravi  in  ulima.  Mart,  — Mar 
tian.  OeTvac;  Recoie  Comment.  in  cap.  Ezech.  ZLViiy 


9S3 


S.  BDSBBII  HlfiRONTHt 


Mt 


a7a6o,ait,(a)qua8i  jacentes  et  corruente8,ut  qui  ja-  A 
oebant  in  hcDresi,stcnt  in  Ecclesia,  reddens  haereti- 
cis  quod  fecerant  :  Utfilios  eorum  et  filias^quoset 
in  mysticis  et  in  carnalibus  erudierant,  tradat  in 
manibus  filiorum  Juda,  in  manibuseorum,quiEc- 
clesiarum  principes  exstiterunt  ;  et  instructi  sunt 
armatura  Apostoli,  et  babent  scutum  et  lanccam 
veteris  et  novi  Instrumenti.  Ut  cum  ceperint,fillios 
eorum  et  filias  vendant  Sabaiis,  ct  faciant  espe  cap- 
tivos,  ut  procul  sinta  flnibus  suis  :  et  ad  mcliora 
conversi,  Ecclesiasticis  dogmatibus  incipiant  esse 
Bubjecti. 

(Vers.  Oseqq.  )Clamate  haic{\\.  hoc)  in  genti- 
bus:  sanctifxcate  bellum :  macMate  robustos.  Accedant, 
ascendant  omnes  viri  hellatores,  Concidite  aratra  ves- 
tra  in  gUidios,  et  ligones  vestros  in  lanceas,  Infirmus  p 
dicaif  quia  fortis  ego  sum.  Erumpiiet  et  venite,  omnes 
gentes  de  circuitu,et  congregaminiyibi  occumbere  faciet 
Dominus  robustos  tuos  (Al.  suos).  LXX  ;  PriedicaU 
hwe  (Al.  hoc]  in  gentibus:  sanctificate  bellum^  susci- 
tate  pugnatores.adducite  et  ascendite  omnes  viri  bella- 
tores.  Concidite  aratra  vestra  in  gladios.et  falces  ve$- 
iras  in  tanceas.  Fortis  dicat^  qxiia  prxvaleo  ego.  Con- 
gregamini  et  introite,  omnes  gentes  per  circuitum :  et 
congregamini  illuc^mansuetus  sit  jmgnatar.  Locus  ite 
dupliciter  intelligitur  :  quidam  enim  arbitrantur 
haeo  sanctis  gentibus  prasdicari,  ut  prseparentur  ad 
bellum,  et  pro  populo  Dei  dimicent,  ut  omnia  in- 
strumenta  agricultura)  in  gladios  lanceasque  conver 
tant,ut  infirmus  dicat  se  csse  robustum,et  veniant 
omnes  de  circuitu,  et  in  certamen  Domini  congre- 
gentur,  maxime  quia  juxta  LXX  sequiiur: Mansuetus  C 
et  mitissitpugnator. '^uxia.  iilud  quodinParaliponenis 
scriptum  esl  (I  Par.v,8):  Et  trans  Jordanem  de  Ruben 
et  Gad  ct  dimidiatribu  Manassc;inomnibus  vasisbelli- 
ciscentum  viginli  miUia.-omncsistiviribeilatores  parati 
ad  pugnam  mente pacifica:hos  essc  volunt  imitatores 
veri  David,  de  quo  legimus  :  Memento,  Domine,Da' 
vid,  et  omnis  mansueludinis  ejus  {Ps.  cxxxi,  1). 
919  Etipse  loquitur  in  Evangelio  :  Discite  a  tnf, 
quia  humilis  sum,  et  mitis  (Maith.  xi,29),  sive  man- 
suetus.  Viros  quoque  eus  intelligi  volunt,  qui  de- 
struentes  initiaparvuIorum,ad  perfectasffitatisrobur 
accesserint,  et  omnestudium  quoprius  animarum 
suarum  exercebant  agros,  ad  necessitatem  prffllii 
contulerint.Nobis  autem  Hebr<Torum  opinionemse- 
quentibus  videtur  esse  contrarium.Ideo  enim  gen-  n 
tes  adversari»  Israeli  parantur  ad  pugnam,et  ara- 
tra  sua  ligonesque,  vel  falces  in  gladios  lanceasquo 
commulant  {Isa.  ii),  et  infirmus  robustum  hc  esse 
dicit^erumpuntque  etveniunt  de  circuitum,et  contra 
Domini  exercitum  congregantur,]t  {Al.ei]  occum- 
bere  Dominus  faciat  robu^ttos  earum,  et  {Al.ui)  in- 
telligant,  se  Deo  adversante,  superatas.  Hacc  juxta 
litteram  sibi  Israel  miserabilis  repromittit.  Nos 
juxta  cceptam  tropologiam,  et  gentes  daemonum,  et 


eos  qui  quotidie  contra  Eeclesiam  dimicant,et  in  uU 
timo  qui  sub  Antichristo  adversum  sanctos  Doniiiii 
pugnaturi  suot  accipere  possumus,  qQi  ideirco 
congregantur,  ut  pereant. 

(Vers.  12  seqq.)  Consurgant.et  ascendant  gentetk 
vallem  Josaphat.quia  ibi sedebo  ut  judicem  omnes  geih 
tes  in  c:rcuilu  :  mittite  falces,  quoniam  maturamt 
(Vulg.  maturuit)  messis.  Venite  ei  descendtle,  qmA 
plenum  esi  torcular:  exuberant  torcularia.  quia  mn^ 
tiplicata  est  malitia  eorum.  LXX  :  Cofisurgant  ei  <h 
scendant  omnes  gentes  in  vallem  Josaphai,quia  iM  m- 
debo  ul  judicem  omnes  gentes  in  circuitu  :  emittiU 
falces,  quoniam  adcst  vindemia-  Introite  et  caleats, 
quia  plenum  est  torcular  et  redundant  torculuria,quia 
repleta  sunt  maia  eorum.  Et  haec  juxta  superiorem 
sensum  interpretantur  bifariam.  Alii  enim  gentee 
ascendere  in  vallem  Josaphat,  quBS  interpretator 
Domini  judicium,  et  sedere  ibi  Deum,  ut  dijndieet 
omnes  gentes,  quas  de  circuitu  veniunt,  in  bonam 
partem  intelligunt;quo  scilicetet  sancti  contraDei 
adversarios  congregentur,  et  mittant  falces  8ua8,!it 
maturam  hostium  messem  demetant,et  veniant  at- 
quc  descendant,  calcentque  torcularia,  quia  adsi- 
vindemia,  ot  intantum  musta  exuberent,ut  torenla- 
ria  capere  non  possint.  Et  utsciremus  quae  ritvin- 
demia  plenumque  torcular,  913  intulit  (Al.  intn- 
lisse)  :  muttipiicata  est  maiitia  eorum^  haad  dubinm 
quin  eos  significet,  qui  contra  Dominum  congregati 
suiit.  Alii  autem  consurgere  gentes,  et  oonvenife 
in  vallem  Josaphat,  et  sodere  Dominum,ut  oromes 
judicet  natione8,ideo  asserunt,  ut  parent  se  et  u- 
sumant  universa  arma  pugnantium,  et  in  valleJo- 
saphat  Domini  falcibus  demetantur.  Venisse  enim 
contra  eos  tempus  judicii,  et  intantum  eornmcre- 
visse  mala,  ut  Dei  vincerent  patientiam.Nam  et  A- 
morrhoei  tuncexpulsi  sunt,quandocxpleta  suntpee- 
cata  eorum.  Jud®i  istum  locum  ad  Gog  etMigog 
gentes  saivisslmas  referunt,  de  quibus  eapra  diu- 
mus,  arbitantes  ultimo  tempore  quando  Jeroealem 
fuerit  instaurata,sub  milleannorum  inperio  contn 
Dei  populum  esse  venturas,ot  in  vaile  Josaphat  qna 
ad  Orientalem  partem  tempH  sita  est.esse  ruitom 
(Al.  ssevituras)  :  advenisse  enim  tempus  oocisioDis 
earum,  effundendi  sanguinis   instare   vindemiam, 

(Vers.  14,  15.)  Popuii,  popuii  in  vaiie  concisumis, 
quiajuxta  est  dies  Domini  in  valie  conci4ionis.Soi  el 
iuna  obtenebraii  sunt,et  sleiias  retraxerant  splendorem 
suum.  LXX  ;  Sonitus  exauditi  sunt  in  valle  judidL 
quia  juxia  est  die  Domini  in  vaiie  judicii.  Soi  et  ium 
obtenebrabuniur.et  steitas  occidere  facient  spiendorem 
suum.  Tn  eo  looo  ubi  nos  po8uimu8,popu/t,  popitii 
et  Septuaginta  transtulerunt,  sonitus  exauditi  stmif 
in  Hebraico  scriptum  est,  amonim,  amonim  (D^3TSn 
D^jion),  quod  utique  multitudinem,  et  turi)a8  ae- 
rum  qui  judicandi  sunt,  et  strepitum  soQltamqae 
signilicat.  Rursum  ubi  no8  diximus  in  vaiie  eoud'- 


(a)Nonlncongrueaddit  unus  PeL\ai\c\.quia  suscita' 
bii  quasi,  etc. 


(b)  Vitiose  Martian.  hoc  esse'.voiuni.  Unas Piiili 
nos  esse  voiunt  xmUatores  David^  «bB(|a6  verL 


COMMENTARIORUM  IN  JOELEM  LIBER.  CAP.  III. 


m 


f{dn<^.,86quente8tran8latioTiemAquilaeetSymmachi  A 
et  quintffi  editionis,  Septuaginta  et  Tbeodotio  t^< 
8(x^c  x«{  tfic  xp(<re(D;,  id  est,  causcB  et  judicii  trans- 
tulerunt :  pro  quo  in  Hebraico  scriptum  est  harub 
(Vlin),  quod  Hebraei  non  solvLm  concisionem  ;  sed  et 
aurum  interpretari  putant,  quo  scilicet  m  valle  ju- 
dieii,  qnam  suspicantur  gehennam,  excoetis  sor- 
dibuspeccatorum,  purum  aurum  remaneat.  Idcirco 
autem  gentium,  de  quibus  supra  diximus  in  valle 
Jvdicii,  sive  concisionis,  populi  congregantur,  ut 
interficiantur  et  corruant,  eta  Domino  judicentur. 
Gojus  msrorem  diei  et  tormenta  pcreuntium,  ne 
Bol  qaidemet  luna  astraque  caetcra  poteruntintueri ; 
«ed  retrahent  fulgorem  suum,  et  scveritatem  judi- 
cantia  reddentisque  uniuscujusque  opus  in  914 
caput  suum,  aspicere  non  audebunt.  Non  quod  cle-  n 
mentiora  sint  quam  Dei  judicia  ;  sed  quod  omnis 
creaturain  tormenlis  aliorum  de  suojudieio  perti- 
mescat. 

(Vers.  16,  il.)  Bt  Dominus  de  Sion  rugiet,  et  de 
Jerusalem  dahit  vocem  smm^  et  movebuntur  cceli  et 
terra,  et  Dcmtnus  spes  populisui,  et  fortitudo  filiorum 
krael,  et  scietis  quia  ego  Dominus  Deus  vester,  ha- 
bitafu  in  Sion  [Vulg.  addit.  in]  montesancto  meo,  et 
erii  Jerusulem  sancta,  et  alieni  non  transibunt  per 
eam  ampUus,  LXX :  Dominu^  autem  de  Sion  clama" 
bii,  et  de  Jerusalem  dabit  vocem  suam,  et  movebitur 
ooelum  et  terra^  et  Dominus  parcet  populo  suo,  et 
eonfortabit  Hlios  Israety  ei  scietis  quia  ego  Dominus 
De%u  vester  habitans  in  Sion  monte  sancto  meo^  ei  erit 
Jerusalem  sancta^et  alienigena  non  transibit  per  eam 
ampliiui,  Gumsoliset  lunaecunctarumquestellarum  ^ 
splendor  tenebris  fuerit  commutatus,  Dominus  de 
Sion  instar  leonis  rugiet,  sive  clamabit,  et  lam 
excelsa  vox  ejus  erit  atque  terribilis,  ut  coelorum 
cardines  etterrarum  fundamentaquatiantur.  Gum- 
que  tara  severus  in  eos  fueritqui  puniendi  sunt,  erit 
olemens  erga  populum  suum,  et  dabit  eis  fortitu- 
dinem  qni  appellantur  fiiii  Israet,  mens  scilicet  cer- 
nens  Deum ;  vel  euOjTato;  Oeou,  quem  nos  rectis- 
simum  Dft'dicere  possumus  :  qui  non  ambulaverunt 
per  pravas  semitns,  sed  gradientes  in  viaGhristi, 
omnia  recta  fecerunt.Tuncscientet  hi  qui  punien- 
tar,  et  illi  qui  assumentur  in  gloriam,  quod  Do- 
minus  habitet  in  specula  sua  Sion,  et  in  Ghristo 
monte  sancto  suo,  sivc  in  eo  qui  se  dignum  Dei 
habitaculo  praeparavit.  Tunc  erit  sancta  Jerusalem  {) 
Tiflio  pacis,  a  qna  et  Saiomon  nomen  accepit,  et 
alieni  non  pertransibunt  per  eam  amplius.  Alienos 
▼el  doemones  intellige,  qui  externi  a  Dko  sunt :  vel 
omnes  pessimas  cogltationes  atque  peccata,  dc 
quibus  propheta  loquitur:  Ab  alienisparce  servo  tuo 
{Ps.  xviii,  24) :  qus  nequaquam  ultra  in  nobis  viam 
reperirent,  si  habuerimus  Dei  pacem,  et  cor  nos- 


trum  adversariis  non  patuent.  Hsc  Judsi  et  nostri, 
utdiximus,  Judaizantes,  ad  milleannorum  fabulam 
referunt,  quando  putant  Ghristum  habitaturum  in 
Sion,  et  in  Jerusalem  aurea  atque  gemmata  sano- 
torum  populos  congregandos.  ut  qui  in  isto  ssbcuIo 
oppressi  sunt  ab  universis  gentibus,  in  hoc  eodem 
cunctis  imperent  nationibus. 

(Vers.  18.)  915  Et  erii  in  die  illa,  stillabmt 
montes  dulcedinem,  et  colles  fluent  ladc,  et  per  omnes 
rivos  Jud(B  ibunt  aquae,  LXX :  Et  erit  in  die  illa,  stil' 
iabunt  montes  dulcedinem,  et  cotles  ftuent  tacte,  et 
omnes  emissiones  Judae  fluent  aquis  Habitante  Do- 
mino  in  Sion  et  inmonte  sancto8uo,quandonuIlus 
per  Jerusalem  sanctam  pertransire  tentaverit,  qui- 
cumque  in  ea  mons  fuerit,  el  ad  \irtutum  exoelsa 
pervenerit.  dulcedineet  melle  sudabit,  et  stillabunt 
ex  eo  gratia;  spirituales,  de  quibus  propheta  loqui- 
tur :  Quam  dukia  gutturi  meo  eloquia  tua,  super  met 
ori  meo  [Ps.  cxviii,  103) !  Qui  autem  inferior  mon- 
tibus  est,  et  necdum  ad  perfectionis  culmen 
ascenderint,  vocabitur  collis,  et  fluent  de  eo  rivi 
lactis,  quibue  rudis  in  Christo  nutritur  infantia,  et 
aquarum  flumina,  quae  de  ventre  suo  Dominus  ma- 
nare  testatus  est  {Joan  vii).  Omnes  enim  rivi,  sive 
emissiones  Juda,  implebuntur  aquis,  et  nihil  in  eis 
siccum  erit,  redundantibuscunctisgratiaspirituali. 

Et  fons  de  domo  Domini  egredictury  et  irrigabit 
torrentem  [Al,  fontem]  spinarum.  Pro  torrente  spi- 
narumy  Septuaginta  transtuIerunt^^OTTenf^m/untru- 
torum,  id  est,  ayofvwv  :  (a)  quod  aut  funiculos  signi- 
ficat,  aut  juTta  iEgyptios  mensuram  certi  itineris, 
Psalmista  dicente :  Semitam  meam  el  funiculum 
meum  tu  investigasti  (Ps.  cxxxviii,  2).  In  Nilo  enim 
flumine,  sive  in  rivis  ejus,  solent  naves  funibus 
trahere,  certa  habentes  spatia,  quae  appellant  /u- 
niculos,  ut  labori  defessorum,  recentia  trahentium 
colla  succedant.  Nec  mirum  si  unaquaeque  gens 
certa  viarumspatia  suisappellet  nominibus,  cum  et 
Latini  mille  passus  vocent,  et  Galli  leucas,  et 
Persse  parasangas,  et  {b)  rastas  universa  Germania» 
atque  in  singulis  nominibus  diversa  mensura  sit. 
Hfiec  propterea,  quia  verbum  Hebraicum  sattim 
(D^T3W)  Septuaginta  funiculos  transtulerunt.  G»- 
terum  nulli  dubium  est,  omnia  quae  in  taberna- 
culo  Deilegimus,  de  lignis  Seilim  fuisse  perfecta: 
quae  LXX  interpretati  sunt  tigna  imputribilia.  Est 
autem  genus  arboris  in  eremo,  spinas  aibae  simile, 
colore  et  foliis,  non  magnitudine.  Alioquin  tam 
grandes  {c)  arborcs  sunt,  ut  latissima  916  ex  illis 
tabulata  casdantur,  lignumque  fortissimum  est,  et 
incredibilis  levitatis  ac  pulcbritudinis,  itautexhis 
etiam  vasa  torcularium,  qua;  ^lpaeva;  et  OrjXiSac  vo- 
cant,  ditissimi  quique  et  studiosissimi  taciant,  quse 
ligna  in  locis  cultis,  et  in  Romano  soIO)  absque 


(o)  Nostri  mss.  ^oiviwv,  quemadmgdum  et  Graec. 
Complut.  legit.  Porro  corrupte  unus  Palatin.,  quod 
auiem  funiculus  significet,  ut  ju.xta  /EgyptioSj  men- 
suram  certi  Uineris,  Psalmista  dicente,  didicimus, 

(b)  Glossarium  Germanic.  Qeorgii  Wachteri  Lipsiae 


1717:  «  Rost^  requies ;  Rast^  miiliare.  Rasta  in 
Evangeiio  Gothico  ponitur  pro  miltiari  :  in  Lcxico 
Runico  Bost  poniturnromensuraviae.  Vide  nostrum 
Hieron.  in  Prsefat.  aalib.  iiComment.  adGalatas.  » 
(c)  Uuc  refer  Plinium  lib.  xiiiy  oap.  'IQ^ etlib.  zxiv, 


087 


8.  BUSBBII  HIBRONTMI 


Arabiffi  solitudine  non  inveniuntur.  Pro  torrente 
funiculorumy  sive  spinarum,  Symmacbus  interpre- 
tatus  est,  vallem  spinarum.  Est  autem  locus  juxta 
Liviadem  trans  mare  mortuum,  sexto  ab  ea  distans 
milliarioyubi  quondam  cum  Madianitis  fornicatus 
est  IsraeL  Hujus  loci  ex  persona  Dei  Michaeas  pro- 
pbeta  meminit,  dicens :  Populus  meus,  tnementOt 
qusesOy  quid  cogitaveril  Balach,  rex  Moab,  et  quid  re- 
sponderit  Balaam  fUius  Beor  de  Settim  usque  adGal- 
galam  {Mich.  vi,  5).  Pro  quo  et  ibi  Septuaginta 
transtulerunt,  aTco  xcov  9^o(v(ov,  hoc  est,  a  funiculis 
usque  ad  Galgalam.  Ergo  egredietur  fons  de  domo 
Domini,  qus  interpretatur  Ecclesia.  De  quo  et  Eze- 
cbiel  et  Zacbarias  ponunt  in  flne  voluminum  suo- 
rum  {Ezech.  xlvii,  Zach,  xiii),  ut  spinas  nostras  et 
vitia  atque  peccata,  qu»  nuUam  frugem  babuere 
justitis,  commutent  in  Domini  novaJia,  et  aridi- 
tatem  nostramrigentaquisiargissimis,  etpro  spinis 
ac  vepribus,  flores  virtutum  multiplices  germine- 
mu8.  Et  in  eo  loco,  ubi  quondam  fornicatus  est 
Israel,  et  initiatus  est  Beelpbegor,  lilia  castitatis  et 
rosffi  pudoris  ac  virginitatis  exuberent. 

(Vers.  49.)  ^gyptus  in  desolatione  [Vulg.  deso- 
lationem]  eritf  et  Idumssa  in  desertum  perditionis^ 
pro  eo  quod  inique  egerunt  [Vulg.  egerint]  in  filios 
Juda,  et  efjuderunt  f Vulg.  effuderint]  sanguinem  inno- 
centem  in  terra  lua.LXX :  jEgyptus  inperditione  erit, 
et  Idumaea  in  campum  desolationiSy  propter  iniquitates 
filiorum  Juda^  pro  eo  quod  effuderunt  sanguinem 
justum  in  terrasua,  £t  in  boc  loco  Judaei  gravissimo 
somno  dormiunt :  in  ultimo  tempore,  quando  non 
Gbristum,  sed  Anticbristum  suscepturi  sunt,  vin- 
dictam  sui,  in  ifigyptios  qui  vicini  sunt,  et  in  Ro- 
manos  quos  interpretanturldumaeos^spevanissima 
confingentes.  Ut  scilicet  quomodo  Pharao  et  omnis 
ejus  exercitus,  qui  per  quadragintos  et  triginta 
annos  populum  Dei  captivum  tenuit,  in  mari  917 
Rubro  submersus  est :  sicetiam  Romani  qui  eodem 
annorum  spatio  Judsos  possessuri  sunt,  ultione 
Domini  deleantur.  Hocillispe  sibi  cassa  promittant. 
Neque  enim  possunt  exponere  quare  cum  in  orbe 
tantQ  sint  nationes,  du»  solum  gentes,  iEgyp- 
tiorum  et  Idumsorum  expetantur  ad  pcenam ;  aut 
cur  pro  Idumffiis  intelligantur  Romani,  cum  eadem 
licentia  mentiendi  e  diverso  possimus  asserere,  sub 
Idumseorum  vocabulo  vel  Persas,  vel  Elamitas,  vel 

0.  12 ,  Tbeophrastum  quoque  Hist.  Plant,  lib.  iv, 
0.  3.  ubl  SxavOov  arborem  esse  tradit»  ex  qua 
$a>$exaicT)yuc  uXt),  Cffiditur,  eto. 

(a)  Ad  Vulgatam  edition.  Victorius,  quem ;  probat- 
que  ex  ipso  Hieronymo  inferius :  Et  mundabit  Domt- 


A  Francos,  Alemannos,  gentesque  alias  oigniflearf. 
Nos  autem  dicamus  tempore  Dominicffi  resurrec- 
tionis»  vel  diejudicii(utrumque  enimrecipimu8)et 
iEgyptum  et  Idumsam,  in  eo  quod  iEgyptut  et 
Idumsa  sunt,  destruendas.  iGgyptua  dicitur  mes- 
RAiM  (D^13r3)>quod  interpretatur  bcOXi6ou(yx,  id  est, 
sanctos  Dei  persequens  et  tribulans :  Idumea,  (er- 
rena,  vel  cruenta.  Quicumque  igitur  Dei  populum 
persecutus  est,  et  terrenis  vacaverit  operibus,  ac 
multitudine  delictorum quotidie  fuderitsanguinem 
innocentem,  eorum  scilicet,  quos  decipit  {Al.  de- 
ceperit),  erit  in  perditionem,  ut  animas  quoqoe 
martyrum  sub  altari  clamare  cognovimus^f/^^ii^tio, 
Domine  sanctus  et  verus^  non  judicas  et  vindicas  sath 
guinem  nostrum  de  his  qui  habitant  in  terra  {Apoe. 

B  VI,  10)  ? 

(Vers.  20  seqq.)  Et  Jvdma  inxtemum  hahitabitstr, 
et  Jerusalem  in  generatione  et  generationem :  et  fMm- 

^  dabo  sanguinem  eorum,  (a)  quos  non  %tS  mundwse- 
ram^  et  Dominus  commorabitur  in  Sion.  LXX :  Jmdsn 
autem  in  aetemumhabitabitur,  et  Jerusatem  in  genera- 
iione  et  generationem^  et  requiram  sanguinem  eorwm, 
inultumque  esse  non  patiary  Et  Dominus  habitabit  oi 
Sion,  Non  utique  bffic  Judea  in  ffitemum  habitabi- 
tur,  quam  vldemus  esse  desertam  :non  ista  Jerosa- 
lem,  cujus  ruinas  cernimus  :  sed  illa  Judsa,  cigas 
flHae  exsultaverunt  et  letats  suntin  omnibus  judi- 
ciis  Domini.  Et  de  quainfine  quinquagesimi  psalmi 
legimus :  Benigne  /(u;,  Domine,  in  bona  voluntate  tsm 
Sion,  ut  aedificentur  muri  Jerusalem.  In  hac  provin- 
cia  confessionis  et  glori»,  et  in  hac  urbe  in  qoa 

C  pax  Domini  cernitur,  erit  etema  habitatio,  non  in 
unam,  vel  in  tres,  aut  plures  generationeB,  sedin 
generatione  etgenerationem^hoce8t,in  duabusge- 
nerationibus  eorum,  qui  de  Judseis  et  de  gentibas 
crediderunt.  Et  mundabitDominus  sanguinem  om- 
nium  peccatorum,  quem  prius  non  mundaverat,  nt 
mundet  in  Evangelio,  quos  in  Lege  pecoantes  im- 
mundos  reliquerat.  Ideo  enim  conclusitomnia  snb 
peccato,  ut  omnibus  misereatur  (Rom.xi);  aivenl- 
cisceturservorumsuorum  sanguinem,  queminmar- 
tyrio  pro  nominis  ejus  confessione  f uderant.  Et  Do- 
minus  commorabitur  in  Sion,  de  quasoriptameit: 
Fundamenta  ejus  in  montibus  sanetu  :  diligit  Dom- 
nus  portas   Sion,    super  omnia   tabemaeula   Jacsk 

D  {PS.  LXVIII,  i). 

nus  sanguinem  omnium  peccatorum^vmti  frvu  nm 
mandaverat.  Mox  quoque,  penes  LXX,  pro  tngenerer 
tione  et  generationem,  reponit,  in  generatiomes 
ro/tVmum  juxtaGracum,  tU  Y^^wtc  y*^"*v. 


vl9v 


GOMHBNTARrORDM  IN  AMOS  LIB.  I.  GAP.  I. 


990 


S.  EUSEBII  HIEBONTMII 

bTRIDONENSIS  PRESBYTERI 

COMMENTARIORUM ' 
IN   AMOS  PROPHETAM 

LIBRI  TRES 


PROLOGUS. 


919-990  Amos  propheta^  qui  sequitur  Joelem,  A 
et  est  tertius  duodecim  prophctarum,noQ  est  ipse, 
quem  patrera  Isaiae  prophetae  legimus.  Ilie  enim 
scribiturperprimametultimamnominissui  litteran 
ALEPH  et  SADE,  ot  interpretatur/br/25,atque  ro^u^^tti. 
Hic  vero  perALN  et  8AMECH,etinterpreta(ur  populus 
avtUsus  :  mcdise  litterae  mem  et  VAUutriquecommu- 
nes  sunt.  Apud  nos  autem  qui  tantam  [/l/.tantum] 
vocalium  litterarum,  ct  s  (Al.  si)  litterse,  quaeapud 
Hebreostriplez  est,diirerentiam  non  habemus,haec 
et  alia  nomina  videnturesse  communia,  qus  apud 
Hebrsos  elementorum  diversitate,  et  suis  proprie-  ' 
tatibus  distinguuntur.Hic  igitur  propheta  quem  nunc 
habemus  in  manibus,  fuit  de  oppido  Thecue^  quod 


sex  millibus  ad  meridianam  plagam  abest  a  sancta 
Belhleem,  quae  mundi  genuit  Salvatorem  ;  et  ultra 
nullusest  viculu8,(c)neagreslesquidem  casae  etfur- 
norum  similes,  quas  Afri  appellant  mapalia.Tanta 
est  eremi  vastitas,  quae  usque  ad  mare  Rubrum, 
Persarumqueet^thiopiumatquelndorumterminos 
dilatatur.Et  quia  humi  arido  atque  arenoso  nihil 
omnino  frugumgignitur,cunctasuntplena  pastori- 
buSyUt  sterilitatem  terraecompensentpecorummul- 
titudine.  Exhoc  numero  pastorum  Amospropheta 
fuit,  imperitus  sermone,  sed  non  scientia.  Idem 
enim,  qui  per  omnes  prophetas,  in  eo  Spiritus  aan- 
ctus  loquebatur.  Unde  nos  ex  HebraBo  vertimns. 


LIBER  PRIMUS. 


(Cap.  I.—  Vers.l.)  991  Verba  4ma<,  qui  fuii 
m  pastoralibus  de  Thecue,  quae  vidit  super  IsraeL 
Septuaginta  autem,  nescio  quid  volentes,  inlerpre- 
tati  Bunt :  Sermanes  Amos,  qui  facti  sunt  in  Accarim 

(a)  Praeter  laudatos  Palatinos  codices,  uno  dcin- 
eep8utemurNonantuIano,nunc  bibliothecae  Sanctae 
GrucisinJerusalem  deurbe,  qui  num.  90  praenota- 
tur,  etcujusaetatem  ex  hac  colligimus  epigraphe, 
quaB  in  prima  libri  pagella  legitur  :  De  acquisito 
Donmi  Anfrii  abbai,  Etenim  vctus  auctor  Gatalogi 
Nunantulanorum  abbatum^quem  pridemHughellus 
•didit,  ita  de  illo  scribit  :  Anfrit  annos  xvii^suppl. 
sedii),Ordinatus  anno  Domini  occcxxi.  Hic  fuit  reli- 
gtosuSf  ei  Deo  devotusvirf  et  sancltssime  vixit,  Fecit 
avtem  capsam  Evangelii  tolam  auream.ei  pretiosis  la- 
pidibus  omatam  :  fecit  calicem  ^randem  argenteumy 
et  patenam,  quos  mirifice  vestivit  auro,  et  omavit  la- 
libus.Obiii  tertio  Idus  Martii  (anni  scilicet  838) 
Juslegationem  memoratEginhardusdecennio  ante 
fiUidyarius  Camerqcensis  episcopus^  et  Ansfridus 
abbas  monasterii  Nohantulse  Constantinopotim  missi^ 
et  a  Michaele  imperatore  honorifice  suscepti  sunt.  Ne- 

3ue  porrohaecuItimaIausejusfuerit,quod  collif^en- 
18  cum  aliorum  sanctorum  Patrum,tum  praecipue 
Hieronymi  libris  animum  adjecit,  siquidem  eorum 
ope  codicum,  quas  sane  vetustissimosatqueemen- 
datos  Gisterciensum  Romae  bibiiotheca  servat,  no- 
biaque  ad  utendum  perhumaniter  obtulit  reveren- 
dissimus  ejusdem  monasterii  abbas,  Bessotius,  vix 
dictu  est,  quantum  Hieronymianis  plerisquescrip- 
tionibus  emendandis  profecerimus. 
(^)Painmtcbio  iBthaeo  HzpoBitio  inBeribitur,  quod 


de  Thecue,  quos  vidii  pro  Jerusalem.  Sciendumque 

hunc  prophetam,  nou  pro  Jerusalem,  quod  in   He- 

braoo  penitusnon  habetur  ;  sed  super  Israel,  id  eat, 

In  diebus  Oziae  regis  Juda^  et  in  diebus  Jeroboam 

ex  tertiiinhunc  prophetam  libri  Praefationeconstat. 
g  {c)FsL\\ory&\it  nisi  agrestes  qusedam  casse^  pro  ne 
agrestes  quidem  legendumest.  Quid  enim,  si  nuIlaB 
prorsus  erant,  ne  agrestes  quidem,eas  vocat  fumo- 
rum  simileSf  et  mapalibus  Afrorum  comparat  ?  Ad 
haec  si  cuncta  erani  plena.pasioribus;  et  sterilitatem 
terrae  compensabat  pecorum  multitudo:  igitur  erant 
et  antra  etcaulae  et  tuguriajn  quibusnoctusaltem 
pastores  aserent.  Ita  equidem  opinor,  et  siquidin- 
^enio  danaum  est,  opem  denegantibus  mss.  iibris, 
ita  pro  mendosa  lectione  impressa  restitui  velim  : 
quando  et  levis  est  litterarum  immutatio,  f?m,pro 
ne,  et  quxdam,  pro  quidem'  Jam  vero  et  Gassiani 
testimonium  adducam  Gollat.  vi,  cap.  1  nec  ea 
tantumde  cau8a,quod  buicHieronymianositgemi- 
num  quam  ut  ab  uno  alterove  mendo  purgem  :  In 
Palxstinae^  inquit,  partibus^  juxta  Thecue  vicum  qui 
Amos  prophetam  meruit  prorreare,  sotitudo  vastissima 
est  usque  Arabiam.ac  mare  Mortuum.qua  ingressa  de» 
ficiunt  flueniaJordanis  eicineresSoaomorumyampliS' 
p  sima  exiensione porreda.  Primum,  pvo  mari Mortuo, 
^  rescribeodum  arbitror,mare  Rubrumt  nam  et  Hie- 
ron.  usque  ad  Rubrum  ^are  protendi  eremi  vasti- 
tatem  auctor  est,  atque  e  contrario  mare  Mortuum 
non  ita  multum^  immo  vix  eupra  duodecim  millia 
aberat  Thecue.  Deiode  perperam  illa  videntur  ad* 
Jecta,  quo  ingressa  defictuniftuentaJordaniielcineres 
Sodomrum. 


Ml 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


deccm  iribus  qu»  appellantur  Israel)  et  erant  in 
Samaria,  prophetasse.  Quod  quidem  et  Aquila  et 
Symmachus  et  Theodotio  similiier  iranslulerunt. 
Primus  ergo  Osee  propheta  ad  decem  trlbus  qu® 
appellantur  Ephraim,  Samaria,  domus  Joseph  et 
Israel|loquitur,Secundus  Joel,ad  Jerusalem  et  duas 
tribus  quse  vocantur  Juda  et  Jerusalem  et  Jacob» 
profertvaticinium,(a)nuUamomninoisraelisfaciens 
mentionem.  TertiusAmos^nequaquam  ad  Jerusa- 
lem  qu86  regebatur  a  tribu  Juda  :  sed  ad  Israel  in 
Samaria  praedicat.  Quod  et  de  toto  volumine  ejns 
probari  potest,  et  maximeex  eoquod  scriptum  est: 
Misit  Amasias  sacerdos  Betkel  ad  Jeroboam  regem 
Israel  dicens  :  Rebellavit  contra  te  Amos  in  medio 
domus  Israel  (Amos.  vii,  10).  Et  post  paululum  dixit 
Amasias  ad  Amos  :  Qui  vides^  gradere,  fuge  in  ter- 
ram  Jrula,  et  comeJe  ibi  panem,  et  ibi  prophetabis, 
ei  in  Bethel  non  adjicies  ultra  utprophetes,quia  sanc- 
tificatio  regis  et  domus  regniest.Cm  responditAmos: 
Non  eram  propheta,  n^c  prophetse  filiui,  sed  opitio 
ruborum  mora  distringens :  %%%tulitque  me  Dominus 
cumsequequerergregem^etdixitadme :  Vade,  propheta 
ad  poputum  meum  Israet  :  non  utique  ad  Judam  et 
Jeru8alem,ut  male  apud  Graecoset  Latinos  habetur, 
sed  ad  israel,  id  est,  decem  tribus,qu<e  ob  populi 
inultitudinem,pristinum  nomen  oblinuerant.  In  eo 
autem  loco  ubi  Septuaginta  transtulerunt,  in  Acca- 
riTW,Theodotio  ipsum  verbum  Hebraicum  po8uit:tn 
NOCEDiM(D^Tn:]),quod  Aquilavertit  ev  Troi|xvioTp«icpoic 
id  est,  in pastoralibus  :  Symmachus  cl  quintaeditio 
h  xoT;  iroijj.sjtv,  id  est,  in  pastosibus,  Et  puto 
propter  daleth  etRErlittcrarum  similitudinem  hic 
quoque  deceptos,  pro  N0CEDiM,quasi  nocerim  :  et 
exinde  i4c(:an'm  posuisse  sermonem,  quanquam  in 
principio  nominis  nun  litteranuUam  excusationem 
relinquat  erroris.  Accarim  autem  usqueinprffisen- 
tiarum  Hebra^um  esse  nonlegi.  Et  qui  sterilitatem, 
id  est,  (7T£(paj(Tiv  interpretatur,  magis  accaron  ur- 
bem  Philistiim,  quamAccarimexprimunt,quae  om- 
nino  non  legitur.  Sermonesitaque  Amos.quiruitde 
oppido  Thecue  exnumeropastorum,quia  pastoralis 
et  ipsa  est  regio,  hoc  volumine  continentur,  quos 
vidit  super  Israel,non  carnis  oculis,  sed  mentisin- 
tuitu  :  quia  prophet»  vocabanturvidentes:alioquin 
secundum  litteram  sermones  non  videntur,sed  au- 
diuntur.  Unde  et  populus  videbat  vocem  Dei^  et 
Moyses  tacens  loquebatur  %%^  ad  Dominum, 
quando  dicebatei  :  Quidctamas  adme  (Exod.  xrv, 
i5)?  In  novo  quoque legimus  Testamento:  Quodvi" 
dimuStCt  audivimus{b)oculis  nostris,et  manus  nostras 
palpaverunt  de  Verbo  vitx[Joan,  i,  \).  Verbum  enim 
Dei  quod  per  se  invisibile  est,  vident  apostoli,  et 
tractant  manibus  suis.  Quod  Verbum  caro  factum 
estj  et  babitavit  in  nobis  {Joan,  i,  i4).  Vidit  autem 
hos  sermones. 

(a)  Hfec  nullam  omnino  Israetis  faciensmentionem, 
in  nostris  mss.  non  sunt.  Duoque  ex  iisdem  paulo 
post,  regnabatur  irtbui^  pro  regebatur  a  tribu. 

{b)  Tres  mss.  alterum  interserunt,  vtdimus. 


A  filii  Joas  regis  Israel,  ante  duos  annos  terrm  mohu, 
Quando  apud  Assyrios  urbesque  Giliciae  regnabat 
Sardanapalus,  de  quo  insignis  orator  :  Turpior^va- 
quit  vitiiSt  quam  nomin^.  Et  apud  LatinoB  Procas 
Silvius,  cui  Araulius,  expulso  Numitore  germano, 
successitin  regnum.Quointerfecto,congregata  pa»- 
tprum  et  latronummanu.Romulus  suinominiscon- 
didit  civitatem.  Hic  est  autem  Ozias  rex  Juda,  co- 
gnoraento  Azarias,  qui  indebitum  sibi  sacerdotiom 
vindicare  conatus,  lepra  percussus  in  fronte  est 
(III  Paral.  xxvi),  quando  iram  Domini  non  solum 
pcena  cjus,  qui  sacrilegus  fuit  ;  sed  etterr»  mot09 
ostendit,  quem  Hebraei  tunc  accidisse  commemo- 
rant.  Jeroboara  vero  non  est  filiusNabath,qui  pee- 
care  fecit  Israel  (111  Reg.  xnl,  sed   filius  Joas   fllii 

n  Joathan  (Al.  Joachaz  et  Joachanj^filii  Jebu  prone- 
pos  ejusdem  Jehu,sub  quo  prophetaverunt  Osee  et 
Joel  et  Amos.  Igitur  interpretatur  Osias  xpdrroc  Ko- 
p(ov,  id  est,  imperium^  vel  fortitudo  Domini.  Jero- 
boam  8'.xaa|xoc  Xaou,  id  est,  judicatio,  vel  causa,  pif- 
puli,  licet  quidamperc/itGraecam  litteram  legentea, 
divisionem  poputi,  suspicentur.JoasKup(ou^p6viff[Aflt, 
id  est,  Domini  mora^  sive  tefnporatitas yerhB.  itaqoe 
Amos,  quo  tempore  populus  Israel  avulsus  crat  & 
Domino,et  aureis  vitulis  serviebat,  sive  avulaus  & 
regno  stirpis  David,  clara  voce  cecinerunt  instar 
clangentis  tubae,  quae  interpretatur  Thecue.  Et  oe- 
cinerunt  super  Israelem.qui  quondam  erat  rectisai- 
musDeijid  est,eu06TaToc  Oeo^.  In  dfebus  Ozieregis 
Juda  in  quo  propter  templum  etsancta  sanctorom 
fortitudo  Domini  permanebat,8uoque  regebat  im- 

^  perio  populumconfitehtem.Nomenautem  Jeroboam 
qui  divisionis  populi  causa  exstiterat,  significat  b- 
raelem  longo  tempore  in  idololatriae  9%4L  errore 
mansisso,priusquam  captivitas  universaconcutere^ 
quae  in  duobus  annis  duplicem  ostendit  aogostiam 
decem  tribuum,  ac  duarum  ;  utagentes^si  velient, 
pcenitentiam,  motum  terrse  de  caetero  non  seQti- 
rent. 

Haec  ,Pammachi  animo  meo  clarlssioie,  qui  u 
interpretatione  nominis  tui,quodam  vaticinio  fatn- 
rorum  omni  arte  pugnandi  adversum  diabolom  et 
contrarias  potestates  te((;)bellare  demon8tra8,qDaii 
argumentum  et  u7:60£7iv  Amos  prophetaplongoflar' 
mone  complexus  sum.IIlud  breviter  admoDens,  ex- 
planationem  ethujus  et  Osee  et  Zacbari»  propbe- 

{)  tarum,me  etaliis  quidem  sanctisviris.sed  pr«cipie 
sanctae  et  venerabilis  memoria  parenti  tues  Paola) 
dum  viveret,  promisisse.  Neo  multum  errare  io 
sponsionis  flde,  si  quod  matri  poUicitus  som,  rrf- 
dam  niio.  Verum  jam  tempus  est,  ut  ipsias  Pro- 
phetae  verba  proponens,quidmihi  videDtur,in  siB' 
gulis  cdisseram. 

(Vers.  2.)  Et  dixit :  Dominus  de  Sion  rugiet,  et^ 
Jerusalem  dabit  vocem  smm.   Ei  tuxerum  speei0 

(c)  Uno  verbo  Palatini  mas.  debellare.  SonatvefO 
na[jL[jLa^6<;  Graece,  qood  Hieron.  notat,  omni  pQ' 
gnandi  arte  peritum  virum. 


993 


COMMENTARIORUM  IN  AMOS  LIB.  I.  GAP.  I. 


994 


pasiarum,  et  exticcahu  esl  vertex  Carmeli,  LXX :  El  A 
ait :  Dominus  de  Sion  effatus  est,  et  de  Jerusalem  de- 
dit  vocem  suam,  et  luxerunl  pascuapastorum,  et  are- 
fcu:tus  est  vertex  Carm^/i.  Naturale  est,ut  omnes  ar- 
tiflces  suae  artis  loquantur  exemplis,  et  unusquis- 
que  in  quo  studiotrivitstatcm^illiussimililudinem 
proferat  verbi  gralia,  qui  nauta  est  et  gubernator, 
tristitiam  suara comparattempestati ;  damnum,nau- 
fragium  vocat;  inimicos  suos,  ventos  eontrarios  ap- 
pellat.  Rursum  prosperitatcm  et  Isetitiam,  auram 
placidissimam  et  secundos  nominat  ventos  ;  tran- 
quilia  mariaet  ffiquora,campisimiUa.  Eregionemi- 
les  quidquid  dixerit,  scutum,  gladium,loricam,ga- 
leam,  lanceam,  arcum,  sagittam,  mortem  vulnus, 
el  victoriam  sonat.  In  ore  pbilosophorum  semper 
Socrates  et  Plato,  Xenophon  et  Theopbrastus,Zeno  p 
ct  Aristoteles,  Stoici  versantur  et  Peripatetici.  Ora- 
tores  Lysiam  et  Hyperidem,Periclem  et  Demostbe- 
nem,  Graccbos,  Catones,  Tuilios,  et  Hortensios  in 
ccelum  laudibus  ferunl.  Poetae,  si  epici  sunt,Home- 
rum  atque  Virgilium  ;  si  lyrici,  Pindarum  et  995 
Flaccum  crebro  sermone  concelebrant.  Gur  bsec 
dictasunt?ut  scilicet  ostendamus  etiam  Amos 
prophetam,qui  pastor  de  pastoribus  fuit,  et  pastor 
noQ  in  locis  cultis  et  arboribus  ac  vineis  concitis, 
aut  certe  inter  silvas  et  prata  virentia,  sed  in  lata 
eremi  vastitale,  in  qua  versatur  leonum  feritas  et 
interfectio  pecorum,arti8  sus  usum  esse  sermoni- 
bus,utvocem  Domini  terribilem  atquemetuendam, 
rugitum  leonum  et  fremitum  nominaret.Eversionem 
Israeliticarum  urbium,pastorum  solitudini  [AL  sol- 
licitudini]  et  ariditati  montium  comparans:  Dowii-  C 
nu$,  inquit,  de  Sion  rugiet,  et  de  Jerusalem  dabit  vo- 
cem  suam.  (a)  Rugiet  Uebraice  dicitur  jesag  (AN;2r^): 
Pulchreque  de  Sion  rugiet,  et  de  Jerusalem  dabit 
irocem  suam,  ubi  erat  templum  et  Dei  religio,  ut 
diccret,  Deum  non  in  Israei  urbibus,  id  est^  in  Be- 
thel  et  Dan,  ubi  erant  aurei  vituli,  nec  in  metro- 
poli  Samaria  et  Jezrael,  sed  in  vera  religione  ver- 
sarif  quae  illo  tempore  colehatur  in  Sion  et  Jerusa- 
lcm.  Quo  rugiente  de  Sion,  et  dante  vocem  suam 
de  Jerusalem  (de  Sion  enim  egredietur  lex  (Isai, 
u)f  et  verbum  Domini  de  Jerusalem),  omnia  pasto- 
mm  et  regum  Israel  speciosa  iuxerunt,  et  exsicca- 
tns  est  vertex  Garmeli,  qui  quondam  l(Btis  pascuis 
abundabat.  Carmelus  Grsece  dicitur  et  Latine,  He- 
braice  autem  appellatur  chermel  :  et  sunt  duo  mon-  D 
iMSf  qui  vocantur  hoc  nomine.  Alter  in  quo  fuit 
Nabal  Garmelus,  maritus  Abigail  ad  Australem  pla- 
gam.Alter  juxta  Ptolemaidem,  quae  prius  vocabatur 
Acbo,man  imminens,  in  quo  Elias  propheta  flexis 
gcnibuspluviasimpetravit  (I  Reg,  xv).  8i  ergo  de 
Cbcrmel  dicitjn  quo  habitavit  Nabal«  magis  pasto- 
ram  gregibus  convenit^  quia  est  juxta  soliludinem 
(III  Reg,  18).  Sin  autem  de  illo,  qui  vicinus  est  lit- 
tori,  ad  reges  et  superbiam  pertinet  regum  Israel, 


quos  imminenlecaptivitate,in8tar montium  dcserto- 
rumdicit  esse  vastandos.  Aliter:  Cum  Dominns  de 
Sionet  Jcrusalem,  de  specula  Ecclesife,  quae  supcr 
montem  sita  lalere  non  potest,  el  in  qua  visio  pacis 
est,  dederit  per  vetus  et  novum  Instrumentum,  et 
per  doctorps  Ecclesiasticos  vocem  suam,  et  quasi 
ciara  buccina  insonuerit,tunc  ^^Comniaspeciosa 
pastorum,id  est,doctrina  hseretlcorum,qusB  pulchro 
videbatur  sermone  compo9ita,et  cognitio  circumci- 
sionis  (hoc  enim  interpretatur  chermkl  [SdiD]  per 
quam  sibi  verae  circumcisionis  scientiam  pollicen- 
tur,  lugebit  atque  siccabitur,  et  populorum  millia, 
quae  propter  simplicitatem  vocantnr  greges,subita 
ariditate  marcescent. 

(Vcrs.  3.)  Uxc  dicit  Dominus:  Super  tribus  scele- 
ribus  Damasciy  et  supcr  quatuor  non  convertam  eum, 
eoquod  trituraverint  in  plaustris  ferreis  Galaad,  LXX : 
Et  dixit  Dominus :  Super  tribus  impictatibus  Damasci 
et  super  quatuor  non  aversabor  eos  [Al.  eum],  pro  eo 
quod  secuerunt  serris  ferreis  prxgnantes  in  Galaad. 
Pro  tribuliSf  quaB  Hebraice  appellantur  arsoth 
(niyin),eta  Thcodotione  translatae  sunt  rotx  ferreas, 
quaB  nos  plaustra  ferrea  interpretati  sumus,Septua- 
ginta  transtulerunt,  serris  ferreis.  Est  autem  genus 
plaustri,  quod  rotis  subler  ferreis  atque  dentatis 
volvitur,  ut.  excussis  frumentis,  stipulam  in  areis 
conterat,  et  in  cibosjumentorum  propterfeni  steri- 
litatem  paleas  comminuat.  Rursum  ubi  in  Hebraico 
habetur  benadad  (tt  ]i),  et  unum  nomen  est, 
Scptuaginta  interpretati  sunt,  fitii  Ader,  res  et 
DALETHelcmentorumfalsi  similitudine.In  eoquoque 
loco  ubi  nos  diximus,  de  domo  volupiatis,  quod 
Hebraice  dicitur  mebbeth  eden  (py  nHD),  et  omnei 
similiter  transtulerunt  Septuaginta  interpretati 
sunl,  ex  viris  Cliarran,  daleth  niediam  nominis 
lileram  res  arbitrantes,  et  juxta  cOnsuetudinem, 
suam  AiN  primae  Hebraicae  litterae  Chi  (yQ  Graecum 
praeponentes.  Cyrenem  etiam  quae  Hebraice  dicitur 
ciDA  (HTp),  eir/^xXr^xov,  id  est,  vocatunifWel  nomina- 
tum  transtulerunt,  propter  verbi  similitudinem, 
quia(&)  CARAE  (riNTp),  vocatio  dici  gotest,et  nomen 
proprium,  appellativum  intellexerunt.  De  causis 
diversae  translationis  breviter  diximus  :  nunc  ad 
sensum  eorum  qui'  dicta  sunt  transeamus.Primum 
adversum  Damascum,in  quaregnabat  Azael,sermo 
Dei  dirigitur,  qui  eo  tempore  quo  Amos  propbeta- 
bat,  graviter  urgebat  Isra^l,  id  esl,  decem  tribus: 
intantum  ut,8uperato  Achab  rege  IsraSlin  Ramoth 
Galaad,  omnem  regionem  quac  appellabatur  %%1 
Galaiid,  et  in  haereditatem  cesserat  dimidiae  tribui 
Manasse,instar  tribularum  frumentum  in  areistri- 
turantium  jugularetatquecontereret.  Quod  plenius 
Elisaeus  propheta  in  Regumvolumine  loquitur,  ubi 
Bcrptum  legimus  :  Stetique  cum  eo,  et  coniurtatui 
est  usque  ad  suffusionem  vultus  :  flevitque  vir  Dei.  Cui 
Azael  ait :  Quare  d/minus  meus  flet  Et  [Al.  at]  itle 


fa)  In  Cisterc.  ms.,  Rugitu  .  iectione  boni   quidpiam   exoudi   posse  video  IJUC 

b)  Idem  ros.,  care,  et  ciru  etiam  vocaiio :  ex  qua     legere  in  Hebraico  ilp. 


995 


S.  BUSEBII  HIERONTMI 


996 


respondit :  Quia  scio  guas  facturus  sis  /! /m  i^rae/ A  ^iffiineffivultum  aversare  abeo?Juxta  tropologiaoi 


mala.Civitales  eorum  munitas  igne  succendes^  eijuve- 
nes  eorum  interficies  gladiOf  et  parvulos  elides,  et 
praegnantes  divides,  Dixitque  Azael :  Quid  sum  enim 
servus  tuus  canis,  ut  faciam  rem  istam  magnam  ?  Et 
ait  Etis3sus  :  Ostendit  mihi  Dominus  te  regem  Syriss 
fore  {IV  Reg,  viii,  11  seqq.J,  Quod  autem  sequiiur 
in  propheta. 

(Vers.  4.)  Et  miliam  ignem  in  domum  Azael,  ei 
devorabit  domos  Benadad.  Et  conteram  veclem  Dama- 
sci^  et  disperdam  habitatores  de  campo  idoli,  LXX  : 
Et  emittam  ignem  in  domum  A%aely  et  devorabit  fun- 
damenta  fitii  Ader^  et  conteram  vecles  Damasci,  et 
disperdam  habitatores  de  campo  tuv  :  Dat  iDteiiigen- 
tiam,  quod  Azael,  regnantibus  Ozia  et  Jeroboam, 


vero  hoc  possumus  diccre:  Primum  peccatumest, 
cogitasse  quae  mala  sunt.  Secundum,  cogitationibas 
acquievisse  perversis.  Tertium,  quod  mente  decre- 
veris  opere  complesse.  Quartum,  post  peccaium 
non  agere  pcBniteniiam,  et  in  suo  sibi  complacere 
deliclo.  Hoc  omnes  faciunt  hsretici,  qui  oon  solom 
cogitant,  et  faciuni  mald,  sed  doctrina  sua  quosqoe 
simplices  decipiuni,  ei  in  morem  Damascenorum, 
qui  interpreianiur,  sanguinem  bibenteSf  eorum  quoi 
deceperiniy  sanguinem  bibunt.  Super  h^juscemodi, 
inquit,  peccatis  Dominus  :  nonne  dignum  est,  ut 
eos  piagis  corripiam,  et  averiam  ab  eis  faclem 
meam  ?  ui  qui  veritaiem  dogmatum  meorum  ooa 
videni,  aversione  vultus   mei   ienebris  obruantur. 


jam  in  Syria  mortuus  erat,et  ei  in  regnum  succes-  n  Gontriverunt  enim,  sive  dissecuerunt   in  plaustris 


serai  (llius  suus  Benadad,  a  quo  omnes  posiea 
rcges  Aram,  id  esi,  Syriae  et  Damasci,  Benadad 
vocabulum  possederuni.  Unde  pulchre  non  dizit, 
miitam  ignem  in  Azaei,  sed  in  domum  Azael,  id 
est,  in  domum  cjusregiam,  cui  Benadad  fliius  eo 
tempore  prffierai.  Etconteram,  inquit,  vectesDa^nasciy 
et  disperdam  habitatores  de  campo  idoti.  Omnem  vi- 
delicet  Syrorum  fortitudinem  (Al.  multiiudinem), 
qusveluti  quondam  plaustro  eivectibusadversario- 
rumimpeiussubmovebai.Gampumautemidoliquod 
Hebraice  dicitur  AVEN(pN),  et  SepluagintaeiTheo- 
doiio  interpretati  suni  cov  :  Symmachus  ei  quinia 
ediiio  iransiulerunijtm^ui/a^^t :  Aquila,  dvaxpsXou;, 
id  est,  inutilem,  ui  osienderei  vana  idoloruni  auxi- 
lia,cum  populus  Damasci,  Assyrio  veniente,  capie- 


ferreis  prffignanies  Gaiaad.  Isia  sunt  praegnantes, 
de  quibus  Dominus  in  Evangelio  loquitur  :  Vm  pnS" 
gnantibus,  et  nutrientibus  in  illis  diebus  {Luc.  zzi, 
23).  Prffignantes  suni  anims  credentium,  que  in 
principio  fidei  possunt  dicere:  A  timore  tuo^Domne, 
concepimus  et  parturivimus  [Js.  zzvi,  17,  18) ;  et  si 
non  fuerint  plausiris  ac  roiis  ferreis  ac  dentatis  (de 
quibuB  Psalmista  dicii :  Fitti  hominum  denies  eorwm 
arma  et  sagiUae  {Ps.  Lvi,5),concisffiaiquefBrrate,p08- 
suni  etiam  ea  dicere  qusBsequuntur  :  Bt peperifnus, 
spiritum  mtutis  tux  [b)  faciemus  super  terram.  Si- 
mulque  999  considera  quod  perfects  aetatis  viros 
secare  non  possini  ;  sed  eos  qui  adhucin  utero  suQt^ 
vel  qui  solidum  cibum  capere  nequeunt,  et  adhuc 
lacte  nutriuniurinfaniis.  Istaeauiempraegnantesde 


tur  (il/.capiaiur).  Legimus  enim  quod  Theglatpha-  C  Ga/aa<2  8unt,quodinierpreiaiur^ran^ktu>,8ive/nmi- 

migratio  testimonii.  Migraverunt  enim  de  Ecclesia 
in  hseresim,ei  iestimonia  Dei  quffiprius  acceperant, 
ad  alienos  tcrminos  transtulerunt.  Sed  mittet  Do- 
minus  ignem  in  domum  Azael,  quam  ipsi  voeant 
AZAEL  (SNTn^jid  esi,  visionem  Dei :  ignem  qni  ligna 
in  ois  siipulamque  consumat,et  devoret  fandamenta 
filii  Ader.Debemus  enim  etjuziaSepiuagiDta^cere, 
ne  eos  frustra  proposuisse  videamur :  Ader  interpre- 
iaiur  eu'np£r&(a,quem  nos  decorem  possumus  dicors: 
eo  quod  omnis  sermo  haBreiicorum  concinnus  atqns 
composiius,  et  habens  pulchritudinem  eloquentis 
saecularis,  facilius  decipiai  audientes.  Vectes  autem 
Damasci.quasi  ser®  robusiissims  atque  firmissims 
(/1/.  fortissimse),  hi  intelliganiur,  qui  instructi  snnt 


lasarrezAssyrius,  interfecto  Rasin  rege  Damasci, 
de  quo  et  Isaias  loquitur,  omnnm  Syri(B  populum, 
qui  appellabaiur  Aram,  in  Gyrenem  iranstulerit,et 
obhanc  causam  esse  nunc  dictum  (IV  Reg.  16). 

(Vers.  5.)  %1tH  Tenentem  sceptrum  de  domo  vo- 
luptatis  (a),  et  transferetur  populus  Syrix  Cyrenen, 
didt  Dominus.  LXX  .•  Et  concidam  tribum  ex  viris 
ChaiTan^et  captivus  ducetur  populus  Syrise  nomina- 
tus,  dicit  Dominus.  Ut  subaudiatur,  contcram  et  dis- 
perdam,  et  populus  Syriae  in  flnes  ^gypli  ultimos 
transferetur.  Quodque  in  principio  dicitur :  Super 
tribus  sceteribus  Damasci,  et  super  quatuor,  non  (Al. 
nonne)  convertam  eum^  et  secundum  Septuaginta, 
non  (Ai.  nonne)  aversabor  eum^  id  esi,  Damasci  po- 


pulum,  sive  Aram,   id  est.   Syrum,   hunc  sensum  f)  arte  dialectica,et  argumentis  philosophorum.  Yerlii 


juxta  hisioriam  habere  poiest :  Si  semel  meum  esset 
populum  persecutus,  aui  secundo,  darem  veniam : 
nunc  vero  cum  tertio  et  quarto  crudelis  extiterit, 
ui  captivam  multitudinem  plaustris  ferreis  tereret : 
nonne  debeo  eum  plagis  corripere  ?  nonne  clemen- 

fa)Pari  consensu  tres  mss.  addunt,  atqueluxurim. 
Infra  uttimos,  pro  ultimus,  resiituimus,  levioraque 
alia  ex  iisdem  mss.  castigamus. 

(b)  Victorius,awm  fecimus  super  terram. 

lc)  Vulgaiam  lectionem  Euticius^qu&m  nullo  suf- 
fragante  ms.  Martiansus  in  Aetius  muiaverat,  nos 
restiiuimus,  Neque  vero  illud  est  hominis  eruditi, 
quod  opiuatur,  si  Euticium  rstineas,  pro  ZetiOf  ne- 


gratia  :  Ostiunn  vocatur,qui  falsum  dogma  concepit 
ei  peperit,  ut  Arius  in  Alexandria  :  vectes  cgus  d 
firmissims  sersejus,  [c)  Euticius  et  Eunomius.qiii 
syllogismiseienthymemaiibuSjimmosophismatibai 
et  pseudomcnis  atquo  soritis,qus  ab  aliis  malein- 

quaquam  id  reperiri  consentaneum  Ecclesiasties 
Historise.  Noium  econtrario,  Aeiium  ab  Arianisdi»- 
cessisse,  quod  illi  Filium  Patri  per  oainia  simileffl 
naturadicerent :  hic  cum  ipsam  Dei  naturam,  sifs 
esseniiamin  eo  constituerei,  quod  iYsvT^Tocsiw»" 
^(7nt7u5sii,  Filium,  quia  sii  goniius,  dissimilisi 
Patre  naiurs  esse  intulii.  Ezinde  Anomsoram  nof& 
beresis  exorta»  cujus  du«  quasi  secta,  eonim  (fni 

0 


wt 


GOMMENTAtllOIinM  tN  AMOS  Llfi.  L  GAP.  L 


996 


venta suntyroborare  conantur.  Gumque  contritifbe-  A  a/t^ti9^yta<iegerimu8,noncommunenomenomniuin 


rint  atque  confracti  vectes  Damasci,  disperdet  etiam 
habitatores  de  campo  ^Qv,  quod  interpretatur  laboVf 
eive  dolor.  GmneB  enim  hsBretici  labore  nimio  ac 
dolorequerendi  ordinem  aliquem,et  consequentiam 
hsreseos  sus  reperire  conati  sunt.  Et  concidam  tri- 
bum  exviris  Gharram,  quod  lingua  nostra  in  fora- 
nUna  veKitur.  Non  enim  habent  fenestras,  per  quas 
ad  eo8  lumen  veritatis  introeat ;  sed  foraminaque- 
dam  et  occultos  meatus^per  quos  noxia  et  immunda 
ingprediantur  animantia.  'Et  captivus  ducetur  Aram, 
populus  excelsus  atque  sublimi8,qui  erectus  est  in 
Buperbiam,  et  sibi  ccelestia  repromittit,  ut  %Z0  ca- 
piatur  in  salutem  suam :  etjuxtaHebraicum  in  Cyre- 
nen,  ubi  vocatio  Dei  est,  transferatur. 


externarum  gentium,  sed  proprie  PhiJistiim,  qui 
nunc  Palaestini  vocantur^accipiendi  sunt.Quid  fecit. 
6aza,ut  ad  iracundiam  atque  vindictam  Dominum 
provocaret  ?  Transtulit  captivitatem  perfectam  po- 
puli  Jud6eorum,et  conclusiteam  in  Idumffia,utldu- 
mseis  venderet,  quos  ceperat  ex  Judaeis.  Pro  capti- 
vitate  perfecta^SepiuaginieL  captivitatem  Salamonis 
interpretati  sunt:  verbum  Hebraicum  {b)  salma 
(nDS;^),quod  signiCioai  perfectam  atque  comptetam^ 
nomen  Sa/omoMt^sstimantes.  Denique  Aquila  din]p- 

vi(r(xiv7)v  transtulit,et  divaiceirX7)p(i)fji4vT)v :  Symmachus 
et  Theodotio,  TeXe{av,quod  non  Satomonem,8ed  per- 
fectam  significat  atque  comptetam :  utnullus  reman- 
serit  captivorum,qui  non  sit  Iraditus  Idumffils.  Unde 


(Vers,  6  seqq.)  Bxc  dicit  Dominus :  super  tribus  p  ignem  se  in  Gaz»  muros  et  ffides,  sive  fundamenta 
-»---•1 —  r — .  ^  — . # —  --.—  D  ^jpj^  gggg  missurum,  qui  universa  devoret  et  absor- 

beat.Et  quin  Pal«stinorum  quinquelegimuscivita- 
tes,  quffi  propter  arcae  injunam  percuss®  sunt  pla- 
gis,po8tGazam  transit  ad  Azotum  (I  Reg,  v),  qu« 
appellatur  esdod  (TITOn),  et  rursus  ad  Ascalonem, 
et  voce  terribili  comminatur  habitatores  se  Azoti 
perditurum,  ettenentem  sceptrum  de  Ascalone,  re- 
giam  videlicet  potestatem,  sivetribum  Ascalonis,  ut 
nullus  ibi  remaneat,ne  ultimie  quidem  aBtatis  homi- 
nes,qui  trementes  artus  baculo  regente  sustentent. 
Rursumque  transfert  manum  suam,  ut  percutiat 
Accaron.  Et  quatuor  enumeratis  urbibus,  reliquas 
Philistiim  civitates  uno  sermone  comprehendit  Et 
peribunt  reliqui  Phitistiim :  quosautGeth  civitatem, 
automnesvicos  qui  supradictis  urbibus  subjacent 


seeleribus  Ga%ae^  et  super  guatuor  non  convertam  eum 
[AL  eos],eo  quodtranstulerit[\u\g.  transtulerint]  cap^ 
tipitaUm  perfectam,ui  concluderet[V\i\g,concluderentJ 
eam  m  Idumasa^et  mittam  ignem  in  murum  Gazae,  et 
devorabit  xdes  ejus,  ei  disperdam  habitatorem  de 
AwtOj  et  tenentem  sceptrum  de  Ascalone^  et  conver* 
tam  manum  meam  super  AccaronfCt  peribunt  (a)  reli' 
qui  Philistinorum^  dicit  Dominus.  LXX  :  H«c  dicit 
Dominus :  Super  iribus  impietatibus  Qaxse^  et  super 
quatuinr  nonaversabor  eos^  eo  quod  captivam  duxerunt 
[Al.  duxerint]  captiviiatem  SalomoniSfUt  concluderent 
eam  m  Idumseam^  ei  emittam  ignem  super  murbs 
GaMBfet  devorabit  fundamenia  ejuSy  et  disperdam  ha- 
hitatores  Azotiyet  auferetur  iribus  de  Ascalone^  et  infC' 
ram  manum  meam  in  Accaronem  [Al.  post  Accaron]^ 


et  peribunt  reliqui  alienigenarum,  dicit  Dominus,  In  C  debemusaccipere.Secundum  tropologiam  sic  nobis 


teriia  et  quarta  generatione  peccata  patrum  se  Do- 
minus  comminatur  in  Lege  filiis  redditurum:non  in 
eqnalitatejudicii,  utalii  peccent,  etalii  puniantur, 
aed  magnitudine  clementiffi,dum  semper  exspectat 
poenitentiam :  et  quod  in  primagenerationedclinqui- 
tar,nonpriu8corripitetemendat,ni8itertiaetquarta 
generatio  venerit.Tale  quid  et  Paulus  apostolus  lo- 
qnitnr  ad  Romanoa  :  An  divitias  bonitatis  ejus  et  sus' 
teniationis  et  patieniise  contemnis ;  ignorans  quoniam 
benignii€U  Dei  ad  poenitentiam  te  adducit :  Secundum 
duriUam  auiem  tuam  et  cor  impamUens  thesaurizas 
tibi  iram  in  die  iraeyCt  revelationis  justi  judicii  Dei^ 
qui  reddet  unicuique  secundum  opera  sua  [Al.  ejus] 
{Bom,  u,  4  seqq,),   Quod  ergo  dicit,  hoc  est :  Ex- 


exponendam  videtur  :  Gaza  quae  Hebraice  dicitur 
A2A  (nty),  sonat  tortiiudinem  vel  imperium  :  Salo- 
mon,  pacificum  :  IdumfiBU8,«aii^ttinarittfw,  atque  (^r- 
ren\»m :  Azotus,  id  est,  Esdod,  ignem  uberis,  sive 
patrui :  licet  quidam  dor,  pro  dod  male  legentes, 
ignem  generaiionis  putent :  Ascalon  interpretatur 
ignis  homidda,  sive  appensa  et  ponderata:  Accaron, 
<rre(pa)ffi<;,  id  est,  steritUaSyei  ixpfjwaic  [Al.  Ixpiap- 
ai<:],quod  interpretatur  eradicatio.  9S9  Igitur  Gaza 
quae  sibi  fortitudinem  scientise  suae  et  imperium  re- 
promittit,  accusatur  in  eo  quod  captivos  de  famiiia 
Salomonis  concluserit  in  Idumaea.  Hos  ego  arbitror 
Judaeorum  magistros,  et  omnes  qui  occidentem  se- 
quuntur  litteram,noluDtque  reciperespiritum  vivi- 


apectavi  multotempore  ut  agerent  pcenitentiam,  et  r\  ficantem;  sed  qusecumqueinterpretanturetsapiunt, 
ideo  noIui[i4/.volui|  punire  peccantes,  ut  aliquando      volunt  esse  terrena,nec  audiunt  cum  discipulis  pa- 


eonversi  reciperent  sanitatem.Verum  quia  tertio  et 
qnarto  eadem  faciunt,  cogor  mutare  sententiam,  et 
plagia  corrigere  delinquentes.Videamus  autemquid 
Philistiim,  et  urbes  ejus  peccaverint,  quos  Septua- 
ginta  semper  alienigenas  transtulerunt  ;ubicumque 
enim  in  veteri  %9t  Testamento  dXXo(puXou<;,  id  est, 

ab  Eatychio^et  qui  ab  EunomioappelIati8unt.Vide 
bac  de  re  Socratem  lib.  v,  c.  2A,  et  Sozomenum 
I.  VI  c.  26. 

(a)  Maluit  Victorins,  retiquise  Phitistinorum,  dicU 
Itifmimtt  Deus,  qnod  postremum  terbum  Brixiano- 


robolas  Dominum  dis8erentem,et  diccentem  eis  :Qui 
habet  aures  audiendi,  audiat{Mat.xi,  45) :  prflesertim 
cumApostolusmanifestam  historiam  in  duobus  in- 
telligatTe8tamentis(Ga/.iv).  Unum({;)supermontem 
Sina,quae  est  Agar,et  servit  cum  Oliis  suis  :  alterum 
super  Jerusalem  libera,quffl  estmater  nostra.Ignem 

• 

rum  quoque  codieum  auctoritate  suppletur. 
(b)  Quidam  mss.,  Sadama ;  alii  Salomo, 
(C)  GistercieDs  cum  Palatin,  mss.tl/no  super  mon* 

tem  Sina.quxest  Agar,etservi  cum  /l/iVs  suis:  alterq 

super^  etc. 


m 


S.  EUSEBII  HIBRONTMI 


4QQ» 


igiturse  in  muros  Gazas,  ct  omaia  ejus  dicit  argu- 
menta  missurum,quibu8  sua  mendacia  circumdare 
nititur  et  tueri,  Cumque  ignem  in  muros  miserit, 
dovorabuntur  ffides^sive lundamcnta illiud,quidquid 
flrmum  hahere  poterit  [Al.  potuerit],  et  dialectica 
arte  constructum.  De  Azoto  quoque,  quaB  et  ipsa 
alienigenarum  est,auferet  habitatnrem  :  cujus,  quia 
litteram  sequitur,  ubera  non  lacte,  sed  igne  sunt 
plena:etqu;ementiturignemhdberese  patrui,(a)ejuB 
universa  generatio  ignibus  deputanda  est.  [Osee  ix, 
14),Ettolletsceptrum,  sivetribum  de  Ascalone,  ubj 
ignis  homicida  est.  Sicut  enim  ignis  Domini  salvos 
faciet  eos,  quorum  corda  penetravit :  sic  ignis 
istequidecGBJo  decidit,  quasi  fulgur,  qui  succendit 
diaboli  sagiltas,  quoscumque  afflaverit,  interGciet. 
Transferet  quoque  manum  suam  super  Accaron,ubi 
sterilitas  et  eradicatioest.  Quicumqueenim  spiri- 
tualemnonreceperitintelligentiam,audiet  per  Osce: 
Da  eis,  Domine.  Quid  dabit  eis  f  Da  eis  vulvam  steri- 
lem,  et  ubera  arentia,  Et  ut  omnia  semel  uno  ser- 
mone  comprebenderet,perditurum  se  esse  dicit  om. 
nesreliquias  Philistiim,  vel  Geth  civitatem,  in  qua 
torcular  diaboli  est,  vel  omnes  reliquos  Philistiim, 
qui  interpretanturrarf^i/e^pocM/o.Cum  enim  inebriati 
fuerint,corruent,et  in  suo  vomitu  volutabuntur. 

( Vers,  9,i0.)  Uxc  dicit  Dnminus :  Super  tribus scete- 
ribus  Tyri,et  superquatuor  non  convertameumfeoquod 
concluserinicaptivitatem  perfcctam  in  Idumaea,  et  non 
sintrecordati^^^  fcederis  fratrum,et  immitiam  ignem 
in  murum  Tyri,etdevorabit  cedes  ejus.  LXX;  HcBC  dicit 
Dominus  :  Super  trihus  impietatibus  Tyri  et  super  qua- 
iuor  non  aversabor  eam  {b),  pro  eo  quod  concluserunt 
captivifat^m  Salomonis  in  lduma*a,et  non  su7it  recordati 
tesiamenti  fratrum.  Et  emittam  ignem  super  muros 
Tyri,et  devorabit fundamenla  ejus.  iiasJem  [c)  tres  et 
quatuorimpietatessive  scelera  quaj  imputaverat  Da- 
masco,  Gazae,  et  Azoto,  et  Ascaloni,  et  Accaroni,  et 
reliquis  urbibus  Philistiim,  etiam  Tyro  ingcrit,  et 
exprobratquarcconcluseritcaptivilaternconsumma- 
tam  atque  perfectam  in  Idum«a,de  quibussupradi- 
ximus :  Et non  sunl  [ Al .  sint]  recordati  fxderi^  fratrum 
suorum.  Quserimus  quomodo  Tyrii  fratres  sint  Ju- 
daeorum  }  Fratres  hic  amicos  vocat  ct  necessitudine 
copulatos,co  quod  Hiram  princeps  Tyri  cum  David 
et  Salomone  habuerit  amicitias,  intantum  ut  et  ille 
in  aBdificationem  Templi  atquepalatii,lignacedrina 
ratibus  Joppen  usqueperducpret:ethifrumentumet 
oleum  Tyriis  largirentur,  et  viginti  urbes  in  Basan 
ei  [///.eis]  dono  darcnt:quas  ille  quia  graminis  plenae 
erant,  suscipere  noluit  (111  l\eg»  v,  II  Paral,  ii). 
Ignem  igitur  in  muros  ejus  se  missurum  esse  dicit, 
etdevoraturumwdes  vel  fundamentaejus,quodEze- 
chiel  propheta  in  visioneTyri,  Nabuchodonosor  re« 
gemChaldaBorumfecissecommemorat,ubi  ait :  Cir^ 


A  cumdabit  te  munitionibtis,  ei  camportabit  aggerem  vn 

gyro  {E%ech.xxiii,6),  Et  rursum :  Nabuchodonosar  rex 
Bubytonisservirefecii  exercitum  suum  servitute  inagna 
adversum  Tyrum.  Omne  caput  decalvatum^  ei  omnis 
humerus  depitatus,et  merccs  non  est  reddiia  ei^  neque 
exercitui  ejus  super  Tyrum  pro  servitute,  qua  servioit 
mihi  adversum  eam  (/6w/.,xxix,  18) :  eo  quod  aggerem 
ad  capiendam  Tyrum,  quae  fuit  prius  insula,  illius 
comportarit  exercitus.Quod  et  Alexandrum  Ifacedo- 
nem  fecisse  narrat  historia,ut  ex  insula  peninsalam 
faceret,  quam  Grseci  vocant  x^jSp(5vT,aov  [Al.  x^P^ 
vr^jov].  Tyrus  interpretatur  tribulaiiOtSive  coanguS" 
lans  :  omnisque  doctrinaperversacapere  nititur  ve- 
ritatem,  et  concludere  eam  in  terrenis  sensibus,  et 
non  rocordabatnr  focderis  fratrum  suorum,quod  da 

n  littera  debeamus  ascendere  ad  9S4  spiritum,  de 
terrenis  ad  coelestia :  praeceptumquesitnobisdescri- 
bere  sacram  Scripturam  in  corde  nostro  tripliciter. 
Mittet  autem  Deus  ignem  in  omnes  muDitiones  Tyri, 
qui  non  solum  muros,sed  et  fundamenta  illius  devo- 
rabit.  DecaplivitateSalomonis,  pro  quo  in  Hebraico 
habetur, cwsumma/a  atque  perfecta,  supra  diximus. 
(Vers.  11  seqq.)  Hdcl  dicit  Dominus :  Super  trilm 
sceleribus  Kdom  et  super  quatuor  non  convertamemn: 
eo  quod  perseculus  sit  in  gladio  fratrem  suum^ei  vioUh 
verit  miscricordiam  ejus,ct  ienuerii  furorem  suum^  ei 
indignationem  suam  servaverit  usque  in  finem  :miUam 
ignem  in  Tkcmam.el  dcvorabit  xdesBosrse.  LXX:  Bitc 
dicit  Dominus  :  Super  tribus  impietatibus  Idumsexet 
super  quaiuor  non  avcrsabor  eos,  eo  quod  persecutntt 
sit  in  gladio  fratrem  suum,et  viotaveril  vulvamsuper 

^  terram,  ct  rapuit  in  teatimonium  horrorem  suua^  d 
impeiumsuum  custodivit  inselernum :  et  emitiamignem 
in  Themam,  et  devorabit  fundamcnta  murorum  ejus» 
Edom  ipse  est  qui  et  Esau,  ob  coctionem  ruf®  lentis 
ita  appellatus,  cujus  edulio  primogenita  perdidit: 
hical.io  nomine  appellatur  Seir,  pilosus  ct  hispidMS, 
Unde  raontes  Idumaeorum  vocantur  montes  Seir,et 
ab  Edom  Gra^co  sermoneldumaea  dicitur.Isteperse- 
cutus  est  in  gladio  fratrem  snum,  Olios  videiicet  Ja- 
cob,de  quibus  in  bcnedictionibusIsaac,quibu8bene- 
dicitprimumJacob,  etposteaEsau,plenius8criptam 
est;ut  odium  fratrum  servareturin  posteris,  et  gens 
Idumaea  intantum  persequeretur  fratres  soos,  vt 
{d)  egredientibus  dciEgyptone  transitum  quidemlA 
terram  sanctam  concederet ;  et  non  soluoi  in  gladi^ 

D  persccutus  est  fratrem  suum;sed  violavit  misericor- 
diam,si^e  vulvam  ejus,  vel  ut  aperlius  interpretatos 
est  Symmachus,  viscera  propria :  ut  oblivisceretor 
germanitatis,  et  obduraret  viscera  misericordie, 
fratremque  se  csse  nesciret,  et  contemneret  vulvam 
Rebcccae,quae  uno  partu  geminos  edidisset  iofantes. 
Quodque  scquitur  :  Ei  tenuii  uttra  furorem  suum^  tt 
indignationem  suam  servavit  usque  in  finem,  odiam 


(a)  Tres  mss.,i'tf/  cujus  universa  generatio. 

\b)  Haec  ms.Cistcrciensislectio^quam  reposuimus, 
Greeco  quoquetextui.oux  uTrojTpa^^Tjjojxai  auTT^VjdvO' 
(I>v,etc.,conformi8  est.Antea  legebatur,7zon  aversabor 
eoSf  eo  quod^  eto. 


(c)  Deerat  penes  Martian.,  tres. 

{d)  Martian.ei/rerficwdi,etpeju8  paulo  post,vti/nasi 
ejus,  ut  apertius,  etc,  absque  interjecto  velqviod 
msB.  nostri,  et  Victor.  suppieQt. 


GOMMENTARIOBUM  IN  AMOS  LIB.  I.  GAP.  II. 


iOH 


attantiquum,  quod  numquam  sibi  pace  935  A  muros  Rabbaf  etdevorabit  fundamenta  cumclamore  in 


root  [///.  conjuncti  sint].  Unde  pcenam  pro 
lUB  couiminatur,  et  dixit  :  Miltam  ignem  in 
y  qufle  Tdumaeorum  regio  est,  et  vergit  ad 
em  partem,  quod  interpretatur  Theman  :  quse 
ia  non  solum  Theman,  sed  et  Daron  et  Nageb 
eo  quod  Eurum  et  Auslrum  Africumque  re- 
Qoodquedicit  :  Devorabitxdes  Bosrss,  nonui 
putant,  alteram  civitatcm,  sed  Idumaeam, 
ivijv  et  [forte  id esijmiinitam significat,juxta 
lod  in  Isaia  legimus  :  Quis  est^iste,  quiventt 
i,  iinctis  vestibus  de  Bosra  :  isle  [Al.  sic]  for- 
%  stola  sua,  yradiens  in  multitudine  fortitudinis 
ai.  LXiii,  2)  ?  Qiiidquid  de  Esau  et  Jacob 
i,rereramus  ad  Judseos  et  populumChristia- 


die  belli,  et  commovebUur  in  die  consummationis  sux : 
et  ibunt  reges  in  captivitatem,  ^  sacerdotes  eorum  : 
et  princtpes  eorum  simulf  dicit  Dominus,  Pilios  Am- 
mon  qui  de  Lot  stirpe  generati  sunt,  et  habitant  in 
Arabia^  ubi  nunc  est  PhiIadelphia,corripit  sermo  di- 
vinus :  quaresub  Saulo  rege  JudseaeNaas Ammonites, 
princeps  eorum,  vastaverit  Jabes  Galaad,  et  dese- 
cuerit  prsgnantes  ejus,  ut  dilataret  terminos  snoe, 
et  omnem  Galaaditin  suoimperiosubjugaret  (IReg. 
xi).Undecomminatur  succensurumseignemin  mu- 
ros  Rabba,  quse  fuit  metropolis  Ammonitarum,  ut 
devorentur  aedes  illius  in  clamore  etin  ululatu  vin- 
centis  exercitus :  in  die  commotionis  et  turbinis, 
quando  captivi  ejus,  Nabuchodonosor  vincente,  du- 


i  enim  terreni  et  sanguinarii  persecutisunt  n  centur  :  etidolum  Ammonitarum,quod  vocaturMel- 


(a)  Jacob,  qui  eos  supplantavit,  et  abstulit 
mita  eorum,  et  persecuti  sunt  in  gladio,ita 
tantias  possessionesque  credentium  publica- 
odinActibusaposto1orumlegimus(i4c;.  ii,4) : 
varont  misericordiam  ac  jura  naturse.obliti- 
it  matris  suae  Rebeccae,  quae  interpretatur 
a,  et  simul  eos  generavit  in  Ghristo  :  anti- 
oe  furorem  et  iracundiam  tenentes,  usque 
II  synagogis  suis  sub  nomine  Nazarenorum 
)mantpopulumchristianum:etdummodonos 
lant,voluntigne  comburi.Sed  Dominusmit- 
)m  in  Theman^  in  deserta  siccaque  Judses 
quaquam  irrigantur  imbribus  prophetarum), 
«^UomnesmunitioneseorumjSivefundamen 
irum  ejus,  ut  omni  sensu  litterae  concidente, 


chom,  id  est,  rex  eorum,  feretur  in  Assyrios  :  et 
principes  ejus,  id  est,  sacerdotes  ejus  pariter  abdu- 
centur.  Sacerdotes  in  Hebrseo  non  habetur,  sed  prin- 
cipes.  Addiderunt  itaque  Septuaginta  sacerdoteSf  ut 
si  velis  scire  qui  scint  illi  principes,  audias  sacerdo- 
tes.  Inter  crudelitatem  autem  Damasci  et  filiorum 
Ammon  hoo  interest,  quod  illi  con  triverunt  ia 
plaustris  ferreis  Galaad,  sive  in  serris  ferreis  prae- 
gnantesGalaad(c):  isti  autem  disseouerunt  prsegnan. 
tes  Galaad,  ad  diiatandum  terminum  suum.In  Da- 
mascenis,  quibibunt  sanguinem,  accipiuntur  hsere- 
tici,qui  non  solum  populum  Dei  ab  Eccle8ia((i)deri- 
puerunt,  sed  et  contriverunt  eum,et  commolierunt 
ferreis  dentibus,  de  quibus  scriptum  est:  Quid  devo- 
rant plebemmeam^sicui  escam  panis [Ps, ui,  5)  ?  9S 7  In 


dificeturEcclesiaGhristiDominifundamentis.  C  filiis  Ammon,  qui  interpretatur  po;>ti/u5  tnasrori^,  vel 


)erioordia,Beptuaginta  vulvam  transtulerunt. 
furore,  horrorem  :  et  pro  indignatione,  impe- 
oti  ambiguitate  vcrborum:  quia  rehem  (Dni)» 
m  et  misericordiam ;  aphpho  (1SN),et  furorem 
iorrorem  suum  significat:  ebrath  (miy)  vero 
(gnaiio  et  impetus  dicitur.  Porro  armanoth 
r),  quas  nos  xdes  interpretati  sumus,Aquila 
imtchus  ^apeK;  {b),id  esi,  domos ;  Theodotio, 
9re$  transtulit :  soli  Septuaginta  et  hic  et  su- 
mdamenta  dixerunt. 

B.  14,  15.)  Esec  dicit  Dominus  :  Super  tribus 
ms  936  filiorum  Ammon  et  super  quatuor  non 
um  eum :  eo  quod  desecuerU  praegnantes  Galaad, 
tandum  terminum  suum ;  et  succendam  ignem  in 


populus  meus,  schismaticos  accipimus,  qui  separant 
quidem  deceptam  multitudinem  ab  Ecclesia  Dei,  et 
rudes  animas^  qus  nuper  Ghristi  concepere  sermo- 
nem,abrumpunt  etdividunt :  tamen  hoc  non  faciunt 
crudelitate,qua  haeretici  deceptosquosque  trucidant, 
sed  in  eadem  regula  fidei  permanentes,  dilatare  ca- 
piunt  terminos  suos,  et  nomen  glorise  in  posteros 
mittcre.  itaque  Dominus  comminatur  se  muros  Rab- 
bffi,  id  est,  multitudinis,  in  die  ululatus  et  belii, 
commotionis  et  turbinis  incensurum,  et  regem 
eorum,  auctorem  schismatis  ire  captivum,et  princi- 
pes  Ecdesiae  jugo  colia  submittere, 

(Gap.  II.  —  Vers.   1  seqq.)  Hxc  dicit  Dominus : 
Super  tribus  sceleribus  Moab :  et  svper  quatuor  non 


\abbXy  et  devorabit  cedes  ejus  in  uliilatu  in  die^  q  convertam  eum  :  eo  quod  incenderit  ossa  regis  Idu- 


\  in  turbine  in  die  commotionis  :et  ibit  Melchom 
ivitatem,  ipse  et  principes  ejus  si mu/,  dicit  Do- 
LXX  :  Haec  dicit  Dominus  :  Super  tribus  im- 
bus  fUiorum  Ammon  et  super  quaiuor  non  aver- 
Wif  eoquod  desecuerit  prxgnantes  Galaaditarum^ 
liaret  terminos  suos  :  et  succendam  ignem  super 

Pro  Jacob,  Palatini  mss.  suum  legunt,  Victo- 
trumque  retinuit.  Levia  id  genue  alia  praeter- 

Eleeole  quae  supra  observamus  in  Osee  viii, 

rurpi  errore  ob  ejusdem  vocis  Galaad  ocour- 
In  llartian.  editiooei  preetermissa  est  hao 

Pateol.  XXY« 


mxse  usque  ad  [Al.  in]  cinerem.  Et  mUtam  ignem  in 
Moab,  et  devorabit  xdes  Carioth  :  et  morietur  in  so- 
nitu  Moab  in  clangore  tubse  :  et  disperdam  judicem 
[Al.  de]in  medio  ejus,  et  omnes  principes  ejus  interfi- 
ciam  cum  eo,  dicit  Dominus.  LXX  :  Hxc  dicit  Domi- 
nu4  :  Super  tnbus  impietatibus  Moab  et  super  qtuUuor 

maxime  necessaria  ad  Ainmonitarum  differentiam 
notandam  pericope :  isti  autem  dissecuerunt  prxgnan- 
tes  Galaad, 

(d)  Legendum  est,  ait  Victorius,  diruperunt^  ut  ali- 
quot  Brixiffi  codd.  legunt ;  qua  vox  magis  perti- 
net  ad  scissuram  et  sectionem,  de  qua  in  propheta 
Bcribitur. 

n 


1003 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


1001 


non  aversabor  eos  [Al.  eum] :  pro  eo  quod  incenderii  A  buret  regis  IdumaBffl.  Et  idcirco  mittet  DominDt 


ossa  regis  Idumxx  in  cincrem  :  et  emittam  ignem  in 
Moab,  et  devorabit  fundamenta  civilatum  ejus,  et  mo- 
rietur  in  infirmitate  Moab  cum  clamore,  et  cum  voce 
tubx  :  et  disperdam  judicem  ex  ea,  et  omnes  principes 
ejus  interficiam  (a),  dicit  Dominus.  Non  solum  filii 
Ammon,  sed  et  Moab  de  Lot  semine  procreatus  est, 
qui  fratris  Abraham  filius  fuit.  Et  ut  ostendat  se 
Deus  omnium  Dominum,  et  cunctas  animas  ad 
suum,  qui  earum  conditor  est,  imperium  pertinere, 
regis  quoque  Idumseorum  ii\juriam  vindicat,  immo 
scelus  quod  in  Hum  a  Moabitis  perpetratum  est,  ut 
ossa  ejus  usque  ad  cinerem  concremarent,  etssvi- 
tiam  suam  et  rabiem  nec  in  morte  fmirent.  Tradunt 
Hebrffii,  ossa,  regis  Idumsx  jam  sepulti,  qui  cum 
Joram  rege  Israel  et  Josaphat  rcge  Juda  ascenderat 


ignem  in  Moab,  qui  interpretatur  ex  patre,  eo  quod 
natus  quidem  sit  ex  Deo,  sed  eum  reliquerit.  Etde- 
vorabit  civitates,  sive  oppidaejus,  quod  interpreta- 
tur  Carioth,  Undc  et  Cariathiarim  in  linguam  no- 
stram  vertitur,  villa  silvarum,  Et  non  aliter  morietur 
Moab,  nisi  in  clamore,  etsonitu,  et  ululatu,  etclan- 
gore  buccinsQ,  9S9  ut  excelsis  sensibus  oppriman- 
tur,  quffi  in  sanctis  libri5  clangoribus  buccinae  com- 
parantur.  Tunc  et  judices  et  principeSy  et  omnes  qni 
prssunt  terrenis  operibus,  destruit  sermo  divinas, 
et  prscipit  Ecclesiae  doctoribus  :  In  montem  excel' 
sum  ascende  qui  evangelizas  Sion,  exalta  vocem  tfum 
qui  prxdicas  Jerusalem  (Isai,  xl,  9). 

(Vers.  4,5.)  Hasc  dicit  Dominus :  Super  tribus  sce- 
/eribus  Juda,  et  super  guatuor  non  converiam  eum :  eo 


adversum  Moab,  in  uitionem  doloris  9.  }Ao&hii\B  "  quod  abjecerit  legeml)omini,etmandataejusnanciu 


postea  convulsa  at«|ue  succensa  (IV  Reg.  iii).  Ob  hanc 
ergo,  inquiunt,  causam  Deus  missurum  esse  se  dicit 
ignem  in  Moab,  vel  metropolirc  Moabitarum,  a  qua 
tota  est  appellata  9SS  provincia,  vel  univcrsam 
provinciam,  ut  devoret  [Al.  devoraret]  acdes  Ca- 
rioth,  quod  nomen  est  civitatis  :  licet  Septuaginta 
urbium  ejus  interpretati  sint,  id  est  Moab  :  peritu- 
rumque  in  sonitu  et  in  ululatu  vincentis  exercitus  : 
quorum  Hebraice  altcrum  dicitur  saom  ("i*tNC),  alte- 
rum  (6)  THERUA  (nviir\)  :  ot  in  clangore  tuboB  sive 
buccinflB,  hoc  enim^soPHAR  (IDIU)  significat.  Cum 
que  perierit  Moab ;  vanum  erit  principum  judicum- 
que  consilium,  urbibus  pariter  ducibusque  subver- 
sis.  Quomodo^autem  non  oportet  transferre  capti- 


todierit :  deceperunt  enim  eos  idola  sua  post  qux  abie- 
rant  patres  eorum,  et  mittam  ignem  in  Juda^  etdeoih 
rabit  3edes  Jerusalem.  LXX  :  Hssc  dicit  Dominus ; 
Super  tribus  impietatibus  fUiorum  Juda^etsuperquA- 
tuor  non  aversabor  eos:  guia  reputerunt  legem  Domm, 
et  prascepta  ittius  non  custodierunt,  et  decepti  sunt » 
vanitatibus  suis,  (c)  quas  secuti  sunt  patres  eorum :  d 
emittam  ignem  in  Juda,  et  devorabit  fundamenta  Jerw- 
satem,  Coeteris  supradictis  urbibus,  gentibusqaeDt- 
masco  et  Azoto,  Ascaloni,  Gazs,  Ascaron,  et  reli- 
quis  oppidis  PaIaBstinorum,Tyro  quoque  etldumcc, 
et  Gliis  Ammon  et  Moab  non  exprobat  quod  legem 
Dei  abjecerint,  et  illius  mandata  contempserint; 
non  enim  habuerunt  scriptam  legem,  sed  naturalem. 


vitatem  perfectam,  sive  Salomonis,  et  concludero  C  Unde  dicit  eos  violasse  viscera  propria  et  viscera 


eam  in  Idumsa,  ut  de  excelsis  atque  ccelestibus  hu- 
miies  iaciat  atque  terrenos,  quod  Gaza  et  Tyrus  fe- 
cisse  memorantur  :  sic  ossa  regih  Idumsea  com- 
burere  non  debemus,  et  in  cinerem  favillamque  dis- 
solvere.  Judsei  transferunt  intelligentiam  spiritalem 
incarne  s  Idumaeas  :  sensumque  regium,  qui  versa- 
tur  in  littera,  et  est  solidissimus  atque  Ormissimus, 
genealogiis  quibusdam  et  traditionibus  superfluis 
enervant  atque  comminuunt,  et  in  pulvercm  redi- 
gunt ;  et  non  solum  iili  hoc  faciunt,  scd  omnes  hae- 
retici,  qui  volunt  in  modum  human»  similitudinis 
sedere  Deum  in  solio  excelso  et  elevato,  et  pedes 
ponere  super  terram,  ne  scilicet  pendeant :  habere 
nasum,  quo  odoretur  odorem  bonac  fragrantiae  : 


misericordise,  et  contrivisse  in  plaustris  ferreis  prc- 
gnantes  Galaad,  et  transtulisse  captivitatem  Salo- 
monis,  sive  perfectam,  et  conclusisse  in  Idamst, 
nec  esse  recordatos  fcederis  patrum  suorom,  et  per- 
secutos  esse  in  gladio  fratrem  suum  :  et  in  tantam 
non  dico  crudelitatem,  sed  rabiem  prorapi8ae,ntin- 
cenderent  ossa  regis  Idumfleae,  et  non  paterentar 
mortem  esse  omnium  extremum  malorum.  Jadas 
autem,  in  quo  illo  tempore,  quo  hsec  dicebantur,ertt 
Dei  religio  et  templum  et  caeremonis,  qui  accepertt 
legem,  et  prflecepta,  et  judicia,  et  testimonia,  atqoe 
mandata  (super  quorum  difTerentia  in  decimo  (W- 
tavo  psalmo,  et  in  centesimo  decimo  octavo  pleniiii 
disputatur),  incrcpatur  a  Domino  atque  convincitor, 


oculos,  quibus  videat :  manus,  per  quas  operetur :  q  et  digna  supplicia  recepturus  est,   quare  atyeoerit 


pedes,  per  quos  ambulet :  aures  quibus  audiat :  os, 
quo  loquatur  :  dentes,  quibus  cibos  conterat.  Qui 
legit  iotroiisse  Judam  ad  Thamar  meretricem  et  ex 
ea  duos  fiiios  procreasse  (Genes.  xxxviii) :  si  turpitu- 
dinem  sequatur  litteros,  et  non  ascendat  ad  decorem 
intelligentiae  spiritalis,  comburet  [At.  comburit] 
ossa  regis  Idumflese.  Qui  putat  Osee  accepissc  uxo- 
rem  fornicariam  {Osee  i),  et  nihil  plus  sentit  in 
dicto,quam  verbis  simplicibus  continetur,ossa  com- 

(a)  AdditCistcrsiens.  ms.  cum  eo,  quac  vcrba  in  ple- 
risaue  etiam  Grcecis  codd.  reperiuntur. 
(o)  Dtto  psB.,  Thruah  et  Suphar. 


legem  ejus,  et  mandata  illius  940  non  custodient 
Quas  quia  abjecit  atque  contempsit,  ordine  et  fii 
deceperunt  eum  idola  sua.  Non  enim  poterat  tiita 
ab  idolis  decipi,  nisi  legem  Domini  repulisset,  tt 
mandata  illius  non  iecisset.  Haec  sunt  idolt  poit 
quae  abierunt  patres  eorum  in  i£gypto,iGgyplii  bo- 
vis  simulacra  fingentes,  etadorantesBeeIphegor,ei 
colentes  Astaroth  et  Baalim.  Unde  Dominaa  ooffl- 
minatur  etiam  in  Judam  se  ignem  esse  missonun, 

(c)  Itum  Cistcrc.  ms.  hic  supplet,  quas  fetervt^ 
et  quas, ctc.^qutC  quidem  et  in  Graecis  plerisqae codi- 
oibus  verba  sunt,  a  iTuoiT^gav :  deaunt  veroin  AlcUno. 


V    ... 


"''I: 


^. 


lOOS 


COMMBNTARIORUM  IN  AMOS  LIB.  I.  GAP.  11. 


1006 


qoi  devoret  aedes,  et  fundamenta  Jerusalem  :  non  A 
illius  in  qua  pacis  vi8iocomrooratur,8edearumqu9B 
sub  nomineJerusalemin  diversis  urbibus  surrexe- 
runt.Quidquid  de  Juda  diximu^,  refertur  ad  Eccle- 
Biam^  in  qua  est  vera  oonfessio,  et  pax  Domini,  et 
visio  veritatis.  Et  ideo  [AL  in  eoj  arguitur,  quod  le- 
gem  Dei  contempserit^  et  ejus  mandata  non  fecerit 
et  unusquisque  adorans  vitia  sua  atque  peccata, 
Deum  cceperit  habere  a  quo  victus  est,  dicente  Pctrd 
apostolo  :  A  qua  enim  quis  superalur,  hujus  el  servus 
esi  (II  Petr,  ii,19).  Avarus  aurum,gulosus  ventrem, 
libidinosus  penem  et  Beelphegor  colit :  lascivamu- 
lier,  quffi  cum  sit  in  deliciis  vivens,  mortua  est, 
adorat  venerias  voluptates.  Unde  mittet  Domi  nus 
ignem  in  Juda,  et  devorabit  ®des  pessimas,et  fun- 
damenta  vitiosa,  qus  Jerusalem  gloriam  perdide-  p 
runt ;  simulque  discimus  Creatorem  omnium,  non 
solum  Juds  et  Israel,seduniversarumgentiumha- 
bere  curaro,  et  juxta  Apostolum,  eos  qui  sine  lege 
peccaverunt,  perire  sine  lege,  et  qui  in  lege  com- 
misere  deiicta,  iege  Domini  judicari  {Rom,  ii). 

(Vers.  6  seqq. )H3Scdicil  Dominus :  Super  irihussce- 
leribus  Israel,et  super  quatuor  non  convertameum :  pro 
eoquod  vendidcrit  argento  [Vulg.  pro  argento]  justum 
ei  pauperempro  calciamentis^qui  conlerunt  super  pul- 
verem  terrae  capita  pauperum  et  viam  humilium{a)decli' 
naniy€i  filius  etpater  ejus  iniroierunt  (Vulg.  abierunt) 
ad  puellam,  ut  polluereni  nomen  sanctum  meum,  et 
iuper  vestimentis  pigneratis  accubuere  juxta  omne  al' 
tare,  ei  vinum  damnatorem  bibebant  in  domo  Dei 
nU.  LXX  :  Haec  dicii  Dominus :  Super  tribus  impieta" 
tibus  Israel,  et  super  quatuor  non  avcrsabor  eos  {M,  C 
tum) :  pro  eo  quod  vendiderit  argenio  jusium,  ei  pau- 
perempropier  calciamenia,  qux  calcant  super  pulve- 
rem  941  terrae:  et{h)pugno  percuiiebant  capiiapau- 
perum,  ei  viam  humiiium  declinabani,  et  filius  ei  pa^ 
ter  ejus  ingrediebaniur  ad  eamdem  puellam,  ui  conia^ 
minctrent  nomen  Dei  sui :  et  vestimenta  sua  alligantes 
funibuSy  faciebani  umbracula  juxta  aliare,  ei  vinum 
de  caiumniis  bibebani  in  domo  Dei  sui,  Idcirco  ponit 
novissimum  Israel,  id  est,  decem  tribus,  quoniam 
prope  omnia  quae  sequuntur,ad  ipsum  scriptapra- 
diximus,  ut  sub  uno  textu  sermo  propbeticus  libri 
ordinemcontineret.Primumergoeorum  scelus  est, 
sive  impietas,  in  tribus  criminibua  enumerata,  vel 
quataor,quod  propter  pecuniam  bomioem  vendide- 
rinif  et  hominem  justum,  qui  in  eo  admirabilior  n 
est,  quod  nec  paupertate  supcratus  est,ut  iniquum 
aliquid  faceret :  et  si  quidem  pauperem  justum  fa- 
mis  necessitate  compulsi  pretio  vendidissent,  esset 
aliqua  sceleris  excusatio  :  nunc  autem  pro  re  vilis- 

(a)  Quod  Victor.ad  Vulgatse  dumtaxat  exemplum, 
ut  idem  servaretur  tempus,  rescripsit,  declinani, 
pro  declinabant,  nunc  ex  Hieronymianis  quoque 
II188.  asserimus :  in  auorum  uno  Gisterc,  paulo 
p08t,  violarent,  cum  Vulgata  legitur  pro  polluerent, 

(6)  Vocem,  pugno,  Cisterc.  ms.  non  agnoscit ;  in 
Graco  tamen  est  ixov8uXiJov  :  quod  esi,pugni$  ver- 
berabant. 

{c)  Interserunt,  quibua  utimur^  mes.i  ii  est^  qua 


siraa,  calciamentis,  quibus  pulverem  calcant  etfi- 
mum,pretiosam  animam  hominis  vendiderunt.Isti, 
juxta  Septuaginta,percutiunt  in  capite  pauperem  : 
secundum  Hebraicum,  conterunt  super  pulverem 
terrae  capita  pauperum,et  in  tantam  elevantur  su- 
perbiam,  ut  nolint  cum  hominibus  ambulare.  Et 
ne  parvum  vidoretur  boc  facinus,  filius  et  pater  ad 
unam  ingressi  sunt  puellam,  ut  nomen  Dei  sanc- 
tum  violarent.  Quidquid  ergo  fit  turpiter,  ad  Dei 
refertur  injuriam  qui  dicit :  Per  vos  nomen  meum 
blasphemalur  ingentibus  {II  Pei,  ii,  2).Hoc  estquod 
et  Apostoius  scribit  ad  Corinthios  :  Omnino  auditur 
in  vobis  fomicaiio,  et  talis  fornicatio,  gualis  nec  in- 
ier  gentes  quidem,  iia  ut  uxorem  patris  habeai  ali- 
quis,  Et  vos  influti  estis,  et  non  poiius  luxistis,  ut  tol- 
leretur  de  medio  vestrum  qui  hoc  opus  fecii  {H  Cor,\ 
1,  2).  Crebro  evenit,  ut  pater  filii  sui  uxorem,  (c) 
8ocer  polluat  nurum,  quod  in  Lege  utrumque  pro- 
hibetur  :  lurpitudinem  patris  iui  non  revelabis,  et 
turpitudinem  nurus  tuas  non  discooperies  {Levii  xviii, 
7).  Habet  itaque  et  littera  utilitatem  maximam  si 
servetur.  Et  quia  omne  flagitium,  si  terminum  pu- 
doris  excesserit,  crimina  auget  criminibus,  et  sem- 
per  ad  drleriora  procedit,  etiam  super  vestimenlis 
pigneratis  [Ai.  oppigneratis]  949  accubuere  decem 
tribus  juxta  omne  altare,  quod  ita  interpretantur 
Hebrffii :  Super  vestimentis  eorum,  qui  ad  idola 
ire  nolebant,  et  qufie  vi  extorserant  epulantes  in 
idolio,  accubabat.  Secundum  Septuaginta  autem 
tantus  erat  contemptus  in  Deum,  ut  vestimenta  sua 
in  quibus  dormiunt,  vel  in  quibus  fornicantur, 
juxta  altare  funibus  extenderent,  et  facerent  itapa- 
iceTa<i(xata,  id  est  velamina,quo  fornicantes  in  Tem- 
plo  nullus  aspicere  posset :  et  cbrietati  et  libidini 
servientes  etiam  ipsum  vinum  quod  bibelant,  non 
de  proprio  labore,  sed  calumniis  emerent :  et  boc 
faciebant  in  fano  dei  sui,  ut  quos  putabant  deos, 
turpitudine  ac  stupris  polluerent.  Uaec  loquuntur, 
et  sic  edisserunt.  qui  simplicem  sequuntur  bisto- 
riam.  Nos  autem,  qui  in  Osce  docuimus,  sub  no- 
mine  Israelis,  et  Samarise,  et  Ephraim,  et  filiornm 
Joseph  (de  qua  tribu  fuit  Jeroboam,  qui  a  regno 
David  et  Jerusaiem,  et  templo  Dei  populum  segre- 
gavit  [III  Heg.  xu]),  hapreticos  significari :  etiam 
nunc  post  Judam  et  Jerusalem,  quae  interpretatur 
Ecclesia,intelligamus  ad  hsereticos  sermonem  dirigi 
propbeticum,  qui  venduntvirum  sanctum  justum- 
que.  sed  pauperem,  pro  pecunia.  Vir  pauper  et  jus- 
tuB,iIIe  est  ecclesiasticus,  qui  non  habct  scientiam 
Scripturarum,sed  simplicitate  contcntus,facit  man- 
data,  qus  jussa  sunt,  de  quo  scriptura  est :  Pauper 

quidem  sufTecta  vocula,  sensus  utcumque  coustat. 
Verura  cjuod  subdit,  utrumque  in  Lege  prohiberi, 
sive  ut  iisdcm  est  mss.  quorum  in  Lege  utrumque 
prohibetur,  idque  reipsa  praerert  Levitici  locus,  pro 
diversis  accipi  debere,maoifesto  liquet,  cum  tamen 
econtrario  hic  unum  atque  idem  sit,  si  pater  fiiii 
sui  uxorem,  et  socer  ^oUuat  nurum.  Quamobrem 
facile  assentiar  Victono  corrigenti|  ut  filius  pairi^ 
iui  uxorcm^  ww^  eto, 


1007 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


100& 


non  sustinet  camminationen  [Prov.  xiii,8).Et  ad  Ga- 
latas  :  Tantum  ut  pauperum  memores  essemus  {Gal, 
II,  10).  Hffic  omnes  hseretici  pro  divitiis  faciunt,  et 
pro  calciamientis,  quibus  calcant  pulvercm  terr® : 
quia  enim  nonjpossunt  nudis  pedibus  stare  super 
terram  sanctam  (in  qua  stetit  Moyses,  et  Jesus  0- 
lius  Nave  {Exod.  iii ;  Jos.  v) :  unde  apostoli  nudis 
pedibus  jubentur  incedere  {Luc.  x),  ne  quid  mortis 
habeant  et  pellium,  quae  referuntur  ad  carnes), 
ideo  percutiunt  in  capite  pauperes.Et  Salvator  dis- 
cipulis  prsecepit,  ut;siIforte,quoniam  adhuc  versa- 
bantur  in  terra,  mortale  quid  in  eorum  operibus 
adhffisisset,  excuterent  pulverem  de  pedibus  suis 
{Mat.  x,  Maro.iw).  Percutiunt  autem  haeretici  capita 
pauperum,  quamquam  hoc  in  Uebraico  94S  non 
legitur  [Al.  legatur] :  qui  viam  humilium  declina- 
verunt.  Via  humilium  illa  est,  qus  dicit:  Ego  sum 
vta,  vita  et  veritas  {Joan.  xiv,  6),  quae  nos  provo- 
cat,  ut  ambulemus  per  cam,  et  dicit:  Venile  ad 
me,  omnes^  qui  laboralis  et  onerati  estis,  et  ego  re- 
ftdamvos  (lfa^//i.xi,28).0mnes  autem  haereticorum 
principes  intumescunt  superbia,  de  quibus  et  Apo- 
stolus  lopuitur :  ffe  inflatus  incidat  injudicium  diaboli 
(I  Tim.  iii,  6),  qui.dicit :  In  ccnlum  ascendam,  super 
sidera  coeli  ponam  nidum  meum ;  ero  similis  Altissimo 
(Isai.  xiv).  Unde  et  superbis  hsereticis  Deus  resistit : 
humilibus  autem  Ecclesiaslicis  datgratiam(yaco6.v) 
Filius  quoque  etpater  introierunt  ad  unam  puellam 
ut  violarent  atque  polluerent  nomen  sanctum  Dei. 

Patrem  nostrum  esse  populum  Judaeorum,88epele- 
gimufl,  dicente  Paulo  :  Nolo  vos  ignorare,  fratres, 
quod  palres  nostri  omnes  sub  nube  fueimnt,  et  omnes 
per  mare  transicrunt,  et  omnes  in  Moyse  baptizati 
sunt  in  nube  et  in  mari  (I  Cor.  x,  l,2).Et  in  alio  loco 
Interroga  patres  tuos,  et  annuntiabant  tibi:  seniores 
tuoSy  et  dicent  tibi  {Deut.  xxxii,  7).  Et  rursum  :  Pro 
patribus  tuis  nati  sunt  tibi  fitii  {Ps.  xliv,  17).  Unde 
et  Ecclesia  gentium  loquitur :  Filii  matris  meae  pu' 
gnaverunt  contra  me  (Can^i,5).No8  ergo  filii  sumus 
et  pater  populus  Judseorum.  Peccnmus  et  scelus 
committimus,  quando  ad  observationem  sabbati : 
circumcisionis  injuriam,  caeremonias  legis  abolitae 
cum  parente  nostro  ingredimur,  quibus  dicit  Apo- 
stolus :  Ecce  ego  Paulus  dico  vobis :  quia  si  circumci" 
damini,  Christus  vobis  nihit  prodest  {Galat.  v,  2,  4). 
Et  iterum  :  Qui  in  lege  ju^tificantur.a  gratia  excide- 
runt.  Qui  ita  ingreditur  Ecclesiam,ut  legem  servet 
in  EvangeIio,iste  cum  patre  ingreditur  ad  puellam, 
et  committit  stuprum,  et  violat  nomcn  Domini. 
Unde  qui  dicuni  non  nocere  Judseis  postadventum 
Ghristi,  si  ita  credant  in  Dominum,  ut  Legis  quo- 
que  praecepta  custodiant,  patrem  ct  filium  una  for- 
nicatione  contaminant.Sed  et  vcstimenta  sua  ligan- 
tes  funibus^  velamina  fuciunt  juxta  altare,  praeten- 
dentes  fidem  Ghristi.  Quotquot  enim  in  Ghristo 
baptizati  sunt,  Ghristum  induerunt  (Galat.  iii),  et 
vestimenta  sua,qua3  peccatorum  funibus  ligaverunt 
opponunt  oculis  videntium,  ne  eorum  cernantur 
ilagitia  ;  ut  qui  aitare  respicit,  stuprum  nou  suspi- 


^  cetur.  Hoc  faciunt  omnes  haeretici  sub  Gbristiano 
nomine  fomicantes,eterroribus  suis  atque  menda- 
ciis  944  obtendentes  testimonia  Scripturanim. 
Unde  et  apostoli  vestimentis  suis  straverunt  pol- 
lum  asinae,ut  moUius  sederet  Dominus(Mat.  xzi)yet 
ex  Lege  ac  Prophctis  stratam  calcaret  viam.  Eoon- 
trario  haeretici  non  substernunt  vestigiis  Salvatoris 
vestimenta  sua  ;  sed  ligant  ea  juxta  altare,  et  praB- 
tendunt  peccatis  suis,  ut  bibant  vinum  de  calum- 
nia,sive  damnatonim,  qui  ex  eo  quod  egressi  sint 
de  Ecclesia,  damnati  sunt.Hoc  vinum  est  Sodomo- 
rum  furoris  draconum  et  aspidum,  quod  qui  bibe- 
rit,  sanari  non  poterit.Bibunt  autem  vinum  non  in 
domo  Dei,ubi  tsmplum  est  et  Jerusalem  ;  sed  in 
domo  Dei  8ui,quem  sibi  artiHcisermone  flnxerunt. 

D  (Vers.  9  seqq.  Ego  autem  exterminavi  Amorrhseum 
a  facie  eorum,  cujus  altitudo  cedrorum  aUitudo  ejus. 
et  fortis  tpse  quasi  quercus  :  et  contrivi  fructum  ejnt 
desuper,  et  radices  ejus  subter,  Ego  sum  qui  ascende- 
re  vos  feci  de  terra  ^gypti,  et  eduxi  (Vulg.  duxi)v0i 
in  deserto  guadraginta  annis,  ut  possidereiis  terram 
AmorrhsBi :  et  suscitavi  de  flliis  vestis  in  PropheUs^ 
et  de  juvenibus  vestris  Nazarseos.  LXX .-  Bgo  autem 
abstuli  Amorrhseum  a  facie  eorum  :  cujus  erat  steui 
altitudo  cedri  sublimiias  ejus,et  fortis  quasi  quercus : 
et  arefeci  fractum  ejus  desuper,  et  radices  ejus  deor-' 
sum.  Ego  eduxi  vos  de  terra  yEgppti^  et  circumdusi 
vos  in  deserto  quadraginta  annis,  ut  possidereHs  ter^ 
ram  Amorrhxorum:  et  assumpsi  de  fitiisvestris  inpnh 
phetas,  et  dejuveuibus  vestris  in  sanctifieationemyoB 
quidem  vendidistis   argento  justum  et  pauperem 

^  pro  calciamentis,  percutientesejus  caput,8ive  ooo* 
terentcs  in  pulvere  capita  pauperum,  et  viam  ha- 
milium  declinastis  [At.  declinantes]  intantum  ut 
pater  et  filius  ad  unam  introirent  puellam,  et  rio- 
larent  sive  polluerent  nomen  sanctum  meum,  et 
vestimenta  vestra  iupanaribus  et  fomicatione  pof- 
luta,  peccatorum  vinculis  nexuistis  :  ita  ut  in  loco 
sancto  committeretis  adulterium,  et  ebrietati  in* 
justitiam  copulantes,  vinum  biberetis  alienuro,  el 
hoc  faceretis  in  domo  Dei  vestri.  Ego  autem  econ- 
trario  pro  malis  vestris,  quae  mihi  reddidistis, 
vobis  tribui  bona,  ut  exterminarem,  egredienti* 
bus  vobis  de  iEgypto,  ante  faciem  vestram,  8eon 
regem  Amorrhaeorum,  qui  tam  excelsus  erat  et 
fortis  quasi  cedrus  et   quercus,   et  contrivi  ejot 

D  fructum  desuper,   et   radices  deorsum.  %M  £go 
vos  eduxi  de  Mgypio  {Deut.  xxix),  et  per  quadrt- 
ginta  annos  longo  ad  terram  sanctam  feci  perveni- 
-  re  circumitu,  ut  possideretis  terram  Amorrbaei,  de 
qua  supra  diximus  :  quam  divisitMoyses  filiisRa- 
ben  et  Gad,  et  dimidiae  tribui  Manasse  (iVttwi  xxxii) 
et  post  tanta  beneficia  etiam   hoc   addidi,    ut  de 
flliis  vcstris  assumerem  mihi  prophetas,  et  de  ju- 
venibus  vestris,   sive  electis,   facerem  NazarsoS} 
quos  Septuaginta    interpretati   sunt  sanctificatos* 
Neque  vero  ubi   de  laudibus  dicitur  Dei,  historie 
ordo    servandus  est ;    sed  frequenter   evenit  ot 
quse  prima  facta  sunt,  extrema  dioanturi  et  qiUB 


iooe 


GOMMENTARIORUM  IN  AMOS  LIB.  I.  GAP.  II. 


1010 


noYissima^referanturad  prima.Quod  septuagesimus  A 
septimus  psalmus^  et  centesimus  quartus,  ubi  signo- 
rum  potentia,  non  ordo  describitur,  docere  nospo- 
terunt,  et  tituli  psalmorum,  de  quibus  duo  tantum 
ponamus  exempla,  tertii  psalmi,  et  quinquagesimi 
primi,  ubi  qus  prius  facta  sunt,  narrantur  extrema, 
ei  qusB  extrema  legimus,  referuntur  in  principio. 
Ante  enim  de  Doec  IdumaBOScriptum  legiraus  in  Re. 
gum  volumine  (I  Reg.  xxi,  xxii),  qui  titulus  est 
qainquagesimi  primi  psalmi,  quam  Absalon  contra 
patrem  surgeret  (11  Reg.  xv),  quod  in  tertii  psalmi 
titalo  prsBuotatur.  Itaque  etAmorrhseus  novissimus 
ezterminatus  est,  sive  deletus,  quod  nunc  primum 
refertur,  et  quod  aecendere  eos  fecit  de  terra  /Egy- 
pti,et  reduxit  in  eremum  per  quadraginta  annos,in 
principio  factum  legimus  (11  Reg,  xxi),  qus  hic  ul-  ^ 
tima  dicuntur  ordine  commutato.  Prius  ergo  quam 
edaceret  nos  Deus  de  terra  i^gypti,  de  fornace  fer- 
rea,  exterminavit  ante  faciem  nostram  Amorrhaeum, 
qui  dicitur  amaru^,  sive  XxXt^toc,  id  est^  loquenSy  sive 
famosus,  et  frequenti  sermone  celebratus.Hic  autem 
Amorrhsus  et  rex  Amorrhseorum  appeliatur  Seon, 
trbor  infructuosa  et  sterilis,  non  quod  fructus  non 
laciat ;  sed  malos  atferat  fructus,  de  quibus  dicitur : 
Ommi  arbor  qux  non  facit  fructus  bonos,  excidetur 
§i  in  ignem  mittetur  {Maith.  iii,  10 ;  vii,  19).  Et  de 
peeudoprophetis  legimus :  Qui  veniunt  in  vestimentis 
[Al.  vestitu]  oviumy  et  intus  sunt  lupi  rapaces,  ex  fru- 
mbus  eorum  cognoscetu  eos  {Matth.  vii,  15,  16) :  ex 
malis  videlicet  fructibus.  Sive  igitur  fructum  non 
&€iat;8ive  faciat,sed  non  bonum :  infructuosa  arbor 
appellatur.  Iste  Seon,  946  de  quo  scriptum  est :  C 
Jam  securis  ad  radices  arborum  posita  est  {Luc.  iii, 
9),  quia  infructuosa  arbor  fuit,  Domino  perculiente, 
eaocisus  est,  cujus  altitudo  cedrorum  altitudini 
oomparatur,  de  quibus  legimus  :  Vidi  impiumexal- 
iftUnm  et  elevatum  sicut  cedros  Libani :  et  transivi,  et 
eec€  non  erat;  el  qugesivi  eum,  ei  non  est  invenlus  lo- 
eus  ejui  {Ps.  xxxvi,  35,  36).  Et  pulchre  transisse  se 
dicity  gaiaei  qui  transit  de  saeculo,  et  dicere  potest : 
Tramiens  videbo  visianem  hanc  magnam  {Exod.  iii,  3), 
eaferlar  cedrus,  et  locus  superbis  non  poteritinve- 
niri.  Fortitudo  quoque  ejus,  quasi  quercus  arboris 
darissimeatquefortissims.ExcujusvocabuloPhilo, 
Tir  dieertiBBimus  Hebrfleorum,  Esau  appellatum  pu- 
tat  8pv»ivov,  id  est,  quercinum  el  roboreum :  licet  et 
Esau  possit  ico^fjia,  id  est,  factura  intelligi,  ut  ad  j) 
Oiala  opera  referatur.  De  hoc  forti  atque  robusto 
(a)  Dominus  loquitur  in  Evangelio :  Cum  fortis  arma- 
tu$  custodit  atrium  suum^  in  pace  sunt  omnia  [AI.  ed\ 
qux  possidet :  si  autem  fortior  illo  superveniens  vieerit 
MMH,  universa  arma  ejus  auferet  [Al.  aufert]^  in  quibus 
confidebat,  et  spolia  ejus  disiribuet  [Al.  distribuit]. 
Nobisque  pnestititDominus,  ut  fructus  higus  Amor- 
rfaeiSeon,  quem  interpretari  infructuosam  arborem 

(a)  Hic  post  Victorium  vocem  Dominus :  supra  ubi 
Psal.  xxxvi  laudat,  verbum  tegimus^  et  paasim  ejus- 
modi  alia  contextui  necessaria  ex  mss.  restituimus. 

(b)  Ifartian.  vestriSy  pro  nostris :  quidam  mss.  neu- 


diximus,  quia  mali  erant,  contereret  desuper,  et 
auferret,  ne  quis  bonos  ffistimans,comederet  et  per- 
iret.  Radices  quoque  illius  succidit  atque  commi- 
nuit,  ut  nihil  postea  mal»  arboris  puDuIaret.  Ipse 
Dominus  fecit  nos  exire  de  ssculo,  et  per  annos  qua- 
draginta,  qui  numerus  seraper  afQictionis  et  jejunii 
luctus  est  et  doloris,  per  tribulationes  et  angustias 
pervenire  in  terram  sanctara,  ut  possideremus  pri- 
mum  terram  Amorrhaei,  et  illius  quondam  regio 
fieret  nostra  possessio,  et  postea  suscitaret  defiliis 
nostris  Prophetas,  omnes  sanctos  viros,  qui  accepe- 
runt  spiritum  prophetalem^  de  quibus  in  prima  Ep& 
stola  ad  Gorinthios  plenius  legimus  (I  Cor,  xiv)T  Et 
dejuvenibus  {b)  nostris,  velelectis,  assumeretNaza- 
rsBos  et  sanctificatos,  qui  Deo  anima  suas  immo- 
lantes,  vinum  quod  inebriare  potest,  et  statum  men- 
tis  evertere,  non  attingunt :  ut  habeant  comam 
Samson,  in  cujus  capite  (quia  caput  viri  Ghristus 
est)  fortitudo  et  victoria  consistebat  (Judic.  xvi). 

(Vers.  12.)  Numquid  non  est  ista,  filii  Israely  dicit 

1147   Dominus,  et  propinabatis  tiawrxis  vinum  et 

prophetis  mandabatiSy  dicentes:Ne  prophetetis.  {c)  LXX 

similiter.  Me  vobis  tanta  praestante  beneficia,  ut  ad- 

versarios  vestros  interficerem,  et  terram  eorum  vo- 

bis  traderera,et  de  filiis  vestris  ac  juvenibus  propbe- 

tas  eligerem  et  Nazarsos,  meoque  cultui  consecra- 

rem.  Numquid  potestis  dicere  quod  ista  non  fecerim, 

et  meam  erga  vos  clementiam,  per  quam  vivitis, 

denegarim  ?  Qui  in  tantam  rabiem  prorupistis,  ut 

inebriaretis  Nazaraeos  meos  vino,  quibus  lege  pra- 

ceptum  est,  ut  omne  quod  inebriere  potest,  non  bi- 

bant  {Num.  vi) :  et  prophetis  mandaretis,  ne  in  meo 

nomine  prophetarent.  Quod   et  Amos   prophet®, 

quem  nunchaberous  in  roanibus,  prsecepit  Amasias 

sacerdos  Bethel :  et  JeremiaB  a  rege  roandatum  est, 

ne  verbis  Domini  loqueretur  ad  populum,  intantum 

ut  etiam  sermones  ejus  ignibus  concremaret.  Dehoc 

loco  hsresim  suam  Tatianus,Encratitarum  princeps, 

struere  nititur,  vinum  asserens  non  bibendum,cum 

et  lege  prseceptum  sit,  ne  Nazaraei  bibant  vinum,  et 

nunc  accusentur  a  propbeta,  qui  propinent  Nazarseis 

vinum.  Qui  si  litteram  sequuntur  in  omnibus,  et 

Judaicas  fabulas  Ecclesiis  ingerunt  Ghristi,  ergo  et 

comam  nutrire  debent,  et  uvam  passam  ac  viridem 

non  comedere,  et  super  matre  et  patre  mortuis  non 

ingredi ;  et  si  forte  bsec  fecerint  et  fuerint  humana 

vel  fragilitate,  vel  necessitate  superati,  radant  ca- 

pita,  et  irriti  sint  omnes  dies  consecrationis  et  labo- 

ris  eorum.  Quod  si  haec  non  faciunt,  nequepossunt 

more  Judaicorum  cauponum  miscere  aquam  vino, 

umbras  veritati,  Evangelii  grati»  Legis  necessita- 

tera,ebrietatem  illam  intelligant,qua  curis  sfficula- 

ribus  inebrietatur  et  obruitur  animse  vigor,  et  illos 

prophetis  mandare,  dicentes :  Ne  prophetetis,  qui, 

iivore  superatiy  prohibent  eruditos  viros  doctrina 

trum  sciunt. 

(c)  Deerant  verba,  LXX  similiter,  quae  nostri  sup- 
plent  msa. 


lOii 


S.  fiUSBBlI  BlBftONTMr 


iOlS 


proferre  sermonem.  Et  diccnte  Domino :  Vade  et  X 
dic  populo  huic  (Is,  vi,  9),  illi  econtrario  jubent,  ne 
loquaris  in  nomine  Domini,  maxime  si  ille  qui  do- 
ceat^  non  turpi  lucro  et  glorise  atque  jactantise,  sed  * 
utilitati  legentium  audientiumque  provideat. 

(Vers.  13  seqq.)  Ecce  ego  stridebo  subter  vos,  sicut 
siridet  948  plaustrum  onustum  feno^  et  peribit  fuga 
a  veloce,  et  Jortiii  non  obtinebit  virtutem  5twim,  et  ro- 
bustu^  non  salvabit  animam  suam,et  tenens  arcum  non 
stabil^  et  velox  pedibus  suis  non  salvabilur,  et  ascensor 
equi  non  salvabit  animam  $uam,et  robustus  corde  inter 
fortes,  nudus  fugiet  in  die  illa,  dicii  Dominus.  LX.X  : 
Quapropter  ecce  ego  volvam  subter  vos  sicut  volvitur 
plaustrum  plenum  siipula,  et  peribil  fuga  a  cursore, 
et  fortis  non  obtinebit  fortitudinem  suam,  et  pugnator 


non  salvabit  animam  suam,  el  sagittarius  nonsustine- 


B 


bit,  et  velox  pedibus  salvari  non  poterit,  et  eques  non 
salvabit  animam  suam,{a)  et  inventum  cor  ejus  interpo- 
tenteSf  et  nudus  fugiet  in  die  illa,  dicit  Dominus.  Me 
vobis  praestante  benficia,  et  educente  vos  de  terra 
uEgypti,  et  interficiente  ante  faciem  vestram  Amor- 
rbaeum,  ut  possidcretis  terram  ejus,  et  suscitante  de 
filiis  vestriis  prophetas,  et  de  juvenibus  vestris  Na- 
zarseos,  vos  inebriabatis  Nazaraeos  meos  vino,  et 
propbetis  dicebatis  :  Ne  propbetetis.  Idcirco  sicut 
plaustrum  stipulae  vel  feni  onere  praegravatum,  stri- 
dore  et  sonitu  longe  exululat :  sic  ego  peccata  vestra 
ultra  non  sustinens,  et  quasi  stipulam  stradens  in- 
cendio,  clamabo  et  dicam  :  Peribit  fuga  a  veioce: 
quem(!^)HebraeiJeroboamfiliumNabath  intelligunt, 
qui  prius  in  yEgyptum  fugerat  (III  Ucq.  xi)  IHc  au- 
tem  non  ipsosprincipes,  sed  domos  eorum,  etsobo-  C 
lem  accipiamus.  Kt  fortis  non  obtinebit  virtutem.suam: 
fortemBasan  interpretantur,qui  fiiit  ab  bella  prom- 
ptissimus  (III  Reg.  xv).  Et  robuslus  non  salvabit  ani- 
mam  suam:  bunc  hic  Amri  [^4/.  Omri]  senliunt.  Et 
ienens  arcum^  non  slabit,  sive  sustinebit :  de  Jehu  filio 
Namsi  [Ai.  Nemsi],  qui  Joram  regem  Israel  sagitta 
percussit  (IV  Heg.  ix),  dictum  putant.  Et  velox  pe- 
dibus  suis  non  salvabiiur :  Manahem  intelligunt,  qui 
frustra  festinans  regi  Assyriorum  dona  direxit  (IV 
Reg.  xv) :  Et  ascensor  egui  non  salvabit  animam  suam : 
hunc  Phacee,  filium  Romelise,  interpretantur,  qui 
juncto  Aram,  id  est,  Syro,  sub  rege  Achaz  Judasae 
multa  vastavit.  Et  robustus  corde,  inter  fortes  nudus 
fugiet  in  die  ilia,  dicit  Dominus  (Ibid.)  Solus  Osee 
qui  ultimus  rex  decem  tribuum  fuit,  et  errantem  po-  n 
pulum  ad  Dei  cultum  revocare  conatus  est  (l\  Reg. 
xviii),  (c)  quasi  nudus  egredieter  [Ai.  egreditur]  de 
949  incendio.  Nudum  autem  vocat,  quia  sub  ipso 
decem  tribus  captse  sunt.  Hoc  Hebrxi  autumant,  et 
sicut  nobis  ab  ipsis  traditum  est,  nostris  fideliter  ex- 

(a)  Mirum  hoc  loco,  quantum  ipsa  ab  invicem  dis- 
sentiant  Graeca  exemplaria.  Quamquam  fere Alexan- 
drino  isthaec  adhaeret  interpretatio,  verba  lamen,  et 
invenlum  cor  ejus  inter  polenteSy  in  Cist.  ms.  non 
sunt. 

(b)  Auctori,  qui  Rufinus  audit,  tota  hsec  Hebraeo- 
rum  traditio  non  magni  ponderis  dicitur. 

(c)  Martian»!  editio  addit,  quia  in  hoc  non  perseve- 


posuimus.Nunc  autom  ad  nostra  redeamuB.  Voivere 
se  subter  eos  plaustrum  [Al.  sicut  plaustrum]  com- 
minatur  Deus,  feno  vel  stipulapraegravatum,  utqnia 
frumentum  non  habent  quod  in  horrea  oondatur, 
fenum  eorum  et  stipula  incendio  concremetur.  Hoe 
est  fenum  de  quo  propheta  dicit :  Fiant  sicut  fenum 
gedificiorum,  quod  pi  iusquam  eveilaiur,  exaruit  (Ps, 
cxxviii,  6).  Et :  Omnis  caro  fenum  (Isau  xl,  6).  8ti- 
pulam  autem  illa  est,  super  cujus  incendio  flebiliter- 
propheta  complorat,  dicens  :  Ileu  mihi!  quia  faetm 
sum  sicut  qui  CLitigit  stipuiam  in  messe,  etsicut  raee» 
mos  in  vindemiay  cum  non  sit  botrus  ad  manducandum 
primitiva.  Heu  mUiil  anima  [AI.  additur  mea\,  quia 
perii  reverens  de  terra,  el  qui  rectum  faciaiy  in  homi' 
nibus  non  est :  omnes  in  sanguine  judicantur  (Midi. 
VII,  1),  et  reliqua.  Hoc  est  fenum  et  stipula,  de  qaa 
et  Apostolus  loquitur  :  Ligna,fenum,  stipula  unius- 
cujusque  opus  manifestum  fiet  (I  Cor.  iii) :  quoniam 
in   die  Domini  in  igne  revelabitur.  Plaustrumqae 
quod  volvitur,  illud  est,  de  quo  in  Isaia  legimas: 
Conculcabitur  (b)  Moabitis,  sicut  conculcatur  area  m 
piaustris  (Is.  xxv,  ^O).  Et  in  alio  loco  :  Ponamj  in- 
quit,  te  sicut  rolas  plaustri  novas  cum  serrarum  denU- 
buHj  et  conteres  montes,  et  comminues  colies  (Ibid.,  xu, 
15) :  (e)  et  postquam  montes  collesque  coniriveru, 
periet  fuga  a  veloce,  dicentePaulo  :  NesciHs  quia  ht, 
qui  in  stadio  curruntf  omnes  quidem  currunt,  unuso»' 
tem  accipit  bravium  ( I  Cor.  ix,  24).  Et  in  alio  loco: 
Currebatis  bene,  quis  vos  impedivit  non  acquiescereve- 
ritaii  (Gal.  v,  7)?  Unde   et   de  se  timens  ait:ilfoi 
quiajam  accepi,  autperfecius  sim :  cuiro  autem  siap- 
prehendam,   in  quo  el  apprchensus  sum  a  Christs 
(Philip.  III,  12) :  Haec  universa  faciebat,  ne  periret 
fuga  a  veloce  :  quamobrem  cum  jam  pervenissetad 
calcem,   et  accepisset  bravium  victoriae,  secorus 
aiebat :  Cerfamen  bonum  certavi,  cursum  consummeei, 
fidem  servavi,  de  caetero  reposita  est  mihi  justisizcxh 
rona^  quam  reddet  mihi  Dominus  in  die  illa  jvst$s 
judex :  non  solum  autem  mihi,  sed  et  omnibus  quidi* 
ligunt  adventum  ejus  (fl  Tim.  iv,  7,  8).  Sigradacon* 
cito  fugerimus,  peccatum  nosapprehenderenonnr 
lebit ;  sin  autem  ligaverit  malitia  pedes  nostros^SM 
loquemur  cum  propheta  ad  Deum  :  Qu^  iboaspiriti 
tuOf  et  quo  a  facie  tua  fugiam  (Ps.  cxxxviii,  7)tDi 
malis  cursoribus  Apostolus  loquitur  :  Non  volefiiSi 
neque  currentis,  sed  miserentis  est  Dei  (Rom.  ix,  ifk 
Sequitur  :  Et  fortis  non  obtinebit  virtutem  suam :  nm 
quo  fortis  sit,  sed  quo  fortem  se  esse  jactitet.  Sin 
qui  confidit  in  fortitudine  sua,  et  non  in  Dei  miseii* 
cordia,  juxta  illud  quod  scriptum  est :  Perdam  !•• 
pientiam,  sapieniium  et  inteHigentiam,  prudentiumrt 
probabo  (I  Cor.  ii,  19) :  non.quo  perire  possitTeit 

raverib :  quse  verba  neque  ullus  e  nostris  mss.  neq« 
ipse  Victorius  novit. 

(d)  Pro  Moabitis^  vulgati  libri  praeferebantlfoaiii^ 
eo^  contradicentibus  mss.  quibus  utimur,  etGrseOi 

Erat  auoque  vitiose  apud  Martian.  in  area. 

(e)  Nostri  mss.  ut  postquamf  et  mox,  pereat. 


im 


COMMBNTARIORUM  IN  AMOS  LIB.  I.  tkP.  Itl. 


lOU 


sapientia,  et  veritatis  intelligentia  reprobari ;  sed  A 
quo  eorum  pereat  sapientia,  qui  apud  se  videntur 
esse  sapientes.  etin  sua  eruditioneconGdunt.  Ro- 
bastus  quoque,  sivepugnator,qui  non  salvabitani- 
mainsuam,ille  est  qui  nequaquam  Apostolipossidet 
armaturam,  habens  scutum,  sed  non  fidei  :  accin- 
ctus  lumbos,sed  non  in  veritate  :  indutuslorica,sed 
non  justiti®:  portans  gladium,  sed  non  salutis 
{Ephes.  vi.}Hujusmodipugnator  non  sanctificatpr»- 
lium,  necOomini  potest  bella  bcllare,  contra  veri- 
tatem  dimicans  pro  mendacio.Talis  pugnutor  non 
potest  dicere  :  Benedidus  Dominm  Deus^  ineus  qui 
docet  manus  meas  ad  praslium^  ei  digitos  meos  ad  bel- 
lum.  Misericordia  mea  etrefugium  meum(Ps,cxLuif 
i).  Habent  et  sagittarios  haeretici  qui  frustra  ten- 
dentes  arcum,  sagittam  Domini  sustinere  non  po-  |^ 
terunt,qui  loquitur  per  Isaiam  :  Egoautem  sicuisa- 
giUa  electa  in  pharetra  Domini  {Isai,  xlix.2).  Isti 
Bunt  sagittarii,  de  quibus  et  David  canit:  Ecce  pec- 
catores  intenderunt  arcum,paraverunt  sagitta^  suas  in 
pharelraf  ut  sagilteni  in  obscuro  rectos  corde  {Ps.  x, 
2).Et  velox(inquit)  pedibus  suis  non  salvabitur,qui 
propter  acumen  ingenii  discurrit  per  testimonia 
Scripturarum,etoratorum  eloquentia.velsophisma- 
tibus  dialecticorum  opprimere  nititur  veritatem,  et 
ineopraepeditur  [AL  praepedietur]  et  corruet,  quia 
non  in  Deo,  sed  in  suis  pedibus  conndit.  Ascensor 
quoqueequinon  salvabitanimamsuam,qui  ignorat 
dictum  per  prophetam  :  Fallax  equus  ad  suluiem 
{Ps.  XXXII,  17).  Et  nescit  scriptum  esse  :  Dormila' 
verunt  omnes  qui  ascenderunt  equos{Ps.  lxxv,  7).  Hic 
non  salvabit  animam  suam  ;  sed  periens  audiet:/7i  C 
m  curribuSj  et  hi  in  equis  :  nos  auietn  in  nomine  Do' 
tnini  Dei  nostriinvocabimus.lsti  impediti  sunt,  etce- 
eiderunt :  511  nosautem  surreximuset  erectisumus 
(P«.  xix,8,  9).  Robustus  etiam  corde  inter  fortes 
nudus.fugiet.  Qui  locus  dupliciter  exponi  potest:Ut 
aut  ideo  possit  evadere,  quia  expoliavit  se  veterem 
honainem,  et  pelliceas  tunicas  peccatorum,  etnulla 
fuit  sarcina  pr£gravatus,aut  econtrario,quia  nudus 
est  et  Christi  perdidit  vestinrentum^de  quo  in  Apo- 
«  Btolo  dicitur  :  Induite  vos  Christum  Jesum  (liom.xm, 
14).  Et  in  alio  loco  :  Siquidem  induti  non  nudiinve" 
niamur  (II  Cor.  v,3)  ;nihil  ei  proderit  fortitudosua; 
sed  in  die  prselii  atque  certaminis  fugiet  perse- 
qoentes,  et  absque  armatura  Apostoli  resistere  non 
valens,  hostibus  terga  prsebebit.  q 

(Gap.  III. — Vers.  1,  2.)  Audite  verbum,quod  tocu- 
tus  estDominus  supervos,  filii  Israel  :  super  omni 
eogncUione,quam  eduxi  de  terra  ^gypti  dicens :  Tan- 
iummfHio  vos  cognovi  exomnibus  cognationibus  terrx: 
idcirco  visitabo  super  vos  omnes  iniquitates  vcstras. 
LXX  :  Awlite  verbum  hoc,  quod  locutus  est  Dominus 
ntper  vos,  domus  Israei,  et  contra  omnem  tribum 
pum  eduxi  de  terra  ^gypti  dicens  ;Verumtamen  vos 
eognovi  de  universis  tribubus  terrx:  idcirco  ulciscar 
tuper  vos  omnes  malitias  vestras.Ad  filios  Israel  pro- 


phetalis  sermo  dirigitur,  et  qui  sint  isti  filii  Israe 
sequens  versus  ostendit :  Super  omni^iuqmttcogna" 
tione,quam  eduxi  de  terra  ^gypti :  quod  non  solum 
in  dccem  tribubus,  sed  in  omnibus  duodecim,  ad- 
dentes  Judam  et  Benjamin,  debemus  accipere.Om- 
nes  enim  de  terra  iflgypti  eduxit,  et  aH  :  Tantum- 
modOf  sive,  ut  Symmachus  interpretatus  est :  Solos 
vos  cognovi  ex  omnibus  cognationibus  terrx,  Et  quia 
solos  vos  cognovi,  qui  Greator  sum  omnium,et  vos 
habui  peculiarem  populum  meum,  idcirco  super 
solos  vos  omnia  peccata  vestra  restituam  :  Potentes 
enim  potenttr  tormenta  patientur  (Sapien.  vi)  ;  qui 
autem  minimus  est,  dignus  est  misericordia.Kt  in 
Ezechiele  legimus  ;  A  sanctismeisincipiie  {Ezech.ix, 
6).  Et  judicium  Dei  de  domo  ejus  dicitur  habere 
principium  (I  Petr.  iv).  Uocinterim  juxta  historiam 
dictum  sit.Caeterum  quia  auditus  in  Scripturis  san- 
ctis,  non  solum  iste  accipitur  quem  auribus  carnis 
excipimus,  sed  etiam  ille,de  quo  Dominus  ait ;  Qui 
habet  aures  audiendi  audiat  {Luc.  viii,  81.  Unde  et 
omnis  populus  vldebat959vocem  Dei  {Exod.  xx), 
proprie  ad  eos  sermo  flt  Domini,  qui  sensu  vident 
Deum,quos  eduxlt  de  terra  /Egypti,et  de  potestate 
Pharaoni8(ut  nequaquam  luto  et  paleis  deservirent 
exstruentes  iEgyptias  civitates),et  quos  ex  omnibus 
tribubus  terrae  cognovit,dicenteApostolo:iVMwcai<- 
tem  cognoscentes  Deum,  magis  autem  cogniti  a  Deo 
(Al.  ab  eo)  (Gat.  iv,  9).  Et  in  alio  loco  :  Qui  ignorat^ 
ignorabitnr  (I  Cor.  xiv,  58).  Non  ergo  omnes  co- 
gnoscit  Deus.sed  eos,quiejuscognitionesuntdigni, 
loquens  in  ^v^ii%Q\\Q:Recediie  a  me,operarii  iniqui- 
tatiSf  nescio  vos  {Lu^.xni,  27).  In  eo  enimquod  ope- 
rariiiniquitatis  sunt,  ignorantur  a  Deo  :  idcircoin- 
quit  quiasolos  vos  cognovi,  et  meos  habui,  visi- 
tabo  super  vos  omnes  iniquitates  vestras.Quem  di- . 
ligit  Dominus,  corripit,  et  castigat  omnem  filium 
quem  recipit  {Hebr.  xii),  Et  pulchre  dixii  :Vi&itab0f 
et  uon  percutiam;  quia  plaga  Dei  visitatio  e8t,atque 
curatio.  Et  omnes,  inquit,  iniquitates  sive  peccata 
vestra  visitabo,ne  quid  impercussum  remaneat,  ne 
quid  non  recipiat  sanitatem. 

(Vers.  3  seqq.)  Numquid  ambulabant  duo  pariter, 
nisi  convenerit  eis  ?  Numquid  rugiet  leo  in  saliu,  nisi 
habuerit  prasdam  ?  Nwnquid  dabit  catulus  teonis 
vocem  de  cubili  suo,  nisi  aliquid  apprehendit  ?  Num- 
quid  cadet  avis  in  laqueum  tcrrx,  absque  aucupe  ? 
Numguid  aujeretur  laqueus  de  terra,  antequam  quid 
ceperii  ?  Si  clanget  iuba  in  civitaief  et  popultts  non 
expavescet  ?  Sierit  malum  incivitate,  quod  Dominus 
non  fccii  (Vulg.  fecerit  et  facit)  ;  qui  non  faciet  Do- 
minus  Deus  verbum,  nisi  reveiaverit  secretum{a)  suum 
ad  servos  suos  propheias.Leo  rugiet^quis  non  timebit? 
Dominus  Deus  locutus  est:  et  quis  non  proplietabit  ? 
LXX  :  Si  ambulabant  duo  simul  omnino,  nisi  cogno- 
verint  se  ?  Si  ructabit  leo  de  saltu  suo,  praedam  non 
habens  ?  Si  dabit  catulus  ieonis  vocem  suam  de  cubili 
suo  omnino,  nisi  aiiquid  rapuerii  ?Si  cadet  avissuper 


{a)  Vocem  «uum,  quam  Victoriusexduodecimco-      textus  auctoritatem,  reposuerat,  Martianseus  nihi- 
*  diciDUSy  post  Vulgatffi  editioni8,Hebraici,  Grsecique      loBecsius  omi8erat,no8tri  quoque  mss.  asserunt. 


1016 


S.  EUSBBII  HIERONYMI 


10(8 


terram  sine  aucupe  ?  Si  deponatur  laqueus  super  A.  pergens  ad  tenebras.  Omnis  enim  qui  peccat,  amai 


terramy  nisi  atiquid  apprehenderit  ?  Si  clanget  tuha 
in  civiiate^  et  populus  non  timebit  ?  St  erit  malitia  in 
urhe  quam  Dominus  non  fecit  (k\.fecerii) :  quia  nonfa- 
eiet  Dominus  Deusaliquidynisirevelaverit  eruditionem 
suam  ad  servhs  suos  prophetas,  Leo  ructabit,  et  quis 
non  timehit  ?  Dominus  Deuslocutus  est.et  quis  non  pro- 
phetahitl  95SLegi  in  cujiisdara  Gommentariis,rem 
difficilcm  persuadere  cupientis,  octosceleribussive 
impietatibus  atque  pecccatis  :primumDama8ci:se- 
cundo  Gaz(B,  et  caeteris  urbibus  Palestinie  :  tertio 
Tyri  :  quarto  Idun^apoe,  id  est  Edom  :  quinto  filio- 
rum  Ammon  :  sexto  Moab  ;  septimo  Judae,boc  est, 
duabus  tribubus  :  octavo,q\iodultimumest,Israeli, 
id  est,   decem  tribubus,   totidem  comminationes 


tenebras  et  odit  lucem  {Joan.  iii),  de  quibusin  psa- 
mo  legimus  :  Posuisti  (Al.  Posuit)  tenebras,  et  faeta 
est  nox  :  in  ipsa  pertransibumomneshestia^^hl.ferm) 
silvarum.  Catuli  leonum  (Al.  leonis)  rugientes^  ut  m- 
piant^  et  quxrant  a  Deo  'escam  sibi  {Ps.  ciii,  20). 
QusBrit  enim  catulus  leonis  non  eam  pra^dam^quam 
possidet,  qii8B  suae  est potestatis  ,  sed  utdeEcclesia 
Christi  rapiat,dequo  in  Abacuc  acr\hitur: Escse  ejus 
etectiE  (Ahac,  i,  16).  Tertia  po^na  est  eorum  quoi 
discordia  soparavit,  ut  perdant  alas,  quibus  priiis 
sublimiterrerebantur,etdec(£lisin  terram  corruant, 
et  teneantur  ab  aucupe,  qui  melius  dicitur  I^suti;; 
eo  quod  baerent  visco,  aves  liberas  capiat,qa«  pro- 
pria  voluntate  ad  terrena  descendunt.De  quibus  in 


nunc  redditas,  et  primam  primae,  id  est,  Damasci,  p  Proverbiis  scriptum  est :  Noninjustetenduntur  retia 


secundam  secundsB,id  estGazs,et  reliquas  reliquis 
respondere.Quod  utrum  verum  sit,noverit  ipse  qui 
scripsit.Aliusautem  putat(a)sed  exempla  proposita, 
duorumpariterin  viaambuIantium,etleonisrugien- 
tis  in  saltu,et  catuli  leonisdantis  vocemsuam,cum 
aliquid  apprehenderit,et  avis  captae  ab  aucupe,  et 
laquei  qui  in  terradefigituradcapiendam  praedam, 
et  tubae  in  civitate  clangenlis,hisque  oxemplis  red- 
ditam  similitndinem,ut  quomodosuperioracausam 
habent,  et  non  fiunt  nisi  illa  praicesserint  :  sicnul- 
lum  in  civitate  accidere  malum,quod  Domino  pras- 
cipientenonfactumsit.Sunt  qui  primum  excmplum 
aestimant  continere  doctrinam,quianon  possintduo 
pariter  ambulare,  nisi  sibi  anleconsenserent  ineum 
qui  fecitutraque  (Al.  ntrumque)  unum,  et  medium 


avibus  (Prov.  i^M^et  xxix,  5).Justa  enim  ruina  est 
peccatorum,qui  cum  habuerint  alas    columbs,   et 
per  aerem  volitaredebuerint,pondere  peccatorumad 
terrena  depressi  suntjCt  vitio  suo  adbaescrunt  visco. 
De  quo  in  Apostolo  legimus  :  Qui  adkaeret  mer^rid 
unum  cum  ea  corpus  efficitur  (1  Cor.  i,   46).   Quarta 
pcena  est  discordantium,  ut  capiantur  laqueo,  qai 
non  in  coclo  positus  est,  sed  in  terra  :dequo  quod 
evaserit,  sanctus  gloriatur,  et  dicit :  Anima  nostra 
sicut  passer  erepta  est  de  laqueo  venantium  :  laqueus 
contrilus  est.et  nos  liberati  sumus  (Ps.  cxxiii,  7).l9te 
est  contritus  laqueus,  de  quo  Apostolus  loquiturad 
credentes  :  Deus  conteret  satanamsub  pedibus  vestris 
velocitcr  (Rom.xwi,  20).  Rursumque  in  David   legi- 
mus  :  Juxta  semilam  scandalum  posuerunt  fnihi(Ps. 


parietem  maceriae  destruxit,  et   duos   condidit  in  C  cxxxvi,6).Nonenimpossuntdeciperesimplicesqno8- 


unum  novum  hominem  (Ephes.  ii)  :  fecitque  inter 
eos  pacem,  et  copulavit  vinculo  charitatis  ut  cum 
fuerint  simul  duo,  postulent  a  patre,  et  impetrent 
quidquid  rogaverint.HaB  sunt  duae  virgaequae  sibi  in 
Ezechiele  copulantur  (Ezech.  vii),  et  duo  populi  cir- 
cumcisionis  et  gentium,dequibusadElium  loquitur 
Dominus:  Reliqui  mihi  seplem  millia  virorum,  qui 
non  curvaveruut  genu  ante  Baal  (III  Reg.  xix,  18).  Et 
in  alio  loco  Deus  :  /nventus  snmy  aiithisqui  mc  non 
quserebant  :  apparui  eis  qui  me  non  inierrogabant 
(Isai.  Lxv,  l).Gum  autem  duo  redacti  fnerint  in 
unum,  adhaerebunt  Domino,  et  fiet  unus  spiritus  : 
Qui  enim  adhxret  DominOy  urius  est  spiritus  (I  Cor. 
IV,  17).  Isti  ergo  duo  qui  sibi  consentiunt,  etin  via 


que  credentium,nisi  nomenChristiproposuerint,  ut 
dum  putamus  nos  Christam  invenire,pergamus8d 
Antichristum.QuintapGsna  est  eorumqui  reliqaere 
pacem,quae  exsuperat  omnem  sensum  (Philipp.  iv, 
et  quam  Dominus  pcrgens  ad  Patrem  Apostolis  de- 
reliquit  dicens:  Parm  M5  meam  do  vohis,  ^- 
ceni  meam  relinquo  vobis  {Joan.  xiv,  27),  ut  in  civi- 
tate  Domini  constituti,  tubae  sonitu  terreantor. 
Quidquid  enim  in  Scripturis  sanctis  dicitur,  toba 
comminans  est,et  grandi  voceaurescredentiumpe- 
netrans.  Si  justisumus,  per  tubain  Christi  ad  beati- 
tudinem  provocamur:  si  peccatores,  audimus  qufi 
simu?  tormenta  passuri  Malumautem  quod  Dominus 
facit    in   civitate,    rontrarium    est     virtuti,    sed 


Chri8tipariterambulant,nulliusadver8ariorumpos-  p  afflictio  et  cruciatus,  de  quo  legimus  :  Suffieit  diei 


sunt  impetum  pertimeacere.Quod  si  discordiasepa- 
rentur,statim  eos  leo  rugiens  invadet,de  quo  et  Pe- 
trus  Apostolus  ait  :  ^S^Adversariusvester  diabotus 
tamquam  leo  rugiens  circuit  qussrens  quem  devoret 
(/Ptf<.v,8).Quileorugiens,non  versaturin  agriscon- 
sitis,non  in  vinei8,non  in  olivcti8,nec  interlignapo- 
mifera,quaBlaudantDeum;sodubisilvaB  suntetincu- 
ltahumus,etbestia;commorantur.Ktnon  solum  lco- 
nis  patebuntmorsibus,  sed  apprehendet  eos  catu- 
lus  leoniSjCt  ducet  ad  cubile  suum,fugipns  lucem  et 


malitia  sua  (Matth.  vi.  3l),id  est  tribulatio  et  an- 
gustia.  Et  in  Propheta  legimus  :  Ego  Deus  qui  feci 
iucem  et  tenebras^  qui  facio  pacem^  et  condo  mali 
(Isai.  XLV,  6,  7).  Sicutenim  tenebrae  contrariae  sunt 
luci  el  diei:  sic  et  pacibcllum  contrariumest,qood 
non  per  se  malum  est,  sed  malum  videturhis  esse 
qui  sustinent.Et  ut  sciamus  in  Scripturis  sanctis 
nifilitiam  interdum  non  contrariam  virtuti  accipi; 
scd  affiictionem  poenasqueetangustiam,unum  ad- 
huc  de  Jonasumamusexemplum:£^vr(ft/D^t»0p^ 


(a)  Gomipte  Martian.,  se  exempla,  pro  sex,tio. 


iM? 


COMMENTAMORtlM  IN  AMOS  LIB.  I.  CAP.  111. 


4018 


Borumtqui  conversi  essent  a  viis  suis  pessimiSyetpomi'  A 
iuit  eum  super  malitia,  quam  locutus  est  ut  faceret  eis 
{Jon«  niy  10).  Malitia  ulique  ibi  subversio  Ninivita- 
ram  est,quam  per  prophetam  Deus  fuerat  commi- 
natiis,  et  non  virluti  contraria,  quaB  ad  peccatum 
pertinet,pro  quo  comminabatur  tormenta  peccanti- 
bus.  Sequitur :  Non  faciet  Dominus  Deus  verhum^ 
nisi  revelaverit  secretum  suum,  sive  correptionem  suam 
tervis  suis  prophetis :  non  quo  omnia  Deus  revelet 
prophetis,  qusincGelo  faciat,  vel  antejam  fecerit ; 
■ed  qu®  facturus  in  terris  sit.  Revelavit  Noe  servo 
Bt)o  quod  esset  inducturus  diluvium  {G9nes,\i),  Re- 
velavil  Abraham  et  Lot  servis  suis  quod  arsurus 
essetSodomamet  Gomorrbam,  Adamam  et  Seboim 
(/Md.,xvin).Revelavit  Joseph  interpretationem  som- 
nii  septem  annorum  famis  in  yEgypto  {Ibid.j  xu),  et  |* 
Jons  prophetae  subversionem  Ninivae  {Jon,  iii) : 
nt  qui  audirent  venturasupplicia,  aut  agerent  pce- 
nitentiam,  et  tormenta  vitarent :  aut  contemnentes 
justius  punirentur.Itaet  nunc  Dominus  revelat  per 
Amos  servum  suum  et  prophetam,  quid  facturus  sit 
decem  tribubus,  ut  si  fuerint  ad  meliora  conversffi, 
et  idola  deseruerint,  de  iraminenti  periculo  liberen- 
tur.Et  nota  quod  clemens  et  benignus  Deus  semper 
futura  prsenuntiat,  ne  cogatur  inferre  supplicia.  Et 
quod  hsretici  calumniantur  956  in  Creatore, 
quasi  severo  et  truculcDto,crudeIi,et  tantum  judice, 
eoquod  nullum  sitmalum  in  civitate,quod  ille  non 
faciat :  hoc  nos  referimused  magnitudinem  miseri- 
cordiffiy  quod  non  inferat  poenas,  nisi  ante  prsdixe- 
rit.Qui  autem  praedicit,  noo  vult  punire  peccantes. 
Leo^inquit,  rugiet,  et  quis  non  timebit?  Dominus  C 
Deuslocutus  est,quis  non  prophetabit?Quts  in  hoc 
loco  non  pro  impossibili,  sed  pro  raro  accipitur. 
Ille  enim  non  timebit,  et  ille  non  prophetabit,  qui 
propter  duritiam  suam  Dominumaudirecontempse- 
rit.  Et  est  sensus  juxta  historiam :  si  ad  lconis  vo- 
cem  omnia  contremiscunt,  et  cuncta  animantium 
catura  terretur,  nos,  jubente  Deo  ut  loquaraur  et 
annuntiemus  populo  ventura  suppIicia,non  prophe- 
tabimus?  non  loquemur?  Scio  quemdam  in  suis 
BcriptumCommentariisreliquisseleonemrugientem 
diabolum  intelligendum,  et  rugientem  his  qui  peri- 
turi  sunt :  Deum  autem,  qui  loquatur  per  Prophe- 
tas,  referendum  esse  ad  Dominum  Salvatorem,  ut 
quomodo  illi  in  malara  partera  audiunt  leonis  rugi- 
tum,  et  capiuntur  in  mortera,  sic  sancti  in  bonam  D 
partem  Dominum  praecipientem  audiant,  et  sal- 
▼entur. 

(Vers.  9,10.)  Attditum  facile  in  cedibus  Azoti,  et  in 
agdibus  lerrx  jEgypti,  et  dicite  :  Congregamini  super 
manJtes  Samarix,  et  videte  insanias  multas  in  medio 
ejns,catumnias[Vu\g.  catumniam]  patientes  inpene- 

(a)  Erat  Latinis  litteris  scriptum  Abraxas,  et  pau- 
lo  post  Mythran,  atque  adeo  nulla  horum  inter  se 
Dominum  conformitas,  neque  parnumerorum  con- 
stabat  ratio :  quem  errorem  errant,et  qui  MuOpov 
cum  j,  aut  cum  i  MiOptzv  scribunt :  aut  enim  per 
litteras  hoc  quoque  nomen  in  numeros  resolutum 
det  365  dierum  totius  anni  summam,  aut  Me(6pdic 


iralibus  ejus,  et  nescieruni  facere  rectum,  dieit  Domt- 
nus  :  thesaurizantes  iniquitatem  et  rapinas,  in  osdibus 
suis,  LXX  :  Annuntiate  regionibus  in  Assyriis,  et  in 
regionibus  terrse  jEgypti,  et  dicite :  Congregamini 
super  montem  Samarim,  et  videte  mirabiiia  multa  in 
medio  ejus,  et  oppressionem  in  ea,  et  ignoravit  quas 
futura  sint  coram  [Al.  in]  ea,  dicit  Dominus,  qui 
thesaurizant  iniquitatem  et  miseriam  in  regionibus 
tforum.Supra  diximus  Amos  prophetam  specialiter, 
immo  magnam  voluminis  partem  ad  decem  tribus, 
quae  appellantur  Israel  et  Ephraim,  et  Samaria, 
prophetare.  Itaque  etiam  nunc  jubetur  ut  annun- 
tiet  Azoto  et  terrae  iEgypti  qu®  sequuntur.Pro  Azoto 
nescio  quid  volentes  Septuagintai455i/no5  posuerunt, 
cum  Azotus  lingua  HebrsBorum  appelletur  esdod,  et 
Assyrii,ASSUR.Proa?(ft6u5quoquequ£dicunturARMA. 
NOTH,verterunt  regiones,q}\^  vocantur  sadoth:  et  ni- 
hil  957  in  verbo  similitudinis  habent.Dicite,inquit, 
utcongregentur  omnes  gentes  qus  in  vicino  sunt,  et 
videant  scelera  Israel,  ne  iniquum  putent  Dei  esse 
judicium.Quomodo  si  diceret :  Prius  videte  qu8B  fa- 
ciant.et  tunc  meam  sententiam  comprobate.  Pul- 
chreque  intulit :  Super  montes  Samarise,  vel  civita- 
tis,quaB  nunc  Sebaste,  tunc  Saraaria  vocabatur,  vel 
universae  provinciaB,  quas  in  mootuosis  sitit  est : 
et  videle  insanias  multas  in  medio  ejus,  ut  pro  Deo 
adorent  vitulos,  et  immolent  filios  suos :  nec  hoc 
ecclere  coQtenti,caIumnientur  pauperes  in  penetra- 
libus  suis.et  oranino  rectura  facere  nesciant,  the- 
saurizantes  sibi  non  aurum  et  pecunias,  quae  inter- 
dum  labore  qusruntur.sed  iniquitates  et  rapinas  in 
sdibus  suis  :  ut  quia,  deserto  Dci  cultu,  adorave- 
runt  idola,  tradat  eos  Deus  in  reprobum  sensum 
{Rom  i),  ut  faciant  quae  non  oportet.  Et  quia  se- 
mel  juxta  leges  tropologiaB,Samaria  refertur  ad  haB- 
reticos,  qui  custodes  mandatorum  Dei  esse  se  men- 
tiunlur,praBcipit  sermo  divinus,utin  gentibus  praB- 
dicent,  quaB  non  habent  notitiam  Dei,  in  quarum 
doctrina  ignis  exurens  est,ettribulatio  et  angustia  : 
ut  considerent  falsam  Samariam,  et  ascendant  ad 
montes  superbiae  ejus,  et  videant  multas  insanias 
in  medio  civitatis,  dum  unusquisque  flngit  quod 
voluerit:  et  adorat  figmentum  suum ;  ut  Marcion 
bonum  Deum  et  otiosuiH  :  ut  Valentinus  alwva;  tri- 
ginta,  et  extremum  Christum,  quem  appellat,  ix- 
Tpwaa,  id  est,  aboHivum :  ut  Basilides,qui  omnipo- 
tentemDeumportentosonomineappelIat(a)'A6pa{ac, 
et  eumdera  secundumGraBcas  Iitteras,et  annui  cur- 
susnumerura  dicit  in  solis  circulo  contineri,  quem 
ethnici  sub  eodem  numero  aliarum  litterarum  vo- 
cantMetOpav.  Etlberas  ineptiaB  in  Balsamo  Barbelo- 
que  mirantur.  Nonne  haB  insaniaB  sunt^  et  multaa 
insaniaB,  unoquoque  flngente  quod  in  animum  ejus 

scribendum,  aut  HLifipr^^  est.  rcro^^Tjfpfav  litterarum 
alibi  exhibcmus.Gonferlibrum  cnntra  Luciferianos, 
num  23,  ubi  deBasiIide,qui5ummnm  Deum  Abraxa, 
cum  irecentis  sexaginta  quinque  edilionibus  commen- 
tus  cst;  Epistolamquoque75,ad  Theodoram^  num3; 
et  107,  ad  LaBtam,  num.  2 ;  denique  prsfation^ 
in  Pentateuchum,  ad  Desiderium. 


1010 


S.  BnSEBII  fflERONTMI 


lOM 


inciderit  ?  Calumiam  quoque  patiuntur  in  penetra- 
llbus  eju8«  sive  opprimuntur  simplices  quique  ere- 
dentium  :  dumsub  nomine  veritatis  colunt  menda- 
cium,  ll58etomnino  rectum  fasere  nesciunt,  quia 
perdideretramitem  veritatis,  nec  credunt  in  eo  qui 
dicit :  Ego  sum  verilas  (Joann.  xiv,  6) :  et  tbesau- 
rizantsibi  dogmata  iniquitatis^etrapiunt  atque  con- 
cludunt  in  sedibus  suis,  quos  poterint  falso  errona 
decipere.  Sin  autcm  placuerit  ut  legamus  Assyrios 
(quod  tamen  in  Hebraico  non  babetur),dicamus  bos 
esse^de  quibus  scriptum  est :  Inducam  super  sen- 
sum  magnum  principem  Assyriorum.qui  dixit,  Forti- 
iudine  meafaciam,  et  cnetera,  ut  capiantur  haeretici 
ab  Assyrio  et  teneantur  in  terra  i£gypti,  de  qua 
Jam  venientes  ad  Ecclesiam  liberati  sunt. 

(Vers.  11.)  Propterea  hsec  dicit  DominusDeus: 
Tribulabitur  et  drcumielur  terra,  et  detrahetur  ex  te 
fortitudo  tua,  et  diripientur  gedes  tuxXXX  :  Propter- 
ea  hssc  dicit  Dominus  Deus  :  Tyrus  et  in  circuitu  ter- 
ra  tua  deserta  erit :  et  detrahet  de  te  fortitudinem 
tuam,  et  diripientur  regiones  tUte.Pro  Tyro,  quae  in 
Hebraico  duabus  litterlsscriptaest.SAOE  (y)et  res 
(l) ;  et  appellatur  soR(iy):  quod  etAquila  et  Se- 
ptuaginta  simiiitertranstulerunt :  Hebraeus  qui  me 
in  sanctis  Scripturis  erudivit,  tribulationem  inter- 
pretatus  est,nec  renuimus  ejussententiam  :  quia  et 
Symmacbus^qui  non  solet  verborum  )cacxo(7)X(av,  sed 
intelligentiffi  ordinem  sequi,  uit,  obsidio  et  circum- 
datio  terrss, Pro  obsidione  (a).  qu»  ab  eo  dicitur  iro- 
'kiopx.iaLtfortHudo  a  Tbeodotione  posita  est  qui  pu- 
tavit  non  sar  (iy)  et  soR(ny),  quod  tribulatiOf  vel 
Tyrus  dicitur,sed  sur  legendum  :  quod  proprie  re- 
fertur  dApetram  durissirnam,  quoB  Grsece  appellatur 
dixp6TO[xo<,et  quam  nos  Latine  siticem  dicere  possu- 
mus.  Loquamur  ergo  de  singulis.  LXX  dixerunt : 
l^yrus  etper  circuitum  terra  tua.  Videbaturque  pen- 
dere  sententia  :  addidere  ergo  de  suo,  deserta  erit : 
nec  error  interpretum  est,  ubi  propter  verbi  ambi- 
gnitatem,  et  tribulatio  et  Tyrus  dici  potest.  Et  est 
sensus  :  Super  montes  Samaris  multas  populus 
meusinsanias  perpetravit;  calumniam  faciens,  et 
rectum  penitus  ignorans,et  thosaurizans sibi  iniqui- 
tatem  et  rapinas  :  959  ideo  tribulabitur,  sive  con- 
ieretur,  et  Assyrio  exerciUi  terra  circumdabitur 
eorum,et  detrahetur,  ait,  ex  te,  o  Samaria,  o  decem 
tribus,  0  quondam  populus  meus,  fortitudo  tua :  et 
diripientur  in  sedibus  tuis,  quae  per  calumniam  ex 
miserorum  lacrymis  congregasti.  Hseretici  quoque 
aut  tribulabuntur  in  die  judicii,  et  omnis  eorum 
fortitudo  attenuabitur,et  diripientur  quse  habuerant 
de  rapinis,  ut  liberentur  populi  quos  deceperant : 
aut  certe  quotidie  per  viros  ecclesiasticos  tribula» 
buntur,  et  circumdabuntur  testimoniis  Scriptura- 
rum,et  detrahetur  ex  eis  fortitudo  syllogismorum, 
et  verborum  argutiae  quibus  suum  dogma  Grmave- 


A  rant.  Etedes  eorum  diripientur:  ut  qui  rapti  fue- 
rant  de  Ecclesia,  ad  Ecclesiam  revertantur. 

(Vers.  12,  13.)  Haec  dicit  Dominus :  Quomado  d 
eruat  pastor  de  ore  leonis  duo  crura,  aut  extremum 
auriculse  :  sic  eruentur  filii  Israet  qui  habitant  in  Sa- 
maria  in  ptaga  lectuli  et  in  Damasci  grabato.  LXX: 
Hxc  dicit  Dominus  :  Quotnodo  si  avetlal  pastor  de  ore 
leonis  duo  crura,aut  extremum  auricutss :  sic  avelleih 
tur  fitii  Israet  qui  habitant  in  Samaria  contra  tribum 
et  in  Damasco.  In  principio  Amos,  ubi  versiculos 
illos  disseruimus  :Dominus  deSton  rugiet,  et  de  Je- 
rusalem  dabit  vocem  suam  :  et  luxerunt  speciosa  pasr 
torum,et  exsiccatus  est  vertex  Carmeliy  diximus  illum 
artis  suae  usum  csse  sermonibus:  ut  quia  pastor 
gregum  nihii  terribilius  leone  cognoverat,  iram  Oo- 

H  mini  leonibus  compararct.  Juxtahunc  ergosensnm 
etiam  nunc  de  eo  quod  saepe   viderat  sumit  exem- 
plum,et  sic  decem  tribuum  parvas  reliquias  de  As- 
syriorum  narrat  manibus   eruendas:  quomodo « 
pastor,  devoratis  omnibus  membris,  duo  cnira  aut 
extremum  auriculse  de  leonis  faucibus  rapiat :  po- 
sitoque  comparationis  exemplo,  ita,  inquit,  eruen- 
tur  filii  Israel,  decem  videlicet  tribus  quse  habitant 
in  Samaria,  in  plaga  lectuli  et  in  Damasci  grabato. 
Quod  mihi   sic   explanandum  videtur  :  legimus  in 
Isaia  Rasin  regem  Aram,  id  est,  Syrorum,  qui  re- 
gnabat  in  l)amasco,etPhacee  filium  Romellffi  regem 
IsraeI,inito  roedere^contra  Judam  venissepugnantes 
(Isai.  vii) :  de  quibus   Dominus   praecipit  Achaz  re- 
gi  Judae  et  Jerusalem  ne  timcatdHos  semiustos  to^ 
res  :  quando  in  signum  plense  libertatis.  Virginis  ei 

C  et  conceptus  et  partus  960  ostenditur.  Filii  ergo 
Samariffi  habitant  in  regione  et  plaga  lectuli,requie- 
scentes  in  Syrorum  auxilio,  et  in  Damasci  grabato 
sibi  victoriam  pollicentes  :  ut  quomodo  qui  fessus 
est,refociIlatur  in  lectulo  :  sicilli  f r ac tas  vires  vici- 
nae  gentis  auxilio  roboraront.  Unde  et  in  eodem 
Isaiaper  tvpum  dicitur  futurorum,quod  nascilnras 
sit  puer,qui  priusquam  sciat  patrem  et  matrem  VO' 
care,  accipiat  spolia  Samariaeet  virtutem  Damascii 
quae  scilicct  contra  Jerusalem,junctis  viribus,dimi- 
cabant  (Ibid.).  Pro  plaga  lectuli  et  Damasci  grabato, 
Septuaginta  transtulerunt  contra  tnbum  ct  in  Dama- 
sco  :  ut  juxta  tropologiam  referamus  tribum  ad  Ja- 
dam,et  Damascum  ad  vocationem  gentium  :  de  qui- 
bus  unus  grex  factus  est  Domini  :  cujus  sspeo^^es 

j)  leonum  feritas  laniat :  de  quorum  faucibus  vix  duo 
crura  aut  extremum  auferturaurtculae.In  crure  via 
ostenditur  doctrinarum,  in  aure  sacramenta  dicto- 
rum.Unde  et  apostoli  absque  calciamentis  et  ulla 
mortui  animalis  pellicula  nudis  pedibus  jubentur 
[At,  jubebanturj  incedere  (Matth.  x).  Et  ad  creden- 
tes  dicitur  :  Qui  habet  aures  audiendi  audicU  (Lue. 
VIII,  8).  In  Apocalypsi  quoque  Jannislegimus  :  Qui 
habet  aures  audiat^quid  spiritu^  dicat  Ecclesiis  [Apoc. 


(a)  Amovimusbinc  vocem /^rra3,quam  pridem  Vic- 
torius  expunxerat  ad  septem  FHorentinorum  codi- 
oum  fidem,  quibus  et  nostri  omnes  coQcinuQt ;  vix- 


que  adduci  possum  ut  credam,  a  Martianaeo,  qui 
eam  retinuit,  in  mss.  potuisseinveniri. 


IQSl 


COMMENTARIOIIUM  IN  AMOS.  LIB.  II.  CAP.  III. 


1032 


11,7).  Et  manifestius  per  propheiam :  Ponite^  in-  A 
inqoit,  sermanes  vestros  in  auribtu  cordis  vestri.  Hoo 
iter  tam  haeretici  quam  magistri  eorum  dsemones 
impedire  festinant,  et  intexere  retibus,  ut  in  via 
quffi  Ghristus  est^corruamus.Sed  si  venerit  vir  ec- 
olesiasticus  et  homoDei.et  Sainson,q\i\d  interperta- 
tur  solf  leonem  interficit :  descendensquein  inferni 
lacum,  qui  aquas  refrigerat,tempore  nivis,tempes- 
tati8,et  hyemis,  sulTocat  leonem  :  ut  securo  pede 
et  tutis  auribus  Dominum  sequi  et  verba  ejus  au- 
dire  valeamus. 

(Vers.  14,  15.)  Auditeet  contestamini  in  domo  Ja- 

cobt  dicit  Dominus  Deus  exerciium^  quia  in  die  cum 

visitare  ccepero  praevaricationes  Israel  super  eum^visi- 

iabo  et  superaltaria  Bethel :  et  amputabuntur  comua 

altaris^et  cadent    in  terram  :  et  percutiam  domum  p 

hyenuUem  cum  domo  xstiva.ei  peribunt  domus  ebur* 

nese:etdissipabuntur  xdes  multsSfdicit  Dominus,LXX: 

Sacerdoies,audite :  contestamini  domum  Jacob,   dicit 

Jkminus  Deus  omntpotens :  quia  in  die  qua  uldscar 

iniquitates  Israel  super  eum,  ulciscar  et  super  ailaria 

Beiheliet  suffodientur  comua  altariSy  ei  cadent  super 

ierram,  961  Confundam  et  percutiam  domum  pinna- 

iam  super  domum  sestivam,  et  peribunt  domus  ebur- 

nese^  et  adiicientur  domus  alide  multse^dicit  Dominus, 

Quod  inprincipio  capituiijuxta  Scptuagintapositum 

est,  sacerdoteSy  in  Hebraico  non  habetur,   sed   pro 

hoc  verbo  iegitur  ares  (uiV)»quod  Aquila  interpre* 

tatus  est  grabatum :  et  puto  Septuaginta  ipsum  ver- 

bnm  posuisse  Hebraicum,quod  quidam  non  intelli- 

gentes  pro  AREslegeruntiepeT<,idest,jardr^(>/e5.PrsB- 

cipiiautem  sermo  propheticus  ut  primum  audiant,  C 

deinde  contestentur  in  domo  Jacob,  id  est,  in   de- 

cem  tribubus  qu8B  Dominusdixerit.   Cum   cocpero» 

inquit,  visitare  prffivaricationes  vel,  impietates  do- 

mus  l8rael,et  ei  reddere  qus  meretur,et  captivita- 

tis  tempus  advenerit :  tunc  destruentur  altaria  Be- 

thel,  ubi  erant  aurei  vituli,  et   amputabuntur  cor- 

nua  altari8,quod,Jeroboam  quoque  manum  exten- 

dente,  diniptum   est  (IH  Reg,  xiii) ;   et  ruent  in 

terram,  Aasyrio  vastante,  confracta.  Et  percutiam^ 


inquit,  domum  hyemalem  cum  domo  aestiva^  quod 
simpliciter  juxta  litteram  accipere  possumus :  tan- 
tarum  eos  fuisse  opum,  ut  duplices  haberent  do- 
mus,byemale8  et  aestivas,quarum  alisB  vers»  essent 
ad  Aquilonem,  alis  ad  Austrum,  ut  pro  varietate 
temporum,frigoris  et  caloris,  ccelique  temperiem, 
providerunt.Possumus  domumhyemalem  appellare 
regnum  Israel,  in  qua  frigus  erat  religionis  et  cul- 
tus  Dei,  variique  ventorum  turbines,et  ssva  ^tera- 
pestas  ;et  domum  «stivam,  Judam  etJerusalem,in 
qua  erat  templum,eto£ferebantur  holooausta  mane 
et  vesperi.et  vigebat  calor  969  religionis.  Ei  peri- 
buntyB\i,domus  eburneai :  quod  et  juxta  historiam 
stare  potest.Legimus  enim  Achab  regem  Israel  tan- 
tis  fluxisse  de1iciis,ut  domum  sibi  eburneam  fecerit 
(III  Reg,  xxii).  Pro  ebemeis,  domos  deniis,  id  est 
elephaniinas  in  Hebraeo  invenimus.  De  quibus  et  in 
quadragesimo  quarto  psalmo  scriptum  est:  A  domt- 
bus  ebumeis:  ex  quibus  deieciaverunt  te  filise  regum 
in  honore  iuo,  Quando  visitare  coeperit  Dominus 
pr®varicationesIsrael,quiprius  Deum  menteceme- 
bat,  visitabit  et  super  altaria  Bethel  :non  unum  al- 
tare,quod  habet  Ecclesia,sed  altaria  hseretioorum 
plurima.  Totenim  habent  altaria,  quot  schismata. 
Amputabit  et  cornua  altaris,  quod  per  superbiam 
nnum  se  habere  jactant.Gadentque  eorum  cornua, 
id  est,arrogantia  in  terram  :  et  percutiet  domum 
hyemalem  eos  bfiBreticos  qui  laborant  continentia  et 
Jejuuii8,xerophagiis,chameuniis,e  quibus  Tatianus 
est  et  ManichsBUS.Kt  domum  sestivam,  ut  Nicolaitas 
et  Eunomianos,et  veteris  bsreseos  novos  sectato- 
res,qui  propter  ventris  ingluviem,omnem  recipiunt 
voluptatem.  £t  peribunt  domus  eburnea3,qu8B  arti- 
fici  dente  et  rhetorici  nitoris  splendore  compositae 
8unt.  Et  dissipabuntur  SBdes  multse,  que  in  toto 
orbe  dispersffl  sunt.  Una  eniin  veritate  surgente, 
multa  mendacia  destruentur.  Pro  domo  hyemali, 
oTxov  t6v  Tcep^Tcrepov,  Septuaginta  transtulerunt : 
quod  nos  interpretati  sumus,  pinnitam,  eo  quod 
ostiola  hdbeat  per  fenestras,et  quasi  pinnas  ad  ma- 
gnitudinem  frigoris  repellendam. 


LIBER  SECUNDUS. 


tt€S-M4  Legi  in  quadam  controversia :  Imbe- 
cillitas  corporis  animi  quoque  vires  secum  trahit. 
Bt  contrario(a)Paulusapostolus:(2uar2do  fn/irm(>r,in- 
qniUtunc  fortior  sum  (II  Cor.xii.iO).et  :Virlus  in  tVi- 
ftrmiiate  perficitur{Ibid.,9).^p'iriiiiseu\m  contra  car- 
nem,et  caro  contra  spiritum(Ga/a/.v);  haec  inviccm 
sibi  adversantur,ne  quae  vo]umus,illa  facianus.Unde 
et  in  Evangelio  dicitur :  Spiriius  promptus  est^  caro 
auUm  infirma  {Matth.xxvi,  41).  Senectus  multa  se- 
cnm  et  bona  afTert  et  mda.  Bona,quia  nos  ab  im- 
pudentissimisdominisliberatvoluptatibus^gulaeim- 

(a)  M88.  dno  Pautus  tacent,moxque  fortis  pro/br- 
Oor  leguat. 


D  ponit  modum,  libidinis  frangit  impetus^  auget  sa- 
pientiam,  dat  maturiora  consilia  ;  et  frigescente 
corpore,  dormit  cum  perpetua  virgine  Sunamite  : 
uxuriamque  contemnens  cum  Berzellai,  delegat 
eam  filio  adolescenti  Ghamaam  [yl^MaaohaJ,  et  non 
vult  transire  Jordanem,  atque  in  alienos  fines  de 
{b)  suis  finibus,id  est,  regionibus  exire(1I  Reg.xix), 
Quae  autem  putantur  senectutis  mala,  ista  sunt  : 
crebrae  infirmitates,  pituita  molestissima,  quam 
Grscorum  alii  x^puj^av,  alii  fkiy[ux  nuncupant,cali- 
gantes  oculi,aoescentes  cibi,  tremens  interdumma- 

(b)  Gisterciens.  duoque  Palatini  codd.,  tn  alienos 
fines  de  mi  exire  ngiofubus. 


1023 


S.  EnSBBII  BIERONYIII 


IQII 


nu8,Dudi  gingivis  dentee,  et  inter  cibos  oadentes. 
Ad  hsc  torminibusetaouleisstomachi,  podagrffique 
et  chiragre  doloribus  8®petorquetur :  itaut  ne  sty- 
lum  quidem  aut  calamum  tenere  queat;  ut  [.•//.  et] 
Buis  pedibus  non  possit  incedere  magnaque  parte 
vitffivideatur  esse  truncata^et  multis  membris  pre- 
mortua.Gum  haec  itase  habeant,(a)in  malorum  com- 
paratione  tolerabiiius  sustinebo  morbos,  dummodo 
una  et  gravissima  domina  libidine  caream.^^Patitur 
quidem  et  senectus  nonnumquam  incentiva  vitio- 
rum  :  nullusque  juxta  sanctum  martyrem  Gypria- 
nnm.diu  tutusest  periculo  proximus.Sed  atiudest 
titiilari,  aliud  obrui  voluptatibua.lbi  cum  apostolo 
adolescentia  loquitur,qus  novit  virentis  corporis 
necessitates  :  ffon  enim  quod  volo  bonum  hoc  ago^ 
sed  quod  nolo  malum  illud  facio  {Rom,  vii,  ^15)  ;  et 
Miser  ego  homo,  quis  me  liberabit  de  corpore  morUs 
hujus  (Ibid,,  24)  ?  Hio  autem  raro  inter  emortuos 
cineresscintiilasublucensreviviscere  nititur,  et  ta- 
men  incendia  non  potest  suscitare.  Quam  ob  rem, 
Pammachi,  cano  jam  mecnm  capite,  impetra  mihi 
a  Domino  ut  comitem  (b)  mihi  merear  habere  sa- 
pientiam,  de  qua  scriptum  est:  Ama  t7/am,  et 
servabitte:  honora  illam,et  amplexabitur  te  {Prov, 
IV,  8)  :  ut,  ipsa  adjuvante  et  socia,  cceptum  in 
Amos  opus  expleam,secundu8queliberprincipium 
Bumat  a  vaccis  Basan :  ut  qui  in  Osce  propheta 
de  vaccis  sive  vitulis  Bethaven  pleno  sermone  trao- 
tavi :  nunc  quoque  de  vacois  (c)  pinguissimis  pos- 
aim  disserere. 

^Cap.  IV.  —  Vers.  1  seq.)  965  Audite  verhum 
hoCf  vaccse  pingues;qu3e  estis  in  monte  Samarias  iquae 
calummiamfacisti  egenis,et  confringitis  pauperes,qu^ 
dicitis  dominis  vestriSfAffetie  et  bibemus,  Juravit  IHh 
minus  Deus  in  sancto  suo:  quia  ecce  diesvenient  super 
voi^et  levabunt  vos  in  contiSy  et  reliquias  vestras  in 
ollis  ferventibus :  et  per  aperturasexibilisaUera  contra 
alteram,et  projiciemini  in  Armon,  dicit  Domtnus, 
LXX:  Audite  verbum  istud,  vaccae  Basanitidis[A\,  Ba- 
sanitides]fqusR  estis  in  monte  Samarue,  quse  opprimi- 
tis  pauperes,et  concuicatis  egenos,qux  dicitis  dominis 
vestris :  Date  nobis  ut  bibamus.  Jurat  Dominus  pev' 
sanctos  suos,quoniam  ecce  dies  venient  super  vos^  et 
tollent  vos  in  armis,et  eos  qui  vobiscum  sunt  in  ollis 
negotiatores  pestilentes^et  ejiciemini  nudae  contra  in- 
vicem.et  projiciemini  super  montem  Remmam,  dicit 
Dommus(6). Pro  vaccis  pinguibus,  Septuaginta  po- 
Buerunt  Basanitidis :  Aquiia  et  Theodotio  ipsum 
verbum  Hebraicum  ba8An(7W1);  nos  Symmachi  in- 
terpretationem  secuti,  qui  ait,  al  ^oec  euxpooi,  id 
esi  fboves  jayinata?,  vaccas  pingues  interpretatisumus 
Loquitur  autem  ad  principes  Israel  et  optimates 

(a  UnusPalatin.  :  Cumhxc  ita  se  habeanty  utik 
mihi  in  malorum  comparatione  tolerabilius  sustinere 
morbos, 

(b)  Alterum  hoc  mihi  nostri  iguorant  mss. 

{c)  Palatin.  de  oaccis  Basan  tractem, 

\d)  Addit  Gi8ler.D^tt3,quemadmodumet  Grfficafe- 
runt  aliquot  exemplaria,  K^ptoc  6  Oe&c.  Pro  Bomiu- 
iUf  quam  vocemez  mM.  et  Graeo 


A  quosque  decem  tribuum,  qui  deliciis  ac  npfnia  vt- 
cabant,  ut  audiant  sermonem  Dei,^t  non  aratofei 
boves,  sed  vaccas  pingues  de  armenlo  se  esse  nofe- 
rint,  sive  qu»  nutriantur  in  pascuis  Bason,  qiue 
sunt  loca  herbarum  fertilissima  :  ao  per  hoe  sfgid- 
ficat  eos^non  agricuJturffi,sed  immolationi  et  ead 
prsparatos.  Vos  vaccs  pingues  estis  in  moDte  8i- 
mari«,et  humiles  quosque  oonfringitis,  et  didtfi 
dominis  vestriSjid  est,  pastoribus,  per  qaoa 
intelligimus,  Date  nobis,  et  bibemus,  id  eet',  ji 
tantum,et  nos  cuncta  vastabimus.  Ex  eo  aiitefli 
quod  posuit,  date  nobis,  ei  bibemus  :  et  non  dizit, 
date  et  com^(iemn;,ebrietatem  earum  eignifleal  in 
vino  atque  luxuria,  que  statnm  mentie  eveiiOBi 
Juravit  itaque  Dominus  Deus  in  sancto  suo,  vel  ia 

n  semetipso.vel  in  Filio,  vei  in  Templo,  vel  in  onuii 
qui  sanctusest  et  appellatur  templumDei,qiiodai- 
ventura  sit  dies  non  longe  et  post  muita  8ecala,9ed 
Jam  imminens,dies  captivitatis  et  angueti»,  in  qao 
vaccs  leventur  in  cont)s,et  reliqui»  earum  in  oUii 
ferventibus,  pro  quo  et  in  Hebraioo  %%%  ei  apod 
Aquilam  scriptum  estm  lebetitus  piscicuUmm.  Pie 
contis  quoque  qui  Hebraice  dicuntur  8ANNOTh(I1139)^ 
Aquilam  interpretatus  est  clypeos:  Symmachaa  et 
LXX,  arma ;  solus  Theodotio  Wpaxa,  quem  nos  8§- 
outi,  contos  vel  hasta^  interpretati  sumas.  Hoe  an- 
tem  significat,quod  oapiantur  in  prslio,  et  portea- 
tur  atque  auferantur  jureviotoria  :  aervane  tamen 
coeptam vaccarum metaphoram,utqna8e88e  pingoae 
dixerat  vaccas,earum  carnes  narret  in  contis  viA, 
Bcutis  esse  portandas.Et  sicut  lebes  ferventieeimos 

C  minutos  pisces  pariter  involvit:  ita  etvaccas  Basan 
absque  ullo  ordine  oaptivitatis  miseriis  opprimen- 
das.QuodquesequitunEf  per  aperturas  esBthiUseJr 
tera  contra  alteram,  sic  explanari  potesi  :  Aperia 
vobis  est  captivitatis  via,etcum  lebetea  vBtiti  fbe- 
rint  exusti,exibitls  alteracontra  alteramy8eeandam 
Hebrfflorum  idioma,qui  pro  eo  quod  noe  («)  matno 
vel  vicissim,  mulierem  et  mulierem,  hoe  eet,  alie- 
ram  contra  alteram  vocant.  Et  projiciemini^  inqoii» 
in  locis  Arment3S,  quaa  vocantur  Armona  (rucnrO* 
Denique  Symmachus  ita  interpretatua  est :  Et  pnh 
jiciemini  in  Armenia.pro  quibus  Septuaginta,  inm- 
tem  Remman,  Aquila  (/)  montem  Armona,  Theodotio 
montem  Mona  :  quinta  autem  editio,  excelsum  num- 
tem,  transtulerunt.  Verbum   autem  Domini  qnod 

D  vaccffi  Basan  jubentur  audire,  secundum  copiam 
tropologiam,  hflereticis  pr8ecipit,qui  veniri  ei  sols 
servientes,  recte  appellantur  vacca  pingaieeimay 
eive  vaccffi  ignominiosse  :  hoc  enim  inierpreiatar 
Basan,  id  est,  a(9x^v7},quam  si  confuaionem  dieeie 
voluerimus,  Babylonem  magis  quam  Basan  iniv- 

continuo  erat  supra  atque  inft*a  BasanitideSm 
{e)  Supplet Victoriu8,(^'ctmtM,ex  septem  Floreniia 

codicibus. 
{f)ln  librotamendeLooisad  vocem  Hmma,alii8r 

Aquila  diciturinterpretatus  :etnt  qoidem  Eaaeliiaa 

nota.  opoc  iv  'P.e|x{jLu>vay  ut  vero  Hieronymos,  mons 

Emmona, 


GOMMENTARIORUM  IN  AMOS  LIB.  II.  CAP.  IV. 


1096 


mnr.  Hs  vaccs  pingues,  sive   ignominiossQ  f^  tes,ut  exurantur  et  excoquantur  qui  fuerunt  prius 


0,  nam  Basan  et  hoc  intelligitur,  in  monte 
PB sunt,  cui  et  in Osee  dicitur :  Aufer  vitulum 
amaria.Ei  rursum  in  eodemy  Quia  teducens 
Uus  tuusy  Samaria  (Ose.  viii,  5,  6) :  et  ideo 
be  Samaris,  quia  semper  erigunturin  super- 
t  sibi  sublimia  repromittunt.Samariaquoque 
I  dioitur,  non  quo  custodiant  sermones  Do- 
lad  quia  custodes  prsceptorum  ejus  esse  se 
.  Qus  calumniam  faciunt  egenis,  et  confrin- 
ftuperes.  Egenum  et  pauperemS07  inteilige 
ftsticum  virum^quiveritatis  simplicitate  con- 
bffisretioorum  supellectilem,  et  eloquentie 
im,  argumentorumque  divitias  non  requirit. 
)ce  dicunt  dominis  suis  :  Afferie  etbibemus. 
08  earum  vel  principes  perversorum  dogma- 


negotiatores  pestilentes:  adhocenim  negotiabantur 
[AL  negotiabunturj,  ut  morti  traderent  quos  dece- 
perant.  Isti  sunt  de  quibus  dicitur  :  Filii  Heli^  filii 
pestilentim  (F  Reg.  ii),  qui  in  cathedra  pestilentifiB 
[AL  pestilentium]  sederunt.Cumque  excocti  fuerint 
et  exusti,  egredienturnudi,  nihil  eorum  habentes, 
quas  sibi  antea  praQsumebant.  Et  videbuntignomi- 
niam  suam,et  projicientur  super  montemf{mmam, 
qui  interpretatur  «uMtmitof ,  ut  insuperbiasuacon- 
terantur.Quidam  Remmam,t;tiioftem  alicujus,id  est, 
tpaah  Ttvoc,  interpretantur.Non  enim  omnia  videre 
poterant ;  sed  sibi  partis  alicujus  scientiam  promit- 
tebant,  ut  projiciantur,  eo  [AL  in  eo]  quod  se  scire 
credebant.  Possumus  juxta  litteram,  quando  vene- 
rint  dies  captivitatis  super  vaccas  Samariffi,intelli- 


^^ .^. ^ ^,-^  r o —       ^-  r— , ... 

)88umus  appellare.  Valentinum,  et  Marcio*  ^  gere  quod  superent  eas  in  prelio,  etopprimantar- 


t  Arium,etEunomium  :  aut  eos  qui  per  mul- 
llibros  ab  aliis  maleinventa  corroborant.Istis 
vaccaB  Basanitidis  lAfferte  nobis,  et  bibemtu. 
lim  illi  dederint,  isti  quod  devorent  non  ha- 
mmo  quod  bibant  ut  inebrientur.  Ut  autem 
28  aquas  et  pocula  signiOcare  doctrinam,Do- 
loquitur  ad  Samaritanam  :  Omnis  qui  biberit 
irit]ex  aquahaCfSitiet  iterum:  quiautem  biberit 
s  qaam  ego  dabo  ei,  non  sitiet  in  3etemum{Joan, 
.  Ergo  qui  de  Samaritanse,  id  est,  haeretico- 
^uis  biberint,  semper  sitient  et  ardorem  fau- 
liccarum  refrigerare  non  poterunt,  Isaia  de 
dem  [AL  hac  eadem]  conclamante :  Sicut 
U  qui  sitit  quasibibat,  et  cumsurrexerit^adhuc 


mis  suis,et  congressione  superatas  compellant  ad 
urbes  munitas,qu8e  comparentur  oliis  ferventibus  : 
ut  quomedo  Jerusalem  habens  ciausos  populos  et 
obessos,  assimilatur  ollae  ferventi  et  plens  car- 
nium  ;  sic  et  urb.es  Samarie  ollis  ferventibus  com- 
parentur,  qu8B  fame  et  pestilentia  clausos  populos 
exire  compeIlant,et  ire  incaptivitatem  mutuo  se  vi- 
dentes,  et  transferri  in  Armon  montesArmeniffi,qui 
Medis  Persisque  conQnes  sunt. 

(Vers.  4  seq.)  Venite  adBethet,  et  impieagite:  ad 
Gatgalamjetmuttiplicateprasvaricationemfet(a)afferte 
mane  mctimas  vestras,  tribus  diebus  decimas  vestras, 
Et  sacrificatede  fermento  [Vulg.  fermentato]  laudem^ 
et  vocatevoluniarias  obtationes^et  annuntiate.Sic  enim 


mrna  autem  ejus  frustra  speravit :   sic  erunt  C  voluistis,  fitii  Israelt  dicit  Dominus  Deus,  Unde  et  ego 


gentes  qux  pugnant  contra  Jerusalem  (Isai, 
\).  Vere  enim  qui  de  hsereticorum  aquisbibe- 
pngnaverit  contra  Jerusalem  Ecclesiam  Dei, 
miB  bibit,  et  anima  ejus  vanis  imaginibus 
or.  Cumque  ffistimaveritsesatiatum^tuncsi- 
habebit  prlDcipium.  Unde  et  ad  virum  eccle- 
um  dicitur:  Bibe  aquas  de  vasis  tuiSfCt  depu- 
I  fantibus  aquas  tuaSy  et  sint  tibi  soti  (Prov,  v, 
JuratDominusDcus  tuus  insanctosuo  contra 
i  sagios  et  dapibus  servientes,  sive  jurat  in 
i  8uis,quod  venient  dies  super  eas,  dies  judi- 
ue  pcDnarum,  ut  portent  eas  in  armis  suis,et 
li  cum  ipsis  sunt,  mittant  in  lebetes,sive  por- 
3i  vel  ips(B  vaccs  sint  negotiatores  pestilen- 


dedi  vobisstuporem  dentium  in  cunctis  urbibus  vestris, 
ct  indigentiam  panum  in  omnibus  lodsvestrisietuon 
estis  reversi  ad  me^ dicit  Dominus,LXX  :  Introistisin 
Bethel,  et  inique  egistis,  in  Galgala  muttipticastis  tm- 
pie  agere :  et  intulistis  mane  hostias  vestras,  in  die 
tertio  decimas  vestras,  Et  legerunt  foris  tegem, 
ei  invocarerunt  canfessiones,  Annuntiate  quia  hxc 
dilexerunt  fUii  Israel,  dicit  Dominus  Deus,  Et  ego 
969  dabo  vobis  stuporem  dentium  in  cunctis  urbibus 
vestris^et  indigentiam  panum  in  omnibuslods  vestriSf 
et  non  estis  reversi  ad  me  dicit  Dominus,  Primum 
historis  fundamentajaciamu8:0  Israel  miserabilis 
jam  tibi  vicina  captivitasjam  Assyrius  instat  exer- 
citus:  fac  quodlibet,  age  impie:  cum  idolis  libere 


1  ipsi  qui  veniunt  utportenteas,etejiciantur  jv  fornicare,  ut  quanto  tu   fueris  impudentior,  tanto 

f  --*  •     J  *  •   •  •  *  "^  1  ■•■■•••  •*•  A 


Invicem  se  videntes  :  projicianturque  super 
m  Remmam,  dicit  Dominus  Deus.  Debemus 
3t  juxta  LXX  dicere,  ne  frustra  eos  propo- 
videamur.  Quando  venerit  contra  haereticos 
idicii  atque  vindictae,  tunc  auferentur  in  ar- 
ooestjCum  96S  armis  suis,  quibus  adversus 
iam  dimicaverant:  vel  victi  armaturaDei,  et 
U8  pugnatoribus  superati,  mittontur  in  lebe- 


mea  super  tormentis  tuis  justior  videatur  senten- 
tia.  Venite,  inquit,  in  Betfiel,  in  qua  aureum  posui- 
stis  vitulum,  et  impie  agite  in  Dcum.  Venite  ad  Gal- 
galam  locum  idololatriae,  de  qua  per  Osee  locutus 
sum  :  Omnis  malitia  eorum  in  Galgalis  (Ose.  ix,  15). 
Et  rursum  in  eodem  :  Frustra  erant  in  Gatgala  bo^ 
bus  immotantes  (Ibid.,xu,  11).  Cumque  veneritis  ad 
Galgalam  :  multipticate  prsevaricationem,  Quidquid 


^ictorius  ait :  Vox  Hebraea  lN^im,a;f<?rresigni- 
}nem  sensum  reddidere  etiam  LXX,  dum  in- 
tati  sunt  iJvipcaTe  attutislis,  Vulgata  editio 
nter  in  cunctis  oodioibus  tam  m88.quam  im- 


pressis  legit,  offerte.  Hieronymus  in  Gommentario 
utramque  agnoscit  lectionem.Libuitprffimonuisse, 
quando  a  nobis  nihil  est  immuntatum.  Sensua  idem 
utraque  in  vooo« 


1027 


S.  EUSEBII  HIERONYHI 


1018 


enim  ibi  egeritis,  prffivarioatio  contra  Deum  est^ 
cui  idola  praetulistis.  Et  afferte  mane  victimas  ve- 
stras,  ne  in  scelere  sit  ulla  dilatio.  Tribus  diebus 
decimas  vestras:  sive.ut  interpretatus  est  Symma- 
chustertiadie decimasvestras, Cuiusloci  hsc  nobis 
videtur  explanatio  :  in  Levitico  lege  prsBceptum  est 
{Levit.  vni),ne  qusedam  hostis  in  alterum  diem  re- 
servantur,  et  ne  alise  in  diem  tertium  remaneant : 
quod  si  remanserint,immund(B  sint.Est  igitur  sen- 
sus:  Immundas  quotidie  victimas  csdite,et  oonta- 
minata  oQerte  sacriflcia,  et  sacrificate  de  fermento 
/att(2m,quodjuxta  prsecepta  Moysi  Deo  penitus  non 
oJfertur.  Pro  iaude  eiS^^apiorclav,  id  est,  gratiafmm 
(u^/ionem  interpretatus  est  Aquila,  qu®  Hebraicedi- 
citurTHODA  (rmn).  Et  vocate,  inquit,  voluntarias 
oblatioQes,quasHebrfiei  appellant  nadaboth  (nil*T2), 
id  est,  spontaneos,  Ultroneum  [Al.  ultraneum]autem 
sacrificium  ad  laetitiam  pertinet :  quod  Latine  epu- 
/urw  possumusappellare.  Gumque  hoc  feceritis,  im- 
pietatem  vestram  omnibus  nuntiate  :  utnoasolum 
fecisse,  sed  et  alios  docuisse  videamini.  Hsecautem 
prsBcipio,  et  imperativo  modo  loquor,ut  vestrae  sa- 
tisfaoiam  voluntati,  quia  sicegistis  etsic  voluistis, 
filii  Israel,  dicit  Dominus  Deus.  Quapropter  et  ego 
dedi  vobis  stuporem  dentium,utLXXtranstulerunt, 
quos  in  hoc  loco  propter  simplicitatem  verbi  secuti 
sumus  :  sive  miinditiam  (i^/mm,ut  interpretati  sunt 
970  Aqui1aetSymmachus,utpermundos  dentes, 
famis  magnitudinem  demonstrarent.  Et  feci  indi- 
gentiam  panum,  non  in  una  urbe,  sed  in  omnibus 
urbibus  vestris  ;  nec  in  uno  loco,  sed  in  omnibus 
locis  vestris.  Cumque  hoc  fecerim,  non  puniens, 
sed  occasionem  tribuens  pcenitentiasinecsicquidem 
reversi  estis  ad  me,  dicit  Dominus.  Haec  juxta  He- 
braicum  diximus :  transeamus  ad  LXX  interpretes, 
6t  quod  nobisjuxtaanagogem  videaturin  singulis, 
breviter  di6seramus;iieque  enim  siin  utraqueedi- 
tione  utrumque  dicere  voluerimu8,librorumpatitur 
magnitudo.  Ingressi  estis  in  Bethei,  id  est,  in  do- 
mum  Deif  quod  sentitur  Ecclesia:  et  impie  egistis 
in  Dominum,  illius  prfiecepta  calcantes.  In  Galgata 
autem,quod  interpretatur  revelatio,  sive  volulabrum^ 
impietatesmultiplicastis,  sanctarum  vobis  Scriptu- 
rarum  scientiam  vindicantes  :  et  dum  erigimini  in 
superbiam,  eslisin  cceni  ultimadevoluti.  Intulistis 
quoque  mane  hostias  vestras,  die  tertia  decimas  ve- 
stras,  transfigurati  in  angelum  lucis  :  et  triplicem 
intelligentiam  Scripturarum  (de  qua  nobis  prsece- 
ptum  est,utdescribamus  eam  tripliciter  in  cordibus 
nostris)  in  unius  dici  sententiam  coarctantes.  Debe- 
mus  enim  Scripturam  sanctam,  primum  secundum 
litteram  intelligere,  facientes  inethicaquaicumque 
praecepta  sunt.  Secundo  juxta  allegoriam,  id  est, 
intelligentiam  spiritualem.Tertio  secundum  futuro- 

(a)  Denuo  Victurius  :Noyo,  inquit.dicendi  genere 
malorum  charitatem  vocavit,pro  malorumamorem, 
hoc  est,  affectum  ad  mala.  Hoc  autem  fecit,  ut 
LXX  versioni,quam  hic  exponit,ad  verbum  respon- 
deret :  Est  autem  iUa ;  ffasc  7)YiicT)9av,  dilexeruni 


A  rum  beatitudinem.  Vos  autem  primam,  inquit,  et 
secundam  contemnentes  diem,  spiritualia  vobis 
quaedam  figmenta  componitis  sine  fundamento,  et 
parietibus  tectumdesuper  imponentes.Nec  hocsQnt 
baeretici,de  quibus,  et  ad  quos  dicitar,  impietalis 
fine  contenti  :sed  legerunt  foris  legem  Dei  de  Ec* 
clesia  recedentes,et  singulis  dogmatibus  suis,  qas 
perverso  corde  simularunt,confes8iones  et  testimo- 
nia  sociare  conati  sunt :  sive  sacriOcaverunt  de  fer- 
mento,super  quo  in  Evangelio  dicitur :  Cavetevolris 
a  fermento,  id  est,  doctrina  Pharisseorum  (Mattk, 
XVI,  6).  Et  bsec  fecerunt  non  errore,sed  studio ; 
non  fortuita  voIuntate,sed  mcgorum(a)cbaritate  ple- 
nissima.  Unde  ultionem  super  his  comminatur  Do- 
minus:971  Da^o,inquiens,  vobis  stuporem  dentiwm 

|.  qui  Graece  Y0ficpia7[X(^<  dicitur.  Si  quis  enim  secaii- 
dum  Ezechiel  {Eze^h.  xxiii),  uvam  acerbam   come- 
derit,stupebunt  dentes  ejus:  ut  non  bene  Scripta- 
rerum  sanctarum  testimoniis  abutentes,  comeden- 
tesque  ea  immatura  et  absque  sua  dulcedine,  per- 
darit  robur  dentium  :  ne  possint  dura   commolere, 
et  in  alvum  toto   corpori   profutura  transmittere. 
Huncstuporem  dentium  ciborumque  penuriamdabo 
et  in  cunctis  urbibus.atqueinomnibus  locievestris 
ut  patiamini  famem  sermonis  Dei,et  ejus  panisqai 
de  coelo  descendit  (/oan.vi),  et  de  quo   in   Psalmis 
scriptumest:  Panem  angelorum  manducavit  komo 
{Ps.  Lxxvii,  15).  Quae  universa  feci,  non   ob   cni- 
dclitatem  et   saevitiam,  ut  haeretici  calumniantur, 
truculentiettristis(6)judicii,  sed  ut  converteremini 
ad    nrie  juxla,    illud  quod    scriptum  est :  Frustrc 

C  percussi  filios^  vestros,  disciplinam  non  recepistis{Jer. 
II,  30). 

(Vers.  7  seq.)Egoquoqueprohibuiavolns  imbrem: 
cum  adhuc  tres  menses  superessent  usque  ad  messem. 
Et  plui  super  civilatem  unam :  ei  super  civitatsm  al- 
teram  non  plui.  Pars  una  compluta  est :  et  pars  una, 
super  guam  non  plui,  aruit.  Et  venerunt  dux  eC  ires 
civitates  ad  civitatem  unam^ut  biberunt  aquametnon 
sunlsatiatx  :  etnouredistis  ad  me,  dicit  Dominus, 
LXX  :  Et  ego  repressi  a  vobis  pluviam  ante  tres  men- 
ses  vindemix :  etpluam  super  civitatem  unam,€tsuper 
civitatem  unam  non  pluam.  Pars  una  irHgabitur;  et 
pars  super  guam  nonpluero,  arefiet.  Et  congregabwh 
tur  du^  et  tres  civitates  in  civitatem  unam^  ut  bibof^ 
aquskm,  et  non  satiabuntur  :et  non  estis  reversi  ad  m^, 

0  dicit  Domtnus.  Non  solum  stuporem  dedi  dentiam 
in  cunctis  urbibus  vestris,et  indigentiam  panum  ia 
omnibus  locis  vestris  ;sed  probibui  a  vobisimbrem, 
cum  adhuc  superessent  tres  mensesusque  admes- 
sem,  qucB  appellalur  ptuvia  serotina,et  agris  Pal«- 
stinaearvisque  siticntibus  vel  maxime  neceasariaest 
ut  quando  herba  turgeret  in  messem  et  triticom 
parturiret,  nimia  siccitate  (c)  areseeret.    Significat 

fllii  Israelj  aut  in  Vulgata  :  Sic  enin%  toluistis,  /l/ti 
Isracl,  Alioqui  charitas  non  est  nisi  ad  bonum. 

{b)  Cisterciens.  duoque  Palatini  msB.,tft  tristisju' 
dicis,'sedut  converteremvosad  me,  etc. 

(c)  Trea  idem  m^d.^marcescerei. 


4019 


GOMHENTAKIORUM  IN  AMOS.  LIB.  II.  GAP.  IV. 


1030 


autem  vernum  tempus  extremi  mensis  Aprilis,  a 
quo  usquead  messem  frumenti,  tres  menses  super- 
sunt.  Maius,  Junius,  Julius.  Pro  messe,  IXX,  suo 
more,  vindemiam  transtuleruot,  quod  979  si  reci- 
pimus,  omnino  juxta  Orientis  omncs  regiones  in- 
Bolitum  et  impossibile  est.  Numquam  enim  in  fine 
mensis  Junii,  sive  in  mense  Julio,  in  liis  provinciis, 
maximeque  in  Judsa,  pluvias  vidimus.  Denique  in 
Regum  librispro  signo  magno  atque  portento  diebus 
sslatis  et  messis,  orante  Samueie,  pluvis  concita- 
Ub  sunt  (I  Reg,  xn).  Et  superfluum  erat  nunc  commi- 
nari  mensis  Julii  siccitatem,  in  quo  numquam  plu- 
vias  dederat.  Prohibuit  autem  imbrem,  ut  non  so- 
lum  indigentiam  panum,  sed  et  sitis  ardorem  et  bi- 
bendi  penuriam  sustinerent.  In  his  enim  locis  in 
qnibus  nunc  degimus,  prster  parvos  fontes,  omnes 
cistemarum  aquae  sunt,  et  si  imbres  divina  ira  sus- 
penderit,majus  sitis  quam  famis  periculum  esl:  quod 
et  in  diebus  Eliae  prophetae  tribus  annis  et  sex  men- 
sibus  factum  Scriptura  commemorat  (III  Reg,  xvii). 
Et  ne  forsitan  putarent  hoc  lege  naturae,  et  astro- 
rum  cursu,  ac  varietate  temporum  urbibus  et  popu- 
lis  acddisse,  super  unam  urbem  et  agros  ejus  fluere 
sedicit,  et  ab  altera  imbrem  suspendere:  ut  dus 
et  tres  civitates  pergant  ad  aliam  civitatem,  et  ta- 
men  non  satientur  aquarum  potibus.  Cumque  haec 
fecerit,nonin  p€enam,sed  inmedicinam,increpatin 
Bcelere  permanentes  :  et  nec  sic  quidem  ad  me  re- 
diatis,  dicit  Dominus.  Prohibet  quoquesivereprimit 
ab  baereticis  Dominus  pluvias  spirituales,  et  omnem 
rorem  divins  sapientis :  et  mandatnubibus  suis,  ne 
plnant  super  eos  imbrem  ante  tres  menses  messis, 
sive  vindemiffi,  ut  ad  fructusmysteriiTrinitatisper- 
▼enire  non  possint.  Et  quomodo  sol  iste,  quem  oer- 
nimus,  annuum  cursum,  donec  ad  pristinam  metam 
redeat,  duodecim  explet  mensibus,  qui  singuli  tri- 
eenis  volvuntur  diebus,  et  luna  qu»  Hebraice  jarb 
(,TW)f  Graece  ixiJvt)  dicitur,  juxtautramquelinguam 
ex  sno  nomine  mensibus  noraen  dedit,  et  solis  illu- 
etratur  radiis  ab  ea  parte  qua  ei  vicina  est,  vel  plus 
vel  minus  pro  varietate  temporum  lumen  accipiens: 
sic  et  Ecclesia,  veri  Solis  splendore  decorata,  duo- 
decim  implet  apostolorum  nuraerum.  Unde  et  duo- 
decim  in  Israeiappellanturtribus,  etintestimonium 
sternfle  memoriae,  de  Jordanis  97 S  alveo  duode- 
cim  lapides  auferuntur,  utponanturin  locosecunda 
circamcisionis  (Jo5.  iv).  Pluit  autem  Dominus  super 
onam  civitatem  vorae  confessionis  Ecclesiam,  et  su- 
per  alteram  non  pluit,  quae  in  hsBreticorum  conci- 
liabulis  est.  Gumque  illa  imbrem  recipiat  sempiter- 

(a)  Palatini  codd.  prior  :  e  quibus  Juncto  Cister- 
clensi  ac  septem  penes  Victorium  Florentinis,  cor- 
reximus  paulo  post,  quidquidsuperfuit  siccilati,vento 
urente  percussi,  Erat  enira  in  Martiansi  juxta  Eras- 
mum  editione,  juidauid  superfuit,  siccitate,  ventOt 
etc.  Repositam  nobis  lectionem  ipse  probat  S.  Do- 
ctons  contextus,  quem  ad  hunc  raodura  Victorius 
exposuit.  Loquitur,  ait,  supra  quod  siccitate  cuncta 
Deuspercusserit,  pluens  super  unam  civitatem,  et 
eaper  alteram  non  pluena :  moz  subdidit :  Percmi 


A  num,  ista  jugi  ariditate  siccatur  :  ut  qui  sitiunt, 
coacti  penuria,  veniant  ad  Doraini  civitatem,  de 
quaegrediturfonslargissimus^quiirrigattorrentem 
spinarum.  Iste  autera  est  fons  qui  dicit  per  Jere- 
miara  :Me  dereliquerunt  fontem  aqux  vivae,  et  fode- 
runt  sibi  tacus  contriios,  qui  aquas  continere  non  pos- 
sunt  (Jerem,  ii,  14).  Hic  fons  do  uno  fonte  proce- 
dens,  triplici  unione  decurrit :  quos  fontes  Patris 
et  Filii  et  spiritus  sancti  in  cervi  sitientis  modum 
Psalmista  suspirat,  dicens  :  Sicut  cervus  desiderat 
ad  fontes  aquarum :  ita  desiderat  anima  mea  ad  te, 
Deus  {Ps,  XLi,  1).  Gumque  dufiB  et  tres  civitates 
ad  unam  perrexerint  civitatem,  in  qua  aqusB  sunt 
abundantes,  spei,  fldei,  charitatis,non  satiabuntur, 
quia  ad  divinara  gratiara  requirendam,  non  volun- 

|v  tate,  sed  necessitate  venerunt. 

(Vers.  9.)  Percussi  vos  in  vento  urente^  et  in  au* 
rugine.  Multitudinem  hortorum  vestrorum,  et  vinea^ 
rum  vestrarum,  otiveta  vestra  et  ficeta  vestra  comedit 
eruca,  et  mm  sedistis  ad  me,  dicit  Domtnus  LXX  : 
Percussi  vos  in  ardore  et  in  aurugine,  MuUiplicastis 
hortos  vestros,  vineas  vestras,  et  ficus  vestras,  et  oti^ 
veta  vestra  comedit  eruca,  et  ne  sic  quidem  conversi 
estis  ad  me,  dicit  Dominus,  Non  solura  (a)  priorafeci, 
ut  vos  corrigerem  ;  sed  quidquid  superfuit  siocitati, 
vento  urente  percussi  et  aurigine.  Pro  vento  urente^ 
av8{Aocp6op(av  Aquila  et  Symmachus  et  Theodotio 
interpretati  sunt :  Septuaginta  irupcdaiv,  quam  nos 
combustionem  possumus  dicere.  Auruginem  autem 
omnes  'ixTepov  similiter  transtulerunt,  absque  Theo- 
dotione,  qui  solus  co^p (ajiv,  quae  pallorem  significat, 

C  interpretatus  est.  Cumque  adversum  iram  Domini 
multiplicarent  hortos  et  vineas  et  ficeta  et  oliveta, 
oronia  eruca  consumpsit,  de  qua  in  Joel  plenius  di- 
citur  (Joet.  i).  974  Et  ne  plagis  quidem  ac  malo- 
rum  pondere  ad  Deum  venire  voluerunt.  Quo  dictOy 
confundantur  haeretici,  qui  disciplinara  Greatoris, 
et,  utitadicam,  medicinam,  crudelitatein  interpre- 
tantur.  Percutit  autem  spiritualiter  hsereticos  Do- 
minus  exustione  ea  de  qua  Paulus  apostolus :  Metius 
est,  inquit,  nubere,  quam  uri  (I  Cor.  vn,9).  Etprin- 
ceps  apostolorum  :  Charissimi,  nolite  peregrinari  in 
ardore,  qui  ad  tentationem  vobis  accidit  (I  Pet,  iv, 
12) :  et  aurugine  qu»,  felle  difTuso,  ruborem  san- 
guinis  in  pallorem  [Al,  pailore]  commutat,  et  nihil 
in  corpore  sani  esse  permittit,   intantum  ut  etiam 

n  mella  dulcissema  amara  videantur.  Et  qui  dudum 
audiebant  in  Ecclesia  :  Gustate  et  videte  gu^niam 
suavis  est  Dominus  :  ipsique  dicebant  :  Quam  dulcia 
gutturi  meo  etoquta  tua  super  met  orimeo  {Ps,  cxviii)  I 

vos in  vento urente, etin  aurugine,  Auriginem ^IxTepov. 
oranes  interpretatihic  sunt ;  qui  raorbus  nihil  aiiui 
est  nisi  fellis  per  corpus  suffusio,  regius  ab  appa- 
ratu  regio,  quo  curatur,  Gelso  dictus,  et  icterusab 
ave  ejusdera  coloris,  quara  raulum  nostrates  reatini 
vocant :  Theodotio  a)-/p(affiv  vertit,  id  est,  pailorem. 
Dicitur  autcra  aurugo,  ab  auro  quod  ejus  coloris  sit 
morbus  :  divcrsaque  vox  est  al)  flerugo,  quaB  aeri^ 
corruptionem  bigniflcat. 


4031 


S.  EUSEBII  HIBRONYMI 


iO» 


vocenlur  TcapaTiixpalvovTec,  et  aqus  eorum  et  pluviae 
non  stillent  dulcedinem  nec  sint  de  repromissio- 
nis  terra,  quam  Icgimus  lacte  et  melle  manantem  : 
sed  appellentur  Mara,  id  est,  amaritudo.  Isti  mul- 
tipiicaverunt  sibi  hortos,  in  quos  ue  sua  vineamu- 
taretur,  Naboth  [AL  Nabutha]  occumbere  voluit 
(III  Reg.  xxi).  Qui  enim  infirmus  est,  olera  mandu- 
cet  (Rom,  xiv).  Et  quia  semper  haeretici  tumentes 
Buperbia,  et  incidentes  in  judicium  diaboli  magna 
sibi  promittunt,  et  bouorum  fingunt  imagines,  ut 
melli  venena  commisceant :  etiam  vineas  et  oliveta 
et  ficeta  habere  se  jactant ;  sed  vinea  eorum  vinea 
Sodomorum  est ;  oliveta  corum  non  sunt  de  bonis 
olivis,  sed  oleastris,  quos  Apostolus  radicibus  bo- 
narum  olivarum  prsecipit  inserendos  {Rom.  xi). 
Ficeta  quoque  talia  habent,  quas  calathum  pessima- 
rum  impleant  ficorum,  quas  Jeremias  prae  amaritu- 
dine  comedi  non  posse  testatur  (Jerem.  xxix).  Ad 
quae  cum  Dominus  venerit,  seterna  eis  ariditate  ma* 
ledicit  (Marc.  xi),  ut  numquam  fructum  afTerant,  ne 
virore  foiiorum  decipiant  transeunics.  Et  ut  intel- 
ligamus  hortos  haereticorum  et  vineas  et  oliveta  et 
ficeta  ad  malam  partem  referri,  singulis  sermoni- 
bus  addidit,  vesira :  ut  non  Oei,  sed  haereticorum 
ea  esse  monstraret :  hortos  975  vestroSy  vineas  ve^ 
straSy  oliveta  vestra  et  ficeta  vestra  :  qu»  omnia  eru- 
ca  populataest,  extrcmum  pccnarum  omnium :  qu» 
non  avolat  ut  locusla,  et  hucillucdiscurrens  se- 
mesadimittit ;  sed  permanet  perituris  frugibus,  et 
tardo  iapsu  pigrisque  morsibus  universa  consumit. 
Gumque  hsec  passi  sunt,  nec  sic  quidem  ad  Domi- 
num  redire  voluerunt. 

(Vers.  10.)  Misi  in  vos  mortem  in  via  yEgypti^  per- 
ciLSsi  in  gladio  juvenes  vestros  usque  ad  captivitatem 
equorum  vestrorum.  ht  ascendere  feci  putredinem  co- 
strorum  vestrorum  in  nares  vestras^  et  non  redistis  ad 
me,  dicit  Dominus.  LXX :  Emisi  (Al.  Misi)  in  vos 
mortem  invia  jEgyptif  et  occidi  in  gladio  juvenes  ve^ 
stros  cum  captivitate  equorum  vestrorum.  Et  eduxi  in 
igne  castra  vestra  in  ira  mea,  et  ne  sic  quidem  reversi 
estis  ad  me,  dicit  Dominus.  Per  omnia  flagella  et 
tormenta  eruditur  Israel :  unde  et  eo  tempore  quo 
ab  iEgyptiis  auxilia  postulabant,  mittitur  in  eos 
mors,  et  percutiuntur  in  gladio  juvenes  eorum,  et 
equos  quos  sibi  contra  Dei  praeceptum  muitiplica- 
verant,  captivitas  saeva  concludit,  ut  putredo  ca- 
strorum  et  foetor  morientis  exercitus,  viventium 
nares  impleat.  Cumque  et  haec  fecerit,  ut  corripe- 
ret  delinquentes,  et  emendaret  errantes,  nec  sio 
quidem  redierunt  ad  euii,  dicit  Dominus.  Qui  non 
solum  illo  tempore,  sed  quotidie  mittit  mortem  in 
via  iCgypti,  ut  qui  ^gyptiam  triverit  semitam,  au- 
diat  moriens  docentem  Apostolum :  Quodenim  mor- 
tuus  sum,  mortuus  sum  peccato  ;  quod  autem  vivo, 
vivo  Deo  (Galat.  n).  Et  in  alio  loco  :  Si  mortui  sumus 
cum  ChristOf  simul  etiam  vivemus  cum  eo  (Rom,  vi,  8). 
Et  iterum  :  Semper  mortificationem  Jesu  in  corpore 
meoporto  (II  Cor.  iv,  10).  Et  ruraum  :  Vivo  autem 
jam  non  ego,  sed  vivit  in  me  Christus  (Gal.  u,  20), 


A.  Uac  inorte  vivificare  nos  vult  Dominus»  ut  morien- 
tes  peccato,  vivamus  Deo.  Moritur  autem  peccato, 
quando  mortificamus  membra  nostra  super  terram, 
fornicationem,  immunditiam,    luxuriam,  idolola- 
triam  et  reliqua.  Legimus  in  Isaia,  dumtaxat  joxtt 
Septuagintainterpretes  :  alioquinin  Hebraico  aliter 
continetur :  Misi  mort^m  in  Jacob,etvcnit  superhrael 
(Isai.  ix).  Jacob,  vocabulum  est  nascentis  corporis ; 
Israel,  nomen  benedictionis.  Quia  enim  tota  nocte 
luctavit   et  vicit   in   certamine   (Genes.  xxxii),  et 
oriente  lucifero  976  dicere  potuit  cum  Apostolo: 
Nox  prascessit,   dies  appropinquavit  (Aom,  xin,  12), 
propterea  Israel,  videntisDeum,  sortitusestnomen. 
Mittitur  ergo  primum  mors  in  Jacob,  ut  mortifice- 
mus  membra  nostra  super  terram,  et  per  mortifi- 
cationem  membrorum  corporalium,  veniamus  ad 
mortem  Israelis,  utomniaperturbationumin  nobis 
incentiva  moriantur.  Percutit  Deusquidquid  roba- 
stum  in  malis  est,  et  perversa  erigitur  Juventa,  oe 
ad  senectutem   usque   perveniat,    equosque  tradit 
captivitati,  ne  per  praecipitia  labantur  infemi:et 
ascondere  facit  putredinem  castrorum  in  nares  eo- 
rum,  ut  sua  peccata  cognoscant,  et  putere  sentiant, 
dicantque  cum  David  :   Putruerunt  et  corruptae  swnl 
cicatrices  meas  a  facie  insipientix  mex  (Ps,  xxxvii,6). 
Cumque  haec  sanantis  voto  fecerit,  nec  sic  qaidem 
reversi  sunt  ad  eum,  dicit  Dominus, 

(Vers.  11.)  Subverti  vos  sicut  subvertil  Deiu  Sodth 
mam  et  Gomorrham,  et  facti  estis  sicui  torris  raptm 
de  incetidiOy  et  non  redistisad  me,  dicit  Dominus,  LXX; 
p  Subverii  vos  sicut  subvertU  Deus  Sodomam  et  Gomor- 
^  rham,  et  facti  estis  sicut  torris  erutus  de  igne^  etnesu 
quidem  conversi  estis  ad  me,  dicit  Dominus,  Extrema 
medicina  est,  et  decem  tribuum,  et  haereticoram, 
et  omnium  peccatorum,  ut  postquam  mortem  misd- 
rit  in  via  iEgypti,  et  percusserit  juvenes  eorum  gla- 
dio,  equosque  consumpserit,  et  ascendere  fecerit 
putredinem  castrorum  in  nares  eorura,  et  neo  sic 
quidem  ad  eum  reversi  fuerint,  subvertat  eos  sicat 
subvertit  Deus  Sodomam  et  Gomorrham  :  et  cum 
subversi  f  uerint,  ob  similitudinem  criminum  Sodo- 
ms  et  Gomorrbie,  pessimaque  in  eis  ffidificia divinus 
ignis  exusserit,  ipsi  liberentur  quasi  torris  raptos 
de  incendio.  Et  quomodo  Lot,  Sodoma  pereojitflt 
servatus  est,  amittens  substantiam  et  partem  co^ 
poris  sui,  quam  intelligimus  uxorem  (Genes,  xa): 
D  sic  omnes  isti  Sodomorum  divitias  amittentea  eva- 
daut  nudi,  juxta  illud  quod  in  Apostolo  legimos: 
Si  cujus  opus  manserit  quod  superssdi/icavitf  mereS' 
dem  accipiet :  si  cujus  autem  opus  arserit,  detrimen- 
tum  paiietur :  ipse  auiem  salvus  erit^  sic  tamen  quxui 
per  ignem  (I  Cor  iii.  14,  15).  Qui  ergo  salvatur  per 
ignem,  quasi  torris  de  incendio  rapitur.  Et  ad  istias- 
modi  homines,  quos  in  Evangelio  Salvator  argueoB 
loquebatur :  Si  fUii  essetis  AbraJiamy  opera  Aki' 
ham  faccretis(Joan.  viii,  39).  977  Joannes  Baptista 
dicit :  Progenies  viperarum,  quis  demonstravit  vc^ 
fugere  a  ventura  tra  (Matt.  iii,  7,  8,  9)  ?  faciteirf9 
fructum  dignvm  [AI.  fructus  diqnos\  pomit€9ii»% 


I0B9 


GOMHENTARIORUM  IN  AMOS  LIB.  II  CAP.  lY. 


1034 


elnevelUUdteeretntravospatremhabemusAbraham.  A  ue>  <Iuod  dicitur  ma  (nis),  hoc  est,  quod,  vel  quid 


Dico  enim  vobis,  quoniam'[AL  quomodo)  potest  Deus 
de  lapidibus  istis  suscitare  filios  Abraham  ?  Igitur  et 
Israel  et  cuncti  hspretici,  quia  habebant  opera  So- 
doma  et  Gomorrhae,  subvertuntur  ut  Sodoma  et 
Gomorrha :  ut  quasi  torris  raptus  de  incendio  libe- 
rentur.  Et  hoc  est  quod  in  propheta  legimus :  Re- 
stituetur  Sodoma  in  aniiquum  (Exec/i.  xvi»  55( :  ut  qui 
suo  vitio  Sodomites  est,  postquam  in  eo  Sodom» 
opera  arserint,  in  antiquum  restituatur  statum. 

(Vers.  12, 13.)  Quapropter  hxc  faciam  tibi,  Israel; 
postquam  autein  haec  (Vulg.hoc)  fecero  tibiy  praepare 
in  oecursum  Dei  tui,  Israelj  quia  ecce  formans  mon' 
te$,  etereansventum^  et  annnntians  hominieloquium 
suumf  faeiens  matulinam  nebulam,  et  gradiens  super 


Deinde  sin,  IoD,  heth,  quod  legimus  sia  (n^TT),  id 
est,  eloquium,  0  autem  quod  scribitur  per  solam 
litteram  vau,  auxo^,  id  est,  ejus,  significat,  simulque 
commixtum  Jegitur  masio  (in^t^HQ),  a  superiori  ver- 
bo  HE  secundam  litteram  plus  habens.  De  varietate 
interpretationis  diximus,  quas  roolesta  erit  negh*gen- 
tibus,  studiosis  grata  :  nunc  ad  sensum  eorum,  qusB 
scripta  sunt,  transeamus.  Dedi  stuporem  dentibns 
vestris,  et  non  redistis  ad  me,  dicit  Dominus.  Pro- 
hibui  a  vobis  imbrem,  et  plui  super  civitatem  unam, 
et  super  alteram  non  plui,  et  venerunt  du»  et  tres 
civitates  ad  unam  ut  biberent  aquas^  et  non  sunt  sa- 
tiatse :  et  nec  sic  redistis  ad  mo,  dicit  Dominus.  Per» 
cussi  vos  in  vento  urente,  et  aurugine  hortos  vestros 


excetsa  terrm  Dominus  Deus  exercituum  nomen  ejus.  n  et  vineas  et  oliveta  atque  iiceta,  et  non  redistis  ad 


LXX :  Propterea  siclaciam  tibi,  Israel :  verumtamen 
quia  sic  faciam  tihi^prgeparare  ut  invoces  Deumtuum, 
Israel,  Quia  ecce  firmans  tonitruum,  et  creans  spiri- 
tum,  et  annuntiansinhominesChristumsuum,  faciens 
mane,  et  nebutamy  et  ascendens  super  excelsa  terrae: 
Dominus  Deus  omnipotens  nomen  ejus,  Pro  eo  quod 
nos  interpretati  sumus,  postquam,  in  Hebraico  scrip- 
tnm  est  ecbb  (:ip!r),  et  Aquila  interpretatus  est 
uorepov,  id  est,  postea,  et  Theodotio  novissime,  et 
Septaaginta  verumtamen  ;  in  Hebraico  sic  legi  po- 
test :  Quapropter  haec  faciam  tibi,  Israel^  posteay  id 
est,  multo  post  ten^pore,  et  in  novissimis  sfficulis, 
ut  rarsus  ab  alio  principio  versus  incipiat :  Cumque 
hoc  facturus  sim  tibi,  praeparare  in  occursum  Dei  tui, 
Israel,  Rursumque  in  eo  loco  ubi  Septuaginta  trans- 


me,  dicit  Oominus.  Misi  in  vos  mortem  in  via  iEgyp< 
ti,  et  percussi  in  gladio  juvenes  vestros,  et  ascen- 
dere  feci  putredinem  castrorum  vestrorumin  nares 
vestras,  et  non  redistis  ad  me,  dicit  Dominus.  Sub- 
verti  vos  sicut  subvertit  Dominus  Sodomam  et  Go- 
morrham,  et  facti  eHtia  quasi  torris  raptus  de  in- 
cendio,  et  non  redistis  ad  me,  dicit  Dominus.  Idcir- 
co  hffic  faciam  tibi,  o  Israel,  ut  qui  prffiterita  con- 
tempsistijsaltem  ad  ea  quffi  illaturussum,corrigari8. 
Cumque  dixerit,  Jisec  faciam  tibi,  quid  facturus  sit 
tacet,  (c)  ut  dum  ad  singula  poenarum  genera  Israel 
pendet  incertus  (quffi  970  ideo  terribiliora  sunt, 
quia  omnia  suspicantur),agat  poenitentiam  :  ne  Deus 
inferat  qus  minatur.  Postquam  autem  fecero  tibi 
quffi  me  facturum  esse  contestor,  prsparare  ad  in* 


talerunt,  prseparare  ut  invoces  Deum  tuum,  et  nos  C  vocandum  Oominum  Deum  tuum.  Omnis  enim  qni 


jnzta  Theodotionem  posnimuB, prseparare  in  occur- 
suni  Dei  /tit,  Symmachus  et  Quinta  Editio  transtule- 
Tunijprseparare ut  adverseris  Deo  tuo  :  quod  Hebraice 
dicitur,HBGHm  (a)LACECATH  ELOiCA^I^DH  nNlpS^^^nNS)^ 
Pro  montibus  quoque  qui  Hcbraice  dicuntur  Arim 
(Q^n)»  soli  Septuaginta  ppovcTjv,  id  est,  tonitrum 
vertemnt.  Gur  autem  illi  spiritum,  et  nos  dixerimus 
ventum,  qni  Hebraice  vocatur  rua  (ni1),  causa  ma- 
nifesta  est,  97 S  quia  hoc  verbo  et  t;^/ti^  et  spiritus 
appellatur.  Quodque  sequitur,  annuntians  homini  elO" 
4titttmittttm,canctis  itaut  nos  vertimus  interpretanti- 
baSy  8o1i  Septuaginta  transtulerunt,  annuntians  in  ho- 
min^sC^m/ttm  5ttum:verbisimi]itudineetambiguita- 
te  deceptl.  Si  enim  legamus  Christumsuum  quod  He- 


invocaverit  nomen  Domini,salvus  erit  {Joel.  ii).  Si- 
ve  prffiparare  in  occursum  Dei  tui,  ut  venientem  ad 
te  Dominum,  tota  aviditate  suscipias.  Iste  est  qai 
firmat  tonitruum,sive  montes  {d)  confirmat,ad  c^jua 
vocem  cffilorum  cardines  et  terre  ftmdamenta  qua- 
tiuntur  {Eccl.  xvi).  Iste  qui  creat  spiritum,  quem  in 
hoc  loco  non  Spiritum  sanctum,  ut  hffiretici  suspi-* 
cantur ;  sed  ventum  intelligimus^  sive  spiritum  ho- 
minis :  quia  nemo  scit  quae  suntin  homine,  nisi  s^d- 
ritus  qui  est  in  eo  ;  et  ipse  spiritus  interpellat  pro 
nobis  gemitibus  inefTabilibus  {Rom.  viii).  Vel  certe 
spiritum,  animam  debemus  accipere,  secundum 
illud  quod  scriptum  est ;  Auferes  spiriium  eorum,  ei 
deficient,  ct  in  pulverem  suum  revertentur  {Ps,  ciiiy 


braicedicitarMBssio(*in^WG(,scribiturperhaslittera8  D  ^^)- ^^*  ^<i^cr,  tn  manus  tuas  commendo  spirilum 


MSM,  siN,  lOB,  HETHyet  VAU,  quod  LXX  putaverunt.  Sin 
aatem  ut  in  Hebraeo  est,  juxta  Aquilam  (/^)ttJv  6(xiXtav 
a^ou  :  juxtaSymmachum  t6  (pcovT^^jia  auxou  :  Juxta 
Theodotionem,  t6v  X(5yov  a-jTou  :  juxta  quintam  edi- 
Uonem  t^iv  dcSoX&TxCav  auxou,  quae  omnia  interpretan- 
tar,  qood  sit  eloquium  ejus,  his  litteris  scribetur,MEM, 


meum.et  hoc  dicens  exspiravit  ]Luc.  xxiii,46).  Gumqae 
creaverit  spiritum,  annuntiat  hominibus  eloquium 
suum,  sive  annuntiat  homini  eloquium  ejus,  qui 
cogitationum  secreta  cognoscit,  et  quid  latens  ani- 
mus  tacito  sermone  tractet,  intelligit,  juxta  iliud 
quod  in  Jeremia  secundum  Hebraicum  legimus  : 


(a)  Hodierna  Hebraicaexemplaria  r\^n  cum  vau  pro 
iod. 

(6)In8inaatCiBterciensisms.lectioisthffic,T(c6(xtX{a< 
aikou  vel  laurou,  ut  in   aliis  est  libris,  rectissime 


posae  Aqaiias  interpretationem  ita  restitaixCc  ^  6(jLt 
ACa  auToff,  vel  lauxou,  quae  conversatio  tua^t  Bt  ven 

PatioIm  XXY, 


Romana  xiov  LXX  editio  sic  melius  quam  apud  Hie« 
ronymum,  Aquilffi  verba  ipsa  recitat. 

(c)  Confer  eum^  qui  RuGnus  audit,  et  S.  Patris  ex- 
positionem  suggillat. 

(d)  Interserunt  hic  duo  mss.  argue. 


3^ 


1035 


S.  EUSEBII  HIERONYMt 


1036 


Pamum  est  cor  hominis  {AL  omnium  et  hominum)  et  \  (Cap.  V.  —  Vers  i,  2).   Audite  verbum  istud,  quod 


incrustabile,  quis  cogmscet  illud  ?  Ego  Dominus  scru- 
tans  cor,  et  probans  renes  {3er.  xvii,  9,  10).  Quod  et 
in  ceniesimo  tricesimo  octavo  psalmo  Scriptura  tes- 
tatur :  Imperfectum  menm  viderunt  oculi  tui,  Et  est 
sensus  :  Antequam  conderer,priu8quam  deformarer 
in  membra,  dum  adhuc  in  semine  continerer^  vide- 
runt  me  oculi  tui.  Et  Jeremias  audit  a  Oomino : 
Priusquam  te  formarem  in  ulerOy  novi  te,  et  anteguam 
exires  de  vulva^  sanctificavi  te^  etprophetam  in  genii- 
bus  posui  te  (Jerem,  i,  5).  Et  evangelista :  Videns, 
ait,  Dominus  cogiiationes  eorum  {Lue,  xi,  H).  8in  au- 
tem  legerimus,  annuntians  homini  eloquium  suum, 
juxtasuperinsdictum  accipiendum,  in  quo  ait :  Non 
faciet  Dominus  Deus  verbum,  nisi  revelaverit  se^etum 


{Al.  quo)  ego  levo  super  vos  planctum.  Domus  Israet 
581  cecidit :  non  adjciet  ut  resurgat,  Virgo  Israet 
projecta  est  in  terram  suam,  non  est  qui  suscitet  eam^ 
LXX  :  Audite  verbum  isliuif  quod  ego  assumam  super 
vos  planctum.  Domus  Israel  cecidit,  non  adjiciet  am- 
plius  ut  resurgnt,  Virgo  Israet  projecia  est  super  ter- 
ram  suamy  non  est  qui  suscitet  eam.  Quantum  ad  or- 
diQcm  litterac  pertinet  ct  cceptam  historiae  ycritatem» 
dccem  tribus,  quae  appellantur  Israel,  ducts  incap- 
tivitatem,  nequaquam  in  terram  suam  postea  sunt 
reversse.  Virgo  autem  appellatur  populus  Israel: 
non  quia  in  virginitatis  perraan»erit  puriiate,  sed 
quia  quondam  instar  virginis  sit  Domino  copulatus. 
Unde  et  planctum  super  eum  propheta  jubetor  assu- 


suum  servis  suis  propheiis  {Supra,  iii,  7).  Qui  autem  _  mere,  quod  ncquaquam   in   antiquum    restituaiur 


annuntiat  cogitationes  hominis,  eteloquium  ejus, 
sive  Buum,  ipseestqui  facit  auroram  et  980dilu- 
culum,  et  complet  nubibus  omnia,  et  graditur  super 
excel8aterrarum;cujusnomenestDominusDeusom- 
nipotens.  Pro  quo  in  (a)  Septuaginta  legitur  lAnnun- 
tians  in  homines  Christum  suum  :  sub  qua  occasione 
haeretici,  Spiritum  sanctum  creatum  volunt  ordine 
sequenie  :  creans  spiritum,  et  annuntians  in  bomi- 
nes  Chrisium  suum  :  utille  creatus  sit,  hic  annun- 
iietur  in  populis.  Quibus  respondebimus  juxta  sen- 
8um  eorum,  et  Vulgatam  editionem  ;  Qui  creator  esi 
omnium,  et  Ormat  tonitruum,  sive  Ongit  montes, 
conseqnenier  educit  ventos  de  thesauris  suis,  et 
quasi  universitatia  conditor,  Filium  suum  Christum 
hominibus  repromittit.  Postqpam  autem  Ghristus 


gradum.  Quantum  vero  ad  intelligentiam  spiritoa- 
lem :  planctum  super  omnem  Israel,  qui  Deum 
mente  cernebat,  et  postea  ei  servire  desivit,  assumit 
propheta,secundum  illud  quod  Ezechieli  pra^cipitor 
{Ezech.  ii).  ut  devoret  librum,  in  quo  et  intus  et  foris 
scriptum  erat  lamentaiio,  et  carmen,  et  vae.  Intas 
intellige  Salomonis  canticum  sequens,  qui  ait :  In- 
troduxit  me  rex  in  cubiculum  suum  {Cant,  i,  3).  £t 
quadragesimum quartum  psalmum.in  quo  scriptom 
est :  Omnis  gloria  filias  rcgis  inirinsecus,  Foris  au- 
tem  est  quidquid  in  littera  legitur,  et  videtur  in 
cortice,  et  in  medulla  spiritus  non  tenetur,  liaque 
et  juxtalitteram;  et  juxta  tropologiam,  in  omnibus 
prophetarum  libris  scriptus  est  planctus  super  eos- 
qui  post  peccata  agunt  poaniteniiam  :  Carmen  super 


fueritnuntiatus,tuncnobisveritatis  lumenaperitur,  C  illos  qui  nulla  peccatorum  sorde  moculati,  cantico 


non  ad  perfecium  ;  quia  hunc  ex  parte  videmus,  et 
ez  parte  cognoscimus,  et  per  speculum  et  imaginem 
ea  qusB  veniura  sunt,  contemplamur  (I  Cor,  viii). 
Unde  sequitur ;  faeiensmaneet  nebulamy  et  ascendens 
super  excelsa  ^^rras, Excelsus  enim  in  excelsis  est  Do- 
minu8,etnonhabiiatinhumiIibus,  quiexcelsusest; 
sed  creator  montium  ascendit  in  montes,  in  his  qui 
municipatum  hahent  in  coelestibus,  et  in  carne  am- 
bulantes  non  vivunt  secundum  carnem,  sed  secun- 
dum  spiritum.  Quod  si  juxta  Symmachum  et  Aqui- 
lam  legerimus  :  hs^  faciam  tibi,  Israel^  postea,  et 
cum  hsec  fecero  tibi  {b)  prxpara  te  adversari  Deo  tuo, 
sic  intelligendum  est :  Feci  ut  te  corrigerem,  qu6B 
prsdieriius  sermo  descrip8it,etquia  noluisti  reverti 


et  laude  sunt  digni :  Vs  super  eos  qui  non  agunt 
poQnitentiam  ;sedjuxtaduritiamcordis  sui  thesaori- 
zant  sibi  iram  in  die  ira;.  8i  autem,  ut  diximoB, 
planctus  est  super  eos  qui  agunt  pGcnitentiam ;  et 
pccnitentiam  reddit  vulneris  sanitatem  :  quomodo 
juxia  Septuaginta  dicitur.  Domus  Israel  ceddit,  am- 
plius  non  resurget,  Firgo  Israel  erravit  in  terra  m, 
non  est  qui  suscitet  eam?  Quod  sic  solvipotesi: 
Posiquam  domus  Israel  sua  voluntate  cormerii, 
nequaquam  pristinam  recipietdignita^ em  posiqoam 
virgo  Israel  erraverit  in  terra  sua,  ultra  inveoire 
non  poteriisuscitantem.Et  considera  verborum  pro- 
prietates.  Qui  989  domus  est,  et  numeratar  in 
iurba,  cadere  dicitur.  Qui  autam  de  numero  virgi- 


ad  me,  faciam  tibi,  qum  meo  contineniur  arcano.  j^  num,  si  erraverit,ob  leve  quoque  (F.quodque)  pec- 


Occidisti  servos,  quosad  te  miseram  :  mittam  no- 
vissime  Filium  meum  :  tu  autem  juxta  consueiudi- 
nem  iuam,  qua  semper  voluntati  Domini  resiilisti, 
praparaie  ut  contradicas  et  adverseris  Deo  tuo: 
juxia  illud  quod  scriptum  cst :  Ecce  hic  positus  est 
in  ruinam,et  in  resurrectionem  muttorum,  et  in  signum 
cui  contradicetur  {Luc,  il,  34).  Et  hoc  dicit,  non  quo 
prffloipiat  quid  facere  debeat  ;8ed  anle  praBdicit  quid 
sponte  facturus  sit,  quasi  increpans  et  arguens,  ut 
saliem  correpius  non  faciat  quod  praedictum  est, 

(a)  Pro  in  Septuagintaf  prsferunt  mss.  in  Eccie- 

ria. 


catum  non  potcrit  suscltari :  non  quo  non  sus- 
ciietur,  sed  nequaquam  supcitetur  virgo  Israel, 
et  ncquaquam  resurget  Dominus  Israel.  Non  est 
enim  eadem  gloria  ejus  qui  scmper  secutus  est  Do- 
minum,  et  ejus  qui  aberraverit  a  grege,  et  postea 
boni  pasioris  reportatus  esi  humeris  {Luc,  xv).  Un- 
dc  et  per  alium  prcpbctam  Dominus  ait :  Maio  f^ 
nitentiam  peccatoris,  quam  mortem  {Ezech.  xviii,  32). 
Pasnitentiam  non  sanctitati  purissims  et  Ecclesifl 
Chrisii  (quae  non  habci  rugam  neque  maoulam),  sed 

(5)  Cisterciens.,  prseparare :  ivim  Palatiiu  (iAk^ 
santi  Pro  adversari. 


COMMENTARIORDM  IN  AMOS  LIB,  II.  CAP.  V. 


1038 


linferis  comparata  fltmelior.  Haec  dicimus,  A  tiae  septimo  numero  conquiescant.  Deniqueet  cap- 


>  juxta  novatum  tollamus  spem  pGDnitentiae, 

timidiores  faciamus  eos,  et  idcirco  sollici- 

aperta  janua  pocnitentisB,  dum  sperantiu- 

rdunt  praesentia,  et  qui  absque  vulnere  po- 

Brmanere,  incauti  vulnus  accipiunt,  ut  post- 

«  crucientur.  Multae  mansiones  sunt  apud 

meum  {Joan.  xrv),  et  stella  a  stella  differt  in 

:  ita  et  resurrectio  morluorum  (I  Cor,  xv) : 

jplendentibus  sicut  sol  et  luna,  vesper  et  lu- 

i  autem  post  peccatum  cgerint  pccnitentiam, 

versitate  meritorum  stellis  aliis  aequabuntur. 

3.)  Quia  hcBc  dicil  Dominus  Deus :  Urbs  de 

iiehantur  mille,  relinquenlur  in  ea  centuniy  et 

rediehantur  centumy  relinquenlur  in  ea  decem 


tivitas  populi  Israel,  templique  subversio,  septua- 
gesimo  anno  desolationis  impleta  est,  et  septem 
astra  juxta  numerum  dierum  dicuntur  (e)  errantia. 
De  cujus  numeri  sacramentis  in  Scipionis  somnio 
plenius  narrat  Tullius  :  et  obscurissimns  Platonis 
Timaeus  (^  liber  est,  qui  ne  Ciceronis  quidem  aureo 
ore  (g)  fit  planior.  Sicut  igitur  Septenarius  numerus 
habet  sacramentum  suum,  sic  sanctificatus  atque 
perfectus,  et  ut  ita  dicam,  verus  est  numerus,  qui 
unione  retinetur,et  unius  Dei  majestate  concluditur 
[Al.  recluditur].  Unde  dicit  Filius  :  Ego  in  Patre,  et 
Pater  in  me  {Joan.  xiv,  11) :  volensque  omnes  unum 
esse  cum  Patre,  loquitur  ad  eum  :  Pater^  da^  tUsiC' 
ut  ego  et  tu  unum  sumuSy  sic  et  isti  in  nohis  unum  sint 


Israel  (6)  LXX  similiter.  Causas  quibus  p  (Ihid.  xvii,  21).  Prima  ergo  beatitudo  est  esse  in 

-«,*^i   »« -.._  _« i.    ^A  - .• T 1  MJ : _„•    ,. .  . j_   •_ 


srael  corruens  non  resurgat,  et  virgo  Israel 
rel  projecta  in  terram,  non  habeat  susci- 
reddit  sermo  divinus  :  UrbSy  inquiens,  de 
diebanlur  mille,  relinquentur  in  ea  centum  : 
i  egrediehantur  centumy  relinquentur  in  ea 
i  domo  Israel :  ut  ubi  quondam  fuerat  mul- 
)ropter  nimiam  vastitatem,  vix  decima  re- 
pars.  Et  ne  omnino  haerentes  litterae,  sa- 
A  numerorum  relinquamus  intacta  :  septe- 

numerum  csse  sanctum,  etiam  sabbatum 
in  quo  requievit  Deus  ab  omnibus  operibus 
mes.  II).  Et  jubet  ne  quid  in  eo  operis  ser- 
;,  nisi  ea  tantum  quae  ad  animam  pertinent : 

eo  onera  portemus  {Num,  xv)  Unde  988 
•litudine  qui  die  sabbati  ligna  collegerat, 


primo  numero,  qui  udus  et  verus  est;  secunda  in 
secundo,  id  est,  in  decade ;  tertia  in  tertio,  id  est^ 
in  hecatontade.  Sicut  enim  decas  decima  unione 
completur,  sic  heeatontas  ex  decem  decadibus 
struitur.  Quartus  numerus,  984  qui  miilenario 
continetur,  de  decem  constat  hecatontadibus.  Gum 
igitur  quis  egerit  pxnitentiam,  de  millenario  et 
quarto  numero  vix  revertitur  ad  centenarium  et 
tertium  numerum.  Rursuoi  qui  in  centenario  est, 
vix  redit  ad  secundum  primee  decadis  numerum, 
atque  ita  fit  ut  domus  Israel  quse  corruerat,  non 
possit  resurgere,  et  virgo  Israel  qu®  erraveral,  in 
terra  non  habeat  suscitantem  :  quia  qui  semel  ab 
unione  discesserit,  et  illam  purissimae  virginitatis 
perdiderit  gloriam  (de  qua  Apostolus  dicit :  Zelo 


ura  sunt,  sententia  Domini  condemnatur.  C  enim  vos  %elo  Dei^  et  statuivos  uni  viro  virginem  cas- 


^m  hebdomades  complent  numerum  sanctse 
etes  :  et  Jubilaeus  annus  remissionis  tuba- 

clangentium  hoc  numero  texitur.  In  sep- 
aoque  mense  figuntur  tabernacula,  et  He- 
Bum  sex  annis  servierit,  anno  septimo  {c)  li- 
ip.  Novit  et  hoc  saecularis  philosophia,  et 
rum  libri,  quorum  Galenus  disertissimus  at- 
lissimus  scripsit  ternos  libros  {d{  xpCdEtuv  xal 
cixwv  :?]{X£pa)v,,  in  quibus  septenarii  numeri 
ne  potentiam,  ardentissimasfebresseptimo 
lyi  die  :  aut  si  tanta  humoris  noxii  et  pituitae 
iagnitudo,ut  primae  hebdomadis  nequaquam 

consumpta  sit,  secundae  hebdomadis  ulti- 
cspectatur  dies,   id  est,  quartus  decimus. 


tam  exhibere  Christo  (II  Cor.  xi),  in  qua  non  est  ma- 
cula  neque  ruga),  pristinum  statum  et  unionis  bea- 
titudinem  recipere  non  valebit:  et  vixei  concedetur, 
utfde  mille  revertatur  ad  centum,  et  de  centum  ad 
decem  redeat.  Haec  breviter  sum  locutus,  ne  om- 
nino  in  hoc  capitulo  propter  numerorum  difficul- 
tatem  fugisse  viderer  tropologiam. 

(Vers.  4,  5.)  Quia  haec  dicit  Dominus  domui  /f- 
rael :  quserite  me,  et  vivetis,  et  nolile  quxrere  Bethelj 
et  in  Gatgala  nolite  intrarCy  et  in  Bersahee  ne  trans- 
ieritis  :  quoniam  [Vulg.  non  transibitis,  quia]  Gal^ 
gata  captiva  ducetur,et  Bethel  erit  inulilis.  LXX  :  Quia 
hxc  dicit  Dominu^  ad  domum  Israel :  qussrite  me,  et 
vivetiSy  et  nolite  quxrere  Bethel,  et  in  Gatgala  ne  m- 


i  huno,  ut  juxta  Hippocratem  loquar,  v(5(jo<;  n  grediaminiyet  suver  puteum  juramenti  non  transeaiis 


transeunt  ad  vicesimam  primam  diem,  hoc 
l  finem  tertiae  hebdomadis  :  ita  ab  initio 
diebns  conditis,  ut  omnes  labores  et  moles- 

ao  Palatini  mss.  quemadmodum  et  in  uno 

;ini  a  campis.  Martianaeus  invenit,  pro  di- 

B  hsereticorum. 

erba,  L\X  similiter,  quae  in  vulgatis  deerant, 

iufQciunt. 

ctorius  ad  Florentinos  codd.  roaluit  liheratur. 

idetur  praeponenda  praepositio  7uept,ut  et  Vic- 

itio,  et  ipse  praefert  ejus  libri  titulus.  Gae- 

pro  xpiTixwv  in  aliis  libris  est  xpij{jxtov. 

stras  Petitus  in  libris  Miscellanearum  obser- 

im  lil)«  ixi,  oap.  3,  legendum  bio  oontendit  • 


quia  Galgaia  captiva  ducetur,  et  Bethel  erit  quasi  non 
sit.  Moris  [Al.  mosj  est  Scripturarum  semper  ad- 
versis  Iseta  subjungere,  et  postquam  tristia  Deus 

hebdomada  pro  errantia. 

(/*)  Idem  sic  Jegi  vult,  et  obscurrissimus  Ptatanis 
TimxuSy  qui  liber  ne  Ciceronis  quidcm,  etc. 

{g)  Sic  Praefat.  in  libr.  xii  in  IssAdim,  Denique,in' 
quiit,  Timxum  de  Mundi  harmoniay  asirorumque 
cursu  et  numeris  disputantemy  ipse  qui  interpretatus 
est  TuHius,  se  non  intelligere  confitetur.  Quin  ipse 
etiam  Cicero,  vii  ad  Attic.  13 :  JEnigma  Oppiorum 
ex  Velia  nan  ptane  inteltexi ;  est  enim  numero  PlQ" 
tonis  obscurior. 


1039 


S.  EUSBBII  HIERONYMl 


MIO 


fuerit  comminatus,  ad  poenitentiam  eos  quos  ter-  A.  gAlis^  qui  post  adventum  Christi  rursom  oupiunt 


ruit,  provocaty  juxta  illud  quod  in  Isaia  legimus  : 
F»,  gens  peccatrix^populus  plenus  delictiSy  semen pes- 
simunif  fittii  iniqui  {Isai,  i,  4).  Cumque  dixisset, 
terra  vestra  deserta,  civitates  vestrx  igne  consumpUe^ 
regiones  vestras  coram  vobis  [Al.  in  conspectu  vestro] 
alieni  comedent^  loquitur  ad  eos  meliora  promittenn : 
Lavaminif  mundi  estote  :  auferte  malitias  vestras  ab 
animis  vestris.  Disdte  benefacere  [Al.  bonum  facere]: 
guaerUe  judicium,  judicate  pupillo,  justificate  viduam : 
et  venite,  disputemus^  dicit  Dominus  (Ibid,  xvi,  17). 
Quomodo  ergo  in  Isaia,  quos  severa  voce  terruerat, 
blanda  oratione  sustentat :  ita  et  985  in  hoc  pro- 
pheta,  quibus  dizerat :  Domus  Israel  cecidit,  non  ad- 
jiciet  ut  resurgat :  virgo  Israet  erravil  in  terra,  non 


circumcidi.  In  Galgalis  enim  secundo  populus  cir- 
cumcisus  est.Unde  et  ipse  locus  nomen  accepit :  eo 
quod  abstulerit  Dominus  opprobrium  iEgypti  abeis 
(Jos.  v).  Et  in  Bersabee,  inquit,  sive  ad  puteum  jti« 
ramenti  non  transibitis  :  ne  illos  putetis  terminofl 
Jud8eaB,quosolim  secundum  litteram  Scripturapro- 
miserat  a  Dan  usque  Bersabee  :  nec  dicatis  ultra 
cum  prophela  :  Notus  in  iudxa  Deus,  in  Israet 
magnum  nomen  ejus  {Psat,  lxx,  1) ;  sed  audite 
cum  apostolis  :  In  omnem  terram  exivit  sonus  eorum: 
et  in  fines  orbis  terrx  verba  eorum  {Psal.  xviii,  4) ; 
quia  Galgala,  id  est,  carnis  circumcisio,  captiva  do- 
cetur  a  vera  circumcisione  cordis  :  etBethely  quam 
putatis  domum  Dei,  non  subsistet,  sive,  ut  melias 


est  qui  suscitet  eanu  Non  loquitur  ad  eos,  et  dicit :  p  arbitror,  erit  inutilis,  id  est,  aven  (^*1M)  :  ut  nequa* 
{a)  Domus  Israet,  id  esi,  decem  iribus,  quxrite  me  et      quam   appelletur  domus  Dei,  sed  vocetur  domus 


vivetis :  quoniam  in  eo  quod  me  non  qusritis,  estis 
mortui.  Cumque  qussieritis,  invenietis  :  et  cum  in- 
veneritis,  vivetis.  Et  nolite  quserere  Bethel,  in  qua 
erat  vitulus  aureus,  et  Galgalam  locum  idololatris, 
de  quo  et  supra  dixi :  Omnis  malitia  eorum  in  Gat- 
gatis  (Osee  ix,  15).  Rt  in  Bersabee  non  transibitis. 
Pulchre  in  Bersabee,  inquit,  hocestad  puteumju- 
ramenti,  non  transibitis  :  ubi  si  quando  errabat 
tribus  Juda,  idola  adorare  consueverat.  Intantum 
autem  simulacrorum  cultu  furebat  Israel,  ut  nequa- 
quam  contentus  idoiis  suis,  ad  aliena  transiret. 
Denique  Galgala,  inquit,  captiva  duceturt  et  Bethel 
eril  inutilis,  sive  penitus  non  subsistens,  cum  idola 
in  ea  subversa  fuerint.  De  Bersabeeomninotacuit, 


inutiliSt  sive  idoli.  Aliter  :  Qusrit  Bethel,  qui  ttn- 
tum  litteram  sequitur  occidentem,  nec  sensum,  qui 
Deus  est,  quserit  in  verbis  :  et  intrat  in  Galgala,  qni 
ad  majores  enititur  rcvelationes,  supemorum  sibi 
scientiam  repromillcns,transitque,  sive  ascenditid 
puteum^  de  quo  Samaritana  haurire  cupiens  aquas, 
qus  sitim  satiare  nou  possent,  ignorabat  eum,  da 
cujus  ventre  procedunt  flumina  salientis  (Bqueia 
vitam  seternam  {ioanri.  iv). 

(Vers.6.)  Quxrite  DominumfCt  vivite  :  ne  forte  eom- 
buratur  ut  ignis  domus  Joseph  :  et  devorahit^  et  noik 
sit  [Vulg.  erii]  qui  exstinguat  Bethel.  LXX  :  Qtuerita 
Dominum,  et  vivite  :  ne  forte  succendatur  ut  igms  do- 
mits  Joseph  :  et  devoret  eam,  et  non  sit  qui  extinguat 


quia  victis  decem  tribubus,  urbs  nomine  Bersabee,  C  domum  Israel.  Quomodo  ex  persona  Dei  dicitur: 


quffi  erat  in  tribu  Juda  illo  tempore,nec  capta  nec 
destructa  est.  Simulque  animadvertendum,  quod 
Septuaginta  interpretes  in  praesenti  loco  nomen 
Bersabee  interpretati  sint,dicente8,puteum  juramentif 
et  in  posterioribus  ipsum  nomen  posuerunt :  Vivit 
Deus  tuu^  Dan  :  st  vivit  via  Bersabee.  Viam  autem 
Bersabee  posuerunt,  quod  de  Israel  longo  itinere 
pergebant  ad  ultimos  terminos  Judse^  qui  erant  in 
Geraris,  et  iGgyptise  solitudini  jungebantur,  ut  idola 
colerent.  Est  autem  locus  in  quo  habitavit Abraham : 
et  ex  eo  quod  cum  Abimelech,  datis  septem  ovibus, 
in  fcQdus  mutuum  juraverunt,  appellatus  est  puteus 
juramenti,  sive  puteus  septimi,  propler  numerum 
septem  ovium  (Genes.  xxv) :  sabe  (ysw)  enim  utrum- 


Quxrite  me,  et  vivetis^  ita  propheta  de  Domino  loqui- 
tur,  ut  quaerant  eum,  et  vivant.  In  eo  enim  quod 
quaerunt  Dominum, vivere  incipiunt :  siu  autem  noo 
quocsierint  eum,  et  idcirco  non  vixerint,  statimsac- 
cendetur  ut  ignis  domus  Joseph,  quam  propterJf- 
roboam,  qui  de  tribu  Ephraim  et  de  domo  Joseph 
fuit,  decem  tribus  sentire  debemus,  quas  appella- 
bantur  Israel,  et  ex  majore  populi  parte  nome& 
pristinum  possidebant.  Duse  autem  tribusqusrege- 
bantur  a  stirpe  David,  qui  de  tribu  Juda  9S7  fuit, 
vocatas  sunt  Judas,  et  possidebant  Jeru8alem,io  qnt 
erat  templum  Dei.  Cumque  succensa  fuerit  domus 
Joseph,  devorabit  atque  consumet  Bethel,  de  qoi 
superius  dixi :  Nolite  quxrere  Bethel,  etnoneritqui 


que  signiflcat.  Praecipit  autem  secundum  leges  alle-  j)  extinguat,  cum  a  regibus  suis  iuerit  incensa.  Pro 


goriffl  domui  Israel,  id  est,  his  qui  sibi  notitiam  Dei 
poUicentur,  ut  non  qucerant  Bethel,  et  non  in- 
troeant  in  Galgalam,  et  non  transeant,  vel  ascendant 
ad  putcum  juraraenti ;  sed  magis  quaerant  Deum,  et 
vivantineo.QuaeruntautemBe</i«/,quodinterpretatur 

domus  Dei,  qui  dicunt :  Templum  Domini,  templum 
Domini :  et  confidunt  in  aedificiis,  de  quibus  Do- 
minus  ad  discipulos  loquebatur  :  Venient  986  dies, 
in  quibus  non  relinguetur  lapis  super  lapidem  qui  non 
destruatur  (Luc.  xxi,  6).   Et  ingrediuntur  in  Gal- 


Bethet  in  LXX  legitur  domus  Israet,  sennam  magii 
quam  verbum  interprctantibus,  ut,  auccedenterege 
Jeroboam,  et  cunctis  deinceps  regibus  quiei  impe- 
rio  successerunt,  ardeant  decem  tribus,  qusappel- 
lantur  Israel.  Iste  est  ignis  qui  succcnditur,  sive 
rcsplcndet  et  inflammat  domum  Joseph,  ut  coqbu- 
matur  Bethel,  de  quo  alibi  dicitur  :  Anhbulateinlnt' 
mine  ignis  vestri,  et  in  flamma  quam  succendistis{tsm. 
L,  11).  Et  quia  crebro  domum  Joseph  (propter  Je- 
roboam,  qui  a  slirpe  David  populum  Doi  eepaiavi^ 


(a)Trea  iobb.  Domui  Israot^  id  est^  decem  trlbubus. 


*m 


GOMMBNTARIORVM  IN  AMOS  LIB.  11.  OAP.  V. 


1042 


fi 


et  vaccas  fecit  aureas  in  Oan  et  in  Bethel^  et  dixit,  A. 
non  est  pars  nobis  in  David,  neque  hsereditas  in  filio 
Jesse  [I  Reg,  xxii,  36])  ad  peraonam  haereticorum 
retulimus,  qui  sermone  composito,  decora  atque 
formosa,et  ut  ita  dicam,aurea  simulacra  Gnxerunt 
et  adorant  opera  manuum  suarum,  et  agriculturae 
Bub  vaccarum  specie  sibi  imaginem  repromittunt, 
dicitur  ad  eos  :  QiMerite  Dominumyet  vivite, eum  qui 
dicit :  Ego  sum  via,  verifas  et  vita  (Joan.  xiv,  16):  ut 
postquam  ambulaverint  in  eo  et  invenerint  verita- 
tem,  tunc  incipiant  vivere  qui  prius  mortui  erant. 
Et  nisi  hoc  fecerint,diaboli  comburenturardoribus 
nullusque  poterit  inveniri  de  principibus  eorum  qui 
et  ipdi  hsretico  igni  succensi  sunt^qui  possit  voran- 
tem  cuncta  flammam  restinguere,  et  praecipue  Be- 
thel,  qu»  falsum  sibi  domus  Oei  nomen  assumit. 
(Vers.8  seqq,)Quiconvertitis  inabsinthiumjudicium 
et  justitiam  in  terra  relinquitis,  facientem  Arcturum 
Orionem,etconverteni£m  in  mane  tenebraSyet  diem  noc- 
te  (Vulg.  noctem)  mutantem,Qui  vocat  aguas  mari%yet 
efiundit  eas  super  faciem  terras :  Dominus  nomen  ejus, 
Qui  subridet  vastitatem  super  robustumy  et  depoputa- 
iicnem  super  potentem  affert,  LXX ;  Qui  facit  in  ex- 
celso  judicium  et  justitiam  in  terra  posuit :  qui  facit 
omniaf  et  transformat  et  convertit  in  mane  umbram 
mortis,  et  diem  nocte  contenebrat  (Al.  conienebrans). 
Qui  vocat  aquam  maris,  9SS  et  effundtt  eam  super 
faciem  terra :  Dominus(a)Deus  omnipotens  nomen  ejus. 
Qui  dividtt  contritionem  super  fortitudinem,  et  mise- 
riam  super  munitionem  adducit,  MuMum  in  boc  loco 
ab  Hebraica  veritate  editio  Vulgata  discordatysicut 
absqoe  commonitione  nostra  ea  his  quse  proposui-  C 
mus,prudens  statim  lector  intelligit.Itaque  expona- 
muB  primum  Juxta  Hebraeos,  et  postea  quid  nobis 
videatuT  in  translatione  LXX,  Christo  si  meruimus 
pandente,  dicamus  domus  Joseph,  id  est,  domus 
Ephraim,  ac  per  hoc  regia,  et  Bethel,  sive  sicut 
LXX  transtulerunt,  domus  Israety  id  est,  et  reges  et 
populi,  et  cultores  et  idola  pariter  subvertentur, 
qni  iniquo  judicio  Oeum  ad  iracundiam  provocave- 
runt.  Et  converterunt  dulcedinem  judicii  in  absin- 
thii  amaritudinem,quod  genus  est  herbs  amarissi- 
ms,a8sumentesiniquitatem,etjustitiamrelinquen- 
tBB.  Quaa  sit  autem  ista  justitia,  sequens  versus 
oBtendit :  Facientem  Arcturum  etOrionem,  et  conver- 
ientem  in  mane  tenebras^et  diem  nocte  mutantem.  Oe 
qno  supra  dixerit :  Formans  montes,  et  creans  ven-  r^ 
fnm,  et  annuntians  homini  etoquium  suum,  faciens 
malutinam  nebulamy  et  gradiens  super  excetsa  terrx: 


Dominus  Deus  exercituum  nomen  ejus,  ipse  estCrea* 
tor  Arcturi  qui  Hebraice  ciiima  (nb^3)  dicitur,  et  a 
SymmachoetTheodotione,el(;7rXetdoavertitur,quem 
vulgo  Bootem  vocant :  quodque  sequitur,  Orionaf 
qui  Uebraice  dicitur  CHASiL(S^3D)»  Symmachus  ab- 
Bolute  stellas,  Theodotio  interpretatusestt;e5perufn: 
HebraBus  autem,qui  nos  inScripturissanctiserudi- 
vit,  CHASiL  interpretari  putat  splendorem,ei  signifi- 
care  generaliter  astra  fulgentia.QuBLiido  autem  audi- 
mus  Arcturum  etOriana^nou  debemus  sequifabulas 
poetarum,etridicuIa  acportentosa  mendacia,quibu8 
etiam  ccelum  infamareconantur,elmercedem  stupri 
inter  sideracollocare^dicentes(i£n6td.  tib.  i  et  iii) : 

Arcturum,  pluviasque  Hyadas^gemiDotque  Trioaes : 
Armatumquc  auro  circumapicit  Oriona : 

Sed  {b)  scire  Hebrsa  nomina,  qu®  apud  eos  aliter 
appellantur.vocabulis  fabularum  9S0  gentiliumin 
Hnguam  nostram  essetranslata,qui  non  possumue 
intelligere  quod  dicitur,  nisi  per  ea  vocabula  qu» 
usu  didicimus  et  errore  combibimus.  Unde  et  in 
Regum  volumine  raphaim  (Q^:i51]  Hebrffium,  Grfleoi 
iitanas  transtulerunt :  qusapud  ethnicos  celeberri- 
ma  fabula  est,  ex  qua(e)inlaudes  deorumscribunt 
YiYavcofxa)^(ac,et  Tela  Typhoea,et  impositum  Ence- 
lado  ^tnam  monlem,de  cujus  motu  [i/.ad  motumj 
Trinacria  contremiscat.  Isto  autem  Oeus  creator 
omnium,qui  facitArcturum  etOrionem,  noctem  ia 
diem  et  diem  in  noctem  commutat,et  aquas  maris 
amarissimas  aethereo  calore  suspensas  excolaty  et 
eliquat  in  dulcem  pluviarum  saporem,inBtar  medi- 
cinalis  cucurbits,quse  caiore  superioris  gyri,  humo- 
rem  et  sanguinem  sursum  trahit :  exquo  discimus 
unde  sint  pluvis.Quodque  sequitur :  qui  subridei 
vastitatem  super  robustum,  ad  prsesens  tempus  re- 
vertitur,et  est  ordo  :  Qui  Creator  est  omniumyCom- 
minatur  etiam  captivitatem  super  Samariam,  et 
depopulationem  super  potentcm  adfert:  quoniam 
convertit  in  absinthium judicium,etjustitiam  relin- 
quit  in  terra.  Ubi  nos  diximus,  qui  subndet^AquilB, 
interpretatus  est,  6  (jLei8ia)v.  Proprieautem  (Aei8{a(jLa 
dcitur^  quod  nos  subrisionem  possumus  appellarOy 
quando  quisirascitur,etapertispaululum  labiissub- 
ridere  se  simulat,  ut  Irae  ostendat  magnitudinem. 
Dicamus  et  juxta  LXX,  Oeus  in  excelso  facit  judi- 
cium,  quando  judicat  veritatem,  et  reddit  unicui- 
que  secundum  opus  suum :  et  omnis  qui  imitator  et 
iilius  ejus  esse  desiderat,  et  esse  perfectus»  sicut 
Paterejusperfectus  est,qui  memoratur  incoelo  (MtU, 
v),  facit  in  Excelso  judioium,  et  non  imitatur  eum 


(a)  Voces  Dominus  omnipotenstin  Gisterciensi  ms. 
non  sunt,  et  in  Graecis  quoque  nonnuUis  exempla- 
ribus,  Romano  praesertim,desiderantur.  Mox  verba 
super  fortitudinemt  quae  in  hactenus  vulgatis  libris 
omnibus  deerant,ex  eodem  Gisterciensi  ms.  utpote 

SBOuina  ac  necessaria  sufifecimus  :  sunt  enim  et  in 
rsco  textu,  nullo  ouod  sciam^codice  dissentiente: 
*0  oiaipoiv    auvTpt(X[JL'jv    Itti    l<r/i>v,   xai   TaXatircopfav 

(6)  Post  Victorium  suffecimus  hic  verbum  scirCf 
quod  illi  Brixiani  codices  8ubministrarunt,et  cujus 


defectus  mancus  erat  atque  imperfectus  sensus. 

(c)  Glaudianus  de  Gigantomachia  opus  reliquity 
quod  imperfectum  ad  nos  pervenit.  Vido  Maoro- 
bium  lib.  i  Salurnai.  cap.  10.  Mart.  —  Uoo  inscri- 
psit  titulo  suum  poema  Glaudianus,cujus  pars  bo- 
na  desideratur.  Eum  Hieronymus  in  commentariis 
in  cap.  Isaia3  xxvii  iaudat:  Putchre  quidam  poeta 
tn  Gigantomachia  de  Encetado  lusit : 

Quo  fugifl»  Encelade  ?  quascamqne  aecesserls  orat^ 
Sub  Jove  semper  eris. 


1043 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


lOU 


jadicem,  qui  reum  non  timebat,  et  hominem  non  A. 
verebatur,  et  perversitate  judicii,  sententiam  suam 
non  levabat  ad  cGslum,  sed  ad  humilia  detrahebat 
{Luc.  xviii).  Quodque  sequiiuv :  et  justitiam  tn  lerra 
posuit,  juxta  illud  debemus  accipere,  quod  dederit 
nobis  Ghristum  Justitiam  suam,  et  non  projecerit 
eam  :  sed  deposuerit  in  terram,  ut,omni  iniquitate 
superata,  nos  de  terrenis coelestes  faceret.Ego  puto 
ex  hoc  loco  etiam  gentilem  poetam  furatum  990 
fuisse,  qui  de  rusticorum  simplicitate  et  beatitudi- 
ne  edisserens,  intulit. 

Extrema  per  illos 
JuBtitia,  excedenB  terris,  yestigia  fecit. 

Qnod  autem  dicunUfaciens  omnia  atque  transformans 
uno  verbo  Arcturum  et  Oriona  comprehendunt,ne- 
gligentes  proprietatem  nominum  in  Grsecum  trans-  j. 
ferre  sermonem.  Transformat  autem  Deus  omnia, 
quando  facit  de  terrenis  ccBle8tia,et  homines  Ange- 
lorum  dcnat  similitudineiquando  lunasolisfulgore 
rutilabit,  et  sol  habebit  lumen  septuplum,  quando 
animalis,et  inlirmuset  corruptibilishomo  transfor- 
matur  in  spiritualem  et  robustumetin  incorruptum 
mutans  gloriam,non  naturam  :  quando  intelligentes 
fblgebunt  sicut  splendor  firmamenti,  et  implebitur 
quod  scriptum  est :  Aliagloria  solis,  alia  gloria  lunse 
alia  gloria  stellarum,  Stella  enim  a  stella  differt  in 
clarilate:  sic  et  resurrectio  mortuorum  (TCor.xv,41). 
Quando  omnis  creatura  liberabitur  de  servitute  cor- 
ruptionis  in  libertatem  glorioe  filiorum  Dei.  Iste 
Deus  qui  cunctattransformat,etiam  umbram  mortis 
mutat  in  lucem  (Luc.  i) :  quando  hi  qui  sedebant 
in  tenebris  et  umbra  mortis,  viderunt  lucem  mag-  C 
nam,  et  qui  erant  filii  noctis  et  tenebrarum,  facti 
suut  filii  lucis,  et  filii  diei.  Iste  est  Deus  qui  etiam 
diem  vertit  in  tenebras:  eorum  diem  quidixerunt: 
Crucifige,  crucifige  eum  [Joan,  xix,6),  aufer  detcrra 
talem  :  quando  ab  hora  sexta  in  typum  JudaicflB 
caecitatis  dies  in  noctem  versus  est.  Et  non  solum 
secundum  litteram,  sed  etiam  secundum  altiorem 
intelligentiam,  lux  quaj  eis  oriebatur  in  Lege  et 
prophetis,  versa  est  in  tenebras,  ignorantibus, 
quid  legant,quidaudiant,utimpleaturde  illlsquod 
scriptum  est :  Otscurentur  oculi  eorum  ne  videant : 
et  dorsum  eorum  semper  incurva  {Psal.  lxxiii,  24). 
Iste  Deus  vocat  ad  se  aquam  maris,  et  effundit 
eam  super  faciem  terrs,  de  peccatoribus  justos 
faciens.  Ad  quod  exponendum,  unum  tantum  stu-  q 
dio  brevitatis  ponamus  exemplum.  Paulus  apos- 
tolus  quasi  turbo  violentus  et  sseva  tempestas,  et 
tumenlis  [yil.tumentes]  maris  gurges  persequebatur, 
et  opprimere  nitebatur  Ecclesiam  Dei.  Qui  voca- 
tus  a  Domino,  eCfusus  est  super  991  faciem 
universae  terrae,  ut  praedicaret  Evangelium  de  Je- 
rosolymis  usque  ad  Illyricum,  et  aefidicaret  non 
snper  alterius  fundamentum,  ubi  jam  fuerat  prae- 
dicatum  (liom.  xv) ;  sed  usque  ad  Hispanias  ten- 
deret,  el   a  mari  Rubro,  immo  ab   Occano  us- 


que  ad  Occasum  curreret,  imitans  Dominum  suam 
et  solem  justitiae,  de  quo  legimus  :  A  summo  ccelo 
egressio  ejus,  et  occursus  ejus  usque  ad  summum  ^us 
{Ps.  XVIII,  7),  ut  anle  eum  terra  deGceret,  quam 
studium  praedicandi.Iste  Deus  et  contritionem  divi- 
dit  super  fortitudinem,ut  eos  qui  male  fortes  sunt, 
imbecilles  faciat,et  imitari  possint Apostolum  dicen- 
tem :  Quando  infirmus  5um,  tunc,fortior  sum  (II  CoTj 
xii).  Nam  et  fllii  hujus  saeculi  prudentiores  sunt 
filiis  lucis  in  generatione  sua  {Luc.  xxvi).  Fortitudo 
corporis,imbecillitas  animae  est :  et  rursum  anims 
fortitudo,  imbecillitas  corporis  est.  Igitur  Dominus 
qui  omnia  ratione  dispensat,  et  vero  facit  cuncta 
judicio,  dividit  contritionem  super  robustum  inimi- 
cum,  ut  inducat  miseriam  super  munitionem,  qus 
se  erigit  contra  scientiam  Dei.De  qua  et  inProver- 
biis  legimus :  Civitates  robustas  ingressus  est  sapiens 
et  destruxit  munitionemy  in  qua  confidebant  impU 
(Prov.  XXI.  22).  Hoc  et  ad  omnem  quidem  fortitu- 
dinera  sscularem ;  sed  proprie  contra  haereticos 
facit,  qui  argumentis  et  sophismatibus,et  arte  dia- 
lectica,dogmatum  falsitatem  roborare  conantur.Sed 
destruit  eam  sapiens  vir,etDei  adjutus  auzilio,om- 
nem  munitionem  ostenditesse  vanissimam,utindu- 
cat  super  eam  miseriam,et,inclinatasuperbia,pos8it 
cum  Apostolo  dicere  :  Misfr  ego  homOyquis  me  tibera' 
bit  de  corpore  mortis  hujus  {Rom.  vii,  24)  f 

(Vers.  lO^  Odio  habuerunt  in  porta  corripientemt 
et  loguentem  perfecte  abominati  sunt.  LXX  :  Odio  ha' 
buerunt  in  portis  arguentem^etverbumsanctufnabami- 
nati  sunt.  Hi  super  quos  Deus  subridet  vastitatemet 
aCFert  in  eos  populationem,qui  in  malo  robusti  sunt 
et  ad  opprimendum  potentes,odio  habuerunt  in  por- 
ta,  id  est,in  judicio  corripientem  :  vel  me,  vel  alios 
prophetas,qui  ad  eos  missi  sunt,et  loquentem /»r- 
fectefSiwe  verbum  immacutatumf  ut  interpretatnB  eat 
999  Symmachus,  aut  sermonem  sanctum  ut  Theo- 
dotio  et  LXX  transtulerunt.  In  porta  autem,  juxta 
veterem  Judaici  morem,populi  fuissejudicia,et  sspe 
leginTus,  et  crebro  interpretati  sumus,  ut  nec  agri- 
cola  ad  causam  veniens,frequentia  civitatis  et  novo 
terreretur  aspectu,necurbis  habitator  longe  ab  urbe 
properaret,et  subveclionem  quaereret  jumentomm. 
Hoc  juxta  litteram  dixerimus.Caeterum  grandepeo- 
catum  est  odisse  corripientem,  maxime  si  te  non 
odio,  sed  amore  corripiat,  si  solus  ad  solum,8i  as- 
sumpto  fratre  altero,  si  postea  praesente  Ecclesu^ 
ut  non  studio  detrahendi,  sed  emendationia  taa 
videatur  crimen  ingerere  {Matth,  xviii).  Duplicea 
portas,  mortis  et  vitae,  vitiorum  atque  virtutum, 
saepe  in  Scripturis  legimus,  ut  illud  in  Psalmis: 
Qui  exaltas  me  de  portis  mortis,  ulannuntiemomnes 
taudationes  tuas  in  portis  filim  Sion  {Isai.  ix,  16) ; 
haud  dubium  quin  Ecclesiam  significet  6xcel8a8(e) 
mons  Sion,  et  civitatem  Dei  viventis,  Jemsalem 
CGelestem,et  multitudinem  angelorum:  et  Ecdesiam 


(a)  Ita  ad  Brixianos  codices  Victorius  restituit,  tamen  et  nostri  mss»  et  libri  alii  in  aocusandi  casn 
praeferant  excelsum  montem. 


COMMENTARIORUM  IN  AMOS  LIB.  II.  CAP.  V. 


1046 


Ivorum,  qui  soripti  suni  in  ccBlis.Qui  in  por-  A  pauperes  in  pootls  decHnanUs:  ideo  qui  intelligti,  in 


Q  ftierit  exaltatus,  portas  mortis  timere  non 
,de  quibus  Petro  Dominus  loquebatur:Super 
*4ram  sedificaho  Ecclesirm  meam  :  et  portos  (a) 
lon  prxvalebunt  adversus  eam  {Matt.  xvi,  18), 
yirtutis  manifeste  in  alio  psairao  discimus: 
mihi  partas  justitix  :  tngressus  in  eas  confite- 
nino.Haec  porta  Domini:justi  intrabunt  in  eam 
II,  19).  Denique  et  Sapientia  in  portis  civi- 
f)  confidens  dixit:  Quanto  tempore  innocentes 
mntjustitiam.non  conluud€ntur{Sapien.yi^U). 
rtas  civitatis,  hoc  est,  animae  credentis  in 
2m,puto  esse  virtutes,per  quas  ad  credentes 
18  ingreditur.  Et  quia  non  est  scriptum  in 
.  portis  oderint  corripienteni,utrum  in  malis 


tempore  illo  silebit,quia  tempus  malum  est.^^  forsi- 
tan  putaret  Israel  quod  proptersolam  idololatriam 
hostibus  traderetur  ad  posnam,  jungit  et  cstera, 
qus,  amissa  veritatis  religione,  commiserit.  Diri- 
piebatis,  inquit,  pauperem  ut  ab  eo  tolleretis,  qui 
[Al.  quae]  victui  necessaria  vix  habehat,6t  quidquid 
pretiosum  videbatis  et  pulchrum,vestris  usibus  tra- 
debatis.  Und  et  ex  pretio  eorum,  quse  rapiebatis  et 
tollebatis  a  paupere,  domos  quadro  lapide  «diG- 
castis,  ut  spoliantes  homines,  904  parietes  mar- 
moribu8vestiretis,quasquiaaediGcasti8  de  rapinis, 
et  non  solnm  mansioni  et  tecto,quod  exigit  humana 
fragilitas,  sed  pulchritudini  et  deliciis  prspjarastis, 
repentina  captivitate.  vel  morte  subtracti,  non  ha- 


onis.nos  ad  utrumquereferamus,In  vitiorum  n  bitabitis  in  eis.Vineas  quoque  amantissimas  futuria^ 


stantes  peccatores  arguit  propheta^et  idcirco 
itioni  habeturab  eis.Aut  certe  ipse  propheta 
portis  initiisque  virtutum,et  odio  habeturab 
|08  corripit  nec  sufOcit  peccatoribus  odisse 
.18  arguentem,  sive  corripientem,  998  nisi 
1 8anctum  abominentur  quod  de  ejusorep»*o- 
Qui  enim  non  recipit  prophetam;non  recipit 
oi  misit  illum  {Matt,  x).  Sin  autem  verbum 
m,  vel  qui  perfecte  loquebatur,  abominati 
•orro  verbum  sanctum  Dominus  eslJesus,de 
isitur  :  Nou  dabis  sanctum  tuum  videi^e  corru- 
%  (P*.xv,10]),omnes  Judaei  dicentes  anathema 
'erbum  Dei  abominantur,  quod  et  perfectum 
;tum  et  immaculatum  est.  Abominatio  enim 
^ri  est  pietas.    Quidquid  autem   de  Judaeis 


potibus  providentes  plantasti8,et  non  bibetis  ex  eis 
vinum,  quia  ego  universa  scelera  veatra  et  peccata 
cognovi,  et  peccata  fortia,  quas  meam  iracundiam 
provocarunt.  Qui  estis  hostes  justitiae,  sive  omnis 
justi,  et  accipitis  munera,  et  pauperes  in  judicio 
deprimitis.Ideo  qui  pauper  et  prudens  est,  cum(c) 
redemptum  judicem  viderit,tacebitin  ternpore  illo, 
quia  tempus  malum  est.  Vel  certe  ita  intelligen- 
dum  :  quid  prodest  nunc  vicina  captivitate  vestra 
enumerare  peccata  cum  jam  nullum  remedium  sit 
et  muros  urbium  vestrarum  hostilis  cingat  exerci- 
tus  ?  Possumus  hoc  ipsum  et  de  hsreticis  dicere, 
quidiripiunt  pauperem,sive  strictamanupercutiunt 
caput  ejus,hoc  enim  Graece  signi(icatxT7exov$uXi(ov 
juxta  iliud  quod  supra  legimus  percutientes  in  ea- 


i8,tam  ad  ethnicos  quam  ad  haereticos  referri  C  pite  pauperem'  Non  enim   percutiunt  haeretici  nisi 


quorum  alii  omnes  Scripturas  sanctas  abo- 
tur,  in  quibus  verbum  Dei  est:  aliidum  per- 
itel)iguntquodlegunt,abominationemponunt 
10  Dei. 

8.  11  seqq.)  Idcirco  pro  eo  quod  diripiebatis 
'rnn^et  prxdam  eleclam  toUehatis  ab  eo  :  domos 
•  lapide  ssdifi^abitis,  et  non  habitabitis  in  eis. 
mnantissimas  plantabitiSyet  non  bibetis  vinum 
;  quia  cognovi  mutta  scelera  vestra,  et  fortia 
I  vestra,  hostes  jmli,  accipientes  (c)  munera,  ei 
es  in  porta  deprimentes  :  ideo  prudens  in  iem- 
lo  tacebit,  quia  tempus  malum  est.  LXX  :  Pro- 
quia(d)  pugno  percutiebatispauperes,et  munera 
aecipiebatis  ab  eis,  domos  dolatis  lapidibus  xdi- 


pauperem,quisustinere  non  potestcomminationem : 
nec  in  aliis  membris,  sed  in  principali  cordis  et  in 
fidei  veritate.  Pauperes  reor  qui   simplici  contenti 
fide,  haereticorum  malitiae  non  valent  respondere. 
Sed  et  quidquid  boni  operis  in  Dei  munera  prsepa- 
rarunt,  nisi  adversariis  restiterint^perdent  \Al.  pe- 
derent]  tempore  pugnae  atque  certaminis :  qui  ad- 
versarii  compositione  structuraque  verborum  aedi- 
iicant  sibi  domos,  ut  tuti   maneant  et  securi.  Sed 
non  habitabunt  in  eis,  cum  ab   ecclesiastici^  viris 
destructae  fuerint  atque  subversae.   Et  non  80lam 
domos  aedificant,  verum  etiam  amantissimas  quo- 
que  et  desiderabiles  plantant  vineas,   ut  Ghristi 
mysteria  mentiantur;  sed  non  hibentex  eis  vinum 


(,  ei  non  habitabitis  in  eis.  Vineas  desiderabiles  n  nisi  quod  est  furor  draconum  insanabilis.Exspecta- 


stis,  et  non  bibetis  vinum  earum ;  quia  ego  co- 
nuUas  inpietaies  vestras,et  fortia  peccatarestra: 
eantes  justum,  accipientes  commutationes,  et 

Non  spernenda  Gisterciens.  ms.  lectio  mortis^ 

feri  :  nam  et  de  portis   mortis   superior  est 

>,  et  quod  in  Graeco  est  aSou  vocabulum,  pro 

taGraBcispoetisaliquandosumi,nonignoramus 

Martian.,co/wirfw5,refrdgantibus  mss.et  Graeco 

Saa. 

Victor.  minori  numero,  munus^  ad  Vulgatam 

ipsumque  Hieronymum   ubi  ait.    Nos  munus 

«#. 

Hic  quoque  vocein  pugno  ms.   Gistercien.  ta- 


vit  enim  Dominus,  ut  istae  vineae  afferrent  fructus, 
et  non  attulerunt  uvam,  sed  spinas  vel  labruscam 
nec  judicium^  sed  clamorem,   quo  cuntra  Deum 

(e)  Pro  redemptum^  quod  ex  mss.  Palatino  ao  Gi- 
sterciensi  reposuimus,Martianaeus  retinuit'  furen' 
iem.  Notatum  vero  pridem  fuerat  Victorio,  exponi 
illa  verba  :  llosfes  jusii  accipientes  munera :  Verum 
inquit,  quia  judex  munus  aecipiens  redemptusdi- 
citur,  pro  furentem,  redemptum  nos  emendavimus, 
septem  Plorentiae  codicum  ope,  quam  emendatio- 
nem  germanam  esse  conslat  ex  ipsomet  Hierony- 
mo,  qui  inferius  ita  scribit  ;  Pauperes  quoque  op- 
presserunt,  ut  contra  judicii  veritatem  pretio 
8ententiam  venderent. 


1047 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


KM« 


Buum  insano  995  ose  blasphemant.  Ideo  autem 
noA  habitabunt  in  domibus  suis,  et  non  bibent  vi- 
num  earum  quas  plantaverant,  vinearum,  quiaco- 
gnovit  Dominus  multas  impietates  eorum.  Hic  co- 
gnitio,  non  juxta  illud  intelligenda  est  quod  alibi 
legimus  :  CognovU  Dominus  eos  qui  ejus  sunt  (II 
Tim,  II,  19),  sed  quod  nihil  Deum  lateat,  et  omnia 
peccantium  secreta  cognoscat.  Cognoviy  inquit, 
multas  impietates  :  quas  non  solum  multac,  sed  et 
fortes  sunt,et  opprimentes,sive  conculcantes  (a)ip- 
sam  justitiam,  vel  eum  qui  justus  est.  Et  accipitis 
inquit,  commutationem:{h)  pro  qua  omnes  similiter 
l{tXa<jfjLa,  id  es,  propitiationem  transtulerunt  :  nos 
mMni«  diximus;(r)aXXaY|xaautemjuxtaidiomaScri- 
pturarum/7re/tumdicitur,quod  in  Evangelio  quoque 
legimuB  :  At  quam  dahit  homo  commutationem  pro 
anima  sua  {Matt.xvif  26)  ?  Pauperes  quoque  in  por- 
tis  declinaverunt:  sive  ut  Symmachus  interpretatus 
est^  oppresseiuntt  ut  contra  judicii  veritatem  pretio 
sententiam  venderent  incurrentes  in  illud  quod 
scriptum  est:  Munera  excascant  oculos  etiam  sapien- 
ium  (Deut.  xvi,  19).  Qusb  accipiunt  hseretici,  ut 
austeritatem  Scripturarum,  qusB  peccatoribus  tor- 
menta  denuntiant,vertant  in  beatitudinem:  et  cum 
divitibus  prospera  quaeque  promittant,tantum  apud 
pauperes  truculenti  sunt  et  severi.  Quando  igitur 
vir  ecclesiasticus  etprudens  atqueintelligens  mul- 
tas  impietates  in  ea  qusQ  vocatur  domus  Dei,  esse 
cognoverit.  et  non  solum  multas,  sed  et  fortes,  et 
quae  opprimere  possint  justitiam  et  intantum  do- 
ctorum  rabiem  processisse,ut  accipiant  pretium  in 
judicio,  et  omnia  pro  muneribus  faciant,  pauperes 
quoque  devitent  in  portis,  et  audire  contemnant : 
taceat  in  illo  tempore,  ne  det  sanctum  canibus,  et 
mittat  margaritas  ante  porcos  {Matt.wi),  qui  con- 
versi  conculcent  eas,  et  imitetur  Jeremiam  dicen- 
tem  :  Soliis  sedeham  :  quia  amaritudine  repletus  sum 
(Jer.  XV,  17).  Et  illud  in  Psalmis  ;  Singularis  sum 
ego  donec  transeam  (Is.  gxl,  19). 

(a)  Tres  mss.,  concutcantes  justum,  vel  ipsam  ;uj- 
titiam. 

(h)  Hanc  Hieronymi  sententiam  imperitissimede- 
pravarunt  Erasmus  et  Marianus  legentes,  contra 
bdem  mss.  codicum,  vro  gua  commutatione  omnes 
similiter  iWoLy^ka-za,  la  est,  propitiationemtranstuie' 
run^  etc,  etimpin^entes  S.  Doctori  imperitiam 
linguae  Graecffi,  quasi  nescivis^.et  aXXaYfJtata  signifi- 
care  pretia  et  commutationesy  non  propiiiattonem 
quae  ^(Xa(j(xa  dicitur  ut  optime  noverat,  juxta  om- 
niumexemplariummanuscriptorumlectionem,qum 
ego  restitui.  Mart. 

(c)  Sic  vertunt  LXX,  verum  ipsum  tacet  Graecum 
verhum  alterPalatin.  ms.  legitque  munus  diximus 
guod  juxta  idioma,  etc. 

(d)  Addunt  duo  Palatini  mss.  id  est,pietaiemMum 
duo  verba  in  suis  quoque  exemplaribus  cunctis  Yic- 
torius  reperit :  factumque  adeo,  ut  praecedens  vox 
Grajca  l-ielxTf^ffK;,  quae  pieiatem,prohitatemque  signi- 
ficatjtametsi  parum  in  usu  est,hicobtinuerit  prai- 
alia,  eriTaaiv,  quam  nos  in  Gisterciensi,  ille  in 
Brixiano  uno  legit  ms.  Praeterea,  inquit,  videtur 
Hieronymus  seipsum  explicare  in  primam  senten- 
tiam,  et  illam  lectionem  de  pietate  magis  tueri, 
dum  statim  infett :  Oditjnalum  qui  non  solum  VO" 


A  '06  (Vers.  14,  15.)  QugBrite  banumf  ei  nan  fiM- 
lum,  ut  vivatis,  et  erit  Dominus  Detu  exerrUuum  f#- 
biscum  sicut  dixistis  :  Odite  malum  et  diligite  banmm 
et  constituite  in  poHis  judiciumy  si  forte  misereaiwt 
Dominus  Deus  excrcituum  reliquiis  Joseph,  LXX. : 
Quserite  honum,  et  non  malum,  ut  vivatis,  el  erU  sk 
Dominus  Deus  omnipotens  vohiscum,  sicut  dixidii : 
Odio  habuimus  mala,  et  dileximu^  hona,  ei  reddite  h 
portis  judiciumy  ut  misereatur  Dominus  Deus  his  fui 
reliqui  swU  de  Joseph.  Dicitis  Deum  esse  vobisoum, 
quia  sitis  filii  Abraham  ;  audite  quod  sequitur  :  Si 
filii  esiis  Ahrahx,opera  patris  vestri  facite  (Joon.viu, 
39).  Qu«  sunt  opera  patris  vestri  Abrabffi  ?  DiiigiU 
bonum  et  non  malum  Grando  peccatum  est,  Don  8D- 
lum  facere  malum,  sed   et  diiigere.  Multi  peccani, 

P  et  expleto  voluptatis  ardore,mordentur  conBcienlit 
sua,  et  poenitet  eos  peccati  sui.  Qui  autem  non  mh 
lum  non  dolet  se  fecisse  quod  malum  est,  eed  te 
suo  scelere  gloriatur,  iste  implet  illud  quod  aori- 
ptum  est:  Peccator  cum  venerit  inprofundum  imfie 
talis  contemnii  (Prov.  xviii,  3).  Quaerite  ergo  bo^ 
num,  et  non  malum.Si  enim  quaesieritis  boiiuiii,iB 
eo  quod  quaeritis  bonum,  statim  repellitis  malmn. 
Numquam  autem  quaereretis  bonum^nisi  prius  re» 
pelleretis  malum^implentes  verba  Psalmisto  dioe&- 
tis  :  Declina  a  malo,  ei  fac  honum  (Ps,  xxxvi,  27). 
Cumque  quaesieritis  bonum,  et  vitaveritis  malttm, 
tunc  vivetis  in  eo  qui  dicit :  Ego  sum  vita  (Jotm,xtWf 
6).  Bonum  quaerit,  qui  credit  in  eum  qui  in  Bvaii* 
gelio  loquitur  :  Ego  sum  pastor  bonus  (Ibid.^  x,  11). 
Repellit  malum^qui  fugiteum  de  quo  scriptum  esi: 

C  Mundus  in  maligno  positus  est  (I  Joan,  v,  16).  Hl 
in  oratione  Dominica  dicit  :  Lihera  nas  a  mak 
(Matt.  VI,  13).  Gumque  quaBsieritis,  inquit,  bonomt 
et  non  malum,  et  vixeritis,tunc  erit Dominus  Deas 
exercituum  vobiscum,sicut  dixeratis  ideoeunesse 
vobiscum  quia  nati  essetis  de  Abraham.Neo  snfBoit 
bonum  quaerere,malumque  non  quaerere  nisilictU*- 
xii](Tiv  (d)  habeatis  in  997  utroque,ut  primnm  ode- 

luptaie  non  vincitur,  sed  odii  opera  volupiatisM  di- 
ligii  hoHum  qui  non  inviius  aut  necessitaie,  aut  metu 
legum  facit  quod  honum  est ;  idcirco  quia  bomm 
est,  Nobis  ninilosecius  iTzkaaiz  magis  placet,  qac 
vox  accessionem,8iye  additamentum  signiflcatyeaqiie 
utitur  persaepe  Hieronymus,  ut  incrementum  ifl 
agendo  ataue  intentionem  notet.  Sic  in  comraeat 
in  Ezechiel.  cap.  xviii,  de  decima  quinta  senteatia 
Judicium  verum  fecerit  inter  virum   ei  virum^  stM 

D  proximum  suum.  Quod.  inquit,  videtur  idem  semat 
guod  primum,  ubi  scriptum  est :  Si  fuerit  justue,  ^ 
fecerit  judicium ;  sed  additaveritate  judidii^qmodfkai 
inter  virum  et  virum,  sive  proximum  suum^  ^iclxflMtv 
cemitur  hahere  virtutum.  Id  genus  alia  passim  oe- 
currunt  loca.  Porro  sensus  longe  concinnior»ao  ve- 
rior.  Non  snfficit  bonum  quaerere^  malumque  nea 
quaerere,  nisi  ^Trfxaatv  habcamus  m  utroque,  idesl 

'  ordinem  atque  incrementum  ad  utriusqae  respe* 
ctum,ut  primum  oderimus  malumfodisse  enim  pm 
est  quam  non  quaerere),  deinde  diligamua  bomnii- 
Hn3C  profecto  est  quamlTciTavtv  vocat,nuUusqQe  da- 
bito  bunc  prae  illo  sensum  lectoribus  probaiomifi* 
Unum  interim  in  textu  mutamus  ad  ms8,auctoito- 
tem,  oderiiis  pro  odialis. 


GOMMENTARIOtlUM  IN  AMOS  LIB.  II.  CAP.  V. 


IMO 


llam>  deinde  diligitis  bonum.  Odit  malum,  A. 
I  Bolum  voluptate  non  vincitur,  sed  odit 
olaplatis :  et  diligit  bonum,qui  non  invitus, 
lessitate  aut  metu  legum  faoit  qued  bonum 
1  idcirco  quia  bonum  est,  ut  mercedem  boni 
tiabeat  conscientiam  suam  [Al.  conscientia 
b  dilectionem  quam  erga  bonum  possidet. 
;apo8tolu8  :  Htlarern,  inquit,  daiorem  diligit 
Ccr,  ii).Non  enim  omnis  eleemosyna  placet 
liqufficum  hilaritato  profertur.Gumque  ode- 
ilom,  et  dilexeritis  bonum,  constituite  in 
iodioium,  de  quo  supra  dictum  est,  ut,  ini- 
expulsa,  veritas  redeat.  Et  si  feceritis  hoc, 
imiserebitur  DominusDeus  omnipotens  re- 
foseph  (a)  de  tribu  Ephraim  et  de  decem  tri- 
et  captivitatem  evadere  poterunt.  Qu®  om-  n 
Bont  et  haereticis  coaptari,  ut  deserto  errore, 
inzerunt,  redeant  ad  Ecclesiam,  et  oderint 
dogmata,  diligantque  in  Ecclesia  Domini  ve- 
i,  et  judicium  verum  exerceant  in  portis  vi- 
et  virtutum,  relinquentes  illas,  et  ad  has 
mtes,  et  sperent  misericordiam  qui  ex  fau- 
iiaboli  evadere  quiverint.  Juxta  LXX  autem 
commutato,  sic  manfestior  lectio  prffisentis 
i  reddi  potest :  Quomodo  dixistis,  odio  ha- 
\  mala,  et  dileximns  bona,  sic  quffirite  bo- 
;  non  maliim,  ut  vivatis,  et  sicut  Dominus 
mnipotens  vobiscum,  et  reddite  in  portisju- 
ut  misereatur  Dominus  Deus  omnipotens 
18  Joseph. 

I.  16, 17.)  Propterea  hxc  dicit  Dominus  Deus 
uum  dominator :  In  omnibus  plateis  planctui,  ^ 
metis  qux  foris  sunt  dicetur  vae,  vse.  Bt  vocor 
rieotam  ad  luctum,et  ad  planctum  eosquisciuni 
V.  Et  in  omnibus  vineis  erit  planctus :  quia  per^ 
}  t»  medio  tui,  dicit  Dominus.  LXX ;  Ideo  hsec 
Niitfitt^  Deus  omnipotens:  In  cunctii  plateis 
]g:  et  in  omnibus  viisdicetur  vx^vse.  Vocabitur 
i  §d  luctum,  et  ad  planctum  hi  qui  sciunt  /a- 
SMtfm,  908  et  in  omnibus  viis  planctus  :  quia 
\sHo  per  medium  tui  dicit  Dominus.  Praecepi 
iveretis  bonum,  et  non  malum,  ut  viveretis, 
16  Dominus  vobiscum.  Et  iterum  intuli  (ne 
anium  vos  monitos  diceretis) :  Odio  habete 
9  «t  diligite  bonum  etrestituitejudiciumin 
qoi  odio  babuistis  in  porta  corripientem,  ut 
ator  Dominus  reliquiis  Joseph  :  et  quia  faoere  D 
i8,mea  prscepta  calcantes.et  vertistisad  me 
un  reoedentem  :ideoh8BC  dicit  Dominus  Deus 
itens,  qoi  est  exercituum  Dominus  :  ubiqoe 
My  ubiqoemoBstitia.  Agricols  vocabuntorad 
,  et  qui  sciunt  more  provincise  praecinere  ad 
indas  lacrymas  vocabuntur,ut  nequaquamin 
n  plateis,  sicut  supra  dictum  est,  sed  in  vi- 
;  jilanctus  atque  luctus  ;ubi  quondamfuitma- 
ititia,  sit  origo  lacrymarum.  Et  haec  omnia 

iiieroien8.junoto  altero  Palatin.ms. :  Joseph, 
firiHketo.  ^  et  mox,  potuerint ;  al.,  poterint. 
ictorios  ait,  id  est,  dilationem  ^respeodetqoe 


fient,quiapertran8ibo,  inquit,  in  medio  tui.  Verbum 
Hebraicum,  pertransibo,  quo  eorum  lingua  dioitur 
EBBOR  (inSTM),  quoties  in  Scripturis  sanctis  ex  per- 
sona  Dei  ponitur,pro  poena  accipiendum,  ot  nequa- 
quam  apod  eos  maneat ;  sed  pertranseat  ac  relin- 
quat.  Unde  etin  aliis  locis  secundum  interpretatio- 
nem  Aquil«B,  quando  irascitur  Deus,  furorem  suum 
etiram  dvjitepOeaiav  (6)  vocat,quffiomnia  referri  pos- 
eunt  ad  h«reticos,ut  quia  illa  et  illa  qu(B  justa  sunt, 
facere  noluerunt,  sit  in  omnibus  plateis  eorum  luo- 
tus.Lata  enim  et  spatiosa  via  qu6B  ducit  ad  mortem 
{Matth.  vii) :  singulique  bffireticorum  et  gentilium 
in  sabulis  suisatque  figmenti8habentplateas,quibu8 
consequenier  infertur :  Et  in  cunctis  quge  foris  sunt 
dtcetur,  vae^  vse.Qm  enim  in  Ecclesia  fuerint,non  au- 
dientvffi,  quod  pcDnarum  ultimum  est ;  sed  si  forte 
peccaverint,  sumetur  supereoslamentum.  ideoau- 
tem  foris  sive  in  omnibus  viis  dicetur,  vde,vm :  quia 
non  habent  unam  viam  quss  ducitadvitam,etqu» 
via  regia  est,  sed  pravas  atque  perversas,  et  decli- 
nantes  ad  dexteram  ac  8inistram,dum  905  non  au- 
diunt  Dominum  dicentem  :  Nesis  justus  muttum.  Et: 
Perversae  iunt  vise,  quae  a  sinistris  sunt.  Incurrunt- 
que  in  duplex  vae,  carnis  et  spiritus,  prsesentis  Bm- 
culi  atque  futuri.  Gum  econtrario  ecclesiastici  au- 
diant :  Gaudete,  iterum  dico,  gaudete  {Phitip.  iv,  4). 
Sed  et  agricola  vocatur  ad  luctum  (habent  enim  has- 
retici  agrioolas  suosjn  quorumarvis  tribulinasoun- 
tur  et  spinffi),  et  ad  planctum  vocantur  qui  norunt 
plangere,  vel  sua,  vel  aliena  peccata ;  quanquam  et 
hffic  in  bonam  partem  possimus  accipere,ut  vir  ec- 
clesiastious  et  potens  ad  poenitentiam  provocare, 
imiteturDominumsuum  dicentem  iLamentatisumus 
etnon  planxistis  {Luc.  vu,  32),  et  plangat  baeretioos 
[Al.  hsreticum],  sicut  Saulem  regem  Israel  planxit 
quondam  Bamuel  (I  Reg.  xv).  Et  Apostolus  lugere 
se  dicit  auper  eos  qui  non  egerunt  poenitentiam  (II 
Cor.  xii).  In  omnibus  quoque  vineis  erit  planctus, 
quia  vines  Sodomorum  vines  eorum.  Et  pro  vino 
l®titi£B,quod  laetificat  cor  homini8,attulerunt  vinum 
draconum  et  furorem  aspidum  insanabilem.Et  b»c 
universa  patientur  ;  quia  pertransibit  per  medium 
eorum  Dominus,  ut  non  habitet  inter  eos,  neo  di- 
cat :  Uahitabo  in  eis,et  inambulabo.  Et :  Bcce  ego  vo- 
biscum  sum  omnibus  diebus  usque  ad  coneummationem 
ssecuti  {Matth.  xxviii,  20). 

(Vers.  18-20.)  4^3B  desiderantibus  diem  Domini, 
ut  [vulg.  ad]  quid  eam  vobis  ?  Dies  Domini  iste  tene- 
hrx^et  non  lux :  quomodo  si  fugiat  vir  a  facie  teoniSy 
et  occurrat  eiursus,etingrediaturdomumfet  innitatur 
manu  sua  super  parietem,  et  mordeat  eum  coiuber. 
Numquid  non  tenebrae  dies  Domini^  et  non  lux  ?  caligo, 
et  non  splendor  in  ea  ?  LXX :  Vv  desiderantibus  diem 
Domini,  ut  quid  hanc  vobis  diem  Domini  ?  Et  ea  est 
tenebrXt  et  non  tux.  Quomodo  si  fugiat  homo  a  facie 
leonis^  et  incidat  in  eum  ursus,  et  introeat  in  domum 

hscc  significatio  verbo  inyN,  transibo,  quod  pcenam 
8ignificat,eo  quod  ira  Dei  non  permaneatin  eo  quem 
tangit;  aed  pertenseatj  ao  derelinqoat. 


1061 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


lun 


0t  innitatur  tnanibus  iuis  super  parieiem,  et  mordeat  f^ 
eum  coluber.  Nonne  tenebrx  dies  Domini^et  non  lux  ? 
et  caligo,  et  non  habet  splendorem.  Ne  de  tribu  Juda 
Thecuites  propheta  omninohoniincs  tribussusne- 
gligere  videretur,  et  ad  decem  tantum  tribus  con- 
ferre  sermonem^ad  utrumque  regnum  ;  hoc  est,Ju- 
dametlsrael  nunc  dirigit(a)sermoucmvaticinii,quod 
ex  multis  ItOO  quidem  aliis,  sed  prcccipue  ex  eo 
quod  sequitur/  Fx  qui opulenii  estis  in  Sion,  el  con- 
^ditis  inmonte  Samariw,  intelligi  potest :  Vae  igitur 
Juda  Israclique  dicentibus  iVeniat  dies,veniat  prs- 
dicta  captivitas,dummodoquod  promittiturperpro- 
phetas,etiam  restitutionis  tempus  consequatur.Non 
est  enim  tantum  mali  in  captivitatis  injuria,  quan- 
tumboni  in  bis  quse  post  captivitatem  Dominus  pol- 
licetur :  quibuspropheta  respondit,frustraeos  quod  ^ 
longo  tempore  post  futurum  est,  in  adventu  Fiiii 
Dei  post  septuaginta  annos  eaptivitatis  Babyloniae 
praestolari,quosvastitas  atquepauperieset  innume- 
rabiles  miseriae  consequentur.  Fugientibus  enim, 
inquit,a  facie  Nabuchodonosor  leonis,  occurret  As- 
suerus  (6)  sub  quo  Esther  narratur  historia,  sive, 
destructo  Assyriorum  etChalda;orumimperio,Medi. 
Persaeque  consurgcnt.  Cumque,regnanle  Cyro,fue- 
ritisreversi,et  praecipienteDario,  cceperitis  «diiicare 
domum  Domini,  et  omncm  fiduciam  habueritis  in 
templo :  ita  ut  requiescatis  in  eo,  et  lassas  manus 
Buper  parietes  inclinetis  :  tunc  veniet  Alexanderrcx 
Macedonum,  sivo  Antiochus  cognomento'E7:i^svT|(;, 
qui  moretur  in  templo,  et  vos  instar  colubri  mor- 
deat,  nequaquam  foris  in  Babylone,et  in  Susis,  sed 
intra  terminos  terrae  sanctae  (.4/.  vestrae).  Quibus  C 
rebus  probatur,  diem  quam  concupiscitis,non  esse 
lucis  et  gaudiijSed  tenebrarum  atque  tristitiae.  Haec 
juxtahiutoriam  breviter  diximus,ne  penitus  Judaao- 
rum  opinionem  relinqueremus  intactam.  Caeterum 
nuUi  dubium  est,omnes  nostros  diem  tenebrarum, 
diem  intelligere  judicii^de  qua  scribit  etSophonias : 
Juxta  est  dtes  Domini  magnus,  etjuxtaest  el  veloxni- 
mis :  vox  diei  Domini  amara  et  dura{Sophvn.  i,  14). 
Et  Isaias:  Ecce  dies  Domini  insanahilis  venity  furoris 
et  irXi  poncre  orbem  tcrrarum  deserlum,  et  peccatores 
perdereex  eo  [Isai.  xiii,  9).  Simulque  decutilur  con- 
fidentiasuperborum,  qui,ut  apud  homines  justi  ap- 
pareant,8olent  diem  exspectare  judicii,  et  dicere  : 
Utinam  veniat  Dominus,utinam  nobisliceatdissol- 
vi  et  esse  cum  Christo  (Philip.  i),  imitantes  Phari-  jj 
saeum  qui  in  Rvangelio  loquebatur  (Luc.  xviii,  11, 
12)  :  Deus,  ago  grarias  tibi,quia  nonsum  sicut  aeteri 
homineSy  801  raptores,  injustiy  adulteri,  et  sicut  hic 
publicanus.  Jejuno  bis  insabbato:  decitnas  do  omnium 

(a)Tres  mss.,  diriyit  vaticiniumy  quod,  etc,  et 
paulo  post,  etiam  restitutio  consequatur, 

(6)  InterseritVictorius  vocem  ur5U5,quam  hic  ne- 
cessariam  vult  esse,  cum  exponat  ea  prophetffi  ver- 
ba  :  Quomodo  /ugiat  vir  a  facie  leonvi,  et  ocxurrit  ei 
ursus.  Brixiani  mss.  eam  illi  subministrarunt : 
nostri  non  ita. 

(c)  Una  littera  tantum  fecit  errorem  Mariano,  ut 
putaverit  Hieronymum  edidisse  Gommentarios  in 


qux  possideo.  Ex  hoc  enim  ipso  qaod  diem  Domini 
desiderant,  et  non  pertimescunt.digni  supplicioju- 
dicantur,  quia  nullus  hominum  absque  peccatoest, 
et  astraimmunda  suntcoram  eo  (Job,  zxv).  Et  con- 
clusit  omnia  sub  peccato,  ut  omnium  misereretar 
[///.  misereatur]  (fla/a(.  iii).  Gum  igitur  nemo  possit 
deDei  judicarejudicio,  et  de  otioso   quoque  vertN) 
reddituri  simus[i4/.  sumus]  rationem  {Malth.  xii): 
et  Job  quotidie  pro  filiis  suis  obtulerit  hostias,  ne 
quid  forte  perversum  contra  Dominum    cogitareot 
(Job.  i),  quae  temerit&s  est  audire  cum    Corinthiis: 
Sine  nobis  regnatis  (Al.  regnastis) :  atque  uiinam  re- 
gnaretis,  ut  et  nos  vobiscum  regnaremus  (/  Cor.  iv,8 
Gerte  si  eos  etiam  propria  conscientia  non  remor- 
deret,  debuerant  imitari  Paulum   dicentem:  Qtm 
scandalizatur,  et  ego  non  uror  (II  Cor.  n,29)?  et  pn 
omnibus  esse  solliciti.  ne,  quasi  amatores  sui,  nt 
ipsi  regnent,aliorum  tormontadeaiderarent  (i4/)de- 
sidcrent) :  quomodo  si  quis  velit  capi  patriam  soam 
urbemque  8ubverti,ut  solus  amicitia  victorum  pe^ 
fruatur.  Solemus  in  angustiis  et  tribulationibusdi- 
cere  :  utinam  mihi  liceatexire  de  corpore,  etsacoli 
hujus  miseriis  liberari,  nescientes  quiaqQamdiu  iii 
hac  carne  versamur,  habemus  locum  pGenitentic: 
si  autem  recesserimus,  audiemus  illud  Prophetc : 
In  inferno  autem   quis  confltebitur  tibi  (Ps.  vi,  6)/ 
Ista  est  ssculi  tristitia,quae  ducit  ad    mortem,  qoa 
Apostolus  non  vult  perire  eum  qui  cum  uxore  patris 
fuerat  fornicatus  (I  Cor..  v),  qua  et  Judas  periitin- 
felix,  qui  abundantiori  absorptus   tristitia,  prodi- 
tioni  homicidium  copulavit  (Matth,  xxvii),  et  homi- 
cidium  omnibus  peius  homicidiis  :  ut  ubi  putabat 
remedium,  et  mortem  suspendii  finem  maioram, 
ibi  leonem  et  ursum  et  colubrum  reperiret.  Quibos 
nominibusvidenturmihi  signilicari  vel  diversasup- 
plicia,  ve)  ipse  diabolus,  qui  recte  et   leo  et  arsas 
et  coluber  appellatur.  Cumque   nos    puUverimus 
Isaiamaudire  dicentem:  Vade,  populus  meiu,  tii(ra 
cubicula  tua :  claude  ostium,  abscondere  pusiHwn  do- 
nec  transeat    ira  Domini    (Isai.  xxvi,    20),    et  csse 
quasi  in  domo  n(istra,quasi  in  inferno  requiescere : 
tunc  mordebit  nos  coluber  qui  in  praesenti  loco  Na- 
has,  in  Job  appellatur  Leviathan.  (c)  De  cujusSM 
natura  etterroro  multiplici  plenius  in    ipso  vola- 
mine((f)discimus.  In  caligine  autem  et  tenebris  qoa 
contraria  sunt  luci  et  splendori,  tormentorum  di- 
versitas  explicatur. 

(Vers.  2\,  22).  Odi  et  project  festivitates  veslras, 
et  non  capiam  odorem  costuum  vestrorum ,  Quod  si  at- 
tuteritis  [Vulg.  obtuleritis]  mihi  holocaustomata  et 
munsra  vestrafnon  accipiam^et  vota  pinguium  vestrth 

Job,  auia  hiclegebat,  plenius  in  ipso  volumine  (/ixt« 
mus.  Vide  admonitionsm  nostram  in  expositionem 
libri  Job,  tom.  III  in  appendice.  Nos  autem  e  duobns 
antiquiscodicibusmss.restituimusgenuinamlectio- 
nem  discimus,qu!B  argumenta  nostraroborat  adve^ 
sus  Marianum  Victorium.  Mart. 

(d)  Vide  Admonitionem,  quam  interlineariinJo- 
bum  Expositioni  prmfizimus  in  Appendice  tom.ni' 
pag.  8^. 


COMMENTARIORUM  IN  ▲MOS  LIB.  11.  GAP.  V. 


1054 


I  resfnciam,  LXX :  Odio  habui  et  repuli  festi-  K 
U.  solemnitaies]  vestras,  nec  odorabor  in  con- 
iui  vestris,  Etsi  obtuleritis  mihi  holocausta  et 
i,  non  suscipiam,  et  saltUare  prsescntix  vestrx 
iciam;  Propriehoc  contra  tribum  Juda  di- 
608  qui  ex  Israel  ad  Dei  caeremonias  com- 
Qt,  et  nihilominus  non  recedebant  de  ezceU 
bantque  idola,  et  peccatorum  magnitudine 
ificia  polluebant.  Numquam  enim  reor  quod 
ionibus  vitulorum,  quas  oCferebant  in  Dan 
1,  dixerit :  si  obtuleritis  mihi  holocaustomata 
ra  vestra^  non  suscipiam.  Oditautem  Deus  et 
im  odit ;  sed  et  projecit  festivitates  eorum, 
ant  leonemet  incurruntin  ursum,  et  ingre- 
domum,  eta  serpente  mordentur,  quia  non 
;t  festivitates  Ddi,  sed  festivitates  suas,  di-  j% 
)mino  :  Odi  et  projeci  festivitates  vestras,  Et 
modi  hominum  conventum  odoremque  non 
^  nec  habet  in  odorem  bonas  fragranti®,  et 
orum  munera  detestatur,  et  pinguissima 
Q  respicit.  Quod  quidem  non  solum  illius 
8  hominibuSy  sed  et  nobis  accidet,  si  simi- 
qaamu6,etderapinis  et  perjuriis  sceleribus- 
B8ita,  Deo  nos  putemus  o£ferre,  et  nostra 
redimere,  cum  legerimus  Zachseum  quid- 
paerat  in  quadruplum  reddidisse,  et  dehis 
lequssierat,  mediaui  obtulisse  substantiam 
k).  Neque  enim  quod  male  quaesitum  erat  in 
aria  poterat  offerre,  nisi  prius  dominis  suis 
t»  et  postea  impleret  quod  scriptum  est: 
Ihminum  de  justis  tuis  laboribus  (Prov,  iii, 
Redemptio  animse  viri  proprix  divitiae  (Prov,  C 
de  mercede  enim  meretricis  Deus  vota  non 
{Deut.  xxiii).  Econtrario  justus  dicere  po- 
rigatur  orotio  mea,  sicut  incensum  in  conspe- 
{Psal.  ciL,  2).  Quae  oratio  Judae  proditori 
\i  S09  in  peccatum;  non  enim  habet  bo- 
orem ;  sed  opere  ioquebatur  :  Putruerunt,  et 
t  simd  cicatrices  mese^a  facie  insipieniix  meas 
ZZTII,  6).  Qus  omnia  et  de  hsreticis  di- 
isomus,  qui  dum  fugiunt  leonem^  incurrunt 
rn,  et  ingressi  domum,  quam  putant  Eccle- 
a,  innituntur  parietibus,  quos  ipsi  fecerunt, 
pente  mordentur,  quorum  lucem  etdiem  te- 
ripiont  et  caligo,  ita  ut  palpabiles  tenebrae 
interficiantur  primitiva  eorum.  Horum  Deus 
irificia,  et  a  se  projicit,  et  quotiescumque  j) 
dine  Domini  fuerint  congregati,  detestatur 
i  eorum,  et  clauditnares  suas.  Odisseautem, 
sere,  et  non  odorari^  humana  loquitur  simi- 
,  at  no8  afifectum  Dei,  nostris  sermonibus 
Amas.  Etsi  obtulerint  ho]ocau8ta,(a)antvi- 
Jejanare,  dareeleemosynas,  pudicitiam  pol- 
[ae  holocausta  sunt  vera,  non  ea  suscipit 
fly  nec  dignatur  aspicere  pinguissimas  ho- 
rom.  Non  enim  sacrificiorum  magnitudinem, 
rentium  merita  causasque  dijudicat.  Unde 


et  vidua,  qu®  in  Evangelio  {Luc,  xxi)  in  corbonam 
duo  minuta  miserat,  omnibus  a  Salvatore  prsfer- 
tur,  qui  vota  pinguissima  et  hostias  medullatas  se 
ofiferre  credebant,de  multo  dantcs  parum  :  cum  illa 
totum  quod  habuit^obtulisset.Manifestius  etverius 
hmc  post  adventum  Domini  dicuntur  populo  Judso- 
rum,  qui  destructo  templo  et  allari,  hostias  ofTerre 
se  credunt.^  quorum  Deus  odit  et  projicit  festivita- 
tes,  et  non  capit  odorem  ccetus  eorum,  quando  con- 
gregati  dicunt :  Crucifige,  crucifige  talem  {Joan, 
XIX,  6) ;  et:  Sanguis  ejus  super  nos  et  super  filios 
nostros  (lfa///i.xxvii,25).Et  si  obtulerint  holocausta 
in  synagogis,et  munera  in  conciliis  satanas,  et  vota 
pinguissima,  non  ea  respicit  Dominus,  sicut  non 
respexit  munera  Gain  [Genes,  iv).  Qui  bene  quidem 
unum  Deum  colunt,  et  recte  ofiTerunt ;  sed  in  eo 
non  respiciuntur,  quia  nnn  dividunt  in  Patrem,  et 
Filium  et  Spirituiu  sanctum  confessionem.  Nostra 
autem  munera,  id  est,  Ecclesiae,  qu®  ofiferimus  de 
primitivis  nostris,  respicit  Deus,  sicut  respexit 
quondam  sacriGcia  Abel. 

804  (Vers.  23.)  Aufer  a  me  iumultum  carminum 
lux>rum,  ei  cantica  lyrae  tu3S  non  audiam,  LXX : 
Transfer  a  mesonitum  carminumtuorum,  et  psatmum 
organorum  iuorum  non  audiam,  Pulchra  cantica  Le- 
vitarum,  quibus  laudabant  Deum,  tumultum  vocat 
Bonitumque  confusum;  quianonestpulchralauda- 
tio  in  ore  peccatoris,  et  hsec  eadem  idolis  oCferre 
quoque  consueverant  {Eccies,  xv).  Judsorum  quo- 
que  oratio  et  psalmi,  quos  in  synagogis  canunt,  et 
haereticorum  composita  laudatio  tumultus  est  Do- 
mino,  et  ut  ita  dicam,  grunnitus  suis,  et  clamor 
asinorum,  quorum  magis  cantibus  Israelis  opera 
comparantur.  Psalmum  autem  et  carmina,  lyram 
et  organa,  veljuxtalitteramaccipeinpopulolsrael, 
quse  olim  fiebant  in  imagine  futurorum,  vel  juxta 
spiritum  in  nobis  et  in  haereticis,  quae  si  bonisope- 
ribus  dirigamus,  audiuntur  a  Domino:  si  malis, 
concludit  aures  suas,  impiorum  cantica  non  digna- 
tur  audire. 

(Vers.  24.)  Ei  revelabitur  quasi  aqua  judicium^  ei 
jusiitia  quasi  torrens  fortis,  LXX :  Et  volvetur  sictU 
aqua  judicium,  ei  justitia  sicut  torrens  invius,  Sicut 
aqua  si  labatur  in  pronum,quodpriustexerat,  nu- 
dat,  et  patere  fecit  omnium  oculis :  sic  judicium 
Dei  atque  justitia,  quse  de  suo  quondampopuloju- 
dicavit,  patebit  omnibus,  et  feretur  instar  torrentis 
fortissimi.  {b)  Quidquid  arripuerit,  secum  trahit,  et 
sibi  obsistere  non  patitur.  Juxta  Septuaginta  autem 
volvitur  quasiaquajudicium  pessimorum  ;  quia  non 
stat  in  una  sontentia;  sed  circumfertur  omni  vento 
doctrinae,  quod  probaverat  improbans,  et  quod 
prius  laudaverat,  putans  esse  nihili.  Justificationes 
eorum  non  fiuminibus  et  purissimis  fontibus,  sed 
turbidis  cienosisque  torrentlbus  coroparantur,  qui 
suas  aquas  non  habent ;  sed  de  saxis  rupibusque  et 
vepribuB  coUectas.  Qaas  qui  transire  voluerit,  sta- 


otorias  ad  Brixian.  codd.  Martian.  retinuit ut         {b)  Victor.  torrentisfortissimi,  qui  quidquid  arripue' 
tr,  eic.  riif  eto. 


1«8S 


S.  EUSEBII  filERONTMI 


tim  rapietur  in  prffceps,  et  subversis  pedibns,  di-  A  sunt  in  iEgyptum,  desiderantesalliaetcepe,  eten- 


cftre  non  poterit :  Statuit  supra  petram  pedes  meos 
(Ps.  cxxiii,  5) :  calcat  enim  super  arenas,  quae  non 
habent  fundamentum,etcum  periclitatus  fuerit,  lo- 
quetur  juxta  Hebrajos  :  Torrens  transtvit  super  uni- 
mam  meam  {Ps,  xxxix,  3).  Econtrario  de  justis  le- 
gimus,  quorum  305  non  volvitur  sicut  aquajudi- 
cium,  et  justitia  non  fertur  quasi  torrens  invius  : 
Coyitationes  justorum  judicia  {Prov,  xii,  5). 

(Vers.  25,  seqq.)  Numijuid  hostias  ct  sacrifictum 
obtulistis  mihi  in  deserto  quadraginfa  annis,  domus 
Israel?  Et  portastis  tabernaculumMoloc  vestro  et  ima- 
ginem  idolorum  vestrorum^  sidus  dei  vestri,  quse  fe- 
cistis  vobis.  Bt  migrare  vos  faciam  trans  Damascumy 
dixit  [Vulg.  dicit]  Dominus  :  Deus  exercituum  nomen 


cnmeres  et  carnes  ^Egyptias,  etmanna  quoddee<^ 
lo  datum  est,  contemnentes  (Num,  xi).  Quod  otsfe 
intelligamus,  Stephanus  primus  martyr  Evangelii, 
dignus  nomine  suo,inApostolorumnarrathi8toria: 
Et  vitulum  fecerunt  in  illis  diebus,  et  obtulerwUKos- 
tiamsimulacro,  etlsetabanturinoperibus  manuumM- 
rum.  Convertit  autem  Deus^  et  tradidit  eos  serviremi- 
litiae  cmli^  sicut  scriptum  est  in  libro  Prophelanm: 
Numquid  victimas  aut  hostias  obtulistis  mihi  ofiMf 
quairaginta  in  deserto,  domus  Israet  f  Bt  suscepistis 
tabernaculum  Moloch,  et  sidus  dei  vestri  Rhenipha»^ 
figuras  quasjecisti  adorare  eas,ettransferamvos  tran- 
Babylonem  {Act.  vii,  Ai  seqg,).  Necpatandasestpri- 
muo  martyr  errasse,  qui  [.4/.   quia]  ppo  eo  qood 


ejus.  LXX:  Numquid  hostias  et  victimas  obtulistis  mi-  »  in  propheta  scriptum  est:  trans  Damascumj  dixerit, 
''''  '  *     ^         ,       .    .  frawi  Bafty/on^m.  Magis  enim  intelligentiam  qaiai 

verbum  posuit,  quia  trans  Damascum  ducti  siintiii 
Babylonem,  sive  trans  Babylonem.  In  eo  antemloeo 
ubi  Lucas  posuit  MoXoy  ,et  in  Hebraico  scriptam(4f)e8t 
MELCHEcnEM  (DDdSd)  :   Aquila   et   LXX   verterant 
MoX)^6{x:  Symmachus  et  Theodotio,   regis  vestris. 
Pro  eo  quoquequod  in  Septuagintalegitur  Rephm; 
Aquila  et  Symmachus  ipsum  Hebraicum  transrereo- 
tes,  posuerunt  chion  {\VZ)f  Theodotio  di{xatup(D7!v, 
id  est,  obscuritatem.  Rursum  pro  sochoth  (TTDr), 
Aquila  <rjTxtaj(xo'j(;,  id  est,  {e)  tabertiacula:  Symma- 
chuset  Septuaginta,  tabemacutum :  Theodotio  traDS- 
tulit,  visionem.  Et  hoc  in  omnibus(/)  Scripturis  san- 
ctis    observandum   est,  apostolos   et   apostolicos 
viros   in   ponendis    testimoniis  de    veteri  Testa 


hi  (a)  in  eremo  quaciraginta  annis,  domuslsraet,  et  as- 
sumpsistis  tabernaculum  Melchom,  et  sidus  Dei  vestri 
Repham,  figuras  eorum  quas  fecistis  vobis,  Et  trans- 
feram  vos  trans  Damascum^  dicit  Dominus:  Deus  om- 
nipotetis  nomen  ejus.  Ex  hoc  loco  discimus,  omnes 
{b)  hostias  et  sacrificia  quae  in  deserto  obtulit  Israel, 
non  Deo  obtulisse,  sed  Moloch  regi  suo,  cujus  por- 
taverunt  tabcrnacula,  ct  imaginem  idolorum  suo- 
rum  statuarumque  venerati  sunt.  Et  qus  sit  ipsa 
imagino  vel  idolum,  sequenti  sermonedemonstrat : 
Sidus  deivestri,  quod  Hebraice  dicitur  chocab^idid 
id  est,  Luciferi,  quem  Sarraccni  (c)  hucusque  vene- 
rantur.  Quam  obcausammigrarceosfecit  Oominus 
trans  Oamascum^  id  est,  in  Assyrios  atque  Ghal- 
daeos :  cujus  omnipotentia  ex  eo  quod  Dominus 


Deusexercituum  est,  demonstratur.Quserimusquo-  G  mento,  non  verba  considerare»   sed  sensum:  nec 


modo  hostias  et  sacrificium  non  Deo  obtulerint  in 
deserto  ,  sedregi  euo,  quemLuciferum  nuncupant? 
Ex  eotempore  quo  aurum  in  caput  vituli  transfor- 
marunt,  dicentes  :/5/i  suntdiitui^  Israel,  quiteeduxe- 
runt  de  terra  JEgypti  {Exod.  iii,  24),  omnia  quae  fe- 
cerunt,  non  Deo,  sed  idolis  fecisse  monstrantur.Et 
quod  postea  quasdam  Domino  eos  legimusobtulisse, 
non  voluntate,  sed  pcenarum  fecerunt  metu,  et  eo- 
rum  interfectione,  qui  propter  idola  corruerunt : 
Dominus  autem  non  ea  quae  ofTerentur,  sed  volun- 
tatem  respicit  offerentium.  Denique  ubicumque  oc- 
cacrio  806  fuit,  semper  corde  reversi  [Al.  versati] 

(a)  Voces  in  eremOf  quemadmodum  et  in  Graeco 
quffidam  exemplaria,  Gisterciens.  ms.  ignorat,  GaQ- 


eadem  sermonum  calcare  vestigia,  dummodo  a  ^en- 
tentiis  nonrecedant.  Quidquid  autemjuxtalitteram 
dicitur  contra  populum  JudaeorQm,boc  omnerefer 
ad  eos  qui  sub  nomine  Ghristi  venerantur  M7 
idola,  et  prava  sibi  dogmata  connngeotes,  porfant 
tabernaculum  regissui  diaboli,etimaginem8tatua- 
rum  et  idolorum  suorum.  Non  enim  anam  coknt 
idolum ;  sed  provarietatedoctrinasdiversosadorant 
deos,  et  sidus  dei  sui  (II  Cor,  xi).  Qui  cum  sit  an- 
gelus  satanae,  transOguraturin  angelum  lucis,  etca- 
dit  dc  caelo  quasi  fulgur(Ltu;.  x),  et  imitaturGhris- 
tum Antichristus.  Pulchrequeintulity^ti^  fecistisfo- 

Rephany  non  McuAo/ct  'Paicpav,  juxta  falsam  editio- 
nem  Erasmi  et  Mariani.  Marl.  —  Quae  vero  super, 


tera  adhunc  modumrecitat:  tabernacutumMolchon,  J)  suntexemplariaTwv  LXX,MoXo/;AquilaBautMe)j^ 
». —  ^_    /. .  -.    .j  .  j  .  ^    .        autMaX^ovJeguntifortasseadeo veriusSeptoagmta- 

Victorius  hic  nonnominat.  Gisterciens.  Latinepre- 
fert  Molchon  et  Daephan. 

(e)  Rectiusvidetur,  quodetVictor.  praBfert^ttm^ 
cula.  At  mss.  non  sufiragantur. 

(/')Indiciosuntdemulti8haecpauca,  que  snisqas- 
que  locis  Hieron.  notat:Marci  I  et  Matthaeixi:£0i 
ego  miito  angelum  meum  ante  faciem  tuam,  ouifrt- 
parabit  faciem  tuam  antete,  quod  habetur  Malaco.m 
juxta  Hebr.  et  Graecum  :  Ecce  mitto  angetum  miw^ 
etprxparabitviam  antefaciemmeam.  Sio  Matth.xxn, 
et  Marc.  xiv:  Percutiam  Pastorem.  £x  Zacfaar.  iin, 
juxta  Hebr.  et  Graec.,  percute,  Et  I  ad  Gorintb.  n: 
Quod  oculus  non  viditj  nec  auris  audiviiy  etc.  Es  Isua 
Lxiv :  Oculus  non  vidit^  Deus^  absque  te,  qusf  p^f^ 
rasti  e^xspectantibus  te,  etc. 


Ikephan  figurat  eorum^  et  sidus  dei  vestri,  quas  fecis- 
stis,  eto. 

(6)MinusrecteMartian.  omnes bestias :  certecontra 
mss.  fidem. 

(r)  Al.  nunc  usquc,  Et in  Vita S.  Hilarionis,  Tom.  II, 
coi.  27  :  Luciferi  cultni  Satracenorum  nolionem  de- 
dicatam  esse  Wieronymua  doGuit.  Vide  quae  in  eum 
locum  observamus  de  Abdala  Sarraccnorum  Impe- 
ratore,  qui  Molochi  templa,  et  Luciferi  cutturam 
augere  satagebat.  Vide  singularem  Millii  dissert. 

(d)  Totum  hunccelocum  curioseacreligioseresti- 
tuimusadjuti  multis  perantiquis  exemplaribusma- 
nuscriptis,  quiain  antiquis  editionibus  multa  inve- 
nimus  omissa,  multa  falso  posita.Gonferat  utraque 
qui  voluerit,  et  statim  percipiet  in  editione  L\X 
interpretum  lectum  fuisso  Metchom  Remphan,  vel 


40*1 


COMMBNTARIORUM  IN  AMOS  LIB.  III.  CAP.  VI. 


«088 


bis.  Noa  enim  ea  a  Oco  acceperunt ,  sed  de  propria  A 
mente  finxerunt.  Unde  migrare  eos  faciet  Dominus 
trans  Damascum,  utnonbibantsanguinem  Domini ; 
aed  transeant  in  Babylonem^  et  audiant  per  prophe- 
tam :  Calix  aureus  Babyloiif  inebriam  omnes  genles 
{Jer.  u,  7).  Damascus  enim,  ut  crebro  diximus,  in> 
terpretatur  sanguinem  bibens,  sive  sanguis  silicii,  ut 
per  poenitentiam  ad  bibendum  Domini  sanguinem 
provocemur. 

(Cap.  VI.  —  Vers.  1.)  Vae  qui  opulenii  estisin 
Sum,  et  confiditis  in  monle  Samarisgt  optimateSf  ca' 
pitapopulorumt  ingredientespompatice  domumlsrael, 
LXX  :  Vx  qt\jl  despiciunt  Sion,  el  conlidiint  in  monte 
Samarise :  vindemiaruntprimiiiasgeniium^et  ingressi 
ftifii  ji^i(a).  AdSion,  utsupradiximus,etadmontem 
Samariffi,  id  est,  ad  duas  tribus,  quse  appellabantur  n 
Jada,  et  ad  decem,qua3  Israelis  nomine  vocabantur, 
propheUe  sermo  confertur^  maxime  ad  eos,  qui  in 
utroquepopulo  optimates  sunt  (6)  et  principes,  et  va- 
eantdeliciisinexemplumiliiusdivitis  purpurati,qui 
latabatur  SOS  in  convivio,  et  in  tantam  erigebatur 
Boperbiam»  ut  Lazarum  ante  ostium  suum  plenum 
nlceribas  indignaretur  aspicere,  et  ne  hoc  quidem 
ei  tribueret,  quod  periturum  esset  ex  mensa  (Luc. 

(a)  Verhdi domus  Israelt  auss  subsequenti  Hieron. 
aptat  versiculo,  ccintinuo  nic  subdit  Gisterc.  ras. 

(b)  Copulam  el  suffecimus,  tum  vacont  legimus  pro 


xvi).  Isti  sunt  capita  populorum,  qui  confldunt  in 
divitiis,  et  opulenti  sunt  in  Sion,  et  habent  fiduciam 
in  monte  Samarise,  et  ingrediuntur  pompatice  do- 
mum  Israel,  ut  tumorem  animicorpus  ostendat,  et 
pomparum  ferculis  simiies  esse  videantur.  Juxta  le> 
ges  autem  tropoiogiu3  et  Septuaginta  interpretes, 
Sion  refertur  ad  Ecciesiam,  de  qua  scrij/tum  legi- 
mus  :  Qui  exaltat  me  de  porta  moriis,  ut  annuntiem 
omnes  laudaiionestuasinportisfili3sSion{PsaLiK,  15). 
Mons  vero  Samarias,  propter  superbiam  et  jactan- 
tiam  custodise  mandatorum  Dei,  intelligitur  super 
heereticis,  qui  despiciunt  Ecclesiam  ;  quia  iuflrma 
mundi  elegit  Deus,  ut  confundat  fortia,  et  stulta,  ut 
perdatsapientiamsapientium,  etintelligentiam  pru- 
dentium  reprobet  (I  Cor,  i).  Isti  vindemiaverunt 
primitias  gentium,  ut  sub  nomine  Christiano  intro- 
ducerent  eos  in  torcularia  sua,  ubi  non  calcatur  uva, 
sed  perditur;  ubi  non  mustum  exprimitur,  sed  vene- 
num.  Et  ingressi  suni  sibi,  Pulchre  dixit,  sibi:  non 
enim  ingressi  sunt  Deo,  sed  sibi  ingressi  sunt.  Alio- 
quin  Deo magisegressi  sunt,  dum  receduntde  Eccle- 
sia.  Quodque  sequitur,  Domus  Israel,  juxta  Septua- 
ginta,  in  principio  capituli  sequentis  legendum  est; 
juxta  Uebraeos,  in  fme   hujus,   quod  exposuimus. 

vacabant,  ad  mss.  fidem.  Persaepe  vero  id  genus  levia 
menda  taciti  casligamus. 


LIBER  TERTIUS. 


S4M-S10  Prspostero  ordine  atque  confuso  C 
duodecim  prophetarum  opus  etccepimus,  etChristo 
adljovante,  complebimus.  Non  enim  a  primo  usque 
ad  noviBsimum,  juxta  ordinem  quo  leguntur,  sed  ut 
potuimus,  et  utrogati  sumus,  itaeos  disseruimus. 
Naum,  Michasam,  Sophoniam,  et  Aggaeum,  primo 
f  tXo^ovoTdbaic  Paulae  ejusque  filiae  Eustochio  icpore- 
^vi)9a :  aecundo  in  Abacuc  duos  libros  Chromatio 
Aqoileiensi  episoopo  delegavi :  tertio  post  loogi 
temporis  (a)  silentium,  Abdiam  et  Jonam  tibi  (Pam" 
maduo)  imperanti  edisserui :  praesenti  anno  qui  (6) 
eexti  consulatus  Arcadii  Augusti,  et  Anitii  Probi 
fastiB  nomen  imposuit,  Exsuperio  Tolosanae  Eccle- 
aiepontiflciZachariam,  etejusdem  urbis  Minervio 
et  Aiexandro  monachis  Malachiam  prophetam  in- 
terpretatossum.  Statimquerecurrensadprincipium  j. 
▼oluminifl,  Osee  et  Joel,  et  Amos,  tibi  ncgare  non 
potui.  Et  post  gravissimam  corporis  aegrotationem, 
diotaikli  celeritate  ostendi  temeritatem  meam ;  ut 
qood  alii  stylumsaepevertendonon  audent  scribere, 
ego  oommitlerem  casui,  quisemper(c)dictantes  se- 

(a)  Triennii  scilicet.  quo  ab  explicandis  Scripturis 
abstinuit,  ut  ex  praefatione  Commentar.  in  Jonam 
eompertum  est. 

Cb\  Fallitur  Martianseus,  ipseque  antea  Victorius 
qut  Qonc  conaulatum  anno  iiligant  Christi  408, 
qnem  constat  ex  fastorum  serie,  ac  priscis  moai* 
amtiSi  ad  MO  esse  referendum. 


quitur,  et  de  ingenio  atque  doctrina,  audaciaQ  peri- 
culum  facit :  quoniam,  utsaspetestatussum,  labo- 
rem  propria  scribendi  manu  ferre  non  valeo,  in  ex- 
pIanationesanctarumScripturarum,nonverbacom 
posita,  et  oratoriis  floribus  adornata,  sed  eruditio 
et  simpiicitas  quacritur  veritatis. 

(Vers.  2  seqq.)  Transite  in  Chalane,  ei  videte:  ei 
inde  ite  in  Emath  magnam,  ct  descendiie  in  Getk  Pa- 
Ixstinorum :  ad  optima  qweque  regna  horum,  si  latior 
terminus  eorum  termino  vestro  esl,  Qui  separati  estii 
in  diem  malum,  et  appropinquatis  solio  iniquitaiis. 
Qui  dormitis  in  lectis  ebumeis^  et  lascivitis  in  straHs 
vestris :  qui  comeditis  agnum  de  grege,  et  vUulos  de 
medio  armenti :  qui  canitis  ad  vocem  psalterii.  Sicut 
David  putaverunt  se  habere  vasa  cantici,  bibentes  in 
phialis  vinum,  et  optimo  unguento  delibuti  sunt, 
et  nihil  paiiebantur  super  contritione  Joseph,  LXX  : 
Domus  Israelf  transite  omneSyCt  videte{d)  in  Chata- 
nemy  et  pertrunsite  inde  in  Emath  liabbay  et  descen- 
dite  in  Geth  altenigunarum  optimas  ex  omnibus  regnis 

(c)  Pal.  mss.  qui  prsedictam  sequiiur :  puta,  teme- 
ritatem. 

(d)  Voces  in  Chalanem  in  Cisterciens.  ms.  non 
sunt.  Absunt  quoque  a  Graeco  textu,  si  unum  aot 
alterum  ezemplarexcipias.  Legenditamen  e  Qr«oii 
Patribus  Theodoritus  atque  Joslioos, 


1059 


S.  EUSEBII  HlERONYin 


1060 


his,  si  ampliores  sunl  termini  eorum  terminis  vestris,  A 
qui  venitis  in  diem  malum,  (a)  qui  appropinquatis  et 
tangitis  sabbata  mendacia,  Qui  dormitis  in  tectis  ebur^ 
neis^  et  affluitis  deticiis  in  stratis  vestrisy  et  comeditis 
hgedos  de  gregibus,  et  lactentes  vitutos  de  medio  ar- 
mentorum,  qui  concrepatis  ad  vocem  organorum : 
quasi  stantia  putaverunt,  et  non  quasi  fugientia ;  qui 
bibitis  vinum  defxcatum,  et  primis  auguentis  ungi- 
mini,  et  nihil  patiebamini  super  coniritione  Joseph, 
Transite  omnes  in  Chalane,  quac  nunc  appellatur 
Glesiphon,  et  transite  omnes.  Qui  sunt  isti  omneH? 
utrique  illi  de  quibus  supra  dixerat ;  Opiimates,  ca- 
pita  811  populorum,  et  qui  opulenti  estis  in  Sion^ 
et  confiditis  in  monte  Samarix.  Vos  igitur  transite  in 
Persidis  civitatem,  et  diligenter  attendite,  et  inde 
pergite  in  Emath  magnam,  qute  nunc  (6)  Antiochia  |. 
nominatur..  Magnam  autem  vocat,ad  distinctionem 
minoris  Emath,  qussappellatur  Epiphania.  Unde  us- 
que  hodie  pergentibusMesopotamiamprimamansio 
vocatur  £mma£,  corrupto  quidem  vocabulo  ,  sed 
pristini  nominis  vestigia  retincns,  cujus  regio  ap- 
pellatur  Rebialha,  in  qua  pra^sente  Nabuchodonosor, 
regis  Judaeae  {Al,  Judae)  Sedechiae  interfecti  sunt 
filii,  et  oculi  illius  excaecati.  Et  descendite,  inquit,  in 
Geth  Patxstinorum  (IV  Beg.  25).  Vos  qui  habitatis 
in  monteSion,  etin  monte  Samariae,  desccndite  ad 
Pal£Stinos,quimoranturincampestribus,  etadopti- 
maquequeregnahorum,qu8ediversiscivitatibussub 
jacent,  Gaza;  et  Ascaloni,  Azoto,  Accaron,  etGeth,  et 
videte  si  latior  terminus  eorum  termino  vestro  sit, 
utrumvos,  anillijmajoresobtineatisprovincias  :vos 
inquam,vosdepopulo[srael,quiseparaticstisindicm  C 
malum,  in  diem  videlicet  captivitatis,  et  appropin- 
quatis  solio  iniquitatis,  ad  iniquum  judicem  pergen- 
tes  regem  Babylonium.  Qui  cum  hocc  passuri  sitis, 
nuncdormitisinlectiscburneis,etla8civitisinstratis 
mollibus,  ut  sommo  libidinem  copuletis.  Qui  come- 
ditis  non  ad  repellendam  famem,  et  ad  sustentan- 
dum  corpus  humanum  :  sed  ad  delicias  atqueluxu- 
riam,  nt  quidquid  in  gregibus  et  in  armentis  tene- 
rum  atque  pingue  est,  vestrae  gulse  paretis  :  quibus 
non  sufficit  libido  penis,  et  gutturis,  et  {c)  sstuantis 
cibis  aqualiculi,  nisi  et  tibiarum  et  psalterii  et  lyrae 
canticis  aures  vestras  mulceatis,  ut  quod  David  fecit 
in  cultum  Dei  (1  Par.  xxiii-xxvi).  Levitarum  ordi- 
nes,  etorganorum  reperiens  varietates,  vos  ad  vo- 
luptatem  et  luxuriam  conferatis.  Etbibitisin  phialis  t\ 
vinum,non  ad  satiendam  sitim,  sed  ad  opprimendum 


.« 


animum.  Et  ungimini,  non  ad  labores  819  cor- 

(a)  Deerat^ui  relativum^  quod  etmss.  prsferunt, 
et  Graecus  textus. 

{b)  Vereor,  ne  dictandi  festinatione  hicerret  S.  Do- 
ctor.  Nam  Antiochia  quae  conditores  suos  Syria:  re- 
gesagnoscit,  immane  quantum  Amoso  recentior  est. 
Et  vero  Emath,  g[U(b  oo  amplitudinem  Magna,  sive 
Emath-Rabba  dicebatur,  non  Antiochiam,  sed 
Emesam  esse  docet  Theodoritns  in  Jerem.  xxxix, 
celehrem  nempo  S^riae  urbem  ad  Orontem  LibaDO 
proximam.  Gonvenit  et  corruptum  nomen  Emas, 
quod  mox  Hieronymus  notat,  adeoque  et  ipsum 
Emath ;  t  enim  et  i  ez  Orientaliuin  lioguvum 


poris  mitigandos,  oleo  puriseimo,  sed  angaentii 
pretiosisimis.  Cumque  hia  afQuatis,  si  quos  videritis 
perire  de  populo,  nulla  misericordia  super  interfe- 
ctione  eorum  flectimini,  sed  coDtemnitis  quasi  bratt 
animalia,  etin  suo  bestias  cruore  pereuntes.  Hane 
eumdem  sensum  etiam  Ezechiel  propheiasabpasto- 
rum  ponit  exemplo  :  Qui  comedunt  lac  de  om^itf,  d 
vestiuntur  lanis,  et  quidquid  primum  est  devorasU,ti 
vulnerata  non  sonant,  confracta  non  solidant,pereim- 
tianonrequirunt  {Ezech.  xxxiv,  3,4).  Guncta  qw 
juxtahistoridediximusveritatem,secundumSeptiit- 
ginta  interpretes,  ad  allegorifle  nubilum  transfera- 
mus.  Domus  Israel,  qua:  a  me  rece8sisti,qus  cod- 
fidis  in  monte  Samariae,  quse  vindemiasti  primitiit 
nationum,transi,etvide,etpergeadmurosplarimoi| 
hoc  enim  interpretalur  Emath  Rabba  :  atque  inde 
clementer  descende  in  torcular  eorum,  qui  cadant 
bibentes  :  Geth  enim  etPhilistiim  boc  resonant.  St 
omnia  contemplare,  prtecipueque  optima  {/il.  om- 
nia)  regna,  vel  optimas  civitates  deomnibusregnis: 
et  considera  si  plures  sint  termini  eorum  qaam  ves- 
tri.  Si  enim  voluerimus  mente  tractare,  et  universa- 
rum  gentium  discutere  philosophiam,  iGgyptorom, 
Indorum,  atque  Persarum,  reperiemus  angustioreB 
earum  terminos  sanctarum  terminisScripturarum: 
In  omnem  enim  terram  exivit  sonus  eorum,  ei  tu  fines 
orbis  terrx  {Al.  terrarum)  verbaeorum(Ps.Tvni\, 
Isti  quibus  supra  dixei*at :   Domus  Israel,  IrttnsUi 
omnes,  et  videte-  a  qualibus  vitiis  ad  meliora  trans- 
ire  jubcantur,  sequens  sermo  describit :  Qui  veniunt 
in  diem  matum,  parantes  sibi  vitio  suo  diem  malnm : 
non  quo  dies  ullus  sit  malus ;  sed  quo  unusquisqae 
paret  sibi  raalum,  juxta  illud  quod  in  Ecclesiaste le- 
gimus :  Ne  dixeris,  dies  priores  metiores  eramt  mihi 
quam  isti :  quoniam  non  in  sapientia  interrogassuper 
hoc  (Eccl.  VII,    14):   stultum  est   enim  referread 
tempora,  cum  in  nostra  sit  potestate,  vel  bonum 
diem  nobis  facere,  vel  malum.  Isti  (d)  suntquiappro- 
pinquant  818  atque  contingunt  sabbata  mendacia. 
Quomodo  enim  circumcisio  carnis,  et  circumdsio 
cordis  appellatur,  et  suntinmanifesto  Judsi,  etin 
occulto^  qnorum  alterum  abjicitur,  et  alterumcom- 
probatur  :  ita  sunt  sabbata  Domini  sancta,  et  veri- 
tate  subnixa,  et  alia  non   sancta   atque  mendacia, 
quse  occidentis  litterae  sequuntur  otium.  Quodqne 
sequitur :  qui  dormitis  super  ieclos  abumeos,  sic  in- 
terpretari  possumus :  Qui   athleta  est  Domini,  et 
exercetur  ad  luctam,  et  prsparat  se  contra  adver- 
sarias  potestates,  dormit  in  nudahumo  imitans  Jt- 

ingenio  facile  commntantur.  Ad  hsc  et  Reblatha, 
quam  tertio  loco  nominat,  in  ejus  erat  regiooe 
constituta,  ut  aliis  Scripturae  locis  docemur.  Alte- 
ram  Emath^  sive  Minorem,  novit  etiam  Josepbia 
Antiq[uitt,  lib,  i.  cap.  7,  qui  eamdem  esse  atqueEpi- 

ghaniam.  nt  et  Hieronymus,  tradit,  Confer  QuaMt 
ebraic.  in  Genesim,  cap.  10. 

(c)  Tres  mss.,  sestuans  cibis  aqualiculus. 

(d)  Nostri  mss.,  Isti  app)  opinquant,  atque  contin' 
gunt  sabbata  facere  menaacia ;  quomodo  enimem' 
cisio  camis,  etc. 


1061 


COMMfiNTARIORUM  IN  AMOS  LIB.  III.  CAP.  VL 


1063 


cob  {Gen,  xiviii)  ;  et  ponit  sibi  lapidem  ad  caput,  A  Davidputaveruntse  habere  vasacant:ci.  Undevidetur 


quem  reprobaveruntffidiGcantes,  etfactusestinca- 
pnt  anguli  {Ps.  cxvii,  et  Act.  iv).  Qui  vero  deliciis 
vacant  atque  luxuns,etomniacausaventris  faciuiit, 
dormiunt  in  lectis  cburneis  mortui  animalis,  et  im- 
mundis  baerent  dssibus ;  et  quia  pulchra  videntur 
vitia,  et  praesenti  nitore  delectanl,  requiescunt  in 
eoram  lectulis,  et  sopore  gravissimo  deprimuntur. 
Isti  non  comedunt  solidum  cibum  et  ath]eticum,de 
quo  roborantur  vires  luctantium,  sed  mollem,  ot 
tenerum  et  sinistrarum  partium :  quales  sunt  hasdi 
de  gregibus  etvitulisaginatiyettonelIi,immo  adhuc 
lacte  nutriti :  hoc  enim  significat  (xoT/dpia  Y^t^aOr^va. 
Concrepant  quoque  manibus  ad  vocem  organo- 
rum  et  sonitum,  nt  omnia  opera  eorum  exspe- 


mihi  ab  interpretibus  additum,  qui  in  descriptione 
luxuris,  contra  vitia  et  voluptates  hujusmodi  sen- 
tentiam  protulerunt,  ut  non  verterent  quod  scri- 
ptum  eratjSed  de  suo,quod  sibi  videretur,adderent, 
immo  mutaront. 

(Vera.l  seqq. )Quapropternu7ic  migrabunt  in  capi- 
te  transmigrantium  ,et  aufereturfactio  lascivientium. 
Juravit  Dominus  Deus  in  anima  sua.dicit  Dominus 
Deus  e.verciluum  :  Dctestor  ego  superbiam  Jacob,  et 
domos  ejusodi.ct  tradamcivifalem  cumhabitatoribus 
suis :  quod  si  reiiqui  fuerintdecem  viriin  domo  una^ 
et  ipsi  morienlur  ;  et  tollet  eum  propinguus  suus^et 
comhuret eum,  utefforal  ossa  dedomo  ;  et  dicet  eiqui 
in  penelralibus  domus  est :  Numquid  adhuc  apud  te 


ctent   voluptalem  :    nihilque    faciunt    nisi   (\\xo^  ^€st?et  respondebit,finisest\etdicetei:  Tace,€t  non  re- 

nobis  illud      corderis  nominis  Domini.  LXXiProptereaniinc cavti' 


ventri  procurant  et  libidini.  Nec  statim 
prudens  lector  opponat,  et  quomodo  scriptum  est : 
Flumina  concrepent  manibus  (Ps.  xcvii,  8).  Et :  Om- 
nes  genteSy  plaudite  manibus  (Ps.  xlvi,  1).  Et :  Jubi- 
laie  Deo  adjutori  nostro  (Ps.  lxxx,  1).  Ibi  enim  mm 
ad  organorum  sonitum  dicuntur  concrepare  ;  sed  in 
laude  Dei  habere  uuum  consensum.  Post  organo- 
rum  vocem  intulit :  quasi  stantia  putaverunt^  et  non 
quasi  fugientia.  Res  enim  sseculi,  etomnia  corpora, 
secundum  Epicurum,per  momenta  fluuntetabeunti 
et  nihil  in  suo  consistit  statu,  scd  vel  crescunt  om- 
nia,  vel  decrescunt,  et  aquarum  more  torrentium 
labuntur  in  prsceps.  Unde  et  in  ssculari  littera- 
tura  legimus  (Virgil.  iii  Georg.) : 

8ed  fagit  interea,  fugit  irreparabile  tempus. 

Et  in  aiio  loco  (Borat.  ii  Carm.,  od.  li) ; 

Eheu  fugaceB,  Posthume,  Posthume, 
Labuntur  anDi. 

Nihil  enim  fugacius  sfficulo  rebusque  saeculi.  Quam 
dum  tenemus  amittimus,  814  et  per  infantiam, 
pueritiam,  juventutem,  ac  virilem  et  ingravescen- 
tem  ac  maluram  etatem,  annosque  ultimos  sene- 
ctutis,  in  qus  septem  spatia  Philo  vitam  describit 
humanam,  mutamur,  et  currimus^et  nescientes  ad 
mortis  terminos  pervenimus.  Quodque  sequitur : 
Quibibunt  defoscatumvinum,pTo^vie  referrl  ad  haere- 
ticos  potest,qui  quasdam  scripturas  probant,  quas- 
dam  reprobant,defaecata  cupientes  vina  potare  :cum 
;n  sanctis  Scripturisnihil  turbidum  atque  coenosum 


Proptereanunc  capti- 
vi  erunt  abinitio  forlium,et  aufereturhinnifus  equo^ 
rum  cx  Ephraim ;  quia  juravit  Dominus  pcr  semet' 
ipsumydicit  Dominus  Deusvirtutum :  quia  egoabomi- 
nabor  omnem  contumetiam  Jacob,€t  regiones  ejus  odi^ 
et  auferamcivitatemcumomnibus  habitatoribussuis, 
315  Et  eritysi  remanserint  decemviriindomo  una, 
et  mortui  fuerint ;  et  tollent  domestici  €jus,et  cona" 
buntur  utauferant  ossa  eorum  de  domo ;  et  dicent  his 
quiprxsuntdomui:  Siadhucestapudtefetdicety  ne^ 
quaquam;et  dicetjTaceynecnomines  nomen  Domini, 
Propter  superiores  causas  quas  propheticus  sermo 
describit  (eorum  qui  dormiuntinlectis  eburneis,  et 
lasciviunt  in  stratis,  et  comedunt  agnos  de  grege,  et 
vitulos  de  medio  armenti^  et  canunt  ad  vocem  psal- 
C  terii  et  bibunt  in  phialis,  et  optimo  unguento  deli- 
buti  sunt,  et  insuper  nihil  patiuntur  super  contri- 
tione  populi  ejus,  qui  de  Joseph  stirpe  generatus 
est),   nunc   Dominus  comminatur,  et  dicit :  Quia 
ista  et  ista  fecerunt,  nunc  migrabuntin  capitetrans- 
migrantium.  Et  est  sensus:  Nequaquam  in  futurum 
pocna  dilTertur^  nec  delongis  post  saeculis  prophe- 
tatur  :  quod  nunc  ingruit,nunc  venturum  est,  meus 
sermopraedicit,  eos  iturosesseinprincipio  transml- 
grantium,  principes  videlicetetpotentes,quibus  su- 
pra  ^\xevdX:Auditeverbum  hocvaccxpingueStquseei^ 
tis  in  moute  Samarix  (5tipra,iv  l).Et  rursum :  Vx  qui 
opulentiestisin  Sion,  etconfiditisin  monteSamarix: 
opfimateSyCapitapopulorum,  ingredientes  pampatice 
domumlsrael.Wos  qui  primi  estis  divitiis,primi  cap- 
sity  sed  totum  de  superiori  unda  purissimum.  Isti  D  tivitatis  sustinebitis  jugum,  secundum  illud  quod 


primisungunturunguentis^qui  non  habentes  artem 
uDguentariam,absque  ulla  scientia  Scripturarum,et 
traditionibus  atque  doctrina  apostolorum,vindicant 
sibi  8acerdotiidignitatem,et  unctos  Domini  dicunt 
se  esseroleumque  purissimum  sensus  sui  faece  con- 
taminant.Gumque  htec  faciant  in  interfectionem  eo- 
rum  quos  deceperunt,  nullo  dolore  cruciantur ;  sed 
gaudent  in  alienis  mortibus,et  miserorum  sanguine 
delectantur.Sensus  iste  pulcherrimus  inquodicitur: 
qucui  stantia  putaverunt,  et  non  quasi  fugientia,  in 
Hebraiconon  habetur  ;  sed  proeo  scriptum  est  :sicut 


in  Ezechiele  scriptum  est:  A  sanctuario  meo  ificipite 
(Ezech.  IX,  6).  Non  a  sanctis,  ut  plerique  aestimant ; 
sed  a  subversione  templi,quod  sanctum  fuit.  Poten- 
tes  enim  potenter  tormenta  patientur  {Sapien.  vi), 
ct  cui  plus  creditur,  plus  exigetur  ab  eo  (Luc.  xii). 
Et  auferetur,  inquit,  factio  iascivientium,  qui  in  ca- 
piendisvoluptatibus  unum  habuere  consensum,  et 
comessationcs  exercuere  ac  symbola :  hi  paritcr 
auferentur,utquorumunafuitluxuria,una8itpcBna. 
Pro  quo  LX.X  interpretati  sunt,  auferetur  hinnitus 


(a)  equi  de  Ephraim  :quod  in  Hebraico  non  habetur,et 
(a)  Yiotor.  equorum^  quod  et  plurium  numero  iii  Oradco  sit^  fiiiccov. 


ies8 


S.  EDSEBII  HIERONTMI 


lOU 


ex  superfluo  disseretar  a  nobis,  cum  tropologiam  A  centur  ad  poanaSy   et  auferetur  hinnilas  eqni  ei 


texere  ccBpenmus.JuravitDominus  insemetipso,  sive 
ut  in  Uebrso  Iegimus,tn  anima  fua,  juxta  illud  quod 
in  Isaia  scriptum  est :  Neomenias  et  sabbata  vestra,  et 
dies  festos  odit  anima  mea  (Isa.  i,  13) :  non  quo  Deus 
animam  habeat,  sed  quohumanisloquaturaiTecti- 
bus.Sltt  Nec  mirum  si  animam  haberedicatur,cum 
etiam  menbra  caetera,  quae  viliora  sunt  anima,  pe- 
des,  manus,  et  vontrem,  et  artus  caeteros  se  habere 
testetur.  Quod  si  opposuerint  nobis  hi,  qui  Ghri- 
stum  negant  humanam  habuisse  animam  ;  sed  in 
humano  corpore  Deum  fuisse  pro  anima,audiant  in 
Cbristo  substantiam  anim®  demonstrari :  quomodo 
et  membra  corporis  ejus  habuere  substantiam.  In 
Deo  autem  Patre  (a)  caput  et  pedes  et  cstera,  quas 


Ephraim  :  qui  in  Scripturis  sanctis  dupliciter  aed- 
pitur,  aut  in  superbiam  potentiamque  eorum,  qBi 
hinniunt,  aut  in  libidinis  magnitudinem.  In  super- 
biam  malorumque  consen8um,ut  ibi  :Hi  in  currUms, 
et  hi  in  equis  (Ps,  xix.  8)  Et :  Fallax  equus  ad  saluiem 
[Ps,  xxxii,  17).  Kt  regibus  Israel  praecipitur,  ne  sibi 
multiplicent  equos  (Deut,  xvii).Bt  in  libro  Job,  voi 
equi  clangori  tub83comparatur(/o^.  xxxix).  In  Za- 
charia  quoque  legimus,  quod  Evangelii  testimooio 
comprobatur^et  refertur  ad  praBseniiam  Salvatoris : 
Gaude  nimis,  filia  Sion :  prsedica,  fUia  Jenualem, 
Ecce  rextuus  venit  tibi  juslus  et  Salvator :  ipse  maih 
su£tus,  et  ascendens  super  asinam  et  puttum  asinx : 
€l  disperdet  quadrigas  ex  Ephraim^  ei  equos  de  Jerw* 


dicuntur,  non  sunt  membra^  sed  per  eorum  voca-  ^  salem  {Zach,  ix,  9).  In  libidinis  vero  magnitudtnem, 


bula  efiicientiarum  diversitas  indicatur  :  sic  et  ani- 
mam  non  esse  substantiaiem,  sed  aifectum  mentis 
internas,  et  cogitationum  locum,  per  quem  Deus 
suam  indicet  voluntatem.  JuravH  orgo  Dominus, 
Deus  exercituum,  id  est,  Sabaoth  (pro  quo,  virtutum 
Septuaginta  transtulerunt,  se  detestari  superluam 
Jacob,  et  domos  ejus  odisse.  Hic  Jacob  secundum 
superius  capitulum^ubi  scriptum  est :  Et  nihil  palie- 
bantur  super  contritione  Joseph,  aut  decem  tribus 
accipe,  aut  certe  universam  domum  duodecim  tri- 
buum.Et  traditurum  civitatem  cum  habitatoribus 
suis;velSamariam,velcerte  Jerusalem,  vel  in  com- 
muni  utramque.Quod  ad  tempus  Dumini  Salvatoris 
referre  possumus;  post  cujusadventumet  passio- 
nemdetestatusestDeusomnem  superbiam,  vel  in- 


et  efPrenatum  coitus  desiderium,ut  in  Jeremia,  qd 
luxuriosos  adulterosque  describens,  intulit :  VnuS' 
quisquesuperuxoremproximi  suihinniehat  {Jer.  ▼,  8). 
Tales  equos,  Christi  adventus,  et  Dei  ira  subner- 
vat.Etjurat  Dominus  per  semetipsum  (quiamfljo- 
rem  per  quem  juret  non  habet)  se  detestari  omnes 
hoereticorum  contumelias,et  universas  regiones  eo- 
rum  odisse  {Hebr.  vi).  Quidquid  enim  ioquuntnr  in- 
juria  est,  et  dignum  Dei  odio.  Et  ablaturum  eivita- 
tem  et  conciliabula  eorum  cum  bis  qui  habitant,  et 
populum  videlicet,et  magistros^etiamsi  reliqui  foe- 
rint  decem  viri  (qui  si  fuissent  in  Sodomis  et  Gomo^ 
rbie  {Genes,  xix),  nequaquam  super  eas  descendis- 
set  inccndium),omnesesse  morituroseamorte,qim 
ducit  ad  tartarum,  de  qua  Ezechiel  scribit :  Anim 


juriam  Jacob^  qua  [AL  quia]  illura   fabri  filium  et  C  qu^  peccaverit,   ipsa  morietur  iEzech.   xvui).  Islo- 


Samaritanum,  et  habentem  daBmonium  conclama- 
bant (lfa///i.  xiii  ;  Joan,  viii) ;  idcirco  Jerusalem  tra- 
ditaestcumhabitatoribus  suisRomanis  exercitibus. 
Et  intantum  contra  eos  Dei  ira  desasvit,  ut  etiamsi 
remanserint  decem  viri  in  domo  una,  ipsi  quoque 
moriantur,  et  propinquus,  sive  vicinus  comburat 
cadavera  mortuorum,  ut  efferat  ossa  de  domo 
sua  :  quia  prsQ  morientium  turbis,  integra  corpora 
efferri  non  valeant.Gumquejam  lassus  fueritaspor- 
tando,  interroget  eum  qui  in  penetralibus  domus 
est,  utrum  supersint  quos  sibi  tradere  debeat,  et 
ille  respondeat :  Finis  est,  jam  non  habeo  quem 
tibi  tradam  ad  sepeliendum ;  etantequam  non  ha- 
bere  se  juret,  ille,  qui  interrogavorat,  et  foris  erat, 
et  non  esse  cognoverat,  imperat  ei,  et  dicit :  j) 
Tace,  et  non  recorderis  nominis  Domini.  Hoo  au- 
tem  S17  idcirco  commemorat,  ut  ostendat,  nec 
malorum  quidem  pondere  et  necessitate  compulsos 
velle  nomen  Domini  connteri,et  in  tantam  apud  Is- 
rael  obiivionem^Dei  venisse  vocabulum,utneinsim- 
pliciquidemjuramentonomen  ejus  dignetur  audire. 
Tenues  historiaB  lineasduximus,  nunc  allegorisB  im- 
primamus  manum.Principes  hsBreticorum,  qui  pro- 
pter  delicias  suas  meum  populum  devorabant,  et  ni- 
hil  patiebantur  super  contritione  Josepb,  primi  du« 

(a)  Fortasse  rectius  Gisterci  ens.mss.,  /n  Deo  aiUem 
PQtre^Mt  cestera  qu»  dicunturt  eto. 


rum  ossa  sepeliunt  propinqul  et  domestici  eorum, 
de  quibus  dicitur :  Sine,  SIS  morlui  sepeliant  mer' 
tuos  suos  {Luc.ix^  60).  Et  iile  qui  foris  est,  et  domam 
non  ingreditur  mortuorum  ;  sed  magia  mortoosfo- 
ras  ejicit,  imperat  ei  qui  comburit  mortauff,  et 
dissolvit  in  cineres,  et  eorum  ossa  commiiiQit,  at 
taceat :  et  purissimum  Dei  nomen  mortao  ore 
non  maculet.  Peccatori  enim  dicit  Deus :  Quare  (i 
enarras  justitias  meas,  et  assumis  testan%evUum  meum 
porostuum{Ps.  xlix).^  Unde  et  nos  providere  debe- 
mus,  nemortui  sepeliamus  mortuod  ;  sed  ut  magts 
viveates,eos  qui  sunt  mortui,(6)  producamus  ad  vi- 
lam.  Quod  si  non  fecerimus,  imperatur  nobis  et 
dicitur  :  Tace,  quia  indigni  Dei  nomine  Judieamor. 
(Vers.  12  seqq.)  Quia  ecce  Dominus  mandabitf  d 
percutiet  domum  majorem  ruinis^  et  domnm  minarem 
scissionibus :  numquid  currere  queunt  in  petris  eqd^ 
aut  arari  potest  in  bubalis  ?  Quoniam  convertistis  in 
amaritudinem  judiciumf  et  frucium  justitije  in  atfsm- 
thium.  Qui  Isetamini  in  nihili^  qui  dicUie :  Ifumqwd 
nm  in  fortitudine  nostra  assumpsimus  nobis  comuaf 
Ecee  enim  suscitabo  super  vos^  domus  Israely  dki 
Dominus  Deus  exercituumygentemtet  conterent  wsoi 
introitu  Emathy  usque  ad  torrentem  deserii.  LXX: 
Propterea  ecce  Dominusmandabit,  etpercuiietdowntm 

{b)  Maluit  Viotor-  perducamus. 


COMMENTARIORUM  IN  AMOS  UB.  III.  CAP.  VI. 


lon 


m  ruinu,  et  domum  parvam  scisswnibus,  Si  A 
terUurin  pelris  equi:si  reiicebunt  ad  feminas? 
m  convertistis  in  furorem  judicium^et  fructum 
t  amaritudinem,  Qui  lastamini  super  nullo 
a)bonOf  quidicit  :  Nonne  in  fortitudine  nostra 
mscornua?  Quia  ecce  ego  suscitabo  super  vos, 
Israelyait  Dominus  Deus  (6)  virtutum^  gentem^et 
ni  vos  :  non  ut  introeatis  in  Emath,  et  usque 
enlem  Occidentis.  Quia  in  tantam  rabiezn  pro- 
9y  ut  etiam  mortis  tempore,  et  ipiminentibus 

nolueritis  nomen  Domini  nominare  :  ideo 
ibit  Dominus,  et  percutiet  domum  mcgorem 
et  domum  minorem  scissionibus.  El  mandat, 
ido  percutit?  Si  percutit,  quomodo  mandat? 
eo  quod  mandat  et  jubet  mmistris,  videtur 
trcutere.Quomodo  in  jubente  Patre  et  faciente  p 
'aoat  ipse  qui  jussit,  impleto  illo  versiculo  : 
xUy  eLfacta  sunt :  ipse  mandavit  etcreata  suni 
LYiu,  5).  Omnia  enim  319  peripsum  facta 
.  sine  ipso  factum  est  nibil,  (c)  q  uod  faclum 
in.  i).  Et  in  i£gypto,ubi  primogenita  qu®  ab 
inatore  caesa  referuntur,  se  Dominus  interfe- 
estatur  {Exod.  xii).  Sic  et  in  praesenti  looo 
it  Dominus,et  ipse  percutit  per  minisLros  do- 
najorem  ruinis,  id  est,  decem  tribus,  qus 
ibantur  Israel^et  domum  minorem  scissioni- 
aas  tribus,  quaa  regebantur   a  stirpe  domus 

Et  nota  singulorum  proprietates.Israel,quia 
i  peccaverat,  feritur  ruinis,  et  in  oeternam 
r  captivitatem.  Domus  autem  Juda,  in  qua 
(mplum,et  quae  ex  parte  peccaverat,LXX  an- 

captivitate  retinetur,et  non  percutitur  rui-  C 
i  sciasionibus.Scissa  enim  domus  sarciri  po- 
minad  non  tam  instaurationem,  quam  sdifi'* 
smdesiderant.Cujus  utriusquedomus  ruinas, 
ne8,equis  et  bubalis  comparat,quorum  prio- 
petris  currero  noqueunt,  posteriores  tam  in- 

snnt,  ut  jugam  cervicibus  non  recipiant,  et 
ivestres  boves  sint,  propter  feritatem  nolint 
I  vomere  scindere.  Vos  autem  cum  equi  et 
i  naturam  suam  mutare  non  possint,mutasti8 
imDei,utduIcemamarumfaceretis,etfructum 
8B  ci]us  in  absintbium  verteretis,quffi  est  herba 
Bsima.  Qui  Istamini  in  nihiii,  vel  idolis  vitu- 

aareis,  qui  nihil  sunt  dicente  Esther  ad  Do- 
Q  :  Ne  tradas  sceptrum  tuum  his^  qui  non  suni 
r.  XIV,  11),  vel  in  nihili  atque  mendacio.  Qui  rw 
la  fortitudine  putatis  assumpsisse  vos  cornua 
eaet  potentiam,  quibus  ventilaretis  inimicos. 
gitur  ista  fecistis,  ecce   ego  suscitabo  super 


vos,  0  domus  magna,  et  doma8,minor  qun  fcrien- 
da3  cstis  ruinis  et  scissionibus,  id  est,  o  domus  Is- 
rael  et  omnes  duodeoimtribus,gentem  ssvissimam 
Assyriorum  et  Cbaldaiorumy  quae  vos  conterat  at- 
que  subvertat  a  principio  usqus  ad  finem,  a  capite 
usque  ad  caudam^a  terminis  terrae  vestr»,qui  80- 
lem  respioiunt,  usque  ad  torrentem  deserti,  sive 
Occidentis,  ut  LXX  transtulerunt,id  est  ab  Ematb, 
usque  ad  Rhinocoruram,inter  quam  et  Pelusium  ri- 
vus  S90  Nili,sive  torrens  de  eremo  veniens,  mare 
ingreditur.Ematb  supra  Epiphaniam  diximus,  que 
ab  Antiocho  cui  cognomentum  'EirKpavif^c  fuit,  no- 
men  sortita  est.  Qui  autem  putant  quod  hic  domus 
Israel  decem  tribus  significet,  explanare  non  pote- 
runt  quomodo  in  comminatione  dicatur  adversus 
decem  tribusj  quod  conterends  sint  ab  Epiphania 
usque  ad  terminos  iEgypti  :  quibus  terminis,  non 
utique  decem  tribus,  sed  omnes  duodecim  conclu- 
duntur,in  quibus  fuit  etiam  Judas  et  Benjamin.Qui- 
dam  juxtaanagogen,domum  magnamet  domum  mi- 
norem,  Judaicum  populum  significari  putant,et  de 
gentibus  Ecclesiam  congregatam.  IUi  enim  magni 
propter  patres  vocantur,  et  legem,  et  prophetas  : 
nos  minores.  quia  absque  Testamento  fuimus  et 
mandatis  Dei,  de  quibus  et  in  Cantico  legimus :  So- 
ror  mea  parvuta  est,  et  ubera  non  habet  ( Can^. vin,8). 
Quae  domus  magna  et  parva,in  unam.Dei  familiam 
congregata,  si  non  habuerit  disciplinamy  et  Dei 
mandata  non  fecerit,percutietur  ruinis  et  scissioni- 
bus.  Quotiescumque  ergo  vel  in  persecutionibus. 
vel  in  haeresibus  et  scbismatibus  domus  Dei,  que 
est  Ecclesia,  corruit  atque  laceratur,Dei  percutien- 
tis  ostendit  manum  :  quam  si  volumus  effugere, 
comparationis  audiamus  et  faciamus  exemplum.In 
petris  equi  persequi  non  valent.  Petra  Ghristus  est 
I  Cor,  x),  qui  donavit  apostolis  suis,ut  ipsi  quoque 
petrae  vocentur  :  Tu  es  Petrus,  ei  super  hanc  peiram 
ssdificabo  Ecclesiam  meam  {Mat.  xvi,  18  Qui  in  is- 
tis  petris  fuerit,  adversarie  potestates,  qu»  appei- 
laotur  equi,de  quibus  supra  diximus,per8equi  eum 
non  poterunt,  cursibus  prsepeditis,  et  per  singulas 
petrascorruentibus.Veniamus  et  ad  aliam  similitudi- 
nem Juxta  consuetudinem  no8tram,editionem  LXX 
interpretum  disserentes,  ne  si  hffireamus  omnino 
Hebraico,  illuisse  lectorie  diligentiSy  et  tacendo 
de  editione  Vulgata,frustra  eam  proposuisse  videa- 
mur.  ^ui  reh'(^6un/,inquit,m  {d)  feminiSf  haud  du- 
bium  quin  equos  significet,de  quibus  supra  dixerat. 
Si  persequentur  in  petris  ^^ut.Isti  equi,id  estyContra- 
ri®  S91  fortitudines,  qui  insaniunt  ad  feminas, 


Additum  bono  Cisterc.ms.  reticet,ne(]ue  estin 
)  textu,exceptis  Barberino  atque  Aldma  codi- 

Reponimus  ex  Cisterc.ms.t/tr^ti^um  :  quae  pro 
«t  Tfpv  LXX  interpretatio  $  jvdi(xea)v :  antea  erat 
tvum.  Tum  maluit  Victor.  ut  non  iniroeatis, 
on  ut,  etc. 

Recole  quse  in  cap.  Ezechiei  xxxvii,col.  432  et 
annotamus.  Mox  habent  mss.  nostri,  Ei  in 
(0  pimogeniia,  absque  intermedio  ubi, 

PAfiOL.  XXY. 


(d)  Supra  ubi  textum  propo8uit,ad /2?mina5  lent: 
et  quamquam,  inquit  Victor.  Grsce  legitur  Iv^t)- 
Xe{ai;,m  feminis :  clarior  tamea  sensus^ad  feminas: 
quem  ipse  (juoque  D.  Hieron.  8equitur,dum  statim 
subdit :  Isii  equi,\dest  conirarise  fortiiudines,qm  tn- 
saniunt  ad  /emma<,etc.Non  reticere  autem  adf  femi- 
nas,  significat  se  ad  aspectum  feminarum  conU- 
nere  non  posse,  cujusmodi  est  illud  Jeremiae : 
Vnusquisque  ad  uxorem  proximi  iui  hinniebai. 


H 


mi 


S.  EUSEBll  HIERONTMI 


4O0B 


quaado  vlrilem  viderint  animum^et  Dei  fortitudine 
roboratum,  non  audent  accedere.  Quando  vero  ef- 
fominatam  mentem,  et  unguentis  et  deliciis  ener- 
vatam,  et  in  muliebrem  versam  moUitiem,  statim 
insaniunt,  et  se  tenere  non  possunt,  et  gestiunt  ad 
iibidinem.  Sequitur:  Quia  converiislis  in  furoreju- 
diattm.  Convertitin  furorem,  judicium  qui  iratus 
judicat,et  dicente  Domino  :  Non  accipies  personam 
in  judicio  (Deut.  xvi,  19).  Et  in  alio  loco  :  Non  mi- 
serebeiis  pauperis  in  judicio  ;  quia  Dei  judicium  est 
{Exod,  xxni,  3)  :  ille  irata  ad  judicandum  mente 
descendit,  immo  cum  causam  nesciat,  nec  judicii 
noverit  veritatem,  ante  prccjudicat  qualem  dcbeat 
ferre  sententiam  :  fructum  quoque  justitiffi,qui  dul- 
cissimus  est,vertit  in  amaritudinem.  Quod  de  una 
virtute  diximu8,intelligamus  et  de  reliquis,pruden- 
tia,fortitudine,temperantia,  quarum  qui  iratus  fue- 
rit,fruclus  capere  non  poterit,  et  cum  ceperit,amari 
erunt.  Unde  dicitur  in  Isaia  :  Fae  qui  dicunt  dulce 
amarum,  et  amarum  dulce  {hai,  v.  20).  Hoc  autem 
illi  dicunt,  qui  non  causas  in  judicando,sed  perso- 
nas  con8iderant,et  fructum  Cbrisli  justitia3,qui  est 
dulcissimus,  vertunt  in  amaritudinem.  Quicumque 
igitur  aut  consanguinitate,aut  amicitia  ;  et  econtra- 
rio,v6l  bostili  odio,  vel  inimicitiis  in  judicando  du- 
citur,  pervertit  judicium  Christi,qui  estjustitia;  et 
fructum  illius  vertit  in  amaritudinem.  Qui  hoc  fa- 
ciunt,  laetantur  in  nulio  verbo  bono,sive  frustra,  ut 
Symmacbus  transtulit,  id  est,  aXoYw;,  et  erecti  in 
superbiam  dicunt  :  Nonne  in  fortitudine  noslra  ha- 
tmimus  comua  ?  cum  e  regione  justus  in  Domino 
glorietur,et  dicat :  In  te  inimicos  noslros  ventilabimus 
comu,  Et  in  alio  [.4/.  eodem]  loco  :  Non  enim  in 
arcu  meo  sperabOj  et  gtadius  meus  7ion  salvibit  me 
Psat,  XLiii,  6,  7).  Unde  et  in  Exodo  juxta  Ilebrai- 
cum,  et  Aquilaj  editionem,  lcgimus  :  Et  Moyses  ne* 
sdebaiyquia  comuta  erat  species  [Al.  facies]  vultus 
ejus  (Exod,  XXX,  29),  qui  vere  dicero  poterat : 
In  te  inimicos  vieos  cornu  veniilo. htgxmwQ  et  in  alio 
loco  :  Et  exaltabit  comu  populi  sui  :  Et ;  Exaltabit 
comu  Christi  sui  {Ps.  cxuii,  14,  et  Reg.  ii,  10),  et 
cornu  altaris,  et  399  munda  animalia  atquc  cor- 
nuta,  quae  sola  offeruntur  Deo,  quorum  interpreta- 
tio  non  bujus  est  temporis.Ob  bacc  tanta  peccataet 
extremam  8Uperbiam,qua3  iniquitatemioquitur  con- 
tra  Deum,  et  ponit  in  excelso  os  suum,gentera  sao- 
vissimamDominusDeusomnipotenssesuscitaturum 
esse  dicit,quae  conterat,ettribulet  eos,iramo  prohi- 
beat  ingredi  in  Emath,et  usque  ad  torrentem  Occi- 
dentis.   Emath  interpretatur   murus^   aut  murata, 

(a)Haud  equidcm  opinor  ArabiXj  sed  /lm^a,Gra3C0 
T7i;*Apa6a,  versum  a  Theodotione,qua;  solemnis  est 
illivocisusurpatioad  planitiem  significandara.Dixi- 
mus  hac  de  re  saepius  ad  librnm  Nominum;  dicen- 
dumaue  erit  non  semel  infra. 

(^)  Falsam  hic  lectionem  obtrudunt  Erasmus  et 
Mananus,  nempe  :  Quibus  verbis  ostenditur  nequa' 
quam  in  eis  a  murata  civitate  exclusis  muniri  posse 
ieccata,  etc.,auod  cjui  significet  sciro  non  possum. 
Mart.— Duo  Palatin.  mss.  muniri,  pro  7non,quem- 
admodum  et  veteres  editioQeb  Erasmi  ac  Victorii, 


A.  Vetabuntur  itaque  ab  hac  gente  8svi88ima,cui  sup- 
plicia  delegata  sunt,  confugeread  civitatem  muni- 
tam,  quae  est  ccelestis  Jerusalem,  ne  introeantet 
salventur :  in  modura  illius  capituli  quod  in  Geneei 
legimus,  ubi  posuit  Dcus  Cherubim  et  flammeun 
rompbeam  {Geim.  u),  quae  verlitur  ad  custodien- 
dam  viam  ligni  vitffi,ut  qui  cjectus  fuerat  de  para- 
diso,nequaquam  illuc  ingrcderetur  indignus.Qaod- 
que  sequitur  :  Vsque  ad  torrentem  Ocddentis^  de 
sexagesimo  septimo  Psalmo  interpretabimur,inqao 
scriptum  esiiCantateDominOfpsalmumdicite  nomini 
ejus  :  ite?'  facile  ei  qui  ascendit  super  occasum  :  D(h 
minus  nomeyi  illi  {Psal.  lx\ii,  5).  Nisi  enim  mala 
opcra  in  nobis  occidcrint,  Christus  non  ascendet 
super  nos.  Cumque  illa  occiderint,et  Christumha- 

P  buerimus  aurigam :  tunc  nobisproncientibusetad 
meliora  pergcntibus  in  codem  psalmo  imperabitur: 
Cantate  Deo,  psatlite  Domino  qui  ascemiit  super  cst- 
tum  cmli  ad  Orientem(Psat.  lxvii,  33,  34).  Undeet 
in  mysteriis,  primum  renuntiamus  ei  qui  in  Occi- 
dentc  est,  nobisque  moritur  cum  peccatis,  et  sic 
versi  ad  Oricnlem,pactum  inimus  cum  sole  justitis, 
eteiservituros  nos  esse  promittimus.  Pro  torreide 
Orcidentis,  Symmachus  interpretatus  est,  vatfem 
campesfrem  :  Theodoiio, torrentem{a)Arabi3e :  Aqoila, 
torrentem  qui  est  in  planitie,  Quibus  verbis  ostendi- 
tur  nequaquam  in  eis  a  murata  civitate  exclusls, 
(^)moripossepeccata,necpervenireiIlosadtorrentem 
campestrem  et  planum  sive  deserti,  qui  torrens  di- 
citur  voluptatis,juxtaillud  quod  legimus  :  deioT' 
rente  voluptatis  tUcX  potabis  eos  (Psat,  xxxv,  9). 

C  (Cap.  VII.—  Ters.  1-3.)  Ihvc  ostendit  mihi  Domi- 
nus  Deus  :  Etecce  {c)  fictor  locnstx  in  principio  ge^- 
minantium  423  serolini  imbris,{d)  et  ecce  postseroti- 
num  tonsor  (sive  ionsura)  regis.  Et  factum  est  cum 
consummasset  comedere  herbam  ierrx^  et  dixi:  Do- 
mine  DeuSy  propiiius  esto.obsecro  :  quis  suscitabit  Ja- 
cobj  quia  parvulus  est  ?  Miscrtus  cst  Dominus  super 
hoc  :  non  erit,  dixit  Dominus.  LXX  :  Sic  ostendii 
mihi  Dominus  :  Et  ecce  fetus  locustorum  veniebat  ma- 
tutinus  :  et  ecce  bruchus  {e)  unus  God  rex.  Et  ent  si 
compleverit^ut  devoret  fenumierrx,  et  dixi:  domm 
Deus,  propitius  esto  :  quis  suscitabit  Jacob^  quoniam 
modicus  est.  Vamitcat  te,  Domine,  super  hoc  :  et  hc 
non  crity  dicit  Dominus.  Non  solum  ea  quaj  multa 
post  saicula  futura  suutprobeticus  sermo  praedicit, 

n  sed  et  vicina,  et  quaj  statim  vaticinium  conseqoao- 
tur.  Solemus  enim  homincs  multo  plus  de  nobis, 
quam  do  posteris  cogitarc,  dicenlo  Ezechia  :  Fisi 
pax  in  diebus  meis  (IV  lieg,  xx).  Ut  qui  viderint  r«- 

qua)  pra;terca  addunt  contra  peccata, 

(c)  Mendose  retinuit  Martian.  victor,  quodetVic- 
torius  pridem,  et  niss.  omnes,  resque  demum  ipsa 
clamat  emendandum  fidor. 

((/ Unus  Cisterciens.ms.ferme  ad  Hebraic.ac  Vul- 
gatam  editionem  :  Et  ecce  seroiinus  post  tonsofff'^ 
(sive  tonsurain)  regis.  Imprcssam  lcctionem  probal 
magis  llieronyuii  subnr'.xa  cxpositio. 

{e)  fdem  ms.iw  pro  unus:  et  quidem pro &r( Grsca 
Complutens.  editio  eU  prsfert. 


M69 


COMMENTARIORUM  IN  AMOS  LIB.  II f.  CAP.  YII. 


*w 


bus  ezpleta  qu»  ante  nuntiata  sunt,  oonvertantur  A  posuit,  et  paulatim  in  Ga%am  errore  comiptus  est. 


ad  cultum  Dei,  in  cujus  propbetis  divinationis  est 
veritas.Ostendit  igitur  DominusSemnacheribregem 
Assyriorum  cum  inGnita  exercitus  multitudine,  in- 
star  Jocustffi  universatondenti,  esse  venturum  in 
principio  imbris  serotini,  quando  extrema  Dei  om- 
nipotentis  misericordia  indigebat  Israel  :hujusau- 
tem  locust®  fictor  et  crealor  cstDominus,  Quae  lo- 
custa  venit  in  principio  imbris  serotini,  quando 
cuncta  virent  et  parturit  omnis  ager,el  diversarum 
arborum  flores  in  sui  generis  poroa  rumpuntur.  Et 
ut  uno  sermone  indicem  quod  volo,  cunctarum 
abunduntiam  rerum,  florcs  arborum,  atque  herb» 
aegetum  polIicentur.Uas  autem  locustas,quaQ  primo 
vere  volitabant,bruchusinnumerabilis  sequebatur, 


Dicamus  et  spiritualiter :  qui  post  opera  justitia 
(de  quibus  in  propheta  dicitur  :  Seminate  vobis  in 
justitia,  et  innovate  vobis  navalia :  et  ne  seminetis 
super  spinas  {Osee  x,  et  Jer,  iv)  gratia  peccata 
commiserint,  inducitur  super  eos  fctus,  vel  ge- 
neratio  locustarum  veniens  matutina,  quando 
transeuntibus  noctis  tenebris  incipiunt  sua  pec- 
cata  cognoscere,  et  quia  non  egerunt  poBnitentiam 
S96  adducitur  bruchus,  qui  appellatur  Gog.  rex: 
Gog»  autem  in  linguam  nostram  vertitur  (&)(d{;(ttm,su- 
perba  quasdam  et  arrogans  fortitudo.Cumque  terrs 
nostrcB  fenum  stipulamque  consumpserit,  quicum- 
que  sancti  in  populo  fuerint,veniam  pr$cabuntur,et 
dicent :  Domine  Deus,  propttius  esto,  Quis  enim  alius 


qui  veniebat  post  imbrem  serotinum,et  appellaba-  ^  suscitare  poterit  Jacob  (Isa.  x)  ?  quis   medicorum 


tur  tonsor  veltonsura  regis,  eoquod  universa  vasta- 
verity  et  nihii  pcnitus  reliqueril  herbs  virentis  in 
terra.  Hunctonsorem,sive  tonsuram,  Isaias  acutam 
novaculam  vocat  (Isai,  vii),  qus  pilos  omnes  et 
capillos  leraelitici  corporis  raserit.  Cumque,  ait, 
dabitarem,  qus  esset  ista  novacula,  statim  intuiit, 
regem  Assyriorum.  Novacula  igilur  et  tonsor  S94 
regis,  exercitus  Chaldaeorum  est,  qui  in  modum 
brachi  universa  populatus  est,  etnon  solum  fruges 
eed  ligna,  fenum,  stipulamque  consumpsit.Factum 
68t  autem  cum  consummasset  brucbus  qui  venerat 
post  locustam  comedere  herbam  terrse,  et  propheta 
intelligeret  quod  videbat,  ad  preces  vertitur,  etait: 
Jhniine  Deus,  propitius  esto,  obsecro,  Nolo  in  sub- 
versione  populi  mei  mea  verba  compleri :  nolo  me 


sanare  alfxoppouvav,  nisi  tu  solus,  ad  oujus  tactum 
fimbrifiB,  statim  sanitas  redit  (Luc.  viii)  ?  Parvulus 
estenim  Jacob,  sivemodici  numeri,  quia  nuUa  in 
eis  vel  pauca  virtutum  remansere  vestigia.  Posni- 
teat  te,  Domine,  super  hoc,  quod  te  facturum  tuo^ 
populo  comminatus  es.  PoBuitentiam  autem  Dei  in 
Scripturis  sic  debemus  accipere,  quomodo  somnum 
et  iram  :  non  quod  Deum  pcBniteat,  aut  mutet  sen- 
tentiam,  qui  loquitur  per  prophetam  :  Ego  Deus,  et 
non  mutor  (Mal,  iii,  6).  Et  cui  nos  dicimus  :  Tu  aw- 
tem  idem  ipse  es,  et  anni  tui  non  deficient  (Ps.  ci, 
28);  sed  quod,  nobisad  meIioraconversis,etipsum 
poeniteat  sententias  susb,  ut  nec  justo  reddat  prsmia 
qus  promisit,  si  declinaverit  ad  iniquitatem,  nec 
peccatori  pcenas,  quas  comminatus  est,8i  conversua 


ad  boc  electum  de  pastorumnumero,utruinamde-  C  fuerit  ad  salutem.  Dicitur  ad  eum  qui  acturus  est 


eem  tribuum  nuntiem.  Quis  enim  poterit  suscitare 
Jacob,  nisi  tu  solus?  quo  allidente,  nulius  est  qui 
sascitet.  Parvulus  est  Jacob,  et  crebra  hostium  in- 
carsione  deletus.  Cumque  ille  precaretur,  et  inte- 
rioris  hominis  lacrymas  funderet,  misertus  est  Do- 
minus  super  hoc,  et  respondit :  Non  perdam  omne 
genuslsrael,  reliquis  salvse  crunt.Aut  certe  sic  ac- 
cipiendum:  duo  pariter  futura  conspexit.  Primum 
locustam,  deinde  bruchum.  Pro  utroque  Dominum 
deprecatus  est,  et  in  uno  tantum  exauditur,ut  bru- 
chus  usque  ad  internecionem  cuncta  non  vastel* 
Locusta  autem  volitans  queedam  devoret,  quaedam 
integra  derelinquat.  Videntur  mihiLXX  interpretes, 
verbum  Hebraicum  GOzi{^Ta)quod  interpretatur  ton- 


pcenitentiam :  Ne  dederis  somnum  oculis  tuiSy  neque 
dormitationem  palpebris  tuiSyUt  libereris  quasi  damula 
de  cassibus,  et  sicut  avis  ex  laqueis  (Prov,  vi|  i,  5). 
Qui  si  Domini  primum  mandala  contempserit,  et 
postea  in  angustiis  constitutus  evigilare  ccBperit, 
suscitat  Dominum  dormientem  sibi,  et  dixit :  Ex- 
surge,  quare  obdormis,  Domine(Ps,  xliii,  23)?Econ- 
trario,  qui  thesaurizaverit  sibi  iram  in  die  irae, 
Deum  iratum  sentiet  (RomAi),  Qnod  si  egerit  poeni- 
tentiam,  ira  vertetur  in  mi8ericordiam,etcum  per- 
turbationibus  nostris  atque  virtutibus  in  utramque 
partem  poenarum  atque  clementis  Dominus  com- 
mutabilur. 
(Vers.  4  seqq.)  HsBC  ostendit  mihi  Dominus  Deus^ 


soTf  sive  tonsura,  intellexisse  (a)  gog,  zai   litteram  n  ^  ecce  (c)  vocavitjudiciumadignem  DominusDeus:  et 

«•«  a  <1  1«.  !•!_  -■!•••  J 'A    _  I lA .J    _  ^^^^J^*    mmatMm^l  I    MAMf.AMM      BV 


VBU  arbitrantes,  et  bruchi  innumerabilem  multitu- 
dioemGog  genti  saevissimae  comparasse,quaeterram 
Jadfleamvastaturadescribitur.  Quid  autem  voluerit 
Aquila  dicere  :  Ecce  serotinus  post  Gax>x  regem,  cum 
Gaza  verbo  Hebraico  aza  nJiV  appelletur,  non  sa- 
tis  intelligo,  nisi  forte  ipsum  sermonem   oozi  (iiA) 

(a)  Iterum  idem  ms.  goi  pro  gog  quod  c[u:dem 
verius  videatur,si  quod  aitUieron.dumtaxat  in  T  vau 
eommuterunt  *|  ;^m  perquam  similem  iitteram.Ve- 
rum  le^isse  eos  liquet  ywy»  9^Q'  Quamobrem  Victo- 
rius,  siyinquity  LxX  quod  Ucbraice  est  n^l  Gou,  in- 
terpretati  8unt  A*i:i  Coa,  necesse  est  ut  pro  T  zasn 
non  *l  vaU|  sed  :i  gimel  acceperint.  At  vero  cum  Goi 


devoravit  abyssum  multam  et  comodet  simut  partem.Et 
dixi:  Domine  Deus:quiesce,  obsecro:  quis  suscitabit 
Jacob,  quia  parvulus  esT?  Misertus  est  Dominus  super 
hoc:  sed  etistudnon  erit,  dixit  Dominus  Deus,  LXX : 
Sicostendit  mihiDominus  Deus,ei  ecce  vocavit  «*• 
judicium  in  igne  Dominus  DeuSy  el  devoravitabyssum 

legerint,  ad  Gog  significandum  Ulud  retulisse  po- 
tuerunt. 

(b)  Duo  ms8,,  vertitur  8a>{jux,  idest  tectum.^ 

(c)  Sic  Palatin.m8s,quibus  fere  concinitetCisterc. 
Vulgata,  vocabat,\nieeierdLi,vocabU.  Mox  quoQue pro 
comedet,  unus  Cisterc,  juxta  Vulgat.,  cmedit. 


1011 


8.  EUSEBII  HIERONTMI 


iofn 


miilinm,  et  ecmedU  partem^et  dixi  :  Domine  Deus,  ik-  f^  savrlis  meis  incipile  [Ezeeh,  ix).Gt  in  Apoetolo  legi 


sine,quis  suscitabit  Jacob,quoniam  paroulus  est  ?  P<x'- 
niteat  te^  Domine,  super  hoc,  et  hoc  non  /ietfdicit  Do- 
minus  Detis,  Primum  DomiQus   ostendit  prophetas 
fictorem  locustarum  in  principio  germinantium  sero- 
tini  imbris,  etpostimbrem  serotinum,  tonsoremre- 
gem,  sive  regis,  et  utverbum  exprimamus  everbo, 
tonsuram  regis  Sennacherib,qua  cunctadecemtri- 
buum  totonderit  atque  vastaverit.  Nunc  idem  Do- 
minus  ostendit  Nabuchodonosor,  immo  vocat  et  ve- 
nire  praecipit  contra  Judam  etJerusalem.  Vocat  au- 
tem,  ut  templum  et  Jerusalem  ignesuccendat,   et 
faciat  in  igne  judicium,de  eo  qui  quondam  fuit  po- 
pulussuus.  Gumquevenisset  ignis  ad  judicium,  ut 
impleret  Domini  jussionem,devoravit  abyssum  mul- 
tam,et  comeditsimul  partem,cunctas  urbes  Judses, 
et  partem  Dominiquae  vocabatur  templumejus.Cum 
que  hoc  propheta  vidisset,  dixit  ad  Dominum,  non 
ui3U]^Tai,propitiusesto,obsecro:Bed  qutesce,   vei   de- 
sine  ;  ut  quemcoBpissejam  viderat,ce8sare  precibus 
impetraret :  praBsertim  cum  nulius  sit  alius  qui  ja- 
centemet  parvulum  ethumiiiatum  Jacob  vaieat  sus- 
citare,  nisi  Dominus  qui   potest   captos   in   Chal- 
daeamque  transiatos  reducerein  terram  Judam.Quia 
vero  semel  juxta  Osee  propbetam  et  Psalmistam  di- 
centem  :Fi7ii  Ephraim  intendentes  et  mittentes  arcum, 
conversi  suat  in  die  belli  (P*.lxxvii  .9),decem  tribus 
ad  hssreticorum  personam  retulimus,  qus  appella- 
bantur  Israel,  et  duas,  quibus  Judas  praeerat^ad  Ec- 
clesiam  ct  Ecclesiae  peccatore8,qui  confitentur  qui- 
dem  rectam  fidem.sedproptervitiorurasordes  pur- 


mus  :  Si  cujus  opus  arserit,  detrimentum  patietur : 
ipse  autem  salvus  erit ;  sic  tamen  quasi  per  ignem  [( 
Cor,  iii).  Cumque  omnes  fuerimus  in  peccato,et  ja- 
cuerimus  ad  sententias  veritatem,  miserebitUr  Do- 
minus  nostri,  et  quiaparvulisnmus,resurrectioni8 
nos  tempore  suscitabit,  sive  suscitabit  per  virtutes 
qui  in  vitiis  jacebamus,  hoc  Domino  promitteDte, 
atque  dicente :  Sed  et  islud  non  erit.  Pulchre  autem 
dixit,  sed  et :  quia  jam  supra  dixerat :  hoc  non  eril, 
Noof  enim  in  finem  irascetur,  neque  in  aBtemum 
comminabitur  (Ps,  cii).  Non  secundum  peccata 
nostra  fecit  nobis,  neque  secundum  iniquitatesno- 
stras  retribuit  nobis.  Quantum  distat  ortus  abocci- 
dente,  longe  fecit  a  nobis  iniquitates  nostras.Qoo- 
P  modomisereturpaterniiorum,misertusestDomiiius 
timentibus  se. 

(Vers.  7  seqq.)  HaRc  ostendit  mihi :  Bt  ecce  Do- 
minus  stabat  [Vulg.  stans]  super  murum  litum,  et  m 
manu  ejus  trulla  caementarii.Et  dixit  Dominus  ad  me: 
Quid  tu  videsj  Amos  ?  Et  dixi :  Truliam  casmentarii. 
Et  dixit  Dominus :  Ecce  ego  ponam  trultam  in  medi$ 
populi  mei  Israel.  Non  adjiciam  ultra  superindueere 
eum,  et  demolientur  excelsa  nioli,  et  sanctificatianet 
Israel  desolabuntur^  et  consurgam  super  domum  Jero- 
boam  in  gladio.  LXX :  Sic  ostendit  mihi  Dominus : 
Et  ecce  vir  stabal  super  murum  adamantinum,  et  i» 
manu  ejus  adamas.  Et  dixit  Dominus  atl  me :  Quid  tu 
videSy  Amos  ?  Et  dixi :  Adamantem,  Et  S9S  dixit 
Dominus  ad  me :  Ecce  ego  injiciam  cuiamantemin  me- 
dio  populi  mei  IsraeLNequaquam  ultra  addamuiper- 


gantibusseindigentflammis.-idcirconunc  Dominus  C  transeameum,  et  dissipabuntur  arssrisus.etsacrilida 


ad  ignem  judiciumvocare  se  monstrat:ul  uniuscu- 
jusqueopus  quale  sit  ignie  probet(I  Cor. iii),etim- 
pleatur  illud  quodscriptumest  :ilm6u/a(6m  lumine 
ignis  vestri,  et  in  (lamma  quam  succendistis  [Isai,  l, 
11).  Unde  etad  Babylonem  dicitur:  Habes  carbones 
igniSf  sedebis  super  eos ;  hi  erunt  tibi  in  adjutorium 
{Isai.  XLVii,  14,  sec,  LXX).  Et  in  psalmo,  Lingua 
dolosa  et  plena  mendaciis,  ignecarbonuni  dicitur 
esse  purganda:  S97  Quid  detur  tibitaut  quid  appo- 
naturtibiadlinguamdolosam?Sagitlx  potentis  acuias, 
cum  carbonibus  desolaforits  {Ps.  cxix,  3,  4).  De  his 
altaris  carbonibus  de^olator  carbo  duorum  Testa- 
mentorum  forcipe  prenditur,  et  Isaiac  tabia  purgat 
immunda,  ut  possit  verbnm  Domtni  prophetare(/iat. 


Israel  desoiabuntur^et  consurgam  super  domum  Jero- 
boam  in  giadio,  Priusquam  de  acfdfTianftfdisseramiis, 
quem  Symmachus  et  LXX,  pro  eo  quod  in  Hebraico 
ENACHi:3K  scriptum  est,transtulerunt,  dicendum  est 
breviter,  quod  hocverbum  (a)  Aquila  Yivai»iv,Tbeo- 
dotio,  TT^x^Evov  interpretati  sunt  :quorum  alterum 
stannaturam,  alterum  tabescentem  sigDiiicat :  ut  iUa 
sartago  (quam  legiuius  in  Ezechiele (Ca/i.  iv),iaqua 
populi  obsidione  vallati,  frixura  signincatur  [Al.si' 
gnetur],  etiam  in  decem  tribubus,et  in  regnoJero- 
boam  (qui  nepos  erot  Jehu^sub  quo  prophetiahce 
cernitur)  (IV  Reg,  i)per  stannatura  vocabulumde- 
monstretur.  Dominus  itaque  cernitur  stans  supra 
murum  stannatum  sive  litum.et  in  mann  ejusstan- 


vi).  Vocatus  autem  ignis  ad  judicium,  devorat  pri-  j^  natio  sive  trulla  caBmentarii,qua  solent  superindud 


mum  abyssum,  id  est,  omnia  genera  peccatorum,H- 
gna,  fenum,  stipulam,et  posteacomeditsimulpar- 
tem,hoc  est,  ad  sanctos  illius  pervenit,  qui  in  pe- 
culium  Domini  et  in  ejus  parte  reputantur ;  tempus 
enim  estut  incipiat  judicium  a  domo  Domini.Et  in 
Ezechiele  prsecipitur  his  qui  poenas  illaturi  sunt :  A 


parietes,  etnon  solum  pulchritudinem  accipere,8ed 
et  fortitudinem  contrainjuriamimbriumet  crebe^ 
rimas  tempestates.  Legimus  in  Ezcchiele  (Cop.xm). 
Dominum  comminantem,  quod  tempestate  etgraft- 
dine  consurgente,  nequaquam  linat  nec  vestiatpt- 
rietem  Israel,  sed  dimittat  eam   pluviis   dissipari. 


(a)  More  suo  mutant  hanc  lectionemGraecam  Eras- 
mus  et  Marianus,  flclam  aliam  ponentes,  dXeI<p(i)9iv 
scilicet,  qus  causa  erroris  fuit  lexicographis,  pne- 
sertim  medico  Gonstantino,  qui  hanovocem  exHie- 
ronymo  sumptam  Amos  cap.  vn  interpretantur  in 
bunc  modum:'AXclf(D7i<«eu);,7i,«to^a<nra,  sioHie- 


ronymus  in  cap,  ix  Amosprophetx,  Porro  f3^«Dff»c, 
genuina  vox  Aquilse  et  lectio  Hieronymi,  interpre- 
tatur  a  nobis  splendory  et  iiiustratio  sive  illustn- 
mentum,  quod  maxime  convenit  5/anno  siveitoMi- 
turx^  de  qua  sermo  estin  hoc  commentario.BIiBT* 


GOMMENTARIORUM  IN  AMOS  LIB.  III.  GAP.  YII. 


«074 


Bt  nuno  dicit  i]le,de  quo  scriptum  est:  Structor  A  gladius  ?  Et  iterum :  Certtis  sumy  quia  nequs  mon 


nm  vocabilur^ipse  angularis  lapis,  a^dificator 
8,  quod  deponat  truilam  in  medio  populi  sui 
^etcessare  faciat  atque  torpere,  ut  nequaquam 
BUperinducat  eum,  et  suo  vestiat  ac  tueatur 
o.Gumque  Dominus  protectionem  suam^et,  ut 
sam,parieti3  vestimentum  trulla cessante  sub- 
it,  tunc  demolientur  excelsa  idolorum,  qu® 
ice  appellaritur  bamoth  (ni?32),et  sanctiiica- 
decem  tribuum  desolabuntur,ut  destruanlur 
t  Bethel,  in  quibus  adorabantur  vituii  aurei. 
118  ut  potuimus  quid  ab  Hebraeis  nobis  juxta 
i»  sit  traditum  veritatem  :  transeamus  ad 
gen,  de  (a)  Xonocrate,  qui  scribit  super  la- 
igemmarumque  naturis  paucaverba  ponen- 


neque  vita,  neque  angelit  neque  principatus^  neque 
inslantia,  neque  futura,neque  fortitudo^neque  altitudo 
neque  profu7idum,neque  creatura  alia  poterit  nos  se- 
parare  a  charitate  Dei,  quse  est  in  Christo  Jesu  DO" 
mino  nostro  (Rom.  viiiy  35  seqq,),  Petru8  quoque 
qui,erat  rortissimusadamas,ports  inferorum  non 
S30  prffivaluerunt  adversus  eum  (Matth.  xvi).  Hio 
virjet  Dominus,qui  stat  super  murum  adamantinum, 
habet  inmanu8uaadamantem,quinisi  Dei  teneatur 
manu,etillius  valleturauxiiio,  omnemperdit  forti- 
tudinem,dicente  Domino  in  Evangelio  iNemo  potest 
rapere  de  manu  Patris  mei  (Joan.  x,  29).  Et  intan- 
tum  robustus  est,ut  dicatur  ad  eum  :  Si  transieris 
per  ignem,  flamma  non  comhuret  te  (Isai  .xliii,  2)  : 


Adamas  sui  nominis  lapis  est,  quem   La-  n  quantoque  magis  tentationibus  cffiditur,tanto  fortior 


%9  indomitum  possumus  appellare  :  eo  quod 
jedat  materiap,nec  ferro  quidem.  Nam  si  po- 
8uper  incudem.et  gravi  ictu  feriatur  mallei, 
incus  et  malleus  vulnus  accipiunt,quam  ada- 
lOQteratur.  Cumque  ignis  omnia  domet,  et 
8a  metallaconsumat,  reddit  adamantem  du- 
I,  ut  ne  parvulum  quidem  in  co  angulum  vis 
uldoris  obtundat.  Vidi  et  in  auro  adamantem 
tudine  millii :  cumquevicinum  consumantur 
i  longo  usu  ac  nimia  vetustate,  solus  adamas 
teritur,et  nulla  lima  imminui  potest ;  sed 
ario  limam  terit,et  quidquid  attigerit,  lineis 
Hic  lapisdurissimus  et  indomabilis  solohir- 
cruoredissolvitur,et  missusin  calidum  san- 
Qyperdit  fortitudinem  suam.Est  autem  parvus 


fit,et  pro  nomine  Salvatoris  inter  ihigella  Istatur. 
Cumque  a  nuUo  superari  queat,8olo  mortifer»  libi- 
dinis  calore  dissolvitur.  Hsc  enim  sanguinis  hirco- 
rum  et  ipsius  hirci  dicitur  esse  natura,  ut  sit  ad 
libidinem  calidi8simu8,et  quod  ignis  edomare  ne- 
queat,8olu8  illius  dissolvat  cruor.  Ponit  ergo  Do- 
minushujuscemodiadamantem  inmcdiopopuli  sui 
Israel.et  ultra  non  transit  eum,nec  dimittit  ut  dis- 
8ipenturarae,quae  risu  et  subsannatione  sunt  dign», 
et  omnia  haereticorum  mysteria  domumque  Jero- 
boam,qui  primus  Dei  populum  8eparavit,percutiat« 
gladio,  atque  subvertat. 

( Vers.  iO  seqq.)  Et  misit  Amasias sacerdos  Bethel 
ad  Jeroboam  regem  Israel,  dicens  :  Rebellavit  contra 
te  Amos  in  medio  domus  Israel  :  Non  poterit  terra 


ecorus,    ferrugineum   habens    colorem,  et  G  suslinere  universos  sermones  ejus,  Hxc  enim  dicit 


oremcrystalli.  Quatuorque  adamantisgenera 
)untur.  Primus  est  Indicus  ;secundus  Arabi- 
tertius  Macedonicus:  quartus  Cyprius,  pro 
ite  regionum  plus  vel  minus  duritiam  possi- 
.  Dicitur  quoque  in  electri  similitudinem  ve- 
leprehendere,et  malcficis  resistere  artibus. » 
Mt  Dominus  et  Salvator:  qui  cum  in  forma 
et,non  rapinam  arbitratus  est  esse  se  asqualem 
isemetipsum  exinanivit  formam  serviaccipiens 
UUudinem  hominum  factuSy  et  habitu  inventus 
\o:humilians  semetipsum.factus  obediens  usque 
riemj  mortem  auiem  crucis  (PhiL  ii).  De  quo 
soribit:  No/z  est  species  illi  [Al.  illitLS],  neque 
vidimus  eum  et  non  erat  pulchritudo  :  despe- 


Amos  :In  gladio  morietur  Jeroboam  :  Israel  autem 
captivus  migrabit  de  terra  sua.  Et  dixit  Amasias  ad 
Amos  :  Qui  vides,  gradere  [Al.  egredere]  :  fuge  in 
terram  Juda,€t  comede  ibi  panem,et  ibi  prophetabis, 
et  in  Bethel  non  adjicies  ultra  ut  prophetes  iquiasan- 
ctificatio  regis  et  domus  regni  est.  LXX:  Et  misit 
Amasias  sacerdotes  Bethel  ad  Jeroboam  regem  Israel, 
dicens :  Congregationes  facit  contra  te  Amos  in  medio 
domus  Israel ;  non  poterit  terra  sustinere  omnes  ser- 
mones  ejus.  Exe  enim  dicit  Amos :  In  gladio  morietur 
Jproboam  ihrael  autem  captivus  ducetur  de  terra  sua. 
Et  dixit  Amasias  ad  Amos:Qui  vides,  egredere  [Al. 
gradere]^  recede  in  terram  Juda,  et  ibi  vive,et  ibt 
prophetabis:  in  Bethel  autem  non  adjicies  ultra  pro- 


i  novissimum  hominum,   virum   dolorum,  et  J)  phetare,quia  sanctificatio  regis  est,  et  domus   regni. 


m  ferre  infirmitatem  (Isai.  liii,  2).  Hic  stat 
murum  adamantinum,id  est,8uper  sanctos  et 
Jo8  8uos,quibusdonavit,ut  et  ipsi  adamantes 
iiitar,et  a  nullo  superati  dicercut  :  Qui  nos 
bii  a  charitate  Cristi?  tribulatio,  an  augustia 
^ecutio,an  fames,  an  nuditas,an  periculum,  an 


Salomonis  proverbiume8t,immo  mandatum :  Noli 
arguere  malos,ne  odirint  te  (Prov.  ix,  8) :  Bt  econ- 
trario  de  bonis  prxcepit  :  Argue  sapientem,  et  diti- 
get  te.  In  alio  quoque  loco :  Qui  arguit,  inquit, 
hominis  vias,gratiam  kabebit  magis  quam  is  qui  lo- 
quitur  quse  detectent  (Prov.  xxviii,  23).  Itaque  SSl 


fon  illo  quidem  celeberrimo  Platonis  auditore 
vitam  et  scripta  recensuit  Laertius  ;  sed  ju- 
alio  Aphrodisiensi,qui  medicam  callebat  ar- 
t  claruit  Tiberii  state,  passimque  a  Plinio  et 
3,  Tralliano  et  Aetio  laudatur.  Quin  etiam 
Qyexquoi8th8cHieronymu8de8cribit,eumd6m 


coUigas  e88e,quem  citat  Galenus  lib.  x  Simplicium 
Medicamentorum,  ubi  de  yespertilionum  agit  san- 
guine  :  videlicet  irepC  zf^^  aTz6  xwv  (u>u>v  iotfiXda^^De- 
percipienda  ab  animantibus  utilitate,  Enimvero  ita 
per8uadent.qus  hic  de  hirci  sanguine  emoUiendo 
adamanti  aispatantur. 


1075 


S.  BDSEBII  HIERONTMI 


tOTTi 


etAmosemendationisaffectuloquebataradpopulum  A 
et  ex  sermonibus  Dei  terribilia  minabatur,ut  agen- 
tes  p(Enitentiam,reverterentur  ad  Deum  et  idola 
desererent.Tunc8acerdosBethel,in  qua  erat  vitu- 
lus  aureus,quem  constituerat  Jeroboam  filius  Na 
bath  (III  Reg,  xn)  et  alii  qui  illi  in  imperio 
successerant^mittit  ad  Jeroboam  nepotem  Jehu^qui 
ei  nuntiet,dicens :  Rebellavit  contra  te  AmoSf  sive 
congregationes  facit  atque  conventus  in  medio  re- 
gni  tui,  IsraeUet  tanta  loquitur,  ut  terra  regni  tui 
verba  ejus  sustinere  non  possit.  Audet  autem  mit- 
tere  ad  regem  Israel  quasi  pontifex  rmetuens  ne  si 
populus  convertatur  ad  cultum  Dei,  ille  ^sacerdotii 
perdat  gloriam.  Cumque  duo  audierit,demolientur 
excelsa  idolis,  sive  arsB  risus,  et  sanctificationes, 
vel  caeremonis  Israel  desolabuntur,et  consurgam  n 
Buper  domum  Jeroboam  ia  gladio,  eo  quod  idola 
penitus  destruantur,  quibus  prseerat  Amasias  sacer- 
dos,et  contra  Jeroboam  Deus  consurgat  in  gladio 
nisi  egerit  pcenitentiam  :  ille  de  sua  non  mandat 
injuria,ut  de  regis  tantum  contumelia  dolere  videa- 
tur.  Hsec  ^ntm,inquit,  dicit  .-Imoj.Erras,  calumnia- 
tor.  In  omnibus  enim  sermonibus  suis  non  quasiex 
se  propheta  loquitur,sed  semper  praeponit  in  titulo 
Hsec  dixit  DominusAgiiuv  quad  locutus  est  Dominus 
Amos  prophetam  dixisse  commemorat,  ut  magis 
*  regem  provocet  ad  vindictam.  Quoq  sunt  quse  dicit 
Amos  ?  In  gladio  morietur  Jeroboam,Ei  in  hoc  men- 
tiris:  non  enim  dixit,  ntort^ur  ;  si  enim  hoo  dixis- 
set,  videbatur  non  suscipere  poenitentiam :  sed, 
consurget  Dominus  super domumJeroboam  in  gladio  : 
comminans  poenam,  non  inferens.  Nec  dixit  :  In  C 
glctdio  morietur  Jeroboam  :  sedyConsurgam  in  gladio: 
superdamumJeroboamJerohosjD.  quippe  gladionon 
est  mortuus,  sed  domus  ejus,  id  est,  filius  Zacba- 
rias,  Deo  percutiente,  deletus  est.  Et  Isracl,  inquit, 
captivus  migrabit  de  terra  sua  :  adde  et  caetera,  si 
non  egerit  pcenitentiam.  Porro  Jeroboam  vanissima 
Amasise  mandata  contemnens,nihil  ad  ea  quse  ille 
mandaverat  voluit  responderc  :  unde  ipse  sibi  assu- 
mit  auctoritatem  sacerdotaiisfastigii,etloquitur  ad 
Amos  :  Qui  videSy  grndere  :  fuge  in  terram  Juda, 
Prophets,ut  crebro  diximus,  ZZ%  prius  appella- 
bantur  videntes^quia  quae  ventura  dicebant,  cordis 
oculis  intuebantur,  Quaerat  prudens  lector,  quare 
videntem  vocet  et  nomine  prophetah',  quem  de  terra 
Israel  exire  compellit?  Gui  respondendum  est  :  aut  j) 
cum  irrisione  eum  dicere  xaTadvrC^ppaTiVjquod  om- 
nia  mentiatur:  aut  quia  videbat  multos  esse  in  po^ 
pulo,qui  cum  libenter  audirent :  propter  quod  et 
regi  retulit,  congregationes  facit  contra  te  Amos: 
aperte  injuriam  non  audet  facere,ne  audientes  Ise- 
dere  videatur.  Vade,inquit,  in  terram  Juda,in  qoa 
natus  es^ubi  libenter  audiuntur  insani  :  et  comede 
ibi  panem  tuum,vel  ibi  vive,aut  certe  exerce  artem 
tuam  per  quam  tibi  reperias  cibos,et  ibi  vaticinare 
qui  habes  multos  quos  consuevisti  seducere :  in 


Bethel  autem,in  qna  ego  sum  sacerdos,  nltra  non 
adjicies  prophetare,quia  sanctificatio  regis  est,  et 
domus  regni.Et  hoc  quasi  falsus  sccerdoB  loquitor 
adulans  regali  fastigio,  ut  non  dicat :  sanctiflcalio 
Dei  noslri  est,et  domus  idoli;sed  sanctiflcatio  regis 
etdomus  regni:  haoc  habentibus  cunctis  qni  falsos 
deos  colunt  consuetudinem,  ut  superbiam  suam 
regibus  imputent,et  quod  ipsi  faciunt,  rex  feclsse 
videatur.  Omnia  quae  de  Amasia,  et  Jeroboam,  ei 
Israel,  et  Amos  fnterpretati  sumus,Tpo7roXoYixa);  ad 
haereticosreferendasunt  :quorum  sacerdos  Amasias 
solet  interdum  mittere  ad  Jeroboam  regem  hsreti- 
cum,atque  haereticorum  patronum,  et  sanctos  virof 
ac  praecones  fidei  accusare  apud  eum,  et  jobere 
doctoribus,ne  praeiicent  in  Israel,ne  contfa  regis 
faciant  voluntatem  ;  quiaBethel,hoc  est,  damusM^ 
etfalsa  Ecclesia  sanctiGcatio  regis  Bit,et  domns 
regni.  Solent  enim  dicere  :  Imperator  nobis  com- 
municat,et  si  quis  eis  restiterit,statim  caluronian- 
tur  :  ergo  tu  contra  imperatorem  facia  ?  Augusti 
mandata  contemnis?  Ettamen  consideremus,qnod 
multi  reges  Christiani  qui  persecuti  sunt  Ecclesiam 
Dei,et  Arianam  impietatem  in  toto  orbe  fundare 
conati  sunt,  vincant  in  scelere  Jeroboam  r^m 
Israel.  IIIc  enim  falsi  sacerdoiis  mandata  despexit, 
nec  ad  suggestionem  ejus  quidquam  voluit  respon- 
dere.  Isti  autem  cum  multis  Amasiis  sacerdotibns 
suis,  fame  et  penuria,carceribus  et  exsiliis  Ztt 
Amos  prophetam  et  sacerdotes  Domini  necaverunt. 
(Vers,  14  seqq.)  Et  respondit  Amos^  et  dixit  ad 
Amasiam  :Non  sum  propheta  ego^  et  non  sum  fUiv 
propetae ysed{a)  opilio  ego  sum  vellicans  sycomoros:  et 
tulit  me  Dominus  cum  sequerer  gregem,et  dixitad  m 
[Vulg.addit  Dominus] ;  ^ade^  propheta  ad  populum 
meum  Israel,et  nunc  audi  verbum  Domini  :  tu  diciSf 
Non  prophetabis  super  Israety  et  non  stHlaMs  super 
domum  idoli.Propterea  hxc  dixit  [Vulg.  dicd]  Dmi- 
nus:  Uxor  tua  in  civitate  fomicabitur^  et  fUU  (w,  d 
filix  tux  in  gladio  cadent^et  humus  tua  funieulo  me- 
iietur,et  tu  in  terra  polluta  moneriSfet  Tsrael  captim 
migrabit  de  terra  sua.  LXX  :  Bt  respondit  Amos,  d 
dixit  adAmasiam  :  Non  eram  prophetaego,  neque  f- 
lius  propheUe^sed  pastor  vellieans  sycamina[Jd,  mm] 
et  tulit  me  Dominus  ex  ovibus^et  dixit  Dominus  ad 
me :  Vade,et  prophetiza  super  populum  meum  Israd 
et  nunc  audi  sermonem  Domini:  tu  dicis^NoliproptnS' 
tare  supcr  IsraeifCt  ne  congreges  'audientes  contra  do- 
mum  Jacob.  Propterea  hssc  dicit  Dominus  :  Dxor  tu 
in  civitate  fomicabHur,etfiiii  tui  et  fiUx  tuse  m  gla^ 
cadent,et  terra  tua  funiculo  dividetur,  et  tu  in  terra 
immunda  morieris  ;  tsrael  autem  captivus  duceiur  di 
terra  sua.  Huc  quod  beatos  apostolos  fecisse  Scrip- 
tura  commemorat,quando  denuntiaveront  eis  Scn- 
bae  et  Pharissei  ne  docerent  in  nomine  Jeao  ;et  illi 
responderunt  dicentes:  Obedire  Deo  magis  oportd 
quam  [Al.  an]  hominibus  (iic^iv,16),etiam  Amospro- 
phetam  fecisse  cognoscimus,  qui  jubente  idolonu& 


(a)  Victor.,  ad  Vulgat.  edit.  armentarius,  pro  opilio  posuit,  quodet  Hieron.  insubnexaprobatezpodtione. 


1077 


COMMENTARIORDM  IN  AMOS  LIB.  III.  CAP.  VIII. 


1078 


pontifice,  ne  prophetaret,  \n  Helhei,  uou   solum  A  minationedenuntient.QuiaergoMiustimihryfumpra- 


prophetat,  etostendit  se  magis  Oeum  timere  mit- 
tentem,  quam  iilum  prohibentem  ;  sed  audacter  et 
libere  ipsi  denuntiat  supplicia  (|ui  vetare  conatus 
est,  et  Dei  Impedire  sermoncm.Non  solum,  inquit^ 
non  sum  propheta,  sive  non  eram  (quorum  alterum 
humiiitatis,  alterum  veritatis  est)  nec  (llius  pro- 
phetfiB,  nec  dc  propbetali  stirpe  descendcns  :  sed 
com  essem  armentarius  et  ruborum  mora  dislrin- 
gerem,  tulit  me  Dominus  sequontem  grogcs.  Pro 
armentario,  qui  Hebraico  dicitur  boger  (ipll) 
Aquila  et  SymmachusetTheodotia,et  quinta  editio 
^ux6Xov  transtuierunt,  qui  armenta  pascit,  non 
oves.Soli  Septuagintaat-6Xov  dixerunt :  qui  propter 
pastor  caprarum  SS4  appellatur  ctTro  toO  aiiioX(ou, 


pketabiSfUxor  tuain  civitate  fornicabitur,quod  melios 
interpretatus  est  Symmachu,  iropvejOYiceTat :  nbn 
quod  ipsa  fornicetur,sed  quod  passivo  genere  ab  aliis 
construpata  336  sustineat  fornicationem.  Grandis 
autom  doior,incredibiIisque  ignominia,quandoma- 
ritus  in  media  civitate,praesentibus  cunctis,  uxoris 
injuriam  prohiperenon  potest.  Filii  quoque,  in- 
quit,  tui,  et  hVm  tuac  gladio  cadent.  Non  est  tantus 
dolor  in  fiiia  constuprata,quantus  inuxorepolluta, 
nec  tantus  dolor  in  uxore  occisa,quantu8  in  filiis 
trucidatis.Maritus  enim  libentius  (b)  audit  uxorem 
interfici,  quam  pollui.  Nec  hoc  suflicit  adinjuriam, 
nisi  ct  terra  ipsius  funiculo  ab  hostibus  dividatur, 
et  novos  cultores  recipiat.  Ipse   quoque  Amasias, 


quod  interpretatur  quidem  grex,  qui  in  altioribus  »  qui  nunc  gloriatur  in  sacerdotii  potestate,  nequa- 

4.._     .    „J.     ^_i, J_l. ..  O I.X.--     •  A _       J      J  A  •  A-      » 


conversatur  :  ut  ostendat  greges  caprarum  semper 
rupes  et  asperas  cautes  et  altiora  conscendare.  Sed 
quoniam  infert  :  EC  tulit  me  Dominus  ex  tcuv  irpuSa- 
Twv,  id  est,  depecoribus,  yideiur  oves  magis  signifi- 
care,  quam  capras  :  iicet  in  principio  Levitici  iege- 
rimuB,  et  oves  et  capras,  pecorum  nomine  demon- 
strari.  Itaenim  Dominus  loquitur.  Si  obtulerit  To^y 
anci>  irpoSaTtuv/id  est  de  pecoribus  DominOy  agnum^ 
vel  hasdwn,et  ovem^sive  caprum  (Levit.  i,  10  ).  Porro 
hoc  quod  aity  vellicans  5(/cam2>2a,quodAquiIainter- 
pretatusest,  scrutans  sycomoroSy  et  Symmachus, 
kabens  sycamoros  quidam  ita  edisserunt,  ut  syca- 
mina  velint  appeliari  genus  arborum,qua;  Palnesti- 
ns  na^cuntur  in  campestribus,et  agrestes  aiferunt 
ficus,qufle  si  non  veliicentur,amarissimascariculas 


quam  morietur  in  terra  sua,  sed  ductus  in  captivl- 
tatem  morietur  in  terra  quce  polluta  est  idolis,  et 
non  ante  morietur,  nisi  populum  quem  deceperat, 
servicntem  videat  atque  captivum.Secundum  tropo- 
logiam,Amasiassacerdosinterpretatur  robustus  et 
rigidus  (At,  frigidus),  eo  quod  rebellis  et  ferox  eo- 
clesiasticum  virum  et  vere  prophetam  velet  Dei 
(c)verba  proferre  et  doctrinam,  et  crrantem  popu- 
lumcorrigereprohibeat.Hujus  uxor  falsa  Ecclesia 
patebit  fornicationi  omnium :  et  filii  ejus  ao  fllie 
quas  maie  in  errore  generavit,  Domini  mucrono 
fericntur :  humus  quoque  illiusetuniversa  possessio 
erit  pars  dxmonum,  et  ipse  morietur  in  terra  poi- 
luta,qu8Bnon  habent  habitatorem  Deum,8ed  multis 
pravffi  reiigionis  contaminetur  erroribus,  et  omnis 


faciunteta  culicibus  corrumpuntur.  Nobis   autem  G  populus  qui  falsum   sib  i  nomen   assumit  Israel, 


(quia  solitudo  in  qua  morabatur  Amos^  nullam  hu-> 
juscemodi  gignit  arborcm)  magis  videtur  rubos  di- 
cere,  qui  afferunt  moray  ac  pastorum  famem  et 
penuriam  consolantur.  Utcumquo  voluerit  lector 
accipere,hoc  dicendum  est,(a)quod  humilempasto- 
rem  et  rusticum  assumpserit  Dominus,  et  miserit 
ad  populum  suum  l3rael,et  prfficeperit  ei,  ut  egre- 
diens  de  terra  sua,8amariam  pergeret  :  et  ibi  qu® 
yenturasunt  prophetaret.Quia  igitur  Domino,  in- 
quitjubente  ut  Ioquar,tu  Amasiadicis  mihi :  Noli 
propheiare  super  Israeljet  non  stiilahis  super  domum 
idoli  t  audi  quoscontra  teDominuscomminetur.Pro 
damoidoli^  in  Hebraico  scriptum  est  betu  isaag 
(rv^  TVph  id  est,    domus  risus  (Isaac  enim   risus 


captivus  migrabit  de  terra  sua,  ut  non  serviat 
Deo,  sed  hsBreticorum  ac  dasmonumjugo  collasub- 
mittat. 

(Gap.  VIII.-  Vers.  1  seqq.)  Hxc  ostendit  miki 
Dominus  Deus  :  Et  ecce  unctnus  pomorumy  et  dixit : 
Quid  tu  videsy  Amos  f  Et  dixi :  Uncinum  pomorum. 
Et  dixit  Dominus  ad  me  :  Venit  finis  super  pogulum 
meum  Israety  non  adjiciam  ultra  utpertranseam  eum^ 
et  stridebunt  cardines  tempti  in  die  itta,dicitDominui 
Deus,  Mutti  morienturyin  omni  loco  projicietursilen-' 
tium,  LXX:  Sic  ostendit  miki  Dominus  Deus:  Etecce 
vas  aucupis.  Et  dixit :  Quid  tu  vides,  Amos  ?  Et  dixi, 
Vas  aucupis,  Et  dixit  Dominus  ad  me  ;  Venit  (AI.  Fd- 
niet)  finik  super  populum  meum  Itrael :  non  addam 


interpretatur),quod  LXX  transtulcrunt,  domum  Ja-  n  utlra  335  ut  pertranseum  cum ;  et  utulabuntlaquea- 


cobf  nomen  pro  altero  nomine,  et  non  rem  intelii- 
gentes.  Rursum  ubi  nosposuimus,  Et  no7i  stiitabit : 
Symmachus  interpretatus  estyuon  increpabis.SiiUeire 
autem  prophotas,idioma  Scripturarum  est:quod  non 
totam  Dei  simul  infera'ntiram,sedparvasstiIIascom- 

(a)  jEpolus  fuit  Amos  prophcta  juxta  LXX,conse- 
qnenter  et  infimus  inter  pastores  :  nam  Donatus  in 
VitaVirgiliiaita^TToXoj^iniirmosesse  inter  pastores. 
Est  autem  ^jr^Xou;  pastor  proprie  caprarum,ideBt, 
eaprariuSy  sive  xoi{jlt,v  twv  atYwv.  ti  ^,^0^6^1.0^  ,  hoc 
est  caprarum  ductor.  Vidi  ego  sajpius  in  Vasconia 
huijascemodi  paslores  ruborum  mora  distringentes 
^a  maxima  est  in  regionibus  noatris  copia  rubo- 


ria  templi  in  die  illa.dicit  Dominus  Deus.  Mutti  ca- 
dentes  crunl  :  in  omni  loco  injiciam  siientium,  Quod 
Jeremias  sub  \irga  cemit  vigilatum,  sive  nucis 
(Jerem.  i)  eo  quod  vigilaverit  super  peccata  populi 
sui,  ne  quasi  clausis  ei  conniventibus  oculiseonim 

rum  mora  nigre  afferentium,  quas  famem  et  penu- 
riam  pauperum  consoiantur,  qui  si  multacomede- 
rint,  statim  in  morbum  dyscntericum   incurrunt. 

Mart. 

(/>)  Nostri  omnes  mss.  habet,  pro  atulit :  et  paulo 
inurius  twona/Mr,constanter,  pro mort^<ur. Denique 
unus  Palatinus,  servientem  idolis  videat,  etc, 

(c)  Duo  Palatin.  vetet  Dei  pro(errt  docttwwwv^  ^ 


1079 


S.  EUSEBII  mERONTMI 


loeo 


delicta  noQ  vidttii:  hocnunc  Amos  adversus  Ju* 
dam  et  Isiml  pariter  intuetur  sub  specie  uncini, 
qui  Hebraioe  appellatur  ghblub  (I1S3)  et  a  LXX 
in  vas  aucujris  vertitur  :  cum  auceps  proprie  moces 
(WplD)  nuncupetur^  sicut  supra  in  boc  eodem  pro- 
pbeta  legimus  :  Si  cadet  avis  super  terram  sine  au- 
cupe.  Et  est  sensus  :  Sicut  uncino  rami  arborum 
detrahuntur  ad  pomacarpenda:  ita  ego  proximum 
captivitatis  tempus  attraxi.  Et  ut  sciamus  hoc  esse 
quod  dicimus,  ipse  interpretatur  Deus,  quid  signi- 
ficet  visio,  quam  propbet»  ostenderat.  Venit  finis 
super  populum  meum  Israel,  Quodque  sequitur  :  Non 
adjieiam  ultra  ut  pertranseam  eum,  boc  significat, 
quod  iniquitates  popuH  sui  ultra  non  transeat,  nec 
negligat,neque  impunita  scelera  transire  permittat 
Et  ne  solum  de  decem  tribubus  dicere  videretur, 
intulit :  Stndebunt  cardines  templi,  sive  laguearia  in 
die  illa,  dicit  Dominus ,Eoc  autem  6icep6oXixa)c  acci- 
piendum  est,  quod  tam  grave  malorum  pondusin- 
cumbat ;  ut  ipsi  quoque  portarum  cardines  et  ex- 
celsa  laquearia  ululent,  et  incredibilem  sentiant 
vastitatem :  quandomultimorientur,  et  captis  habi- 
tatoribus  vel  occisis,  in  omni  loco  projiciatur  silen- 
tium.  Sin  autem  voluerimuslegere  pro  uncino  po- 
morum  vas  aucupis,  hoc  dicendum  est,  quod  quo- 
modo  aucupes  visco  vel  retibus  aves  volantes  per 
aerem,  et  sublimius  discurrentes  ad  terram  detra- 
bit,  sic  Deus  perSennacherib  sive  Nabuchodonoscr, 
quos  nunc  aucupesintelligimus,  populum  suum 
prius  liberum,  et  Legis  observatione  sublimem 
comprehenderit, .  vinxerit,  transtulerit,  enecarit. 
Non  ^im  injuste  tenduntur  retia  avibus.  Et  hoc 
non  solum  ad  Babyloni»  captivitatis  tempus  refe- 
rendum  est,  sed  ct  in  adventum  Domini  Salvatoris, 
quando  dixorunt :  Aufer  de  terra  talem  :  crucifige 
eum,  crudfige  eum  (Joan,  xix.  15).  et  perdiderunt 
alas  columbffi.  Et  venit  3S7  finis  super  eos, 
et  extrema  captivitas,  ultraque  non  pepercit  eis 
Dominus.  Et  ululaverunt  cardines  templi,  vel  la- 
quearia  templi,super  occisum  populum  corruentia. 
Et  in  omni  loco  projectum  est  silentium,habentibus 
Judsis  Moysen  et  Prophetas,  et  non  habentibus 
Verbum  Dei  :  legentibus  litteram,  et  perdentibus 
8piritum,quandofactaest  mensaeorum  inlaqueum, 
et  in  retributionem,  et  ruinam,  et  excscati  sunt 
oouli  eorum,  ut  non  viderent,  et  obturata  sunt 
aures  eorum,  ut  non  audirent :  et  incurvatum  est 
dorsum  eorumt  ne  ccBlum  suspicerent ;  sed  cum 
Evangelica  illa  muliere^quas  habebatspiritum  infir- 
mitatis  {Marc,  vii),  semper  terrs  incumberent.  Et 
efHisa  est  super  eos  ira  Dei,  et  furor  irs  ejus  com- 
prebendit  illo8,ita  ut  fierethabitatio  eorum  deserta, 
et  in  tabernaculiseorum  nonessetbabitatoriquando 
completum  est  t  Ecce  dies  veniunt,  didt  Dominus,  et 
emittam  famem  super  terram  :  non  famem  panis,  ne- 


A  que  sitim  aqum,  sed  famem  audiendi  verbum  Domisd 
(Infra,  v,  U)  :  de  qtio  in  posterioribus,  si  pervene- 
rimusadcalcem,  plenius  dissercndum  est.  Nosergo 
cernentes,  quia  Deus  naturalibus  ramis  Don  pe- 
percit,  timeamus  eadem  perpeti,et  aucupis  laqneos 
declinemus,  dicamusque  ad  Dominum  :  Ne  taceas^ 
neque  compescaris^  Deus,  et  ve  sileas  a  me^  etassimi- 
labor  descendeniibns  in  lacum  (P^a/.xxvii.  1).  In  toto 
orbe  terrarum  projectum  est  silentium  Judaeorum: 
ubicumque  fuerint,  mussitant  potiusquam  loquun- 
tur^  et  cum  blasphemia  eoram  contra  Dominum 
Salvatoremad  ccBlum  usqueperveniat,omni8inter- 
pretatio  Scripturarum  muta  est  et  8ilen8,et  aures 
non  penetrataudientium. 
(Vers.  4y  seqq.)  Audite  hoc  quiconleritispauperem 

n  et  deficere  facitis(a)egenum  terrsSf  dicentes  :  quando 
transibit  mensis,  et  venundabimus  merceSj  et  sabhO' 
tum,  et  aperiemus  frumenlum^  ut  imminuamus  menr 
suram,  et  augeamus  siclum  ;  et  supponamus  stateroi 
dolosas,  ut  possideamus  in  argento  egenos,  et  pau- 
peres  pro  calciamentis,  et  quisquilias  frumenti  venda» 
mus.  LXX  :  Audite  hxc  qui  conteritisfnanepauperem, 
et  opprimitis  egenos  de  terrafqui  dicitis:  Quandoper- 
transibit  mensiSy  et  negotiabimur  :  et  sabbatayeC  ape' 
riemus  SSS  horreum^  ut  fadamus  minarem  mensw' 
ram  et  majus  pondus  :  et  faciamus  stateram  iniquam, 
ut  posstdeamus  in  pecuniapauperes,  et  egenum  pro 
calciamentiSf  et  de  omni  venditioue  negotiemur.  Ne 
frustra  videatur  uncinus  pomorum,  et  vas  aucapis 
esse  monstratujn,  et  per  hscvicinaimminere  ctp- 
tivitas,cau8ffi  offensa)  Dei  braviter  describuntur,  0 

G  tu,  Juda,  0  tu,  Israel,  auditequas  scelera  feceritia, 
de  nocte  surgentes.  pro  oratione  et  hymnis  in 
Deum :  studium  habetis  opprimendi,  sive  conte- 
rendi  pauperes,  ut  fame  et  egestate  confecti  aofe- 
rantur  de  terra.Qui  exspectatis  kalendas,  ot  nego- 
tiemini,et  usuras  augeatis  de  usuris,et  sabbata,  ut 
aperiatis  horrea,delisque  frumenta  amplius  recep- 
turi,  et  Dei  solemnitatesturpislucrigratiainvestra 
compendia  vertitis :  qui  minorem  in  vendendis 
mercibus  mensuram  facitis,  et  majora  pondera  in 
accipiendis,  stateramque  iniquam,(6)ut  possideatifl 
pecunia  pauperes^et  tam  viles  habeatis  homines,ut 
impleatis  illud,quod  supra  de  vobis  dixeram  :  Pro 
eo  quod  vendidistis  argento  justum,  et  pauperem  pro 
calciamefitis  (Supra»  11.  6)  :  in  tantam  lucri  rabiem 

Q  prosilistis,  ut  non  frumenta,quorum  esu  hominum 
corpora  sustentan  tur  ,sed  quisquilias  et  purgamenta 
frumenti  vendatis  pauperibu8,pulverem  et  paleas 
tritico  commiscentes.  Quod  quidem  et  perversoi 
doctores  ac  principes,  qui  absque  f>ei  timoredomi- 
nantur  cleris^  de  quibus  Jeremias  loqoitQr  :  Cien 
eorum  non  proderunt  eis  (Jer,  xii,  13,  juxi.  LXX), 
nonnumquamfacere  cernimus,qui  putantquastom 
esse  pietatem,et  sedentes   in  templo  nummularii 


(aUuxta  Hebraic.  et  Vulgatam  Victorius    egenos, 

(6)FflBdo  erroredeerantistnsec  inMartianmi  editione 

verba:!^  pouidealis  pecunia  pauperes^  et  tam  vites 


habeatis  homines,  quae  utpote  oratioius  inte^pita- 
tem  necessaria,  ex  mss.  nostris  omnibusyedituqae 
aliis  libris  suffecimus. 


ioei 


GOMMBNTARIORUM  IN  AMOS  LIB.  III.  GAP.  VIIL 


108S 


proponnnt  columbas,non  in  caveis,8ed  in  cathedris  A  fluvius  Mgypii,  et  ingressus  mare  absorbeatur.  Ac 


quasi  magistriySpiritus  sancti  dona  vendenles :  qui 
faciunt  mensuramminorematque  majorem,ut  pau- 
peribus,  vel  parum,  vel  nihil :  divitibus  autem  et 
bis,  de  quibus  sectanturlucra,inmodum  conciona- 
torum  ioquantur  sermone  longissimo  :  et  propter 
pecuniam  conterantcapitapauperum  atque  concul- 
cent,  et  non  frumentum  Demini,  quod  confirmat 
corbominiSySedquisquiliaset  vilissimum  pulverem 
avidisfaucibusingerant :  etiam  hsec  qui  nuliius  sunt 
pretii  vendiiantes,  cumDominusapostolispraecepe- 
rit :  SS9  Gratis  accepisiiSy  gratis  date  (Matih,  Xy  8). 

(Vers.  7,  8).  Juravii  Dominus  in  superbiam  Jacob, 
si  obliius  fuero  u^que  (Vulg.  ad)  finem  omnia  opera^ 
eorum.  Numquid  super  isto  non  commovebitur  terra  : 


per  hoc  ostendit  superbiam  Jacob,    contra  quam 
jurat  Dominus,  eeternis  snppliciis  devorundam. 

(Vers.  9,{0).Eterii  in  die  illa,dicit  Daminus[\u\g. 
addit  Deus] :  Occidet  sol  in  meridie,ei  ienebrescere  fa- 
ciam  terram  in  die  luminis  :  et  convertam  festivitates 
vestrasin  luctum,et  omniacantica  vestra  in  planctum: 
et  inducam  super  omne  dorsum  vestrum  saccum,  et 
super  omne  caput  calvitium  :ei  ponam  eam  quasi  luc- 
tum  unigeniti :  et  novissima  ejus  quasi  dtem  amarum. 
LXX ;  Et  erit  in  die  illa,  dicti  Domtnus  Deus :  occi- 
det  sol  meridie,  ei  cofUenebrescei  super  ierram  in  die 
lux :  et  convertam  solemnitates  vestras  in  lucium,  et 
omnia  caniica  vestra  in  planctum  :  et  inducam  super 
omnem  lumbum  saccum,  ei  super  omne  capui  caivi- 


et  lugebii  omnis  habitator  ejus :  et  ascendei  quasi  flu-  B  ^*"'"  '  ^'  ^^"^!"  ^«^  ^^^^.  '"^^^^  ^'*^^^'" '  ^^  ^<***  ^^ 
vius  universus,et  ejicietur,et  defluet  quasi  nvusJEgy-      ^^  *"''^»  ^"^*  ^^^^  doloris. 


pti.  LXX :  Juravit  Dominus  contra  superbiam  Jacob, 
si  obliviscetur  in  finem  omnia  opera  vestra.  Ei  super 
his  non  coniurbabiiur  terra,ei  tugebitomnis  h^jbitator 
ejus,  et  ascendet  quasi  flumen  consummatio  ipsius  :  ei 
descendet  quasi  fluvius  jEgypli.  Jurantem  Deum  ssd- 
pins  Scriptura  describit.Primum  in  Genesi:  vocavit 
Angelus  DominiAbraham  secundo  de  cgoIo,  dicens: 
Per  memeiipsum  juravi,  dicit  Dominus :  quia  fecisti 
verbum  hoc,  et  non  pepercisti  filio  tuo  charissimo,  be- 
nedicens  benedicam  tibi,  et  multiplicans  multiplicabo 
te  quasi  stellas  casli.et  sicut  arenam  quse  est  in  iittore 
maris  {Genes.  xxii,  16,  17).  Et  in  centesimo  nono 
psalmo  :  Juravit  DominuSy  ei  non  pcenitebii  eum:  tu 


Dies  illa  [Al.  diem  illam],  diem  captivitatis  signi- 
ficat,  quando  uterque  populus  ducefur  in  Assyrios 
atque  Ghaldsos,  quibus  prae  tristitis  magnitudine 
occidet  sol  meridie  :  et  ciara  oranibus  luce,tenebraB 
cuncta  complebunt :  quando  festivitates  eorum  et 
omniacantica  in  luctum  planctumque  conversa  sunt 
et  supor  omnc  dorsum,  sive  lumbos^  accincti  sunt 
cilicio,et  juxta  consuetudinem  veterum  lugentium, 
super  capitahabuere  calvitium:  quodet  Jobin  mor- 
tibus  filiorum  feoisse  legimus  [Job,  i).  Et  tanta  erit 
magnitudo  luctus  atque  tristitiae,ut  unici  filii  mo- 
rientis matrique charissim i  vincat dolorem :  et  omnia 
planctu  et   amaritudine   compleantur.    Possumus 


es  sacerdos  in  geiemum  secundum  ordinem  Metchise-  n  hunclocum  etinDominiintelligerepassione,quando 


dech  (Psal.  cix,  5).  Quod,  quicumque  est  ille  qui  ad 
Hebraeos  scripsit  epistolam^disserens  &ii  iQuoniam 
neminem  habuitperqttem  jurarei  majoremjuravitper 
semetipsum  (Supra,iy,2).Et  in  hoc  eodem  propheta 
Bupra  legimus ;  Juravii  Dominus  in  sancto  suo^  sive 
per  sanctos  suos :  quia  ecce  dies  venient  super  vos,  et 
tollent  vos  in  armis,  sive  in  contis,  et  reliqua.  Qui 
ergo  prius  in  sancto  suo,siveper  sanctossuosjura- 
verat,  nunc  jurat  contra  superbiam  Jacob  :  ut  si 
non  credunt  comminanti,credant  juranti  in  huma- 
nam  similitudinem:  qui  juramentum  tunc  assumunt 
quando  simplicibus  eorum  verbis  non  creditur.Nec 
mirum  estsi  Deus  juraredicatur,  cumdormientibus 
dormiat,  et  vigilantibus  vigilet  ^hisquequi  sibi  the- 
saurizaverunt  iram  in  die  iraB,  dicatur  irasci  [Rom. 


sol  hora  sexta  retraxit  radios  suos,  et  pendentem  inr 
cruce  Dominum  suum  spectare  non  ausus  est  (Luc. 
xxiii):  quando  tenebris  cuncta  complentibus,  festi- 
vitates  eorum  et  cantica,  Vespasiano  Titoquesupe- 
rantibus,  in  planctum  luctumque  mutata  sunt : 
quandolacrymarumetpaenitudiniset  ciliorum  re- 
pleta  sunt  omnia,  et  capita  habuere  calvitium,quse 
priusNazaraporum  decorata  cfiesarie,comam  Domino 
nutriebant.  Tunc  primogenitus  fiiius  Dei,  populus 
Israel,  qui  in  Unigenitum  et  vere  Filium  Dei  mi- 
serat  manum,  aeterno  luctui  traditus  est :  et  novis- 
sima  ejus,sive  qui  S41  cum  eo  erant,amaritudin6 
sunt  repleta.  Nunc  ergo  illis  habentibus  tenebras^ 
qui  repulerunt  solem  justitiae:  nosquisedebamus  in 
tenebris  et  inumbramortis,vidimuslucemmagnam 


n).  Jurat  autem,  quod  non   obliviscatur    itBque  in  ^  (Isai.  ix),  et  illorum  universa  festivitas  ad  Ecclesias 


finem  operum  eorum ;  superbis  enim  Deus  resistit, 
humilibus  autem  dat  gratiam  (Jacob.  iv) ;  sed  omnia 
memoriter  teneat  quaBCumque  peccaverint,et  usque 
ad  flnem  etjudicii  tempus  adducat.Unde  pcenitentes 
[ili.patientes]  rogant;  Ne  memineris  iniquitatum  no- 
strarum  antiquarum(Psal. Lixyiii,  8):praBsertim  cum 
adversus  superbos  ipsa  terra  moveatur,  sive  turbe- 
tur  et  lugeat,  non  colonus  et  advena,sed  habitator 
ejus :  et  ascendat  sicut  fluvius  consummatio,  et 
deacendat  sicut  S4S  flamen  iCgypti :  ut  qui  egerit 
pcenitentiam,  ascendat  cum  fluvio  scandente :  qui 
antem  perseveraverit  in  delictis,  descendat  eicat 


translata  est  mysteria,ut,iilis  flentibus,  nos  laudcs 
Domino  concinamus.Illi  pro  zona  accinguntur  funi- 
bus  et  ciliciis:  nobis  cum  apostolisdicitur:Sin//um6i 
vestri  prgecincii  [Al.  accincti],  ei  lucemae  ardentes  in 
manibus  vestris(Luc.xu,  35).  Nos  accincti  sumus 
Gbristi  veritate,implentes  illud  quod  scriptum  est : 
Siaie  accincii  lumbos  vesiros  in  veritate  (Ephes.  vi, 
44).  lili  autem  pro  veritate  circumdati  sunt  diaboli 
mendacio.  Nostrum  caput^de  quo  Salvaior  loquitur: 
Vestri  autem  et  capilli  capitis  r.umcrati  sunt  (Mat  x, 
30),  habet  comam  perpetuam,  et  in  capite  nostro, 
qui  GhristuB  e8t,fortitadiaem  possidemuSiUt  inter- 


1088 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


4K4 


ficiamusleonem.Illiautemdormieruntinmeretricis  A  in  qua  Christus  cernitur,  passio  Domini  el  resur- 


synagogaB  genibus  (Judic,  xxi),  et  diabolo  tondente 
derasi,  virtutem  capitis  perdiderunt,  amitlentes 
cum  robore  oculos,  de  quibus  in  Lcclosiaste  scrip- 
tum  est :  Sapientis  oculi  in  capite  ejus :  qui  auiem 
stullus  est,  in  tenebris  amhu\ai{Eccli.  ii,t4).  Illorum 
socii  versantur  in  luctu,  nostri  comites  induuntur 
la)titia3  vcstimenln. 

(Vers.  11,  12.)  Ecce  dies  veniunl,  dicit  Dominus.ct 
etniitam  [Vulg.  mittam]^  famcm  super  tcrram :  iu>n 
famem  panis.ucque  sitim  aquXjScd  audiendi  verbum, 
Domini,  Et  commovebuntur  a  mari  usque  %d  marv  : 
et  ab  Aquilone  usque  ad  Orieniem  circuibuut  quxrcn^ 
tes  verbum  Domini,  et  non.invcnient.  In  die  illa  defi' 
cient  virgines  pulchrx^  et  adolescentes  in  siti :  quiju- 


rectio  repcritur.  Circumeunt  urbem,  et  qusmnt 
verbum  Domini,  ct  non  inveniunt :  quia  Verbam 
Domini  negavcrunt,  quod  faclum  est  in  manibus 
omnium  prophetaruni,  quod  in  principio  apudPt- 
trem  erat,  quod  caro  factum  est,  et  habitavitia 
nobis  (Joan.  i).  In  illo  temporc  defec^runt  virginca 
pulchrae,et  adolescontes,  sive  electi,  atque  doctores 
(hoc  enim  significat  bauri.m  (D^in:!)  defccerunt  in 
siti.  Virgines  (a)pulchras  synagogas  interpretaRtur, 
et  clectos,  magistros  populi.  Qui  cum  defecerint, 
maledictioncs  Dcjuteronomii  in  populo  Judaico  do- 
cent  esse  completas  (Deut.  xxvii,  xxviii,  xxix).  Hi 
electi  atquc  doctores  juraverunt  in  idolo  Samaris, 
in  vltulis  scilicet  aureis,   et   dixerunt :    Vivit  deus 


rani  in  delicto  Samaric€,  et  dicunt,    Vivit  deus  tuus.  p  tuus,  Dan,  in   terminis  343    terraj   Judaicae,  ubi 


Da?i,  et  vivit  via  Bersabee :  et  cadent^  et  non  resur- 
gent  ultra.  LXX  :  Eoce  dies  veniunt,  dicii  Dominus 
Deus,el  emitiam  famem  super  terram :  non  famem  pa- 
nis  neque  sitim  aqtue,  sed  famcm  audiendi  verbum 
Domini.  Ki  commovcbuntur  aqux  de  mari  usque  ad 
marc :  et  ah  Aquit^me  usque  ad  Orientem  circuibunt 
qiuercntes  verbum  Domini,  et  noa  invenienl.  In  dic 
illa  de/icieni  virgincs  pulchr<'i\  ci  juvenes  in  siti :  qui 
juranl  per  propitalioncm  Samarix ;  qui  dicunt:  Vi- 
dit  deus  tuus,  Dan,  et  vivit  deus  tuus,  Uersabee :  ct 
cadent,  el  non  3-i!S  resurgcni  amplius.  Aqux  in  Ile- 
braico  non  habenlur,  et  propitiatiOy  quiim  nos  in 
delictum  vertimus,  et  ab  llebrajis  vocatur  asamatu 
(n^ZUN^^^fio/Mm  significat :  quod  principium  pec- 
catorum  est.  Vetus    narrat   historia,   tam    Latina 


nunc  Pancas  est,et  ec  tcmpore  vitulus  aureus  colc- 
batur  :  et  vivit  via  B ersabee,  qamlongo  illuc  etraro 
itinore  coiumcabant,propter  reges  Judae  justos  pa- 
riter  el  injustos.  Et  quia  hoc  fecerunt,  idcirco  cor- 
ruent,  ct  non  resurgent  amplius,  id  est,  non  reci- 
pient  eum  statum,  quem  prius  habuerant :  Mittit 
autem  Dominus  famem  in  terram  super  eos,qui  tcr- 
rena  sapiunt :  et  famem  hon  panis,  sitimque  noa 
aquee,  sed  audiendi  vcrbum  Doinini,  quando  prop- 
ter  pcccata  populi  doctrina  deficit  [Al.  defecilj  in 
Ecclcsiis:  et  a  mari  usque  ad  mare,  id  est,  (6)  a 
salsis  ct  amurissimis  fluctibus  usque  ad  mare  per- 
veniunt :  non  occurrentes  fluminibus,non  dulcissi- 
mis  et  variis  fontibus,scd  rursus  ad  amara  currea- 
tes  :  et  ab  Aquilone  usque  ad  Orientem,  cupientes 


quam  GraBca,etomniumgfentiumbarbararum,  nihil  C  Aquilonem  dcserere  (qui  cst  ventua  durissimus,  et 


fame  durius,quaj  sa?pe  compellilobscpsos  humanis 
vesci  carnibus,  et  in  suam  saevire  naluram  :  ita  ut 
nec  parentes  parvulis  parcant  iibcris  ct  inaritalis 
affectus  dudum  ainattc  uxoris  membradilaceret.Si 
hoc  facit  fames  corporum,  quid  dc  fame  dicendum 
est  animarum?  qua;  in  die  resurrectionis  Domini 
oppressit  populum  Juda3orum,etjuncta  fami  arden- 
tissima  sitis,  non  habentium  panem,  qui  de  coeio 
descendit,  et  cas  aquas,  qua;  dc  Jesu  vcntre  mana- 
runt.  Ablata  est  ab  eis  Lex,  ot  Pro[.liot.T  aBterno 
conlicuere  silentio;  moventur  a  ,mari  ad  mare,  et 
ab  oceano  Britannico,  usque  ad  occanum  Atlanti- 
cum,  id  est,  ab  Occidente  ad  Mcridiem,et  ab  Aqui- 
lone  usque  ad  Orientem,toto  orbc  peregrini,  verbum 


ab  ignoranlibus  dexter  vocatur)  et  pervenire  ad 
Orientcm,  quem  repcrirc  non  poteruut :  quia  non 
recto  pergunt  itincre,  sed  deviis  circnmeunt  calli- 
bus  :  viamquc  rcgiam  non  tenentes,  curvis  ducun- 
tur  anfractibus.  In  illo  tcmpore  deficieQt  anims 
virginales,  quas  incorruptas  Apostolus  nominat:et 
cupitffitcrnam  pudicitiam  possidcrc^scribensadCo- 
rinthios  :  Dcspondi  enim  vos  uni  viro  virgincm  cas- 
tam  exhibcre  Christo.  Timeo  autem  nc  sictU  serpent 
Evam  sedu.tit  astutia  sua^ita  corrumpantursensm  ves- 
tri  ei  cxcidant  a  simplicilate^qux  cst  inChristo{llCor. 
x,  2,  3).  Et  si  esscnt  omnes  virgines  pulcbrse  vel 
bona?,  numquam  dixissct,  deficient  virgines  bonx: 
sed  ad  distinctionem  malarum  virginum  bonaspo- 


Dei  non  valent  invenire.  In    quo  loco   interrogabi-  j)  suit,  qua;  sunt  sancta;  corpore  et  spiritu.Malsvir- 


mus  Juda;os,quam  illam  diem  significari  putent,in 
qua  sustineant  famem  audiendi  verbum  Doi :  prfe- 
sertim  cum  leg.int  Scripluras,  ct  humilitatcm  sc- 
quantur  litlera}?  Quibus  ingerimus  [.-l^ingcrcmus] 
famem  esse   praedictam   intelligentiae   spiritualis, 

(a)  Ad  nostrorum  codicum  fi<lem,  et  Flurentino- 
rum  quosVictoriusconsuluitlocumhuncitaemacu- 
lavimus  :  quemMartianapuscnrruptum,imperfccto, 
aut  nuUo  sensu,  etiam  post  Victorii  monitum  reti- 
nuit  ad  hunc  modum  :  Virgines  putckrx  quassyna- 
goffos  tnterpretnntur, cic.  Moxquoque  exiisdem  mss. 
et  Brixianis  apud  Victorium  docent  reposuimuspro 
dicent:  scilicet  ostendunt,  maledictiones  Deiitoro- 


gines  quinquc  sunt  stultae,  quae  lampadibus  suia 
oleuin  non  paravcrunt  (Mal.  xxiii).  Bons  et  spe- 
ciosee  virgines  ill.n  sunt,  qua3  lumen  habuerunt  vi^ 
tutum,  et  sponsi  [Al.  sponsa;]  thalamum  ingressc 
sunt.Deficient  autem  virgines,quiaverbumDomini- 

nomii  jam  esse  compIetas,postquam  venit  tempas, 
quo  defecerunt  electi  populi  magistri:  puta  qood 
habetur,  cap.  28,  Judaicum  populum  in  canaaiD 
ponendum,  scrviturum  inimicis Bui8,et  ad  paacos 
numero  rcdigendum. 

(b)  Corrupte  Martian^eus,  et  contra   mss.  edito- 
lumque  librorum  (idem,  faUis, 


408S 


COMMENTARIORUM  IN  AMOS  LIB.  III.  CAP.  IX. 


4086 


ni  non  invenient.  Ex  quo  IntelHgimus,  quando  doc-  A 
trina  non  fueritin  Ecclesiis,perirepudicitiam,cas- 
titatem  mori,  omnes  344  abire  virtutes  :  quia  non 
comederunt  verbum  Domini,  quod  qui  comederit 
Baginatus  ejus  cibo,  audiet  per  Salomonem  ;  Justus 
comedens  saturat  animam  suam  :  anitnx  autcm  iin- 
piorum  esurient  [Al.  esuriunl]  {Prov.  xiii,  2).  (a)  Et 
Devidquiad  senectutem  pervenerat,  libere  decan- 
tabat :  Juvenis  fui^  et  senui,  et  non  vidi  justum  dere- 
lictum,  nec  semen  ejus  quxrens  panem  {Ps.  xxxvi, 
26.)  Quanti  martyres  in  persecutionibus  perierunt 
fame,  et  indiguerunt  frumento  alimentisquc  istis 
corporum.  Ergo  de  eo  dicit  pane,  qui  de  coclo  de- 
Bcendit,  quem  quicomederit^necesurirepoterit,  nec 
sitire.  Deflcientibus  autbm  virginibus,  et  adolescen- 
tes  deficient,  qui  prius  vicerant  mundum  ;  et  idcirco  |* 
deficient,  quia  jurant  in  idolo  Samaria*,  quam  in 
bfiereticorum  persona  semper  accipimus,  dicente 
hoc  eodem  propheta  iVxqui  despiciunt  Sion,  et  con- 
fidunt  in  monte  Samarix  {Supra  vi,  1).  Despiciunt 
enim  haeretici  Ecclesiam  Dei,  etconfidunt  in  falsi- 
tate  dogmatum  suorum,  erigentes  se  contra  scien- 
tiam  Dei,  scisso  populo  ejus,  dicentes  :  Non  esi  pars 
noninDavidf  neque  hsereditas  infilioJesse{\l\Reg, 
XII,  16.)  Si  quis  ergo  jurat  in  delicto  Samariflc,  et  dicit : 
Vivitdeus{h)  tuus,  Dan,  vivit  viaBersabee ;isiecsi^et 
et  resurgere  uitra  non  poterit.  Dan  tribus  in  ultimis 
Judaeorumterminispossessionem  invenirc  non  po- 
tult,  sicut  in  libro  Judicum  {Cap.  xviii),  scriptum  est, 
interpretaturque  Jurficium.  Bersabee  autemprova- 
rietate  accentuum  vertitur  in  linguam  nostram,pu- 
teusjuramenti,  aut  puteus  satietatis^  ac  septimi,  C 
Itaque  et  hsretici  in  extremis  Scripturarum  sancta- 
rum  finibus  sitient,  Dei  judicium  contemnentes,  et 
desiderantes  viam  Bersabee,  quae  fuit  in  tribu  Juda: 
multaquae  Ecclesis  imitari  sacramenta  cupientes, 
saturatos  et  repletos  esse  so  dicunt.  Quibus  aposto- 
lus  exprobrat  Paulus  :  Jam  saturati  estiSf  jam  divites 
facti  estis  (lCor.  iv,  8),  et  jurant  in  nomine  Domi- 
ni,  qui  semel  cadentes,  quia  deos  idolorum,  deum 
arbitrantur  suum^  amplius  non  resurgent.  Qui  autem 
voluerint  agerc  poenitentiam,  345  et  non  dixerit : 
Vivit  deus  tuus,  Dan,  et  vivit  via  Bersabee,  audient 
per  Jeremiam  ;  Numquid  qui  cadet  (Al.  cadit),  non 
resurget :  aut  gui  aversus  e-st,  non  revertetur  {Jerem. 
vni,  4). 

(a)  Addunthic  editi  libri  ac  mss.  quamplures  no-  ^ 
men  Abrahae.  Et  Daiid  qui  ad  senectutem  pervenerat 
Abrahse,  libere  iecantabat,  etc,  quod  perspique  fal- 
Bum  est,  quia  Abraham  pervenit  ad  sencctutem 
annorum  centum  septuagintaquinque(G^.  xxiv,  7); 
David  vero  fato  functus  est  cum  ad  annos  septua* 

Slnta  pervenisset^  uti  exploratum  nobis  est  e  lib.  ii 
e^.  eap.  v,  vers.  4.  Ergo  nomen  Abrahs  ab  iinpe- 
ritis  positum  est,  quod  mss  codex  monasterii  S.  Gy- 
giranni  non  legit.  Mart.  —  Interserunt mss.  editique 
ante  Martianaum  libri  Abraham,  aut  Abrahx,  quod 
nemen  Gisterciensis  pro  subsequenti  verbo  tibere 
flubstituit.  At(}ue  est  quidem  ejus  lectionis  sensus 
pauio  impeditior,  neque  enim  ad  Abrabae  senectu- 
tem,qui  centum  septua^nta  quinque  annos,  David, 
qui  solos  vixit  septuagintay  pervenit.  Nihilosecins 


(Gap.  IX.  —  Vers.  1.)  Vidi  Dominum  stantem  su- 
per  altare,  et  dixit :  Percute  cardinem,  et  commovean- 
tur  supertiminaria :  avariiia  entm  in  capite  omnium, 
et  novissimum  eorum  in  gladio  interficiam.  Non  erit 
fuga  eis  :  fngiet  [Vulg.  eis^  qui  fugienf],  et  non  salva- 
bitur  ex  his  qui  fugerit.  LXX  :  Fidi  Dominum  stantem 
super  altare,  et  dixit  :  Pcrcute  super  propiiiutorium, 
tt  commovebuntur  vestibula  :  et  disjice  in  capita  om- 
nium,  et  rcliquos  corum  gladio  interficiam.  Non  fugiet 
ex  eis,  qui  fugerit :  et  non  salvabiiur  exitlis,  qui  fue- 
rit  resaivaius.  Qui  cum  Ezcchiele  et  Joanne  Haplista 
apertos  viderit  coelos  {Exech.i  ;  Mat.  iii),  et  vela- 
men,  quod  positum  erat  ante  faciem  Moysi  (Exod, 
xxxiv),  ab  oculis  cjus  fuerit  ablatum,  ut  impleatur  in 
eo  quod  scriptum  est :  Mandatum  Dei  lucidum  illu"  , 
minans  ocutos  {Ps.  xviii,  9) ;  iste  videbit  stantem 
Domiuum  super  altare,  et  praecipientem  prophet», 
sive  ut  multi  putant,  angelo,  qui  reddendis  pecca- 
torum  suppliciis  mancipatus  est^ut  percutiat  cardi- 
nes  templi,  sive  propitiatorium,  et  commoveantur 
superlimanaria  ejus,  sive  vestibula.  Gumque,  ait, 
teroplum  propter  malitiam  hominum  dissipatum  fue- 
rit  et  dcstructum,  et  ira  mea  a  sanctuario  meo  ccd- 
perit  unusquisque  cognoscat  se  non  posse  evadere, 
avaritia  omnia  possidente,  et  novissima  sua  esse 
mortem,  nullaque  proBsidia  ad  evadendam  senten- 
tiam  Dei  posse  succurrere  :  quodque  juxta  LXX  le- 
gimus ;  {c)  ut  disjiceret  in  capita  omnium,  pulchre  eo- 
rum  capita  dividuntur,  qui  ab  eo,  qui  est  caput 
omnium,  sua  sponte  divisi  suntatque  dixerunt :  Non 
habemusregemnisi  Cxsarem  [Joan.  xix,  15),  qui  voce 
impia  clamaverunt :  Crucifige,  crucifige  talem,  Et : 
Sa7iguis  ejus  super  nos,  et  super  filios  nostros,  Quae 
omnia  ct  ad  haereticos  referre  possumus,  quorum 
altare  percutitur,  et  omnes  initiationes  et  sacra- 
mentasacrilega  commoventur,  qui  avaritiam  habuo- 
runt  in  capitibus  suis,  clamante  per  eos  perdico,  et 
congregante  quos  non  peperit,  el  faciente  divitias 
absquo  judicio  {Jer.  xvii).  Unde  et  novissima  ejus 
sivcreliquiasDominusinterficiet,  utcceptum  capitu- 
lum  compleatur,  et  novissimum  ejus  erit  S46  insi- 
piens.  Gum  autem  Dominus  percusseris  cardines,  et 
induxerit  super  eos  gladium,  nullus  erit  qui  possit 
evadere,  etimpendentem  Dominigladiumdeclinare. 
Simulque  et  hoc  erit  notandum,  quod,  stante  super 
altare  Domino,  primum  percutitur  propitiatorium, 

praeferenda  illa  sit  vetus,  qua;  librorura  oninium 
est,  lectio,  huicquam  ex  uno  ms.  sancli  Gygiranni 
Martianaeus  expressit.  Ft  facile  TpoTrtxo);  anima;  se- 
nectus,  id  est,  justitia  ad  S.  Doctoris  mentem  ex 
totosuperiori  contextu,  ipsoquelaudati  psalmi  ar- 
gumento  accipienda  est,  non  annorum,  ut  sensus  y 
sit,  Davidem  cum  ad  justiliam  pervenisset  Abrahae, 
libere  decantasse,  Juvenis  fui,  et  senui ;  et  non  vidi 
justum  derelicium  necsenien  cjusquxrenspanem.  Gon- 
gruitet  modo  propositum  eProverbiis  testimonium, 
Jusius  comedens  saturat  animam  suam,  cto. 

{b)  Antea  deerat  tuus.  De  Bersabee,  quae  mox  va- 
rie  interpretatur,  vid.  Qusest.  in  Gcn.  col.  ^^7,  et 
quas  ibi  annotamus. 

{c)  Gistersiens.  duaque  Palatini  mss.,  ut  dissecaret 
in  capUibus  omniumt  etc. 


1087 


S.  BUSEBII  HIERONTMI 


lOM 


8ivecardine8templi,deindecommoventurvestibula, 
tertio  capita  omnium  dividuntur,  quarto  qui  reliqui 
sunt,  interficiunturgladio.Nisienimsuperbiamllae- 
reticorum  suo  Dominus  calcaverit  pede,  et  perver- 
8am  scelcratamque  doctrinani  spirituali  niucrone 
percusserit,  et  magistros  eorum,  qui  accipiuntur  in 
capitibus,  intersediverserit,  atqueinbonampartem 
occidcrit,  nonpossuntdiscipuli  viviiicari,secun<lum 
ilhid  quod  scriptum  cst :  Ego  occiiliim,  ci  vivificafjo  : 
ego  perculiam,  ci  sanabo  (Deui.  xxxii,  150).  Occidun- 
turet  percutiuntur  magistri^ut  vivilicenturdiscipu- 
li  :  capita  dividuntur,  ut  cictera  membra  sanentur. 
(Vcrs.  2  seqq.)  Sx  dcscendcrint  usque  ad  infernum 
inde  mauus  mea  educet  eos :  et  si  ascenderint  usque  in 
ccelum,  inde  detraham  eos ;  ei  si  aifscondififuerint  in 
vertice  Carmeii,  inde scrutamauferamcos :  eisiceia- 
verint  se  ab  ocuiis  meis  in  fundo  mnris^  ibi  mandabo 
ierpentiy  et  moriebiteos:etsiabierint  incaptivitaiem 
coram  inim  icissuis,ibimandabo  g  ladio^ei  occidet  eos, 
etponam  oculos  meossupereos  in  maium,  etnon  in  bo- 
num,  Et  Dominus  Dewexerciiuum,  f/ui  tangittcrram 
ettabescit[\\x\^.tabescet\^etiugebuntomneshabitan' 
tes  in  ea,  ct  a.scendct  sicut  rivus  omniSj  et  dcfluetsicut 
fluvius  /Egypti.  LX.X ;  Si  defossi  fuerint  in  infernOf 
inde  manus  mea  eveiiet  eos :  et  si  ascenderint  in  cce- 
lum,  inde detraham  iilos :  si absconditi  fuerint  in ver- 
ticeCarmeii,  inde[A\.ibi]scrutansauferameos )  etsi 
demerserini  se  ab  ocu  tis  meis  inprofundum  maris^  ibi 
mandabo  draconij  et  mordebiteos  :  et  siabierint  in 
captivitafem  ante  facieminimicorumsuorum  yibiprX' 
cipiamgladin,  et  intcrficiet  eos,  et  obfirmabo  oculos 
meos  supcr  ilios  in  maia,  ef  non  in  bona.  Ef  Dominus 
Deus  omnipotens  quifangit  \erram,ct  commovei  eam, 
et  tugebunt  omnes  habitafores  ejuSy  ci  ascendeXsicut 
fluviusconsummatioeorum,  ct  descendftsicut  flumen 
iE^ypa*.  Ouisupradixerat,>iow  eritfugaeis  :  fugiet, 
etnonsalvabitur  quifugerit.nunc  ipsam  fugam  in  par 
tes8Ccat,ethypcrbolice  347  etiamsi  hoc  et  hoc  fece- 
rint,  cvadere  eos  non  posFC  testatur.  Si  descende' 
rint,  ait,  usque  ad  infernum,  inde  manns  wea  educet 
eo£:(a)  non  quod  ullus  antc  resurroctionis  diem  ab 
inferis  retrahatur  ;  sed  quod  et  in  inforno  positi,  in 
illius  potestate  sint.  Quod  super  Dathan  ct  Abiron 
impletum  esse  cognoscimus,  quos  viventes  terrae 
hiatus  absorbuit  ^A'Mm.xvi).  Et  si  ascenderint,  in- 
quit,  usquc  ad  coclum,  inde  detraham  cos  :  quia  et 
Enoch  et  Klias  rapli  cum  corporibus  in  coelum  (Gtn, 
V  ;1V  Reg.  ii),  Dci  reguntur  arbitrio.  Et  cerne  pro- 
prietates :  ad  infernum  descenditur,  ad  coelum  con- 
8ccnditur  :  dc  inferno  cducimur,  de  cuelis  detrahi- 
mur.  In  altero  extrema  dcsperatio  est,  in  altero  su- 
perbiflB  magnitudo,  Si  absconditi  fuerint  in  vertice 
Carmeli,  vel  juxta  Fhcenicis  torminos  in  septentrio- 

(a)Itale^itms.codcxGluniaccnsis,etitalegendum 
docet  Marianus  Victorius.  Erasmus  autem  et  mss. 
codioes  non  pauci  alio  sensu  legunt,  nonquod  uilus 
ante resurrccJionisdiem abinfcris  refrahafur.  Quod 
de  resurrcctionecorporumintelligimus.  Maut.  — Sic 
habentnostriomnesmss.sicqueroiveritateclamante 


A  nali  plaga,  vel  ad  meridiem  propter  eremi  vastiti- 
tem,  ubi  habitavit  quondam  Nabal  Carmelius  (I  ftej. 
XX v),  inde^  'm(\\x\i,scrutansauferameos'.e\.  si  inpro- 
fundo  maris  (Jonx  i),  atque  ut  de  propheta  loqaar, 
in  Tharsis,  Dei  oculos  vitare  conentur,  ibi  mandabo 
serpcnti,  quem  [.-//.  qui]  in  hoc  loco  Leviathan,  »i?e 
ccte  significat,  ut  servet  metaphoram,  etperse^ 
pentem  atque  cetum  [At.  cete]  ad  hostes  veniat.  Et 
mordebit  eos,  id  est,  suis  faucibus  devorabit.  Et  ne 
forsitan  per  superiora  quaE  dixit,  aliud  quidquam 
captivitatem  ab  hostibus  sentiremus,  juxta  morem 
suum  aperit  [Al,  aperuit]  Scriptura  quod  priassob 
aenigmatibus  dixerat.  Et  si  abierint  in  captivitatem 
coram  inimicis  suis,  ibi  mandabo  gladio,  et  occidet 
eos,  nescilicetextremamalorum  suorum  aestimeat 

|v  servitutem  ;  sed  etiani  captos hostilis  mucroconfo- 
diat ;  et  qui  superesse  potuerint  et  mortem  evadere, 
Dei  aspectum  non  efTugiant;  sed  ponat  supereos 
oculos  suos  in  malum,  et  non  in  bonum,  utsemper 
eos  visitet,  ot  ad  pccnitentiam  per  tormenta  com- 
pellat.  Et  huic  facturum  esse  se  dicit  omnipotens 
Deus,  ad  cujus  tactum  et  nutum  terrs  fundameDtt 
quatiuntur,  sive  tabescuut,  et  omnis  ejus  habitator 
planctu  et  luctibus  occupatur.  Quo;  loquitar,  ut os- 
tendat  magnitudinem  divinae  potentis,  ne  forsitan 
velit  quidem  facere  quod  minatur:  sedviresnonim- 
pleant  voluntatem.  Sin  autem  terra  tabescit,  sive 
concutitur,  348  et  Creatorem  suum  insensibiiis 
quoque  natura  priesentit  [Al.  persentit]: quantoma- 
gishomo,  fragiloanimal,  cujusanimoe  thesaurusin 
vasis  lictilibus  aUjue  corporeis  clauditur?  Et  quo- 

C  modo  /Egypti  fluvius  decurritin  mare  atquesorbe- 
tur:  ita  el  terra  Isracl,  de  qua  supra  dixerat;(^' 
taugit  tcrram  et  tabcscit,  ibit  in  captivitatem,  et  ab 
hostibus  devorabitur :  ixETtuvjixixto^,  ab  eoquodba- 
bet,  id  quod  habetur,  divino  significante  sermooe. 
Etha3cquidem  sequentes  historiae  ordioem, utcum- 
que  potuimus  interprelati  sumus  :  si  tamen  ia  qul- 
busdam  nos  intclligcntia  non  defecit.  Cceterumom- 
ncm  locis  islius  7ripio'/i;v  David  explicat,  dicens: 
DominCy  probastime,  etcognovistime  (Ps.  cxxxvm,!). 
Statimque  infert :  Quo  ibo  a  spiritu  tuo^  et  a  fadi 
tuaquofugiam? Si  ascenderoin  coetum^tuHlices: d 
descendero  in  infernum  ibi  es,  Si  sumpseropenm 
meas  diiucu  lo  ,ct  lia  bifavero  in  extremismaris:elemm 
iiiuc manus  iua  deducet  me,  et  tenebii  me  dextetstm 

D'  (Ibidy  7-9).  In  Deuterenomio  quoque  simile  qmd 
legimus  :  Mandatum  hoc,  gnod  ego  prxcipio  tibi  hth 
die,  non  supra  te  est :  neque  procui  posiium,  nec  m 
coeio  situm,  ut  possis  dicere :  Quis  nostrum  adaetnm 
vaiet  consccndere,  ul  deferat  iltud  ad  nos,  et  oMdiO' 
mus  atfjue  opere  compleamus  ?  Neque  trans  mare  pt»' 
tum,  ut  causeris  ei  diccu :  Qui  e  noMs  transfrOsrt 

Victorius  restituit,  cum  esset  antea  sensa  prorsos 
contrarionu//tis.  Hocinterim  mirum,  Martiiocnm 
et  mendosam  lectionem  iitt//au  in  teztu  retinoisse,et 
veram  cod.  Cluniacens.  et  Victorii  emendatioiMin 
probasse  in  Notis. 


1089 


GOMMENTARIORDM  IN  AMOS  LIB.  III.  GAP.  IX. 


1090 


potertt  tnare^  etiUudadnos  mquedeferrcuipossxmus  A  (H  (^or.  \\\\  cl  dehiimilibusraptus  in sublimia, ita 


audire^  et  facere  quod  prsnceptum  est?  scdjuxta  tccst 
sermo  valde  in  ore  tuo,  et  in  corde  tuo  ut  facias  illum 
[Al.  illud[\  (Deut,  xxx,  11,  12).  Quando  enim  anima 
vinculis  laxatacorporeis,  volandi  quo  velit,  sive  quo 
ire  compellitur,  propter  tenuitatem  substantioe  ha- 
buerit  libertatem,  aut  ad  inferna  ducelur  (de  quibus 
Bcriptum  est ;  Convertantur  peccatores  in  infernum, 
ofnnes  gentes  qu3S  obliviscuntur  Deum  [Ps»  ix,  18). 
Et :  In  infemo  quis  confitebiiur  tibi  {Psal,  vi,  6)  ? 
Et :  Descendit  in  infeinum  gloria  tm  {Ps.  xlviii,  18). 
Aut  certe  ad  coelestia  sublevubitur,  ubi  sunt  spiri- 
tualia  nequitiae  in  ooelestibus,  et  si  sibi  veroe  circum^ 
cisionis  scientiam  voluerit vindicare,  hoc  enim  inter- 
pretafur  Carmelus,  et  bumilitate  contempta,  habi- 


ut  uscciidcret  in  ccclum   tcrtium,  et  per  Spiritum 
sanctum  et  Filium  perveniret  ad  Patrem,  et  audiret 
verba  ineffabilia,  mysterii  [AL  mysteria]  Trinitatis, 
quae hominibus  audirc  non  licitum  est.  istc  ergo  qui 
quotidio  ascendit  in  sanctis,  fasciculum  suum  fun- 
davit  super  terram,  350  de  quo  in  Evangelio  lo- 
quitur :  Ne  timcas,  grex  parvute,   quia   complacuit 
Patn  meo  habilarc  in  te  {Luc,  xii,  32).  Iste  fascicu- 
lus  una  Domini  rcligione  constrictus  est.   Unde  et 
ipsa  religio  a  religando,  et  in  fascem   Domini  vin- 
ciendo  nomen  accepit.    Porro  juxta  Soptuaginta, 
repromissionem  suam  fundat  [Al.  fundavit]  superter- 
ram^  ut  omncs  illius  repromissionesquas  sancti  pro- 
phet<K  suo  ore  cecinerunt,  non  inanem  sonum  ha- 


tare  in  montibus,  et  ibi  scrutantem  manum  Dei  _  beant,  et  (c)  cassa  solius  tropologiae  nomina ;  sed 


evadere  non  valebit.  Quod  si  desperans  salutem, 
ooulos  Domini  vitare  tentaverit,  et  in  uitimos  falso- 
rum  S49  fluctuum  terminos  perveniro,  etiam  ibi 
mandabit  Dominus  serpenti  tortuoso  et  antiquo 
{Apocat,  xx),  qui  est  inimicus  et  ultor,  et  mordebit 
eam.  Gapta  quoque  vitiis  atque  peccatis  gladio  Do- 
mini  (a)  punietur,  et  ponet  oculos  suos  super  eam 
in  malum,  et  non  in  bonum,  ut  per  cruciatus  atque 
snpplicia  ad  Dominum  revertatur.  Cumque  Deus 
omnipotenstetigeritterram  eorum  atque  concusse- 
rit,  et  tabescere  fecerit  cuncta  terrena,  intelligentes 
scelera  sua,  vertentur  in  luctum,  et  ipse  Dominus 
dupliciter  ascendet  atque  descendet.  Ascendet  super 
eanctos  quasi  fluvius  consummationis  ejus,  id  est, 
terrse  :  ut  opera  eorum  terrena  conQumat.  Descen 


fundenturin  terra.  Et  cum  historiae  habuerint  fun- 
damenta,  tunc  spiritualis  intelligentiffl  culmen  acci- 
piant :  ut  vere  Christus  de  Virgine  natus  sit,  vere 
Lazarum  mortuum  suscitarit,  vere  ad  tactum  ejus 
a\jxop,oov)(ja  sanata  sit,  vere  in  adventu  Dominicaeci 
viderint,  claudi  cucurrerint,  contractae  manus  ex- 
tensae  sint,  lepra  mundata  sit ;  licet  secundum  tro- 

pologiamquotidiedeanimavirginalinascatursermo 
divinus,  quotidie  peccato  mortui,  et  vitiorum  funi- 
bus  alligati,  de  sepulcro  scelerum  suorum  jubeantur 
oxire,  quotidie  sanguinis  operaconstringantur,caBci 
in  fidelitate  Christi  lumen  aspiciant,  claudicantes 
prius  fide,  currant  in  via  Domini,  et  arid»  manus 
avaritia,  extendantur  ad  eleemosynam,  et  lepra 
Mariffi,  qua;  contaminat  quidquid  attigerit,  recipiat 


det  super  peccatores  quasi  flumen   ^gypti,   ut  in  C  pristinam  puritatem  (iVMm.  xii).  Isteautem  Dominus 


tormentorum  amaritudinem  impetu  Domini  detru- 
dantnr. 

(Vers.  6.)  Quixdificat  in  ccelo  ascensionem  suam, 
et  fasciculum  suum  super  terrnm  fundavit :  qui  vocat 
aquas  maris,  et  effundit  eas  super  faciem  terrx :  Do- 
minus  nomen  ejus,  LXX  :  Qui  sedificat  in  caclo  ascen- 
sionem  suam^  et  promissionem  suam  super  terram  fun- 
dat:  quivocat  aquam  maris^  et  effundit  eam  super 
faciem  terrx :  Dominus  omnipoiens  nomen  ejus.  Do- 
minus  Deus  omnipotens,  qui  respicit,  sivo  tangit 
terram,  et  cemmovet  eam,  ipse  est  qui  quotidie 
edificat  in  ccelo  [Al,  coelum]  ascensionem  suam,  et 
dicit  in  Evangelio  :  Pater  meus  usque  modo  operatur, 
et  eyo  operor  {Joan.  v,  17).  Et  non  solum  de  costa 


amarissimas  quoque  aquas  maris  vocat,  et  efiudit 
[Al.  fundit]  eas  super  eos,  qui  faciem  suam  verte- 
runt  ad  Dominum.  Ideo  autem  vocat  amaras  aquas, 
ut  dulces  faciat,  et  educatventos  dethesauris  suis, 
etgraves  salsugine  aquas  sua  in  altum  jussione  sus- 
pendat,  eliquansque  ess»  et  ajthcreo  calore  deco- 
quens,  dispensetin  pluvias,  etemittatsuper  faciem 
terrae,  ut  arentia  quaeque  rigentur  imbribus,  et  ubi 
abundavit  peccatum,  superabundet  gratia. 

(Vers.  7,  8.)  Numquid  non  ut  filii  Mhiopum  vos 
estis  mihi,  (Hii  Israel,  ait  Dominus  ?  Numquid  non  Is- 
rael  ascendere  feci  de  terra  ^gypti,  et  Patscstinos  d$ 
Cappadocia,  et  Syros  de  Cyrene  ?  Ecce  oculi  Domint 
Dei  super  regnum  peccans,  ct  conteram  illud  a  facie 


Adam  in  typum  Ecclesiae  semel  aedificavit  Evam  rv  terrx :  verumtamen  conterens  non  conteram  domum 
(Genei.  ii),  sed  quotidie  credentes  et  membra  cor-      '"''''''  ^v^-/ n — -• —  t  w  .  iv .1.1.-.   ^.. . 

poris  8ui  aedificat^  et  de  terris  ad  ccelum  levat^  ut  in 
illie  ipse  conscendat.  Ascendit  Dominus  in  ccelum 
oum  Enoch  {Genes.  v),  ascendit  cum  Elia  (IV  Heg. 
11),  ascendit  cum  Moyse,  (6)  cujus  sepulturae  locus, 
quia  in  ccelum  ascenderat,  in  terra  non  potuit  inve- 
niri  (Deut.  xixiv).  Ascendit  cum  Paulo  qui  vas  ele- 
ciionis,  in  apostolum  de  persecutore  mutatus  est 

(a)  Medicens  ^uidam  cod.,  Victorio  teste,  percu- 
Hetur :  (juae  lectio,  inquit  ille,  magis  congruit  Vul- 
nt®  editioni,  quae  legitoccid^,  et  LXXqui  habent, 
nUerflciet,  Eligat  lector,  quam  maluerit. 


Jacob,  dicii  Dominus.  LXX  :  Nonne  ut  filii  yEtkiopum 
vos  estis  S51  mihi^  filii  Israel,  dicit  Dominusf  Non^ 
tic  [Al.  Non)  Israet  eduxi  de  terra  jEgypti,  et  alie- 
nigenas  de  Cappadociay  et  Syros  de  fovea  ?  Ecce  oculi 
DominiDei  super  regnum  peccatorum,  et  auferam  il- 
lud  a  facie  terrge,  Verumiamen  non  in  finem  auferam 
domum  Jacob,  dicit  Dominus.  Pro  Cyrene,  Aquila  et 
quinta  editio  ipsum  verbum  Hebraicum  posuerunt 

(6)  Alludit  ad  Mosis  *Ava6a<7iv,  sive  avaXr^^/iv,  de 
qua  vide  cod.  Pseudcpigraphum  veteris  Testamenti 
pag.  839. 

(c)  Vitiose  MartianaQus  crassa, 


1091 


S.  EUSEBII  HIERONYMl 


«M 


EiR(i>p),  Septuaginta /by^am,  id  est,  p<50pov,  Theo- 
dotio  parietem,  Symmachus  Cyrenem :  quem  et  nos 
in  hoc  locosecuti  sumus.  Totam  loci  hujus  quem 
proposui,  et  omnium  qiiac  hoc  capitulo  continentur, 
inteiligentiam  brevi  sermone  concludam,  usque  ad 
eum  locum  in  quo  scriptum  est :  Qui  dicunty  non  ap- 
propinquahity  et  non  veniet  super  nos  malumy  ut  possi- 
mus  nosse  quod  dicitur  :  Ego  Dominus  Deus  omni- 
potens,  quem  celari  [At.  celare]  nihii  potest,  qui 
tango  terram,  et  movebitur  :  qui  a^difico  in  caAo 
ascensionem  meam :  qui  voco  aquas  maris,  elefTundG 
eas  super  faciem  terrae  :  cujus  est  nomen  Dominus, 
qui  creator  sum  omnium :  cunctas  gentes  do  eodem 
linxi  luto,  et  flequali  sorte  generavi.  Denique  iEthio- 
pes,  Palaestinos,  Syros  atque  Judseos,  distanteslocis 
atquR  corporibus,  mortalitatis  lege  sociayi,  et  pro 
arbitrio  meo  servos  mcos  huc  illucque  commuto,  et 
in  universas  provincias  transfero.  Ne  erigamini  in 
superbiam,  quod  vosdeiEgyptoerliix^^riin.etquasi 
peculiarem  populum  meum  Pharaoni  servire  non 
passus  sim  :  hoc  idem  feci  et  Palscstinis,  quos  Se- 
ptuaginta  alietiigefias  transtulerunt,  (a)qui  Hebraice 
appellantur  CAPnTnoniM  (D^TinSS),  ut  transferrem 
eosde  Cappadocia,  et  in  Paloestinae  regionibus  collo- 
carem  :  Syros  quoque,  id  est,  aram  (D^^n)  transtuli 
de  Cyrene  :  ex  quo  qui  aequaliconditione  sunt  facti, 
aequali  judicii  mei  sententia  punientur,  et  omnia 
absque  discretione  personarum.impiaregnasubver- 
tam.  Vos  autem,  o  filii  Israei,  de  quibus  dixi :  Pri- 
mogenitus  filiuf  meus  Israel  (Exod,  iv,  22),  Et :  Ex 
JEgxjpto  vocaci  filium  meum  (Osee.  xii,  1),  percu- 
tiam  in  virga,  et  visitabo  peccata  vestra ;  scd  nbn 
in  perpetuum  conteram,  et  359  misericordiam 
meam  non  auferam  a  vobis  {Ps.  lxxxviii),  et  quasi 
in  cribro  agitatos  atque  concussos,  mundaboeteli- 
gam,  ut  qui  iapillus  fuerit,  et  per  pGcnitcntiam  ro- 
boratus,  de  cribro  meo  non  excidat:  qui  autem  in- 
starpulveriscecideritin  terram,  percutiatur  gladio, 
ut  [At.  et]  moriantur  pcccatores  popuii  mei :  non 
quia  ante  peccaverint ;  sed  quia  usque  ad  mortem 
perseveraverint  in  peccatis.  Omnis  autem  qui  est 
Israel  et  prius  Deum  mente  conspicien8,(fr)  eductus- 
quede  ^Egypto,  si  desiderans  vitia  ^Egypti,  et  sae- 
culi  voluptates,  non  solum  in  iEgyptum,  sed  in  ^E- 
thiopiam  revertalur,  in  qua  qui  fuerit,  juxta  Jere- 
miam  {Cap.  xiii),  pellem  suam  mutarc  non  potcst, 
Christi  salvatur  [At.  salvat]  adventu,  et  impleturin 
eo  quod  scriptum  est :  /Ethiopia  prxveniet  manus 
ejus  Deo  {Ps,  lxvii,  32).  Cumque  eum  adoraverit, 
dicetur  de  illo  :  In  conspcctu  ejus  procident  /Ethiopes 
[Ps,  Lxxi,  9).  Qui  cum  procidcrint,  et  trans  flumi- 

(a)  Luxatus  omnino  est  locus  iste,  legendusquc  in- 
verso  ordino,  ut  transferrem  eos  de  Cappadocia,  ^ui 
Ilebraice  appeltantur  Cuphthorim.  Etenim  quis  nesciat 

Palsestinos  Hcbraice  DTluSs,  Phelesthim  appellari, 
non  D^miSD,  Caphthorim^  quod  eslCappadocura  no- 
men  ?  Aliter  Victorius  de  suocorrigit :  quillebraice 

appetlantur  D^n'»2rSs  ut  transfcrrem  eos  nnSDO,  id 
09t  de  Cappadocia:  quod  minus  probatur,  oum  pos- 


A.  na  iEthiopiffi  indedetulerint  vicUmaBDoninOydii 
re  poterunt :  Nigra  sum  et  speciosa,  guaniamdeeoh' 
ravit  me  sol  [Cant.  i,  4).  Corpora  enim  umbriB  otio- 
quo  marcentia,  tentationes  etsestus  sfficuli  ferrenoB 
possunt :  quae  autem  ad  luctam  et  ad  certamina  pra- 
parantur,  sole  siccata  superant  mundi  injurias,  e( 
benedictionem  sancti  Spiritus  consequuntur^  dioen- 
tis  ad  justum  :  Perdiem  sot  non  w^et  te,  neqMe  Ivm 
per  noctem  {Psat.  cxx,  6).  iEthiopes  ergo  vertuntnr 
in  filios  Dei,  si  egerint  poenitentiam,  et  filii  M 
transeunt  in  ^Ethiopes,  si  in  profundum  venerint 
peccatorum.  Ipse  enim  Creator  omnium  Deus  Gtp- 
padoces  vertit  in  Palffistinos,  eteos  qui  versabantnr 
in  frigorc  fidei,  et  Aquiloni  vento  durissimo  subjaee- 
bant,  fecit  bibentes  cadere,  et  deposita  superbi&y  Do* 

n  mini  sentire  judicium.  Syros  quoque,  id  eBt^  excel- 
sos  atque  sublimes,  qui  dicuntur  aram  DIK  transtii- 
litde  Cyrene,  infirmo  paricte,  sive  quffi  imminebal 
amarissimo  mari,  et  vicina  Syrtibus  erat,  et  juzta 
LXX  in  fovea  tenebalur,  mutavit  in  bonam  partem, 
ut  excelsos  faceret.  Oculi  enim  Domini  superomnit 
sunt  regna  S5S  peccantia,  quffi  ostendit  diabolus 
Domino  {Matth.  iv),  et  de  quibus  Apostolus  dicit: 
Non  regnet  peccatum  in  mortati  vestro  corporCy  ad  ab^ 
diendum  desideriis  ejus  (Rom .  vi.  12).  Verumtamen 
cum  in  virga  visitet  peccatores,  et  conterat  eos  at* 
que  percutiat,  qui  permanscrint  in  peccato:  eas  ani- 
mas,  quffi  appellantur  domus  Jacob,  et  snpplantant 
peccatum,  et  in  certamine  superant,  et  plantam 
cruenti  fratris  invadunt,  in  ffiternum  perire  non 
patitur. 

C  (Vers.  9,  10.)  Ecce  enim  ego  mandabo,  et  ccnenb' 
tiam  in  omnibus  gentibus  domum  hrael,  sicui  conen^ 
titur  i  Addit.  Vulg.  triticum]  in  cribro,  et  non  cadet  to- 
piltus  super  terram.  In  gtadio  morientur  omnes  pecoh 
tores  populi  mei  qui  dicunt :  Non  appropinquabii^  sl 
non  veniet  super  nosmatum.  LXX ;  Quia  ecce ego  pne- 
cipio  et  ventilabo  in  cunctis  gentibus  domum  Israelj  si' 
ut  ventilatur  in  ventilabro,  et  non  cadet  contrUio  iti- 
per  terram.  In  gtadio  morientur  omnes  peccatores  pO" 
puli  mei,  qui  dicunt :  Non  appropinqualnt,  neque  w- 
nient  super  nos  mala.  Deus  qui  mensus  est  aquas  mt- 
nu,  et  jcocium  palmo,  et  omnem  terram  eoncladit 
pugillo  (Isai.  xl),  ipse  pro  magnitudine  sua,  utrt- 
que  manu  tenens  margines  terrffi,  quasi  cribrumhno 
illucqueconcutiet :  utpaleis  ac  sordibus  peccatoram 

n  in  terram  cadentibus,  purum  frumentum  remaneity 
quod  condatur  in  horrea :  sive  ut  LXX  transtnle- 
runt,  ventilabrum  tenebit  in  manu,  et  purgabtt 
aream  suam,  et  triticum  condet  in  horreis,  paletf 
autem  comburet  igni  inexstinguibili ;  de  quibus  lo- 

sit  locus,  nullis  inductis  ex  ingenio  verbis»  ordine 
tantuin,  ut  innuimus,  incisorum  mutato,  restitoi. 
Sed  nuliam  ineat  a  lectoribus  gratiam  Martiansoii 
qui  errorcm,  ut  ait  Victorius,  complosis  manibos 
explodendum  dissimulavit,  aut  penitus  nonanimad- 
verlit. 

{b)  Hffic  omnium  librorum  est  lectio,  eaque  fiiii 
perspicua :  nec  video  cur  mutet  Victor.  In  edmtiKI 
estf  dicatque,  aliter  non  conitare  aensum. 


40^3 


COMMENTAHIORDM  IN  AMOS  LIB.  III.  CAP.  IX. 


i094 


quitur  pcr  Jeremiam :  Quid  paleis  ad  frumentum,  A 
dicit  Dominus  (Jer.  xxiii,  28)  ?  De  hoc  eodem  sub 
flgura  alterius  parabolaB,  sagena  illa  demonstrat, 
qu8B  mittitur  in  mare  hujus  sfficuli,  et  extrahit  pi- 
flces  omnium  generum,projectisquc  malis  piscibus, 
boni  tantummodo  rcservantur  (Matlh.  xiii) :  ita  et 
Dominus  miserabilem  domum  Israei  totu  orbe  di- 
BperBit,et  concussit  in  cribro  et  ventilavit  pala  :  la- 
pillisque  et  calculis  sujfer  terram  non  cadentibus, 
morientur  in  gladio,  qui  propter  sordeset  pulverem 
peccatorcs  populi  nominantur.Ethocpaticnturquia 
non  creduntvaticiniaprophetarum,nec3l-Iputant 
esse  ventura  quae.  per  eos  Dominus  comminatur. 
Gumqoe  sibi  prospera  rcpromittant,  mala  postca 
eustinebunt,  e  regione  sanctis  timentibus,  et  non 
peccantibu8,et  idcirco  nequaquam  morientibus  gla-  p 
dio,quia  dixerunt:  Appropinquabunt  nobis  mala,et 
venient  super  nos  supplicia,quaB  peccatanostra  me- 
ruerunt,de  quo  plenius  in  Jercmia  loquitur  Deus  : 
Atsumam,  et  loquar  super  gentemetregmtm.ut  aufe- 
ram  eam  et  disperdam ;  si  conversa  fuerit  gens  ilUi  a 
matis  suiSjel  ego  agam  pacnitentiam  de  his  gu3S  cogita- 
veram  facere  ei  (Jer.  xviii,  7,  8).  Non  ergo  Deus 
mutatur,qui  sempcr  est  immutabilis  ;  sed  noseum 
nostraconversione  mutamus.Saevit,  irascilur,  com- 
minatur,  et  dicit  sc  illaturum  esse  supplicia  :  sia- 
gamus  pccnitentiam,  ipsum  quoque  sua?  pcenitebit 
Bententiac.  Rursum  juxta  eumdem  Jeremiam  (Cap, 
xvii)  (a)  promittit  prospera:  siifegligcntiadissolva- 
mur,et  illum  pGcnitcbit  sponsionis  suae,  promissa- 
que  mutabit.  Cujus  rei  excmpium  Ninivitas  et  Je- 
rusalem  babere  possumus,  quorum  alii  dc  immi-  C 
tibus  suppliciis  iiberati  sunt :  alii  quae  patribus 
promissa  fuerant,  pcrdidenmt. 

(Vers.  i\  seqq.)  Indie  illa  suscitabo  tabernaculum 
Davidquod  ceciditf  et  raedificaho  aperturas  murorum 
ejus^  et  ea  qux  corruerant  instaurabo,  et  rexdificabo 
iltudsicut  in  diehus  antiquiSy  ut  possideant  reliquias 
Idumex^  et  omnes  nationes^  co  quod  invocatuni  sit 
nomen  meum  super  eos.dicit  Dominus  faciens  hxc, 
LXX :  Indieilta  suscitnbo  tabcimaculum  David  quod 
eeciderat,et  (b)  rexdificabo  eaqua; comerant ^etqux 
(c)suffassasuntsuscitnbo,  et  instauraf)oeasicut  dxes 
aniiquoSyUtquwrant  mcreliquihominuniM  omnesgen 
tessuperquas  invocatumest  nomen  mcumydicit  Domi- 
nusfacienshxcomnia.  Ubi  apostoiorum  praeccdit  au- 
ctoritas,£(/)  maxime  Pctri  et  Jacobi,  quos  columnas  n 
Ecclesiac  Vas  electionis  vocat  (Galat.  ii),  ibi  omnis 
variae  explanationis  tollendasuspicioest,  et  quod  a 
tautis  viris  cxponitur,  hoc  scquendum.  In  Actibus 
apostolorum    quacstionc  inter  aposlolos   suscitata, 

(a)  In  uno  Cistercienci  altcroquePalatin.  m^.juxta 
eumdem  Jeremiam  prospera,  .w'  agamus  pceniientiam ; 
quod  si  negligentia  dissolvnnur^  ctc. 

(b)  Anicoicriii !edilicaho,  ininus  rcctc  pro  re.vdifi' 
cabOn  quod  pr.Bfurunt  mss.  ot  Gra?c.  avo-.xooojxvjioj.  ' 

(c)  CorrupteMartian,r«tinuit,5////u.sa  \iTosui]ossa, 
quod  et  nostri  mss.  et  Victorius  pridem  ex  scptem 
FlorentinisadGraccum  xaTSjy.aixjxiva  restituunt.  Mox 
pro  antiquost  unus  GiBtero.  habet  aniiqui :  denique 


cur  homines  ex  gentibus,  S55  Paulus  et  Barnabas 
absque  circumcisione  et  observantia  sabbati  susce- 
pissent,  Petrus  respondit,ut  debuit :  cujus  senten- 
tiamprobans  JarobuSjhaec  locutusest :  Yiri  fratreSy 
auditeme  :Simonenarravit  ^quemadmodumprimum 
Deus  V  isita  vit  sumcre  cx  grntibvspoputum  ,nominisuo 
et  huic  concordanf  vcrbaproptictarum,sicutscriptum 
es\ :  Post  hcCc  reverlar.et  xdificabo  tabernacutum  Da- 
vid  quod  cecidit.et  diruta  ejus  rea^dificabo,  et  erigam 
iliud  :  ut  requirant  cxteri  hominum  Dominum,  et 
omnes  gcntes  super  quas  invocatuw  est  nomen  mcum, 
dicit  Dominus  facicns  hrec :  notum  a  saeculo  est  Do^ 
minoopussuum  (Act.  xv,  ^3  et  seqq.).  Hoc  igitur 
tabernaculum  David  quod  ceciderat  (cecidcrat  au- 
tem  in  his  qui  dicunt,  nen  appropinquahit,et  non  ve- 
nict  surernos  malum :  quos  Dominus  cribro  suocon- 
cusserat  ct  probavcrat,et  quorum  aream  majestatis 
suae  purgaverat  vcntilabro,  et  quicumque  peccato- 
resfuerantinterfecitgladio)  nunc  juxta  consuetu- 
dincm  Scripturarum,  post  tormenta,  post  poenas, 
prospera  et  laeta  promittens,  suscitaturum  esse  se 
dicit,  et  in  rcsurrectionc  Domini  omnia  rcstitutu- 
rum,  ut  quod  in  synagogis  cecidcrat,  surgat  in  Ec- 
clesiis,  et  possideantcrcdcntes  reliquias  Idumaeae, 
et  omnes  nationcs,ut  quidquid  reliquum  fuerit  de 
regno  sanguinario  atque  terreno,  in  ccelestia  regna 
mutetur,  et  omnes  gentes  quae  oblit»  sunt  Domi- 
num,  convcrtantur  et  revcrtantur  ad  eum.  8in  au- 
tem  juxta  LXX  legere  voluerimus,M/  (e)  quserant  me 
reliqui  hominumy  et  omms  gentes  super  quas  invoca- 
tum  est  nomen  meum,  reliquos  hominum  eos  debe- 
mus  accipere,  qui  de  Judaico  populo  crediderunt, 
et  quasi  (/)lapillusnon  cecidcrunt  de  cribro,neccum 
pulvere  palcisque  et  sordibus  sunt  projecti.  Rcli- 
quiae  enim  in  principio  fidei  salvae  fient,  et  in  fine 
mundi,  ut  cum  subiotraverit  plcnitudo  gentium, 
tunc  omnis  Israel  salvu3fiat[/4/.  fiet]  (/?om.  xi). 
Nomcn  autem  Dominiquodinvocatur  supcrreliquos 
et  super  omncs  gcntcs,  illud  cst  de  quo  Salvator 
dicit :  Pater,  revelavi  nomen  tuum  hominibus  (Joan. 
XVII,  i').  Et  ne  longo  sermone  regulam  difTeram 
sponsionum,  ct  in  hoc  propheta,  et  in  ccteris  quae- 
cumque  de  ajdificatione  Jerusalem  (^4/.  muri  Jeru- 
salcm)  et  tcmpli,  ct  rerum  35€  omnium  beatitu- 
dine  praedicantur,  Judnei  in  ultimo  tcmpore  vana 
sibi  exspectationc  promittunt,  et  carnaliter  implen- 
da  commemorant.  Nos  autcm  qui  non  occidentem 
litleram  ;sed  spiritum sequimur  vivificantem,iam  in 
Ecclcsia  convincimus  expleta,etquotidie  impleri  in 
singulis,  qui  ruentcs  per  peccatum,  reacdificantur 
pcr  po^nitcntiam. 

postrcmiim  vocem, om?em,  practormittit,  quam  et  in 
Gra?co  Alexandrinum  et  Complul.e.xcmplar  ignorat. 
id}  Martian.,  auctoritas  maxima^  Petriy  Jacobi,eic, 
minus  rcctc,  et  contra  mss.  fidcm. 

(e)  Tres  mss.  ut  rc'juirant  reliqui  Israel,  et  omnes, 
etc. 

(f)  Vidc  pscudo  lUifinumComment.  in^huncpro- 
phetam  pag.557  et  seq.,  ubi  de  lapillis  in  cribro  po- 
sitis  ad  impetum  cribro  conoilianaum  loquitur, 


109» 


S.  EUSEBH  mERONTMI 


(Vnrs.  U,  45.)  Beee  die$  veniunt^  dicit  Dominas, 
el  (a;  comprehendet  aratormessorem,et  calcatoruvx 
mittenlem  semen,Et  stillabunt  monles  dulcedinem  et 
otnnes  cotles  culti  erunt.  Et  convertam  captimtatem 
populi  mei  Israelyet  xdificabunt  civitates  desertas^ei 
habitabunt,et  plantabunt  vineas,et  bibentvinum  ea- 
rum^  et  facient  hortos^et  comedent  fructus  eorum,Et 
ptantabo  eos  superhumurn  suam^et  non  evellam  eos 
ultrade  terra  sua  quani  dedi  eis,  dicit  DominusDeus 
tuus,LXX:Eccediesveniunt,  dicit  Dominus,  et  ap- 
prehendet  tritura  vindemiam^et  variabitur  uvain  se- 
mente.Etstillabuntmontesduicedinemyet  omnes  col- 
les  consiti  erunt.Et  convertam  captivitatempopuU  mei 
Israel^et  sedificubunt  civitates  dissipatas^  et  habita" 
bunt,et  plantabunt  vineas^et  bibent  vinum  earum,  ei 
facient  hortoSyCt  comedent  fruttum  eorum.  Etplan- 
tabuntur  super  terram  suam,et  non  avellentur  amplius 
de  terra  sua  quam  dedi  eis^dicit  Dominus  Deus  omni- 
potens.SusciiBho  tabernaculo  David  quod  ceciderat, 
et  reaedificatis  his  qu6B  tuerant  lapsa  atque  subversa, 
describitur  rerum  omnium  abundaullci^quomodo  hi 
qui  prius  euntes,  ibant,  et  flebant,  portantes  semina 
eua,  venientes  venient  cum  ezsultatione,  portantes 
manipulos  suos  {f*sal.  cxxv) :  ut  conscquatur  ma- 
nipulorum  tritura  vindemiam,  sive  arator  messo- 
rem  et  uva  varietur,  ac  ducat  colorem  in  tempore 
seminis  :  sive,  ut  verius  est,calcator  uvs  compre- 
hendat  8ementem,et  sic  sibi  invicom  cuncta  succe- 
dant,  ut  nulla  dies  sit  absque  frumento,  ?ino  et 
gaudio.  In  ilotempore,  plenis  torculacibus  uva  cal- 
cjibitur,et  de  Ghristi  ac  martyrum  (6)  sanguine  ru- 
bentia  musta  fundentur,  et  hujuscemodi  caicator 
uvsB  erit  seminarium  sermonis  Dei,  ut  sanguis  eo- 
rum  magis  clamet  in  mundo,quemclamavit  sanguis 
Abel  S57  justi.Quicumque  autcm  merito  virlutum 
suarum  ad  montana  conscenderit,  melie  sudabit, 
immo  stillabi^dulcedinem  sermonis  Dei,  de  quo 
scriptum  est :  Gustute  et  videte  quam  suavis  est  Domi- 
nus  (Ps.  zxxiii,  0) :  Et,Quam  dulcia  eloquia  lua  gul- 
turimeo,  supermel  etfavumori  meo(Ps.  cx\m,  105). 
Et  quiinframontes,immo  secundi  a  montibus  fue- 
rint,  quos  sponsus  transilit  in  Gantico  Ganticorum 
(Cant.  iij,  et  appellat  colles^  consiti  erunt  et  imita- 


\  buntur  puradisum  Dei :  ul  omniain  illiB  poma pen- 
deant  doctrinarum.  Tuno  si  quis  infidelitate  capti- 
vus  est,  et  necdum  credidit  in  nomine  Domini,  et 
est  de  reliquiia  populi  quondam  ejua  Israel,  reve^ 
tetur  ad  fldem  Ghristi,ut  queminProphetia  audierat, 
in  Evangelio  teneat.Ui  autem  montes  qui  etillabunt 
dulcedinem,  et  colles  qui  consiti  fuerint,  poatqaam 
converterit  Dominus  captivitatem  populi  aui  Israel, 
ffidiOcabunt  civitates  antea  de8ertas,ethabitabnntin 

•  eis  :  atuoaquseque  civitas exstructadicat :  Egocivitas 
firma,  civiias  qum  oppugnatur  {Prov.  sec.  LXX),  et 
de  qua  Dominus  in  Evangeiio  loquitur:  Non  polett 
civitas  abscondisupermontemposita  {Mat.  v,  14).  Kt 
in  Psalmis  diciiur  :Flumini5impetus{c)lxiificatcivi- 
tatem  Dei  (Ps.  xlv,  4).  Piantabunt  quoque  vineai 

j^  cum  Noe  (Gen.  ix),et  bibent  vinum  earum,  et  ine- 
briabuntur,  et  audient  a  Domino  Saivatore  .*  BibHi 
amta  S5§  meif  et  inebriamini  (Cant.  v,  I}.  Bibent 
autem  vinum,  quod  se  in  regno  Patria  cnm  apostolit 
auis  novum  bibiturum  esse  poUicitut  esi{Marc.  xiv). 
Haec  est  vinea  Sorec,  cujus  vinum  quotidie  in  myi- 
teriis  bibimus-  Nec  harum  rerum  felicitate  contenti, 
propter  delicias  facient  hortos,  et  irrigabant 
ut  nulla  desint  in  eis  genera  virtutum,  c< 
fructus  eorum  :  qui  enim  plantaverit  et  rigaveriti 
ipse  et  comedet.  Gumque  hsc  omnia  montes  it 
coliesfecerintfStiilantesduicedinem,  et  adifioantn 
civitates,  et  habitantes  in  eis,  plantantes  vineti, 
etbibentesvinum  earum,  facientes  hortoSy  et  come- 
dentes  fructus  eorum  :  tunc  ipsos  plantatores  pUn* 
tabit  Dominus  super  terram  suam,  de  qua  dicittir: 

C  Credo  viiere  bona  Domini  in  terra  viventium  (Ps,  zxn, 
13).  Et  in  Evangeiio  :  Beati  mites^  quoniamipsipsS' 
sidebunt  terram  (Mat.  v,  4).  Postquam  autem  planti- 
verit  eos,  et  firma  (At.  firmas)  in  altum  radice  (.41. 
radices)  solidarit,  non  evellet  ultra  de  terra,  qniii 
dederat  eis  (Al.  dederit).  £z  quo  intelligimat  Boele- 
siam  usque  ad  finem  mundi,  conculi  quidem  perte- 
cutionibu8,sed  nequaquam  posse  subverti ;  tentari, 
non  superari.Et  hoc  fiet,  quia  Dominua  Deaaomni- 
potens,  sive  Dominus  Deus  ejus,  id  esty  Eccleeia, 
se  facturum  esse  pollicitus  est :  cigue  promiaaiojtt 
natur»  est. 


! 


a)  Iterum  vitiose  retinuit  Martian,  comprehendit.         (c)  Mavult Victor.plurium  numero,to/i/kafilJiixta 
b(  Vide  S.  Zenonis  traclatum  27  et  seq.i  lib.  ii.      Grscum  eu(ppa(vou9i. 


GOMMBNTARIORUM  IN  ABDIAM  LIBBR. 


t098 


S5B 


S.  BUSSBII  BIBROIiYMI 

STRIDONBNSIS  PRESBYTERI 

GOMMENTARIORUM 
N    ABDI4M    PROPHET4M 

LIBER  UNUS. 


PROLOGUS*. 


160  Gum  essem  parvulus,ut  parvulus  lo-  A 
ut  parvulus  sapiebam,  utparvulus  cogita- 
istquam  factus  sum  vir,  qu8B  parvuli  erant» 
(I  Cor,  ziii),  Si  Apostolus  proficit  [AU  pro- 
[uotidie  prsteritorum  oblivisceDs,in  priora 
lit,ac  secundum  praBceptum  DominiSalva- 
vam  tenens,  post  tergum  non  respioit(PAt7. 
(x)  :quanto  magis  ego,  qui  necdumadaeta- 
ecti  viri,ot  in  mensuram  Ghristi  (Epkes.  iv) 
mereri  debeo  veniam,quod  in  adolesceDtia 
rocatus  ardore  et  studio  Scripturarum,  al- 
{c}  interpretatus  8um[i4/.  simJAbdiam  pro- 
cujus  historiam  nesciebam.  Ardebatjani- 
nitione  mystica,  et  quia  legcram  omniapos- 
"edentibus,  ignorabam  diversa  esse  charis- 
fjlitteras  seeculi  noveram,et  ob  id  putabam  «^ 
jn  legere  posse  signatum.  Stullusego,  vi- 
tuorseniores  habentes  in  manibusphialaset 

et  quatuor  animalia  plena  oculis  consur- 
,hrono  8uo,imperitiam  confitentur^gloriam 
aunt  {Apoc.  V),  et  virgae  de  radice  Jesse,  et 
I  posse  me,  quod  credebam  :  cujusinmanu 
it  sermo  Dei,nec  dicere  poteram :  A  manda" 
nielUxi  (P^.  cxviii)  ;neque  illiusdeEvange- 
itudinis   recordabar:  Beaii  mundo  corde^ 

ipsi  Deum  videbunt  {Malth,  v,  8).  Nec- 
altari  carbo  sublatus,  labia  mea  purga- 
sai.  vi;  8).  Necdum  error  veteris  igno- 
gne  Spiritus  sancti  fuerat  circumcisus, 
i%  et  audacter  loquebar  ad  Dominum : 
,m{7(<;7/^^.Sperabamin  scriniolis  latere  [Al. 
[uod  scripseram,  et  ingenioli  mei  primam  C 
item  ignibus  voveram,  cum  subito  de  Italia 
exemplar  o  quodam  juvcne  tot  annis,  quot 
uondam  scripseram,  laudante  opusculum 
Fateor  miratus  sum,  quod  quantumvis  ali- 
le  Bcripserit,  invenit  similem  lectorem  sui. 
dicabat,  ego  erubescebam ;  ille  quasi  my- 

tc  quoquePammachio  inscribiturExplanatio. 
0  veneram^  ut  videtur. 
'er  queinGeneralispraefationisparte  altera 
)g  de  hoc  in  Addiam  tentamento  Hieronymi 

Patrol«  XXV, 


sticos  intelleotus  ferebat  ad  ccBlam,  etego  demieao 
capite  cojafiteri  meum  pudorem  profaibebar.  Quid 
igitur  ?condemnamu8  in  quibuspuerilusimufl  ?  mi- 
nime.  Scimus  enim  in  tabernaculum  Dei,et  aumm, 
et  pilos  caprarum  similiter  oblatos.  Legimus  in 
Evangelia  (Marc.  xii),  vidue  pauperis  duo  minu- 
ta,magi8  quam  divitum  substantias  approbata[A/. 
approbatas].  Et  tunc  dedimus  quod  habuimus»  et 
nunc,  ei  tamenaliquid  profecimus,  Domino  suum 
reddimus.  Gratia  enim  ejus  sum  quod  sum  (I  Cer. 
xv).  Nec  diffiteor  per  hosce  triginta  annos  in  ejos 
opere  me  ac  labore  sudasse.  Glemjens  est  pater ; 
cito  revertentem  filium  suscipit,  nec  exspectat  do- 
nec  quis  aperiat  ostium :  ipse  egreditur  obvlamy 
annulum  et  stolam  parat ;  licetgermanus  invideat, 
et  scortatorem  ac  nepotem  vocet,  de  salule  illius 
symphonia  Angelicse  IsQtitiae  cunctarumque  virtu- 
tum  in  coelestibus  personat  (Luc.  xv).  Hoc  eat 
illud  tempus,  mi  Pammachi,  hac  luce  dulcius;  quo 
egressi  schoIamRhetorum,  diverso  studio  fereba- 
mur,  quando  ego  etHeliodorus  charissimus  pari- 
terhabitaresolitudinemSyriae  Ghalcidis  nitebamur 
[Al  voiebamus] ;  quod  putabam  latere,  vulgatum 
est.  Per  vetera  vestigia  rursum  ingrediar,  emeo- 
dans.si  fieri  potest,  curvos  apices  litterarum.  Infans 
eram,  necdum  scribere  noveram :  titubabat  manua, 
tremebant  artiouli.  Nunc,  ut  nihil  aliud  profece- 
rim,  saltem  Socraticum  illud  habeo :  Soio»  quod 
nesoio.  Dicit  et  Tullius  tuus,  adolescentulo  sibi  in- 
choata  qu»dam  et  rudia  oxcidisse.  Si  hoc  ille  tam 
de  libris  ad  Herennium,  quam  de  Rhetoricis,  quos 
ego  vel  perfectissimos  puto,  ad  comparationem  se- 
nilis  peritiffi  dicere  potuit :  quanto  magisegolibere 
profitebor,  et  illud  fuisse  puerilis  ingenii,  et  hoo 
maturs  senectutis  1  In  libris  quoque  conlra  Marcio- 
nem  Septimius  Tertuliianus  hoc  idem  passus  [Al. 
fassus]  ett,  et  Origenes  in  Gantico  canticorum :  et 
Quintilianus  in  duodecim  libris  Institutionis  oratoriaa 

diximus. 

(d)  Verius,  opinor,  duo  Palatini  mss.  liUeruloi* 

(e)  Voculas,  tn  ejus,  iidem  mss.  ignorant. 


«. 


1099 


S.  BUSBBII  HIBRONYMI 


liOO 


Exquibuspsrspiotteoatenditurunaroquamque  ata-  A  exordium  Abdiae,  et  orationum  tuarum  auxilio.cni 
tem  in  suo  esse  perfectam,  et  ex  annorum  debere  volumeo  hoc  scribitur,  confragosum  mare,  et  sa- 
numero  Jadicari.  Sed  jam  tempus   est  proponere      culi  recurvos  gurgites  transfretare. 


INCIPIT  LIBER 


(Vers.l.)  Vitio  Abdi3S.  (a)  llunc  aiunt  esse  Hebrsei, 
qui  8ub  rege  Samarias  Achab,  et  impiissima  Je- 
zabel  pavit  centum  prophetas  in  specubus,qui  non 
curvaverunt  genu  Baal,  et  de  septem  millibus 
erant,  quos  Elias  arguitur  ignorasse  (III  Reg, 
xviii),  sepulcrumque  ejus  usque  hodie  cum  Mauso- 
leo  Elisaei  prophets  S6S  et  Baptistae  Joannis  in 
Sebaste  venerationi  habetur,  quas  olim  Samariadi- 
cebatur.  Hanc  Herodes  rez  Judss  Antipatri  filius,  g 
in  honorem  Augustii  GssarisGrsco  sermone  vocavit 
Augwtam,  Hic  igitur,  quia  cenlum  prophetas  alue- 
rat,  accepit  gratiam  prophetalem,  et  de  duoe  exer- 
citus^  fit  duz  EcclesiflB.  Tunc  in  Samaria  parvum 
gregem  paverat :  nunc  in  toto  orbe  Ghristi  pascit 
Ecclesias.et  (pepcdvufAuic,  sicut  in  Actis  Apostolorum 
Stephanus  martyrio  coronatus  {Act.  vii),  ita  et  hic 
servus  appellatus  est  Domini.  Porro  quod  contra 
Idtimseam  cernens»  non  onus,  id  est,  XTjfjLfxa,  et 
pondus  Idumffiffi  videtsecundum  regulam  etdistin- 
ctionem,quam  in  Nahum  scripsimus,  illud  in  causa 
est,  quod  vel  Edom,  id  est,  Esau  (Gen,  xxvi), 
non  de  eztraneis  gentibus  computatur,  filius  Isaac 
et  frater  Jacob :  unde  et  terra  illius  non  datur  in 
poflsessionem  Israel,  nec  dimittitur  bellare  eontra 
(6)  eam,  et  advcrsus  fratrem  armari  prohibetur  ^ 
{Deut.ii) :  vel  certe  visio  est,  non  Idum»®, 
quod  poterat,  si  i(a  scriptum  esset^facere  qusestio- 
nem  ;  sed  Abdiae,  idest,  servi  Dominif  quam  videt 
gentibus,  ad  quas  legatum  misit  Dominus.  Etqui- 
bus  dicitur:  Surgitf,  et  cousurgamus  adversum  eam 
in  proslium.  Destructio  enim  Idumffiae,  visio  (e)  Na- 
hum  est.  Sin  autem  queritur  quare  ponatur  in 
titulo,  Visio  Abdix ;  et  nihil  postea  quod  visum  est 
demonstretur,  secundum  illud  Isaise:  Vidi  Domi" 
num  sabaoth  sedentem  super  thronum  excebum  et 
elevatum  {Isai,  vi.  1).  Et  Ezechiel :  Aperti  sunt  coeli^ 
et  vidi  visiones  Dei:  statimque  subjungitur  :Et  vidi, 
etecce  spiritus  turbinis  [AI.  auferens]  veniebat  ab 
Aquilone,  et  nubes  magna,ei  splendor  in  circuitu  ejuo 
{Ezech,  i^  et  seqq) :  sed  post  visionem  Abdi»  pro- D 
tinus  inferatur :  llaec  dicit  Dominus  ad  Edom,  Et  ite- 


rum  :  Ecce  paroulnmdedi  te  in  gentibus^deDeuierO' 
nomio  sumemus  exemplum,  in  quo  non  res,  sed 
verba  cernuntur  :  Attende,  inquit,  tibi,  ei  consen» 
animam  tuam  vehementer^ne  forte  obliviscaris  sermo- 
ftum,  quos  viderunt  oculi  tui  {Deut.  iv,  9).  Et  Joan- 
nes  in  Epistola :  Quod  vidimas^  inquity  ocuiis 
nostris^  quod  perspeximus,  et  manus  nostrx  S64 
palpaverunt  de  Verbo  vitae  {IJoan.  i,  1).  Et  Moysei 
vocomDomini,  quaead  cum  loquebatur,  vidisse  se 
dicit  {Exod.  xx).  Si  ergo  post  visionem  inferantar 
quiB  dicta  sunt,  et  videntur  mentis  oculia  qu»  aa* 
ribus  percipi  solent,  recte  videns,  qui  propheta 
antca  vocabantur  t;t(2en/f5,titu1opraenotat  visionem. 
Haec  dicit  Dominus  Deus  ad  Edom :  Parcus  pro- 
pheta,  versuum  supputatione,  non  sensuam.  Alio- 
quin  ut  in  tribusvoluminibus  Salomonis,Gantieam 
canticorum  quanto  brevius  est,  tanto  dirncilia8.Et 
Epistola  adPhilemonem  quem  sensum  baberet,ez- 
pressimns.  Evangelicus  quoque  sermo  breviatas, 
laciniosis  Legis  operibus  angustior  est.  Itahicquo- 
que  propheta  quasi  servus  Domini  juzta  Abraham, 
Isaac,  et  Jacob,  et  Moysen  famulum  Det,  et  apo- 
stolum  sermo  Ghristi,  ea  videt,  ea  audit,  qu»  pro- 
phetali  digna  sunt  servitute.  Multi  putanl  juxta  id- 
terpretitionem  nominis,  quod  servus  iste  sit  Oo* 
mini,  cui  dicitur  in  Isaia:  Magnum  tibiestvoeari  te 
puerum  meum  {Isa,  zliz,  6,  sec,  LXX),  qui  se 
exinanivit  formam  servi  accipiens  {Philip.  i).  Sed 
si  hoc  ita  mtellezerimuH,  alius  nobis  qaasreDdat 
erit  legatus,  qui  est  misus  ad  gentes.  Bt  dam  tro- 
pologiam  sequimur,  perdimus  manifestissimam 
prophetiam.  Quaerimus  ergo  quis  sit  iste  Edom, 
vel  Idumaea,  ad  quam  nunc  per  Abdiam  Dominiis 
loquitur.  In  libro  Geneseos  Esau  filium  Isaac  appal- 
latum  fuisse  Edom,  quia  propter  rufum  lentieolc 
cibum  primogenita  vendiderit,  manifestissime  legi- 
mus  {Genes.  zxv) :  Edom  enim  interpretatur  inij3^ 
id  est,  rufus.  In  eodom  volumine  scribitur  faane 
eumdem  vocatum  esse  Seir,  id  est,  pHosum,  qoia 
hispidus  orat,et  non  habebat  lenitatem  Jacob.Unaf 
ergo  atque  idem  tribus  nominibus  appeIIator,£iia«i 


(a)  Nec  ipse  abludit  Hieronymus,sive  Eusebius  in 
Chronico,  ubi  sub  JosaphatHebraeorum  Judaerege, 

3U0  temporo  Hebrseorum  Israel  Achab  rez  fuit,Ab- 
iamdocetprophetasse.S.tamen  Augustinus  l.xxiii 
de  Giv.  Dei  cap.  31 :  Tres^  inquit,  prophelx  de  mi- 
noribus  Abdias^  Nahum,  et  Ambacum,  nrc  sua  tem- 
pora  dicunt  ipsi,  nec  in  Chronicis  Eusebii  aut  Hiero- 
nymi  quando  vrophetaverint^  invenitur.  Qua  de   re- 

Sfuranobis  aaannum  quintumJosaphat  in  Ghronico 
icenda  sunt. 

{b)  Duo  palatini  mss., con/ra  eum,  et  adversus  fra- 
irem  artna  prohibentur. 


{c^  Quae  hactenus  obtinuit  in  libris  omnibus  lectio 
Nationum,  pro  Nahum^  plano  viea  est  manifeatoffl 
mendum«  cujus  causa  etcontextus  HieronymiaBi, 
et  sacrae  Historise  sensus  nuUus  constaret  et  veritai, 
Et  mirarisubiit.erroreminsignem  editorum  nemiBi 
suboluisse ;  proctive  aute'?.  erat  opinari,  antiqiii'' 
rium  scripturs,  quam  compcndiariam  faoile  puta- 
veritsimilitudine  deceptum.  Nobis  prophetc  no- 
men  restitui,  jam  propositum  erat,cum  inuooPi- 
latino  ms.  secunda  manu  a  studioso  quopiam  idem 
annotari,  ezpunota  Nationum  vooe  observaoiiili 


1101 


COMMBNTARIORUM  IN  ABDIAM  LIBER. 


1103 


Edomy  Seir,  posseditque  eam  regionem,  quae  nunc  A  dit  deEdom,  fulvida  veste  de  Boior^  $ic  formosus  in 


Gebalena  dicitur,  et  in  flnibus  est  lXe«jO£po7i6X£(o;, 
ubi  ante  babitaverant  Horrxi jqui  interpretantur  /i- 
beri ;  unde  ipsa  urbs  postea  sortita  vocabulum  est. 
Quod  ergo  Hebraice  edom  (DTTK),  et  Graece 
dicitur  l8ou(juz{a,  nunc  viculus  Palestinse  est  : 
S65  a  conditore  sic  imposito  nomine:  cujus  Latina 
quoque  et  Grsca  meminitbistoria.Iste  est  cui  dici- 
tur  per  Amos  :  Super  trlbus  sceleribus  Edom^  et  su- 
per  quatuor  non  convertam  eum  :  ea  quod  persecutvs 
sit  gladio  fratrem  suum^  et  violaverit  misericordiam 
ejus,et  tenuerit  ultra  furorem  suum^et  indtgnationem 
suam  servaverit  usqucin  finem^Amos,  i,  11).  In  Isaia 
quoque  juxta  Hebraicum  legimus  :  Onus  Duma  ad 
me  rlamat  ex  Seir :  custos  quid  de  nocie,  custos  quid 


stolacandida  {Isa,  lxiii,  1,  2,  3)  ?  Et  ad  ipsum  co- 
minus  loquebantur:  Quarerubrum  est  indumentum 
tuum  :  etvestimentatuasicutcalcantiumin  torculant 
Ipse  loquitur  in  triumpbo,exponenspaimas  crucis 
8USB  :  TorctUar  calcavi  solus,  et  de  gentibus  non  est 
vir  mecum,Suni  qui  Idumaeam  ad  carnem  referant, 
et  adversusiilius  pugnam  animam  sestimant  provo- 
cari,ut  mortificantes  membra  nostrasuper  terram, 
fornicationem,  immunditiam,  passionem,  seternam 
in  Gbristo  victoriam  consequamur.  Judsi  frustra 
somniant  contraurbem  Homam,regnumque  Homa- 
num  hanc  ileri  prophetiam  ;  et  illud  quod  in  Isaia 
scriptum  est,  Onus  Duma  (nDIT),  paululum  litter» 
apice  commutato  pro  oeleth  legi  posse  res,  et  so- 


de  nocte  (Isa.  xxi,ll)?  Et  Jeremias  in  eamdem  pro-  p  nare  Romam  (HDII) :   vau  quippe  liltera  et  pro  u, 
phetiaTQ  pari  voce  consentit,  dtcens  :  ^umquid  nou     et  pro  o,  eorum  lingua  accipitur. 


est  uttra  sapientia  in  Theman  (Jer,  lix,  9)  ?  ot  reli- 
qua  usque  ad  fincm  ejus  propbetiae,  ubi  dicitur:£^ 
erit  cor  fortium  Idumasae  in  die  illafquasi  cor  mutieris 
parturientis.  Exceptoque  ordine  commutato,et  aliis 
qoffi  videntur  discrepare,  magna  pars  Abdise  in  Je- 
remiee  volumine  continetur.  Isti  sunt  montes  8eir 
adversum  quos  Ezechielis  facies  roboratur,  et  dici- 
tur  :  Dabo  montem  Seir  desolatum,  et  desertum,  Et 
post  paululum  :  Dissipatus  eris^mons  Seir^et  Idumaea 
omnis,  Longum  est  si  voluero  cunctas  Scripturas 
eventilare,  et  proferre  in  medium  super  montes 
Seir,  maximeque  Malacbis^qui  statim  in  principio 
Bcriptum  est :  Nonne  frater  erat  Esau  Jacob,  dicit 
Dominus :  Et  dilexi  Jacob,  Esau  autem  odio  habui. 


Auditum  audivimus  aDomino^et  legatum  ad  gentes 
misit :  Surgite  et  consnrgamus  adversus  eum  in  prx^ 
lium,  LXX  :  Auditum  audivi  a  Domino,  et  munitiO" 
nem  ingentihus  misit :  Surgite  et  consurgamusadver-' 
!us  eum  in  prci^/ium.Jamutsupra  diximus,eumdem 
esse  Edom  quam  et  Idum8eam,quia  in  Hebraico  ipse 
qui  condidit :  in  Grseco  urbs  quae  sitab  ea  condita 
nominalur.  Audivit  ergo  vel  Abdias,  vel  omnes 
prophetae  pariter  audierunt  (omnes  enim  scribunt 
contra  Edom)  quod  ad  gentes  legatus  missus  sit, 
mediator  Oei  et  hominum,homo  Ghristus  Jesus,de 
quo  et  Pater  loquitur  per  Aggaeum  :  Movebo  omnes 
genles,  et  veniet  desideratus  cunctis  gentibus  (Aggsei 
II,  8).  Iste  in  Isaia,  magnicon8iliiAngelus,et  Pater 


Ei  posui  montes  ejus  in  solitudinem,  et  hxreditates  C  futuri  sseculi  scribitur  (Isai,ix),  Quod  autem  prole- 


[Al.  haereditatem]  ejus  in  dracones  deserti.  Quod  si 
dixerit  Idumsea  :  destructi  sumus,  sed  reuertentes  x- 
dificabimus  qux  deserta  sunt.Hxc  dicitDominus  exer* 
cituum  :  Isti  3edificabunt,  et  ego  destruamyCt  vocabun- 
tur  termiui  impietalis,et  populus  cui  iratus  est  Domi- 
nus  utque  in  getemum  (Malac,  iv,  2,  3,  4).  Quia  ergo 
didicimus  terram  Idumaeorum  adversariam  esseter- 
ra  repromissionis,etEsau  inimicum  legimusJacob, 
et  populum  esse  oui  iratus  est  Oominus  in  sempi- 
ternum,  nossedebemusseoundum  legestropologiae, 
ant  contra  Judsos  factum  esse  sermonem(qui  sunt 
Bmuli  Gbristianis,  et  persequuntur  fratrem  suum 
Jacob,  populum  8upplantatorem,qui  illis  primoge- 
nita  praerlpuit),aut  certe  adversusomnesbaereses  et 


gato,  id  est  sm  (W).  Septuaginta  itepto^T^v,  id  est, 
munitionem  interpretati  8unt,possumus  dicere,quod 
ipse  legatus  noster  sit,  et  ipse  munitio  :  dicens  ea 
quse  prophetalis  sermo  contexuit  :  Surgite,  et  con^ 
surgamus  adversus  eum,we\  eam  in  prse lium. LegsXuB 
qui  ad  gentes  est  missus,  haec  loquitur  :  Surge  qui 
dormiSy  et  elevare  a  mortuu^,et  illuminabitte  Christus 
(Ephes,  V,  14).  Ac  ne  forsitan  gravis  S67  nobis 
[At,  vobis],  et  insolita  pugna  videatur,  me,  inquit, 
habetis  primum  in  acie.Ego  ero  ipxtorpaTTjY^^cpraB- 
liorum,  qui  et  Jesu  fllioNavegladium  tenensappa- 
rui :  et  Amalec  in  crucis  meae  (a)vexillo,  Moyse  pu- 
gnante,  superavi  (Euod,  xvii).  Jeremias  in  visione 
contra  Idumseam  non  multum   ab  his  discrepat  : 


eontraria  dogmata  veritati,  quae  videntur  quidem  n  Auditu^  inquit,  audivi  a  Domino.et  legatus  ad  gentes 

•    •  _  _  •       •  _J • J • L        _A      J^  • --*     .      ^^ ^^ .•^-*  >.#         ..>v...'4^        ^>%»/~y,      ««M.  W 


Dobis  esse  vicina  ;  sed  magis  adversariasunt,  et  de 
paterna  haereditatc  simplicem,  et  habitatorem  do- 
mu8  J  acob  nituntur  expellere.  Porro  quia  Idumsea 
et  terrena  interpretatur,et  propter  colorem  rubrum 
eruenta  quoque  S66  intelligi  potest  :  idcirco  Sal- 
▼ator  reportans  ad  Patrem  de  mundo  victoriam, 
quando  Angeli  conclamabant:  Aperite  portas,princi- 
pes,  vestraSf  et  introibit  rex  glori3e(Ps,  xxiii,7).Etin 
Isaiastupentes  interrogababant:(2uii  est  istequiascen' 

(a)  Vocem,  mea?,  ex  nostris  mss.  post  Victorium 
sanecimus,  quod  ex  persona  Ghristi  haeo  dicantur. 
Idem  paulo  fosi^Audttum  legit,  pro  audttu.Denique 


missns  cst :  congregamini,  et  venite  eonira  eam^  et 
eonsurgamus  in  prxlium  [Jer.  xux,  14).  Sequitur : 
(Vers.  2  seq.)  Ecce  parvuium  dedi  te  in  gentibus : 
contemptibilis  tu  es  valde,  Superbia  cordis  tui  extutit 
tehapitantem  in  scissuris  petrae  [Vulg.  petrarum]  :«c- 
altantem  solium  tuum  [\u\g.suum],  qui  dicis  incorde 
tuo :  Quis  detrahet  me  in  terram  ?  Si  exaltatus  fueris 
ut  aquila,et  si  inter  sidera  posueris  nidum  tuum:inde 
et  detraham,  dicit  Dominus.  LXX  :  Ecce  minimum 

quod  ot  nos  probamus,  ita  ferentibus  mss.  noatris 
missus  est^  juxta  Gracum  di7c<SaT6iXcv  pro  quo  reti'* 
nuit  Haruaneus  n^isius  iun%. 


1103 


S.  EUSBBII  HIBRONYMI 


iiOI 


dedi  te  inTgentibus  ;  inhonoralns  es  tu  valde.Superbia  A  tram,  in  qua  prudens  sedificator  domum  soam  ex- 

Btruit ;  sed  in  scissuris  petrae,  ut  haerescon  a  pctrt 
Christo  [///.  Christi]  et  ab  Ecclesia  signifioet  sci»- 
siones.  Porro  quod  sequitur  :  Exaltantem  solivm 
tuum :  Et,  qui  dicit  in  corde  suo  :  Quis  detrahet  ne 
in  terram?  tumorem  haereticaB  mentis  08tendit,con- 
fidentium  sibi  in  mystcriis  et  in  secretis  suis,  et 
quantum  in  ipsis  est  (hyperbolice  autem  hocacd- 
peredebemusj.repromittentiumsibiregnaccEloruiii. 
Unde  ad  hujuscemodi  homines  S69  scribit  Apo- 
stolus  :Jam  sine  nobis  reg7iatis,atque  utinam  regnare' 
tis^  ut  et  nos  vobiscum  regnaremus  (I  Cor,  iv,  8).Tale 
quid  et  David  loquitur :  Posuerunt  [Al.  Posuerint] 
in  coelum  os  suumfetlinguaeorum  transivit  interram 
{Psal.  Lxxn,  9).  Si  exaltati  ergo  fuerint,  utaquila 


tordis  tuielevavit  tehabitantem  in  foraminibus  petror 
rum^  exaltantem  liabitaculum  tuum  atqu^  dicentem  in 
horde  iuo :  Quis  me  deducet  in  terram  ?  Si  exaltatus 
f^eris  ut  aquila,  et  si  intermedia  sidera  ponas  nidum 
tuum  :  inde  te  detraharnf  dicit  Dominus.  Jeremias, 
cujus  supra  fecimus  mentionem,  prope  in  eadem 
Terba  consentit,  dicens  :  Ecce  parvulum  dedi  te  in 
gentibus;  contemptibilem  inter  homines  :  arrogantia 
taa  decepil  te^  et  superbia  cordis  tui,  qui  habitas  in  ca- 
vemispetrx^et  apprehendere  nileris  altitudinem  collis: 
cum  exaltaveris  guasiaquitanidum  tuum  ^indetede- 
traham,  dicit  Dominus.  In  interpretatione  propheti- 
ca  debemus  morem  nostrum  sequi,utprimum  his- 
'toris  fbndamenta  jaciamus,  deinde  si  possumus. 


eicelsas  turres  et  tectorum  culmina  subrigamus.  p  (nam  et  ipsi  aquilarum  sibi  similitudinem  pollicen- 


Oy  inquity  Edom,qui  cum  minimus  sis,inter  omnes 
in  circuitu  natione8,et  ad  comparationem  gentium 
cseterarum  parvus  in  numero,  ultra  vires  erigeris 
^superbia.  Cumque  habites  in  speluncis,  immo  in 
cavemis  petrarum,  humilis  atque  paupcrculus,  et 
excelsaaedificiorum  tecta  non  possidens,quasi  aqui- 
la  in  BublimesustolIeris,et  tantum  cogitatione  intu- 
mescis,  ut  inter  sidera  habitare  te  credas:  etiam  si 
nitra  nuturam  posses  cceli  alta  peuetrare,  inde  te 
detraherem,  S6§  et  ad  terram  deducerem,  dicit 
Dominus  Deus.  Illud  autem  quod  in  Jeremia  addi- 
tum  est,  et  apprehendtre  niteris  altitudinem  collis, 
aperuit  senigma,  collem  significans  montem  5t07i,ac 
per  hoo  vel  ipsam  urbem  Jerusalem,  vel  templum 
quod  in  ea  conditum  est,vult  intelligi.Aquilam  au- 


tur,  qus  soientadcadaverDominicum  congr^ari), 
et  si  intermedia  sidera  posuerintnidum  suumpnde 
detraham  eos,dicit  Dominus.Sicut  enim  dormiente 
patrefamiliasjnterbonamsementeminimicushome 
zizania  superseminat  (Matth.  xiii):  ita  solet  aquila 
illa  grandis  (Ezech.  xvii,  3),  magnarum  alaram, 
longo  membrorum  ductu,p]ena  plumis  et  varietate 
quae  habet  ductum  intrandi  in  Libanum,ettolIitde 
cacumine  cedri,  et  plantat  super  aquas  multas,  ut 
in  vineam  plantaria  pullulent,  inter  sidera  Ecclesie 
de  quibus  et  in  alio  loco  dicitur  :  Justi  auiem  sicut 
stellse  fulgebunt  (Mat.  xiii,  43),  ponere  nidumsunm. 
Dixi  supra,  hoc  ipsum  et  advcrsum  camem  posse 
intelligi  quod  immunits  sintvires  ejua  in  adventn 
Christi.et  contemptibilis  sit,animaeque  subjectaim- 


tem  cunctis  avibus  altius  volitare,  etiam  hi  qui  de  C  perio,  et  frustra  erigatur,  cum  habitet  in  cavemis 


natura  avium  disputant,  memoriaB  prodiderunt : 
tantique  contuitus  esse  dicitur,ut  cumsuper  maria 
immobili  penna  feratur,nec  humanis  pateat  obtuti- 
bus,  de  tanta  sublimitate  pisciculos  natare  videat, 
et  cum  Juxta  littus  fuerint,  tormenti  instar  descen- 
dere  raptamque  prsedam  pennis  ad  littus  pertrahe- 
re.Si  didicimushistoriam,sequamur  intelligentiam 
Spiritualem.  Licet  tibi,  o  haeretice,  magnus  esse  vi- 
dearis,  et  contemnas  Eccle.si€e  paucitatem  :  toimen 
parvus  es  in*  gentibus,  et  contemptibilis,et  non  so- 
lum  conteroptibilis,  sed  et  cum  &7iixa(7eivalde  con- 
temptibilis.  Superbia  cordis  tuiextulit  te.  Quis  enim 
haerelicorum  non  in  superbiam  extollitur,Ecclesiae 
dimplicitatem  parvipendens,  et  fidem  imperitiam 


petrse,  vel  sensibus,  vel  cogitationibus,  et  velit  do- 
minari  animae,  exaltans  solium  suum,  neo  opera 
sua  credens  posse  superari.Cui  dicitur,quodi]iiam- 
vis  se  eriget,  et  aquilae  imitctur  excelsa,malto8qoe 
sanctorum  deceperit :  tamen  a  Dominosuperatasit 
atque  dejecta.Quod  in  haereticis  et  in  carue  inlel- 
leximus,  contra  Judaeos  quoque  intelligi  poteat 

(Vers.4  seq.)5t  fures  introissentad  te:si  latranespir 
nodemyquomodo  conticuisses?Nonne  furati  essentsufli' 
cientiasibi?Sivindemiatores  introissent  ad  tetnumfiai 
7i07i[Vulg.tacet  non]saltem  raeemum  retiguissent  tikif 
Quomoio  scrutati  sunt  Esau,  investigaverunt  e^seoa- 
dita  ejus  ?  LXX.Si  fures  introissent  ad  te^  vel  latrtmet 
per  noctem,  ubi  projectus  essest  Nonne  furaii  essed 


reputans?  Habitantem  in  scissuris  petrx.et  exaltan-  j^  sufficientia  [Al.suf/icientiam]  sibi?Et  si  vindemitderm 


tem  5o/tU9n  5uun?. Petraquamquam  frequenter  vei  in 
persona  Domini,  vel  in  soliditate  ponatur  (unde  et 
propheta  dicit,  Statuit  supra  petram  pedes  meos  [Ps. 
zxxix,  5) :  et  ad  Petrum  dicitur,  Tu  es  Petrus.et  su- 
per  hancpetram  sedifieabo  Ecclesiam  meam  (Mat.  i,8); 
tamen  et  in  contrariam  partem  frequenter  accipi- 
tur  :  AuferamyinquitfCor  lapideumy(a)et  dabo  vobis  cor 
cameum  (Ezech.  xxxvi,  26).  Et  :  Potens  est  Deus  de 
lapidibns  istis  suscitare  filios  Abrahx  (Matt.  iii,  9) : 
maximeque  h!c,ubi  non  dixit,  habitantem  supcrpe- 

ia)  Addunt  Paiatini  mss.  de  came  vestra. 
\i)ldiB8.  omne8|  poterit  :  quidam  etiam  celari: 


introissent  ad  te,  nonne  reliquissent  racemum  ?  Qnth 
modo  perscrutatus  est  Esau^et  deprehensa  sunt  abscmr 
ditaejus^f ^evemms  Bimiliter,licet  ordine  commutato: 
Si  vindemiatores  venissent  super  te,  non  [Ai.  nomis] 
reliquisscnt  racemum?si  fures  in  nocte^rapuissetd  nft''* 
que  quod  sufficeret  sibi.  Ego  vero  discooperui  Esask, 
revelavi  abscondUa  ejv4,  et  celare  non  (b)  possunl{Jer* 
xux,  9, 10).  Quod  dicit,  hoc  est  :  SIO  Si  ftirei 
el  latrones  qui  de  nocte  domos  sufTodere  consnere- 
runt,  et  rapere  quse  in  domibus  sunt,introi886ntad 

Graece  est  xpuSTJvai  ou  (it^  Suvavcat, 


uo» 


GOMMENTARIORUM  IN  ABDIAM  LIBER. 


1106 


te,  et  absoonditi  tenebriSyCircuissent  domus  tu®  an-  A  tut ;  postierunt  insidias  subter  te :  mn  est  sajnmtia 


gulos,  utique  hoc  tulissentquod  sibi  putabant  posse 
8ufHcnre,etaliquidinsdibustui8,vel  persatietatem, 
vel  per  ignorantiam  reliquissent.  Si  vindemiatores 
introissent  vineam  tuam,  et  eam  vel  hostiliter  vas- 
stare,  vel  a  te  conducti  demetere  cuperent^quamvis 
diligens  eorum  fuisset  vindemia,  tamen  racemos  vi- 
tibus  soliisque  celatos,  inter  palmites  reliquissent. 
Sed  omnia  hostes,  qui  ad  te,  Domino  jubente,  vene- 
ront  (signiflcat  autem  Babylonios,  et  exercitum  Na- 
bachodonosor),  investigaverunt  omnia  secreta  tua, 
etcavernas,  ac  foramina  speluncarum,  in  quibus 
habitas,  lustraverunt.  Etrevera,  utdicamusaliquid 
etde  natura  loci,  omnis  australis  regio  Idumaeorum 
de  Eleutheropoli  usque  Petram,  et  Ailam  (hsc   est 


in  eo,  Quidam  id  quod  supra  exposuimus.  Quomo^o^ 
perscrutatus  est  EsaUy  et  compre/iensa  sunt  abscondita 
ejus,  ad  terminos  usque  distinguunt :  ut  sit  sensus^ 
abscondita  tua  atque  secreta  usque  ad  terminos  re*- 
velata  sunt.  Nobis  autem  melius  videtur,  ut  cum 
posterioribus  copuletur.Veniente  ergo  Nabuchod.o- 
nosor(de  quo  in  Jeremia  contra  Idumsam  dicitur: 
Ecce  quafi  leo  ( b)  ascendet  de  superbia  Jordanis  ad  piJ- 
chritudinem  robustam,  quiasubito  currere  eum  fadam 
ad  illam  {Jer.  xlix,  i9) :  Ac  deinde :  Ecce  guan^ 
aquita  ascendet  et  votabit^  et  expandet  alas  suas  super, 
Bosram,  et  erit  cor  fortium  Idumxaein  die  itla^  gwtju^ 
cor  mutieris  parturientis  (Ibid.  22),  omneacjxii  anta 
erant  foederati  Edom,  et  in  prssidio  urbis  superbijSr-, 


enim  possessio  Esau),  in  specubus  habitatiunculas  t>  simae  fuerant,  reliquerunt  eujn,  etjuncti  hostibuB 
™.         ^       .._-.        .  1-        .  .,.  contra  eum  insidias  tetenderunt :  pr«valuervintqu€^ 

adversus  eum,  et  tunc  indicatum  est,  quia  nulU 
inEdom  essetsapientia  :  dumsperatin  his  qui  advj^r- 
sarii  demonstrati  sunt.  Aliter  :Gum  absconditaEsaa. 
et  quasi  sacramenta  magnifica,  quibus  prius  populi 
fuerantirretiti,  prolata  fuerint  in  medium,  ita  ut 
vir  Ecclesiasticus  possit  dicere  :  fion  enim  ignora^ 
mus  ejus  dstutias  (II  Cor.  ii),  derelinquent  terjiiinoq 
Edom,  et  dimittent  eum^  et  usque  ad  termino^^c- 
desiaetransmigrantes^proferentdoctrinaapesslma^. 
Tunc  illudent  S79  et  resistent  quondam  magistro 
suo(c)dicentes  falsaesse  quse  didicerant:prffivalebunt 
contra  eum,  et  eruditi  flde  Ecclesi»,  falsum  dpgina 
convincet.  lili  qui  quondam  comedebant  apud  bo- 
reticos,  non  panem  Eucharisti(e,sed  panem  luctus. 


habet.Etpropter  nimioscalores  solis,quia  meridiana 

provincia  est,  subterraneis  tuguriis  utitur.  Disoope- 

rui^  inquit,  Esau,  id  est,  quod  terra  premebatur  in 

medium  protuli,  et  aperiasuntomnia  quae  claudebas 

siibetantiamquetuam  meparitercum  hostibus  per- 

quirente,  nuUa  potueront   secreta  celare.    Aliter, 

Rnres  et  latrones,  qui  egrediuntur  nocte,  quia   fiiii 

eiiQt  noctis  et  tenebrarum,  haereticos  puto,  contraria 

veritati  dogmatapraedicantes.qui  furantur  sufQcien- 

taa  sibi,  etquotidie  de  Ecclesiae  gregibus  rapere  fe- 

•tinant.LBtiingredientes  vineamDomininostri  {Psal. 

Lxxix),  quam  de  yEgypto  hujus  saeculi  transtulit,  et 

decujusgeniminevinum  seesse  bibiturum  in  regno 

Patris  poUicetur,  ita  cupiunt  universa  populari,   ut 

▼ix  raeemum  relinquant  in  ea.Sed  econtrario  Domi- 


Qus  agit :  omnia  enim  secreta  eorum,   ct  occulta  C  et  panem  subcinericium  qui  non  reversatur,propo- 


niyeteria,  et  patriarcharum  Esau  (hos  quippe   in- 
teliigo  qui  primi  haereses  adinvenerunt)  per  sanctos 
eQOS  et  Ecclesiasticos  viros  atque  doctores  profert 
in  medium,  et  prima  illius  victoria  est,  patere  qu» 
iegebantur  occulta.  Unde  et  cum  admirationo  dici- 
tar.  Quomodo  persciidaius  est  Esau,  deprehensa  sunt 
acculta  ejus?  Vide  Marcionem   et  Valentinum,    et 
omoes  hasreticos,  S71  quomodo  in  doctrinis  dse- 
monioram,  cauteriatam  habentes  conscientiam,ap- 
piaadant  sibi,  et  simplices  animas  quasi  quibusdam 
divinis  mysteriis  initiantes,  composito  sermone  de- 
oipiant.  Sed  cum  trigintasonas,  et  (a)  quadradas,et 
ootoadas  et  duodecadas,  et  duplicem  deum,  et  por- 
tentosum  Abraxasin  medium  sermo  protulerit :  tunc 


nent  quaestiones  de  Scripturis,  tendent  insidias  Idu- 
maeo  atque  terreno,  et  in  omnibus  carneo  praeoe- 
ptori  (haereses  enim  ad  Galatas  inter  carnis  oper^ 
numeratas  legimus  {Galat.  v),  et  tunc  ostendetqr 
non  esse  prudentia  in  Edom. 

(Vers.  8,  9.  )  fiumquid  non  in  die  itla^  dicit  Dp- 
minus,  perdam  sapientes  ex  Idumxa^  et  prudentiam 
de  monte  Esau  ?  Et  timebunt  fortes  tui  a  Meridie :  ut 
intereat  vir  de  monte  Esau.  LXX  :  In  die  illafdicitDo- 
minuSfperdamsapientes  ex  Idumaea,  et  inteltigentiarn 
demofiteEsau,  Etpavebunt  pugnatores  tuide  Themant 
ut  auferatur  homo  demonteEsau.  Cum  hostis  flnee 
tuos  possederit,  et  omnes  viri  fcederis  tui  illuserint 
tibi  et  praevaluerint  contra  te  :  tnnc  peribit  sapieu- 


pradentia  Esau  stultitia  demonstrabitur,  et  investi-  n  tia  de  Idumaea  etcalliditasejuB  stultitia  demonstra- 


gabuntar  aecreta  ejus. 

(Vers.  7.)  Vsque  ad  terminos  emiserunt  te  amnes 
viri  faederis  tui,  illuserunt  tibi,  invaluerunt  adversum 
te  tfiri  pacis  tuse,  quicomedunt  tecum,  ponent  insidias 
mbter  te :  non  est  prudentia  ineo.  LXX :  Vsque  ad 
tarminos  dimiserunt  te  :  omnes  viri  testamenti  tui  re- 
stiterunl  tibif  prxvaluerunt  adversum  te  viri  pacifici 


bitur.  Prudentiam  quoque  ipse  Dominusauferetdo 
monte  Esau,id  est,  de  montibus  Seir,  vel  qaia  urha 
Idumaea  in  monte  sita  est,vel  quiaomnis  illar^gio 
quae  ad  Austrum  vergens  conflnis  est  eremo,  pr^- 
ruptis  in  montibus  edita  sit.  Unde  et  dicitur:Pai;^- 
bunt  pugnatores  tui  de  Theman  fquod  nos  interpretati 
sumus,  meridiem.  Quomodoautem  supra  dixeram. 


(a)  Aliquot  mss.,  guadragenas\  alii,  quadrigas.De 
Abraxas  nomine  diximus  paulo  superius  in  Amos 
cap.  iri.  Pro  in  medium,  Martian.  in  medio  retinuit. 

\b)  Sic  mss.  et  Graecus,  ava^ifigetai.  Martian^ 
maie  ascendit. 


(r)  Rescribit  Victor.  docentes,  alteramque  et  co- 
pulam  verbo  prsevalebunt  praeponit.  NuIIi  tamen  e 
nostris,  ncque  ex  iis,  opinor,  quos  ipae  consuluit, 
mss.  codices  suffragantur. 


1101 


8.  EUSEBII  HIERONTMI 


1108 


Esau tribus  nominibusappellatumiitaet  plagaregni  A 
ejus^quffiad  Austrum  vergit,  tribus  vocabulis  appel- 
latur,  Darom,  Theman,  Nageb  {iX)  yQT)  Din),  qu» 
omnia  juxta  Ezecbiel,  Austrum,  Africum,  Meridiem 
quesignificant.Postquamvero  timuerintfortesregni 
ejus,  qui  babitabant  [Al.  babitant]  in  Meridie,  tunc 
interibit  vir  de  montc  Esau,  qui  et  pugnare  pro  civi- 
tate,  et  prudenter  dare  consilium  solitus  erat.  Aliter: 
Postquambiqui  prius  decepti  erant,conversifuerint 
ad  Ecclesiam :  tuncipso  Oomino  dimicante»peribunt 
sapientes  Idumsffi,qui  carnalia  et  terrenasapiebant, 
et  aufereturprudentiademonteEsau,  quffi  elevaba- 
tur  S7S  contra  acientiam  Oei.  Et  qui  prius  pro 
Esau,  et  Idumsa  dialectica  arte  pugnabant,et  erant 
in  prffisidiis  Theman,  quodinterpretatur^^omttmnza- 
tio,  desinent  pugnare  pro  magistris  prioribus.  Sive  n 
qui  ante  lumen  sibi  scientise  promittebant,  et  puta- 
bantseessein  meridie,  timebunt  et  formidabunt, 
ecclesiastico  viro  obtinente  sopbismata  eorum  :  in« 
tantum  ut  nuUus  resideat  qui  possit,  vel  regis  con- 
silio,  vel  (a)  pugnatoribus  viris,  pro  bfflreticorum 
superbia  et  falso  dogmate  dimicare. 

CVers.  10,  11.)  Propter  interfectionem  et  [Vulg.  ad- 

dit  propter]  iniquitatem  in  fratremtuum  Jacoh^operiet 

te  confusio,  et  peribis  in  xtemum.  In  die  cum  stares 

adversus  eum,  quando  capiebant  alieniexercitumejus, 

et  extranei  ingrediebantur  portas  ejus,  et  suptr  Jeru- 

salem  mittebant  sortem :  tu  quoque  eras  quasi  unus  ex 

eis.  LXX :  Propter  interfectionem  et  impietatem  ad' 

versum  fratrem  tuum  Jacob,  operiei  te  confusio,  et 

aufereris  in  aetemum.  Ex  die  quarestitisti  contra,  in 

die  (6)  ut caperent alienigende  fortitudinem  ejus,et  alieni  ^ 

ingressi  sunt  portas  ejus :  et  super  Jerusalem  miserunt 

sortem;  et  voseratis  qnasi  unus  ex  eis.  Idcircointeri- 

bit  vir  de  monte  Esau,  et  peribit  sapientia  de  Idu- 

msa,  et  prudentia  de  monteEsau,  quiainterfecisti 

germanum,  et  inique  egisti  contra  fratrem   tuum 

Jacob  :  quando  Ghaldseis,  iiabyloniisque   vastanti- 

bus  Jerusalem,  et  obsidentibus  civitatem,  etingre- 

dientibus  portas  ejus,  mittentibusque  sortem,   in 

divisione  prsdarum,  te  eorum  socius  eras,  et  in  bo- 

stium  numero  versabaris.  Aliter  :  Cuncta  qu»  supra 

scripta  sunt  patieris,  o  Edom  cruente,  terrene.cru- 

delis  :  quiafalsamortiferaque  doctrina,et  adversum 

Dominum  impietatem  loquente,   occidisti   fratrem 

tuumJacob,  Legimus  in  ^BXomQn^ '.Suntquiloquun- 

Uur  e[  inter/iciuni  gladio  {Prov.  xxv,  18).  Et  in   alio  D 

loco  :  Venenum  aspidum  sub  labiis  eorum  {Ps. cxxxix, 

5).  Et.  Lingua  eorum  gladius   acutus   {Ps.   lvi,   5). 

Operietergo  teconfusio,  et  dices  :  Confusio  vultus  mei 

opemlt  me  (Ps.  lxviii,  8) :  ac  peribis,  non  ad  breve 

tempus,  sed  in  sternum.  ^ternoenim  quantum  in 

te  fuit  fratrem  vulnere  percussisti.  Sed  et  bsc  erit 

causa  cruciatus:  nam  quando   alieni   devastabant 

(a)  Victor.  et  Brixis  Fiorentiffique  codicibus  cor- 
rigit  pugnatoris  viribus. 

{b)  Nostri  mss.,  in  die  cumcaperent.QTBio.,h  ^^i^ 
paic    al^fia^(i)X£u($vTtov,  etc. 

{c)  Retinuit  Martian.  despicias,  contradicentibuB 


exercitum  Jacob  et  ingrediebantur  per  portaB  ejat 

S74  in  paciflcam  quondam  Jerusalem,  mitlebant- 

que  Bortes,  ut  ejus  sibi  spolia  dividerent,  tu  unas 

eras  ex  bostibus.  Legimus,  vidimus,   quotidieque 

comprobamus,  quando  persecutio  contra  Ecclesiam 

oritur,  muitopejoredpersecutores  Judsos  et  hsre- 

ticos  in  Gbristianos  Oeri,  quam  ethnicos.  PosBumas 

extraneos  ingredientes  portas  Jerusalem  YoXt7|iouc 

id  est,   cogitationes  pessimas   dicere,    portasqae 

Jerusalem,  id  est,  anims  quiescentis  et  videntis 

Deum,  quinque  sensus  interpretari,  per  quos  intro- 

eant  hostes,  et  spolia  dividant  Jerusalem.  8i  videri- 

mus  mulierem  ad  concupiscendum[i4^concupi8cen- 

dam  eam]  (ilfa<^.v).mor8  ingressaestperfenestras 

nostras  {Jer.  ix) :  si  susceperimus  per  aures   men- 

dacium  acjudiciumsanguinis,peraliam  portamho- 

stis  ingressus  est.  Odoratus  quoque,  guatua  et  ta- 

ctus,  si  vel  variis  odoribus,  vel  dulcibus  cibis,  vel 

amplexibus  delicatis  captus  fuerit,  per  aiias  portas 

tngressi  sunt  adversarii,  et  spolia  dividunt  miaero 

Jerusalem.  Eo  igitur  tempore  quo  persecutionis 

impetu,  et  mortiferis  voluptatibus  de  Ecclesiaqoia- 

piam  corruerit,  videmus  [Al,  videas]  exsultare  h«- 

reticos,  gaudere  Judsum,  et  unum  esse  de  perse- 

cutoribus,  et  in  ethnicorum  eos  numero  computari. 

(Vers.  12.)  Et  non  {c)  despicies  in  die  fratris  /ttt,  tii 

die  peregrinationis  ejus.  Et  non  Ixtaberis  super  film 

Juda  in  die  perditionis  eomm,  et  non  magnificabis  os 

tuum  indie  angusiix:  neque  ingredieris  partam  popuk 

mei  in  die  minxcomm.  LXX :  Et  non  despicies  dMim 

fratris  tuiin  die  alienomm.Etnon  l3etaberis  tuper  /Utof 

Juda  in  die  perditionis  eomm  :  et  non  magna  lcqums 

in  die  angustia: :  neque  ingredieris  portas  populcrum 

in  die  labomm  eorum.  Iclem  sensus  qui  supra  :Gam 

interierit  vir  de  monte  Esau,  propter  interfectionem, 

et  impietatem  {d)in  fratrem  ejus  Jacob,  et  opernerit 

eum  aeterna  confusio,  nequaquam  faciet  qvm  fecit 

ante  contra  germanum  ;  non  enimdespicietetpar- 

vipendet,  vid<)ns  fratrem  suum  ire  captivum :  nee 

laetabitur  [Al.  IsBtaberisj  super   filios  Juda.   Dob 

enim  tribus  excepta  Levitica,  que  regnabant  in  J^ 

rusalem,  et  appeliabantur  Juda,  a  Chaldais  capta 

Bunt.  Et  nequaquam  19%  magna  loqueris,  et  qnaii 

unum  de  victoribus  esse  te  credens,  in  fratris  ride- 

bis  angustia.  Neque  in  die  vastitatis  et  ruine  popoli 

mei,  tu  perportamJerusalemgloriabundusincedeB. 

Et  ideo  ista  non  facies,  quia  et  tu  similia  patieris. 

Aliter  quando  captivum  videris  diversis  persecalio- 

nibus  fratrem  tuum,  et  abduci  vinctum  de  Ecolesio 

ilde,  nec  civitatem  8uam,8ed  peregrinaqueqneseo- 

tari,  nequaquamlstaberis,quiaettu  similiapatieris. 

LflBtabaris  enim  quando  capiebatur  Jacob,  et  super 

filios  Juda,  quos  discipulos  Ghristi  intelligimas,ex- 

sultabasindieperditionis  eorum.  Signifloataraatem 

ms.  atque  ipso  quem  laudat  Victor.  Hebraico  et 
Vulgat®  editioms  textu. 

(o)  Duo  Palatin.  mss.  editique  alii  libri  impietaUm 
frairis  ejus. 


lioe 


GOMMENTARIORUM  IN  ABDIAM  LIBER. 


1110 


-  quod  anima  in  meditullio  vitiorum  atque  virtutum  A  tionem,  aut  virtute  superarint  aut  timor  efluge- 


posita  sit,  et  possit  ia  utramque  partem  per  hora- 
rum  momenta  converti.  Neqitaquam,  inquit,»wi^m- 
ficabis  os  tuum  in  die  angusiiae.Quod  secundum  du- 
plicem  sensum  acciperedebemus:corporalis,in  per- 
secutionibus  et  in  peccatis  :  spiritualis  angustisB, 
cum  anima  hostibus  vitiisque  capta,(a)ductatuerit 
in  Babylonem.  Nequu  ingredieris  portam  populi  mei 
in  dieruinw  eorum  :  quando  enim  aut  negatio  nos 
oppresserit,  aut  voluptas,et  rigorem  pristinum  in- 
felix  conscientia  non  servaverit,tunc  facile  ad  con- 
traria  dogmata  labimur-  blandientia  errori  nostro, 
et  non  curantia  vulnus,sed  paipantia.Solatium  mi- 
seriae  est,  quamvis  perditum,  habere  quod  speret. 
(Vers.  13,  14.)  Neque  despicies  et  tu  in  malis  ejus 


rint,  decepti  pravis  dogmatibus^rursum  in  carcere 
teneantur  errorum,  et  multo  fiat  pejor  ista  tribu- 
latio,  quam  fuit  ex  gentibus;  facilius  enim  ab  eth- 
nicis  captum  liberes,quam  hsreticorum  prsBstigiis 
irretitum. 

(Vers.  15,  46.)  Quoniam  juxta  estdies  Domini  su- 
per  omnes  gentes  :  sicut  fecisti,  fiet  tibi,  RetribuHO' 
nem  tuam  convertet  in  caput  tuum,  Quomodo  enim 
bibisti  super  montem  sanclum  meum^  bibent  omnes 
gentes  jugiter :  et  bibent ;  et  absorbebunt^  et  erutii 
quasi  non  sint.  LXX  :  Quiajuxla  est  dies  DominisU" 
per  omnes  gentes  :  sicut  fecisti,  fiet  (Al.  fecerit]  tibif 
Betributio  tua  reddetur  in  capul  tuum.  Quia  quomodo 
bibisti  super  montem  sanctum  meum,bibent  omnes  genr 


in  die  vaslitaiis  Hlius,et  non  emitteris  adversum  exer^  n  ^^^  vinum :  bibeni  et  absorbebunt,  el  erunt  quasi  naw 

*  M  *  *  J'  M   *A         M   *  *  M  t   '  1k.T  ^t.**  *  ^^  *dll  1.  V_9  *J  ^  \^  *  


citum  ejus  in  die  vastitalis  illius.  Neque  stabis  in  exi- 
tibus  ut  interficias  eos  qui  fugerint :  et  non  concludes 
reliquos  ejus  in  die  tributalionis.  LXX  ;  Et  non  despi- 
ciesetiamtu  eongregationem(b)eorum  in  die  perditionis 
eorum  :  neque  opponeris  fortitudini  eorumin  dieper^ 
dilionis  eorum  :  neque  stabis  in  egressibus  eorum,  ut 
tnisrficias  eos  qui  selvi  fuerint  ex  eis  :  ncque  conclu- 
des  fugitivos  eorum  in  die  tribulationis. Cum  ipseca- 
ptus  fueris  et  Babylonio  vastante  deletus,inter  cae- 
tera  qus  feci8ti,nehaecfacias  quee  sequuntur:  Non 
despicies,  neque  contemnes  fratremtuum  Jacobin 
die  vastitatis  illius:  neque  apponeris  ad  exercitum 
Babyloniorum,  sive  non  emitteris  adversum  S76 
exercitum  Juda,  quando  superatus  ab  adversariis 
terga  verterit.  Gumque  ccBperint  fugere  per  notas 


sint.  Uaec  autem,  o  Idumsea,  ideo  facere  cessabiSy 
quia  veniet  superte  ultio  Domini.Si  enim  juxta  Jere- 
miam  (/^.xxv),S77  quibus  non  erat  judicium  ut 
biberent  calicem  bibentes  biberunt:  tu  quasi  inno- 
cens  reliqueris  :  non  eris  innocens,  sed  bibens  bi- 
bes.  Porro  quod  ait :  Juxta  est  dies  Domini  super 
omnes  genleSjXe^Jkvau^  eumdem(il/.juxta]  Jeremiam 
videbimus  cah'cem  Domini  cunctis  gentibus  pro- 
pinatum.  Unde  dicitur  in  eodem  :  Calix  aureus  Ba- 
bylon  in  manu  Domini  inebrians  omnes  ^tfnief  .Univer- 
sas  quippe  nationes  usque  ad  Propontidem,Scythi- 
cumque  mare,  et  lonium  vel  iEgaeum:  Assyrii 
Babyloniique  tenuerunt,  Legamus  Uerodotum,  et 
Graecas  barbarasque  historias,  et  videmus  quo- 
modo  sub  Babyloniis  et  Assyriis  impletum  sit  hoc 


libi  vias,  et  diverticula,  et  calies   ad    solitudinem  C  quod  dicitur  :  Juxta  esL  dies  Domini  super  omnes 


perferentes,  non  stabis  in  bivio  nec  venientes  ex- 
spectabis  in  compitis,  ut  interficiaseos  qui  fuerint 
liberdti,  aliosque  comprehensos  recludas  :  ct  vel 
ipse  capias,  vel  captivitati  hostium  serves.  Hsc 
juxta  historiam  diximus  :  debemus  enim  breviter 
manifestiora  carpentes,  ad  ea  quae  obscura  sunt 
pergere.  Quis  haereticorum  non  despicit  ecclesia- 
sticos?  Quis  non  exsultat  in  malis  eorum,si  quando 
propter  peccata  populi  persecutioni  traditi  fue- 
rinty  et  multi  vei  inflrma  fide,  vel  supra  petro&a 
seminati,  in  negationem  corruerint,  videas  illos 
exsuitare,  gaudere,  nostram  ruinam,  suam  pu- 
tare  victoriam  :  intantum,ut  jungantur  gentibu8,et 
persecutio  sxvior,  vel  ex  Judaeis,   vel   ex  his   fiat, 


gentes.  Quod  autem  sequitur  :  Sicut  fecistiy  fiettibi: 
retributionem  tuam  convertet  in  caput  tuum,  hic  est 
sensus,  quem  in  Psalmo  legimus:  Memento,Domine 
filiorum  Edom  in  die  Jefmsalem  dicentium:  exinanite 
exinanite  usque  ad  fundamentum  in  ea  (Psal^  cxxviy 
7  et  seqq.).  Unde  et  contra   Babylonem  imprecatur 
propheta :  Eitia  Babylonis  misera  :  beatus  qui  retri^ 
buet  tibi  retributionem(d)tuam^  quam  retribuisti  nobis 
Beatus  qui  tenebit  ei  altidet  parvulos  tuos  {A\.suos]ad 
petram.  Sicut  enim  super  montem  sanctum  meum, 
Sion,  bibisti  cum  Babyloniis,  atque  laetatuses  :  sic 
omnesgentesquastecamhabebatBabylonius  in  pre 
sidio,  conversae  contra  te  bibent  :  leetabuntur.  Et 
non  solum  bibent :  sed  ita  te  absorbebunt,  ut  sint 


qni  fratres  nostros  esse  se  simulant,  et  eodem  {Al.  r\  Idumaei  quasi  non  sint:  vel  certe  ipss  gentes,  cum 


eorum)  censentur  nomine.Gumque  aliquis,vel  fuga 
▼el  pcenitentia  elapsus  fuerit,  stant  in  diverticulis, 
et  proponunt  sophismata,  et  tcstimonia^  quasi  de 
Scripturis  proferunt:  ut  lassis  atque  confectis  con- 
suta  offerant  oervicalia,  et  ponant  ea  sub  omni  cu- 
bito  manus.  Atque  ita  flt,  ut  qui  forsitan  persecu- 


te  absorbuerint,absorbebuntur  a  Medi8,et  hoc  cir- 
culo  vindicta  procedet,uttu  Israelem,te  BabyloniuB 
Babylonium  Medus,  acPersa  consumat.  Sequamur 
interpretationis  ordinem.Juxta  e8t,o  haeretice,  dies 
Domini  super  omnes  gentes  :  prope  est  tempnsju- 
dicii  in  quo  omnes  judicands  sunt  nationes.  Sicut 


(a)Emendantnostri  post  Victorium  mss.lnconsulte 
Martianaeus  retinuit  corruptam  Erasmi  lectionem, 
Cispta  fueritt  et  ducitur  in  Babylotiem. 

[b)  Pro  eorum,<\utB  vox  tertio  recurrit  infra.Pala- 
tin.  ms8.  ejus  haloent  minori  numero.Mox  voces  ex 
eis  ne8ciunt:denique  in  fine  addunt  £r;tt5,Graeco  sin- 


gulis  in  loois  dissentiente. 

(c)  Palatini  dus  mss.  sed  quasi  bibens  bibes  etc. 

{d)  lidem  mss.  hic  tuam,  mox  Sion  nomen,  deni- 
que  inferius  voces,  inprsesidio,  (acent :  leguntvero 
Babytonius  rex  conversse,  etc. 


1111 


S.  BUSEBn  HIERONTlin 


«M 


feoisti  contra  ecclesiasticos,  convertetur  in  caput 
tuum  dolor  tuus,etin  verticem  tuum  iniquitas  tua 
descendet.Quomodo  enim  in  nece  eorum  Istatus  es, 
conviviumque  celebrasti,  et  in  monte  sancto  meo, 
hoc  est,  Ecclesia,  bibisti  non  meum  calicem,  sed 
diaboli  :  de  quo  et  in  Abacuc  dicitur:  Vxqui  potat 
proximum  suum  subversione  turbida  (Abac,  ii.  15)  : 
ita  universae  gentes,  vol  fortitudines  378  contra- 
naB  suppliciis  delegataB,vel  adversariae  quaeque  vir- 
tuteSjbibent  et  absorbebunt  sanguinem  tuum,etad 
extremum  in  cunctosvenientecruciatu,ips(B  quoque 
erunt  quasi  non  sunt,Qui  enim  perit  ei  qui  est,et  qui 
dicit  ad  Moysen  :  Qui  est  misit  me  ad  vos  [Exod.  iii, 
14),  secundura  regulam  Scripturarum,non  esse  di- 
oitup.  Unde  et  in  Esther  legimus  :  Ne  tradas,  Do- 
winBy  regnum  tuum  his  qui  nan  sunt(Esth,  xiv,  11). 
Possumus  hunc  locum  et  aliter  interpretari  :  Quia 
l»tati  estia  in  ruina  servorum  meorum,eadem  per- 
secutio  contra  vos  quoque  veniet  et  patiemini  qua- 
eumque  fecistis.Et  sicut  laetati  estis  adversum  po- 
pulum  meumcum  gentibus  reliquis:itaomnesgen- 
tes  Iffitabuntup  contra  vos,et  devorabunt  et  bibent, 
et  persecutione  simili  conterent. 

(Vers.  17,  18).  In  monte  autem  Sion  erit  salvaiio, 
ei  erU  sanctus  et  possidebit  domus  Ja/ob  eos,  qui  se 
possederunt  (Vulg.  possederant),  Et  erit  domus  Jacob 
ignis,et  domus  Joseph  flwinma,  ef  domus  Esau  stipula 
et  succendentur  in  eis,  et  devorabunt  eos,et  non  erunt 
reliqux  domus  Esau  :  quia  Dominus  locutus  est. 
LXX  :  In  montem  Sion  erit  salvatio  :  et  erit  sanctum 
etpossidebit  domum  Jacob  gui  se  possederant.  Ei  erit 
domus  Jacob  ignis,  et  domus  Joseph  flamma,  domus 
autemEsau  stiputa,  et  succendentur  in  eos,  et  devora- 
bunt  illos,  et  non  erit  frumentarius  domui  Esau^quia 
Dominus  locutus  est.  Idumaea  subversa,  et  ab  inimi- 
cis  gentibos,  cum  quibus  prius  contra  Jacob  fcedus 
inierat,devorata,in  monte  Sion  erunt  reliquiaB,erit- 
que  8alvatio,et  erit  sanctus;hoc  est,vel  ipse  Domi- 
Bus  revertetur  ad  templum,  quod  propter  peccata 
dimiseratvel  eritabsoiute  sanctum,id  est,iSanctum 
sanctorum  .Bt  possidebit  domus  Jacob  sub  Zorobabel 

(a)  Post  Victorium  ex  FlorentiaD,  Brixiaeque  codi- 
cibus  verbum  est  restituimus,cujus  defectu  inEra- 
smi  ac  Martianaei  editionibus  sensus  laborabat.Alii 
codices  aeque  hene,\Hoc  enim  quod  LXX  transtule- 
runt,  iiupocpopov,  nos  in  frumeniarium,elc.  Jam  vero 
quod  ait  S.  Doctor  juxta  antiquisermoniseloquium 
appellatos  a  se  trumentarios,  qui  tunc  agentes  in- 
rebus,  vel  veredarii  dicerentur,  eruditos  viros,  at- 
queinprimisSalmaBium  movet.Fatentur  enim,fru- 
meotariorum  in  ordinariamiiitiasub  imperatoribus 
nomen  exstitisse  atque  officium  fuisseque  eos  mili- 
tes,  quibusque  legionibus  certo  numero  adcriptos 
qui  rei  vehicularias  praeessent,  frumentum  milita- 
re  et  annonam  importandam  curarent,  in  horrea 
militaria  atqueinde  in  castra,vectigalesquoque  exi- 
gerent,compellerentque  ad  solvendum  provinciales: 
quod  postea  munus  agentiuminrebusetveredario- 
rum  fuit,  quod  exLegecod.Tbeodosiani  tit.de  Exa- 
ctionibus  liquet.Verum  non  eo  sensu  irupo(p6pouc  a 
Grscis  appellatos  contendunty  eosque  non  diro  toO 
iropou,hoc  est,a  frumenio;sedi^aLTzo  xou  wjpb<;,hoc  est 
igne  ferendo^nomen  traxisse  :  rectius  adeo  et  fre- 
quentiuB,  quod  infra  Hieronymusipse  annotat,7n>p- 


A  et  Esdra,et  Nehemia  eos  qui  se  heredltnte  poseedd- 
rant.  Et  erit  domus  Jaoob,  id  est,  Juda,  igois,  et 
domus  Josepb,  id  est,  decem  tribuum,  flamma.De 
Joseph  quippe  natus  est  Ephraim,ex  qua  triba  St- 
marias  imperium  fuit  ;  domus  autem  Esau,  id  sst 
Idumseorum,  qui  tam  saevi  et  crudeles  exBtitarut 
contra  fratrem  suum  vertetur  in  stipulam.  Bt  qvo- 
modo  ignis  et  flammacito  stipulam  devoratrsicdao 
regna  in  unius  sibi  virgae  juxta  S79  Ez6ohiei;(£tf. 
xvii)  copulam  fasderata,vastabunt  Idumadam  et  de- 
vorabunt  eam,  et  non  erit  residuus  ex  populo,  qai 
possit  eversionem  adversariorum  vicini  s  gentibQS 
nuntiare.Hoc  (a)  est  enim  quod  LXX  tranetuleniBt 
itupo<p<5pov,quem  nos  inFrummiarium  yeriimuBiiiBr 
ta  antiqui  sermonis  eloquium;eosenim  quos  nonc 

n  Agentes  in  rebus,  vel  Veredarios  appellant.Veterei 
Fruemtarios  nominabant.  Sed  melius  estyUt  ipemD 
sequamur  Hebraicum,  id  est,SARiD(Tiv),qtiodiih 
terpretatur  vel  reliquuSf^uxlSi  Aquilam,yel  effuffiens 
juxta  Symmachum,vel  secundum  Theodotioiieaiy  et 
quintam  ediiionem, residuus.Eadc  autem  omnia  fient 
quia  Dominus  locutus  est,  et  illius  jussisee,  feeiase 
est.Aliter  :  Destructis  carnis  operihus,  et  temM 
imperio  desolato,  erit  in  Ecclesia  salvatio  eorum  qm 
a  matre  non  exierint.Et  in  ipsa  morabitur  BftDelM 
de  quo  in  Isaia  dicitur:  Sanctus  sanctuifSancius  Do- 
minus  Deus  Sabaoth  (Isai.  vi,  3),  quia  et  qoi  saneti- 
ficat,  et  qui  sanctincantur,ex  uno  omnes.  Bt  posei- 
debit  domus  supplantatoris  Jacob  eosqui  sebaredi- 
tate  possederant,depersecutoribus  faciens  Ghrietii- 
no8,et  ipsos  idumaeos  in  Ecclesiae  fidem  recipieos: 

C  domus  autem  Esau  vertetur  in  stipulam,Et  qvofflo- 
do  ignis  viciniam  culmus  non  valet  sustinere  :  ita 
disputationem  Jacob,quaB  (^)ignita  est  sermoneDo- 
mini:  Eloquia  enim  Domini  igne  examintUa  {Ps,  xvn 
31),  et  flammam  Jo8eph,qui  interpretatur  «lyffm- 
tum  (Genes.  xxxvii),  et  qui  a  fratribus  venditU8,po- 
pulum  pavit  in  ^gypto,domu8  Esau  sustinere  non 
poterit:  sed  ad  primam  congressionem  eophismitt 
eorum  vertenturin  nihilum.Et  devorabantnr  in  Bi- 
lutem  suam,juxta  illud  quod  in  benedictione  Iseae 

(popooc  scribi,  quam  Tuvpocp^pouc.Ad  haec,qaod  trjpo- 
(p(ipq>  respondct,  Hebraicum  Sarid  inierpretari  ab 
Antiquis.  Hieronymo  teste,  reliquum,  efmgieHltm, 
mtduum:sicque  a  Graecis  vulgo  dici  de  magnaoli- 
de  ;  ou8i  irjpcp^poc  iXeicpOY),  neque  unus  reliquiu  fnH 
sivc  juxta  sensum,  ncque  nuniius  remansii.  Ut  vero 
D  cumqueseres  babeatdeGraccanominisetymologia, 
quam  nec  ipse  urget  Hieronimus,  quin  iosmeis^- 
rius  juxta  eos,  qui  ^up<p6pov  legunt,ab  igniettloge- 
stando  explicat :  nihil  certe  vetat.frumentariumeo 
dici  Latineintellectu,quipropiusaaveterum  aensam 
interpretum  ac3edat,nt  \idei\cei,reliquum,effugien' 
tem,  nuntium  sonet,  aut  quid  simile.Btenim,  qoed 
Grammaticorum  testimonium  taudatipseSeLBiaiitf 
r^pwvxo  xaxat^itaXaiov  ev  xot  iroXifiotc  «vtI  oaXiciY" 
xTtov  ToTc  uupcp^po'.?.  Veteres  in  belio  protuhicineukk» 
turfrumentario,seu  t;^^(2ayio,invio]al>ile8  cam  essent 
id  genus  nulites,nec  ab  hoste  lasderentur  athodier- 
nuin  usuvenit,  de  magna  intemecione  diotam  aeei* 
pias,ne  frumentarium  quidem  fuisec  relictoniyiive 
nec  eum  fuisse  re8iduum,cui  ab  hostibua  parnba- 
tur. 
(b)  Duo  Palatin.  mM.fquxsignataett  semumefi\A' 


U4S 


COMMENTARIORUM  Ilf  ABDIAM  LIBER. 


Ml 


didtar  MO^ad  Bsau :  Sed  damirmm  tuum  illum  feci :  A 
M  omnes  fhUres  tuos  subjeci  ei  servos  :  fratrique  tuo 
Mervies{Gen.xxy,  37).  Et  non  erunt  reliquiae  domua 
B8au,quando  omniaChristo  gen  uflectent  ccelestium  et 
terrestrium,  et  infernorum  (Philip.  ii),  etsubjicien- 
tar  ei  universa,  ut  si  Deus  omnia  in  omnibus.  Quia 
▼ero  fisau  super  fundamentum  Ghristivitiosuoex- 
struxerat  fenum,  ligna  et  stipulam  (l  Cor.  iii) :  idcirco 
domus  et  Jacob  et  Joseph  in  ignem  vertetur  et  flam- 
mam,  imitans  Dominum  suum,  qui  dicit :  Ego  sum 
Dmu  ignis  consumens  (Deut.  iv,  24),  ut  devoratis  pa- 
Mb  pecoatorum,  frumentam  purum  in  horrea  con- 
gregetur.Cuncta  qu»  diximus,et  quae  dicturi  sumus, 
J«id«i  sibi  futuro  tempore  poUicentur,  quando  pro 
Gbristo  recipient  Antichristum,  impleta  prophetia 
Domini  Salvatoris  :  Ego  veni  in  nomine  Patris  mei^  -d 
etf  non  suscepistis  me  :  si  alius  venerit  in  nomine  suo, 
tttiMi  recipietis  (Joan.  v,  43).  Et  quidquid  contra 
idiim»am  interpretati  sumus,  illi  adversus  Roma- 
oum  regnum  somniant :  quod  nos  dicimus,  aut  juxta 
blstoriam  sub  Zorobabel  esse  jam  factum,  aut  oerte 
jmta  prophetiam,  et  mysticos  intellectus  quotidie  in 
Beclesia  fieri,  et  in  regno  animae  adversus  carnem, 
In  VfioqTioque  compleri.  Frumentarium  autem  se- 
eanoum  tropologiam  desinere  esse  dicimus  in  haere- 
ticis,  quando  nullus  fuerit  qui  apud  eos  granum  tri- 
lioi,  quod  in  terra  mortuum  est,  et  panem  de  ccelis 
habere  se  jactet.  Sunt  qui  non  Trupocp^ipov,  id  est, 
fHsmeniarium :  sed  7rup<p6pov,  hoc  esiyqui  gestare  pos- 
9ii  ignieiUum^  a  Septuaginta  translatum  putent.  Ac- 
qfoieaeMites  igitur  diversisinterpretationibus,  dice- 
mas  jaxta  tropologiam,  non  solum  frumentarium  C 
ceasaturum  apud  haereticos  :  S71  sed  et  eum  qui 
luoem  €hri8ti  habere  se  simulat.  Etenim  ipseSata- 
naa  tranfiguratur  in  Angelum  lucis  (II  Cor.  xi). 

(Vers.  19.)  Et  kssredUabunt  hi  qui  ad  Austrum  sunty 
mentem  Esau  :  et  qui  in  eampestribus,  Philisthiim  : 
ei  pomdebunt  regionem  Ephraim,  et  regionem  Sama- 
riee :  et  Benjamin  possidebit  Galaad.  LXX  :  Et  posside- 
bwtiqui  in  lfageb,montem  Bsau :  et  quiinSephela^alie^ 
nigenas,  et  possidebunt  montem  Ephraim^  et  campum 
Samarise.et  Benjamin,  et  Galaad.  Reverso  in  regnum 
mtnm  Juda,  qui  habitavit  in  Meridie,  et  possedit 
eitfictam  regionem,  juxta  divisionem  Jesu  filii  Nave, 
qo»  Tergit ad  Bcorpionem,id  e8t,(a)ad  omnem  Acra- 
bitthenam,  hi  qui  prius  terminis  arctabantur  angu- 
8t!8,  possidebunt  montem  Esau,  id  est,  montesSeir,  q 
el  montana  quae  Bdom  ante  possederat.  Qui  autem 
bftbitabant  in  Sephela,  id  est,  in  campestribus,  Lid- 
dam  et  Emmaus,  Diospolim  scilicet,  Nicopolim- 
qw  MgniflcanB,  possidebunt  Palestinos,  quinque 
orbes  Palastinorum,  Gazam,  Ascalonem,  Azotum, 
Accaron,  €heth,  Tel  omnem  illam  plagam  qus  juxta 
Actna  Apostolorum  Saronas  appellatur.  Allii  vero 


putant  eam  Sephelam,  id  est,  oampestrem  regionem 
quffi  oirca  Eleutheropolim  est,  repromitti  :  quod 
ad  Rhinocoruraro,  et  ad  mare  usque  tendenda  sit, 
id  est,  de  tribu  Juda  non  solum  Eleutheropolim  te- 
neant,  sed  usque  ad  maritima  perveniant,  et  Philis- 
thiim  suo  imperio  subjugent,quos  prius  non  habue- 
rant  subjugatos.  Dilatabitur  quoque  terminus  filio- 
rum  Juda  usque  ad  Ephraim,  ubi  nunc  Neapolis  est, 
ct  usque  ad  regionem  SamariaB,  ubi  Sebaste  con- 
dita  est.  Benjamin  autem  cujus  statim  ab  Jerusa- 
lem,  contra  septentrionem  termini  dilatantur,  cun- 
ctam  possidebit  Arabiam,  quae  prius  vocabaturGa- 
laad,  et  nunc  Gerasa  [Al.  Gerara]  nuncupatur.  Juxta 
Septuaginta  autem  et  montem  Ephraim,  et  campos 
Samariae,  et  Benjamin,  et  Galaad,  hi  qui  fuerintin 
Meridie  possidebunt :  hoc  utrum  factum  sit,  Deus 
viderit ;  potest  enim  ex  parte  per  annos  quingentos 
usque  ad  adventum  Ghristi  esse  completum  :  quod 
sicut  (b)  certissime  scio,  S89  quotidie  compIetur,et 
in  regno  Ecclesise  confirmatur.  Hi  enim  qui  habitant 
in  Meridie,  id  est,  in  Nageb,  et  in  vero  sunt  lumi- 
ne,  et  qui  tenent  campestria  et  humilia,  id  est,  di- 
scipuli  ejus,  quibus  dicit :  Discite  a  me  quia  mitis 
sum,  et  humilis  corde  (Matt.  x,  24),  possidebunt 
montem  Esau  et  Phiiisthiim  :  quos  possumus  pro- 
pter  superbiam  dogmatum,  et  eloquentiam  seoula- 
rem  in  Ethnicorum  persona  accipere.  Ut  in  monte 
sint  magislri,  in  Philisthiim,  et  alienigenis disoipuli» 
qui  magistrorum  auctoritate  ducuntur.Et  non  solum 
montem  Esau,  et  aiienigenas,  sed  regionem  quoque 
Ephraim  etSamariae  possidebunt.Ephraim  etSama- 
riam  crebro  in  Osee  legimus,  et  in  haeresibus,  quae 
sub  nomineChristiano  Ecciesiaro  dividunt,interpre- 
tati  sumus.  Et  ibi  enim  speratur  ubertas,  et  ibi  cu- 
stodiam  fidei  repromittunt.  Porro  Benjamin,  fitius 
dexteras,  atque  virtutis,  ubi  Templum  Dei  est,  pos- 
sidebit  Galaad,  quas  interpretatur  transmigratio  te- 
stimoniiy  Israelem  carneum  significans :  ab  illis  enim 
ad  nos  testimonium  Domini  commigravit.  Juxta 
Septuaginta  autem  et  ipsum  Benjamin,  et  Galaad, 
hi  qui  fuerint  in  Meridie,  possidebunt. 

fVers.  20, 21.)  Ef  transmigratio  exercitus  ejus  filio- 
rum  Israet :  omnia  Chanangeorum  usque  ad  Sarep- 
tham  [Al.  Saraptam].  Et  transmigratio  Jerusalem, 
qu3S  in  Bosphoro  est,  possidebit  civitates  Austri.  Et  o- 
scendent  salvatores  in  monte  Sion,  judicare  morUem 
Esau :  et  erit  Domino  regnum.  LXX  :  Et  transmigra- 
tionis  principium  istud  filiis.  Israel  :  terra  Chana- 
nssorum  usque  Sareptham,  et  transmigratio  Jerusalem 
usjue  Euphratem,  possidebunt  civitates  Nageb.  Et 
ascendent  qui  salvi  fuerant  de  monte  Sion  :  ut  puniant 
montem  Esau,  et  erit  Domino  regnum.  Multum  in  hoo 
loco  translatio  nostra  discrepat  ab  Editione  Vul- 
gata :  unde  debemus  in  expositione  historiae  Hebrai- 


(a)  Palatin.  mss.^  ad  scorpion,  id  est,  omnem  Acra* 
biite.Ham  hi^  etc.,  quamquam  in  altero  vox  Acra^ 
Htte  expungitur,  pro  qua  Arabia  subrogatur  ad  mar- 
ginem.  Victorius,  quem  sequimur,  concinniori  cer- 


te  sensu,  nam,  voce  supervacanea  sublata,  una  se- 
rie  nectit. 

(b)  lidem  mss.,  quod  certissime  scio  quotidie,  quia 
comptetur,  etc. 


IHS 


S.  BUSBBII  HIERONTMI 


4116 


cam  veritatem  sequi.  Qui  de  Babylone  juxta  volu-  A  (d)  PHELETIM  (D^TS^Ss)  Hebrso  sermone  dicuntar 


men  Esdr»  et  Neemiae  reversi  fuerant  in  Judsam, 
(a)  rccte  transmigratio  vocabuntur.Totus  ille  exerci- 
tus  filiorum  Israel  ad  Meridiem  quidem,  et  ad  Occi- 
dentem,et  ad  Septentrionem  possidebunt  Idu^sGos, 
9H9  et  Palaestinos,  et  montem  Ephraim,  etSama- 
riam.  Benjamin  quoque  quiaconfinis  est  solitudini* 
specialiter  obtinebit  Galaad.  Contra  Orientem  vero 
ounctis  qu8B  in  tcrra  Ghananaeorum  sunt,  impora- 
bunt  usque  ad  Sareptham  Sidoniorura,  ubi  quon- 
dam  Eliam  pavit  vidua  (IV  Reg.  vii).  Porro  hi  qui 
de  ipsa  Jerusalem  metropoli  civitate  translati  fue- 
rant  in  Sapharad,  quod  nos  in  Bosphorum  vcTtimus, 
psssidebunt  civitates  Austri,  quae  sunt  in  tribu  Juda : 
reversi  enim  in  urbem  suam,  ea  quae  urbi  vicina 


Quia  juxta  historiam,  ut  potuimus,  interpretati  sa- 
mus,et  inter  confragosos  scopulos  nostram  naviculam 
reximus  :  spiritualis  intelligentis  vela  paDdamus,Qt 
flante  Oomino,  et  sua  reserante  mysteria,  laeti  per- 
veniamus  ad  portum.  Eo  tempore  quo  Benjamin 
possederat  [AL  possederit]  Galaad,  transmi  jratio 
excrcitus  filiorum  Israel,  vel  certe  principium  trans* 
migrationis  carnei  quondam  Israel,  istud  erit,  utad 
Chananaeorum  terram  perveniat,  et  propheticus 
sermo  qui  fame  periclitabatur  in  Judsa,  exsiccato 
vellere  Israel,  ad  gentium  {e)  rorem  transeat :  ibique 
pascatur,  et  pascat,  dum  et  recipitur  a  credentibus, 
et  pascit  ipse  credentes.  Sarepiha,  vel  ex  duobos 
compositum  est,  et  interpretatur  angustia  panit : 


Bunt  obtinebunt.  Gumquehaec  expleta  fuerint,  sicut  ^  vel  unum  verbum  cst,  et  transfertur  in  incendium 


in  Judicum  libro,  mittebat  Oominus  salvatores  qui 
pbpulum  de  captivitate  saivarent :  sic  ascendent, 
et  venient  in  montem  8ion,  ut  judicent  atque  dis- 
cernant,  quasi  subjectum,  et  servientem  sibi  mon- 
tem  Esau,  hoc  est,  Idumaeos  :  subjugatisqueomni- 
bus,  eritDomino  regnum.  Ubi  nos  posuimus  Bospho- 
rum,  in  Hebraico  habet  SAPHARAD  (T19D)  :  quod 
nescio  cur  Septuaginta  Ephrata  transferre  volue- 
rint  [AL  potuerint],  cum  et  Aquila,  et  Symmachus 
et  Theodotio  cum  Hebraica  veritate  concordent. 
Nos  autem  ab  ab  Hebraeo,  qui  nos  in  Scripturis  san- 
ctis  erudivit,  didicimus  bosphorum  sic  vocari :  et 
quasi  Judaeus,  Ista,  inquit,  est  regio,  ad  quam  Ha- 
drianus  captivos  transtuiit.  Quando  ergo  Ghristus 
noster  venerit,  tunc  reversura  est  in  Judaeam  etiam 


Chanaan  vero  in  <7aXov,  id  est  nwtupi  vertitur :  aut 
certe  negotiator  et  humilis  appellatur.  Igitur  trans- 
migratio  filiorum  Israel  quando  occidentem  dimise- 
rint  litteram,  et  ad  spiritum  venerint  viviiicantem, 
movebit  cuncta  qus  Legis  sunt.  Negotiabitur  de 
multismargaritisunam  pretiosissimam  margarit&m, 
et  deposita  Judaeorum  superbia,  humilitatem  secta- 
bitur  Christianam,et  illuc  usque  perveniet,ubi  antea 
fuit  tribulatio  panis»  et  mulier  vidua  a  suo  conditore 
deserta  pupillum  fiiiium  vix  alebat,  (f)  et  ubi  univer- 
sa  illius  peccata,  et  vitia  concrementur.  Gaptivitas 
autem  sive  transmigratio  Jerusalem,  ubi  quondam 
erat  visio  pacis,  et  quae  nunc  in  toto  orbe  dispersa 
est,  possidebit  civitates  austri,  id  est,  Ecclesias 
verbi  et  perfecti  luminis,  dicetque  cum  sponsa  p(B- 


illa  captivitas.  Possumus  autem  locum  quemlibet  C  nitens  :  Ubi  pasciSy  ubicubas  inmeridie  (Cant.  ii,6)? 


regni  Babylonis  intelligere,  quamquam  et  aliud  ar- 
bitrer.  Namconsuetudinisprophetarum  est,quando 
loquuntur  contra  Babylonem,  Ammonitas,  Moabitas, 
Philisthiim,  et  csteras  nationes,  multis  sermonibus 
lingus  eorum  abuti,  et  servare  idiomata  provincia- 
rum.Quiaergo  lingua  Assyriorum  terminus,  qui  He- 
braice  vocatur  GEBUL  (Sisa),  dicitur(fr)  SAPHARAD 
(TISD,)  huncsensum  esseconjicio:  Transmigratio  Je- 
rusalem,  quae  in  cunctis  terminis  regionibusque  di- 
visa  est,  urbes  Austri,id  est,tribus  suae  recipict.  Pro 
eo  autem  quod  nos  interpretati  aumus,  etascendent 
salvatoreSy  (c)  ac  Septuaginta  transtuleruct,  384  ^t 
qui  satvi  fuerinl,  in  Hebrajo  scriptum  est,  MOSIM 
(D^TWID)  :  qui  non  utAquiIa,etSeptuaginta,etTbeo- 


Et  cum  Joseph  in  antiquam  germanitatem  recepta» 
inebriabitur  sanguine  pastoris,  .et  principis.  Ouod 
S85  si  juxta  Septuaginta  Ephrata  legimuSy  nulli 
dubium  est,  quin  Ghristi  inteliigatur  fides.  £)>hrata 
enim  interpretatur  xapTrocpoptat,  in  est,  ukertas,  et 
SucovjjjLo;  est,  appellaturque  Bethleem,  inquaortus 
est  cociestis  panis.  His  autem  ita  gestis,  ascendent 
salvatores  vel  qui  salvati  fuerint  de  reliquiis  popoli 
Judaici  in  montem  Sion,  ut  judicent,  et  ulciscantiur 
montem  Esau.  Quomodo  iumcn  Dominus  lacem  ap- 
pellat  Apostolos  suos,  et  dicit :  Vos  esiis  lux  tnwndi 
(Matt.  V,  14) :  et  ipsa  petra  Petto  donarit,  ut  petn 
sit ;  pastor  quoque  bonus  illis  pastorum  largitus  eat 
nomina :  et  quodcumque  dicitur  de  eo^  servis  tri- 


dotiopassive<7&7(07{xivoi,vel  dva<7(o^6(jLevoi:  sed  juxta  n  buit  ut  dicantur  :  sic  ipse  Salvator  Apostolos  sooi 
Symmachum  ^co^ovxe;,  id  est,  active  salvatores  in-  mundi  esse  voluit  salvatores,  qui  ascendere  speoii- 
telligendi  sunt.  Siquidem  ascraxr^xivoi,  id  est,  salvali^     lam  montis  Ecclesise,  et  deponentes  superbiam  Jo- 


(a)  Iterum  mss.  Palatini^  recte  filii  transmigratio- 
nis  vocabantur  :  et  paulo  posi  possederunt,  pro  possi- 
debunt. 

(b)  Notatum  crilicis  viris,  Sephar^  non  Sepharad 
appeliari  terminum  Assyriorum  lingua  :  tamclsi  nec 
id  proprie;  nara  Grammatici  exponunt  dicentes, 
essc  terram  populorum,  quae  vicina  sit  terrfle  Israel : 
interdum  autera  aliter  explicant,  utcura  dicunt  es- 
se  civitatem  vicinam  mari,  id  est  marilimam.  In 
Josue  littus  maris  cxponitur  ab  interprete  Chal- 
dajo  Sephar  iamma.  Drusius  adeo  Hieronymum 
hallucinationis  accusat  ob  vocis  utriusque  similitu- 


dinem. 

(c)  Copula,  ac^  deerat :  qu»  sequuntur  interpun- 
ctionis  laborabant  vitio.  Pro  Mosim  Palalini  mas.  oam 
duplici  i  iegunt,  Mosiim,  quod  non  improbo. 

Cd)  lidem  mss.,  fortassse  rectius,  Flettim. 

(e)  Pro  rorcm,  quam  vocem,  cogente  recto  neiM, 
ex  mss.  substituimus,^  hactenus  obtinnit  rura.  Vo- 
rum  nihil  hic  erat  vox  isthaec,  nec  velleri  JadsoroiB 
exsiccato  opponebatur,  quas  causa  tuit  ut  looiioi 
emendare  non  dubitaremus. 

(/)  Alii  editi  libri,  ui  univers3S. 


CUMMENTARIORUM  IN  JONAM  LIBER. 


1111 

daicam,univer8orumque  montium,  qui  {AL  qusB)  A 
adversum  S§6  scientiam  Dei  erigebaatur,  regnum 
Domino  paraverunt. 

Hffic  ad  duaslucubratiunculasvelerumauctorita- 
tem  secutus,  et  maxime  expositionem  fiebraicam 
propero  sermone  dictavi,  apernique  os  meum  :  sed 
nescioanillud  Christus  impleverit.  Unde  sapiens 
lectorsensuum  magis  debet  consequentiam  qusrere 
quameloquii  venustatem.Nequeenim  ea(a)lenitate, 

(a)  Mfls.  duo,  et  Victorius.  levilate  :  malim  utique  cum  diphtongo  laeuitate,  id  est,  nitore,  etc. 


iua 


et  compositione  verborum  dictamus,  ut  scribimus. 
Aliud  est,  mi  Pammachi,  saspe  stylum  vertere,  et 
quffi  memoriajdigna  sunt  scribere  ;  aliud  notario- 
rum  articu]is  prfieparatis,  pudore  reticendi,dictare 
quodcumque  in^buccam  venerit.ln  hocProphota,et 
adolescentuli  lusimus,  et  senes  praesumpsimus.Qui 
veriora  et  meliora  dixerit,in  illius  sententiam  trans- 
gredere. 


S.  EUSSBII  BIERONTMI 

STR[DONENSIS  PRGSBYTBRI 

GOMMENTARIORUM 
IN    JONAM    PiROPHETAM 

UBBR  UNUS. 


PKOLOGUS. 


SS1-S§9 Triennium(a)  circiter  fluxit,postquam  B 
quinqueprophetas  interpretatussum,  Michaeam,Na- 
hum,  Abacuc,  Sophoniam,  Aggseum ;  et  alio  opere 
detentus,  non  potui  implerequodcoBperam:  scripsi 
enimlibrumde  Illu8tribusviris,etadversum  Jovinia 
numdoovolumina:apologet:cum  quoque,etde  opti- 
mo  genere  interpretandiadPammachium:etad  Ne- 
potianum,  vel  de  Nepotiano  duos  libros,et  alia  quas 
enumerare  longum  eat.Igitur  tanto  pcst  tempore, 
quasi  quodam  postliminio  a  Jona  interpretandi  su- 
mens  principium,obsecro  ut  qui  typus  est  Salvato-  ~ 
ris»  et  iribus  diebus  ac  noctibus  in  ventre  ceti  mo- 
ratos,  prsfiguravit  Domini  resurrectionem,  nobis 
quoqne  fervorem  pristinumtribuat^utsanctiad  nos 
Spiritns  mereamur  adventum.  8i  enim  Jonas  inter- 
pretatur  colufnba^  columba  autem  refertur  adSpiri-  ^ 
tom  aanctom  :  nos  quoque  columbam,  ex  adventu 
{Al.  et  adventum)  ad  nos  interpretemur  columbs. 
Sdo  veteresecolesiasticos  tam  Graecos  quam  Latinos 
snper  hoc  libromultadixi8se,et  tantisqusstionibus, 
non  tam  aperuisse,  quam  obscurasse  sentcntias  :ut 
ipsa  intepretatio  eorum  opus  habeat  interpretatione, 
et  molto  inoertior  lector  recedat,  quamfueratante- 
qoam  legeret.  Nec  hoc  dico,  quo  magnis  ingeniis 
detraham,  et  alios  mea  laude  suggillem  ;  sed  quod 

(a)  Sollicitat  hunclocumTillemontiusexpraecon- 
eepta  opinione,  quod  Epitaphium  Nepotiani,ex  his 

20«  infralaudantur,opu8cutis.anno  ut  minimum396 
it adeoribendum  :  vultque  adeo  qtiadriennium,pro 


commentatorisofQcium  8it,utquae  obscurasunt^bre- 
viter  aperteque  dilucidet,  etnontam  disertitudinem 
ostentetsuam,quamsensumejusquemexponit,edi8 
serat.Quaerimus  igitur,Jonas  propheta,excepto  volu- 
mine  suo,  S89-S90  et  Evangeliis(i4/.  Evangelio), 
hoc  est,Domi  ni  de  eo  testi  monio,u  t  alibi  in  Scripturis 
8anctislectu8sit?Etnifallorin  Regumvolumine  de 
eo  ita  scriptum  est :  Annoquintodecimo  Amasixfilii 
JoaSyregis  Juda,regnavit  Jeroboam,  filius  Joas,  regis 
Israet  in  Samaria  quadraginta  annis  et  uno.  Fedtque 
malum  coram  DominOtet  non  recessitabuniversis pec» 
catis  Jeroboam  filii  Nabath,  qui  peccare  fecit  Israel, 
Ipse  convertitfines  Israel  in  Samaria  ab  introitu  Emath, 
usque  ad  mare  solUudinis,  juxta  verbum  Domini  Dei 
Israel,  quod  tocutus  esi  in  manu  servi  sui  Jonse,  fitii 
Amathi  prophetae,qui  fuit  de  Geth,  quse  est  in  Opher 
(IV  Reg.  XIV  25  seqq.). Trdiduni  autem  Hebrei  hunc 
essefilium  vidufleSareptance  {At.  Sarapienae),  qucm 
Elias  prophela  mortuum  suscitavit,  matre  postea 
dicente  ad  eum :  Nunc  cognovi  guia  vir  Dei  es  tw.et 
verbum  Dei  in  ore  tuo  est  veritas  (Al.  veritatis) :  et 
ob  hanccausam  etiam  ipsum  puerum  sic  vocatum. 
Amathi  enim  in  nostra  lingua  veritatem  sonatiet  ex 
eo  quod  verum  Elias  locutus  est,  ille  qui  auscitatus 
estyfiliusessedicitur  veritatis.Porro  Geth  in  secundo 

triennio  ]egi.Nobis,ne  quid  temere  mutetur,optime 
illud  quoque  infraejus  triennii  spatium  concludi, 
abunde  satis  ostendimus  in  notis  chronologicis  epi- 
Btol®  60  prioritomo  prsfiziB. 


1449 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


MM 


Saphorim  [AL  SapphirimJ  militario,  quas  hodie 
appellatur  DiocesaraBa  euntibus  Tyberiadem  haud 
grandisestviouluSfUbiet  sepulcrumejusostenditur. 
Quamquam  alii  juxta  Diospolim,  id  est,  Liddam, 
eum  et  natum  etconditumvelint  :non  intelligentes 
hoc  quod  additur,  Op/ier,ad  distinctionem  aliarum 
Geth  urbium  pertinere,  quae  juxta  Eleuthcropolira, 
sive  Diospolim,  hodie  quoque  monstrantur.  Libcr 
quoque  TobiaD,licet  nonhabeaturin  Canone,tamen 
quia  usurpatur  ab  ecclesiasticis  viris,tale  quid  me- 
moraljdicente  Tobiaad  filiumsuum.  Filiyeccesenuif 
et  in  eo  sum  ul  revertar  de  vita  mea :  Tolle filios  tuos^ 
et  vade  in  Mediam,  fili  :  scio  enim  quwlocutusestJo- 
nas  propheta  de  Ninive^quoyiiam  subvertetur  {Tohix 
xiv).  Et  rcvera  quantum  ad  historiastam  Hebraeas 
quam  Graecas  pertinet,  et  maximeHerodotum,legi- 
mus  Ninivem  ,regnante  apud  HebraeosJo8ia,et  Astya- 
ge  rcge  Medorum,  fuisse  subversam.Ex  quo  intelli- 
gimus  primo  tempore  ad  Jonae  prajdicationem,acta 
pGDnitentia,Ninivitas  veniam  consecutos ;  posteavero 
in  pristinisvitiisperseverantes,Dei  in  se  provocasse 
sententiam.  Traduntque  Hebrsei,  Osee  et  Amos,  et 
IsaiamacJonamiisdemprophetassetemporibus.Hoc 
quantum  ad  historiae  pertinetifundamenta.GaDterum 
nonignoramus,(a)Chromatipapavenerabilis,sudoris 

(a)  Sic  legunt  omnes  mss.  codices  S.  Germani  a 
Pratis,  monasterii  Cluniacensis,  S.  Albini  Andega- 
vensis,  et  S.  Cygiranni,  etc,  eodem  quuque  modo 
editi  libri  ab  Erasmo  et  Mariano.Falsam  tamen  hanc 
esse  lectionem,et  pro  Chromatio  papaevenerabitino- 
men  Pamnuu;/izt  substituendum  non  ignoramusrnam 
ipae  Hieronymus  praefatione  in  librumterliumCom- 
mentariorum  in  Amos  prophetam  conceptis  verbis 
admonet  lectorem  se  edidisseGommentariosin  Ab- 
diam  et  Jonam,  imperantePammactiio,  hoc  est,ro- 
ganteexpositionem  istorum  amborum  prophetarum 
lertio,  inquit^  post  tangi  temporis  silentiunij  Abdiam 
et  Jonam  tibi  imperanti  edisserui. Ergo  eidem  Pam- 
machio  edisseruitAbdiametJonam,non  Ghromatio 
episcopo  Aquileiensis  cui  delegaverat  tantum  duos 
lioros  in  Abacuc.  Unde  autem  tam  constans  error 
manarit  in  editos  ac  mss.libros,lectoris  divinationi 
permittimus  judicium.Nisi  forteetaiiisviris  sanctis 
promiserat  expositionem  in  Jonam,quemadmodum 
Gommentarios  in  Amos  et  Oseejicet  ipsos  Pamma- 
ohio  dedicaverit.  Vide  Comment.  in  Amos  cap.i.  Si 
hoc  accidit,habemu8  exemplar,non  Pammachio,sed 
Chromatio  missum  ab  Hieronymo.  Mart.— Quam- 
quam  minime  difinte8[turMartianaeus,hanc  librorum 
esso  omnium  lectionem,  falsam  tamen  libranorum 
culpapronuntiare  non  dubitat,quod  ex  Hieronymi 
moxrecitandotestimonioin  Amos  hunoce  Common- 


A  esse  vel  maximi  totumprophetam  referreadinteDi- 
gentiam  Salvatoris  :  videh'cet  quod  fugerit,  quod 
dormierit,quod  praecipilatusinmaresit.quod  susee- 
ptus  a  ceto,  quod  ejectus  in  litlus  pGenitentiam  prsdi- 
carit,391-399quod  contristatus  ob  salulem(fr]ar- 
bis  innumerae,cucurbitae  sit  delectatus  umbraculo: 
quod  reprehensus  aDeo  curmajorem  curamhabae* 
rit  berbae  virentis,etextemploaridae,quam  tantsho- 
minum  multiludini8,et  caetcraquaeinipsovolumine 
explanarenitemur:ettamen,uttotumprophet«  sen- 
sum  brevi  pra?fationecomprehendam,nullus  melior 
typisuiinterpreserit.quamipse  qui  inspiravit  pro- 
phetas,et  futur^P  veritatisinservis  suis  lineas  ante 
signavit.  Loquitur  ergo  adJudaeos  suisermonisin- 
credulo8,et  Ghristum  Dei  Filium  nescientes(c):  Vvi 

P  Ninitivxsurgentinjudicio  cumgenerationeista^etcon' 
demnabunt  eam,  quia  posnitentiam  egerunt  in  prs^ 
dicationeJontV.et  ecce  plus  quamJonas  hic{MaLvf fii). 
GondemnaturgeneratioJudaeorum,credentemuodo: 
et  Ninive  agente  poBnitcntiam,Israel  incredulusper- 
it.  Uli  habent  libros,nos  librorum  Dominum  (II 
Cor.  iii)  :  illi  tenent  prophetas,  nos  inteliigenUam 
prophetarum  :  illos  occidit  littera,  nos  vivincatspi- 
ritus  {Joan.  xviii)  :  apud  illos  Barrabas  latrodimit- 
titur,  nobis  Christus  Dei  Filiussolvitur. 

tarium  vidcatur  ipse  Pammacchio,  non  Chromatio 
inscripsisse.Et  C/tromahi  quidem  nomen,ezscripto- 
rum  lapsu  proilloPammac/insubstitui  potuisse^noa 
inficior,  &ea  quodevincit  minime  substitutum,illud 
est  :  Papa  venerabitis ^quod  optimequidemde  Chro- 
matio  Aauileiensi  episcopo,  minime  vero  de  Pam- 
p  mochio  dicere  potuisset.  Dum  itaque  in  illa  prsfat 
^  lib.  iii  Comment.  in  Amos  ad  Pammaohiom  ait  S. 
Doctor,  post  tongi  temporis  silentium  ^bdiam  et  Jo- 
nam  tibi  imperanti  edisserui,  vel  Abdiamtantumre- 
8picereputandusest,quemPammachioinscrip8it;vel 
si  Jonam  quoque,hunctamenejusnuluexplanatam 
signiOcat,  non  etiani  nominidedicatum.Pnoraobis 
opinio  magis  arridet,  quandoquidem  alia  id  genos 
locutionum  apud  HieronymumexemplaQoadeaunl, 
ubi  plura  simul  enumerans.  proprie  unamaliquod 
respicit,ut  cum  de  Eusebio  loq^uens  inApolo^.libro 
primo  conlraKur]i\um,Laudavi,inquii,Eusebmm  m 
Ecctesiastica  Historia^in  digestione  iemporum,  in  de- 
scriptione  sanctx  Terrx :  et  hascipsaopuacuta  in  LaM- 
num  vertens.mexlingux  hominibus  deai,  NihiloseciaB 
cunstat  non  nisi  posteriora  duo  opuscala,  minima 
vero  Ecclcsiasticam  Historiam,  LatineHieronjmiim 
explicasse. 

(b)  Al.gentis  immunerx.\]nuQPB\BXinuBfin  umkrB 
pro  innumene. 
D     [c)  Addit  idem  Palatin.  ms.,  Dominum. 


INCIPIT  LIBER 


S91(Gap.  I.— Vers.  i.)  Et  factum  est  verbum  Do- 
mini  ad  Jonam,  fitium  Amathi,  dicens:  Surge  et  vade 
in  Ninivem  civitatem  magnam,  et  prxdica  in  ea;quia 
ascendil  malitia  ejus  coram  m^.Septuaglnta  excepto 
ex  quod  dixerunt,  ascendit  clamor  malitiie  ejus  ad 
me,  caeterasimiliter  transtulerunt.In  condemnatio- 
nem  Israelis  Jonas  ad  gentes  mitiitur,qaod  Ninive 


agente  poenitentiam,illiin  malitiaper8evereat.Porro 
quod  eLii.ascendit  malitiaejuscoram  me^  8ive,c(aiitfr 
malitix  ejus  ad  me,  hoc  ipsum  est  quod  in  Genesi 
dicitur  :  Ctamor  Sodomge  ei  GwMrrhx  m%Mfliefi» 
est  (Gen,  xvin,28}.  Et  ad  Ca\n:Fax  sanguimifrdris 
tui  clamat  ad  me  de  terra  {Gen.  iv,  10)  JFixjc^i  (ropo- 
logiam  vero  Dominusno8ter,Jona8,hooe8ty«9iMa, 


il21 


COMMBNTARIORUM  IN  JONAM  LIBER.  GAP.  I. 


iiae 


sive  dolens  (utrumque  enim  interpreiatur,  vel  quia  A 
Spiritus  saactus  in  spccie   columbs  descendit,  et 
mansit  in  eo  (Luc.  \ix),  vel  qui  nostris  doiuit  ipse 
vulneribuSy  etflevit  super  Jerusalem,  et  livore  cjus 
eajiati  sumus  (Isai,  liii)  :  vere  filius  veritatis;  Deus 
quippe  veritas  est),  mittitur  ad  Niniven  pulchram, 
id  est,  mundum,  quo  nihil  pulchrius  oculis  carnis 
[AL  carneis]  aspicimus  {Joan.  xiv).  Unde  et  apud 
Gracos  ab  ornatu  nomen  accepit(a)x(^(7fxo<;:  consum- 
matisque  operibus  singulis,  de  eo  dicit :  Vidit  Deus 
quia  bonum  est,Ad  Niniven,  inquam^  civitatem  ma- 
gnam,  utquialsrael  audire  contempsit,  totus  gen- 
tium    mundus   exaudiat.  Et  hoc  propterea,  quia 
ascenderit  malitia  ejus  coram  Deo.  Gum  enim  Deus 
quasi  quamdam  pulcherrimam  S99  domum  servi- 
turo  sibi  homini  exstruxerit,  depravatus  est  homo  „ 
propria  voluntate,et  a  pueritia  diligenter  appositum 
est  ad  malum  cor  ejus  {Gen,  vin) :  posuitque  in  cgb- 
lom  08  suum,  et  exstructa  turre  superbiae  (Gen,  xi), 
meretur  ad   se  descendentem  Filium  Dei,  ut  per 
(b)  poenitentia»  ruinam  conscendatad  coelum,qui  per 
tumorem  superbise  [AL  subire]  uon  potuit. 

Et  surrexit  Jonas,  ut  fugeret  in  Tharsis  a  facie  Do^ 
mini.  LXX  similiter.  Scit  propheta,  sancto  sibi  Spi- 
ritu  suggerente,quod  pGcnitenlia  gentium,  ruina  sit 
Judsorum.Idcirco  amator  patriae  sua;,  non  tam  sa- 
luti  invidet  Ninive,  quam  non  vult  perire  populum 
Boum.  Alioquin  legerat  Moysen  rogantedixissepro 
eo  :  Si  dimittis  ei  peccatumj  dimitte :  sin  autem  non 
dimiUis^et  me  dele  de  libxo  tuo^quem  scripsisti  {Exod. 
XXXII,  31,  32),  et  ad  preces  illius  servatum  Israel, 
et  Moysen  dolibro  non  fuisse  deletum,quin  potius  C 
Dominum  occasionem  accepisse  per  servum,  ut  cae- 
teris  conservis  illius  parceret.  Dum  enim  dicit,  di- 
miitte  me,  ostendit  se  posse  retineri.  Tale  quid  et 
Apostolus  loquitur :  Optabam  anathema  esse  pro  fra- 
tribus  meis^qui  sunt  Israelitx  secundum  camem  {Rom. 
IX,  3).  Non  quod  ipse  perire  desideret,  cui  vivere 
GhriBtusest,  et  morilucrum  {Philipp.  i) ;  sed  magis 
meretur  vitam;  dum  saivare  vult  coeteros.  Praeterea 
"videns  Jonas  comprophetas  suos  mitti  ad  oves  per- 
ditas  domus  Israel,ut  ad  poenitentiam  populum  pro- 
vocareotyBalaam  quoque  divinum  desalute  Israeli- 
tici  populi  prophetasse  (Num.  xxii),  delet  se  so- 
lum  S9S  electum,  qui  mitteretur  ad  Assyrios  ini- 
micos  Israel,  et  ad  civitatem  hcstium  maximam, 
ubi  idololatria,ubi  ignoratio  Dei  :  et  quod  his  majus  n 
est,  timebat  ne  per  occasionem  praedicationis  sua«, 
illis  conversis  ad  pcBnitentiam,  Israel  penitus  re- 
linqueretur.  Noverat  enlm  eodem  spiritu,  quo  illi 
gentium  prsconium  credebatur,  quo  quando  na- 
tiones  credidissent,  tunc  periret  domus  Israel,  et 
quod  aliquando  futurum  erat,  hoc  ne  in  suo  fieret 

^  (a)Grscum  x6(tllo;,  ex  mss.  post  Victorium  sufTe- 
cimus ;  mox  pro  ae  eo^  legunt  quidam  a  Deo. 

(b)  Post  Victorium  ad  Brixianorum  codicum  fldem 
restituimuSjjD^  poeaitentice  rutnam,pro  quo  Martia- 
n^as  retinuit,p^  pxnitentiam  rtttn^.Turris  erectio- 
bem  S.  Doctor  superbis  comparat,  ejusque  ruinam 
pcQnitenti». 


tempore,  verebatur.  Uude  imitatus  Gain  Jonas  {Ge- 
nes.  iv),  et  recedens  a  facie  Domini,  fugere  voluit 
in  Tharsis,  quam  Josephus  interpretatur  Tbarsum 
Ciliciaicivitatem,(<:Jprimatamenlitteracommutata: 
quantum  vero  in  Paralipomenon  iiljris  inteliigi  da- 
tur,  quidara  locus  Indiae  sic  vocatur.  Porro  Hebrsi 
THARsis  (u^fUin),  mare  dici  generaliter  autumant 
secundum  illud:  Jnspiriiuvchementiconfringesna- 
ves  Tharsis  {Ps.  xlvii,  8),  id  est,  maris.Et  in  Isaia : 
Uluiafe,  naves  TharsiJs  {Isai.  ii,  14).  Super  quo 
ante  annos  plurimos  in  epistola  quadam  ad  Mar- 
celiam  dixisse  me  memini :  Non  igiturprophetaad 
certum  fugere  cupiebatlocum ;  sedmareingrediens, 
quocumquc  pergere  festinabat  :  et  magis  hoc  con- 
venit  fugitivo,  el  timido,  non  iocum  fugae  otioss 
eligere  ;  sed  primam  occasionem  arripere  navigandi. 
Hoc  quoque  possumus  dicere,  qui  notum  tantum 
putabat  in  Judaea  Deum  (Psal.  lxw),  et  in  Israel 
magnum  nomen  ejus,  postquam  ilium  sensit  in 
fluctibus,  confitetur,  et  dicit :  llebrxus  ego  sum,  et 
Dominum  cceli  ego  limeo,quifecit  mare  et  aridam  : 
si  autem  ipse  fecit  mare  etaridam,cur  aridam  re- 
linquens  arbilraris  te  conditorem  maris  in  mari 
posse  vitare?  Simulqueinstruitur  per  salutem  con- 
versionemque  nautarum,  etiam  tantam  multitudi- 
nem  Ninive  simili  posse  {d)  confessione  salvari.  De 
Dominoautem  etSalvatore  nostro  possumus  dicere, 
quod  dimiserit  domum,  et  patriam  suam,  et  as» 
sumpta  carne,  quodammodo  de  ccelestibus  fugerit, 
veneritque  in  Tharsis,  hoc  est,  in  mareS94  istius 
saeculi,  secundum  quod  alibi  dicitur :  Hoc  mare 
magnum  et  spatiosum,  ibi  reptilia,  quarum  non  est 
numerus.  Animatia  pusiita  cum  magnis,  ittic  naves 
pertransibunt  [W.perambulabunt].  Draco  iste  quem 
formasti  ad  iiludendum  ei  (P5.ciii,25  seqq.).  Idcirco 
enim  et  in  passione  dicebat :  Pater^  si  possibile  est^ 
transeat  calix  iste  a  me :  ne  populo  conclamante: 
Crucifige^  crucifige  talem  {Luc.  xxn,  42).  Et :  Nos 
non  habemus  regem  nisi  Cxsarem  {Joan.  xix,  15), 
pleniludo  gentiumsubintraret,et  frangerentur  rami 
olivae,  pro  quibus  oieastri  virgulta  succrescerent 
{Ro7n.  xi).  Tantaeque  pietatis  et  amoris  fuit  in  po- 
pulum  pro  electione  patrum,  et  repromissione  ad 
Abraham,ut  in  cruce  poaitus  diceret ;  Pater^ignosce 
eis^quod  enim  faciunt^  nesciunt  {Luc.  xxin,  24).  Vel 
certe  quoniam  Tharsis  interpretatur  comiemplatio 
gaudiif  veniens  ad  Joppen  propheta,  qu»  et  ipsa 
speciosam  sonat,  irefestinat  adgaudium,  etquietis 
beatitudine  (^)perfrui,totum  se  tradere  theoriae,  me- 
Jius  esse  arbitrans  pulchritudineet  varietatescien- 
tiae  perfrui,  quam  per  occasionem  salutis  gentium 
caeterarum  perire  populum,  de  quo  Christus  in 
carne  generandus  sit. 

{c)  Palatin.  ms.,  prima  tantum  tittera.  Geterum 
viae  quffi  in  caput  Isais  ii  hac  de  re  observamus, 
epistolam  quoque  ad  Marcellam  in  nostra  recen- 
sione  37. 

(d)  Victoriu8,pro  confessione,  reponit  ex  Florentia 
oodicibus  conversione. 

{$)  Idem  ad  Brtzio  oodd,,  perfhtem* 


1123 


S.  EUSBBII  HIBRONYMI 


llSi 


(Vers.  3.)  Et  descmdit  inJoppen,etinvenitnavem  A 
euntem  \n  Tharsis.et  dedit  naulum  ejus^el  descendit 
in  eam,ut  iret  cum  ei$  in  Tharsis  a  facie  Domini. 
LXX;  Et  ascendit  in  Joppen,  et  invenit  navcm 
euntem  in  Tharsis :  deditque  naulum  suum.aseendit 
in  eam,ut  navigaret  cuin  eis  in  Tharsis  a  facie  Do- 
mini.  Joppen  portum  esse  Judaeae,  et  in  Regnorum 
(a)et  Paralipomenon  libris  legimus  (II  Para/.ii),ad 
quem  Hiram  quoque  rex  Tyri  ligna  de  Libano  rati- 
bus  transferebat,  quae  Jerusalem  terreno  itinere 
perveberentur.  ilic  locus  est,  in  quo  usque  hodie 
saxa  monstrantur  in  littore,  in  quibus  Andromeda 
religata,Persei  quondam  sit  liberata  praesidio.  Scit 
eruditus  lector  historiam  ;  sed  et  juxta  regionis 
naturam  demontanis  et  arduis  ad  Joppen  et  campe. 
stria  veniens  propheta,  rectediciturdescendisse,  et  ^ 
invenisse  navem  funem  solventem  e  Iittore,etingre- 
dientem  mare^deditquenaulum  ejus,S95  sive  mer- 
cedemnavis,  idest,  subvectionis  ejus  juxta  Ilebrai- 
cum,sive  nau/tim  pro  se  [Al.  suum],  uLSeptuaginta 
ivdiUsiulQrunt.E t  descendit  ineam,ut  proprle  conti- 
netur  in  Hebraico:  iered  (iT)  enim  descendit  dicitur : 
ut  fugitivussollicite  latebras  quaereret.  Vel  ascendit, 
ut  scriptum  estineditione  Vulgata :  ut  quocumque 
navis  pergeret,perveniret:evasisse  se  putans,  si  Ju- 
dsam  relinqueret.Sed  et  Dominus  noster  in  extremo 
Jud6ea3  litlore  (quod,  quia  in  Judsa  erat,  appellaba- 
turpulcherrimum*  non  vult  tollere  panem  filiorum, 
et  dare  eum  canibus  {Maflh.  xv) ;  sed  quia  vencrat 
ad  oves  perditas  domus  Israel,  dat  vectoribus  pre- 
tium,  ut  qui  primum  suum  sanare  [Al.  salvare] 
vult  populum,  salvet  accolas  maris,et  inter  turbines  C 
ac  tempestates,  i^  est,  passionem  suam,  crucisque 
convicia  submersus  in  infcrno,  salvet  eos,  quos 
quasi  in  navi  dormiens  negligebat  {Malth.  viii). 
Prudens  rogandus  est  lector,  ne  eumdem  velit  or* 
dinem  tropologiae,  quem  et  historise  quaerere.  Nam 
et  Apostolus.  Agar  et  Saram  »d  duo  Testamenta 
refert :  et  tamen  non  omnia  quae  in  historia  illa 
narrantur,  tropologice  interpretari  possumus.  £t 
ad  Ephesios  de  Adam  et  Eva  disputans,ait :  Propter 
hoc  reiinquet  homo  patrem  et  matrem^et  adhxrebit 
uxori  suXyCt  erunt  duo  in  came  una  :  Sacramentum 
hoc  magnum  est :  Ego  autem  dico  in  Christo^  et  in 
Ecctesia  (Ephes.  v,  31,  32).  Numquid  totum  princi- 
pium  GeneseoB,  et  fabricam  mundi,  et  hominum 
conditionem  ad  Christum,  et  ad  Ecclesiam  referre  n 
possumus,  quia  hoc  testimonio  sic  abusus  est  Apo- 
stolus?  Fac  enim  hoc  quod  scriptum  cst:  Ideo  re- 
linquethomo  patrem  5i4U9?7,referamusad  Ghristum, 
ut  dicamus  eum  Patrem  in  coelis  reliquisse  Deum, 

{a)  Victorius  ait,  Haec  Hiram  historia  scribitur  III 
Reg.v,et  II  Paral.ii.Vcrum  quod  de  Joppe  mentio  flat 
in  Tibris  Regum,  equidem  adhuc  non  inveni.  Scri- 
biturtamen  de  ea  in  libro  Josue,  Numeris,  Ezdra, 
Machabaeis,  etActis  Apostolorum.  Nibil  tamen  mu- 
tatum,  quia  cum  ibi  quoque  eadem  tractetur  histo- 
ria,  non  res,  sed  nomen  tantum  omissum  videtur. 
Sappho  Joppe  hodie  vocatur :  Piinius  a  PhGenicibus 
Gonaitam  ante  terrvum  inundationem  prodit.  Bst 


ut  gentium  {h)  populus  jungeretur  Ecclesis :  hoc 
quod  sequitur,  matrem  «tiam,  quomodo  possumns 
interpretari,  nisi  forte  dicamus  reliquisse  eum  cgb- 
lestem  Jorusalem,  quae  est  mater  Sanctorum,  et 
caetera  multo  his  difQciliora?  Hlud  etiam  quod  ab 
eodem  Apostolo  acvihiiur iBibebant  autem  de  spiri- 
tualiconsequente  eospetra:petraautem  erai  Christus 
(I  Cor.x^  4),nequaquam  nosarctatutomnemExodi 
librum  referamus  ad  Cbristum.  S96  Quid  enim 
possumus  dicere  ?  quod  haecpetraaMoyse  percassa 
sit,  non  semel  sed  bis  {Buod,  xvii),  quod  aqas  fln- 
xerint,  et  torrentes  repleti  sint.  Num  universam 
loci  hujus  historiam  per  hanc  occasionem  oogemiu 
sub  legc  allegori8e?et  non  potius  unusquisqae  locos 
secundum  histori®  diversitatem,  diversam  recipiet 
intelligentiam  spiritualem  ?  Igitur  sicut  haes  testi- 
monia  suas  interpretationes  habent,  et  nec  prece- 
dentia,  nec  consequentia  eamdem  desiderant  alle- 
goriam  :  sic  et  Jonas  propheta  non  absque  pericalo 
interpretantis,  totus  refcrri  ad  Dominum  poterit. 
Ncc  ex  eo  quod  in  Evangelio  dicitur  :  GeneraHo 
pessima  [Al.  prava]  et  adultera  signum  quxrii,  et 
signum  non  dabitur  €i,nisi  signum  Jonae  Prophetx. 
Sicut  enim  fuit  Jonas  in  ventre  ceti  tribus  diebm  et 
tribusnoctibusjsicerit  Filius  hominis  incardeterrx, 
tribus  diebus  et  tribus  noctibus  {Maffh.  xii,  39). 

(Vers.  4.)  Dominus  autem  misit  ventum  magmm 
in  mare^et  facta  est  tempestas  magna  in  mari,  et 
navis  periclitabatur  conteri.  LXX:  Et  Dominut  sus* 
citavit  spiritam  magnum  in  mare,  et  facta  est  tem- 
pestas  magna  in  mari^etnavis  periclitabcUuramteri. 
Potest  fuga  prophetse  et  ad  hominis  referri  in  com- 
muni  personam,  qui  Dei  praecepta  contemnens,  re- 
cessit  a  facie  ejus,et  se  mundo  tradidit,  ubi  postea 
malorum  tempestate,  et  totius  mundi  contra  se 
saeviente  naufragio,  compulsus  est  sentire  Deum, 
et  reverti  ad  eum  quem  fugerat.Unde  intelligimus 
etiam  ea  qua;  sibi  homines  sstimant  salataria,Deo 
nolente  [Al.  volente],  verti  in  perniciem,  et  non 
solum  non  prodesse  auxilium  his,quibus  prsbetor; 
sed  ct  ipsos  qui  praebent,  pariter  conteri.  Sicot 
legimus  victam  ab  Assyriis  iEgyptum,  quia  opitoli- 
batur  Israeli  contra  Domini  voluntatem.  Periclitator 
navis  quas  periclitantem  susceperat :  vento  mana 
concitantur,  in  tranquillitate  tempestas  oritar,  ni- 
hil,  Deo  adversante,  securum  est. 

(Vers.  5.)  Et  timuerunt  nautx^et  {c)clamaverunt  mri 
adDeumsuum,etmise)*untvasa S97  quxerant  innm 
in  mare^ut  alleviareturab  eis.  LXX  :  Et  timuerunt  qui 
navigabant,  et  clamavemnt  unusquisque  ad  Denm 
suum^  et  jactum  fecerunt  vasorum  navis  in  mare^  vi 

enim  oppidum,  a  quo  portui  quoaue  nomeo  est 
inditum.  Pulchram,  speciosamque  bebraioe  Jop(M 
signiflcat.  Hoc  enim  sonal  vox  ns^.  Vide  qae  in 
epist.  i08,ad  Eustochium,num.  8,  annotamus. 

(6)  SuCfecimus  vocem  p(?ptt<u5,quam  mutilo  seiin 
Martianaeus  prsetermisit. 

{c)  Duo  Paiatini  mBs.^etclamaveruntadDomiium 
Deum  suum. 


11S5 


COMMENTARIORUM  IN  JONAH  LIBBR.  GAP.  I. 


1126 


aUeviaretur  navis.  Arbitrantur  navem  solito  onere  A 
prsgravari,  et  non  intelligunt  totum  pondus  esse 
fugitivi  propheta.  Timent  nautas,  ciamat  unusquis- 
que  ad  Deumsuum  ;ignorante8veritatemynon  igno- 
rant  providentiam,  et  sub  errore  religionis  sciunt 
aliquid  esse  venerandum  rprojiciunt  onera  in  mare, 
ut  magnitudinem  fluctuumclassisleviortransiliret. 
At  contralsrael  nec  bonis  nec  malis  intelligit  Deum  : 
plangente  Cbristo  populum,  siccos  oculos  habet. 

Bt  Janas  descendii  ad  interiora  navis,  et  dormiebat 
sopore  gravi.  LXX ;  Jonas  auiem  descendit  in  ventrem 
navis,  et  dormiebat,  et  steriebat,  Quanium  ad  histo- 
riam  pertinet,  prophetae  mens  secura  describitur : 
Don  tempestate,  non  periculis  conturbatur,  eum- 
dem  et  in  tranquillo,  et  imminente  naufragio  ani- 
mum  gerens.  Denique  alii  claoxant  ad  deos  suos,  B 
va8aprojiciunt,nititur  unusquisjque  quod  potest.Iste 
tam  quetus  est  et  securus,  animique  tranquilii,  ut 
ad  navis  interiora  descendens,  somno  placido  per- 
fruatur.  Sedethoc  dici  potesl :  Gonscius  eratfugae 
et  peccati,quo  Domini  prscepta  neglexerat :  et  tem- 
pestatem,  ignorantibus  caeteris,  contra  se  saevire 
cernebat :  ideo  descendit  ad  interiora  navis,  et  tri- 
stis  absconditur,  ne  quasi  Dei  vindices  fluctus  ad- 
vcrsum  se  videret  intumescere.  Quod  autem  dor- 
mit,  non  securitatis  est,  sed  mceroris.  Nam  et  Apo- 
8toIo8  legimus  in  Domini  passione  prae  tristitiae  ma- 
gnitudine  somno  fuisse  depressos  (Maith,  xxvi).  Sin 
autem  interpretamur  in  typo,  somnus  prophetdB  et 
graTissimus  sopor  hominem  signiflcaterroris  sopore 
torpentem,  cui  non  suffecerat  fugisse  a  facie  Dei,  n 
nisietquadamvecordiamen8illiu8obruta,ignoraret 
iracundiam  Dei,  et  quasi  securus  dormiret  et  pro- 
fundissimuni  somnum  rauca  nare  (a)  resonaret. 

(Vers.  6.)  Et  accessit  ad  eum  gubemator,  ei  dixit 
ei  :  Quid  tu  sopore  deprimeris  f  Surge  invoea  Deum 
fttum,  si  forte  recogiiei  S98  Deus  de  nobis^  ei  non 
pereamus,  LXX :  Et  accessii  ad  eumproreta,  et  (b)  dixit 
ei,  quid  iu  sieriis  ?  Surge,  invoca  Deum  tuum^  si  quo- 
modo  salvos  faciat  nos  Deus,  et  non  pereamus,  Natu- 
rale  est  unumquemque  insuo  periculo  de  alio  plus 
sperare  :  unde  gubernator,  sive  proreta,  qui  vecto- 
res  timidos  debuerat  cousolari,  cernens  discriminis 
magnitudinem,  excitat  dormientem,  et  arguit  im- 
providffi  securitatis,  commonetque  ut  ipse  quoque 
pro  virili  portione  deprecetur  Deum  suum  :  ut  cu-  D 
JQ8  erat  commune  periculum,  communis  esset  ora- 
tio.  Porro  juxta  tropologiam  plures  sunt  qui  cum 
Jonanavigantes,  et  habentes  proprios  deos,  adcon- 
templationem  gaudii  ire  festinant.  Sed  p.ostquam 
Jonas  fue:it  sorte  deprehensus,  et  morte  illius 
roundi  sedata  tempestas,  marique  tranquillitas  red. 
dita,  tunc  unus  adorahitur  Deus,  et  immolabuntur 

(a)  Alias,  rhonci  nare,  et  rhonco  nare  sonarei:  ma- 
luisset  victor.  rhonco  naris  :  est  quippe  rhoncus 
stertentis  sonus. 

(b)  Palatin.  mss,  etdixit  eiy  quid  tu  sopore  defrimO' 
ri$  t  surge^  etc, 


victim»  spirituales,   quas  uti  ne  Juxta  litteram  in 
mediis  fluctibus  non  habebant. 

(Vers.  7.)  Et  dixit  vir  ad  collegam  suum :  Venite 
ei  miitamus  sortes,  ei  sciamus  quare  hoc  maium  sit 
nobis  :  et  miseruut  sortes,  et  cecidit  sors  super  Jonam. 
LXX ;  Ei  dixil  unusquisque  ad  proximum  suum  :  Ve- 
niie^  mittamus  sortes^  ei  cognoscamus  (c)  cujus  graiia 
maliiia  hxc  esl  super  nos :  et  miserunt  sories,  et  ceci- 
dit  sors  super  Jonam.  Noverant  naturam  maris,  et 
tanto  tempore  navigantessciebanttempestatum  ven- 
torumque  raliones,  etutiquesi  solitos,  erquos  ali- 
quando  experti  fuerant,fluclu3  vidissent  consurgere, 
numquam  forte  auctorem  naufragii  quffirerent,  et 
per  rem  incertam,  certum  cuperent  evitare  discri- 
men.  Nec  statim  debemus  sub  hoc  oxemplo  soriibus 
credere,  vel  illud  de  Actibus  Apostolorum  huic  te^ 
stimonio  copulare,  ubi  sorte  in  Apostolatum  Mat- 
thias  eligitur  [Actor,  i),cum  privilegia  singulorum 
non  possint  legem  facere  communem.  Sicutenim  in 
condemnationem  Balaam  asinaloquitur  (iYum.  xxii), 
etPharao  (Gen.  xli),  et  Nabuchodonosor  in  judicicim 
sui  (Dan,  ii,  4),  somniis  futuracognoscunt,  et  tamen 
Deum  non  intelligunt  revelantem  :  Caipbas  quoque 
prophetat  ignorans,  quod  expediret  unum  perire 
pro  cunctis  (Joan,  xi  ei  xviii) :  ita  et  hic  fugitivus 
sorte  deprehenditur,  non  viribus  sortium,  S99  et 
maxime  sortibus  ethnicorum,  sed  voluntate  ejus 
qui  sortes  regebat  incertas.  Quod  autem  dicitur : 
Ei  cognoscamas  propter  quem  maiitia  haec  est  super 
nos,  hic  inalitiam  pro  afflictione  et  calamitate  acci- 
pere  debemus,  secundum  illud ;  Sufficit  diei  maiitia 
sua  (Matih.  vi,  34).  Et  in  Amos  propheta :  Si  est 
malitia  in  civitaie  quam  Dominus  non  fecerit  (Amos 
III,  6).  Et  in  Isaia :  Ego  Dominus  qui  facio  pacem^  et 
creo  mala  (Isai.  xlv,  7).  in  alio  vero  loco  malitia 
contraria  virtuti  (Al.  veritati)iritelligitur,  juxUquod 
in  hoc  eodem  propheta  sujjra  legimus  :  Ascendit  cta- 
mor  malilise  ejus  ad  me. 

(Vers.  8.)  Et  dixerunt  ad  eum  :  Indica  nobis,  cujui 
causa  malum  istudsit  nobis,  quod  opus  (Vulg.  addit 
est)  iuum^  qu3Sterratua,(d)et  quo  vadis,v€l  exquopo- 
pulo  es  tu  ?  LXX ;  Et  dixerunt  ad  eum  :  Annuntia 
nobis  cujus  graiia  hsecmalViaest  innobis,quod  opui 
tuuyn^  et  unde  venis,  et  quo  mdis^  et  ex  qua  regione 
eSf  et  ex  quo  populo  es  tu?  Qucm  sors  indicaverat, 
cogunt  voce  propria  confiteri,  cur  tanta  tempestas 
sit,  vel  quare  contra  eos  Dei  ira  desffiviat ;  Indica, 
inquluni^nobiscujuscausa  malum  istudsiisupernos: 
quid  operis  agas,  de  qua  tcrra,  de  quo  populo  pro- 
flciscaris,  quo  abire  festines.  Et  notanda  brdvitas, 
quam  admirari  in  Virgilio  solebamus : 

Juvenes,  qu»  causa  subegit 
Ignotas  tentare  vias,  qao  tenditis.  ioquit : 
Qui  genus;  unde  domo,pacAmne  buc  fertis,  an  armaT 

(/Enei.  lib.  y.) 

(c)  lidem  mss.,  propierquem  maliiia  hxc  est  super 
nos  .'Cffiteris  quffiBubsequunturhujus  testimonii  prs* 
termissis. 

(d)  Verb,  quo  vadis,  cum  hic,  tum  penes  LXX 
interpretationem  in  Palalin,  mss.  non  soat, 


H^ 


S.  EUSBBII  HIBRONYMI 


tm 


Interrognlur  persona,  regior,  iler,civilas  :  ul  ex  hia 
cognoscatur  et  causa  discriminis. 

(Vers.  9.)  Et  dixit  ad  eos  :  Hebrxus  cgo  sum,  et 
Dominum  Deum  cxli  ego  timeo,  qui  fecit  mare  et  ari- 
dam,  LXX  :  Et  dixit  ad  eos :  Servus  Domini  ego sum^ 
et  Deum  cali  ego  colo,  quifecitmare  etaridam,  Non 
dixit,Judeeus  ego  8um,quod  scissura  decem  tribuum 
a  duabus  populo  nomen  imposuit :  sed,  HebraBus 
sum,  boc  est  ntpaxii^^  transitory  sicut  et  Abraham, 
qui  dicere  poterat :  Advena  sum  ego  et  peregrinus^ 
sicut  omnespatres  mei  (Ps,  xxxviii,  ^13) :  de  quo  in 
alio  psalmo  scribitur :  Transierunt  de  gente  in  gentem 
et  de  regno  ad  populum  alterum  {Ps,  civ,  13).  Moy- 
ses,  Transeam,{nqmt,  et  videbo  visionem  hanc  ma^ 
gnam{Exod,  iii,  3).  Et  Dominum  Deum  cgbH  ego 
timeo  :  non  deos  quos  invocatis,  et  qui  salvare  400 
non  possunt,  sed  Deum  ccbH,  qui  mare  fecit  et  ari- 
dam.  Mare,  in  quo  fugio  ;  aridam,  de  qua  fugio*  Et 
eleganter  ad  distinctionem  maris,  non  terra,  sed 
arida  nuncupatur.  Et  in  brevi  unlversllatis  factor 
ostenditur,  qui  et  coeli  Dominus  est,  et  terrs,  et  ma- 
ris.  Quseritur  autem,  quomodo  vere  dicere  compro- 
betur :  Dominum  Deum  caili  ego  timeoy  cum  ejus 
praecepta  non  faciat.  Nisi  forte  respondeamus,  quod 
et  peccatores  timeant  Deum,  servorumque  sit  non 
diligere,  sed  timere ;  quamquam  in  hoc  loco  timor 
pro  cultu  possit  intelligi,  juxta  sensum  eorum  qui 
audiebant,  et  adbuc  ignorabant  Deum. 

(Vers.  10.)  Ettimuerunt  viri  timore  magnOy  et  di- 
xerunt  ad  etim,  guid  hocfecisti  ?  Cognoverunt  (Vulg. 
cognoverant)  enim  viri  quod  a  facie  Domini  fugeret, 
quia  indicaverat  eis.  LXX  :  Et  timuerunt  viri  timore 
magnoj  et  dixerunt  ad  eum,  quid  hoc  fecisti  f  Cogno- 
verunt  enim  viriquod  a  facieDomini  fugeret^eo  quod 
indicasset  eis.  Historiae  ordo  prseposterus  est:  quia 
enim  poterat  dici,  nulla  causa  timoris  fuit,  ex  eo 
quod  eis  confessus  est,  dicens  :  llebrasus  ego  sum, 
et  Dominum  Deum  cosli  ego  timeOf  qui  fecit  mare  et 
aridam  :  statim  subnectitur  quod  idcirco  timuerunt, 
quia  eis  indicaverat,  se  Domini  fugere  conspectum, 
et  ejus  non  fecisse  praecepta.  Denique  causantur,  et 
dicunt :  quid  hoc  fecistif  id  est,  si  times  Deum,  cur 
fugis  ?  Si  tant(B  pqtentiae  praedicas  qaem,  colis,  quo- 
modo  te  putas  eum  posse  evadere  ?  Timent  autem 
timore  magno,  quod  intelligunt  sanctum,  ct  sanctse 
gentis  virum  (  de  Joppe  quippe  solventes  fimem, 
Hebrsese  gentis  noverant  privilegium),ettamen  fugi- 
tivum  celare  non  possunt.  Magnus  est  qui  fugit,  sed 
migor  ille  qui  quaerit :  non  audent  tradere,  celare 
non  possunt.  Reprebcndunt  culpam,timorem  confi- 
tentur :  rogant  ut  ipse  remedio  sit,  qui  auctor  peo- 
cati  fuerat.  Vel  certe  quod  dicunt :  quid  hoc  fecisli? 
non  increpant,  sed  interrogant,  volentes  causam 
fugae  nosse,  servi  a  Domino,  filii  a  patre,  bominis  a 
Deo.  Quod  est,inquiunt,  tantum  mysterium,ut  terra 
deseratur,  expetantur  maria,relinquatur  patria,  loca 
appetantur  diena  ? 


A  (Vers.  41.)  Et  dixerunt  ad  eum :  quid  faoioMmi 
tibi,  401  et  cessabit  mare  a  nobis  f  quia  mare  tM, 
et  intumescebat.  LXX  :  Et  dixerunt  ad  eumf  quid  IM 
faciemus,et  quiescet  mare  a  nobis  f  quia  mare  iM,  el 
suscitabat  magis  fluctus,  Propter  te  dicis,  vcntos,  flu- 
ctus,  mare,  gurgites  concitatos  ?  exposuisti  oausaitt 
morbi,  indica  sanitatis.  Ex  eo  quod  eontra  nos  so^- 
git  mare,  intelligimus  iram  esse  susceptioniB  tea. 
Si  culpa  est  quod  suscepimus,  quid  facere  poasn^ 
mus,neDominusirascatur  ?guidfaciemusttbi  (a)  hoe 
est,  interficiemus  te  ?  sed  cultor  es  Domiai :  serva- 
bimus  ?  sed  Deum  fugis.  Nostrum  edt  praebere  ma- 
nus;quid  flerijubeas,tuumest  imperare,  quofketo 
quiescat  mare,  quod  nunc  Greatoris  irfliin  suo  ta- 
more  testatur.  Statimque  bistoricus  causam  Jung^t 

P  istiusmodi  quaestionis,  mare,  dicens,  ibat,  ei  ifite- 
mescebat,  Ibat^  ut  jussum  fberat :  ibat  in  vindictam 
Domini  sui :  ibat,  persequens  fugitivum  prophetam. 
Intumescebat  autem  per  singula  momenta  tempo- 
rum,  et  quasi  nautis  morantibus,  in  fluctus  mijores 
su3citabatur,  ut  ostenderet  ultionem  Greatoris  se 
differre  non  posse. 

(Vers.  12.)  El  dixit  ad  eos,  tollite  me,  el  fniUite  me 
(Vulg.  tacet  me)  in  mare,  et  cessabitmare  a  voMs: 
scio  enim  (Vulg.addlt  ego)  quia  propterme  iempestas 
hxc  grandis  est  (Vulg.  venit)  super  vos,LXX :  El  dixU 
Jonas  ad  eos,toUite  me.etmittite  me  in  mare,et  quie*' 
cet  mare  a  vobis :  ego  enim  novi  quod  propter  me 
fluctus  magni  contra  vos  sunt,  Contra  me  tempestas 
dctonat,  me  quffirit,  naufragium  vobis  minatur,  ot 
me  prehendat ;  me  prehendet,  ut  mea  morte  vivatis. 

C  SciOf\nqmt,quia  propterme  lempestas  hxc  grandis 
est.  Non  ignoro  in  meam  pcenam  elementa  turbari, 
mundi  esse  confusionem,  mibi  irasci,  in  vosssvire 
naufragium  :fluctus  ipsi  imperant  vobis,ut  me  mit- 
tatis  in  mare.  Si  ego  sensero  tempestatem,  vos  re- 
cuperabitis  tranquiliitatem.  Et  animadverteiula  pa- 
riter  fugiiivinostrimagnanimitas,non  tergivemlory 
non  dissimulat,  non  negat ;  sed  qui  confessus  faerat 
de  fuga,  pcenam  libenter  assumit,  se  cupiena  perirOy 
ne  propter  se  et  caeteri  pereant,  et  ad  peccatum 
fugse,  alienae  quoque  delictum  addatur  necis.  Hoe 
quantum  ad  bistoriam  :  409  cseterum  non  igno- 
ramus,  flantes  ventos,quibus  in  Evangelio,  utquiet- 
cerent,  Dominus  imperavit  (Maitk.  viii;,  et  pericli- 
tantem  naviculam,  in  qua  dormiebat  Jonas,  eiintn- 

j)  mescens  mare  quod  increpatur :  tace  et  obmutesce, 
referri  ad  Dominom  Salvatorem,  et  periclitantem 
Ecclesiam,  vel  Apostolossuscitantem  (Ai.  Bustantes), 
qui  eum  deserentes  in  passione,  quodammodo  in 
fluctus  praecipitabant :  IsteJonas  dicii :  Seio  qwia 
propter  me  tempestas  grandis  est  super  vos,  quiame 
vident  venti  vobiscum  ire  in  Tbarsis,  hoo  eat,  id 
contemplationem  laetitiae  navigare,  ut  vos  mecum 
perducam  ad  gaudium  :  ut  ubi  ego  sum  et  Pater,  ibi 
et  vos  sitis  {Joan,  xiv,  3).  Idcirco  sasrviunt,  idcireo 
mundus,  qui  in  maligno  positus  est,  fremit  (IMi 


{a)  Vooee,  hoo  M<,ViotorU  editio  non  agnosoit :  tom  pro  cultor  et^  uno  verbo  cultorem  legit. 


w 


COMMBNTARIOBUM  IN  JONAM  LIBER.  GAP.  I. 


iVfi 


V,  19)  :  ideo  elementa  turbantur  :  me  cupit  :  devo-  A  nostros.  Et  ideo  si  levaveriQt  maQUs  non  exaudien' 


rare  mors,  ut  vos  pariter  occidat ;  et  non  intelligit, 
quia  velut  in  hamo  escam  capit,  ut  mea  morte  mo- 
riatur.  Tollite  me^  el  mUtite  in  mare,  Non  est  enim 
nostrum,  mortem  arripere^  sed  illatam  ab  aliis  li- 
benter  excipere.  Unde  et  in  persecutionibusnonli- 
cet  propria  perire  manu,absque  co  ubi  (a)  castitas 
perielitatur ;  sed  percutienti  colla  submittere.  Sic, 
inqu  it,  placatc  ventos,  sic  in  maria  libamina  fun- 
dita  :  tempestas  quae  propter  jne  savit  contra  vos, 
me  moriente,  sedabitur. 

(Vers.  13,)  Et  remigabant  viri  ut  reverterentur  ad 
aridam,  ei  non  valebanty  quia  mare  ibat,  et  intumes- 
eebal  super  eos.  LXX  :  El  conahantur  viri^  ut  reverte- 
reniur  ad  terram,  et  non  poierani,  quia  mare  ibat,  ei 


tur,  quia  plense  sunt  sanguine  :  Quxa  iu,  Domine^ 
sicui  voluisti,  fecisti :  Quod  nos  suscepimus,  quod 
turbo  consurgit,quod  venti  ssviunt^quod  mare  sus- 
citatur  in  fluctus^quodproditur  sorte  fugitivus^quod 
indicat  quid  fieri  debeat,  tusB  est^Domine,  volun- 
tatis,  tu  enim  sicut  voluisti,  fecisti.  Unde  et  Salva- 
tor  dicit  in  psalmo  :  Domine,  ut  facerem  voluntatem 
iuam,  volui  [Psal,  xxxix,  9). 

(Vers.  15.)  Et  tulerunt  Jonam,eimiseruni  in  mare 
et  stetit  mare  a  fervore  ^uo.LXX  :  Et  tulerunt  Jenam^ 
el  miserunt  in  mare,  ei  steiii  mare  a  commotione  itta^ 
Non  dixit  arripuerunt,non  ait  invaserunt,  sed  tula- 
runt:  Quasi  cum  obsequioethonore  portante8,mi8a- 
runt  in  mare  non   repugnantem,  sod  prsbentem 


tfuuryedat  ma(7ts  coM/ra  ^o5.Protulerat  propheta  con-  ^  manus  ipsorum  voluntati.Et  404  stitit  mare,  quia 


tra  86  sententiam  ;  sed  illi  cultorem  audientesDei, 
Qxanus  iz^icere  non  audebant,  propterea  nitebantur 
reverti  ad  aridam,ot  effugere  discrimen,  ne  sangui- 
nemfunderent,magis  volentes  perire,quam  perdero. 
0  rerum  quanta  mutatio ;  populus  qui  servierat  Deo, 
dicit  :  Cruciligef  crucifige  talem  (Joan,  xix,  6).  Istis 
imperatur  ut  occidant»mare  furit,  tempestas  jubet, 
et  proprium  periculum  negiigentes,de  aiienasalute 
solliciti  sunt.Quamobrem  etSeptuagintaTcapeSidicovTo 
inquiant,id  est,vtm  cupiebant  facere  et  naturam  re- 
ram  vincere,  ne  violarent  40S  prophetam  Dei. 
Quod  autem  (6)  remigabant  viri,ut  reverterentur  ad 
aridam,  putabant  absque  sacramento  ejus  qui  pas- 
sarus  erat,  posse  navem  de  periculo  liberari :  cum 
Jon»  8Qbversio,navi8  fuerat  [Al.  fuerit]  revelatio. 


invenerat  quem  quaerebat.  Velut  si  quis  persequa- 
tur  fugitivum,  et  concito  pergat  gradu,  poatquam 
fuerit  consecutus,  desistit  currere,  et  8tat  ao  tenet 
quem  apprehenderit.  Ita  et  mare  quod,absente  Jo- 
na,  irascebatur,  in  visceribus  suis  desideratum  te- 
nens,gaudet  et  confovet,  et  ex  gaudio  tranquillitas 
redit.  Si  consideremus  ante  passionem  Ghristi,  er- 
rores  mundi,  et  diversorum  dogmatum  flatus  oon- 
trarios,et  navioulam  totumque  humanum  genu8>id 
est,creaturam  Domini  periclitantem,et  post  passio- 
nem  ejus  tranquilitatem  fidei,  et  orbis  pacem>  et 
secura  omnia,et  conversionem  ad  Deum,  videbimas 
quomodo  post  prscipitationem  Jons  steterit  mare 
a  fervore  [Al.  furore]  suo. 
(Vers.  16.)  Et  timueruni  viri  iimore  magno  Domi- 


(Vers.  14.)  Ei  clamaveruni  ad  Dominum^  et  dixe-  C  num,ciimmolaverunikosliasDominOieivoveruntvota. 


runt :  quxsumus,  Domine^ne  pereamus  in  anima  viri 
istiuSj  ei  ne  des  super  nos  sanguinem  innoceniem,quia 
tUj  Domine,  sicut  voluistiy  fecisti.  LXX  :  Et  clama- 
verunt  ad  Dominum,  et  dixerunt  :  nequaquam^  Do- 
mine,ne  pereamus  propier  animam  viri  hujus,et  non 
des  iuper  nos  sanguinem  justum^  tu  enim^  Domine, 
sicut  voluisti,  fecisti.  Grandis  vectorum  fides  :  peri- 
clitantur  ipei,  et  pro  alterius  anima  deprecantur. 
Sciunt  enim  pejorem  mortem  peccati  esse,  quam 
vitffi.  Et  ne  des^  inquiunt,5tt;7£?r  nos  sanguinem  inno- 
centem.  Gontestantur  Dominum,  ut  quodcumque 
facturi  sunt,non  sibi  reputetur,et  quodammodo  di- 
cunt,  nulumus  interficere  prophetam  tuum,  sed 
iram  tuam  et  ipse  confessus  est^et  tempestas  loqui- 


{c)IjKX  similiter.  Ante  Domini  passionem  timentes 
clamaverunt  ad  deos  suos :  post  passionem  ejus  Do- 
minum  timent,  id  est,  venerantur  et  colunt,et  non 
timent  simpliciter,ut  in  principio  legimus,  sed  ti- 
more  magnojuxta  iiludquoddicitur:£x  totaanima, 
et  ex  toto  corde^  et  ex  tota  mente  iua  {Matth.  xxii, 
37).  Ei  immolaveruni  hostias,  quas  certe  juxta  litte- 
ram  in  mediis  fluctibus  non  habebant :  sed  quia 
sacriflcium  Deo  spiritus  contribulatus  est  {Psai.  l). 
Et  in  alio  loco  dicitur  :  Immola  Deo  sacrificium  lau' 
diSt  ei  redde  AlUssimo  vota  iua  (Pj.  xlix,  44).  Et 
rursum:  Reddemus  tibi  vitulos  lahiorum  nostrdrum : 
idcirco  in  mari  immolant  hostiaa,  et  alias  sponte 
promittunt  vota  facientesrse  numquam  ab  eo  quem 


tur,  quia  tu,  Domine,sicut  voluisti,  fecisti ;  volun-  0  coiere  ca3perant,recessuros.Timuerunt  enim  timore 


iaB  tua  expletur  per  nostras  manus.Nonne  vobis  vi- 
detar  nautarum  vox,Piiati  esse  confessio^qui  lavat 
manus  suas,  et  dicit :  Mundus  sum  ego  a  sanguine 
viri  hujus  (Matth»  xxvii,  25).  Nolunt  Cristum  per- 
ire  gentes,innocentem  sanguinem  protcstantur.  Et 
Judaei  dicunt :  Sanguis  ejus  super  nos^  et  super  filios 

* 

(a)  Gonter  librum  primum  contra  Jovinian.,num. 
41,  ubi  de  Milesiis  vir^nibus.  Simile  qui  laudat 
Cicero  oratione  de  Provmciis  Gonsularibus :  et  Epi- 
gramma  vetus,  Antholog.  lib.  iii,tit.  de  Juvenibus. 
S^Q(jLe6*  cf>  M{A7)Te,etc.Pluraautemeju8  strenuitatis 
exemplo  apud  veteres,  et  passim  in  Martyrologiis. 

Patrol,  XXY, 


magno  :  quia^x  tranquillitate  maris  et  tempestatia 
fuga,vera  propheta?  verba  cernebant.  Jonas  in  ma- 
ri  fugitivua.naufragas,  mortuus,  salvat  naviculam 
fluctuantem:  salvat  ethnioos  in  diversas  prius  sen- 
tentias  mundi  errore  jactatos.  Osee,  Amos,  Isaias, 
Joel,qui  eodem  tempore  prophetabant,  populum  in 

(c)  Quod  pridem  Victoriu6  expunxerat  veii>UBi 
dicit,  utpote  supervacaneum,  duo  Palatini  mss.hic 
retinent. 

(c)  Isthaec  verba,  LXX  similiter,  qnm  sspe  alibi, 
hio  quoque  suflecimus  ex  mss. 


M 


1131 


S.  EngEBII  BtERONTMI 


IISS 


Judea  nequeunt  emendare.Ex  quo  ostenditur  seda- 
ri  non  posse  naufragium,  nisi  morte  fugitivi. 

(Cap.  II.  —  Vers.  1.)  Et  prssparavit  hominus  pis- 
cem  grandem :  ut  deglutiret  Jonam.  LXX :  Et  praece- 
pit  Dominus  ceto  magno,  et  devoravit  Jonam,  Morti 
et  infemo  prsecepit  40S  Dominus»  ut  prophetam 
BUScipiat.Quffi  avidis  faucibus  prsdam  putans,quan- 
tum  in  devoratione  laetata  est,  tantum  luxit  in  vo- 
mitu.Tuncque  completum  est  illud  quod  legitur  in 
Osee  :  Ero  mors  tua,  o  mors  :  ero  morsus  tuus^infer- 
ne  (Osee  xiii,  44).  In  Hebraico  autem  piscem  gran- 
dem  legimus,  pro  quo  LXX  interprete8,et  Dominus 
in  Evangelio  cetum  vocant,  rem  ipsam  brevius  ex- 
plioantes.  In  Hebraico  enim  dioitur  dao  oadol,  (A1 
SllA)quod  interpretatu8,pi5Ct<  grandis:  haud  dubium 
quin  cetum  8igniflcet.Et  animavertendum,  quod  ubi 
putabatus  interitur,ubi  custodia  sit.  Porro  quod  ait, 
prwparavit^  vel  ab  initio  cum  conderet,de  quo  et  in 
psalmo  scribitur  :  Draco  iste  guem  formasti  ad  illu- 
dendum  ei  {Psal,  ciii,  26)  :  vel  certe  juxta  navem 
fecit  veoire,  ut  prscipitem  Jonam  in  suos  reciperet 
8inu8,et  pro  morte  prsberet  habitaculum:ut  qui  in  na- 
vi  iratum8enseratDeum,propitiumin  mortesentiret. 

(Vers.  2.)  Et  erat  Jonas  in  ventre  piscis  trihus  die- 
bus  et  tribus  noctibus.  LXX  :  Et  erot  Jonas  in  ventre 
ceti  tribus  diebuset  tribus  noctibusMujus  loci  myste- 
rium  in  Evangelio  Dominus  exponit  (Matth.  xii),  et 
superfluum  est,  vel  id  ipsum,  vel  aliud  dicere, 
(^)quam  exposuit  ipse^qui  passus  est.  Hoc  solum  qus- 
rimus,  quomodo  tres  dies,  et  tres  noctes  fuerit  [Al. 
fecerit]  in  corde  terrs.  Quidam  irapa^rxeuT^jv  quando 
Bole  fugiente  ab  horasexta  usque  ad  horam  nonam, 
nox  successit  diei,in  duos  dies  et  noctes  dividunt,  et 
apponentes  sabbatum,tres  dies  et  tres  noctes  aasti- 
mant  supputandos  :  nos  vero  vuvex8o^ixa>^  totum 
inteiligamus  a  parte  :  ut  ex  eo  quod  eiv  Trspaoxeu^ 
mortuus  est,  unam  diem  supputemus  et  noctem,et 
sabbati  alteram  :  tertiam  vero  noctem,  quae  diei 
Dominicffi  mancipatur,referamus  ad  exordium  diei 
alterius:nam  et  in  Genesi  nox  non  prscedentis  diei 
est  {Oenes^  i),8ed  sequentis.id  est,  principium  futu- 
ri,  non  flnis  prsteriti.  Hoc  ut  intelligi  possit^dicam 
simplicius.  Finge  aliquem  hora  nona  egressum  esse 
de  mansione,et  alterius  diei  hora  tertia  ad  mansio- 
nem  alteram  pervenisse :  si  dixero  bidui  eum  fecisse 
iter,non  statim  reprehendar  mendacii,  quia  ille  qui 
ambulavit,  non  omnes  horas  utriusque  diei,  sed 
quamdam  partem  S06  itinere  consumpserit.  Gerte 
mihi  hsc  videtur  interpretatio.Si  quis  autem  istam 
non  receperit,  et  meliori  sensu  potest  loci  hujus  ex 
ponere  sacramentum,illius  magis  sequenda  est  sen- 
tentia. 

Et  oravit  Jonas  ad  Dominum  deum  suum  de  utero 
piscis:et  dixit :  (^)LXX  similiter,tantum  ordine  com- 
mutato.   Si  Jonas  refertur  ad  Dominum,  et  ex  eo 

(a^Verba^^fiam  exposuit  ipse  qui  passus  0^,Victor. 
male  prstermisit. 

(6)Hec  verba,LXI  simititer^  tum  qu»  subsequun- 
UVftanmm  ordinecmmutato,q}X9  deerant,ez  nostris 


A  quod  tribuB  diebus  ac  noctibus  in  uiero  oeti  fuiti 
passionem  indicat.Salvatoris,  debet  et  oratio  illioa 
typus  esse  orationis  Dominics.Nec  ignoro,quosdam 
fore,  quibus  incredibile  videatur,  Iribus  diebus  ae 
noctibusinuteroceti,in  quo  nauf ragia  dirigebantnr, 
hominem  potuisse  servari,  qui  utique  aut  fideiei 
erunt,aul  infideles  :  si  fldele8,multo  mcgora  credere 
cogentur  :  Quomodo  tres  pueri  missi  in  caminom 
sestuantis  incendii,  intantum  illsesi  fuerint,  ut  ne 
vestimenta  quidem  eorum  odor  ignis  attigerit(i)0ii. 
iii):Quomodo  recesseritmare,  et  ad  instar  murorum 
hinc  inde  rigidum  8teterit,at  prsberet  viam  popalo 
transeunti  {Exod.  xiv) :  Quomodo  humana  ralione, 
aucta  fame,leonum  rabies  prsdam  suam  timens  at- 
pexerit,  nec  tetigerit :  et  multa  hujuscemodi.  Sin 

|v  autem  infideles  erunt^  legant  quindecim  librosNa- 
sonis  Metamorphoseos.et  omnem  Grflecam,Latinam- 
que  historiam,i  bique  cemunt  vel  Daphnen  in  laurum, 
vel  Phaetontis  sorores  populos  arbores  fuisse  con- 
versas:quomodo  Jupiter  eorum  sublimissimus  deuSj 
sit  mutatus  in  cygnum,  in  auro  fluxerit,  in  tanro 
rapuerit,et  C8etera,in  quibus  ipsa  turpitudo  fabola- 
rum,divinitati8dcnegat  sanctitatem.  lUis  credQDt, 
et  dicunt  Deo  cuncta  possibilia  :  et  eum  tarpibns 
credant,  potentiaque  Dei  universa  defendant,  eam- 
dem  virtutem  non  tribuunt  et  honestis.Quod  autem 
scriptum  est :  Et  oravit  Jonas  ad  Dominum  Deum 
suum  de  uteropiscis,et  dm/,intelligimus  eum  po8t- 
quam  in  utero  ceti  sospitem  esse  se  senBerit,  non 
desperasse  de  Domini  misericordia>et  totum  ad  ob- 
secrationem  esse  conversum.Deus  enim  qui  dixarat 

C  de  Justo  :  Cum  ipno  sum  in  tribuiatione  (Pm/.xg,15). 
Bt :  Cum  invocaverit  me^  dicam :  adsnm^  attaii  ei»  et 
dicere  potest  qui  exauditus  e8t:/fi  tribulaHone  ^UUh 

"   tasti  mihi  (Psal.  iv,  1). 

(Vers.  3.)  407  Clamavi  de  tribulatiane  mea  ad 
DominumfCt  exaudivit  me^  de  ventre  infemidamapi 
et  e.xaudisti  vocem  meam.  Septuaginta  eimiiiter,  hoc 
tantummodo  commutato :  de  venire  inferi  cUmoris^ 
mei(c)audisti  vocem  meam.  Non  dixit :  damo,8ed  da* 
mavi :  nec  de  futuro  precatur,sed  de  pneteritogra- 
tias  agit :  indicans  nobis  quod  ex  eo  tempore  qao 
praecipitatus  in  mare  vidisset  cetum,et  tantam  cor- 
porismolem.et  immanesrictusapertc  se  oreaorben, 
Domini  recordatus  sit,et  clamaverit,  vel  aquis  oe- 
dentibu8,et  clamore  inveniente  locum,vel  toto  oordif 

j)  afTectu,  secundum  illud  quod  Apostolus  dioit:Cto- 
mantes  in  cordibus  vestris^abba,  pater  {Ram.  TmylSJb 
Et  clamaverit  et  qui  solusnovit  corda  hominum,et 
loquitur  ad  Moysen  ;  Quid  clamas  ad  me  {Exod.jrfi 
15)  ?  Gum  utique  nihil  ante  hano  vocem  clamasse 
Moysen  Scriptura  commemoret.  Hoo  eat  ilud  qnod 
in  primograduum  psalmo  Xtgxmw.AdDominvmcm 
tribularer  ctamavi,et  exaudivit  me  {Ps.  caux,l).Ven- 
trem  autem  inferi,alvum  ceti  intelligama8,qu«  Ub- 

mss.  supplemus. 

{c)VerDhy  audisti  vocem  meam.  qus  eadem  nwa 
et  in  Hebraico  sunt  veritate,Palauni 


rant. 


mss  bic  i|Q9^ 


im 


COMMENTARIORtlM  IN  JONAM  LIBER.  CAP.  II. 


1134 


tae  fuit  magnitudiniSjUtinstarobtineretinferni.Sed  A 
melius  ad  personam  Christi  referri  polest,  qui  sub 
nomine  David  cantat  in  psalmo  :  Non  derelinques 
animam  meam  in  infemo ;  nec  dabis  sanctum  tuum 
viderecorruptionem  {PsaLx\,  40).Qui  fuit  in  inferno 
vivens,  inter  mortuos  liber. 

(Vers.  4.)  Et  projecisii  me  in  profundum{a)in  corde 
maris^et  flumen  circumdedit  me.  L\X;  Projecisti  me 
in  profundum  cordis  maris^  et  flumina  me  circxim- 
dederunt,  Quantum  ad  personam  Jonge  non  cst  dif- 
flcilis  interpretalio :  quod  ceti  clausus  alvo  in 
profundissimo  et  in  medio  maris  fuerit,  flumi- 
nibusque  vallatus  sit.  Quantum  ad  Oominum  Sal- 
vatoremsexagesimi  octavi  psalmi  sumamusexem- 
plum  in  quo  loquitur :  Infixussum  in  limo  profundi 
et  non  est  substantia:Veni  in  profundum  maris  et  tempes  t% 
tas  demersitme;de  qno  et  in  alio  spalmo  dicitur  :Tu 
autemabjecisti  etdespexisti,  distulistiChristum  tuum  : 
subvertisti  testamentum  servi  tui^contaminasti  in  terra 
sanctuarium  ejuSfdestruxisti  omnes  macerias  ejus  (Ps, 
Lxxxviii,  39, 40),  et  reliqua.  Ad  comparationem  enim 
ccBlestis  beatitudinis,  et  ejus  loci,  de  quo  scriptum 
cst :  In  pace  sancta  locus  ejus  (Psal,  lvii,  2),  omnis 
terrena  habitatio  plena  est  Quctibus,  408  plena 
tempestatibus.  Porro  per  cor  maris  significaturin- 
fernus,  pro  quo  in  Evangelio  legimus :  In  corde  teirx 
{Matt.  XII,  14).  Quomodo  autem  cor  animalis  in  me- 
dio  est,  ita  et  infernus  in  medio  terrae  esse  perhibe- 
tur.  Vei  certe  juxta  aNOL-^bi^i^^^  in  corde  maris,  id  est, 
in  mediis  tentationibus  esse  se  memorat.  Et  tamen 
cum  inter  amaras  aquas  fuerit,  et  tentatus  sit  juxta 
omnia  absque  peccato,  non  sensit  amaras  aquas :  sed  ^ 
flumine  circumdatus  est,  de  quo  et  in  alio  loco  legi- 
mus :  Fluminis  impetus  Ixtificat  civitatem  Dei  {Ps, 
XLV,  5) :  aliis  bibentibus  salsos  fluctus,  ego  in  mediis 
tentationibus  dulcissima  fluenta  sorbebam.  Nec  im- 
pium  tibi  esse  videatur,  si  nunc  Dominus  dicat :  Pro- 
jecisti  me  in  profundum  {Ps,  lxviii,  27),  qui  loquitur 
in  psalmo :  Quoniamguern  tu  percussisti,  ipsi persecuti 
sunt :  secundum  illud  quod  ex  persona  Patris  in 
Zacharia  ponitur :  Percutiam  pastorem^  et  oves  dis- 
pergentur  {Zach,  xiii,  7). 

Omnes  gurgites  tui  et  fluctus  tui  super  me  trans^ 
ierunt,  LXX  :  Omnes  etevationes  tux  et  fluctus  tui 
super  me  transierunt,  Quod  super  Jonam  tumentes 
maris  fluctus  transierint,etdetonuerit  saeva  tempes- 
tas,  nulli  dubium  est.  Quserimus  autem  quomodo  D 
omnes  elevationes,  et  gurgites,  et  fluctus  Dei,  super 
Salvatorem  transierint.  Tentatio  est  vita  haminum 
super  terram  {Job  vii,  1),  sivc  ut  in  Hebraico  habe- 
tur,  mititia^  quia  hic  miiitamus,  ut  alibi  coronemur. 
Nullusque  est  hominum,  qui  cuncta  sustinere  qucat 
tentationes,  absque  eo  qui  tentatus  cst  in  omnibus, 
juxta  nostram  siniilitudinem,  sine  peccato.  Undeet 
ad  Corinthios  dicitur :  Tentatio  vos  nan  apprehendat, 
nisi  humana.  Fidetis  autem  Deus  qui  nan  dimitlet  vos 
tentari  supra  id,  quod  potestis ;  sed  faciet  cum  tenta» 

ia)  lidem  Palatini  mss.,  in  projundum  et  cor  maris. 
[b)  Palatini  ms.,  Pro  quo  LX\  transtulermt. 


tione  ct  exitum,  ut  possitis  sustinere  (I  Cor.  x,  13).  Et 
quoniam  omnes  persecutiones,et  universaqnaBac- 
cidunt,  absque  Dei  non  ingruunt  voluntate  :  idcirco 
Dei  gurgites  dicuntur  et  fluctus,  qui  nonoppresse- 
runt  Jesum,  sed  transierunt  per  eum, minantes  tan- 
tum  naufragium,non  inferentes.Universae  ergoper- 
secutiones,  et  turbines,  quibus  genus  vexabatur 
humanum,etcunctde  naviculae  frangebantur,  super 
meum  detonuere  caput.  Ego  sustinui  tempestates, 
et  fregi  turbines  saevientes,  ut  caeteri  securius  na- 
vigarent. 

409  (Vers.  5.)  Et  ego  dixi^  abjectus  sum  a  con^ 
spectu  oculorum  tuorum.  LXX :  Ego  dixif  abjectus  sum 
ab  oculis  tuis,  Antequam  ciamarem  de  tribulatione 
mea,  et  exaudires  me,  quia  [.4/.  qui]  formam  servi 
acceperam,  fragilitatem  quoque  illius  imitatus^  dixi : 
Abjectus  sum  a  conspectu  oculorum  tuorum.  Quando 
eram  tecuni,  ettuo  iumine  perfruebar,  etin  te  [Al. 
tuoj  luminc  ego  eram  lumen,  non  dicebam,  abjec- 
tus  sum.  Postquam  autem  veni  in  profundum  maris, 
et  hominis  carne  circumdatus  sum,  humanos  imitor 
affectus,  dico :  Abjedus  sum  aconspectu  oculorumtuo- 
rum,  Hoc  quasi  homo  locutus  sum  :  caeterum  quasi 
Deus,et  his,qui  eum  essem  in  forma  tua,non  sum  ra- 
pinain  arbitratus  aequaiem  me  esse  tui  {Philip.  ii), 
volens  ad  te  evehere  humanum  genus  :  ut  ubi  ego 
sum  et  tu,  ibi  sint  et  omnes,  qui  in  me  et  te  credi- 
derunt  {Joafi,  xvii,  24),  dico : 

Verumtamen  rursum  vide  templum  sanctum  tuum 
{b)  LXX  :  Putasne  addamut  videamtemplum  sanctum 
tuumf  Hoc  quod  in  Grseco  dicitur  5pa,   et  habet 
vulgata  edilio,  putas,  interpretari  potest,  igiiur,  ut 
sit  quasi  propositionis  et  assumptionis,  conflrma- 
tionisque  ac  syllogismi  extrema  conclusio,  non  ex 
ambigentis  incerto,  sed  ex  flduoia  comprobantis : 
pro  quo  nos  interpretati  sumus  :  Verumtamen  rur- 
sum  videbo  templum  sauctum  tuum,  secundum  illud 
quod  ex  persona  ejus  in  alio  psalmo  dicitur  :  Domi- 
ne,  dilexi  decorem  domus  tUcV,  et  locum  tabemaculi 
glorix  tuas  {Ps,  xxv,  8).  Et  Evangeiicam  lectionem 
in  qua  scriptum  est :  Pater  gloriflca  me  apud  te  ea 
gloriuy  quam  habui  priusquam  mundus  fieret  (Joan. 
XVII,  5).  Et  respondit  de  ccelo  Pater  :  (c)  Et  glorifi' 
cavi,  et  gionflcabo  (Ibid,,  xii,  28).  Vel  certe  quia  le- 
gilur :  Pater  in  me,  et  ego  in  Patre  (Ibid.,  xvii,  21), 
sicut  tempium  Patris  Filius  est,  ita  templum  Filii 
Pater.  Ipse  enim  dicit :  Ego  de  Patre  exivi,  et  veni 
(Ibid.,  xvi,  28).  Et :  Verbum  erat  apud  Deum^  et  Deus 
erat  Verbum  {Joan,  i,  1).  Aut  unus  idemque  Salva- 
tor  quasi  homo  postulat :  quasiDeuspoUicetur;  et 
de  sua  quam  s^mper  habuit,  possessione  securus 
est.  Ex  Jona5  vero  persona,  vel  optantis,  vel  confi- 
dentis  afl^ectu  liquidointeiligi  potest,quod  desidera- 
vcrit  in  profundo  maris  positus  videre  templum  Do- 
mini,  et  spiritu  prophetali  alibi  sit,  et  aliud  [AL  ali- 
bij  contenipletur. 
410  (Vers.  6.)  Circumdederunt  me  aqux  usque  ad 

(c)  Plerique  libri  alii,  clarificavif  et  clarificabo. 


m 


S.  EUSfiBII  HIEaONYMI 


U^ 


animammeam,abyssusvallavitme.LXX,  Circumfusa  A. 
est  mihi  aqua  usgue  ad  animam  meam  :  abyssus  valla- 
vit  me  novissima.  Aquae  isi(c,  qus  vicin(B  sunt  abys- 
sis,  quae  in  terris  volvuntur,  et  defluunt^  quae  mullum 
secum  limi  trahunt,  non  corpus,  sed  animam  nitun- 
turoccidere,amicaBquippesuntcorporum,etejusvo- 
luptatibus  confoventur.  Unde  secundum  illud  quod 
supra  diximus,  loquitur  Dominus  in  Psalmo :  Salvum 
me  fac,  Domine,  quoniam  inlraverunt  aqux  usque  ad 
animam  meam  {Ps.  lxviii,  1).  Et  in  alio  loco :  Tor- 
rentem  pertransiit  anima  nostra  {Psal.  cxxiii,  3).  Et: 
Ne  urgeat  super  me  puteus  os  suum,  fiequ^e  concludat 
infemus,{Ibid.,  lxviii,  16) ;  non  mihidenegetexitum, 
qui  sponte  descendi,sponte  conscendam,qui  volun- 
tarius  captivus  veni,  debeo  deliberare  captivos,  ut 
impleatur  iliud  :  Ascendens  in  altum  captivam  duxit  j^ 
captivitatem  {Ps.  lxvii)  :  eos  enim  qui  ante  captivi 
fuerant  in  morte,  iste  cepit  ad  vitam.  Abyssos  au- 
tem  perniciosas  quasdam  et  pessimas  fortitudines 
accipero  debemu8,vel  lormenlis  suppliciisque  dedi- 
tas  potestates,  ad  quas  etin  Evangelio  daemoncs  ro- 
gant  ne  ire  cogantur  {Luc.  viii).  Unde  (a)  et  lenebrae 
erant  super  abyssum  {Gcn.  i).  Interdum  abyssus  ac- 
cipitur  et  pro  sacramentis  ac  profundissimis  sensi- 
bu9,  et  judiciis  Dei  :  Judicij  Domini  abyssus  multa 
{Ps.  XXXV,  7).  Et :  Abyssus  abyssum  invocat,  in  voce 
cataractarum  ttiarum  {Ps.  xli,  8). 

Pelagus  operuit  caput  meum,  ad  extrema  montium 
descendif  terrx  vectes  concluserunt  me  in  xteimum. 
LXX  :  Intravit  caput  meum  ad  scissuras  montium  : 
descendi  in  terram^  cujus  vectes  sunt  retinat^ula  sempi- 
tema.  Quod  Jonas  caput  pelagus  operuerit,  et  ad  ^ 
montium  extrema  descenderit,  ct  venerit  usque  ad 
profunda  terrarum,  quibus  quasi  vectibus  et  coium- 
nisDei  voluntate  globus  terrae  sustentatur,  nulli  du- 
bium  est,  de  qua  et  alibi  dicitur  :  Ego  confirmavi 
cotumnas  ejus  {Ps.  lxxiv,  4).  De  Domino  autem  Sal- 
vatore  juxta  utramque  editionem  videtur  mihi  sic 
posse  intelligi,  quod  principale  et  caput  ejus,  id  est, 
anima  quam  cum  corpore  pro  salute  noetradignan- 
ter  assumpsit,  descenderint  in  scissuras  montium, 
qui  fluctibus  operiebantur,  qui  se  a  coeli  subtraxe- 
rant  libertate,  quos  abyssus  ambiebat,  quiseaDei 
sciderant  411  majestate,  et  posteaetiam  ad  infer- 
na  penetrarit:  ad  quae  loca  quasi  in  extrcmo  limo 
peccatorum,  animae  trahebantur,  dicente  Psalmo- 
grapho  :  Intrabunt  in  inferiora  terrx,  parles  vulpium  D 
erunt  {Ps.  lxii,  10,  11).  Isti  sunt  vectes  terrae,  et 
quasl  quaedam  serae  extremi  carceris  ac  supplicio- 
rum,nolentes  ab  inferis  animas  exire  captivas. Unde 
significanter  LXX  xaTo^oi  aliiv.oi  [Al.  xax^^^oj;  alto- 
v(o'j;]  transtulerunt,  hocest,  semperlenerecupien- 
tes,  quos  semel  invaserant.  Sed  Dominus  noster,  de 


quo  sub  persona  Gyri  in  Isaia  legimus :  Foresasneas 
conteram,  et  vectes  ferreos  contringam  {Isa^  iv,  2), 
ad  montium  extrema  descendit,  et  aeterni^  concla- 
8US  est  vectibus,  ut  omnes  qui  clausi  fuerant,  libe- 
raret. 

(Vers.  7.)  Et  sublevabis  de  corruptione  viUm  meaw^ 
Domine  Deus  meus.  LXX  :  El  ascendat  de  cor- 
ruptione  vita  {b)  mea,  Domine  Deus  meus.  Proprie  di- 
xit,  sublevabis :  vcl  ascendat  de  corruptiane  vUa  mea^ 
quia  ad  corruptionem,et  ad  internade8cenderai.Hoc 
est,  quod  Apostoli  interpretantqr  in  quinto  deci- 
mo  psalmo  ex  persona  Domini  prophetatum  :  Qtco- 
niain  non  derelingues  animam  meam  in  inferno^  nec 
dabis  sanctum  tuum  videre  corruptionem ;  quod.  Ua?i4 
scilicet  mortuus  sit  et  sepuitua :  Salvatoris  autemo»- 
ro  non  viderit  corruptionem.  Alii  vero  interpretaft- 
tur  quod  ad  comparationem  coelestis  beatitudinis  et 
Verbi  Dci,  bumanum  corpus  corruptio  ait,  quod  se- 
minatur  in  corruptione ;  et  in  centesimo  secondo 
psalmo  ex  persona  Justi  {c)  signiflcetur :  Qui  iosuu 
omnes  infirmiiates  tuas :  qui  redtmit  de  inleritu  vitam 
tuam.  Unde  et  Apostolus  dicit :  Miser  ego  homi^^ 
quis  me  liberabit  de  corpore  mortis  kujus  {Rom.  vii,  24)T 
Et  appellatur  corpus  mortis,  vel  corpushumilitatii. 
Hoc  illi  ad  occasionem  suae  ducunt  haereseos :  ut 
sub  personaChristi  mentiantur  antichristum:  Ecele- 
sias  teneant,  ut  ventrem  pinguissimum  notriant,  et 
carnaliter  viventes,  contra  carnem  disputent  [AL 
disputantj.Nos  autem  scimusde  incorruptaVirgiiie 
corpus  assumptum,non  corruptionem  Ghriett  fuiiae, 
sed  templum. Quod  si  in  Apostoli  ad  Corintbios  ienr 
tentiam  trahimur,  in  qua  corpus  dicitur  spirttoale 
(I  Cor.  xv),  ne  contentiosi  419  videamur,  dicemoa 
idipsum  quidem  corpus,  et  eamdem  camem  resur- 
gere,  quae  sepulta  est,  quas  io  huma  condita ;  sed 
mutare  eam  gloriam^  non  mutare  naturam :  Opertel 
enim  corruptivum  hoc  induereincorruptioneu^iimor' 
tale  hoc  induere  immortalikUem.  Quando  dicitur,  Ikoc, 
quodammodo  duobus  digitulis  comprehensnm  oor- 
pus  ostenditur  :  boc  in  quo  naacimur,  hoc  in  quo 
morimur,  hoc  quod  timent  recipere  qui  paaiendi 
sunt,  hoc  quod  virginitas  exspectat  ad  pramiuiDy 
adulterium  formidatad  pcenam.Super  Joaaaaiec(iita 
intelligi  potest :  Quod  qui  in  ventre  ceti  juxta  natn- 
ram  corporum  corrumpi  debuerat,  et  in  cibos  bes- 
tia;  proiiccre,  ac  per  venas  artusque  difftindi,  aospei 
et  integer  manso.rit.  Porro  quod  ait :  Donme  Deiu 
meus,  blandientis  affectus  eat,  quod  communeQ 
Deum  omnium^beneficii  magnitudinesuum  etquaii 
proprium  senserit  Deum. 

(Vers.  8.)  Cum  angustiaretur  [W,  anxiarelMr]  ti 
me  anima  mea,  Domini  recordatus  sum.  LXX  :  Cum 
deficeret  ex  me  anima  mea,  Domini  recordaius 


(a)  Mss.  Palatini,  Unde  est  illudj  et  tenebrse  erant^ 
etc. 

{b)  Septuaginta  interpretationem  ad  nostrorum 
coda.  ndem,urasco  assentiente  textu,singulis  pene 
verbis  restituimus.  Antea  multo  aliter  lectum^  ascen- 
i^  de  corrupiufn^  vita  ad  te^  Domine  Deus  meus. 


Graecus  habet^xal  diva6i{T(i>  ix  ^Bopac  i  ((i>ij  |Aot>,l6pii 
6  es6c  (xoj.  Umc  et  paulo  post  ascendat  cooareoMr^ 
pro  ascendet  reponimus. 

{c)  Martian.  legit  sanctificctur :  tum  Victor.  redimii^ 
ez  Vulgata  editione,  pro  redemit:  denique  mai.i 
tri,  ex  corrupUone,  pro  de  inkri$u, 


1137 


GOMMENTARIORUM  IN  JONAM  L1BER.  GAP.  III. 


113^ 


Cum,  inqoit,  nullum  aliud  aperarem  auxilium,  re< 
cordatio  Domini  mihi  saluti  fuit,  juxta  illud :  Be- 
cordattis  sum  Domini,  et  lcelatus  sum  {Ps.  lxx^i,  4). 
Et  in  alio  loco  :  Recordatus  sum  dierum  antiquorum, 
et  annos  setemos  in  mente  habui  {Ps.  lxxvi,  6).  Ego 
cum  desperarem  salutem,  et  carnis  fragilitas  in  me- 
dio  ventre  ceti  nihil  me  de  vita  sperare  permitteret, 
quidquid  impossibile  videbatur,Domini  recordatione 
superatum  est.  Videbam  me  clausumin  utero  ceti, 
6t  tota  spes  mea  Dominus  erat.  Ex  quibus  discimus 
juxtaSeptuaginta  eo  tempore  quo  deficit  anima  nostra, 
6t  a  corporis  compage  divellitur,  non  nos  debere  alio 
cogitationem  vertere,  nisi  ad  eum,  qui  et  in  corpore 
et exlra  corpus  noster  est  Dominus.  Super  Salvatoris 
vero  persona  non  est  dilTicilis  interpretatio,  qui  di- 
xit :  Tristis  est  anima  mea  usque  ad  mortem  {Matth. 
ixvi,  38,  39).  Et :  Pater,  si  possibile  est,  transeat  a 
Ine  catix  iste.  Et :  In  manus  tms  commendo  spiritum 
tneum  {Ps,  xxx,  6) :  et  cstera  his  similia. 

Ut  veniat  ad  te  oratio  mea,  ad  templum  41 S  san- 
dum  tuum.  (a)  LXX  similiter.  Idcirco  in  tribulatione 
DoBdini  recordatus  sum,  ut  oratio  mea  de  extremo 
mari,  et  scissuris  montium  conscendat  ad  coelos,  et 
Tdniat  ad  templum  sanctum  tuum^  in  quo  tu  osterna 
frueris  beatitudine.  Et  considerandum  quod  novo 
(^Here^  oratio  fiat  pro  oratione,  et  precetur  ut  oratio 
fllius  cohscendat  ad  templum  Dei.  Petit  autem  qua- 
si  pontifex,  ut  in  corpore  suo  populus  liberetur. 

(Veps.  9.)  Qui  custodiunt  vanitates  frustra^  miseri- 
eordiam  iuam  {b)  derelinquent.  LXX :  Qut  custodiunt 
vana  et  mendacia,  misericordiam  suam  reliquerunt, 
Deus  natura  misericors  est,  et  paratus  ut  salvet 
dementia,  quos  non  potest  salvare  justitia :  nos 
autem  vitio  nostro  paratam  misericordiam,  et  ultro 
ee  offerentem  perdimus  et  relinquimus.  Et  non  dixit, 
qui  faciunt  vanitates  (Vanitas  quippe  vanitatum,  et 
omnia  vanitas  {Eccl.  i,  2)  ne  damnare  videretur 
universos,  et  cuncto  generi  humano  misericordiam 
denegare;  sed  qui  custodiunt  vanitates,  sive  men- 
d8Urium,qui  transierunt  in  aifectum  cordis  :  qui  non 
eolum  faciunt,  sed  ita  custodiunt  vanitates,  quasi 
dnigant,  et  theaaurum  invenire  se  putent.  Simulque 
edme  magnanimitatem  prophetae,  in  profundo  ma- 
riB^  in  ventre  tantse  bestis  aeterna  nocte  coopertus^ 
non  cogitat  de  periculo  suo,  sed  de  natura  rerum, 
generali  sententia  philosophatur.  Misericonliam,  in- 
quit,  sium  derelinquent.  Licet  ofTensa  sit  miiicricor- 
dia^  quam  nos  possumus  ipsum  intelligere  Oeum 
{Misericors  enim  et  miserator  Dominus,  patiens  et 
muU^  miserationis  {Ps.  cxliv,  8),  tamen  eos  qui 


A  custodiunt  vanites,  non  relinquit,  non  deteata- 
tur,  sed  expectat  ut  redeant :  illi  vero  stantem  mi- 
sericordiam  et  ultro  se  offerentem  sponte  propria 
derelinquunt.  Potest  hoc  et  ex  persona  Domini  de 
Judaeorum  perfidia  prophetari,  qui  dum  se  sstimant 
praecepta  hominum  et  Pharisaeorum  mandata  ser- 
vare,  quae  vanitas  atque  mendacium  sunt,  Deum 
qui  semper  eorum  misertus  fuerat,  reliquerunt. 

(Vers.  10.)  Ego  autem  in  voce  laudis  immolabo  ti- 
bi :  414  qtisecumque  vovi  reddam  pro  salute  Domi" 
no.  LXX  :  Ego  autem  tum  voce  laudis  et  confessionis 
immolabo  tibiy  quxcumque  vovi  reddam  tibi  salutare 
Domino.  Qui  custodiunt  vanitates,  suam  misericor- 
diam  reliquerunt :  ego  autem  qui  pro  multorum  sa- 
luto  devoratus  sum,  in  voce  laudis  et  confessionis 

n  immolabo  tibi,  meipsum  offerens  :  quia  Pascha  no-  ' 
strum  immotatus  est  Christus  (I  Cor.  v).  Et quasi  {c)  ve- 
rus  pontifex  et  ovis  seipsum  pro  nobis  obtulit.  Et 
confitebor,  inquit,  tibi  ut  ante  confessus  sum,  di- 
cens :  Confiteor  [Al.  ConfUebor]  tibi,  Pater  Domine 
eosli  et  terrx  {Mal,  xi,  15;  Joan.  vi,  39);  et  red- 
dam  vota,  quae  feci  pro  salute  omnium  Domino,  ut 
omne  quod  dedisti  mihi  non  pereat  in  aeternum.  C^- 
nimus  quid  in  sua  passione  Salvator  pro  nostrasa- 
Iqte  promiserit :  non  faciamus  mendacem  Jesum  : 
ergo  mundi  simus,  et  ab  universis  peccatorum  eor- 
dibus  separati,  ut  nos  Deo  patri  offerat  victimas 
quas  voverat. 

(Vers.  ii, )  Et  dixit  Dominus  pisci :  et  evomuU  Jo- 
nam  in  aridam.  LXX  :  Et  prsecepit  ceto,  et  ejecit  Jo^ 
nam  super  siccum.  Haec  quae  supra  legimus  sub  per- 

^  sona  Jonae  Dominus  deprecatus  est  in  ventre  ceti, 
de  quo  et  Job  mystice  loquitur  :  Maledicat  ei  qui  mu' 
ledixit  diei,  ille  qui  magnum  cetum  capturus  est  {Job, 
III,  8).  Praecipitur  ergo  huic  magno  ceto,  et  abys- 
sis  et  inferno,  ut  terris  restituant  Salvatorem  :  et 
qui  mortuus  fuerat,  ut  iiberaret  eos  qui  mortis  vin- 
culis  tenebantur,  secum  plurimos  educat  ad  vitam. 
Quod  autem  scribitur  evomuit,  ifxcpxTixcoxepov  debe- 
mus  accipero  :  quod  ex  imia  vitalibus  mortis,  vic«  ^ 
trix  vita  processerit. 

(Cap.  III.  —  Vers.  1, 2.)  Et  factum  est  vei^bum  Oo- 
mini  ad  Jonam  secundo,  dicens  :  Surge  et  vade  in  Ni" 
niven  civitatem  magnam,et  praedica  in  ea  {d)  juxta  prx- 
dicaiionem  priorem,  quam  ego  loquor  ad  te.  LXX :  Et 
factus  est  sermo  Domini  ad  Jonam  secundo,  dicens  : 

D  Surge,  et  vade  in  Ninioen  dvitatem  magnam,  et  prX" 
dica  in  ea  jtixta  prxdicationem  priorem,  quam  ego  lo- 
cutus  sum  ad  tj.  Non  dicitur  prophetae,  quare  non 
fecisti  quod  tibi  fuerat  imperatum,  sed  sufflcit  ei 


(a)  Deerant  verba  LXX  similiter  :  quae  tum  hic, 
tum  alibi  saBpius  ex  mss.  suiTecimus. 

(b)  Ad  Vulgalae  exempiar  Victorius  derelinquunt : 
quam  videtur  in  subnexa  expositione  lectionem  ipse 
pneferre  8.  Doctor. 

(c)  Hic  vocem  verus,  infra  ergo  adverbium  praeter- 
mittit  Victorius. 

{d)  Yiotortud  ait :  Hunc  locum  LXX  interpretatio 
limtH :  ftie  enim  ilH  verterunt ;  Hieronymus  vero, 


ut  ex  Vulgata  ejus  editione  apparet,  hoc  modo :  Et 
prasdica  in  ea  predicationem,  quam  ego  toquor  adte, 
Voccs  enim,  juxta  etpriorem,  non  sunt  in  Hebraico, 
nec  etiam  esse  potuerunt :  cam  alioqui  falsum  sit 
Jonam  antea  in  Ninivo  praedicasse,  cum  hucusque 
non  nisi  ejus  ab  illa  urbe  descnbatur  fuga.  Expun- 
ctae  sunt  itaque  voces  ab  illo,  locusque  ad  fidem 
Vulgatae  editionis  restitutus.Nobis  contra  mss.fidem 
nihfl  lioere  arbitramur. 


1180 


S.  EDSEBII  HIERONYMI 


1140 


naufragii  et  415  devorationis  sola  correptio,  ut  A. 
qui  imperantem  non  senserat  Dominum,intelIigeret 
liberantem.  Alioquin  superfluum  est  delinquenti 
Bervo  post  plagas  velle  imputare  quod  fecit,  cum 
hujuscemodi  correptio  non  tam  cmcndatio  sit,  quam 
exprobratio.  Dominus  autem  noster  post  resurrec- 
tionem  secundo  mittitur  ad  Niviven,  ut  qui  prius 
quodammodo  fugerat,  dicens  :  Pafer^  sipossibile  est 
transeat  a  me  calix  iste  (Mat.  xxvi,  39),  et  noluerat 
dare  panem  filiorum  canibus  (Ibid.f  xv) ;  nunc  quia 
illi  dixerant,  Crucifige^  crucifige  talem  :  Nos  non  ha- 
bemus  regem  nisi  Cxsarem  {Joan.  xix,  15),  sponto 
porgit  ad  Niniven,  ut  hoc  praedicet  post  resurrectio- 
nem,  quod  ut  prsedicaret,  et  ante  passionem  ei  fue- 
rat  imperatum.  Totum  autem  quod  jubetur,  quod 
obedit,  quod  non  vult,  quod  iterum  velle  cogitur,  ^ 
quod  Patris  secundo  exsequitur  voluntatem,  refer  ad 
hominem  et  ad  formam  servi,  cui  talia  verba  conve- 
niunt. 

(Vers.  3.)  Et  surrexit  JonaSy  et  abiit  in  Niniven 
juxta  verbum  Domini :  et  Ninive  erat  civitas  magna 
Dei  [Vulg.  tacet  Dei]y  ittnere  Irium  dierum:  et  ccepit 
Jonas  introire  in  civitatem  itinere  diei  unius.  LXX :  E^ 
surrexit  JonaSy  et  abiit  in  Niniven,  sicut  ei  locutus 
fuerat  Dofninus.  Erat  autem  Ninive  civitas  magna 
Deo,  quasi  itinere  vix  dierum  trium  :  et  ccepit  Jonas 
ingredi  civitatem  quasi  itinere  (a)  vias  unius  diei.  Statim 
Jonas  quod  fuerat  sibi  imperatum  opere  perfecit. 
Ninive  autem  crat,  ad  quam  porgebat  propfaeta,  ci- 
vitas  magna,  et  tanti  ambitus,  utvixtrium  dierum 
posset  itinere  circumiri.  At  ille  pra^cepti  et  superio- 
ris  naufragii  memor,  viam  trium  dierum  unius  diei  C 
festinatione  complevit,  quamquam  sint  qui  ita  sim- 
pliciter  intelligant,  quod  in  tertia  tantum  parte  ur- 
bis  prsedicaverit,  et  ad  reliquos  confestim  prsedica- 
tionis  sermo  pervenerit.  Dominus  autem  noster  pro- 
prie  post  inferos  consurgere  dicitur,  el  verbum  Do- 
mini  prsdicare,  quando  mittit  apostolos  ut  bapti- 
zent  eos,  qui  erant  in  Ninive,  in  nomine  Patris  et 
Filii  et  Spiritus  sancti,  hoc  est,  itinere  trium  die- 
rum.  Ethoc  ipsum  sacramentum  416  salutis  hu- 
man®  unius  diei(^)  via,id  est,unius  Dei  confcssione 
porficitur,  non  tam  apostolis,  quam  in  apostolis  prae- 
dicante  Jona.  Ipse  enim  dicit  :  Ecce  ego  vobiscum 
sum  omnibu^  diebus  usque  ad  consummntionem  sxculi 
{Mat.  xxviii,  20).  Nullique  dubium  quare  Ninive 
magna  sit  civitas  Dei,  cum  mundus  et  universa  per  n 
ipsum  facta  sint,  et  sine  ipso  factum  est  nihil  [Joan, 
I,  3).  Notantum  quoque  quod  non  dixerit,  tribus 

(a)  Vocem  t;ea?,quaB  et  in  Graeco  resohat  68oi>,  nostri 
mss.  supplent. 

(b)  Iterum  vox,  via,  in  Martianaei  deerat  editione, 
sensusque  adeo  laborabat,  nostri  mss.  post  Victo- 
rium  sufficiunt. 

(f)  Attamen  non  tres  tantum,  sed  quadraginta  tres 
scripsisse  videantur  LXX.  Et  vero  apud  Justinum 
Dialogo  cum  Tryphone  6'ti  jjLSTa  (ev  aXAoi;  TpeT;)  xear- 
aapdbcovTa  Tpetc,  Quoniam  post  (m  aliis  exemplaribus 
tres)  quadraginta  dies^  etc.  In  unam  duo)  voccs  coa- 
luerint. 

{d)  Antea;e;unat;}^,  Victorius  in  hunciocum^Discant 


diebus  et  noctibus,  vel,  uno  die  et  nocte,  sed  abso- 
lute,  diebus  et  die,  ut  ostenderet  in  mysterio  Trini- 
tatis,  et  unius  Dei  confessione  nihil  esse  tenebro- 
sum. 

(Vors.  4.)  Et  clamavit  et  dixit :  adhuc  quadraginta 
dieSy  et  Nintve  subvertetur.  LXX  :  Et  prtdtcavit  et 
dixit :  adhuc  tres  dies,  et  Ninive  subvertetur.  Trinua 
(c)  numerus  qui  ponitur  a  Septuaginta,  non  convenit 
poenitentia} :  et  satis  miror  cur  ita  transiatum  sit, 
cum  in  Ilebraco  nec  litterarum,  nec  syllabarum, 
nec  accentuum,  nec  verbi  sit  ulla  communitas.  Trea 
enim  dicuntur  salos  (uS*;^),  et  quadraginta  arbaui 
(D''^!^).  Alioquin  et  de  Judaea  tanto  itinere  missus 
propheta  inAssyrios,dignam  suae  prfiedicationis  poeni- 
tentiam  flagitabat,  ut  antiqua  et  putrida  vulnera  dia 
apposito  curarentur  empIastro.Porro  quadragenarius 
numerus  convenit  peccatoribus  et  jejunio,et  orationi, 
et  saccOy  ct  lacrymis,  et  perseverantiae  dcprecandi: 
ob  quod  et  Moyses  quadraginta  diebusjejunavitin 
monte  Sina  {Exod.  xxviv),  et  Elias  fugiens  Jezabeli 
indicta  fame  terrae  Israel»  et  Dei  desuper  ira  pen- 
dentc,  quadraginta  dies  jejunasse  describitur  (III 
Reg.  xxxrv).  Ipse  quoque  Dominus  verus  Jona  mis- 
sus  ad  praedicationem  mundi,((i)jejunat  quadraginta 
dies :  et  haereditatem  nobis  jejunii  derelinquens^ad 
esum  corporis  sui  sub  hoc  numero  nostras  animaa 
praeparat.  Quod  autem  clamavit,  Evangelicum  iilud 
expletur  :  Stans  clamabat  in  templo  duietu  :  Qui  li- 
tity  veniat  ad  me  et  bibat.  Omnis  enim  sermo  Salvato- 
ris,  quia  de  magis  praedicabat,  clamor  appellatur. 

(Vers.  b.]Et  crediderunt  viriNinivitx  inDeum^  411 
et  prxdicaverunt  jejuniumy  et  vestiti sunt  saccis  a  fna' 
jore  usque  ad  minorem.  {e)  LXX  similiter.  Credidit 
Ninive,etlsrael  incredulus  perseverat.  Crediditpra- 
putium,  et  circumcisio  permanet  infidelis.  Et  pri- 
mum  credunt  viri  de  Ninive,  qui  ad  aetatem  Ghristi 
pervenerant :  praedicantque  jejunium,el  v^tiuntur 
saccis  a  majori  usque  ad  minorem.  Dignus  ei  victus 
et  habitus  poenitentiae^  ut  qui  offenderant  Deum  luxu 
et  ambitione,  eorum  damnatione  placent,  per  qu» 
prius  ofTenderant.  Saccus  et  jejunium  arma  sant 
pcenitentiae,  auxilia  peccatorum  :  ante  jejunium,  et 
sic  saccus ;  anlc  quod  occultum  est,  et  poatea  qood 
palam :  hoc  semperDeo,iIlud  interdum  exhibetaret 
hominibus. Et  si  e  duobus  necessariis  unum  est  sob- 
trahcndum,magisjejuniumabsque8acrOfquam8ao- 
cum  cligam  absque  jejunio.  Msjor  astas  incipit»  et 
usque  ad  minorem  pervenit  {Job  xxv,  5,  6) :  nullos 
enim  absque  peccato,  (/)  et  si  unius  quidem  diei  fue- 

inquit,  ex  his  verbis  hseretici,  ex  Ghristi  et  aposto- 
lorum  institutione  Quadragesimae  jejunium  esse :  et 
nos  per  illud  prasparari  ad  csum  veri  Christi  corpo- 
ris,  quod  quinta  sacrae  hebdomadis  feria,  aut  ipso 
in  paschatc  sumttur.  Ex  apo&tolica  institulioneQua- 
dragesimas  jejunium  esse,  apertiusetiam  inepistolt 
ad  Marcellam  contra  Montanum  Ilieronymus  scribit. 

{e)  Verba  LXX  similitery  ut  saepe  alibi,  mss.  nostii 
hic  supplent. 

(/)  ^fostri  mss.,  ne  si  unius  quidem,  etc.  Victorius: 
Locus  est,  inquit,  Job  xiv,  secundum  LXX,  in  ^ni- 
bus  hodie  legitur,  dpiO^xT^xol  Sl  {A^vec  auxov»,  niiMdrvH- 


iUl 


COMMBNTARIORUM  IN  JONAM  LIBBR.  GAP.  HL 


il49 


rit  vita  Cjjus,  et  numerabiles  anni  vit»  iilius  {Job, 
xiv).  Si  enim  stellaB  non  sunt  mundae  in  conspectu 
Dei,  quanto  magis  vermis  et  putredo,et  hi  qui  peo- 
cato  oflendentis  Adam  tenentur  obnoxii?Sed  et  ordo 
pulcherrimus  ;  Prcecipit  Deus  prophets.  Propheta 
preedicat  civitati  :  prius  viri  credunt,  et  illis  jeju- 
ninm  prffidicantibus,  omnis  «tas  sacco  induitur. 
Viri  non  prsdicant  saccum  sed  tantum  jejunium  : 
At  vero  hi  [AL  his]  quibus  poenitentia  praecipitur. 
consequenter  ad  jejunium  saccum  copulant,ut  ina- 
nis  venter,  et  habitus  luctuosus  ambitiosius  Domi- 
num  deprecentur. 

(Vers.  6  seq.)  El  pervenit  verbum  ad  regem  Ninive 
et  iurrexit  de  solio  suo,  et  abjecit  vestimentum  suum 
a  sBy  el  indutus  est  saccoy  et  sedit  in  cinere^et  clama' 
vit  ei  dixit  in  Ninive,  ex  ore  regis  et  principum  ejus 
dicens  :  Homines  et  jumenta^  et  boves  et  pecora  non 
gustent  quidquam,  nec  pascantur,  et  aquam  non  bi- 
hmt  et  operiantur  saccis  homines  et  jumenta^  et  cla- 
ment  ad  Dominum  (Vulg.  Deum)  in  fortitudine  :  et 
eowvertatur  vir  a  via  sua  mala^et  ab  iniquitate  quxest 
in  manibtu  eorum.  Qui  scit  (a)  eonvertatur  41 S  et 
ignoeeat  Deus,  et  revertatur  a  furore  irrn  sux  et  non 
peribimus?  LXX:  El  appropinquavit  sermo  ad  regem 
Ninive  et  surrexit  de  throno  suOy  et  abslulit  stolam 
'suam  a  se  et  coopertus  est  sacco,  et  sedit  in  cinere^  et 
prsedicatum  est  Nintve  a  rege,  et  ab  omnibus  (Al.^- 
minibus)  majoribus  efus,  dicentibus :  Homines  etju- 
menta  et  boves  non  gustent  quidquam^  nec  pas- 
eantur  ei  aquam  non  hibant  et  cooperli  sunt  saccis 
homines  etjvmenta  et  clamaverunt  ad  Dominum  ve- 
hemenacret  reversus  est  unusquisge  de  vita  sua  mala, 
ei  ab  iniquitate  qux  eratinmanibus  eorum  dicentium 
Quis  scit  si  convertatur  Deus  et  exhortetur,  et  aver- 
tatur  ab  ira  furoris  sui  et  non  pereamus  ?  Scio  ple- 
rosque  regem  Ninive(qui  extremus  audiat  prasdica 
tionem,  et  descendat  de  solio  suo,et  pristinum  ab- 
jiciat  ornatum,  veslitusque  sacco,  sedeatin  cinere: 
nec  fiaa  conversione  contentus,csteri8  quoque  con- 
dacibus  suis  prsdicet  pcenitentiam  dicens :  Homi- 
nes  etjumenta,  et  boves^  etpecora  crucientur  fame, 
operiantur  saccis,  et  damnatis  pristinis  vitiis,  to- 
tos  se  conferant  ad  pcenitentiam)  super  diaboio  in- 
terpretari  qui  in  fine  mundi  (quia  nulla  rationabi- 
lis  et  qde  a  Deo  facta  sit,  creatura  pereat)  descen- 
dens  de  sua  superbia,  acturus  sit  poenitentiam,  et 
in  locum  pristinum  restituendus.  Ad  cujus  sensus 
comprobationem  etiam  iliud  de  Daniele  exemplum 

les  menses.  Olim  innumerabiles.  Hoc  testimonium 
Ezechielis  cap.  zviii  impollutum  in  Hieronymo  le- 

gsbatur  in  hunc  modum  :  Vndeseriptum  ^^,Nuliu8 
ominum  sine  peccato^ne  si  unius  quidem  diei  fue- 

rit  vita  etjus.  Numerabiles  autem  anni   vitaa  illius. 

Nos  nisi  innumerabiles,  non  mutavimus. 
(a)  Idem  mss.,  si  poenitentiam  agat  Deus,  et  rever- 

taiur  ab  ira  eL,   concinente  Graeco.    e(    {jiexavoTJaEt 

6  8e6«  xal  iicoaxpi^ti  i$  ^PY^.*^>  etc.Impressa  autem 

lectio  cum  Aldino  exemplari  facit. 
(6)  Duo  mss.,  quoslibet  annos^et  tempora  duplicia 
\c)  Que  hactenus  obtinuit  faisa  lectio,  ad  scioli 

gloesatoris  captum  deformata,  h«c  erat,  et  (rS(A- 


A  proferunt ,  ubi  Nabuchodonosor,  acta  per  septem 
*  annos  poenitentia,  in  regnum  pristinum  restituitur 
(Dan.  iv).  Sed  hoc  quia  sancta  Scriptura  non  dicit, 
et  evertit  penitus  timorem  Dei,  dum  facile  homines 
labuntur  ad  vitia,  putantes  etiam  diabolum,  qui 
auctor  maiorum  est,  et  omnium  peccatorum  fons, 
acta  pcenitentia,  posse  salvari,de  nostris  mentibus 
abjiciamus.Etsciamuspeccatores  inEvangelio  mitti 
in  ignem  aetemum,  qui  prsparatus  sit  diabolo  et 
angelis  ejus  {Matth.  xxv),  et  de  his  dici  :  Vermis 
eorum  non  morietur.et  ignis  eorum  non  exstinguetur 
(Isai.  Lxvi,  24).  Scimus  quidem  clementem  esse 
Deum,  nec  qui  peccatores  sumus,  crudelitate  illus 
delectamur  ;  sed  legimus  :  Misericors  et  Justus 
419  Dominus,   et  Deus  noster  miseretur.  Justitia 

|)  Dei  vallatur  misericordia.et  tali  ad  judicium  ambi« 
tione  procedit  :  sic  parcit,  ut  judicet :  sic  judicat, 
u1  misereatur.  Misericordia  et  veritas  obviaverunt 
sibi:  justitia  et  pax  osculatx  suntse  (Psal.  xlviii. 
8).Alioquin  si  omnes  rationabiles  creatur»  aequales 
sunt,  et  vel  ex  virtutibus,  vel  ex  viitiis  sponte  pro- 
pria  aut  sursum  eriguntur,  aut  in  ima  merguntur, 
et  longo  post  cirouitu  atque  inflnitis  saeculis,  om- 
nium  rerum  restitutio  flet,et  una  dignitas  militan- 
tium,qu£  distantia  erit  inter  virginem  et  prostibu- 
lum  ?  Que  differentia  erit  inter  matrem  Domini,et 
(quod  dictu  quoque  scelus  est)victimas  libidinum  pu- 
blicarum?Idemne  erit  Gabriel  et  diabolus?Idem  apo- 
stoli  et  daemones?Idem  prophetae  et  pseudo-prophe- 
tae  ?  Idem  martyres  et  persecutores?  Finge  quod  li- 
bet,  annos  et  tempora  duplica,   inflnitas   aetates 

C  congerecruciatibus:si  flnis  omnium  similis  est^prae- 
teritum  omne  pro  nihilo  est,  quia  non  quaerimus 
quid  aliquando  fuerimus^sed  quidsemper  futurisi' 
mus.Nec  ignoro  quae  adversum  haeo  soleant  dicere, 
et  spem  sibi  ac  ssdutem  cum  diabolo  praeparare.Ve- 
rum  non  est  istius  temporis  contra  dogma  perver- 
sum,et  9uficppaY(xadiabolicum  docentium  in((;)flLngu- 
li8,et  in  publico  denegantium.latius  scribere.  Suf- , 
ficit  nobis  indicasse.quod  de  hoc  testimonio  sense- 
rimus,  et  quasi  in  commentariis  breviter  intimare, 
quis  sit  rex  Ninive,ad  quem  extremum  Dei  sermo 
perveniat.Quid  valeat  apudhomines  saeculi  eloquen- 
tia  et  sapientia  saeculari8,testes  sunt  Demosthenes. 
Tullius,  Plato,  Xenophon,  Theophrastus,  Aristote- 
les,  et  caeteri  oratoresacphilosophiqui  Telut  reges 

j)  habentur  hominum,et  praecepta  eorum  non  ut  prae- 
cepta  mortalium,8ed  quasi  oracula  accipiuntur  deo- 

ja^[i.%  diabolicum  regnum  docentium^et  Angelis  pu- 
^Ace  denegantium  privilegium,  latius  scribere.  etc. 
Nec  est  vero,  cur  singula  notentur,  quibns  laborat 
vitia,  cum  ad  eam  quam  reposuimus  lectionem 
composita,illiu8  se  statim  falsitas  prodat.  Restitui- 
mus  vero  aiiPaIatinorumcodicumfidem.9uu,<ppaYHA 
diabolicnm^  docentium  in  angulis,  e  npublico  dene* 
gantium,  UUiuSf  etc.  Solemnis  haeo  est  Hieronymi 
contra  Origenistas  censura,  quod  vesana  dogmata 
clam  discipulorum  suorum  auribus  insusurrarent, 
quae  palam  docere  erubescerent,  dictaque  inficia- 
rentur. 


tti 


«14S 


S.  EnSEBII  HIERONTMI 


1111 


rnm.  Unde  et  Plato  dicit:  Felices  fore  respublicas, 
0i  aut  philosopbi  regent,  aut  reges  pbilosophentur. 
4l90^Quam  autem  difficile  istiusmodi  homines  cre- 
dant  in  Deum,utquotidianaexempla  prseteream^et 
sileam  de  veteribus  his^riis  etbnicorum,  sufTicit 
nobis  Apostoli  testimonium,qui  ad  Gorintbios  scri- 
bens,  ait :  Videle,  fratres,  vocationem  vestram,  quia 
non  sunt  multisapientessecundumcarnem{a)non  multi 
potentes,  non  multi  nobiles :  sed  stulta  mundi  el^git 
Deus^ut  confundat  sapientes.et  infirma  mundi  elegit 
DeuSf  ut  confundat  fortia,  et  ignobilia  mundiy  et  ea 
quss  erant  contemptilia  elegitDeus  (/  Cor.i,26),et  ca- 
tera.  Unde  rursum  dicit:P^r(fam  sapicntiam  sapten- 
tium,  et  intelligentiam  prudentium  reprobabo  {Ibid.f 
xa^J&iiVidete^ne  quis  vos  spotietper  philosophiam  et 
inanm  seductionem  {Col.  ii^  8).  Ex  quo  perspicuum 
est,  praedicationem  Ghristi  reges  mundi  audire  no- 
vissimos,  et  deposito  fulgore  eloquentise  et  orna- 
mentis  ac  decore  verborum,totos  se  simplicitati  et 
rusticitati  tradere,  et  in  plebeium  cultum  redactos 
sedere  in  8ordibus,et  destruere  qnod  ante  praedica- 
verant.Proponamus  nobis  beatum(^)  Gyprianum(qui 
prius  idololatriae  assertor  fuit,et  in  tantam  gloriam 
venit  eloquentiffi,ut  oratoriam  quoque  doceret  Gar- 
thagini)  audisse  tandem  sermonem  Jonae,et  ad  poc- 
nitentiam  conversum,  in  tantam  venisse  virtutem, 
ut  Ghristum  publice  praedicaret^et  pro  illo  cervicem 
gladlo  flecteret.Profecto  intelligimus  regem  Ninive 
descendisse  de  solio  suo,  et  purpuram  sacco,  un- 
guenta  luto,munditias  sordibus  commutasse  :  non 
Bordibus  sensuum.sed  verborum.Unde  et  de  Baby- 
lone  in  Jeremia  dicitur  :  Calix  aureus  Babylonine- 
brians  omnem  terram  {Jerem,  Li.7).Quem  non  ine- 
briavit  (c)  eloquentia  saecularis  ?  cujus  non  animos 
compositioneverborum  et  disertitudinis  suaefulgore 
perstrinxit?  DifOcile  homines  potentes  et  nobiles  et 
divites,  et  multo  his  difflcilius  eloquentes  credunt 
Deo;obcaecatur  enim  mens  eorum  divitiis  et  opibus 
atque  luxuria,  ut  circumdati  491  vitiis,  non  pos- 
sunt  videre  virtutes  simpiicitatemque  Scripturse 
sanctse,  non  ex  mcyestate  sensuum,  sed  ex  verbo- 
rum  judicant  vilitate.Gum  autcra  ipsi  qui  prius  ma- 
la  docuerant,versi  ad  ponitentiam,docere  CGeperint 
bona,tunc  videbimus  Niniviticos  populos  una  prae- 
dicatione  converti,  et  fieri  illud  quod  in  Isaia  legi- 
mus  :  {d)Si  nata  est  gens  semel,  Homines  quoque  et 
jumenta  operta  saccis  et  clamantia  ad  Dominum, 
eodem  sensu  intellige:quod  et  rationabiles^et  irra- 

(a)  Hec  verba,  non  multi  potentes  quse  pridem  ex 
septem  Florentiae  codicibus,  junctis  Brixianis,  Ro- 
manisque  aliqoot,  Victorius  reposuerat,  Martian. 
nihiloeeoius  praetermisit,  nostri  mss.  denuo  sufE- 
ciunt. 

(b)  Praestat  ipsummet  audire  Gyprianum  dc  se  G- 
dejubentem  epist.  1,  ad  Donatum,  seu  lib.  dc  Gra- 
tia  Dei  :  Bgo  cum  in  tenebris,  atque  in  nocte  ca^ca 
jacerem,  cumque  in  salo  jactantis  sasculi  nutabundus 
ac  dubius,  vestigiis  oberrantibus  fluctuarem,  vitse 
mecB  nescius  veritatis  ac  luci  alienus  :  difficile  pror- 
ius  ac  durum  pro  itlis  tunc  moribus  opinabar,  quod 
in  ialutem  mini  divina  indulgentia  pollioebat,  etc. 


A  tionabiles^et  prudentes  ac  simplices  ad  praedicatio- 
nem  Jonae  agant  poenitentiam  juxta  illud,  quod  et 
alibi  dicitur  :  Homines  et  jumenta  salvabiSj  Domine 
(Ps,  XXXV  7).  Possumus  autem  jumenta  operta  sao- 
cis  et  aliter  interpretari,de  bismaximetestimoniis 
in  quibus  legimu8;5o/  et  luna  induentur  sacco  {Eixe 
xxxii,  7).  Et  in  alio  loco  :  Induam  cselum  sacco 
{Is.  L,  3),  pro  lugubri  scilicet  habitu,et  mcBrore  at- 
quae  mcestitia  quae  (xsTacpop'.xa);:saccus  nominantur. 
Ulud  quoque  quod  dicitur  :  Quis  scit  si  convertatur 
et  ignoscat  Deus?  Ideo  ambiguum  ponitur  et  incer- 
tum:  ut  dum  bomines  dubii  sunt  de  salute,fortiii8 
agant  poenitentiam^et  magisad  misericordiam  pro- 
vocent  Deum. 
(Vers.  10.)  Et  vidit  Deus  opera  eorum ,  quia  «m- 

n  ve?'si  sunt  de  via  sua  mata,  et  miserlus  est  Deus  super 
malitia  quam  locutus  fuerat  ut  faceret  eis,  et  wm, 
fecit.  LXX  :  Et  vidit  Deus  opera  eorum  quoniam  w- 
versisunt  deviis  suis  malis^et  egit  posnitenUam  Deus 
super  malitia  quam  locutus  fucat,  ut  faceret  eis,  et 
non  fecit,  Secundum  utramque  intelligentiam  sive 
tunc  urbi  Assyriae,sivequodidie  mundi  Deus  popoli 
comminatur  ut  agant  pGenitentiam:  qui  si  conversi 
fuerint,  ipse  quoque  vertet  (^4/.  vertit)  sententiam 
suam,  et  populi  conversione  mutabitur  {Al,  mula- 
tur).  Quod  et  Jercmias  et  Ezecbiel  manifestius  ex- 
plicant,  nec  bona  videlicet  implere  Dominum  quc 
promiserit,  si  boni  vertantur  ad  vltia  ;  nec  mala 
quae  pessimis  comminatur  si  illi  reversi  fuerint  ad 
salutem.  Ita  igitur  et  nunc  vidit  Deus  operak,  qoia 
conversi  sunt  a  via  sua  pessima:non  verba  audivit 

C  quae  solebat  Israel  saepe  promitteretOmnta  qusecum' 
que  dixerit  Dominus^  jaciemus  {Exod.  xxiv.  3};  4M 
sed  opera  conspexit :  et  quia  mavult  pcenitentiam 
peccatoris,  quam  mortem  (Ezech,  xviii),  liJbeDter 
mutavit  sententiam  quia  vidit  opera  commutata, 
Quin  potius  Deus  perseveravit  in  propositio  sno  ml- 
sereri  volens  ab  initio :  {c)  nemo  enim  punire  deai- 
derans,quod  facturus  est  comminatur.MalitiamaQ- 
tem,  ut  supra  diximus,  pro  suppliciis  et  tormentls 
accipe  :non  quod  Deus  mali  facere  quidquam  eogi- 
taret  {AL  cogitet). 

(Cap.  IV.— Vers.  l.)E/  afflictus  estJonas  affkiUme 
magna,  et  iratus  est  :  etoravit  adDominum  ei  dtxU. 
LXX:  Et  contristatus  est  Jonas  tristitia  grandi,H  com 
fusus  est  :  oravitque  ai  Dominum,et  at/.Videns  soV 

])  intrare  gentium  p]enitudinem,etillud  impleiiquod 
in  Deuteronomio  dicitur./p5t  me  irritaverunt  in  to, 

ic)  Duo  mss.,  sapientia  saecularis. 

{d)  Manifesto  mendo  pro  duobus  verbis^  si  nata 
Martiun.  retinuit  sanata :  quod  tamen  antea  emen- 
daverat  Victorius  ex  Graeco  Izi^r^.  Alterum  pono, 
quod  ncc  ipsc  Victorius  animadverti,  semel^  pro 
simuij  eodcm  Gracco  textu  cogente,  eic  ^icol»  noaex 
nostris  mss.  correximus. 

(e)  A\.neminem:Q\xdi  lectio,  inquit  VictQriaa,  ipsi 
quoque  non  displicet,  ut  intelligus,  Deus  seminein 
punire  desiderans,  quod  facturus  est  commioatar 
Verum  prior  lectio  roelior.  Facturus  enim  propde 
dici  non  potest  quis,  quod  ideo  miaatur,  na  EuiaL 


IIIS 


COMMENTARlORtTM  W  JONAM  LIBBR  CAP.  IV. 


1146 


qui  non  sunt  dii^  et  ego  eos  irritabo  super  gente^  qux 
non  est:  super  nationestulta  eisad  iracundiamconci' 
tabo  {Deut  xxxii,  31),  desperat  desaiute  Israelis,  et 
magno  dolore  concutitur,  qui  erumpit  in  vocem,  et 
causas  mcBroris  exponit,  et  quodammodoloquitur: 
Egosoluselectus  sum  de  tanto  numero  prophetarum, 
qui  per  aliorum  salutem  ruinam  meo  populo  nun, 
tiarem.  Non  igitur  contristatur,  ut  quidam  putant, 
quod  gentium  multitudo  salvetur ;  sed  quod  pereat 
Isr^el.  Unde  et  Dominus  nosterflevit  super  Jerusa- 
lem  {Luc.  xix),  et  noluit  tollore  panem  filiorum,  et 
dareeum  canibus  {Marc.  vii).  Et  Apostoli  primum 
prssdicant  Israeli  (Ad,  xiii).  Et  Paulus  cupit  esse 
anathema  pro  fratribus  suis,  qui  sunt  Israelits^  et 
quorum  adoptio  etgloria,  etTestamentum,  et  repro- 
missiones,  et  legislatio,  ex  quibus  patres,  et  ex 
quibus  Christus  est  secundum  carnem  {Rom  ix). 
Pulchre  autem  dolens  (quod  interpretatur  Jonas) 
afOigitur  dolore,  et  tristis  est  anima  ejus  usque  ad 
mortem  ;  quiane  periret  populusJudaeorum,  quan- 
tnm  in  se  fuit,muItaperpessusest.Historisquoque 
magis  dolentis  convenitnomen,  significanslaborio- 
Bum  prophetam,  et  peregrinationis  atque  nuufragii 
miseriis  praegravatum. 

(Vers.  2,  3.)  Osecr,  Domine,  numquid  non  hoc  est 
verbum  meumy  cumadhuc  esseminterramea  ?propter 
hoc  prseoccupavi  ut  fugerem  49S  in  Tharsis.  Scio 
enim  quia  tu  Deus  clemens  et  misericors  [Vulg.  addit 
es],  patiens,  et  multsB  miserationis^  ignoscens  super 
malitia,  et  nunc^  Domine^  tollequseso  animam  meama 
me^  quia  melior  est  mihi  mors,  quam  vita.  LXX  :  0 
Domine^  nonne  tsti  sunt  sermones  meiy  cum  adhuc 
essem  m  terra  mea  ?  propterea  praeocenpavi  fugere  in 
Tharsis.  Scio  enim  quod  tu  misericors  et  miserator, 
patiens  et  multse  mUerationis^  et  agens  pasnitentiam 
super  maHttis,  et  nunc^  dominator  Domine,  tolle  ani- 
mam  meam  a  me.quia  melius  est  mihi  mori,quam  vi» 
vere.  Hoc  quod  nos  interpretati  sumus,  obsecro,  et 
S^ptuaginta  transtulerunt  to  8^,  in  Hebraico  legitur 
▲2fifA(njK),quffi  mihi  videtur  interjectio  deprecantis 
sigBftieare  blandientis  affectum.  Quia  igitur  oratio 
ejns,  dnm  se  dicit  juste  ftigere  voluisse,  quodam- 
modo  liyustitifiQ  arguit  Dominum,querelas  suasob- 
fleoraiionis  exordio  temperat.Numquid,ait,  non  hoo 
eet  ▼erbum  meum,cum  adhuc  essem  in  terra  mea  f 
Seivi  te  hoo  esse  facturum  :  non  ignorabani  miseri- 
cordem,propterea  severum  et  truculentum  nuntiare 
Qolebam :  ideo  fugere  volui  in  Tharsis,  vacare  con- 
tamplaUoni  rerum,  ei  in  mari  istiue  sfficuii  quiete 
potiiiB  otio  perfroi.   Dimisi  domum  meam,  reliqui 


A  hsereditatem  meam,  egressus  cum  de  sinu  tuo,  et 
veni.  Si  misericordem  dicerem  atque  clementem  et 
ignoscentem  maIitidB,nullus  ageret  poBnitentiam :  si 
crudelem,et  tantum  judicem  [Al.  judicium]  nuntia^ 
rem,8ciebam  hoc  iuas  non  esse  naturae.  In  hoc  ergo 
ambiguo  positus,  malui  fugere  potius,  quam  aut 
poenitentes  lenitate  decipere,  aut  de  te  prsdicare 
quod  non  eras.Toile  igitur,Domine,  animam  meam 
(a)  quia  melior  mihi  est  mors,quam  vita.  Tolla  ani- 
mam  meam,  qu(B  tristis  fuit  usque  ad  mortem. 
Tolle  animam  meam  :  In  manus  enim  tuas  com- 
mendo  spiritum  meum  {Luc.  xv),  melior  quippe 
mihi  est  mors,  quam  vita.  Vivens  unam  Israel 
gentem  salvare  non  potui:(6)moriar,et  mundus  sal- 
vabitur.  Historia  manifesta  est,  et  super  persona 

1%  prophetse  sic  potestintelIigi,ut  crebrojam  diximus, 
quod  propterea  49S  contristetur  et  mori  velit,  ne 
conversa  multitudine  gentium,  in  sternum  pereat 
Israel. 

(Vers.4.)  Et  dixit  Dominus  :  putasne  bene  irasceris 
tu  ?  LXX  :  Et  dixit  Dominus  ad  Jonam  ;  (c)  Si  vehe^ 
mentercontrisiatusestut  VerbumHebraicum  ara  lag 
(■]S  mn),  et  iratus  es  tu,  et  contristatus  es  tu,  trane- 
f erri  potest :  quod  utruhique  et  prophetae,  et  Domini 
personas  convenit,  quod  veljratus  sit,  ne  videretur 
apud  Ninivitas  fuisse  mentitus,vel  contristratusiin- 
telligens  Israel  esse  periturum.Et  rationabiliternon 
ei  dicit,  male  iratus  es,vel  contristatus  es,  ne  vide- 
retur  reprehendere  contristatum.Nec  rursum,  bene 
iratus  es,  aut  contrislatus:(c{)ne  auae  sententue  con- 
trairet ;  sed  interrogat  ipsum,qui  iratus  est  et  con- 

C  tristatus,  ut  vel  causa  irsa  respondeat^vel  mcBroria : 
aut  si  illo  tacuerit,  verum  Dei  judicium  excgus  si- 
lentio  comprobetur. 

(Vers.  5.)  E<  egressus  est  Jonas  de  civitate  etsedit 
contra  orientem  civitatiSy  et  fecit  sibimet  umbraculum 
ibi,  et  sedebat  subter  iltud  in  umbra,  donec  videret 
quid  accideret  civitali.{e)LXX.  similiter.  Primus  Gain 
fratricida,et  homicida  craentum  mundum  germani 
sanguine  dedicans,  ©dificavit  civitatem,  et  vocavit 
eam  ex  nomine  filii  sui  (/^Enoch  {Genes.  iv).Unde  et 
Osee  propheta  dicit,  Deus  ego  et  non  homo^in  medio 
tui  sanotus  :  et  non  ingrediar  civitatem  {Osee  zi,  9). 
Domini  enim,  Psalmista  dicente,8unt  exitns  mortie 
{Ps.  Lxvii).  Quemobrem  et  una  fbgitivorum  civitae 
appellatur  Ramoth  (riDNl),  quod  inlerpretatur  visio 

D  mortis.  Et  recte  quicunque  fugitivus  est,  et  propter 
peccata  non  mereturhabitare  Jerusalem,habitat  in 
urbe  mortis,  et  est  trans  fluentas  Jordanis,qui  rf^- 
scenstis  exprimitur.Egreditur  ergo  columba,vei  do- 


(a)  Tre§  aubeequentes  versus,  ejusdem  voois  ani» 
mam  recorau  deoeptus^  Victorius  pr»termisit. 

(b)  Ejl  mss.  noetris,  lisque  omnibus  quos  Victor. 
conduluit,  correximus  moriar,  pro  quo  Martiansus 
retiuuit  morior. 

(c)Maa.Palatin^t  particulam  quadeerat  suflficiunl 
Orsco  quoque  textu  assentiente.  ii  <7cp(S8pa  X&Xu77T|- 

9011   9U. 

(d)  Pericopen  hanc  verborum  totam,i}6  sux  senten" 
tix  contrairetf  sed  intcrrogat  ipsnm  qui  iratus  est,  et 


contristatus^qudim  nihil  dubium  sit  integrum  oratio- 
nis  conlextum  attendenti,  obejusdcm  verbi  contri- 
status  occursum,  sspe  obvio  amanuensium  errore, 
pr©termis8a,cum  in  nactenus  qiioque  vulgatislibria 
deeideraretur,  nos  ad  Palatinorum  codicum  fidem 
suffecimus  :  locumque  adeo  prislin»  integritati  re- 
stituimus. 

{e)  Verba  LXX  similiter,  quce  tam  saepe  allbi,no8- 
tri  mea.  sufaciuot.  . 

(f)  Pro  Enoch  mse.  nostri  praferunt  Caman, 


iU7 


S.  EUSBBII  HIERONYMI 


ii48 


lens,  de  istiusmodi  civitate,et  habitat  contra  Orien- 
tem,unde  soi  oritur  :  etest  ibi  in  tabernaculo  suo, 
ubi  iabentiaquaeque  tempora  contemplatu8,exspec- 
tat  quid  supradictse  eveniat  civitati  :  antequam  Ni- 
nive  salvaretur,  et  aresceret  [^4/.  accresceret]  cu- 
curbita :  antequam  Cbristi  Evangelium  coruscaret ; 
et  compleretur  Zachariae  prophetia  :  Ecce  vir  495 
Oriens  nomen  ejus  (Zach.  vi,  12),Jonas  sub  umbra- 
culo  erat.  Nec  dum  quippe  veritas  venerat,  de  qua 
idem  evangelista  et  apostolus  loquitur.  Deus  veriias 
est,  lCt  eleganter  additur  £^  fecil  sibimet  umbraculum 
ibi  (I  Joan.iVy  8).  juxta  Niniven.  Sibimet  fecit,  nul- 
lus  enim  de  Ninivitislunc  temporis  habitare  poterat 
cum  propheta  :  et  sedebat  sub  umbra,  vel  judicis 
habitu,vel  de  sua  majes^tate  contractus,et  accinctus 
lumbos  in  fortitudine,  ut  non  tuta  ad  pedes,  et  ad 
nos,  quideorsum  sumus,vestimenta  defluerent,8ed 
in  se  arctiori  [Al.  altiorij  baltheo  contraherentur, 
Porro  quod  dicit  ut  videret  quid  accideret  civitati,QO' 
lita  consuetudine  utitur  Scripturarum,  ut  humanos 
Deo  jungat  affectus. 

(Vers.  6.)  Et  prxparavit  Dominus  Deus  hsederam, 
et  ascendit  super  caput  Jonse^ut  esset  umbra  super  ca- 
put  ejus,  et  protegeret  eumy  laboraverat  enim  :  et  Ix- 
tatu^s  est  Jana  super  hedera  Imtitia  magna.  LXX  ;  Et 
prascepit  Dominus  Deus  cucurbitXf  et  ascendit  super 
caput  Jonas,  ut  esset  umbracutum  super  caput  ejus  et 
protegeret  eum  a  suis  malis  :  Ixtatusqu^  est  Jovas  su- 
per  cucurbita  gaudio  magno.  In  hoc  lcco  quidam 
(a)  Gantheriusde  antiquissimo  genere  Gorneliorum, 
sive  (ut  ipse  jactat)  de  stirpe  Asinii  PoUionis,  du- 
dum  Romae  dicitur  me  accusasse  sacriiegii,quod  pro 
cucurbita,hederam  transtulerim  :  timuit  videlicet, 
ne  si  pro  cucurbitis  hederae  nescerentur,  unde  oc- 
culte  el  tenebrose  biberet,  non   haberet.  Et  revera 


B 


A.  in  ipsis  cucurbitis  vasculorum,  quas  vulgo  Sauco- 
marias  vocant,(6)8olentapo8tolorum  imagines  adum- 
brare :  e  quibus  et  ille  sibi  non  suum  nomen  assum- 
psit.  Quod  si  tam  facile  vocabula  commutantur,Qt 
pro  Corneliis  seditiosis  tribanis,  iEmilii  consales 
appelientur,  miror  cur  mihi  non  liceat  hederam 
transferre  pro  cucurbita.(c)  Sed  veniamus  ad  seria. 
Pro  cucurbita,  sive  hedera  in  Hebraeo  legimus  q- 
CBioN  (]Vp^p),  quae  etiam  lingua  Syra  et  Punica  (d) 
cicEiA  dicitur.  Est  autem  genus  virgulti,  vel  arbu- 
sculae,  lata  habens  [AL  habentis]  folia  in  modum 
pampini,  et  umbram  deusissimam,  suo  trunco  se 
sustinens,qu8e  in  Palestina  creberrime  496  nasd- 
tur,  et  maxime  in  arenosis  locis :  mirumque  in  mo- 
dum,  si  sementem  in  terram  jeceris  cito  confota 
consurgit  in  arborem,et  intra  paucos  dies  quam  her- 
bam  videras,arbu8culam  suspicis.  Unde  et  nos  eo- 
dem  tcmpere  quo  interpretabamur  prophetae,  to- 
luimus  idipsum  Hebrss  lingus  nomen  exprimere, 
quia  sermo  Latinus  hanc  speciem  arboris  non  ha« 
bebat  :  sed  timuimus  grammaticos,  ne  invenirent 
licentiam  commentandi  :  et  vel  bestias  Indie,  vel 
montes  BGeotiae,  aut  istius  modi  qusdam  portenta 
confingerent,secutique  sumus  veteres  translatores, 
qui  et  ipsi  hederam  interpretati  sunt,qu»  GraBce  ap- 
pellatur  xi<7<7oc,aiiud  enim  quod  dicerent,non  habe- 
bant.  Discutiamus  ergo  historiam^et  ante  mysiicos 
intellectus,  solam  litteram  ventilemus.  Gucurbita  et 
he(}era  hujus  natursa  sunt,  ut  per  terram  repient, 
et  absque  fureis  vel  adminiculis,quibus  inuituntur, 
altiora  non  appetant.  Quomodo   igitur,   ignorante 

G  propheta,cucurbitainuna  nocte  consurgens  umbra 
culum  praebuilqusnaturam  non  habet  sinepergulis 
(i4/.perculis)et  calamis  vel  hastilibusin  sublime  oon 
BuvgerelCiceion  autem  cum  in  ortu  subito  miracu- 


(a)  Multa  sunt  in  eo  loco  nominum  et  verborum 
depravationes,  tam  in  editis  quam  in  libris  manu- 
scriptis.  Editi  Iegunt,Gan^^/iUj  de,  etc.  ;  manuscri- 
pti,  Cometius  de,  etc. ;  unus  Sangermanensis  Can- 
cherior  de,  etc. ;  alii  vero  retinent,  ut  puto,  veram 
lectionem,  Canterus  de,  etc.  :  nam  Uieronymus  hic 
hominem  irridet,  qui  dudum  Romas  accusarat  sa- 
crilegii  S.  Doctorem,  quod  pro  cucurbita  hederam 
transtulisset.  Qusb  accusatio  convenit  vulgato  pro- 
verbio,  Canierius  in  porta,  vel  Canthertus  in  fossa : 
quia  Gornelius  ille  ad  id  negotii  Irahebatur  in  qua 
nequaquamvalebat  contra  Hieronymum.Itaque  no- 
men  Cantheliu^  ab  editoribus  antiquis  conflctum  est; 
Canterius  autem  non  est  nomem  proprium  convi-  _ 
ciatoris,  sed  vox  usurpata  ab  irridente.  JSmi-  " 
lius  forte  nomine  propriodicebaturisteGantherius, 
ut  conjicere  licet  ex  verbis  consequentibus,  ut  pro 

Comeliis jEmitii....  appellentur.  Mart.  —  Pa- 

latin,  mss.,  Canterius  ;  al.  Cantelius.  Gonferenda 
porro  est  Hieronymi  ad  Augustinum  epistola  112, 
n.  22,  et  quae  nos  ibi  observamus. 

(b)  Al.  solet;  et  mox yadumbrari. 

(cJUbl  legunt  omnes  mss.  codices  pro  quo  Erasm. 
et  Marian.  sua  auctoritate  legunt  seria.  Mart.  — 
Ex  mss.  auctoritate,  recto  ipso  orationis  cogente 
sensu,restituimus  seria jipvo  qno  Martianeus  ex  cor- 
ruptis  certe  libris  rescripsit  seriem. 

(d]  Ex  hoc  verbo  intelliges  temeritatem  veterum 
editionum.quae  non  lectionem  genuinamHieronymi 
ciCEu,  sed  vocem  confictam  Etkeroa  retinent  apud 


Erasm.  etMarian.  Putavit  nempe  Joannee  GonoD, 
qui  voces  Hebraicas  supplere  curavit  in  editione 
£rdbmiana,Iinguam  Punicam  eamdemeese  com  kr 
rabica  :  et  quia  noverat  Hebraeorum  T^p^p  cicxion 

esse  5r*niS><  alcerva  sive  Elkeroa  hodiernomm  Ara- 
bum,  ausus  est  reclamantibus  omnibus  exemplari- 
bus  manuscriptis  Hieronymi,  pro  cicbia.  perperam 
substituere,  Etkeroa.  E  falsaautem  hujuemoai  edi- 
tione  explanationis  Hieronymian»  in  Jonam  mana- 
vit  error  pessimus,  intantum  ut  ocouparet  etiam^ 
optimum  Lexicon  pentaglotten  ValentiniSchindieri 
iEderani  qui  in  radice  pip  cic^  adducit  falsam  lec- 

tionem  Erasmianae  editioni8,et  postea  8abjungit:£tf 
autem  lingua  Punica  eadem  quam  Arabica,  oe  qoo 
non  est  prssentis  temporis  disputare;  sed  mooere 
lectorem  in  unoms.  coaiceS.GermaniseriDtum  eaae 
ciCAESA  pro  ciceia;  qus  si  esset  genuiua  leetio^a- 
beret  raaicem  Hebrseam  KT^p  CtMa,idest,  cueumis. 

Unde  infra  idem  Hieronymus  :  jEt  dtcamtu,  infjuit, 
quia  inalio  Scripturse  loco  cucurbitam  non  invenmM» 
quod  ubicucumis  nasdtur,  ibi  nasci  soleat  et  cuatrbHa. 
Sed  verior  apparet  lectio  <Tp^p  Ctceta,quod  Greds 

est  x(xt  Latinis  Ridmus.  Mart.  -— Mss.nostri  Sieeia: 

gerperam  Erasm.  et  Victorius,  Elkeroa.  In  laudatt 
iieronymi  ad  Augustinum  epistoia  dicitur,  m  ffr- 
braeo  volumine  Cicieon  scriptum.quam  vulgo  Syri  d' 
ceiam  vocant.  Recole  qus  in  eum  locum  annotari- 
mus  :  Reineaium  quoque  de  linj;ua  Punica  oap.  13. 
Mox  verba,  suo  trunco  $e,  nostn  mss.  ignortnt 


1140 


COMMENTARIORDH  IN  JONAM  LIBER.  CAP.  IV. 


1180 


lum   prsBbuerit,   et  potentiam   ostenderit  Oei  in  A  tibus  loquitur  Judaeis :  Pasnitentiam  agite,et  bapiize' 


protectione  virentis  umbraculi,  et  naturam  suam 
secuta  est.  Ad  personam  vero  Domini  Salvato- 
ris,  ne  penitus  propter  «piXoxoXuxr^vOov,  cucurbitam 
reliuquamuSySic  referri  potest,  ut  illud  commemo- 
remus  Isaise  :  Helinquetur  filia  Sion  sicut  tabemacu- 
lum  in  vinea,  et  velut  casula  in  cucumerario,  quasi 
civitas  gux  expugnatur  {Isai,  viii).Et  dicamus  quia  in 
alioScriptura;  loco  cucurbitam  noninvcnimu8,quod 
ubi  cucumis  nascitur,  ibi  nasci  soleat  et  cucurbita. 
Et  l8raelhuicgeneri(a)  comparatum,quod  quondam 
protexerit  Jonam  sub  umbra  sua  conversionem 
gentium  pra^stolantem^et  non  parvam  Iffititiam  tri- 
baerit  eifaciensumbraculum  et  tabernaculum,  po- 
tios  quam  domum,habens  tectorum  imaginem,do- 


tur  unusquisqfie  vestrum  in  nomine  Jesu  Christi  inre- 
missianem  peccatorum  vestrorum,  et  accipietis  donum 
Spiritus  sancii  {Act.  ii,  30).  Sunt  qui  vermem  et 
urentem  ventum,  Romanos  inteliigant  duces,  qui 
post  resurrectionem  Christi^  Israel  penitus  dele- 
verunt. 

458  (Vers.  9.)  Et  dixit  DominusadJonam:  Putasne 
bene  irasceris  tu  super  hederam  ?  Et  dixit  :  hene  ira- 
scor  ego  usque  ad  mortem.  LXX  :  Et  dixit  Dominus 
Deus  adJonam,  \c)  valde  contristaris  tu  super  cucurbi' 
ta  f  Et  ait :  valde  contrister  ego  usque  ad  mortem, 
Supra  Ninivitis  agentibus  poBnitentiam  et  gentium 
urbo  salvata,  interrogatus  idipsum  propheta :  Pu- 
tasne  bene  irasceris  tu  ?  nihil  respondit,8ed  interro- 


morum  non  habens  fundamenta.  Porro  ciceion  no-  p  gationem  Dei  silentio  comprobavit,8cien8  enim  cle- 


stra  arbuscula  modica,cito  consurgens,  497  et  ci- 
to  arescens  ordine  et  vita  [Al.  via]  comparabitur 
Israeli,  i^adices  parvas  miltenti  in  terram,  et  co- 
nanti  quidem  in  excelsa  sustolli ;  sed  altitudinem 
cedrorum  Deiet  abietum  non  asquanti.  Quod  mihi 
videntur  et  locusta)  significare,  quibus  vescebatur 
Joannes,  qui  dicit  aub  typo  Israolis  :  lllum  oportet 
crescere^  me  autem  minui  {Joan,  iii,  30) :  animal  par- 
yum,infirmas  habens  alas,de  terra  quidem  consur- 
gens.sed  altius  non  valens  avolare»ut  plus  sit  quam 
reptile,  et  tamen  avibus  non  aequetur. 

(Verb.  7  et  8.)  Et  paravit  Dominus  vermem  ascen- 
iione  diluculi  in  crastinum,  et  percussit  hederam^  et 
exmuil :  et  cum  ortus  fuisset  sol,  prxcepit  Dominus 
vento  calido  et  urenti  ;  et  percussit  sol  super  caput  Jo- 


mentem  esse  Deum,  ct  misericordem^et  patientem, 
et  multae  miserationis,  et  ignoscentem  malitiis,  su- 
per  salute  gentium  non  dolebat :  hic  autem  poat- 
quam  siccata  [Al,  insiccata]  curcurbita  aruit  Israel, 
et  cum  distinctione  interrogatus  :  Bene  irasceris  ut 
super  Jiedera  ?  confldenter  respondit  et  dicit :  Bene 
irascor  ego^  vel  contristor  usque  ad  mortem  :  non 
enim  sic  volui  salvare  alios,  ut  perirent  alii,  non 
sio  alienos  lucrifacere,ut  meos  porderem.  Et  reve- 
ra  usque  ad  prassentem  diem  (d)  Gbristus  plangit 
Israel :  et  Jerusalem  plangit  usque  ad  mortem,  non 
suam,  sed  Judaeorum,  ut  moriantur  negantes,  et 
resurgant  Dei  Filium  conOtentes. 

(Vers.    10  et  11.)  Et  dixit  Dominus:  Tu  dol^s  su- 
per  hedera,    in  qua  non  laborasti :  neque  fecisti  ut 


nXfCt  sestuabat :  et  petiit  aninue  siue  ut  moreretur,  C  cresceret :  quse  sub  una  nocte  nata  est,  et  sub  una 


et  dixit :  Metiusest  {b)  mihi  mori,quam  vivere.  LXX  : 
Et  preecepit  Deus  vermi  mane  in  crastinum,  et  per^ 
cussit  cucurbitam,  et  arefacta  est ;  statimque  ut  ortus 
est  soly  pr/ecepit  Dominus  sptritui  ardoris  urenti,  et 
percussit  sol  super  caput  Jonae,  et  angustiatus  est,  et 
Ueduil  eum  animx  sux,et  dixit  \Meliusest  mihi  mori, 
quamvivere.  Antequam  oriretur  sol  justitiae,  virens 
erat  umbraculum,  et  non  arebat  Israel :  postquam 
ille  surrexit,  et  tenebrae  Niniviticae  ejus  luce  dis- 
cussaB  sunt,  paratus  vermis  in  crastinum  ascensio- 
ne  diluculi  (de  quo  vicesimus  primus  psalmus  in- 
scribitur :  Pro  assumptionc  matvdina ;  ct  qui  absque 
uUo  semine  de  terra  oritur,et  dicit  :  Ego  sum  vermis 
et  non  homo  {Ps,  xxi,  7)  percussit  umbraculum, 


twcte  periit :  et  ego  non  parcam  Ninive  civitati  ma- 
gnx,  in  qua  sunt  ptusquam  centum  viginti  millia  ho- 
minum,  qui  nesciunt  quid  sit  inter  dextram  et  sini- 
stram  suam,  et  jumenla  multa  f  LXX :  Et  dixit  Do- 
minus :  Tu  pepercisti  super  cucurbita,  pro  qua  non 
taborasti,  nequ^  nutristi  eam,  quas  nata  est  in  nocte, 
et  in  nocte  penit :  ego  autem  non  parcam  Nivinx  civi- 
tati  magn<e,  in  qua  habiiani  plusquam  duodecim  my- 
riades  [Al.  mitlia]  virorum  qui  ignorant  dexteram  et 
sinistram  suam,et  pecora  multa  f  Nimiae  difTicultatiB 
est  exponere  quomodo  juxta  tropologiam  dicatur  ad 
Filium  :  tu  doles  super  hedera,  in  qua  non  laborasti, 
neque  fecisti  ut  cresceretjCum  omnia  per  ipsum  facta 
sint,    et   sine   ipso  factum    est   nihil  (Joan,  i,  3). 


qiiod  desertum  auxilio  Dei  omnem  virorem  perdi-  j)  Unde  quidam   locum   istum   interpretans,  ut  im- 


dit.  Praecepitque  Dominus  vento  caiido  et  urenti, 
de  quu  prophetatur  in  Osee :  Adducet  urentem  ven- 
Uun  Dominus  de  deserto  ascendentem,  et  siccabit  ve- 
nas  ejus,  et  desolabit  fontem  ejus  (Osee  xiii,  15).  Et 
«siuare  coepit  Jonas,et  iterum  velie  mori  in  bapti- 
smate  cum  Israele,ut  in  iavacro  recipiat  humorem, 
qnem  in  negatione  perdiderat.Unde  et  Petrus  aren- 

(a)  Visus  est  Victorio  mutilus  ac  pendulus  sensus, 
niBilegas  comparatur.  Verum  a  superiori,  dicamus, 
peodeat. 

(b)  Hic  mt7ii,quod  tamen  in  Hebraeo  ^niD  resonat, 
nostri  mss.praetermittunt :  tum  penes  Septuaginta 


minentem  solveret  quffistionem,  incurrit  blasphe- 
miam.  Assumens  enim  illud  de  Evangeiio :  Quid 
me  dicis  bonum  f  Nemo  bonus  est  nisi  unus  Deus 
(Marc.  x,  18),  Patrem  interpretatus  est  bonum. 
499  Filium  vero  ad  comparationem  ejusqui  perfeote 
et  verebonus  sit,  in  minori  gradu  positum.  Et  non 
consideravit  haec  dicens,  quod  in  Marcionis  potius 

legunt,  morimagis  quam,  etc. 

(c)  Duo  mss.  si  vatde,  juxta  Groccum,  Aldino  et 
exemplari  excepto,  ei  ao^iSpa. 

(d)  lidem  mss.,  Chnstus  ptangit  Jerusatem^etpian' 
git  usquet  etc. 


fllSl 


8.  EnSBBtl  HlCRONTMl 


m 


inotMTerit  hereBim  (qui  alterum  Deum  tantum  bo- 
num,  alter«im  infert  judicem  et  conditorem)  quam 
Arii,qui  cum  majorem  Patrem  et  minorem  Filinm 
prasdicet :  tamen  Pilium  non  negat  conditorem.Ergo 
eum  venia  audienda  8unt,quffi  dicturi  sumus^et  co- 
natns  noetri  (a)favore  potiuset  orationibus  adjuvan- 
di,  quam  spcrnendi  aure  malevola,  quia  carpere  et 
detrabere  vel  imperiti pos8unt;doctorum  autem  est, 
et  qui  laborantium  novere  sudorem,  vel  lassis  ma- 
num  porrigere,  vel  errantibus  iter  oetendere.Domi- 
nus  noBter  atqueSalvator  non  italaboravit  in  Israel, 
qnotnodo  laboravit  in  gentium  populo.  Denique  Is- 
rael  loqnitur  confidenter :  Ecee  tot  annis  servio  tibi, 
et  nunquam  mandatum  tuum  prseterim,  et  nunquam 
dedisti  mihi  hsMttm^ut  cum  amicis  meis  eputarer:sed 
pos$guam  filius  tuus  hic  qui  devoramt  substantiam 
suam  cum  merefrieibus,  venit,  occidisti  ilH  vitulum 
smginattm  {Luc,  xv):  nectamen  confutatura  patre, 
sed  olementer  ei  dioitur :  Fili,  tu  semper  mecum 
es^et  omnia  mea  tua  mrri :  epulari  et  gaudere  te  opor" 
tebat,  quia  hie  frater  tuus  mortuus  erat,  et  reviant : 
perwratf  et  inventus  est,  Pro  gentium  populo  im- 
molatus  est  vituius  saginatus,  et  pretiosus  san- 
guie  effiifius,  de  quo  Paulus  ad  Hebrseos  plenis- 
sime  dieputat  {Hebr,  z).  Et  Oavid  in  psalmo  :  Fra- 
terf  inquit,  non  redimit^  redimet  homo  {Ps,  xlviii,  8). 
4S0  Deorevit  Ghristus,  ut  ille  oresoeret :  iste  mor- 
toutf  estyUt  ille  viveret :  hic  descendit  ad  inferos,ut 

(a)Ex  Fiorentinis  quinque,  totidemqueBrixieBet 
Romanis  aliquot  codioibus  reponit  Victorius,conafu« 
nostri  fovendi  potius^  et  orationibus  adjuvandi :  olim 


A  ille  coBlosascenderet.In  Israel  vero  Dcrllas  tantaah» 
borfuit.  Unde  etinvidet  juniori  fratri,(^)qnodpost 
substantiam  oum  meretricibuslenonibnsqne  prodae- 
tam,  recipiat  annulum  et  stolam,  et  polleat  pristim 
dignilate  Quod  antem  ait,  quae  sub  una  nocte  nafa 
est,  significat  tempus  ante  adventum  Ghristi,  qoi 
mundi  lumen  fuit,de  quo  dminr :Noxpr«ce$tHyii^ 
autem  appropinquavit  {Bom.  xni,  12).  Et  una  noete 
periit,  quando  occubuit  eis  sol  justitie,  et  Oei  por- 
didere  sermonem.  Civltas  veroNinive  magna  atqno 
pulcherrima.prsefigurat  Eccle8iam,in  qaa  majoreil 
numerus  quam  decem  {Al,  duodecim)  tribuom  li- 
rael :  quod  et  fragmentainsolitudinesignifica&tdiio* 
deoim  cophinorum  (Af  are.vi).Ignorant  autem  qnidM 
inter  dextram  et  sinistram,  velpropterinnoceiitiaai 

fw  et  simplicitatem,  ut  lactentem  monstret  «tatara,  et 
relinquat  intellectui,quantus  sit  nnmems  astatb  al* 
terius,  cum  tantns  sit  parvulorum.  Vel  certe  (qnia 
magna  erat  urbs,  et  in  domo  magna  ntti  BciiuBt 
vasa  Bunt  aurea  et  argentea,  sed  et  lignea  et  fioli* 
Ka  (II  Tini.  n)  erat  in  ea  plurima  multitodo,  qit» 
ignorabat  ante  aotam  pcsnitentiam  qnid  easet  in- 
ter  bonum  et  malum,  inter  dextram  et  mniatram. 
Sed  et  jumenta  multa:multuse8tcnim  Ninivennm»- 
rus  jumentorum  et  irrationabilium  hominom,  qa! 
comparantur  jumentis  insipientibudyOt  astfimilanfiir 
eis  {Ps,  xLviii). 

erat,  orationibus  audiendi,  et  adjuvandi, 
(b)  Vitiosa  metathesi  legit  Martian.  posi  guod. 


S.  BUSfiBII  BIERONTMI 

bTRIDONENSIS  PRESBYTERI 

GOMMENTARIORUM ' 
IN    {mCH^AIM    PROPHETAil 

LIBHl    DUO. 


PROLOGUS". 


4St-JM  MichsBas,  in  quem  nunc  oommen-  C 
tarios  dictare  oupio^  in  ordine  dnodeoim  prophe- 
tamm,8ecundnm  Septuaginta  interpretestertioseBt; 
eecundnm  Hebraicum  (^1/.  Hebraicam  veritatem), 
sextus,  et  sequitur  Jonam  prophetam,  qui  sucoedit 
Abdiffl,  atque  ita  fit  ut  tertius  sit  Amos,  el  Joel 
secundns  post  Osee,  q  ui  apud  omnes  primus  est.Ergo 
quasi  in  cordevoluminispositus^debetproftindaoon- 
tinere  mysteria,  et  sermo  Dei.qni  semper  descendit 
ad  prophetas,  descendit  ad  Michaeam  (n>D>D) 
quoque,quiinterpretatur  Aumiit^oj  :  ad  Michsam  de 
Mora8thi,qui  usqoe  hodiejuxtaBleutheropolim  nr- 


bem  PalaBstiniB  haud  grandis  est  vienliia.  MofiilM 
C^ntniD)  antem  inlinguanostra  toreitMMMEWi.  Fol^ 
chre  igitur  humllHas,  qu»  Inter  virtnteSTrt  fmA^ 
pna  est,  spe  h»reditatis  OominiciB  MS<dturdBiit|iQI^ 
tas  autem  non  itla  qn^  venit  de  oonecieutim  piM 
torum  ;  sed  que  inter  virtutee  pofiititf ,  joxfal  qatfi 
dicitur :  Humitiamini  sub  potenH  immu  0#t*y  u$  Ht 
eaaltet  in  tempore  visiiaUanis  (I  Peir,  r,  6)»  Bt :  ^ 
se  humiliat^  eaxUiabitur  (Luc,  xviti,  14).  Bl :  Mi 
contritionem  elevatur  cor  viri,et  ante  gloriam  humiU^ 
lur  {Prov,xvi,iS),  Unde  et  Dominua :  Dtec^y  inqiit» 
a  mCy  quia  mitis  sum  el  humiUs  e&nh  (Mat.  tt^  91^ 


(a)  Inacribitnr  «ptXoTcovoTdbaic  Pauls  eiuaqne  flliaQ      tariornm  in  Amos  compertum  est. 
Ii]u8tochio,quod  ex  prffifatione  libri  tertii  Gommea^ 


4193 


GOMMBNTARIOftUM  IH  UWBMkU  ilB.  I.  GAP.  I. 


<IB* 


Qttomodo  «rgoapud  Dos  votiva,etqua8i  ob  virtutia  A  pri^-  ^ic  &pud  HebrMs  et  Mieheas,  et  Ab« 
tuspicium  ponuntur  vocabula  :verbi  gralia  ivictorU  dias  et  ZaGharias  ceteraque  hia  aimilia^  ex  virtu- 
eaUi,  piit  frohi :  et  apud  Greecos  (xaxppcuv  vocatur,  tum  vocabulo  liberie  a  parentibus  imponuntur. 
et  euveSiSc:  et  appellativa  nomina  vertuntur  in  pro- 


LIBER  PRIMUS. 


('Gap.  I.-*  Yere.  l.)4M  Verbum  Domini  quod  fac- 
Hm  est  ad  Michasam  Moraslhitm  diebus   Joatham^ 
AckoA,  ei  Eaechix,  regum  Juda :   Quod  vidit  super 
Smmariam  ei  Jerusalemy  Sive  juxta  Septuaginta,  de 
qnibut  vidU  super  Samariam  et  Jerusatem  Verbum 
igitur  Domini  faotura  est  ad  MichsBam,  post  Osee» 
Amoa,  et  Isaiam,  qui  sub  Ozia  vaticinati  sunt.  Ex 
quo  intelligimtts,  Ifioheam  Ozis  temporibus  non  £ 
prophetasae ;  ted  filii  ejus  Joatham,  post  quem  re- 
gnayit  Aehaz,  Ezechia  in  patris  Achaz  imperium 
Mooedente,  sub  quo  decem  tribus  ab  Assyris  in 
eaptivitfttem  duct«  sunt  (IV  Reg,  xviii).  Quantum 
trgo  ad  historiam  pertinetsecundumordinem  capti* 
vitati8(quiaprimum  capta  estSamariametropolis  Is* 
rae),  poetea  Jerusalem  urbs  Judie)  prophetia  titulus 
ponitur  primum  de  Samaria^secundo  de  Jerusalem. 
Ooantom  vero  ad  mysticos  intellectus,quia  Samaria 
•empar  in  hsresibus  accipitur,  Jerusalem  in  Eccle* 
aia,  dicimus  verbum  Domini  fieri  ad  huinilem  (Al. 
Jemsalem)  et  ad   oohieredem  Christi,  de  perversie 
dogmatibus,  et  de  Ecclesia^   si   qua   forte  peccata 
commiaerit,  et  totius  (a)  voluminis  ordinem  conte- 
xere.  Quod  autem  Samaria  et  decem  tribus,  qus 
sciasiB  aont  sub  rege  Jeroboam  a  stirpe   David  (III  ^ 
Reg.  zn),  aocipiantur  in  persona  hffireticorum,  et 
omoia  quidem  Scriptura  tostatur,8ed  maxime  pro- 
pheta  Oaee,  et  hic  ipse  iiber,  qui  hffireticos  impios 
et  Ecclesiasticos  peccatores  vocat.  Statim  enim  se- 
quitur :  Quas  est  impietas  Jacob  ?  ntmne  Samaria  /  et 
quod  esi  peccalum  domus  Juda  ?  nonne  Jerusalem  f 
Hoc  dumtaxatjustaSeptuagintd  translatores.Ctete- 
nim  in  Hebraico  quomodo  legatur,  post  paululum 
aobjioiemua.  8ed  et  illud  quod  haBretici  semper  in 
dogmatom  suorum  sibi  quasisublimitateconQdant, 
et  Bcclesie  simpHcilatem  despiciant,  in  alio  loco  di- 
eitur :  V£e  qui  despiciunl  Sion,  el  con/iduni  in  monte 
8ofiian«P  (i4moi  VI.  1) :  de  Sion  enim  egredietur  lex, 
•i  verbum  Domini  de  Jerusalem  (Isai.  ii,  3).  Porro 
Samaria  fabricata  est  sibi  de  proprio  sensu  vituloe  D 
aoreoa»  habentea  quidem  in  superfloie  pulchritudi- 
nem ;  aad  ? italem  sptritum  non  habentes :  et  fabri- 
•tla  est  in  domo  Dei,  quod  interpretatur  Bethel.  Neo 
•niai  recipere  poterat  populus  Israel  deos,  nisi  4414 
qoi  de  Scripluris,  et  in  domo  Dei  fabricati  sunt. 
Qoamvis  autem  conciliabula  sua  vocent  Bethel,ta- 
men  post  fabrioationem  idolorum  desiit  esse  Bethet, 
et  vooator  Bethaven,  quod  dicitur  domus  idoli,  pro 
qoo  S^toaginta  transtuleruntdomus  ^Uv.Hoc  de  ti- 
toio :  nono  veniamus  ad  exordium  propheti»^  et 

(a)  Maluit  Victorius  ex  Florentis  Brixiffique  codi- 
eXbuB^et  horum  volumen  ordinem  contexere  etc. 

(b)  Postrema  verba,D(?iiitntti  detemptosanctomco: 


Lernasa  (Hydra)  bestia  B«viente,sancti  Sipiritus  in- 
vocemus  adventum.  Vo9,o  PaQ)aetEustochium,ad 
Dominum  Salvatorem  fundite  preces,  ne  mihi  no- 
ceat  invidia,  sed  ut  mcns  libera  id  tantnm  cogitet 
quod  nititur  explanare,nec  sentiat  conviciorum  ala- 
pas,  quas  Dominus  in  passione  contempsit  (l^arc. 
XIV,  et  Joan.  xvi,  xviii). 

(Vers.  2.)Audite,  poptili  omnes^  et  aitendal  terra  et 
plenitudo  ejus  et  sit  Dominus  Deus  vobis  in  testem^ 
(b)  Dominus  de  templo  sanctosuo.  LXX :  Auditef  populi 
omnes,  et  auscultet  terra,  et  omnes  qui  sunt  in  ea,  et 
sit  Dominus  Deus  vobis  in  lestimonium  :  Dominus  ex 
domosanctasua.Qai&juxU  bistoriara  manifestuseat 
sensus,lectorisprudentifl8intelligentiamdereliuquo. 
Juxta  tropologiam  autem  convocatad  auditum  popo- 
los,  id  est,  totius  orbis  Ecclesias,  et  ad  auscuUan- 
dum  terram,  quia  terrena  in  ea  haereticorum  ex- 
structa  sunt  dogmata.Quod  autem  haBreses  inter  car- 
nis  opera  numerentur^  qu«o  semper  refertur  ad  ter- 
ram,  et  Apostolus ad  Galatas  non  tacet  {Galad.v}^ 
et  Dominus  in  Evangelio  prudenti  indicat  auditori : 
Qui  de  terra  est,  de  terra  toquitur.  Et  ad  distinotio* 
nem  eorum  rursus  de  Ecclesiasticis  dicit :  Qui  au* 
tem  de  cxto  venit,  super  omnes  est  (Joan.  iii,  3i).  Bt : 
Quod  vidit  et  audivit,hoc  testaiur.  Si  autem  hoc  quod 
ait :  Audite,  populi,  propter  illud  Dominicum :  Qui 
habet  aures  audiendi,  audiat  (Luc.  viii,  8),  plus  ali- 
quid  sonat,  quam  quod  poslea  infertur :  Attetuiai 
terra,  aptabimus  Ecclesi(B,  Audae^  populi  omnes. 
Hsreticis  vero  qui  terrenam  suscepere  doctrinam  : 
Attendat  terra,  et  omnes  qui  in  ea  sunt :  ut  et  isti  si 
audierint»  et  illi  si  attenderint,  non  patiantur  ea 
quae  postea  sermo  Dumini  comminaiur.  Rt  sit  eia 
Dominus  in  testimonium,  sive  ut  in  Hebraico  iegi- 
tur,  in  testem,  vel  ut  apertius  interpretatus  eat 
Symmachus,  testificans,  et  testincans  non  aliunde, 
nisi  de  domo  sua,  quae  cst  Eoclesia,  aut  4Sft  certe 
in  Filio,  id  est,  in  Domino  nostro  Jeau  Ghristo,  qui 
vere  templum  est  Patris :  et  de  cujus  ore  loquitur 
Pater^viscera  penetrans  et  meduUas  eorum»  qui  at- 
tendere  voluerint  el  audire. 

(Vers.  3  seq.)  Quia  ecce  Dominus  egredietur  [Vulg. 
egredUur]  de  loco  suo,  et  descendet  et  catcabit  super 
excelsa  terrae,  tt  consumentur  mont:s  subtus  eum, 
et  vatles  scindentur  sieut  cera  a  facie  ignis,sicut  aqum 
quse  decurrunt  m  prseceps :  m  scelere  Jacob  omne  is- 
iud,  et  in  peccatis  domus  Israel.  Quod  scelus  Jacob  t 
nonne  Samaria  ?  Et  quse  excelsa  Judx  f  nonne  Jerusch 

tum,  apud  LXX  :  Dominus  ex  domo  saneia 
punguntmaa.  noatri. 


II» 


S.  EUSBBn  HIERONYMI 


tlSt 


lem?  LXX;  Ecce  enim  Dotninus  egredietur  de  loco  \  ejus,  qui  Dominum  confitetur, non est  aliad niaiJ^ 


suOfet  dcacendet^  et  ascendet  super  excelsa  ierraSj  et 
commovehuntur  montes  subter  eum,et  viilles  tabescent 
sicut  cera  a  facie  igfiis,  et  sicut  aqua  profluens  in  de- 
scensum :  propter  impietatem  Jacoby  omnia  hxc,  et 
propier  peccatumdomus  Israel.Quse  estimpietasia^do- 
mus  Jacob  ?  nonne  Samaria  ?  Etqiiod  est  peccatum  do- 
mus  Juda?  nonne  Jerxualeml  0  Samaria  et  Jerusa- 
lem  audite,  et  diiigenter  attendite  Dominum  vobis 
de  templo  suo  testificantem,  et  prsBdicentem  qu«- 
cumque  facturus  est.  Eccc  egredietur  Dominus  de 
loco  suo.  Qui  enim  mitis  est  et  benignus,  et  cujus 
natura  clementia  est,  vestri  causa  cogitur  perso- 
nam,  quam  non  habet,  crudeiitatis  assumere.  Et 
descendet  et  calcabit  super  excelsa  terrx,  Descensio 


rusalem,  in  qua  multa  crimina  reperiuntur.  Qnod 
autem  domus  JudareferaturadGhristum.cajusEc- 
clesia  est,  et  saepe  diximus,  et  illud  ponamiis  ad 
prsesens :  Juda  te  laudabunt  fratres  iui :  manus  iu 
super  dorsum  inimicorum  tuorum  (Gen.  xlix,  8).Po- 
test  quoque  et  sic  intelligi,quod  propter  impieUtes 
Samarij»  et  sceiera  Juds,  egressus  sit  Dominas  de 
loco  quondam  suo,  et  dixerit  ad  Judsos  (Jftftt. 
xxin,3S):Eccerelinqueturvobis  domus  veslra  deterti 
{Luc,  xiii,35).  Et  descenderit  de  coelis,  et  asoeB- 
derit  super  excelsa  terrse,  id  est,  super  eos  qui  a 
gentium  humilitate  credentes,  excelsi  esse  merae- 
runt.  Et  commoti  suntmentes,philosophoromdog- 
mata,  et  rcgna  sublimia,ethi  qui  huoiiles  permta- 


Dei  est,  et  majestatis  cjus   ad   inferiora  decursus,  -.  serunt,  consumpti  sunt  et  contriti    Salvatoris  ad- 


calcare  terram,  et  potentes  quosque  conterere.  Et 
consnmentur,  inquit,  sive  tabescent  monteSj  et  valles 
sub  eo,  quos  principes  intelligamus  et  populos.  Et 
quomodo  viciniam  ignis  cera  non  sustinet,et  prono 
cursu  aquae  feruntur  in  prseceps  :  iU  uinnis  impio- 
rum  superbia,  Domino  veniente,solvetur  et  defluet. 
Hoc  autemtotum  (letproptersceleradecemtribuum, 
quas  vocat  Jacob  et  Israel,et  propter  pracvaricatio- 
nem  Juda ;  quia  in  deccm  tribubus  Samariametro* 
polis  fuit,  et  in  regno  Judas  Jerusalem  excelsorum 
idola  fabricata  est :  hoc  juxta  litteram.  Tropologice 
autem  egredietur  Dominus  de  loco  suo,  quem  vel 
Filium,  vel  omnes  sanctos  intelligere  possumus. 
Ipse  enim  Filius  ait ;  Ego  in  Patre,  et  Pater  in  me 
(Joan.xWfiO),  Et  dc  sanctis:  Habitabo  et  inambu^ 


ventu,ct  crescente  Ecclesia^montibuaque  in  sabliiue 
surgentibus,  idoiacorrueruntin  profundum.Egitt- 
sus  est  ergo  Dominus  de  loco  suo,  et  de  geatibos 
constructa  Ecclesia  est,  ut  4S7  moverentor  mon- 
tes  sub  pedibus  ejus,et  profunda  vallium  solveren- 
tur,  quia  impie  egit  Jacob,  et  peccavit  Israel  et 
omnes  tribus  Dominum  negaverunt. 

(Vers.  6  seq.) :  Et  ponam  Samariam  quast  acff- 
vum  lapidum  in  agro,  cum  plantatur  mnca,ei  detrahmn 
in  vatlem  lapides  ejuSy  et  furuiamenta  ejus  revdak^ 
et  omnia  sculptilia  ejus  concideniur,  ei  omnes  mer- 
cedes  [Al.  merces]  ejus  comburentur  igni,  ei  onmia 
idolaejusponam  inperdiliofiemf  quia  de  mereedilms 
meretricis  congregata  suntf  et  usque  ad  mercedem 
meretricis  revertentur.Super  hoc  piangam  et  ulubkf 


labo  in  eis,  ei  ero  eorumDeuSfetipsieruni  mihipopu-  C  vadam  spoliatus  et  nudus,  faciam  plancium  veiutdra- 


/u5(Lm/.  XXVI,  12).  4S6  De  his  ergo  cgredietur, 
non  quod  derelinquat  eos  ;nam  et  de  apostolis  egre- 
diebatur  scrmo  Domini  ad  audicntes,  et  tamen  non 
relinquebat  eos  :  et  hujuscemodi  loca,  id  est,ea  qus 
Deum  hospitem  habere  mereantur,quasi  cumChristo 
resurgentia,  et  cum  eo  in  CGelestibus  scdenlia,8ur- 
sum  posita  sunt.  Unde  et  descendere  dicitur  ad  eos 
qui  doctrinam  ejus  in  monte  audire  non  possunt. 
Gumque  descenderit,  non  ascendet  in  humilibuset 
in  his,  qui  deorsum  positi  sunt ;  sed  qui  terra)  vo- 
cantur  excelsa,  et  qui  intelligentes  advenientis  Do- 
mini  majestatem,  commovebuntur.  Et  quamvis 
moiites  sint,  tamen  ad  talis  aurigs  ct  ascensoris  pa- 
vebant  prssentiam.  Valles  autem,   id  est,  anim» 


conumy  et  luctum  quasi  struthionum,  quia  desperata 
est  plaga  ejus^  quia  venit  usque  ad  Judam,  tetigit 
portam  populi  mei  usque  Jerusalem  LXX:  Et 
ponam  Samaria  in  pomorum  custodiam  in  agro,  et  in 
plantationem  vinese:  etdetraham  in  voragutemUipides 
eiuSf  et  fundamenta  ejus  revelabo,  ei  cuncta  tcaipttlta 
ejus  concident,  ei  (b)  universas  mercedes  ejus  combu- 
renlur  ignt,et  cuncta  idola  eius  ponam  in  perdiiumem, 
quia  ex  mercedibus  fomicationis  congregavU^  et  ex 
mercedibus  fornicationisdestruxit .  Propi^  hoeplaiag^ 
atque  lugebit,  ibit  discalciata  et  nuda^  faciei  plandum 
quasi  draconumf  et  tucium  quasifiliae  Sirenarum^qtxs 
obtinuit  plaga  ejus,  quia  venit  usque  ad  Judamf  d 
tetigit  usque  ad  portam  populi  mei  usque[K[.  in]  Je- 


X^otxoTc  [terrenis]  insertai  corporibus,  nec  cum  cce-  jj  rusalem,  Secundum  ordinem  peccatorum,  fil  ordo 


lesti  homine  resurgentes,pr6esentiamejusferrenon 
poterunt ;  sed  quidquidin  eis  durum  fuerit,re8olve- 
tur,  et  ita  fluent,  quomodo  si  aqu(c  plana  non  ha- 
beant,  feranturque  prxcipites  in  profundum.  Veniet 
crgo  Dominus  terribiiis  ad  docendum,  id  est,  ad 
movendos  montes,  et  vallium  humilia  resolvenda, 
quia  impietatem  fecit  Jacob,  et  peccatum  Israel. 
Impietas  enim  Jacobconciliabulahsreticorum  sunt, 
qu8B  vocantur  Samaria.  Et  peccatum  Juda,  id  est, 

(a)  Palatini  mss.,  aux  est  impietas  Jacob;  Graeca 

quoque  exemplaria  pleraque  vocem,(iomtt<,ignorant. 

(6JM93.  PBSsLiini^universasmencedes  ejuscomburent 


pcenarum.  Primum  peccavit  Samaria,  et  fabrictU 
est  idola,  et  pro  Dcmiino  vitulos  adoravit :  prima 
ergo  et  pereat.  Destruam  eam,  venientibus  Assyriis 
et  ponam  quasi  acervum  lapidum  cum  plantatar 
vinea,  ut  [Al,  ctjredigaturintumulos  iBtdetrabam 
in  vallem  lapides  ejus.Erat  quippe  in  montibuu  sita, 
ubi  nunc  Sebaste  est,in  qua  et  sancti  Joannis  Bap- 
tistffl  ossasunt  condita.  Et  fundamenia  ejus  revelak. 
Tanta  quippe  ruinaerit,  ot  tanta  urbis  subverflao: 

igni^  Graeco  concinente  textu.  Leviora  infra  eo^* 
damus. 


1157 


COMMENTARlORnM  IN  MIGE£AM  LIB.  I.  GAP.  I. 


1158 


ot  non  Bolum  parietesetsBdiflciacorruant  ;8e(J  fan-  A  divitis  quas  de  fomicatione  videbatur  habere   et 


damenta  quoque  usque  ad  extremum  lapidem  reve- 
lentur.  Et  omnia  eculptilia  eju8,cunctfiequedivitiae, 
quaa  diversi  reges  in  eam  comportaverant,  conci- 
dentur  et  comburentur  igni,  et  ad  nihilum  redi- 
gentur.  Siquidem  opes  et  multiplex  supeilex,  qum 
ex  fomicatione  4S8  (ut  putabantur)  idolorum  fue- 
rant  congregata,  ducentur  ad  aliam  meretricem,id 
est,  ad  Ninive :  ut  quomodo  in  terra  sua  fornicati 
sunt  cum  idolis  quse  fecerunt,  sic  vadant  ad  aliam 
terram  idolorum  et  fomicationis,  id  est,  ad  Assy- 
rios.  Hucusque  de  Samaria.  Et  quia  eadem  plaga 
perventura  sit  ad  JerusaleraCetipsaenim  similier- 
rore  peccavit,  derelinquens  Deum  suum  et  idola 
fabricans)  propterea  propheta  facit  quasi  Trpovu)- 


errore  suo  ,igne  meo  consumentur,  dc  quo  dixi  in 
Evangelio  :  Ignem  veni  mittere  super  tetram,  et 
(a)quamvolouta7de(U{Luc,  xii,  49)  :  atque  combu- 
rentur,  et  redigentur  ad  nihilum,  quia  non  de  ve- 
ritate  contracta  suntdogmatum;  seddefornicatione 
animae,  et  errore  hinc  inde  collecta  sunt.  Haeretici 
quippe  non  habent  divitias  de  paterna  haereditate 
venientes,  sed  quotidie  quod  colant  reperiunt,  et 
idola  sibi  artifici  manu,  et  curiosa  mente  confin- 
gunt.Propter  hoc  cum  conversus  fuerit  ager  eorum 
in  pomorum  custodiam,  ct  pra?paratus  ad  vineas, 
et  lapides  quibus  sediGcata  erat  civitas,  detracti  in 
profundum,  et  revelata  fuerintfundamentaeorum, 
et  omnia  sculptilia  concisa  et  incensa,  et  mercedes 


'HoicoCacv  Dei,  et  sub  persona  sua  inducit  plangentis  n  quas  sibi  vana  spe  pollicebantur,  etquidquid  veiut 

_••__.     _A    »•    «A       o  f  i  .        •     •    .  "^  Tv l_ ..:j.i i. 1     _A  »         •!   .1 


affectum  ;  et  dicit :  Super  fioc  plangam  et  ululabo : 
vadam  spoliatus  etnudu^decemenimtribua  perdidi) 
etfaciam  planctum  velut  draconum,  et  luctum 
quasi  struthionum.Quomodo  enim  dracones  terribili 
sibilo  personant,  Juxta  historias  eoilim,  qui  de 
physicis  conscripserunt,  eo  tempore  quo  vincuntur 
ab  elephantis:et  sicut  struthiones  immemores  sunt 
ovorum  suorum,  et  quasi  non  pepererint,in  arena 
calcandos  pedibus  bestiarum  {Job  xxxix)  fetus 
relinquunt,  de  quo  inJob  plenius  scribitur:  ila  et 
ego  aine  flliis  spoliatus  etnudus  incedam.  £t  hoo 
faciam,  quia  desperata  est  plaga  ejus,  id  est,  Sa- 
marise.  Et  idem  peccatum,immoeadem  pcena  pec- 
cati^  quae  evertit  Samariam,  veniet  usque  ad  Ju- 
dam  et  usque  ad  portam  urbis  meae  Jerusalem.  Ut 


Deum  colere  videbantur,  redactum  ad  nihilum, 
quia  ne  fornicatione  animae,  omne  sibi  pretium 
compararantitunc  intelligentes  errorem  pristinum 
in  semet  reversi  plangenf,in  quibus  ante  ridebant, 
et  lugebunt,  in  quibus  prius  fornicantes  quodam- 
modolaetabantur.Deponentque  depedibussuis  quid- 
quid  motiferum  habuerant,  et  erunt  discalciati, 
quia  terra  in  quo  staturi  sunt,  locus  est  sanctus,et 
vestimenta  fornicationis  suab  universa  prqjicient  ; 
eruntque  nudi,  ut  possint  Ghristi  indui  vestimento» 
et facient planctum quasi draconum.Plancturi  quip- 
pesuntaliquando  et  dracones,quando  viderintdra- 
conem  maximum  captum,  et  in  hamo  pendere  pis- 
cantis,  et  mare  440  desolatum.  Et  lugebantquasi 
filise  Sirenarum,  dulcia  enim   sunt  hsereticorum 


enim  Samaria  subversa  est  ab  Assyriis  :  ita  Juda  ^  carmina,  et  suavi  voce   populos   decipienta.   Nec 

potesteorum  cantica  praeterire,nisl  qui  obturaverit 
aurera  suam,  et  quasi  surdus  evaserit.  Propterea 
autemhsecistiusmodiSamariapIangetatquelugebit 
quoniam  sagitta  Domini  vulnerata,  et  plagam  ser- 
monis  accipiens,  suum  cognoscet  errorem.  Non 
solum  autem  ipsa  peccavit,  sed  iniquitatem  et  er- 
rorem  suum  in  Judae  quoque  portas  voluit  intro- 
ducere.  Undedicitur  de  ea  :  Venitusquead  Judam^ 
et  tetigit  usque  ad  portas  populi  mei,  usque  ad  Jeru- 
satem.  Portas,  inquit,  tetigit  quas  aures  intelligi- 
mus.  Caeterum  urbem  mediam  intrare  non  potuit : 
quod  si  intras8et,fecisset  de  Jerusalem  Samariam. 
Quoties  viderimus  de  Ecclesia  aliquos  ad  baereti- 
corum  sermones  scandalizari,  et  qusererequomodo 


et  Jerosalem  subvertentur  a  Ghaldaeis.  Quia  vero 
Samariam^  haereticorum  semel  intelleximus  Eccle- 
eiam,  quae  separata  a  Deo,  populi  facta  est  conci- 
liabnlum,ipse  Dominus  comminatur  positurum  se 
eam  in  pomorum  custodiam,  in  agrum  etin  plan- 
tationem  vineae«MuItoenim  meliusest  subvertiinu- 
tilem  oivitatem,  et  lapides  ejus  quibus  exstructa 
fuerat,  in  praeceps  detrahi,  et  praeparari  eam  in 
pomarium  plantationemque  vinearum,  quam  in 
sdiflcalione  pessima  permanere.  Gum  enim  de- 
structa  fuerit,  et  revelata  fuerint  fundamenta  ejus 
(quibus  sua  videbatur  celare  mysteria,  et  firmaba- 
bere  dogmata  in  quibusstabat;  etomnia  idolaquae 
speciem  videbantur  babere,  et  pulchritudinem  ar- 


tiflci  sermone  compositam,etaministrisDeifuerint  D  eorum  respondeant  qusestionibus,  nectamen  reoe- 


concisa,  id  est,  a  viris  Ecclesiasticis)  tunc  4S8  in 
loco  fidificationis  pessimae,  varia  Ecclesiae  poma 
naacentur,  et  non  solum  nascentur,  verum  etiam 
cnatodientur,  et  plantabitur  vinea  Sorec,  de  qua 
fiat  vinum,  quod  se  Dominus  in  regno  Patris  bibi- 
tarum  esse  promisit  (itfarc.xiv.)  Non  solum  autem 
fandamenta  ejus,  quae  prius  terra  preroebantur, 
aperientur  et  proferentur  in  medium^  et  idola  quae 
«ibi  finxerant,  concidentur  ;  sed  gloria  quoque   et 


dere  de  Ecclesia,  dicamus,  venil  Samaiia,  sive 
plaga  Samariae  usque  ad  populum  confitentem, 
usque  ad  aures  popuIiDei,  usque  ad  aures  Jerusa- 
lem.  Hoc  enim  quod  dicitur  tetigit  usque  ad  pprtaa 
populi  mei,  diiro  xoivou  intelligendum  est,  utsubau- 
diatur;tctigit  etiamusque  ad  porlas  Jerusalem.Huc- 
usque  contra  Samariam  et  contra  Jerusalem,  vi- 
deamus  et  csetera,  quae  sequuntur. 
(Vers.  10  seq.)/n  Geth  nolite  annuntiare,  tacrymis 


(a)  Alias  et  in  uno  Palatin.  cod.  quem.  Confer     quaedehiguslectionetestimoniidiximua  adhomil|5 
io  Eseobielem,  tom.  V,  coL  927. 


ilfi9 


S.  EUSEBn  HIBRONYMI 


m 


ne  ploretis,in  domo  pulveris  pulvere  vos  conspergile  :  A  mulate  fletum,ne  adversarii  gratalentnr[^(.  Isten- 


transite(a)vobis,  hahitatio  Saphir  [Vulg  .pu/Mra]  con- 
fusa  ignominia,  non  est  egressa  quae  habitat  Sennan 
[Vulg.  in  exitu],  Planctum  domus  AsellVulg.vicinae] 
accipiet  ex  vobis :  quae  sfetit  sibimety  quia  infirmata 
estin  bano  qux  habilatin  Maroth  [Vulg.  amaritudi- 
nibus]:  quiadescenditmalum  a  Domino  in  portam  Je- 
rusaiem,  Tumultusguadrigse  stuporis{b)  fiabitanti  La- 
chis  principium  peccati  est  flliae  Sion :  quia  in  te  m- 
venta  sunt  scelera  Israel  ?  Propterea  dabit  emissarios 
super  haereditatem  Geth:  domos  mendaciiin  deceptio- 
nem  regibus  IsraeLAdhuc  hxredem  adducam  tibiqute 
habitas  in  Maresa.usque  Odoltam  veniet  gioria  Israet. 
441  LXX  :  Qui  in  Geth,  nolite  magnificari,  qui  in 
Bachim,  nolite{c)reaedificare  ex  domo  derisum:  terra 


ur],lDcrymas  ora  non  habeant,cum  dolorempectu 
habeat,  nolite  exire  foras,8ed  in  domo  pulveris,  et 
ruente  cinere  vos  consporgite  ruiaarum.  Transie 
[Al.  Transiet  e]  vobis,  habiiatio  saphir  (TSl?)  qaod 
Syro  Hebrffioque  sermone  dicitur  pu/cAra.  Samiria 
quippe  in  pulcherrimo JudaesQ,et  uberrimo  sitaloco, 
nunc  quoque  ostenditur.Diciturergoad  eam  :  Ota 
449quae  habitas  in  regione  uberrima,(d)quiacoD- 
fusa  es  ignominia^sic  transi,  sicadcapUvitatemde' 
ducere,  ut  prse  malorum  magnitudine,  ne  vicinos 
quidem  Allophylus  audiat  vocem  tuam.Porro  quod 
sequitur :  Non  estegi^essaquaehabitatinSennam^qim 
interpretatur  exifus,  sive  ut  SymmachusverUt.ndfi 
est  egressa  habitatio  a^un(fa;2^,deeademSamariad)- 


aspergite  derisum  vestrumtquac  habitas  bene  civitates  ^  citur  quse  in  ipsisAssyriaecaptivitatisest  foribus,et 
ejus  :  non  est  egressa  habitatrix  Sennan.PlangitedO'      statim  ut  mota  fuerit  de  finibus  suis,  hostilemter- 


mumjuxta  eam:accipietex  vohis  plagamdoloris^quis 
cepit  in  honum,  quae  habitat  in  doloribus  ?  quia  de- 
scenderunt  mala  a  Domino  super  pnrfn^  Jerusalem, 
Sonitus  curruum  et  equitum  hahiiaiio  Lachis  :  prin- 
ceps  peccati  est  filiae  ^ion :  quia  inte  invenlassuntini- 
quitates  Israel.  Ideo  dabit  emissariosu.squead  hxredi- 
tatem  Geth  :  domos  vanas  :  frustra  fuerunt  reyibus 
Israel  :  donec  haeredes  adducam  tibi,  quae  habitas  La- 
chiSyhaereditas  usque  Odollamveniet, Mulium  Hebrai. 
cum  a  LXX  interpretatione  discordat,et  tantistam 
mea,quam  illorumtranslatiodifncultatibusinvoluta 
est,  utsi  quando  indiguimus  spiritu  Dei  (semper 
autem  in  exponendisSuripturissanctisilliusindige- 
mus  adventu)  nunc  vel  maxime  eum  adesse   cupia- 


ram  ingreditur.  Namhabitatio  abundansjuxtaillad 
accipiendum  quod  et  supra  jam  diximua,  habitatio 
pulchra.  Non  est  igitur  egressa  qus  habitat  [Aihv 
bitabat]  in  exitu  vel  abundantia  propria  volnntate, 
sed  vi  ducta  est  in  Assyrios.  Undo  domus  vicioa  ct 
ex  latere,  quod  interpretatur  asel  (Svm)>  regDum 
videJicet  Juda,planctum  accipiet  ex  vobi8,qusnaDe 
interim,Samaria  capta,  substitit,et  Deum  habuit  de- 
fensorem.Accepit  autem  planctum  et  percussaformi- 
dine  estyetinfirmatabono  suo,quaehabilatinlfaro(&, 
[Al  I\amoth]id  esi^in  amaritudinibus,s\ye  utSymma* 
chus  vertit,/ia6t/a/zo  ad  amari tudinem  provocanSf  hoc 
eet :  ii  xaroixia  -^  irapaitixpafvouja  ;  quod  Hebraice 
dicitur  JOSEBETH  MAROTH  (miD  113X7^)  ,propter  capli- 


mus,  et  quae  in  prophetis  locutus  est,  pandcre,   ut  C  vitatcm  vicinarumtribuum,quiadoscendit  malQma 


de  nobis  quoquepos8itinteIIigi,quod  ipse  alibi  pol- 
liceri  dignatur  :  Aperios  tuumy  et  implebo  illud{Ps, 
Lxxx,  11).  Geth,  ut  regnorum  quoque  teslalur  hi- 
storia(I  jR^^.xvii),  una  est  de  quinque  urbibus 
Palsstinae,  vicina  Judasae  confinio,  et  de  Eleutbero- 
poli  euntibus  Gazam,  nunc  usque  vicus  vel  maxi- 
mus,  unde  fuit  Golialh  ille  Getbsus,  quem  David 
oocidit  in  prailio.  Quia  igitur  propheta,  immo  per 
prophetam  Dominus  dlxerat:  P/angame/u/u/a6o,t;a- 
dam  spoliatuset  nudus  ifaciam  planctum  velutdraco- 
num,  et  luctum  quasi  struthionum^  quia  desperata 
estet  insanabilis  plaga  Samariae^et  venit  usquead  Ju' 
dqm  tetigitque portampopulimei JerusalemfipropiereB. 
flentis  adhuc  voce  praecipio  :  Noliteannuntiare  inGeth, 


Domino  in  portam  Jerusalem,  Assyrius  qnippe.va- 
stata  Samaria,venit  etiam  ad  Jeru8alem,eotempore 
quo  Rabsaces  est  missus  insultans,  de  quo  et  Re- 
gnorum  quartus  liber  (IV  Reg,  xviii)  et  l3aias(/fa. 
xxxvi)  plenius  ocribunt.  Ubidicitur  quod  rexAssy- 
rius  de  Lachis  miserit  Jerusalem,  et  postea,  capta 
Lachis,  ad  oppugnandam  transieritLobnam.Vemei 
igitur,  oLachis  urbs  idolis  dedita,  et  ad  te  qoa- 
driga  et  equites  Assyriorum^  quia  et  in  te  inventa 
sunt  scelera  I9rae1,et  tui  fuisti  principium  idolola- 
triae  in  Juda  ;  per  te  enim  quasi  per  portam  impie- 
tas  decem  tribuum  migravit  in  Jerusalem.Non  so- 
lum  autemsuperLachistumultus  venietetquadrigB 
sed  et  super  Geth  metropolim  PalsstiniByde  quasa- 


ne  audiant  etIsetenturinimici:lacrymisneploretiSy  n  pra  dixeram ; /n  G^//(  no/t(^ a»nuM/tar^  :  mittei  enim 
id  est,  nedolorquidem  in  singultuserumpat:dis8i*      Assyrius  latrunculos  suos,quos  vocat  emi8sarios,et 


(a)  Antiqua  lectio  erat,  Transit  a  vobis,  eaque  du- 
bio  procul  falsa,  ut  notatum  Vtctorio  est,  qui  haec 
subait :  Hebraicum  habet  DdS  ^"12y,  7ran«i  vobiSy 
quae  ipsa  quoque  incongrualocutioest.Hieron^mus 
agnoscit  vocem  Transi,  dum  ait :  Sic  transi,  sic  ad 
captivitatem  deducere,  at  sine  verbo,  vobis,  Vulgata 
editio  meliorem  retinuit  lectionem,  quam  nosquo- 
que  secuti  sumus,  nec  ab  ea  apparet  dissentire 
Hieronymum  ;  estautem  ista  :  Transite  vobis,  fuibi- 
tatio  Saphir,  seu  pulchra,  Et  forte  vox  Hebraica  cor- 
rupta  hunc  errorem  induxitex  "1123^  in  ^I33r»  illa 
mutata.  Facile  enim  Vau  in  Jod  temporum  iinuria, 
aut  Ubrariorum  pigritia  vitiatur.Alioqailocutloim- 


propria,  nec  alibi  usurpata.  Vulgata  editio  sibi  in 
cunctis  exemplaribus  consentiens,  certum  id  miki 
fuit  argumentum.  Expunximus  huncerroremetiaB 
ex  Gommentario,  ubi  legebatur  :  Transit  a  v^bVt 
pro  Transite  vobis.  Brixioe  codices,  etVuIgata  editio 
opem  praestiterunt. 

{b)  }AQximn.habitantiA :  tum  mss.tyi  prspositioneiD 
addunt. 

{c)  Duo  Palatin.  mss.no/tf^  sedificaredomosderisf- 
rumjerra  aspergitCy  etc. 

(Gl)Victorius  quae  reponit  ex  Florenties  cgdicibad< 


YIM 


GOMMENTARIORUM  IN  mCTIMm  LIB.  I.  CAP.  I. 


IMlS 


possidebit  domum  idololatris  urbemque  mcndacii. 
quae  in  supplantatione  fuit  regibus  Israol.  Quod  au- 
tem  44S8equitur :  Adhuchseredem  adducam  tibi,qux 
habilas  in  Maresa^  pulchre  allusit  ad  nomen  :  quia 
enim  maresa,  hxreditas  dicitur,  adventum  in  eam 
hostinm  pro  haeredibus  appellavit,  et  usque  OdoUam 
orbem  Judae  veniet  maresa  (nwin)  id  est,  hseredita^s: 
quaB  Odolla  gloriosa  estin  urbibus(a)9uis  Israel.  De- 
nique  et  Symmachus  ita  transtulit  ^''ETt  xXt,pov(5{jlov 
S((oxa(  arotxoToixfa  Mapsda/^wc  *OooXXajx7i$£t  t^c  o<5- 
{tjc  ItTpaiiX,  hocest,  adhuc  hgeredem  adducam  et  tibi^ 
habitatio  Maresa,  usquc  Odollam  veniet  gloriae  Israel, 
hoc  est,  quaB  gloriosa  es  in  urbibus  Israel.  Et  ubi  di- 
ciiurgloriss,  genitivus  casus  sit  numeri  singularis, 
hujus  glorise,  et  non  nominativus  pluralis,  hse  glorise. 
Vol  certe  ila  intelligamus  :  Gaptivitas  Israel  quae  ve- 
nit  in  Lachis,  et  Creth,  et  Maresa,  usque  Odollam 
quoque  vcniet.  Etpressius  legendum  glorixlsrael,  ut 
xorakivTC^pa^ivignominiavelvastitassentiatur.Porro 
quod  supra  urbera  prophetaB  Morasthi  hsereditatem 
interpretati  sumus,  sciat  lector  in  eodem  versiculo 
quem  posu  i  m  u  s :  Propterea  dabit  emissarios  super  hdere- 
ditatemGeth,  in  HebrsBO  pro  hsereditate  Geth,  maraseth 
OBTHnanwiD  [Al,  morasseth]  posilum.  Huc  usque 
secundum  Hebraicum  ut  potuimus,  et  ut nobis \isum 
est,  certe  ut  ab  Hebrffiis  audivimus,  quasi  inter  saxa 
et  acutissimos  scopulos  naviculam  nostram  reximus, 
qu»  utrura  intraverit  portum,  an  adhuc  in  salo  flu- 
etaet,  lectoris  erit  prudentiae  judicare.  Nunc  oratio- 
nibu8vestrispergarausadaIiosfluctus,etimminente 
enpositionis  hinc  inde  naufragio  si  possumus  evada- 
mu8.  6BTH  (na)  interpretatur  torcuUir,  qui  ego  in 
Geth,  id  est,  in  torculari  sunt,  putantes  se  vinde- 
miasse  fructum  vita,  et  calcasse  botrum  de  vinea 
Sorec,  extolluntur  in  superbiam,  ignorantes  quod 
botrus  terrs  Judses  in  Allop^vlorum  finibusnonre- 
periatur.  Nolite,  inquit,  extoili  qui  estis  in  torcula- 
ribus  :  Quia  de  vinea  Sodoraorum  vinea  vestra  est, 
et  propago  vestra  de  fcommorrhis  :  et  uva  vestra 
amaritudinis,  et  botrus  fellis  vobis,  et  furor  draco- 
num  vinura  vestrura,  furor  aspidum  insanabilis. 
Nam  si  etiara  feceritis  fructum  (quoniam  vindemia 
vestra  non  solura  de  Sodoraa  444  et  Gemorrha,  sed 
de  iEg^pto  quoque  est  et  cseteris  iniraicis  gentibus) 
dabit  Dominus  aerugini  fructura  vestrum,  et  labores 
Testros  locustse,  et  occidet  in  grandine  vineas  ve- 
stras,  et  morus  vestros  in  pruina.  Non  vos  decipiat 
similitudo  vini,  nec  dicatis  amarura  dulce  :  gustate 
diligenter  vinura  vestrum,  et  invenietis  pro  vino  So- 
rec,  furorera  draconum  et  venenura  aspidura.  Unde 
Bolite  superbire,  sed  raagis  hurailiaraini  subpotenti 
manu  Doraini,  ct  ad  iliud  transitc  torcular  de  quo 
ascendens  ex  Edora,  et  rubicundus  c;c  Bosra  [AL 
Bosor],  loquitur  in  Isaia  propheta :  Torcular  calcavi 
tolus,  et  de  gentibus  non  est  vir  mecum,  Rursum  quia 

(a)  Mss.  Palat.tacent,  suis  :  mox  ad  Symmachi  in- 
terpretationem  MapYj^rapro  Mapiaet  legunt,  et  6$oX- 
Xifi,  pro  quo  Martian.  oSoXip..  S(Bpe  vero  levia,  id 
genns  menda  taciti  castigamus. 

Patboi..  XXY. 


A  sunl  i]c  alienigenis  et  alii  (multasenlm  habet  regio- 
nes  et  urbes  Allophylorura  provincia)  qui  per  raala 
opera  et  sensus  contrarios  Deo  loquuntur :  Destru^ 
cti  sumuSf  sed  revertentes  xdificemus  qux  destructa 
sunt.  Unde  et  vocantur  termini  impietatis^  et  popu- 
lus  cui  iratus  est  Dominus.  Dicitur  ad  eos  :  Qui  in 
Bachim  nolite  aedificare  de  domo  derisum,  Bachim 
(D^ri)  (6)  in  nostra  lingua  planctum  et  fletum  sonat. 
Denique  exceptis  Septuaginta,  omnes  xXauOjA^v,  id 
est  petum  transtulerunt.  Qui  estis  igitur  in  hujusoe- 
modi  operibus  atque  sententiis,  quas  fletu  digna 
sunt,  nolite  aediflcationem  pessimam  instaurare,  neo 
sensum  vestrum  extructionem  Dei  arbitremini,  ne- 
que  aediflcetis  super  arenam  (Matth.  tii),  ne  cum 
tempestas  venerit,  domusque  vestra  conciderit,  cas- 

^  sus  labor  risum  videntibus  prdBbeat.  Quin  potius  in- 
telligentes  flBdificationem  vestram  dignam  esse  de- 
risu,  ruinis  ejus  et  pulvere  conspergite  capita  ve- 
stra,  et  agite  posnitentiara,  quod  absque  consilio 
casuram  domura  aediflcare  voluistis.  Sequitur :  Quse 
habitat  bene  in  civitatibus  suis,  non  est  egressa  habi" 
tans  in  Sennam.  Quod  mihi  videtur  hanc  habere  sen- 
tentiam  :  Vos,  qui  superbitis  in  Geth,  et  in  Bachim, 
frustra  domum  risu  dignam  sediflcare  conamini :  as- 
pergite  vos  pulvere,  et  agite  poenitentiam,  quia  vi- 
nura  detestabile  premere,  et  sdificationem  Deo  con- 
trariam  construere  voluistis.  Ecclesiam  autem  Gbri- 
sti,  qusB  habitat  bene,  et  in  toto  orbe  Ecciesias 
(c)  possidet,  spiritus  unitate  conjuncta  est,  et  habet 
445  urbes  Legis,  prophetarum,  Evangelii,  et  apo- 
stolorum,  non  est  egressa  de  finibus  suis,  id  est,  de. 

C  Scripturis  sanctis  ;  sed  cceptam  retinet  possessio- 
nem  ;  quia  habitat  in  Sennan,  quod  interpretatus 
est,  ut  supra  diximus,  Syraraachus  abundantiam; 
habet  enira  Patrera,  et  Filium,  et  Spiritum  sano- 
tum,  cum  quibus  omnes  spirituales  gratiae  copiffique 
virtutum  sunL.  Unde  dicitur  ad  eam:  Fiatpaxin 
virtute  tuA,  et  abunduntia  in  turribus  tuis  [Psat,  cxxi, 
7).  Vos  vero,  qui  habitatis  juxta  Sennam,  id  est, 
juxta  abundantem  Ecclesiam,  o  haeretici,  ocontra- 
ria  dogmata,  plangite  vos,  qui  aedificastis  vobis 
domura  in  derisura,  et  pressistis  torcular  in  super- 
biam,  nec  in  Scripturis,  sed  in  vicinia  Scripturarum 
domura  vestram,  jam  non  risu,  sed  planctu  digpiam, 
et  lacrymis  construxistis.  Unde  subjungitur,  plan- 
gite  domum  quo;  est  juxta  eam,  id  est,  juxta  Sen- 

n  nara.  Sed  et  hoc  qtiod  additur,  accipiet  ex  vohispla^ 
gam  doloris,  ad  eosdera  h(ereticos  dicitur,  quibus 
imperatur  ut  plangant  domum  vicinam  Ecclesiae, 
quod  inimicus  et  ultor  diabolus,  cui  tradendi  sunt 
in  supplicium,  ipse  eis  inferat  plagas,  et  eitorqueat 
pro  aedificatione  pessima  plagarum  dolorem.  Qus 
propterea  inferuntur,  ut  sentientes  peccataquae  fe- 
cerant,  agant  poenitentiam,  et  dolorum  habitatio  sit 
eis  bonorum  occasio.  Sive  Ecclesiae  indicalur  dolor, 

{b)  Gonfer  Librum  de  Situ  et  nominibus  Locorum 
ad  vocera  Inachim  de  Regnorum  libris. 

(c)  Unus  Palatin.,  Ecclesias  possidens  Christus  uni-' 
tate,  eto« 

91 


1183 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


1161 


quod  plangat  quondam  filios  8U0S,  et  ipsasil  cansa  A 
salutis  hsrelicorum,  si  ad  lugentem  matrem  rcverti 
voiuerint.  Porro  quod  infertur;  Quia  descenderunl 
mala  a  Domifio  super  portas  Jerusalem :  et  Marcio- 
nitffl  ac  Manicbaei  utuntur  hoc  scripto,  eo  quodLe- 
gia  Oeus  malorum  sit  conditor.  Sic  dicamus  mala  a 
Domino  descendisse,  quomodo  et  Salvator  loquitur 
in  Evangelio  ;  Videbam  Saianam  qmsi  fulgur  de  caslo 
cadentem  {Luc.  x,  18).  Quomodo  enim  ibi  cecidit^ 
de  coslo  lucifer,  qui  mane  oriebatur  {Isai.  xiv),  et 
contritus  est  super  terram,  qui  mittebat  [Al.  mitte- 
baturj  ad  gentes  :  sic  et  hasc  mala  que  a  Domino 
ceciderunt,  et  venerunt  ad  portas  Jerusalem,  ante- 
quam  caderent  non  erant  mala ;  sed  quia  a  Domino 
corruerunt,  idcirco  facta  sunt  mala.  Et  ut  sciamus 
malorum  insidias  :  veneruntj  inquit,  ad  poHas  Jeru-  j^ 
salem,  qus  quia  firmffl  sunt,  et  adamantinse,  clau- 
duntur  ab  apostolis,  quibus  Jerusalem  claves  com- 
misss  sunt :  ante  eas  versantur  inimici,  446  et 
quos  exire  conspexerint,  interficiunt.  Si  quis  igitur 
est  de  Jerusalem,  qusB  habitat  bene  in  civitatibus 
suis  non  egreditur  cum  habitet  in  abundantia ;  sed 
semper  intrinsecus  manet,  nec  egreditur  portas  ejus, 
quas  qui  egressus  fuerit  occiditur :  occiditur  autem 
ab  his  qui  se  elevant  in  Geth,  et  babitant  in  Bachim^ 
et  ffidificant  domum  in  derisum.  Denique  maia  qu® 
descenderunt  a  Domino  ad  portas  Jerusalem,  stre- 
pitum  tantum  habent  curruum  et  equorum  tumul- 
tum,  confusumque  sonitum  pro  foribus  Jerusalem, 
ut  oris  sui  lancea  quoscumque  vagari  viderint,  in- 
terficient.  Post  haec  scriptum  est :  Qux  habitas  La- 
chis  :  princeps  peccati  est  filiae  Sion.  Lachis  interpre-  C 
tatur  izopzioi  larlv  id  est,  ambulatio.  Et  hi  igitur  qui 
ascenderunt  in  curribus  suis,  et  habuerunt  equites, 
et  strepitum  tantum  inanemque  sonitum,  quibus  lo- 
outa  est,  quee  habitat  bene  in  civitatibus  suis  :  isti 
in  curribus  et  isti  in  equis :  nos  autem  ia  nomine 
Domini  Dei  nostri  invocabimus  {Ps.  xix,  8) ;  quia 
moverunt  pedes  suos,  et  circumlati  sunt  omni  vento 
doctrin®  fals»  {Ephes,  iv),  et  de  Ecclesia  exire 
voluerunt,  quaa  interpretatur  specula,  id  est,  Sion, 
principes  peccati  fuere  filis  Sion.  Et  in  ipsa,  hoc 
est,  in  Latinis,  inventaB  sunt  impietates  Israel,  quae 
a  regno  pristino  Dei  populum  separaverunt.  Prin- 
ceps  ergo  peccati  est  filiae  Siom,  qus  habitat  in  La- 
chis,  id  est,  ambulatio  pessima,  gradujugiterfluc- 
tuante,  et  impietas  Israel  in  his  est  qui  semper  mo-  n 
vent  pedes  suos,  et  habitare  dicunlur  in  Lachis. 
Dabuntur  quoque  emissarii  usque  ad  bsreditatem 
Geth  :  Geth  pessimam,  et  torcular  venenorum,  quod 
ndiflcatur  contra  domum  Dei,  ubi  sunt  vanae  do- 
mus,  qu8B  aedificataa  sunt  in  derisum.  Et  ist®  vanas 

(a)  Yictorius  ait  juventus  tua^  non  senectus^  est  in 
cunctis  editionibus  Hebraica,  Grseca,  et  Latina. 
Nihil  tamen  mutavimus,  quiasensumpotiusquam 
verbum  reddere  voluisse,  apparet  ex  eo,  quod  de 
aquilae  senectute  ex  Terentio  statim  addit.  Alioqui 
Matth.  XXIV,  veram  nobis  refert  lectionem,  dum  ait : 
Aquitse  autem  appellanlur  sancti  auibus  innovata  est 
juventus,  ut  aquitx :  et  qui  juxla  Isaiam,  plumescunt^ 


rlomus,  in  ?anum  factae  suntinregibus  Israel.  Quan 
ium  ad  hi^loriam  pertinet,  his  regibus  quorum  pec- 
cata  in  llcgnorum  et  Paralipomenon  libris  scripta 
sunt :  quantum  autem  ad  anagogen,  principibai 
haereticorum,  ducibusque  perversorum  dogmatum ; 
his  enim  domus  vanae  sunt  et  frusira  exstructaB.  Et 
tamdiu  perseverantes^donecteneanteashsredes  qoi 
a  Domino  adducendi  sunt.  Post  haec  sequitur :  Qum 
habiias  Lachis^  hxreditas  usque  Odollam  veniet.  Odolk 
interpretatur  testimonium  hauslus^  vel  hauritwnis 
eorum,  quod  in  Grseco  significantius  447  dicitur 
{xapxupla  avxXTidsajc  auTwv.  Legimus  in  Proverbiis: 
Si  malus  fueriSj  solus  hauries  mala  {Prov.  iv,  II), 
Quae  igitur  habitat  in  Lachis,  id  est,  in  itinerepes- 
simo,  veniet  usque  ad  testimonium  exhaustionis 
suae,  quod  exhauriet  atque  ebibet  juxta  operum 
suorum  mensuram.  Vel  certe  ita  distinguendum,  ut 
hoc  quod  dicitur,  qux  habitas  Lachis,  ad  superiora 
referatur,  et  sit  ordo  ac  sensus  :  Adducam  haeredes 
tibi  de  Ecclesia,  quse  habitas  Lachis,  quia  de  haere- 
ditate  Domini  et  tu  eris,  cum  hauseris,  et  receperis 
quse  mereris.  Obsecro  in  capituli  fine  lectorem,  ne 
necessitatem,  voluntatem  putet,  et  expoBitioaem 
prolixam,  verbositatem  existimet,  magisque  miretQr 
in  locis  tam  asperis  me  aliquid  invenire,  quam 
quidquam  eorum,  quae  dicenda  sunt,  non  prster^ 
mittero. 

(Vers.  16.)  Decalvare  et  delondere  super  filios  de* 
liciarum  tuarum^  dilata  calvitium  tuum  sicut  aquUOf 
quoniam  capiivi  dtu^i  sunt  ex  te.  LXX  :  Gtoria  •r 
filix  Israetf  dccalvare  et  detondere  super  filios  de* 
iicatos  tuos  :  dilata  caivitium  tuum  sicut  aquUa,  qwh 
niam  captivi  ducti  sunt  ex  te.  Hoc  quod  dictom  esta 
Septuaginta,  gloria  fitise  Israei,  addentibus  /Uiae, 
Hebraei  in  fine  superioris  capituli  legunt.  Nobts  au- 
tem  quae  sic  voluistis,  et  semel  suscepimust  incum- 
bitnecessitasita  interpretari  Scripturas,  qoomodo 
leguntur  in  Ecclesia,  et  nihilominus  Hebraicam  non 
omittere  veritatem.  Dicitur  trgo  ad  Israel  inierim 
secundum  litteram,  ut  vcl  decem  tribus  accipiamus 
in  Samaria,  vel  in  commune  omnem  Israel ;  quia 
captivus  ductus  est  populus,  et  omnis  Judea  ab 
Assyriis  Babyloniisque  vastata  est,  assumant  plan* 
ctum  et  plorent  filios  suos.  Et  quomodo  aquila  qos 
regina  estavium  certo  tempore  amittit  pilos,  etre- 
manet  implumis :  sic  etiam  Israel  deponat  oomem 
gloriam  suam,  qua  ante  fuerat  circumdatua,  et 
plangat  fiiios,  bostium  subditos  potestati.  Quod 
autem  aquiJa  certo  tempore  soleat  amittere  plumaa» 
et  in  Psalterio  scriptum  est :  Innovabitur  ui  aquiUt 
{a)senectustua{Ps.ciifb).  {b)  EtComicus  in  Hean* 
tuntimorumeno :  Visa  est,  inquit,  vere  quod  diei  lo- 

et  assumunt  alas,  ut  ad  Christi  veniant  passumem. 
{b)  Terentius  scripsit  Gomcediam  cui  titulos  est 
Heautontimorumenos,  id  est,  seipsum  excrudans.  Aeto 
itaque  iii,  scena  2,  leguntur  verba  recitata  ab  Hie- 
ronymo  :  Visa  vero  esl,  quod  dicU  sotetj  aquHm  if^ 
nectus.  Nec  mireris  si  pro  voce  juvenlus  tua,  qua  to- 
gitur  in  cunctis  libris  hagiographis,  legatur  apod 
Hieronymum  hoc  loco  seneclus  <tia,  quia  8.  Doelor 


1165 


COMMBNTARIOaUM  IN  MICHiEAM  LIB.  I.  CAP.  IL 


1166 


B 


lel,aquilUB  senectus  (Terent.  Act.  iii,  sc.  2).  Si  aulcm  A 
voluerimus  hoc  ipsum  et  de  praBsenti  terapore  Ju- 
daioffi  448  eversionis  accipere,  videbimus  omnem 
gratiam,  qua  quondam  apud  Oeum  floruit,  ab  eis 
penitus  recessisse.  Ubi  est  enim  propheta  ?ubi  doc- 
tor  Legis  ?  ubi  Angeiorum  presidia  ?  ubi  contra 
plurea  a  paucis  imperata  [Al.  sperata]  victoria  ? 
Decalvata  est  Jerusalem  qus  omnem  comam  pri- 
stins  glori®  perdidit  (Isai,  xxxiii,  18;  i  Cor.  i),  et 
Olii  ejus  qui  clamaverunt  contra  Dominum,  cruci' 
fige^  crucifige  eum  (/(7an.xix,6),  in  captivitatemducti 
sunt.  Legiin  cujusdam  Commentariishocquoddi- 
citur,  decalvare  et  detond^re  super  filios  deliciarum 
tuarum^  de  conditione  humana  posse  accipi :  ut  Dei 
ad  Adam,  sive  ad  Jeinisalem  coelestem  dirigatur 
eloquium.  0  animahumana !  ourbs  quondam  san- 
ctorum  mater,  qua)  prius  eras  in  paradi80,et  frue- 
baris  deliciis  arborum  diversarum,  et  habebas  spe- 
cioaissimam  comam  :  nuncquia  projectaest  de  su- 
blimibus  et  deducta  in  Babylonem,  et  venisti  in 
looum  captivitatis,  et  perdidisti  comam  tuam,  ra- 
dere  et  assume  habitum  pcenitentis,  et  qu®  prius 
quasi  aquila  volabas  inexceisis,plangefilios,plange 
sobolem  tuam,  quie  ex  te  ducta  est  captiva. 

(Cap.  II. —  Vers.l  seq.) Kas  qui  cogitatis  inutite,et 
operaminimatumincubilibus  vestris :  inlucematutina 
faciunt  ittudfquoniam  contra  Deum  estmanus  eorumyCt 
concupierunt,  agros,et  viotenter  tulerunt,et  domos  ra- 
puerunt^et  calumniabantur  virum^et  domum  ejus^virum 
et  haereditatem  ejus.  Idcirco  hwc  dicit  Dominus  lEcce 
ego  cagiio  super  familiam  istam  malum^  unde  non 
au/eretis  colta  vestra,  et  non  ambulabitis  superbi :  C 
quoniam  tempus  pessimum  est.  In  die  illa  super  vos 
sumetur  parabota^  etcantabitur  canticum  cum  suavi- 
tate  dicentium:  Depopulatione  vastati  sumiLS :  pars 
populi  mei  commutata  est.   Quomodo  recedet  a  me^ 
cum  revertaturqui  regiones  nostras  dividatt  Propter 
hcc  non  erit  tibi  mittens  funiculum  sortis  incoetu  Do» 
mini.  LXX :  Facti  sunt  cogitantes  tabores  et  operantes 
mata  in  cubilibus  suis,  et  simul  in  die  consummabunt 
ea :  guia  non  tevaverunt  ad  Deum  manus  suas,et  desi- 
derabant  agros^et  diripiebant  pupiltos^et  domos  oppri- 
mebant,et  rapiebantvirum  et  domum  ejus,virum  et  hx* 
Teiitatemejus.4k49  Propterea  hxc  dicit  DominusiKcce 
ego  cogitosuper  tribumistam  malayde  guibusnonaufe- 
retis  eolla  vestra,  ut  non  ambuletis  recti    *r  subito 
quia  tempus  pessimum  est.  In  die  illa  sumetur  super  vos  ^ 
parabota,  et  plangetur  ptanctus  in  cantico  dicentium: 
Miseria  {b)miseri  facti  sumuSfpars  populi  mei  dimenta 
est  in  fumculo,  et  non  erat  qui  prohiberet  eum,   ut 
averteretur.  Agri  nostri  divisi  sunt :  propter  hoc  non 
erit  tibi  mtttens  funiculum  in  hxreditate. Quod  in  flne 
capituli  juxta  Hebraicum  posuimus,  incostu  Dominif 

hic  loci  ad  sensum  Scripturs,  non  ad  verba  atten- 
debat :  nec  Gomicum  testem  suae  sententio;  habuis- 
set,  nisi  verbum  senectutis  posuisset  in  recitato 
pBaJmi  cii  versiculo.  Mart. 

(a)  In  instanti  habent  duo  mss.hic  concupiunt^ei 
mox  catumniantur. 

(i)  PalatiQ.  mss.  miseria  vaUati  fumwt 


p  ro  q  u  0  Scptu  agtn  ta  transtulerunt,tn£<^(MtdDomtn2; 
juxtaeditionem  Vulgatam  sequentiscapituli  princi- 
pium  est.  Et  ideo  in  illo  si  Dominus  jusserit,  dis- 
seremus.  Vaa  igiturvobis,  Judaeorum  ccetus:  quiet 
cogitatis  malum,  et  opereconsummatis.  Etcubilia 
ad  quiescendum  data  stupris  polluitis  ;et  quidquid 
iniquitatis  nocte  tractatis,  quasi  diiferre  non  liceat» 
statim  ut  dies  claruerit,  festinatis  implere :  noa 
considerantes  quod  adversum  Dominum  fortis  est 
manus  vestra.  Et  ut  doceret  Scriptura  quid  esset 
quod  in  nocte  cogitarent,  et  in  die  fecerent^  expo- 
nit  in  partibus.  Concupierunt,  inquit,  agros,  et 
violenter  tulerunt:  et  domos,  subauditur,ooncupie- 
runt,  et  quas  concupierant,  diripuerunt :  et  non 
solum  calumniabantur  homines,  et  domos  eorum, 
sed  posteros  quoque  qui  misericordiam  propter 
aetatem  parvulam  merebantur,rabidoore  vastabant. 
Quia  igitur  ista  fecistis^  et  cogitatis  inutile,  et'  ego 
Dominuscogitabo  super  familiam  istam  malum  :non 
quod  malum  sitquod  ego  cogito;8edquodpatienti-. 
busmalum  videatur(c)quod  irrogo:quoditavo8  pre- 
met,utcolla  vestra  non  possitis  levare,nec  ambuletis 
superbiyScilicet  quos  tempus  captivitatis  oppresserat 
Tunc  {Al.  tum]  dicetur  super  vos  parabola,  et 
miserise  vestrae  vertentur  in  canticum:  Depopula'. 
tione  vastati  sumus,  pars  poputi  mei :  Templum» 
inquit,meum  quod  solumintergentescsterasplus 
habebam,  mutabimur  in  ruinam.Quomodo  a  mere- 
cedet  Assyrius,  cum  revertatur  ut  agros  meos  sibi 
sorte  distribuas  ?  Propterea,  o  familia  Israel^  sa- 
per  quam  ego  malum  cogito,  non  450  habebis 
partem  inhffireditate  justorum.  Sed  et  deextremt 
captivitate  hoc  ipsum  accipi  potest,  quod  omnia 
eis  evenerint  quia  Dominum  crucifixerunt :  ita  ta- 
men  ut  Septuaginta  interpretum  editio  disseratur. 
Gloria  namque  filiae  Israel  decalvata  est,  et  attonsa 
super  filiis  quondam  delicatissimis,  et  si  quid  dein- 
ceps  renatum  pilorum  fuit,  alia  deinceps  rasura  et 
attonsione  truncatum  est.  Tunc  omnia  consilia  eo- 
rum  versa  sunt  in  laborem,  et  quaa  cogitaverunt» 
mente  et  anima  dormiente,  attulcrunt  eis  labores : 
quaeque  operati  sunt,  statim  ut  lux  Christi  et 
ultio  apparuit,  conturbata  sunt.  Cum  enim  legis- 
sent  vicisse  Israel,  quando  Moyses  manus  levavit 
ad  Dominum,  superatum  esse  ab  Amalec,  quando 
Moyses  lassa  brachia  deponebat  {Exod,  xvii),  non 
levaveruntad  Dominum  manus  suas,  sed  omniain 
pauperes  et  plebem  Domini  soelera  perpetranteSy 
dosideraverunt  agros,  et  pupillorumdomos  diripie- 
bant,  ac  virum  pariter  et  uxorem  iiberosque  cjus 
et  substantiam  depopulabantur.  Propterea  cogitavit 
[Al.  cogitabat]  Dominus  mala  super  tribum  illam : 
nequaquam  {d)  duodecim  tribus,  sed  tribummalitia 

{c)  Verba  quod  irrogo  in  nostrismss.desiderantur, 
{d)  Nostri  mss.  tn  duodecim  tribubus.  Gaeterum 
cum  Victorio  ex  septem  Florentlae,  et  quatuor 
Brixiae  mss.  legimus,  sed  tribum  matitia  fit  scelere 
fa^datam,  pro  quo  Hartian.retiaait,(n6tiinifuU^Mi^| 
et  in  scetere  foBoeratam, 


tm 


S.  BDSEBII  HIERONYMI 


flM 


etscelere  foedatam,  deqoibus  non  poluerunt  ele-  ^ 
vare  cervicem,  necrecte  incedere.  Deaique  usqno 
ad  praesentem  diem  subditi  sant  Romano  imperio, 
et  premuntur  captivitatis  jugo,  et  colla  non   ele- 
vant.  Quod  autem  sequitur:  £^a^(pv7)c,  \dest,subiiOy 
in  H^raiciavoluminibus  non  babetur,   et  tamen 
potest  cum  prssenti  loco  ita  congruere^ut  dicamus: 
Propterea  bsc  dicit  Dominus :  Ecce  ego  cogito  su- 
pertribumistam  mala  subito,  de  quibos  non  pos- 
sint  [AL  possunt]  elevare  cervices  suos,   et  ob  id 
elevare  non  poterunt,  quia  tempus  malum  est.  Sic- 
utenim  mala  operatisuntcontraDominum  Jesum, 
aic  mala  eaptivitatis  perpetus  sustinebuut,   et  in 
tantam  venient  angustiam,  ut  omnia  eorumcantica, 
et  psalmi  vcrtantur  in  luctum.  Nihilque  aliud  nove- 
rit  popnlus  loqui,  nisi  boc  :  miseria  miseri  facti  su-  p 
Tnta.Terra  quippe  repromissionisquffi  prius  duabus 
et  semis  tribubus  sorte  divisa  fuerat  trans  Jorda- 
nem,  Moyse  mittente  funiculum,  et  postea  ab  Jesu 
Nave  tribubas  reliquis  Mt   dispertita,   bsc  gen- 
tibus  Romano  mensore  divisa  est:   et  nemo   fuit 
qui  probiberet,  quin  potiuscumuniversas  obtineat 
nationes,  nnllus  est  ex  Judseis  qui  antiquum  pristi- 
nalibertate  possideat  solum.  Quod  si  tertiam  expo- 
sitionem  sequi  volnerimus,  omnem,  de  qua  supra 
dixeram,  ad  animam  humanam  sermonem  dirigi, 
qu»  deparadiso  cormens  in   captivitatem  hujus 
mnndivenerit  :videbimu8quodomnis  cogitatio  nos- 
tra  labor  et  dolor  sit,   cubilia   nostra  plena  sint 
maHs,  et  lux  ipsa  qus   videtur,   mixta  sit  tene- 
brie :  qusqne  nocte  tractemus,  in  caligine  complea- 
mut.  Quis  enim  nostrum  ad  Deum  sanctas  elevat  C 
mantie  sineira  et  cogitations  ?  Quis  non  desiderat 
vilias  istius  seBCuli^oblitus  possessionum  paradisi? 
Videas  alios  agros  agris,  ct  terminos  jungere  ter- 
minis,  et  parvo  hominis  corpuscule  rura   urbium 
non  pufQcere.  Propterea  cogitat  Dominussuper  nos 
mala  de  quibus  nostras  elevare  nequeamus   cervi- 
ces,  nee  ambulare  recti,   quia  tempus  pessimum 
est,  juxta  Joannis  verba,  dicentis:  Mundus  inma- 
ligno  posittts  est  (I  Joan,  v,  19).  Idipsum   signifloat 
et  illa  in  Evangelio  filia  Ahraham  nobilis    anima, 
qnam  Satanas  vinxerat  et  incurvaverat,  et  nisi  ad 
adventum  Domini  in  sublime  erigi  ante  non  potuit, 
nec  suum  snspicere    [Al,   suscipere]   Cr(eatorem. 
Unde  Salrator  ait:    Hanc,   inquit,   filiam    AbraJue 
quam  alligaverat  Sanatas,  non  aportuit  solvi  de  vin-  n 
culo  istodiesabbati(Luc,  xni,  16)?  Quia  ergogloria 
nnstraomnisattonsa  est,  et  dilatavimus  rasuram, 
vel  (a)  nudilalem  nostram  (sic  enim  in  quibusdamco- 
dicibua  invenitur)  missi  sunt  qui  nos    plangerent 
cum  Jeremia,  et  sumerent  super  nos  parabolam, 
et  dicerent  cum  Apostolo:  Lugebo  multos  qui  pecca- 
verunt,  et  non  egerunl  poenitentiam  (II  Cor,  xii,21). 
Quis  enim  non   plangat  videns  humanas   animas 
quasi  variam  suppellectiiem  a  dsmonibus  et  di- 

(a)Pr»rerunt  duoPaIatin.m8S.t;t(fu2/a^m:in  Gr»co 
autem  est  Y^tLvcuffiv  nuditalem. 
(6)  lidem  mss.  bio,  jam^  vooulam  interserunti 


Yersiijvitiisesse  possessas?  Alius  daBmonam  mittit 
forniratioHis  rimiculum,  alius  avariti» :  illebomi- 
cidii,  hic  perjurii  lineas  tendit :  pars  populi  Dei 
divisaestin  funiculo  :etagri  quondam  sanctitatiset 
paradisi,  quorum  odoredelectabaturlsaac  in  Jacob 
filio  suo  [Gen,  xvii),  traditi  sont  Assyriis  reg^ooe 
Babylonio.  Et  habentibus  vulpibus  foveas,  4ft9  et 
volucribus  cgqH  nidos,  Filius  hominis  non  habet 
ubi  caput  suum  reclinet  (Mait,  viii).  Exposui  joxta 
quod  mei  ingenioli  patiebantur  angu8tiae,et  primam 
ab  Assyriis,  Babyloniisque  popuii  captivitatem,  et 
secundam  a  Iiomanis,quia  Dominum  crucifixerunt; 
et  tertiam  spiritualem,  qua  unusquisque  noatmm 
cum  Adam  de  paradiso  cecidit,  et  in  bujns  mundi 
captivitate  versatur,  de  qua  cum  venerit  Dominusy 
eriget  elisos,  et  solvet  compeditos  [Psal,  cxuv) : 
et  captivos  quondam  diaboli,  reducet  in  possessi^h 
nem  suam,  et  complebitur  sermo  Psalmists  di- 
centis:  Ascendens  in  altum^  captivam  duxit  eapti' 
vitatem  {PsaL  lxvii,  19).  Juxta  quara  expositionem 
potest  et  de  Ecclesia  quarta  captivitas  accipi,  de 
qua  unusquisque  egrcditurper  peccatum,  et  postea 
ab  Bzra,  qui  interpretatur  adjutor,  id  est,  sermone 
Dei  reducitur  in  Jerusalem  (I  Esdrse  vii).  Si  qnis 
autem  in  Lege  Domini  die  ac  nocte  meditatus,  ma- 
jushabuit  studium,  majus  ingenium,  otium  gr«* 
tiamque,  et  potest  de  praesenli  capitulo  probabilioa 
aliquid  dicere,  non  invideo,  non  aspernor,  qntn 
potius  cupio  ab  eo  discere  quod  ignoro,et  libenter 
me  discipulum  profitebor,  dummodo  doceat,et  non 
detrahat.  Nihil  enim  tam  faoile,  quam  otiosam  et 
dormientcm  de  aliorum  labore  et  vigiliis  dis- 
putare. 

(Vers.  6-8.)  Ne  loquamim  loquentes,  non  siiUa- 
bit  super  isios,  non  comprehendet  confusio,  dieti  do- 
miisJacob.  Numquid  abbreviatus  est  spiritus  Dommi, 
aut  tates  sunt  cogitationcs  ejus  fNonne  verba  men  bona 
sunt  cum  eo  qui  recie  graditur  f  Et  conlrariopoprdus 
meus  in  adversarium  consurrexit,  desuper  iunicaim 
pallium  susiulistiSy  et  eos  gui  transibunt  simpiicHer, 
convertistis  in  bellum,  LXX  :  InEcctesia  Domini  no- 
lite  flere  lacrymis^  ncque  plorent  super  his  f  nan  enim 
abjiciet  opprobria,  qux  dicit :  Domus  Jacob  propoeB- 
vit  spiritum  Domini,  si  haesuni  adinventiones  ejm: 
nonne  sermones  ejus  boni  sunt  cum  eo,  et  recH  {b)  «»- 
bulaveruni  ?  Ei  prtus  populus  meus  tnimicUHs  resfM 
contra  pacem  suam :  pellem  ejus  excoriaverunt^  id 
auferrent  spem  contritionem  belli.  Ne  loquamini,  in- 
quit,  loquentes  ;  pro  quo  intcrprctatus  est  Aqnila: 
ne  stillelis  stillantes,  quondam  idiomate  Hebraicd, 
eloquium  ab  eo  quod  fluat  et  ad  aures  per- 
veniat  audientium,  in  simililudinem  plnvic 
45S  dcscendentis  stillationcm  vocans.  NoHte  vos 
decipere,  o  domus  Jacob,  et  in  consolationem  ma- 
tuam  dicere,  Deus  bonus  est  :non  veniet  captivitis 
quam  timemus.  Num  larga  ejus  misericorilia,  et 

paulo  autem  post  delent,  spem,  Pro  coniritiimm, 
Victorius  contriiionum  legit ;  est  vero  in  QrMO  bu* 
nori  numepo  9uyept|i.(MSv. 


1169 


COMMBNTARIORUM  IN  MICHiEAM  LIB-  I.  CAP.  11. 


IITO 


clementissimuB  spiritus,  qui  late  et  abundanteror-  A 
tus  e8tomnibu9,tantum  innobisabbreviabituretse- 
verus  erit?  aut  hujuscemodi  suntcogitationesejus, 
quales  in  hominibuscernimus,  ut  antiquam  teneat 
iracnndiam,  et  ad  vindictam  furore  subito  concite- 
tur?  Ad  quse  respondit  Dominus  :  Bonus  quidem 
Bum,  et  verba  mea  sonant  clementiam,  sed  ad  eos, 
qui  recto  itinere  gradiuntur.  Qui  autcm,  non  dico 
oiim,  sed  hesterno  die  in  contumeliam  meam  vene- 
ratns  est  idola,  et  quantum  in  ipso  fuit,  tyrannica 
adversum  me  arma  corripuit,  qui  infelicem  popu- 
lum  exspoliavit  auxilio  Oei,  et  quasi  desuper  tuni- 
cam,(a)pailium  tulit.qui  simplices  quosquecreden- 
tium  et  acquiescentes  auctoritati  majorum   contra 
me  vertit  in  bellum,  numquid  non    stiilabit  super 
eum  Dominus,  et  apprehendet  eum  confusio  ?  Uoc  j^ 
auiem  quod  nos  vertimus  :  Ei  e  conirario  populus 
foeus  in  adversarium  consurrexit;  quia  verbum  mul 
(S^TO),  et  contrarium,  et  diem  hesiernum  sonat,Sym- 
machus  apertius  transtulit  ut  diceret  :    anie  unam 
diem  populus  meus  quasi  inimicus  restitit,ui  solveret 
quaestionem,  quod  Deus  non  praateritavitiaimputa- 
ret  populo,sed  recentia,et  quas  quasi  die  commissa 
viderentur  hesterno.  Haec  juxta  Hebraicam  intelli- 
gentiamy  csterum  Septuaginta  interpretes   in  hoc 
loco  penitus  sibi  non   cohserent.  Ad  id  enim  quod 
prsmissum  est,  in  Ecciesia  Domini  noiiie  flere^  qu» 
eonsequentia  est,  ut  inferatur,  nonenim  abjiciet  op- 
ffobria  qua:  dicit^  domus  Jacob  prouocavit  spiritum 
Domini?  Sed  et  illud  quod  sequitur:St  lueadinven' 
Uones  ejus  sunt :  nonne  [Al.  non]  sermones  ejus  sunt 
boni  eum  eo,  et  recii  ambulaverunt  [Al.ambuiabunt]'^  C 
ad  posteriora  quid  pertincnt,  quao   dicuntur  :   Et 
prius  populus  meusin  adversainum  resiitilt  contra  pa- 
cem  suam,pellem  ejus  excoriaverunt.utauferreni  con- 
iritionem  beili^t  Videtur  autem  mihi,  (b)  in  loco  vel 
^ifQcillimo,  sic  posse  sensus  reddi  vel  exprimi,  si 
tamen  pnidens  lector  nostrad  454  rationi  acquie- 
veriU  Precipitur  itaque  Ecciesi»,    ut   non   habeat 
tristitiam  et  sollicitudinem  super  rebus  sseculi,  et 
4amni8  qus  in  hoc  mundo  evcnire  consneverunt,  et 
dicitur  habitatoribus  ejus,  o  vos,qui  estis  in  Ecde- 
eia  Domini,  semper  gaudete,  et  quidquid  vobis  de 
jadiciis  acciderit,  gratulamini.  Nec  hoc  dico  quod 
flere  non  debeatis  :  Beati  quippe   flentesy  quoniam 
ipsi  rideimnt  (Lu£,  \i,  21) ;  sed  illud  admoneo,  ne 
inhisquffi  sunt  ssculi,  lugeatis.  8i  quis    mortuus  n 
ftierit  propinquorum,  si  substantiam  iiscus  iuvase- 
rity  si  corpuSyVelpodagra,velalius  quilibet  morbus 
oppresserit,  nolite  flere,  nolite  lacrymas  fundere, 
nec  consideretis  prssentia,  ned  fulura,et  (c)  aggra- 
vamini  magis  quod  diutus  in  hoc  tabernaculo  mor- 
tis  habitetis.  Quin  potius  illud  cavete»  ne  insultetis 
eadentibus,  et  alienam  ruinam  vestram  sediflcatio- 


nem  putetis :  unusquieque  se  ex  suit  viribos,  nen 
ex  imbecillitate  alterius  metiatur.  Alioqui  qucB  eet 
ista  justitia,  ramos  oleastri  insultare  ramis  olivc, 
quipropter  inHdelitatem  suam  fracti  fuerunt  {B0m. 
xi),  et  dicere,domus  Jacob  ad  iracundiam  spiritum 
Domini  provocavit^interOciens  prophetas,  idola  co- 
lens,  Dei  filium  crucifigens?Qui  hoo  facit,  non  erit 
ab  opprobrio  alienus,et  ea  mensura  qua  judioavit, 
judicabitur  de  eo;  et  quomodo  ipsede  peccatis  lo- 
quitur  corruentis ;  ita  alius  ruina  illius  insultabit. 
Sequitur :  Si  hx  adinventionesejus  sunUnonne  verba 
ejus  bona  sunt  cum  eo,  et  recti  an^laverunt  ^  Quod 
oflfendit^aityJudaicus  populu8,ut  plenitudo  genlium 
subintraret,  dispensationis  Dei  e8t,ut  postea,  ore- 
dente  Israel,  omnes  salvi  Oerent,  et  universi  Oer 
misericordia  indigerent.Unde  et  Apostolus  ad  hujns 
loci  veniens  quaestionem  (/^td.),profundum  sapien- 
tiffi  et  scientiaa  et  judiciorum  Dei  abyssum  investi- 
gabilem  esse  proclamat.  Si  ergo  adinventionee  et 
cogitationes  Dei  sunt,  frangi  prioresramos  oHvs, 
et  inseri  alios  de  oleastro,  non  debes  insuitare,  sed 
timerc  ne  corruas,  nec  ffistimes  in  eo  te  placere 
Deo,  si  sermones,  id  est,  Scripturas  illius  legas. 
Tunc  Scriptur»  prosunt  legenti,  si  quod  iegitur, 
opere  compleatur.  Si  loquens  de  Scripturis  possis 
dicere :  An  experimentum  quseriiis  4ft5  ejus  qui  in 
me  loquiiur,  Christus  (II  Cor.  xiii,  3)  ?  Dominus 
quippe  dabit  verbum  evangelizantibus  virtute  multa 
(Ps,  Lxvii,  12)  :et  super  montem  excelsum  ascende 
tu,  qui  evangelizas  Sion,  et  leva  vooem  in  fortitu- 
dine  qui  evangelizas  Jerusalem  {Isai,  xl,  9).  Atque 
hoc  modo  scrmones  Dei  boni  sunt,  si  secum  sint, 
boo  est,si  Deus  non  deseratpnBdicantem,cuJuscor 
labiaque  conscntiunt.  Cflfterum  qui  coof^tetor  la- 
biis,  et  cor  ejus  longe  est  a  Deo,ct  narrat  Justitias 
ejus,  et  assumit  testaroentum  per  os  suum,  et  peo- 
catorum  sordibus  iniquinatur,  cum  hoc  non  sunt 
boni  sermones  Dei.Nec  soium  de  peccatorey  sed  de 
eo  quoque,  qui  gratiam  non  habet  spirttualem,  id 
est,  prophetiffi  ac  doctrinfle,et  interpretatiobis,  ma- 
jorumque  charismatum,  hoo  dicendum  eet,  quod 
higuscemodi  homo  si  voluerit  elementorum  causas 
iideique  sus  reddere  rationemy  et  quare  Deus,  qui 
bonus  et  Greator  est  omnium^  ad  solos  tantum  Ju- 
dffios  venerit,et  in  uUimo  jam  saculo  vocaverit  na- 
tiones,non  habeat  secnm  bonos  Dei  sermones  ;  sed 
de  propria  imperitia  etiam  ea,  que  bona  sunt,  Oei 
verba  contaminet,  qu®  verba  recte  ambulabant  et 
rectas  aures  requirunt.  Et  h«ec  quidem  Dominus 
prfficipit  populo  successori.et  Ecclesiffi  de  gentibus 
congregatffi,  ne  insultet  generationi  pristine,  et 
aliena(c)non  sit  ab  opprobriis  ineultando.Refert  an- 
tem  ipse  qui  verus  est  judex  et  sine  peilurbatione 
loquitur,quomodo  in  passione  sua  Israel  ei  contra- 


(a)  l/artian«us  retinuit  pailiumquey  quod  tamen 
antea  ad  Brixiaecodd.  Victorius  emendaverat,  ipso 
sacro  textu  suffragante,  qui  ait,  Desuper  tunicam 
pallium  susiulistis, 

(6)QuamhicobtruditMartian.  ut^  particalam  ex- 


punximus  :  paulo  post  duo  verba,  vel  exprimi^  no- 
stri  mss.  non  agnoscunt. 

(^)Gontrario  sensu  duo  Palatin.  ms.,  et  graiula' 
mini  magis. 

(d)  Negandi  particulam  ViotoriuB  retioet. 


I17( 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


\m 


riut  Aierit,ethoG  fecerit  non  quod  9uo  nocere  po-  A  (b)  efedi  sunt.  Potest  hoc  et  generaliter  de  Jndaiei 


tuerit  GreatorijSed  quod  contra  pacem  suam  omnia 
perpetrarit.  Unde  et  ad  Jerusalem  sermo  est :  Si 
Mcires  ea  qum  ad  pacem  sunt  tibi  (Luc,  xix,  42).  Pace 
autem  perdita,pellem  suam  excoriaverunt,  id  est, 
tulerunt  a  se  Dei  quo  protegebantur^  auxilium,  et 
quasi  nudas  camesabsque  cule  et  tegminerelique- 
runt,  ut  quidquid  videbatur  esse  pulchrum»  ope- 
riente  desuper  misericordia  Dei,hoc,  illa  recedente, 
prsberet  videntibus  turpitudiuem.  Recedente  au- 
tem  pace  et  auxilio  Dei,quia  restiterant  Domino,  de 
quo  dicitur  :  Dominus  conterens  bella,  Dominus  no- 
men  ei  (Judith,  xvi,  3),adver8arii8  suis  resistere  non 
potuerunt,  sed  in  omni  certamine  victi  sunt,  nec 
fuitqui  contereret  adversum  eos  bella  456  nascen- 


populi  principibus,  sacerdotibus  ac  PhariBins 
457  accipi,  qui  post  passionem  Doroini  pro- 
jecti  sunt  de  urbe  deliciarum  suamm,  in  qua  prios 
lascivierant  propter  malas  adinventiones  suas.et 
specialiter  de  stirpe  David,quia  statim  ut  natusest 
Dominus,defecit  princepsex  Juda,et  dux  de  femo- 
ribus  ejus  {Genes.  xux),  veniente  cui  repositom 
erat,  et  exspectatione  gentium  apparente.  Sed  et 
Ecclesise  quoque  principes  qui  deliciis  afQuunt,  et 
inter  epulas  atque  lascivias  pudicitiam  servare  se 
credunt,propheticus  sermo  descrihit  quod  ejiciendi 
sint  de  spatiosis  domibus,  lautisque  conviviis,  et 
multo  labore  epulis  conquisitis,et  ejiciendi  propter 
malas  cogitationes  et  opera  sua.  Et  si  vis  scireqvo 


tia,  juxta  utramquepersonam  hostium,  vel  homi-  p  ejiciendi  sint,  Evangelium  lege  :fn  tenehras  scilicet 


num  qui  eos  duxere  captivos,  vel  adversariorum(a) 
fortitudinem,  quia  animas  eorum  quotidie  jugula- 
bant  blasphemando. 

( Vers.  9, 10.)  Mulieres  populi  mei  ejecistis  de  domo 
deliciarum  suarum  :a  parvulis  earum  tulistis  laudem 
meam  in  perpetuum.  Surgite  et  it^,  quia  non  habetis 
hic  requiem,  propter  immunditiam  suam  [Vulg.  ejus] 
corrumpetur  putredine  p^ma, Interpretatio  Septua- 
ginta  (si  tamen  Septuaginta  est ;  Josephus  enim 
scribit,  et  Hebraei  tradunt,  quinque  tantum  libros 
legis  Moysi  ab  eis  translatos,  et  Ptolemaeo  regi  tra- 
ditos  [i4/.contraditos])tantum  discordat  in  praesenti 
loco  ab  Hebraica  veritate,  ut  nec  capita  possimus  ex 
ffiquo  ponere,nec  eorum  simul  sententias  explicare. 
Quamobrem  nostraprimum  translatio  disseratur,et 


exteriores.ubi  erit  fletus  et  stridor  denttum{Mal.  na, 
13) :  An  non  confusio  et  ignominia  est,  Jesom 
crucifixuni,  magistrum,  pauperem  atque  esurien- 
tem  fartis  praedicare  corporibus,  jejuniorumqae 
doctrinam,  rubentes  buccas,  tumentiaque  ora  pro- 
ferre  ?  Si  in  Apostolorum  loco  sumus,  non  solum 
sermoncm  eorum  imitemur,  sed  conversatioDem 
quoque  et  abstinentiam  amplectamur.Sanctumati- 
que  est  et  Apostolorum  ministerium,  viduis  et  pan- 
peribus  ministrare  [Actor.  vi,  2).  Non  oportet,  in- 
quiunt,  dimisso  verbo  Dei,ministrare  nos  mensis.M 
nunc  non  dioo  pauperes,  non  dico  fratrea,  et  qni 
rursum  invitare  non  possint  (ex  quibus,  excepta 
gratia,  nihil  aliud  episcopalis  speret  manus)  sed 
militantes  et  accinctos  gladio,  et  judices,  excuban- 


postea  ad  eosdemveniemus.Adhuc  contra  populum  C  tibus  ante  fores  suas  centurioaibus  et  turmisoaiii- 


Dei  sermo  est,  cui  supra  jam  dixerat  :  Econtrario 
populus  meus  in  adversariumconsurrexit:  desuper  tu- 
nicam  pallium  sustulistis^  quod  non  solum  boc  ege- 
rint,8ed  mulieres  quoque,id  est,matronas  quondam 
delicatas  fecerint  captivas  ire,  sive  sub  metaphora 
urbes  Jiidasae^quas  et  in  Isaia  Glias  Sion  vocat(/sai. 
xxvi),  eo  quod  Sion  nietropolis  fuerit.  A  parvulis 
quoque  earum  tulistis,  ioquit  laudem  meam  in  per- 
petuum,nullu8reman8it  in  populo^cunctisvelinter- 
fectis  vel  captis,  qui  meos  psalmos  caneret ;  sed  et 
pauci  qui  in  Babylone  supererant,  canere  se  non 
posse  testantur.  Quomodo,inqmunt,cantabimuscan' 
ticum  Dominiinterra  aliena{Ps.  cxxxvi,  4)?  Sur- 
gite  itaque  et  ite  in  captivitatem,  quia  in  hao  terra 


tum,  Christi  sacerdos  invitat  ad  prandium.  Tota 
clerici  urbe  discursant  iqusrunt  exhibere  judicibns 
qus  illi  in  prsetoriis  suis  autinvenire  non  possont, 
aut  certe  inventa  non  coemunt.  Nec  vero  arbitrao- 
dum  quod  generaliter  ad  omnes  hxc  dirigatar  in- 
vectio  ;  sed  quod  eos  qui  tales  sunt,  pulset  sermo 
propheticus ;  et  comminetur  eis  supplicia,  ei  leoe- 
brassempiternas  :  ut  qui  pudore  et  verecundia  non 
tenentur,  agant  poenitentiam  saltem  comminatione 
poonarum. 

LXX  :  Propinquate  montibus  astemis.  iEtemos 
montes,  vel  Angelos  intelligere  possumus,  vel  pro- 
phetas,  de  quibus  et  in  psalmo  scriptum  estiFiia- 
damenta  ejus  in   montibus  sandis  {Ps.  lxxxvi,  i)- 


requiem  non  habetis,  quse  propter  scelera  vestra  ])  Et  in  alio  loco :  Levavi  oculos  meos  in  montesmde 


polluta  est,  et  mundari  non  poterit,  nisi  longum 
sabbatum  antea  celebrarit.  Propterea  autem  dico 
vobis,  non  habetis  hio  requiem,  quia  polluta  est 
terra  vestra,  et  corrumpetur  putredine  pessima, 
captivitate  videlicet,  vel  BabyJonica,  vel  Romana, 
eo  quod  Domini  sanguinem  hauserit  :juxta  utram- 
que  enim  historiffi  veritatem  intelligi  potest. 

LXX  :  Duces  poputi  mei  projicientur  de  domibus 
deliciarum  suarum  :  proptermalas  adinventiones  suas 


veniet  auxilium  mihi  {Ibid.  cxx,  1).  Appropinqaat 
autem  458  eeternis  montibus  qui  in  peccatis 
suis  a  beatorum  contubernio  separatur  :  quomodo 
Moyses  appropinquabat  Deo,  non  loco,  sed  merito. 
Et  ad  eos  qui  appropinquabant  aeternia  montibus, 
ipse  Dominus  loquebatur.  Deus  appropinquansego: 
et  non  Deus  de  longe  {Jer.  xxiii,  23).  Montes  aatem 
aeterni,  ad  distinctionem  eorum  vocantur  qui  non 
sunt  aeterni,principium  scilicet  hujus  seecuU  mon- 


(a)ExMedicaBo,Fe8ulanoque  codicibusrescribitVi- 
ctoriuB,  adversariarum  fortitudinum  qwe  animas,  etc. 


{b)  Gorrupte  legebatur  electi, 


1178 


COMMENTARIORUM  IN  MlCHiEAM  LIB.  I.  CAP.  II. 


1174 


tium  tcnebrosomm  :  qui  cum  erecti  fuerint  velut  A 
cedruB  Libani  transeuntescummundOylocuseorum 
non  poteritinveniri. 

LXX  :  Surge  et  ambula,  quia  non  est  tibi  hic  re- 
quies,  Jubemurin  nullis  mundi  rebus  putare  nobis 
requiem ;  sed  quasi  a  mortuis  resurgentes,  ad  su- 
blime  tendere,  et  ambulare  post  Dominum  Deum 
nostrum,  et  dicere.  Adhassit  anima  mda  post  te  (Ps. 
Lxii,9).  Quod  si  neglexerimus,  et  noluerimus  audire 
dicentem  :  Exurge  qui  dormiSy  et  elevare^  et  illumi' 
nabit  ie  Chrisius  (Eph.  v,  14),  dormitabimus  qui- 
dem,  sed  decipiemur,  et  non  inveniemus  requiem 
quia  ubi  Gbristus  non  illuminat  resurgentem,  qu» 
videtur  esse  requies,  tribulatio  est. 

LXX :  Propter  immundiliam  consumpti  estis  cor- 
rupiione.  Pro  eo  quod  nos  AiximM^,  consumptiestis,  ^ 
potest  JuxtaGraecam  inteliigentiamin  Latino  sonare 
sermone,  corrupti  estis  :  ut  sit  ordo,  propter  immtin- 
ditiam  corrnpti  estis  corruptione.  EJoc  autem  ad  eos 
dicitur,  quivoluptaticorporis  et  libidinis  servientes, 
non  solum  animam.  sed  corpus  quoque  suum  cor- 
rumpunt,  voluptatum'amatores  magisquam^amato- 
res  Dei.  Poterat  quoque  dicere,  propter  immundi- 
tiam  corrupti  estis,  et  sensus  etiam  absque  corrup- 
tione  fuisset  expIetus.Nuncautemquia  ait, corrupte 
estis  corruptione,  ad  distinctionem  mihi  videtur 
corruptionis  salutaris  dixisse:  juxtaquam  et  Apo- 
stolus  loquitur :  Et  si  is  qui  foris  homo  noster  est, 
corrumpitur ;  sed  qui  inius  est  renovatur  de  die  in 
di«ii(nCor.ivJ6).Quisemper  mortificationemJesu  * 
portat  in  corpore  suo,  et  exteriorem  corrumpit  ho- 
minem,  et  carnem  imperio  animsB  subjicit,  iste  cor-  C 
rumpitur  quidem,  sed  non  corruptione,  quia  cor- 
ruptio  illius  salutaris  est. 

Fugistis  nemine  persequente.  Ad  eos  dicitur,  qui 
propter  immunditiam  corruptione  corrupti  sunt, 
quod  conscientia  peccatorum  etiam  absque  suppli- 
ciis  Iresistere  hostibus  et  dimicare  non  audeant. 

459Undeetformidolosiin  (a)  sanctorum  prsBlio, 
ne  terreant  mentes  fratrum  suorum,  ejiciuntur  e 
castris,  et  ex  acie  repelluntur  (Deut.  xx),  et  in 
maledictis  Levitici  ad  hujuscemodi  homines  sermo 
dirigitur :  Persequelur  vos  folii  vox  volaniis,  ei  fU" 
gieiis,  nuilo  persequenie  [Levit,  xivi,  36).  Scio  me 
in  cujusdamcommentariislegisse,  exponentis  Joan- 
nis  evangelista;  principium  :  Omnia  per  ipsum  facta 
suntfet  sine  ipso  factumest  nihil,  hoc  quod  dicitur,  ]) 
nihit,  ad  malitiam  retulisse  :  rursumque  ipsam  ma- 
litiam  interpretatum  esse  diabolum,  et  isto  quasi 
gpradu,  ipsum  quod  factum  est  sine  Ghristo,  nihit 
diabolum  intellexisse.Si  igitur  malitia.vel  diabolus 
nihil  eet,  et  fugerunt  qui  corruptione  corruptisunt 
nnllo,  id  est,  nihil  persequente,  diabolus  eos  est 

(a)  Duo  Palatini  mss.,  formidolosi  inimicorum 
praslio  terreant  mentes,  etc. 

(^b)  Post  Victorium  ex  Vulgata  editione,  Hebraico, 
Bnxianisque  codicibus  quem  pro  qucB  legimus :  et. 
paulo  post  toium  te^  pro  quo  erat,  totum  in  te :  nos- 
que  hac  in  re  nostri  quoque  juverunt  mss. 

(c)  Addunt  mss.  nostri  reliquum  textum :  ponam 


persecutus  in  nihili.  Quod  si  cui  videtur  nimiscuac- 
tum»  et  contraScripturaB  simpiicitatem  artificio  po- 
lius  eloquii,  quam  vera  interpretatione  dissertum, 
vel  priorem,  vel  quam  ipse  repererit  expositionem 
sequatur. 

(Vers.  11,  12.)  Utinam  non  essem  vir  habens  spi^ 
riium,  ei  mendacium  potius  loquerer,  Stillabo  tibi  m 
vinum  et  in  ebrietatemjei  erit  super{b)  quem  stillatur 
populus  iste.  Congregatione[A\,  Congregans]  congre- 
gabo  Jacob,  totum  te :  in  unum  conducam  reliquias 
Israel  pariter  (c), 

Et  in  hoc  capite  multum  Septuaginta  interpretes 
ab  Hebraico  discrepant.  Unde  primum  juxta  id 
quod  nobis  ab  Hebrsis  est  traditum  exponamus,6t 
postea,  si  Dominus  voluerit,  de  eorum  translatione 
tractabimus.  0  popule  Judaice^  ad  quoa  repromis- 
siones,  quorum  testamenta  et  lex,  et  ex  quibus 
Christus  secundum  carnem  (Rom,  ix),  cui,  immi- 
nentibus  Babyloniis,  vel  Romanis,  dixi :  Surgite  et 
ite  in  captivitatem,  quoniam  non  est  vobis  in  terra 
ista  requies,  qusB  propter  immunditiam  suam  cor- 
rumpetur  populatione  novissima,  non  me  putetis 
volentem  loqui,  et  praedfcare  gaudentem,  quod  ven- 
turum  video :  optarem  et  ipse  anatbema  esse  pro 
fratribus  meis,  qui  sunt  Israelits  (Rom,  ix,  3). 
Utinam  de  meo  sensu  Ioquerer,etsanctum  Spiritum 
non  haberem  ;  et  inter  pseudoprophetas  potius  com- 
putatus,  solus  perirem,etnon  essent  460veraqus 
dico  :  et  tanta  multitudo  crederet  in  Filium  Dei,  et 
non  traderetur  aeternae  captivitati.  Verum  quia  pro- 
pheta  sum,  et  Dei  spiritu  loquor,  et  a  divinitate[i4/. 
veritate]  missus,  praedico  veritatem :  propterea  fltil- 
labo  tibi  sermonemmeum  inmeracumvinum  quod 
te  inebriet,  et  corruere  faciat.  Me  autem  stillante,et 
futurffi  captivitatis  malum  canente,  populus  iste 
meas  suscipiet  pluvias,  hoc  est,  vulty  non  vult,8us- 
tinere  habet  quas  dico.  Et  ne  arbitremini,  malorum 
me  esse  tantum  [i4I.  tantorum]  vatem,  nuncquidem 
veniet  praedicta  captivitas  ;  sed  ecce  in  [Ai,  ut  agno« 
scatur  quia  in,ef^.]  me  sermo  loquitur,  qui  ad  om- 
nes  prophetas  fit.  Quo  reticente  prophetay  non  lo- 
quitur,  etnunc  dicit :  Veniam,  et  humanum  corpus 
asbumam  nascar  de  Virgine.  Siveita  :  Quia  in  car- 
nis  humilitate  veni,  etnon  credistis  mihi,  veniam 
in  consummatione  mundi  in  mcgestate  mea  cum 
Angelis  caeterisque  virtutibus,  et  tunc  te  totum  con- 
gregabo,  Jacob  :  tunc  in  unum  conducam  reliquias 
Israel,  et  cum  gentium  populo  in  ovili  meopariter 
copulabo  :  tuncte  muro  firmissimo  sepiam,  ettanta 
erit  oredentium  multitudo,  et  inter  caulas  poaiti 
gregis  tumuituatio,  ut  vincatur  numerus  pecorum 
largitate.  Ac  ne  forsitan  putes,  quia  dixi :  Ponam 
illum  quasigregeminoviIi,et  quasi  pecuainmedio 

iliumy  quasi  gregem  in  ovili,quasipecus  in  medio  cau* 
larum  :  tumultuabuntur  a  multitudine  hominum,  AS' 
cendens  enim  pandit  iter  ante  eos,  divideni^  et  per» 
transibunt  portam  et  egredientur  per  eam  et  transibit 
rex  eorum  coram  eis^  et  Dominus  in  capita  eorum.  Et 
in  hoc»  etc. 


im 


6.  EUSEBII  HIERONTMI 


im 


oaularum,  deovibus  meloqui,  inWligere  quod  otes  A  l«bit  'n  vinum  et  ebrietatem.  Vinum  quod  lati&eit 


iat»  homineB  flint.  Bequiturenim  :  TumuUuabuntur 
a  muUitudme  hominum.  Tumultus,  vox  plurimorum 
est,  etnimiae  multitudinis  clamor  pariter  emissus: 
ne  sestimemus  unius  vocem  esse^sedomnium  com- 
munem,  laudantium  bonum  pastorem,  qui  ardua 
qudBque  complanaverit,  et  suo  asquaverit  pede,  dux 
itineris  eorum  ipse  sit  paradisi  janua,  et  dicat :  Ego 
sum  parta :  quo  iter  dividente  et  praecedente,  et 
(a)viaBporta,transibit  pereumcredulumpecus.  Pas- 
torautemisterex  est  et  Dominus.  Unde  sequitur.  Bt 
trtmsibit  rex  eorum  coram  eis^  et  Dominus  in  capiie 
eorum.  Quod  si  voluerimusbsec  omnia  de  primo  ad- 
ventu  cjus  accipere,  et  totum  Jacob  et  reliquiaa 
Israel  461  ad  Apostolos,  et  eam  referre  multitudi- 


cor  bominis  (Ps,  ciii) ;  et  ebrietatem  qua  inebrialai 
est  Noe,  et  de  qua  dicitur :  Comedite  amid  tm^,  d 
inebriamim  (Cant.  v,  4).  M%  Haec  autem  omnia 
laetitia  et  ebrietas  ad  comparationem  sapientiae  Dei, 
qus  ut  fluvius  coelestem  irrigatJerusalem,stillae8t, 
et  gutta  permodica.  Nec  dubitabunt  sapientis  Dei 
stiilam  in  hominibus  dicere,qui  lapidem  abacissam 
de  monte  sine  manibus  legerint  (Dan.  ii),  et  latuum 
Dei  sapientius  hominibus,et  Apostolos  quoqueipsoi 
ex  parte  cognovisse,  et  ex  parte  prophetasse^I  for. 
xiii,  9).  De  hac  igitur  sapientia,  id  est,  de  atiJla  Ja- 
daici  populi  (non  enim  venit  nisi  ad  oves  perditiB 
domus  Israel)  congregatus  est  Jacob  :  omnis  qai 
supplantat  Esau,  et  eripit  primitiva  ejus  ac  bene- 


nem,  qu®  in  Actibus  apostolorum  salvata  est  ex  Ju-  g  dictionem,  et  antequam  nascatur  adhuc    in  utcro 
<i«i*a  nnn  nhhnprAhif  n  vApitAfA ATnnsiLin irAntatoris.      positus  plantam  pilosi  fratris  invadit. 

LXX  :  Cam  omnibus  suscipiens  swcipiam  religwM 


daBis,  non  abhorrebit  a  veritateexpositiotractatons 
Hosenim  verecongregavitDominusin  ovilesuum, 
et  posuit  in  medio  caularura,  et  fecit  iter  ante  eos, 
et  induxit  eos  in  Ecclesiam,  et  fult  rex  eorum  co- 
ram  eis,  et  est  Dominus  in  capite  eorum  in  perpe- 
tuum. 

LXX :  Spiritus  siatuit  mendacium.  StillavU  tibi  in 
vinum  et  ebrietatem,  et  erU  de  stillapopuli  hujus^con- 
gregandus  congregabitur  Jacob.  (b)  Non,  ut  plerique 
flBstimant,  spiritus  stetit  mendax :  sed  spiritus  statuit 
mendadum^  legendum  est,quod  GraBcediciturirveufxa 
eoT7}7e  (}/&uol<,  hoc  est,  t6  <{/eu8o;.  Quomodo  enim  in 
vulneribus  putridis,  ne  cancer  serpat  et  emortuum 
corpus  vivas  carnes  depascatur,  medici  statuunt 
[At,  secant]  vulnus  et  urunt  cauterio,  vel  pulvere 


de  Israel,  Gum  inquit  orediderit  gentium  popnlat, 
et  omnis  orbis  ad  meam  fuerit  fldem  adducus,  et 
intraverit  gentium  plenitudo,  tunc  etiam  reliquis 
Israel  salvabuntur,  non  illae  reliquiae,  de  quibusest 
scriptum  in  Regnorum  libro :  Dereligui  mikiseptem 
miUia  virorum^  qui  non  curvaverunt  genua  Baat  (III 
Reg.  XII,  18).  Et  de  quibus  Paulus:  Ergo  et  in  isto 
tempore  reliquix  secundum  electionem  gratise  saba 
factx  sunt  (Rom,  xi,  15) ;  de  quibus  supra  hic  pro- 
pheta  testatur :  Et  erU  de  stilla  poputi  huju4,congre' 
gandus  congregabitur  Jacob,  Sed  illae  reliquiaB,  qas 
postquam  omnes  suscepti  [^4/.  susceptae]  fuerint,io 
flne  suscipientur  a  Deo.Et  dequibus  nnnc  dicitor: 


xQiuoTixci) :  ita  spiritu  Dei  flnem  posuit  .mendacio,  G  Cum  omnibus  suscipiens  suscipiam  reliquias  Itrael^ 


ne  ultra  populus  Dei  pseudoprophetarum  vocibus 
Bubvertatur.Quod  autem  spiritus  tam  innovo  quam 
in  veteri  Testamento,  ubicumque  sine  additamento 
ponitur,  in  bonam  partem  intelligatur,  et  saBpe  di- 
ximus,et  nunc  ex  parte  ponemu8,ne  cui  dubium  sit. 
Fmetus  autem  spirUuf,  chariias,  gaudium,pax  (Galat. 
V,  22).  Et :  Si  spirituvivimus,  spiritu  et  ambulemus 
(Ibid,  VI,  25).  Et  alibi :  Si  autem  spiritu  operacamis 
mortificaveriipi,  vivetis  (Rom,  viii,  13).  Et  in  veteri 
Testamento  :  Dans  flatum  populo,  qui  est  in  ea,  et 
spirUum  his,  qm  catcant  eam  (Isai.  xlii)  :  haud  du- 
bium  ex  praecedentibus  quin  terram  signiflcet.  Qui 
enim  calcant,terrena  opera,  et  pedibus  suis  subji- 
ciunt,  ea  utique  non  malum,  sed  bonum  spiritum 


ut  juxta  id  quod  (c)  scriptum  est :  Goncludens  Deos 
omnes  sub  peccato,omnibusmisereatur(i{(Hit.xi,32). 

LXX  :  Ponam  aversionem  eorum  sicut  oves  m  tri- 
bulatione.  Reliquias  de  Israel  quas  postquam  oames 
suscepero,  suscepturus  sum  :  nunc  interim  quia 
aversi  sunta  me,ponam  in  tribulatione,  et  coangus- 
tabo,  et  faciam  sedere,  sine  sacerdote,  sine  iltari, 
et  sine  propheta  :  ut  quem  per  benefioia  non  sense- 
runt,  intelligant  per  supplicia. 

LXX :  Quasi  gregem  in  mediocubiltis  eorum:  (d)  sab 
auditur,  ponam.  Non  solum,  inquit,aversio  eoram, 
qua  a  me  aversi  sunt,  poneturquasi  grex  in  triba- 
latione ;  sed  postquam  tribulati  fuerint,  4M  et 
angustiae  tempus  expleverint,  ponentur  in  reqaie. 


mercntur  accipere.  Econtrario  malus  spiritus  sem- n  hocest,  in  cubili  suo.  Et  iunc  [At.  nunc]  de  bomi 


per  cum  additamento  legitur,  utibi :  Cum  autem  spi- 
ritus  immundus  exierit  ab  homtne  (Mait.  xii,  43). 
Et  in  alio  loco :  Increpavit  spirUum  immundum  (Luc. 
IX,  43).  Et :  SpirUuxmalusinvasit  Saul(lReg,xwu  14), 
et  caetera  his  similia.  Spiritus  ergo  Dei,  qui  finem 
mendaoio  posuit  in  pseudoprophetis,  ipse  tibi  stil- 

(a)  Iterum  Victortus,  via  et  poria,  ex  eo  quod  in- 
fra  :  Ipse  enim  Dominus  et  rex  et  pastor  et  via  est  et 
porta, 

(b)QuiB  subsequentis  capituli  sectione  altera  pro- 
ponuntur  verba.  Cum  omnibus  suscipiens  suscipiam 
reliquias  de  Israel,  hic  frustra  et  contra  mss.  fidem 
in  editis  subjungebantur. 


nibuscommigrabuntettranscendenthumanscondi- 
tionis  8tatum,etimplebunt  quod  sequitur :  Exsilient 
ex  hominibus,  Non  solum  autem  iili  exsilientetab- 
ibunt;  sed  omnes  ad  quos  flt  Dei  sermo,  et  qui  ha- 
mana  vitia  relinquentes  conversationem  divinitatis 
imitantur,  et  audiunt :  Ego  dixi,  dii  estis,et  fUiieX' 

(c)  Antea  erat,  supra  diximus^  ditsentientibas 
rass.  ipsaque  rei  veritate. 

(d)  Hic  quoque  verba  sacri  iexiu%  ^ea:silient  ex  hmx- 
nihus,  qusc  seriem  Hieronymianae  expositionis  im- 
pcdiebant,  atque  inferius  suo  loco  proponuntur,ad 
mss.  fldem  induximus. 


im  COMMBNTARIOHDM  IN  MlCHiEAM  LIB.  I.  CAP,  III-  H78 

celsi omneSf  exsilienl  ex  hominibus,  et  quasi  ferentur  A  salvabilur  :  ifigredietur,  et  egredietur^  et  pascua  inve- 


[AL  feruntur]  ad  coelum. 

LXX :  Ascende  per  divisionetn,  Praesens  locus  quasi 
proprium  habet  exordium  et  apostrophen  eloquii 
prophetalis,  ad  eum  qui  salvaricupit,  cui  imperatur 
utascendatperdivisionem.Quodquidemmanifestius 
fiet,  si  de  Genesi  sumpscrimus  exemplum,  ubi  nas- 
cuntur  gemini  de  Thamar,  cum  qua  Judas  patriar- 
cha  concubuit :  Factum  est,  inquit,  cum  parerel,  et 
haberet  geminos  in  ulero  :  in  ipso  partu  unus  protulU 
manus^  et  tutit  ohsteirix  et  ligavit  in  manu  ejus  cocci- 
num,  dicens  :  Hic  egredietur.  Cum  aute>n  con- 
traxisset  manum,  statim  egressus  est  frater  ejus,  et  iUa 
aii  :  Quare  divisa  est  propter  te  maceria  ^  et  vocavit 
ncmtn  ejus  Piiares^  quod  interpretatur  divisio,  Et 


niet  {Joan.  x,  9).  De  qua  porta  et  alibi  prophetatur: 
Hasc  est  porta  Domini^  justi  intrabunt  per  eam  (Ps. 
cxxvii,  20).  Quicumque  autem  ingressus  fuerit,  non 
debet  in  eo  statu  in  quo  intraverat,  permanere ;  sed 
egrediatur  ad  pascua,  ut  in  intrando  exordinm  sit, 
in  exeundo  et  in  pascua  reperiendo,  virtutum  per- 
fectio.  Qui  ingreditur,  adhuc  in  ssculo  est,  et  ex 
creaturis  intelligit  {Al,  intelliget]  Greatorem.  Qui 
autem  egreditur^transcendit  universam  creaturam, 
et  omnibus  qu»  videri  possunt  pro  nihilo  compu- 
tatis,  inveniet  pascua  super  coclos,  et  sermone  Dei 
vescetur,  et  dicet :  Dominus  pascit  me,  et  nihitmihi 
deerit  {Ps,  xxi,  1).  Hoc  ideo,  ut  intelligeremus  Evan- 
gelicum  testimonium  :  Ingredieiur  et  egredietur,  et 


post  hwc  egressus  est  frater  ejus.in  cujus  manu  erat  n  pascua  inveniet;  et  quod  nunc  dicitur  per  Prophe- 

'     "  *  *    '*  tam  :  Et  transierunt  portam,  et  egressi  suntper  eam : 

qui  tamen  transitus  et  egressio  absque  Christo  rege 
nostro  tribui  non  potest,  qui  rex  et  Dominua  est. 
Statim  quippe  connectitur :  Dominus  autemprinceps 
erit. 

(Gap.  III.  —yeT9A^eq(\,)Etdixi\Audite,principes 
Jacoby  et  duces  domus  Israel.  Numquidnon  veslrum  est 

scirejudicium,quiodiohabeiisbonumetdiligitismatum, 
qui  violenter  tollitis  pelles  eorum  desuper  ets,  et  camem 

[yu\g.cames]eorumdesuj>erossibuseorum,quieomede' 
runt  465  camem  popuii  mei.et  pellem  eorum  desuper 
excoriaveruntj  et  ossa  eorum  confregerunt,  etconcide- 
runt  sicut  in  lebete,  et  quasi  camem  in  medio  oltx. 
Tunc  clamabunt  ad  Dominum,  et  non  exaudiet  eos,  et 
abscondet  fadem  suam  ab  eis  in  tempore  iilo,  sicut  ne- 


cocdnum,  et  vocavit  nomen  ejus  Zara,  qui  in  lingua 
nostra  dicitur  semen,  vel  oriens  {Gen.  xxxviii,  27, 
seqq.).  Ostendit  ergo  senior  populus,  in  qno  erat 
ortus  et  semen  antequam  de  gentibus  Ecclesianas- 
oeretur,  manum  suam  in  operibus,  et  postea  con- 
traxit  eam  audiens  per  Isaiam  :  Manus  enim  vestrx 
sanguine  plenx  sunt  {Isai.  i,  15).  Gumque  ille  con- 
traxisset  [Al.  contraxit]  manum,  et  a  justiti®  ces- 
saret  operibus,  frater  ejus  egressus  est  gentium  po- 
pulus.Et  propter  ipsum  divisaest  sepes,  et  destruxit 
Dominus  atque  Salvator,  ut  ille  posset  incedere, 
parietem,  qui  erat  in  medio,  et  maceriam  duos  po- 
pulos  separantem  t  et  fecit  unum  gregem,  et  duos 
creavit  in  semetipso  in  uno  novo  homine  faciens 
pacem.  Unde  et  obstetrix  prophetice  loquens  dicit 


ftd  Phares  populum  juniorem  :   Ut  quid  divisa  est  C  quiter  egerunt  in  adinventionibus  suis.  Manifeste  ad- 


propter  te  maceria  f  Si  intellexistis  exemplum  de  Ge- 
nesi,  ascende  qui  salvari  cupis,  nequaquam  per  ve- 
terem  populum  qui  manum  contractam  habet,  sed 
per  novum,  in  quo  via  Ghristus  est,  in  quo  porta 
Jesus,  per  quem  ad  Patrem  incedimus,  ipse  enim 
8oivii464  medium  parietem  et  maceriam,  id  est, 
obscuritatem  veterum  prophetarum,  et  omnia  anti- 
qus  Legis  aperuit  sacramenta^et  dissipata  incedendi 
difficultate,  viam  oculis  omnium  revelavit :  ut  qui 
vult  pergere,  nullo  irretiatur  {Al.  impediatur]  obice, 
nec  obscuritatis  caligine  terreatur. 

LXX :  Anie  faeiem  eomm  divisemnt  et  transierunt 
portam^  et  egressi  sunt  per  eam.  Exivit  rex  eorum  ante 
faciemeorumiDominusatUemprincepseorum  [Ai.erit]. 


versum  principes  Israel  sermo  est,et  sub  metaphora 
leonum  sive  latronum  crudelitaseorum  describitur: 
quod  spoliaverint  pauperes,  et  interfecerint  eos,  et 
carnes  eorum  ossaque  contriverint,et  quasi  in  medio 
olJffl,  sic  in  urbe  JerusaJem  miserabilem  plebem  af- 
flixerint,  et  propter  ha;c  inferatur  eis  postea  suppli- 
cium  in  die  captivitatis,  vel  a  Nabuchodonosor,  vel 
a  Vespasiano  et  Tito.  Et  clament  ad  Dominum,.et 
non  exaudial  eos,  el  abscondat  faciem  suam  ab  eis, 
quia  nequiter  egerint  in  sceleribus  suis. 

LXX  :  Et  dicet :  Audite  hxcy  principes  domus  Jacob, 
et  reliqui  domus  Israel.  Gum  superioribus  h»ret  sen- 
tentia,  Supra  enim  dixerat :  Dominus  autem  princeps 
erit,  et  dicet :  Audite,  principes  domus  Jacob,  et  reliqut 


Propterea  dixi  tibi :  Ascendeper  divisionem,  qui  sur-  j)  domus  Israei.  Pro  reliquis  domus  Israet,  exceptis  Sep- 

.  .  .        tuaginta,  omnes,  duces  domus  Israel,  transtuJerunt. 

Dominusergo  qui  viam  fecit  populo  suo,  et  egressus 
est  ante  faciem  eorum,  et  ipse  est  princeps  itineris 
simplicioris  populi  ,quem  gregem  vocat:  his  qui(a)  no- 
lunt  se  prflBvium  sequi,  sed  superbiunt,  et  quasi  judi- 
ces  populi  vestigiaillius  non  sequuntur,comminatur 
et  dicit :  Audite,  principes  domus  Jacob,  et  duces  domus 
IsraeL  Quid  est  autem  quod  cos  cogit  audire  ?  Non 
vestrum  est,  inquit,  scire  judicium,  qui  odio  habetis 
bonum,  et  quseritis  mala :  id  est,  non  meremini  Dei 


rexisti  cum  Ghristo,  et  ea  quaeris  quas  sursum  sunt : 
qnia  Angeli,  sive  Pater  et  Filius,  et  Spiritus  sanctus 
diviserunt  quod  videbatur  obstare,  et  fecerunt  viam 
Yolentibus  ingredi,  et  quia  aperto  itinere  invaserunt 
iter,  non  solum  ingressi  sunt  portam,  sed  et  trans- 
iemnt  per  eam.  Ingressi  sunt  autem,  quia  et  rex 
eomm  eamdem  ingressus  est  portam,  et  aperuit  eis 
iter,  nt  absque  ulla  difficultate  graderentur.  Ipse 
enim  Dominus,  ^t  rex  et  pastor,  et  via  est  et  porta, 
dicitque :  Ego  sum  porta :  per  me  qui  fuerit  ingressus. 


(a)  Falso  et  contrario  aenau  Martian. ,  his  qui  volusU. 


^    1179 


8.  KUSEBII  HIERONYMI 


ilM 


scire  judicium  quod  est  abjBBUB  multa :  et  profun-  A 
dum  justitis  ejus  mens  prava  non  invenit.  Aut  quo- 
modopotesti8  8cirejudiciumDei,quiodistisbonum, 
et  quaerilis  malum,  qui  detestamini  sanctos  paupe- 
res,  et  honoratis  divites  peccatores.  Simulque  consi- 
deremus  verborum  significantiam :  bonanon  amare, 
peccati  est :  quanti  sceleris  etiam  odisse  ?  et  econ- 
trario,  si  mala  non  fugere,vitii  est :  quantsc  impieta- 
tisestetiara  diligenterinquirere?  Posthaecdescribi- 
tur  saevitia  judicum,  et  in  subjectos  crudelitas. 

466  LXX  :  Diripientes  pelles  eorum  ab  eis^  et  car^ 
nes  eorum  ab  ossibus  eorunu  Sicut  devoraverunt  car- 
nes  populi  mei,  et  pelles  ab  eis  excoriaverunt,  et  os$a 
eorum  confregeruni,  et  conciderunt  sicut  carncs  in  le^ 
bete,  et  sicut  cames  in  oUa :  sic  clamabunt  ad  Domi" 
num»  et  non  exaudiet  eos,  et  avertet  faciem  suam  ab  p 
eis  in  tempore  illo,  eo  quod  pessime  egerunt  in  adin- 
ventionibus  suis.  Non  sufTeceratspoliasse  subjectum 
gregem  ;  sed  corpora  quoque  eorum  afflixerunt 
duro  imperic,  etossaeorum  contriverunt,  ut  quid- 
quid  in  eis  forte  fuerat,  frangerent  atque  conte- 
rerent.  Quomodo  ergo  illi  spoliaverunt  populum 
meum,  et  nudaverunt  omni  pulchritudine  et  decore 
cutis,  et  carnes  et  ossa  miserunt  in  oliam  ferven- 
tem,  quam  rex  accendit  Assyrius,  tradentes  gregem 
meum  diabolo,  et  angelis  ejus  :  sic  et  ipsi  cum 
venerit  dies  ultionis,  clamabunt  ad  Oominum,  et 
non  exaudientur,  quia  nec  ipsi  rogantes  audierunt: 
et  extendent  manus  suas  ad  Dominum,  et  Deus 
avertet  faciem  suam  ab  cis,  quia  et  illi  averterunt 
a  precantibus  vultum.  Et  haec  universa  patientur^ 
quiapessimeegeruntinstudiisetvoluptatibussuis:  C 
et  non  reges  fuere,  sed  tyranni :  nec  praepo8iti,sed 
leones  :  neque  magistri  discipulorum^  sed  lupi 
ovium,et8atiaverunt  se  carnibus,etincrassati  sunt, 
et  sicut  pinguissima  hostia  interfectionis,(a)et  sup- 
pliciis  Domini  praeparati.  Hucusque  contra  princi- 
pes  malos  :  sequens  vero  sermo  adversus  pseudo- 
prophetas  est  et  doctores  pessimos,  qui  populum. 
Dei  adulatione  supplantant,  poilicentes  scientiam 
Scripturarum. 

(Vers.  5  seq.)  Haic  dicit  Dominus  super  prophe- 
tas,  qui  seducunt  populum  meum :  qui  mordent  denti- 
bus  suis,  et  prxdicant  pacem :  et  si  quis  non  dederit 
in  ore  eorum  guippiam,  sanctificant  super  eum  prse- 
lium :  propterea  nox  vobis  pro  visione  [Al.  divisione] 
erit,  et  tenebrx  vobis  pro  divinationCy  et  occumbet  soi  n 
super  prophetaSy  et  obienebrabitur  super  eos  dies,  et 
confundentur  qui  vident  visiones  :  et  confundentur  di- 
vini,  et  operieni  vultus  suos  omnes,  quia  non  est  re- 
sponsum  Dei,  Verumtamen  ego  repleius  sum  fortitU' 
dine  spiritus  Dominijudido  et  virtuie  [Al.  veritate],ut 
annuntiem  Jacob  scelus  suum,  et  Israel  peccatum 
suum,  LXX  :  Hxc  dicit  Dominus  super  prophetaSf 
qui  seducunt  populum  467  meum,  et  mordent  denti- 
bus  suis,  et  prxdicant  super  eum  pacem,  et  non  est 
data  in  ore  eorum,  sancti/icaverunt  super  eum  prX' 


lium :  propterea  nox  vobis  erit  pro  visione  f  AL  indi' 
visione],  ei  tenebrae  erunt  vobis  ex  divinationCy  et  oc- 
cumbet  sol  super  prophetas,  et  contenebrescet  super 
eos  dies,  et  confundentur  qui  vident  somnia,  et  irride- 
buntur  harioli,  et  loquentur  adversum  eos  omnes  tia', 
quia  non  est  qui  exaudiat  eos,  nisi  ego  implevero  forti' 
tudinem  in  spiritum  Domini,  et  judicium  et  potentiam, 
ut  annuntiem  Jucob  impietates  ejus,  et  Israel  peccata 
sua.  Legimus  fuisse  pseudoprophetas  in  Israel,  qui 
propter  dona  pacem,  quae  eis  data  non  erat,  predi- 
cabant,  et  si  quis  munera  non  dedisset,  quamYis 
sanctus  esset,  iram  Dei  nuntiarent  illi  esse  ventu- 
ram.  Unde  nunc  dicitur  ad  eos  quod  loquantar 
mendacia,  et  sermo  eorum  non  prophetia,  sed  divi- 
natio  sit  falsa :  n  eque  habeant  lumen,  sed  tenebras 
et  errorem.   Cumque  in  contrarium  versa  fuerint 
quae  promiserant,  tunc  operientur  confusione,  quit 
non  erat,  inquit,  responsum  Dei. 

Jam  [Al.  nam]  nec  daemones  accipient  potestatem, 
uteos  suafraude  decipiant.Muta  erunt  oracula,tace- 
bit  immundus  spiritus,  et  illudere  non  audebit.  Hoc 
de  pseudoprophetis.  Rursum  oratio  de  seipao  pro- 
phetae  loquentis  inducitur,  illis  falsa  vaticinantibus, 
et  opertis  confusione  et  ignominia,  ego  quae  loquor, 
a  sancto  Spiritu  institutus  loquor,  et  loquor  judi- 
cium  Domini  et  virtutem  [Al.  veritatemj.  Gumqae 
pseudoprophetae  mordeant  dentibus,  et  praediceQt 
pacem,  ego  absque  ulla  formidine  annuntio  Jacob 
Bcelus  suum,  et  Israel  peccatum  suum  ;  qaia  pro 
Deo,  vel  idola  venerati  sunt,  vel  Dei  Filium  cruci- 
fixerunt.  Si  autem  juxta  Septuaginta  quod  dicitur, 
de  haereticis  voluerimus  accipere^  qui  vere  pseudo- 
prophetae  sunt,  et  dicunt,  haec  dicit  Dominus,  et 
Dominus  non  misit  eos^  non  errabimus.  Hli  enim 
populum  quondam  Dei  errore  decipiunt,  et  hoc  fo- 
ciunt,  ut  comedant  eos,  vel  simpliciter  in  accipien- 
dis  muneribus,  vel  mystice  in  occisione  animanim 
eorum,  et  promittunt  eis  pacem  et  regna  cceVe8tia, 
et  dicunt,  non  neccsse  est  ut  vivas  contiaeater  et 
sancte,  habeto  fidem  quam  docemus,  et  omnia  pro- 
missa  Domini  consequeris  :  468  quae  loquentes, 
magis  adversum  eos  iram  Domini  concitant,etpr8- 
lium  in  illos  sanctiQcant.  Quamobrem,  o  heretici, 
qui  putatis  habere  vos  prophetiam,  et  imitamini 
Ecclesiam  Dei,  ubi  aestimatis  esse  visionem,  ibi  nox 
erit :  et  ubi  jactatis  vaticinium  prophetale,  ibi  apiri- 
tus  loquetur  immundus.  Occidet  enim  sol  juatitis 
super  hujuscemodi  prophetas,  et  videbunt  tenebras 
suas  et  confundentur.  Gumque  divini  magis  quam 
Prophetae  fuerint  comprobati,  ridebuntur  8aper 
eomniis  suis,  et  populi  qui  ab  eis  prius  decepti  fue- 
rant,  contra  eos  loquentur.  Tunc  etiam  ipsi  magistri 
poenitentiam  agent,  et  nemo  eos  exaudiet,  nisi  ego 
quem  ofTenderant.  Et  quia  clemens  sum^  et  nolo 
mortem  peccatoris  (Ezech.  xviii),  sed  cupio  at  n- 
vertatur  et  vivat,  cum  exaudiero  eos,  dabo  eis  vir- 
tutem  spiritus  mei,  et  implebo  eos  judicio  meo  ti 


(6)  Gonstabit,  inquit  Viotorius,  ex  ipsa  lectionei  sunt  legendum  pro  et :  sed  mss.  non  8a£Fk^igantar. 


1181 


COMMENTARIORDM  IN  MICHiEAM  LIB.  I.  CAP.  III. 


4181 


fortitudine,  ut  qui  prius  populum  blandimentis  de-  A 
cipiebant,  postea  vera  annuntiando  deterreant,  et 
ad  rectam  rovocent  viam,  et  qui  causa  erroris  fue- 
rant,  incipiant  mederi  vulneribus  qu8B  intulerant, 
et  esse  occasio  sanitatis.  Animadverte  in  praesenti 
loco,  possc  aliquem  docere  post  peccatum,  si  tamen 
vitia  pristina  digna  pcBuitentia  eluerit.  Undc  etDa- 
vid  post  adulterium  et  bomicidium  loquitur  in  psal- 
mo  :  Asperges  me  hysopo  et  mundabor:  lavahU  me, 
et  super  nivem  dealhabor.  Nec  sua  tantum  puritate 
contentus  est,  sed  infert :  Redde  mihi  Iwtitiam  salu- 
taris  tfit,  et  spiritu  principali  confirma  me.  Gumque 
hoc  feceris.  Doceho^  ait,  iniquos  vias  tuas,  H  impii  ad 
te  convertetUur  {Psal.  x). 

(Vers.   9  seq.)  Audite  hxc,  principes  domus  Ja- 

cob,  et  (a)  judices  domus  Israel:  qui  abominamini  ju-  t% 

dicium,et  omniarectapervertitis,  quiwdificatisSionin 

sanguinibuSf  et  Jerusalem  in  iniquitate.  Principes  ejus 

in  muneribus  judicabant,  et  sacerdotes  eius  in  mer- 

cede  docebanlf  el  prophetse  ejus  in  pecunia  divinabantt 

et  super  Dominum  requiescebant  dicentes:  Numquid 

twn  Dominus  in  medio  nostrum  f  non  venient  super 

nos  mata :  propter  hoc  causa  vestri  Sion  ut  agerarabi- 

tur,  et  Jerusalem  quasi  acervus  lapidum  erit,  et  mons 

tempti  in  excetsa  silvarum,  LXX :  Audite  haec,  duces 

[Ahjudices]  domus  Jacobet  retiqui  domus  Israel,  qui 

abominamini  469  judicium^etomniarecta  pervertitis: 

qui  sedificatis  Sion  in  sanguinibus,etJerusatem  intni- 

quitatibus.  Duces  cjus  inmunerihus  judicahant,  etsa- 

cerdotesejus  in  mercede respondebant.et  prophetwejus 

in  pecunia  divinabantj  et  super  Dominum  requiesce" 

bant,  dicentes :  Nonne  Domintts  vi  nobis  est  ?  non  ve-  C 

nient  super  nos  mala.  Idcirco  propter  vos  Sion  quasi 

ager  arabitur,  et  Jerusalem  ut  custodia  pomarii  erit, 

et  mons  Domini  in  lucum  saitus.  Nemo  ambigit,  Jeru- 

salem  propter  sceiera  qua;  in  .hoc  capitulo  descri- 

buntur,  fuisse  subversam,  et  quia  supra  vei  ad  judi- 

ces,  vel  ad  pseudoprophetas  praecesserat  commina- 

tio  :  Audite,  principes  domus  Jacob,  et  duces  domus 

IsraeL  £t  post  paucos  versiculos :  Hffc  dicit  Domi- 

nus  super  Prophetas,  qui  seducunt  populum  meum^ 

etreliqua:   nunc  generaliter  et  adversum  judices, 

et  adversum  pseudoprophetas,  et  contra  sacerdotes, 

et  contra  eos,  qui  sibi  Dei  polJicebantur  notitiam, 

prophetaiis  sermo  texitur,  et  arguit  eos  quod  prop- 

ter  scelera  eorum  Sion  quasi  ager  aranda  sit,  et  Je- 

rusalem  velut  acervus  lapidum  corruitura,  et  mons  j) 

templifuturusinexceisasilvarum.Videmuscomple- 

ta  quas  dictasunt :  oris  eloquiumoculi  probant:  pro- 

phetis  testis  aspectus  est.  Hoc  ipsum  testimonium 

et  in  Jeremiaa  voiumine  scribitur  (Jerem.  xxvi),  ubi 

et  Michffiffi  propheta  fit  mentio,  et  Jerusalem  vasti- 

tas  prsdicatur.  Judices  et  principes  domus  Jacob  et 

domus  Israel,  id  est,  et  duarum  et  decem  tribuumy 

(a)  Idem,  Legendum,  inquit,  esset  duces^  ut  in 
pnncipio  capituli :  eadem  enim  utrobique  vox  est 
^VTp-  Verum  quia  Vulgata  editio  legit,  judices,  et 

ita  etiam  Hieronvmus  interpretatur,  ad  sensum  ma- 
gis  quam  ad  veroum  respiciens,  monere  lectorem, 


non  solumjudicium  non  faciebant;  sed  abomina- 
bantur  i]lud,etomniarectapervertebant,  ne  saltem 
parva  justitia  remaneret  in  civitate.  Qui  «dificave- 
runtSioninsanguinibus.et  Jerusalem  in  iniquitate, 
rapinis  pauperum,  caede  insonlium,  occisione  san- 
ctorum.  Quod  si  quis  de  principibus  videbatur  judi- 
care  quod  cratre.ctum,vendebat  magissententiam, 
et  in  muneribus  judicabat.  Sacerdotes  quoque  non 
docebant  populum,  nisi  accepto  pretio ;  et  cum 
dicatur  ad  sanctos :  Gratis  accepistis,  gratis  date 
(Matth.  x,  8),  illiDei  responsum,  acceptapecuniapro- 
ferentes,  gratiamDominiavaramercede  vendebant. 
Et  post  haecmalanon  intelligentes  peccatum  suum, 
quasi  sceleribus  redimerent  charitatem  Dei,  judices 
ac  sacerdoteset  prophetas^TO  Dei  esse  sememo- 
rabant,  et  secundum  impcBuitens  cor  suumdicebant: 
Dominus  in  medio  nostrum  est,  et  non  venient  super 
nos  niala.  Quia  igitur  non  egerunt  poenitentiam,  et 
omnis  populus  secutus est prlncipium et sacerdotum 
prophetarumque  vitia,  Sion  quasi  ager  arabitur,  et 
Jerusalem  sicut  acervus  lapidum  erit,  et  templum 
quod  prius  auro  argentoque  fulgebat,  in  ruinas  ulti- 
mas  collabetur.  Haec  contra  populum  Judaeorum, 
cujus  vera  captivitas  et  extremae  ruinse,  et  propter 
superiora  quidem  scelera,  sed  maxime  propter  effu- 
sionem  Dominici  sanguinis  irrogata  sunt.  Unde  et 
Sion  quasi  ager  arata  est,  et  Jerusalem  in  tumulos 
vcrsa  saxorum,  et  templum  illud  quondam  nobiie 
atque  8ublime,in  extremoscinerescomminutumest. 
Si  quis  autem  haec  quae  de  Jerusalem  dicuntur,  et 
de  Sion  ad  Ecclesiam  transferat  (ipsa  est  enim  do- 
mus  Jacob,  et  domus  Israel,  secundumilludquod  in 
Isaia  scribitur :  Jacobpuer  meus,  suscipiameum  (Isai, 
xu,  8).  Et  illud  ad  Timotheum  :  Ut  scias  quomodo 
te  oporieat  in  domo  Dei  cenvcrsari^  quse  est  Ecclesia 
(I  Tim  iii,  15)  iste  liquido  pervidebit,  quod  princi* 
pes  domus  Jacob,  et  reliqui  de  domo  Israel^sive,  ut 
melius  in  Hebraeo  scriptum  est)  Judices  domus Israelf 
non  sint  alii  nisi  episcopi,  presbyteri  et  diaconi,  qui 
nisi  omni  custodia  servaverint  cor  suum,  abomi- 
nanturjudicium  et  universarecta  pervertunt :  quan- 
do  enim  juxtapersonam  judicant,  et  in  disceptatio- 
ne  negotii  non  faletcausaemeritum,  sed  reorum  po- 
tentia,nonne  abominantur  judicium,  et  omnia  recta 
pervertunt  ?  Potestautemet  aliteraccipi,  quod  prin- 
cipes  domus  Jacob,  et  judicesdomuslsraelabomi- 
nentur  detestenturque  judicium,  Dei  judicissenten- 
tiam  declinantes,  et  omnemregulamScripturarum 
malisinterpretationibus  depravantes,  isti  aediGcant 
Sioninsanguinibus :  et  Jeruaalemininiquitate.Cum 
enim  Scriptura  jubeat :  Ne(b)  inducas  impium  in  ta^ 
bemactUumjustorum  (Psal,  v),  et  virum  sanguinum 
etdolosum  abominetur  Dominus:  hi  quoscumque 
de  asseclis  suis  ordinantclericos,etvitam  eorum  ia 

non  autem  lectionem  mutare  placuit. 

(h)  Notatum  Victorio  haberi  lestimonium  Prov.  zxi? 
secundum  Septuaginta,  [i:^  izpoQiya-^z  iatSi)  vo|ji^ 
oixx{cov.  Quo  in  loco  non  habemus:  rie  qucaras  tmr 
pietatem  in  domo  justi. 


1113 


S.  EOSEBII  fllBRONYMI 


Itli 


•oandalum  popi]li8ezponentes,reiBQntinfidelitati8  A  lummellis  (lUA^.xiv).DieitiiremmquidteoQmiBt 


eorum  qui  scandalizantur  (Matt.Tviii),  Undedicitur 
expedire  homini  4Tf  ut  mola  asinaria  ligetur  in 
colloejus,  et  pra^cipitetur  in  profundum,  quam  ut 
Bcandalizet  unum  deminimisEcclesifiB.Gumquesa- 
cerdotes  Malacbias  propheta  angelos  vocet  (Malac. 
ii),  et  08  eorum  oraculum  Domini  s\i{Deul.  xix,  19), 
sine  munerum  acceptione  non  judicant,  legentes: 
Munera  exctecant  oculos  eliam  sapientium^  et  quasi 
frenum  in  ore  avertunt  (a)  increpationem  (Eccles.  xx) ; 
et  cum  dicatur  ad  apostolos  :  Nolite  possidere  aurum 
et  argentum,  neque  (bs  in  %onis  vestru  sit  (Matt.  x,  9) : 
et  excutiatur  de  sancti  viri  manibus  etiam  labore 
parta  pecunia,  voces  Domini  venditant,  et  de  colum- 
bis  mercanturin  teraplo.Sedetprophets  Jerusalem 


portaverit,  et  tamen  propheta  non  scribiiar  acoe- 
pisse:  quippe  cum  et  corripuerit  eam,  et  venturom 
loctum  prsdixerit :  licet  potuerint  hi  qui  ad  hario- 
los  ire  consueverant  (quia  multi  divini  et  harioli 
erant  in  Israel)  mala  consuetudine  ceiimasse  id* 
ipsum  etiam  de  prophetis,  et  voluisse  sancUs  viris 
offerre,  quod  divinis  offerre  consueverant,  et  tu- 
tummodo  Scripturam  narrasse  quid  ilH  yolueriat, 
nec  tamen  intulisse  quod  ipsi  aut  offerre  ausi  fue- 
rint,  aut  prophetae  acceperint.  Apostolus  Paulus: 
Quialtari^  inquit,  serviunt,  et  de  altari  participnt, 
et  vivunt  (I  Cor.  ix,  13).  Permittitur  tibi,  o  saee^ 
dos,  ut  vivas  de  altari,  non  ut  luxurieris.  Bovi  tri- 
turanti  os  non  clauditur  (Ibid.,  9).  Scimus  ista,  et 


in  pecunia  divinabant,ne8cientesaliudesseprophe-  n  tamen  licentia  hac  Apostoius  non  abutitur:  etbt- 


tiam,  aliud  divinationem  :numquamenimdivinatio 
in  Scripturisin  bonam  partemaccipitur.  Non(b)erity 
ait,  augurium  in  Jacob  negue  divinatio  in  Israel 
[Num.  XXIII,  23).  Videbantur  sibi  quidem  esse  pro- 
phetfiB,  sed  quia  pecuniam  accipiebant,  prophetia 
ipsorum  facta  est  divinatio.  Petrus  apostolus : 
Argentum,  inquit,  et  aurum  non  habeo  (Act.  iii,  6) : 
poterat  utique  Simoni  mago  vendere,  quod 
petebat;  immo  poteratsimulare  vendentem  (Spiri- 
tusenimsanctus  noc  venundari,  necemipotest),sed 
oblatam  pecuniam  cum  ofTerente  damnavit  (Ibid. 
viii)  Nunc  videas,  prophetas  Jerusalem  non  habere 
in  ore  prophetiam  ;  et  in  Domino  requiescere,  et 
dicere  :  Non  venient  super  nos  mala  :  quorum  causa 
Bpeculatorium  Dei  hostili  aratro  dividitur  ;  et  locus 


bens  victum  vestimentumque,  contentus  est :  nocie 
et  die  iaborat  manibus  suis,  ne  cui  gravis  sit.  Et 
jurat  in  Epistolis,  se  sancte,  et  sine  avariUa  in 
Ghristi  Evangelio  conversatum,  et  non  eolumde  se, 
sed  de  discipuh'8  quoque  suis  hoc  ipsum  asserit: 
quod  nuUum  miserit,  qui  ab  Ecclesiisaut  posceret 
[Al.  possit]  aliquid,  aut  vellet  accipere  (I  Thess.  in). 
Si  aotem  gratulatur  inquibusdamEpistoIis,  etmit- 
tentium  munera  benevolentiam  Dei  appellat,  non 
tam  sibi  congregat  quam  pauperibus  saDctorum,  qai 
erant  in  Jerusalem.Sancti  autem  paupere8,hierant 
in  Jerusalem,  qui  primum  in  Christo  credidertiit 
de  Judaeis,  et  projecti  a  parentibus  et  cognatis,  at- 
que  affinibus  suis,  tam  possessiones,  quamunive^ 
sam  supellectilem  sacerdotibus  templi,  ac  populo 


quondam  pacis,  ruinis  plenus  flt,  et  templum  Do-  ^  vastantes,perdiderant.  Si  talespauperes  8unt,acci- 

mini  in-vepresspinasque  convertitur,  etesthabita- 

culum  Bestiarum.Necquemquammoveatilludquod 

in  primo  (legum  libro  legimus,  Saul  volentem  Ire  ad 

Samuelem  dixisse  puero  suo,  ad  eum  se  ire  non 

poBse,  quia  pretium  quod  offerret  pro  vaticinio, 

non  baberet,  et  puerum  respondisse :  Ecce  inventa 

est  in  manu  mea  quarta  pars  sicli  pecuniw,  et  dabo 

viro  Deif  et  annuntiabit  nobis  viam  nostram  (IReg.  ix): 

non  enim  scriptum  est,  quod  Samuel  acceperit,  aut 

quod  illi  obtulerint:  quin  potiusaprophcta  pascun- 

tur,  et  invitantur  ad  prandium.  Sed  fac  eum  acce- 

pisse,  stipes  magis  sstimandffi  sunt  tabernaculi, 

quam  munera  prophetiie.  Siclus  enim  viginii  obo- 

los  babet,  et  quarta  pars  sicli  quinque  479  oboli 


piant.  Si  autern  sub  occasione  pauperum  paucs 
dilantur  domus,  et  in  vitro  ac  vase  fiotili  anrum 
comedimus,  aut  cum  tbesauris  mutemus  et  vestes, 
aut  pauperhabitus  non  quaerat  divitisLS  senatoram. 
47 S  Quid  prodest  circa  collum  ad  abstergendos 
Budores  iinteolum  non  habere.  Quid  juvaiesse  (lo- 
vo^^^fxcova;,  et  prseferre  habitu  paupertatem,  cum 
marsupium  nostrum  universa  pauperum  turba  so- 
spiret?  Propter  hoc,  causanostri,  qui tales  sumas, 
qui  Sion  sedificamus  in  sanguine,  et  Jenisaiem  in 
iniquitate,  qui  judicamusin  muneribus,  qui  meroe- 
dibus  respondemus,  qui  in  pecunia  divinamus,  et 
super  hoc  (ictam  nobis  sanotimoniam  vindicantes 
dicimus:   Nan  venient  super  nos  mala.  Audiamus 


Bunt.  Et  nostri  igitur  sacerdotes  si  volunt  vendere  D  sententiam  Domini  quae  sequatur :  Sion  et  Jeru»- 


prophetiam,et  columbas  (c)  in  catbedris  suis  propo- 
nere,  quas  Dominus  flagello  subvertit  (Joan.  n), 
quinque  obolos  accipiant,  non  pretin  villarum.  Hoc 
ipsum  sonat  et  intertio  Rognorumlibro,quoduxor 
Jeroboam,  innrmanfe  filio,  pcrgit  ad  Achiam  homi- 
nem  Dei,  defert  ei  panes  et  uvas  passas,  et  vascu- 


lem,  et  mons  templi,  speculatorium,  et  visio  pads, 
et  templum  Christi  in  consummatione,  et  in  fine, 
quando  refrixerit  cbMrilas,  et  rarafidesfuerit.quasi 
ager  arabitur,et  redigetur  in  tumulos,  et  erit  inez- 
celsa  silvarum  sive  in  custodiam  pomorum  :  nt  ubi 
amplfiB  quondam  domus  erant,  et  absque  numero 


fa) Maluit  Victor. increpationes, ex  Graeco  iXeYfJLouc. 

(6)  Uerum  est,  pro  ent,  substituit  Victorius. 

(c)  Editi  legunt,  utinam  non  vretia  villarumy  sed 
quinque  obotos  acciperent.  Ms.  Gluniacensis  optim«B 
notffi  sic  habet;  Et  columbas  in  cathedris  suis  propo- 
nere  quas  Dominus  subvertit,  flageUatgue  petenteSf  aC' 


cipiant  Quinque  obolos,  nonpreiia  villarum.  Mart.— 
Duo  Palatin.  mss.  in  cathedris  suis  ponere,  quasDO' 
minus  subvertit,  flagetloqne  penitus  (leg.  fiagtU^] 
accipiant  quinque  obolos^  mn  pretia  vniarum.  Vi- 
ctor.,  utinam  non  pretia  mllanm^  sed  quingue  obd» 
aeoiperent. 


IfSS 


COMMENTARIORUM  IN  MICHiEAM  LIB.  I.  CAP.  IV. 


1180 


B 


acervi  frag^myibi  vixparva  sit  casula  scrvans  spc-  \ 
ciem  ciborum,refectionem  animss  non  babeutluiu. 
(Cap.  IV.  —   Vers.  1  seq.)  Et  erit  in  novissimo 
dierum  [  Vulg.  addit  erit]  mons  domus  Domini,  prss- 
paratus  in  veriice  montium,  et  sublimis  super  eolles, 
et  fluent  ad  eum  populi  et  properabunt  gentcs  multse, 
et  dicent :  Venitej  ascendamus  admontem  Domini,  et 
ad  domum  Dei  Jabob,et  doccbit  nos  de  viis  suis,el  ibi- 
mus  in  semitis  ejus^  quia  de  Sion  egredietur  lex,  et 
verbum  Domini  de  Jerusalem^etjudicabit  int^r  popu- 
las  multoSj  et  corripiet  gentes  fortes  usque  in  longin- 
quum:  et  conciderU  gtadios  suos  in  vomereSyCt  hastas 
suas  in  iigones^non  sumet  gens  adversum  gentemgla* 
dium  :  et  non  discent  ultra  belligerare^et  sedebit  vir 
subius  vineam  suam  etsubtus  ficum  suamf  et  non  erit 
qui  exterreal:  quia  os  Domini  exercituum  locutumest 
qwa  omnespopuLi  ambulabunt  unusquisque  in  nomine 
Dei  sui  :  nos  aulem  ambulabimus  in  nomine  Domiui 
Dei  nostri  in  aetemum  et  ultra.  In  illa  die,  dicit  Do- 
mmuSy  congregabo  claudicantem,  et  eam  quam  ejece- 
ram^  colligam,  et  quam  ajflixeram:  et  ponam  claudi- 
caniem  in  reliquias^et  eam  quse  laboraverat  in  gentem 
robustam^  et  regnavit  Dominus  super   eos   in  monte 
SUm  ex  hoc  nunc  et  usque  in  xtemum,  LXX  .*  Et  erit 
in  novissimis  diemm  manifestus  mons  Domini  prxpa- 
ratus  super  verticem  4k74k  montium:  et  elevabUursu- 
per  colles^ei  festinabunt  ad  eum  populi.et  ibuntgen- 
tes  muUae  et  dicent :  Venite,  ascendnmus   ad  montem 
Domtnt  et  ad  domum  Dei  Jacob,   et  ostendet  nobis 
viam  niom,  et  ambulabimus  in  semitis  ejus,  quia  de 
Sion  exiet  lex,  et  verbum  Domini  de  Jerusalem^et  JU' 
dicahit  inter  populos  multosy   et  arguet  gentes  fortes  C 
usque  tfi  longinquumyet  concident  gladios  suos  inara- 
tra  et  hastas  suas  in  falces  :  et  uttra  non  toltet  gens 
centra  gentem  gladium,et  nequaquam  discent  beltige' 
rosrey  ei  requiescet  unusquisque  sub  vite  sua,  et  unus- 
quisque  sub  ficu  sua^  et  non  erit  qui  exterreat  quia  os 
Domini  omnipotentis  locutum   est  hasc,   quia  omnes 
poputi  ibunt  unusquisque  viam  suam.  Nos  autem  ibi- 
mus  m  nomine  Domini  Dei  nostriinsetemum  etultra 
/»  ilta  die,  dicit  DominuSj  congregabo  eam  quse  con- 
trUa  est  et  quse  ejecta  fuerat^  suscipiam,   et  quos  re- 
puleram:el  ponam  contritam  in  retiquias^et  repuXsam 
in  gentem  fortem  et  regnabit  Dominus  super  eos  in 
mcnte  SioUf  ex  hocnunc  et  usque  in  saeculum.  Quia 


princjpij.s  Juflffiorum   abominati  sunt  judicium,  ct 
omnia  recta  perverterant,  et  ffidiiicaverant  Sion  in 
sanguinibus  et  Jerusalem  in  iniquitate:  et  non  so* 
lum  bffic  fecerantyVerum  in  muneribus  quoque  judi- 
caverantetsacerdotesJerusalem  in  mercede  respon- 
derant,  ctprophelaB  ejus  in  pecunia  divinaverant, 
et  propter  eos,  Sion  quasi  ager  aratus  erat,et  Jeru- 
salem  in  timuloslapidum  corruerat,et  monstempli 
Dei,  desolatus  in  excelsa  silvarum,  idcirco  nunc, 
derelicta  domo  eorum  atque  de8erta,quando  Filius 
Dei  egrcdiens  de  templo   ait  :  Surgite  eamus  hinc 
{Joan.  xiY,  38)  :  Et  :  BeUnquetur  vobis  domusvestra 
deserta  {Luc.  xiii,  15).  Angeli   quoque,  Josepho  re- 
ferente,  dixerunt :  (b)  Transeamus  ex  sedibw,  pro 
monte  Sion  mons  Domini  inelevatus  e8t,de  qoo  ad 
principem  Tyri  dicitur.  Et  vulneratus  es  in  monte 
Domini  (Ezech.  xxviii).  Isle  autem  mons  Domini  in 
novissimo  dierum  ostensus  est,  quando  appropin- 
quavit  regnum  ccelorum.  Siquidem  in  consumma- 
tione  sfiBculorum  in  (c)  reprobationem  peccatoruro. 
per  bostiam  suam  Salvator  noster  apparuii,  et  un- 
decima  bora  ad  conducendos   operarios   venit.  Et 
completa  iliius  passionc,  Joannes  loquitur  :  Novis- 
sima  hora  est  (I  Joan.iUy  18)  :  in  sex  millibusenim 
annis,4T5  si  quingenti  anni  per  boras  diei  singu- 
las  dividantur,novissima  bora  {d)  consequenler  di- 
cetur  tempus  fidei  gcntium.  Et  manifesius,  inquit, 
erit  mons  Domini  prseparatus  super  vertices  M&ntium. 
Manifestus  erit,qui  ante  fuerat  occultus,  et  prtBpa- 
ratus  non  solum  in   montibus,  sed  super  vertices 
montium,Moysen  et  Propbetas,  qui  de  eo  vaticinati 
sunt.  Licet  enim  omnia  sancla  conscripserint ;  ta- 
menad  comparationem  propbetfs,in  qua  Salvatoris 
adventum  propbetaverunt,  bumilia  sunt  cstera,  et 
nequaquam  usque  ad  verticem  montium  pertingen- 
tia.  Et  exaUabiturf  inquit,  super  colles  (Phittipp.  ii, 
8,  9).  Homo  quidem  apparuit,  et  formam  servi  ao- 
cepit :  bumiliavitse  usque  ad  mortem,mortem  au- 
tem  crucis  ;  sed  exaltavit  eum  Pater,  et  dedit  ei 
nomen  quod  est  super  omne  nomen,  et  ad  conver- 
sationem  illius  uiversa  vita  hominum  comparata, 
campi  dicuntur  et  valles.Ad  bunc  ei^o  montem  qui 
prceparatus  est  super  vertices  montium,et  exaltatus 
Buper  co\\e9,festinabunt,  8ive,nt  in  Hebreo  babetur, 
ftuent  omnespoputi,\d  est,in  morem  fluviorum  turbe 


(a)  Unus  Palatin.,  claudicantemet  eam  quamaffli- 
xeram  gux  laboraverat  in  gentem,  etc. 

(b)  Recole  quze  ad  Epist.  18,  ad  Damasum,  num. 
9,in  fine,de  hoc  Josepbi  testimonio  diximus  not.(^. 

(c)  Mss.  Palatini,  m  remissione  peccati. 
djMultorum  fuit  opinio  tantum  sex  millium  anno- 

mm  circulo  saeculum  hoc  circumscribi,quo  evoluto, 
finem  mundi  adventuram,  juxta  numerum  dierum 
quo  Deus  bunc  condidit  mundum.Uoc  sentire  vide* 
tur  PauluB  in  Epistola  ad  Hebrsos,  cap.  4,  id  vero 
docet  Barnabas  m  Epistola  eidem  ascripta  pag.54, 
edit.  Graeco-Latin.  Iren.  Libro  5,  adversus  Haere- 
ses,  cap.  28  et  29.  Origen.  lib.  ii,  cont,  Gelsum.  S. 
Hilarius  in  cap.  20.  Mattb.  et  S.  Hieronym.  Epist. 
ad  Gyprianum.Consulat  curiosus  lector  notas  et  ob- 
servattoneB  eruditi  HugoniB  Menardi  in  Epistolam 
8.  Bamabaa  pag.  496,  et  seqq,  et  si  voluerit  volu* 


mina  duo  nostra  Galiico  idiomate  scripta  in  defen- 
D  sionem  veritat.  HebraicsB.  Mart.  — Minime  ad  rem 
sunt,  quae  bic  annotat  Martian.de  Veterum  opina- 
tione,  illa,  sex  miilium  annorum  circulo  saBCulum 
lioc  circumscribi.  Maxime  vero  buo  referendum 
econtrario  est,quod  S.Hilarius  in  Matthaeum  docet, 
Primam  horam  ad  Noe,  Tertiam  ad  Abrabam,Sex- 
tam  ad  Moysem,Nonam  referri  ad  David  etProphe- 
tas  :  In  undecima  autem  horacorporei  advenius  Do^ 
mini  tempus  ostendi.  Namex  omninumero,quispatio 
estprxsentis  ScTculi  constitutuSf  ineam  rationem  con- 
venit  ortus  ejus  ex  Maria^  in  quam  undecimx  horae 
tefjipus  ex  die  est,  Divisione  enim  per  quingentenum 
numemm  factafin  onmi  sex  mitlium  annorum  mmma 
tempus  corporei  ortus  ejus,  undecimo  divisionis  toiiU4 
calcuto  iupputatur. 


1187 


S.  EDSEBII  HIERONYMI 


iin 


innuniprabiles  congregabuntur.Festinabunt  autem 
populi  {4ci.  ii),quando  in  eum  pariter  crediderunt 
Parthi  et  Medi,  Elamitae,  et  babitantes  Mesopo- 
tamiam.Jud€eam»etGappadociam,PontunL  et  Asiam, 
Pbrygiam  et  Pampbiliam,^yptum  et  partes  Libyse 
quae  est  juxta  Cyrenem,  et  adven»  Romani,  Judsi 
et  proselyti,  Gretes  et  Arabes.  Nonne  vobis  festi- 
nassovidentur  ad  montem,  quibus  dictum  est  :Se- 
quimini  me^etfaciam  vos  piscatores  hominum  [MaUh. 
IV,  19,  20),  et  protinus  secuti  sunt  Salvatorem  ? 
Rursumque  de  Jacobo  et  Joanne  Scriptura  refert, 
quod  relicta  navi  et  patreet  lluctibus  ssculi,fe8tina- 
verint  ad  montem.Bt  Mattbieus  publicanus  audiens 
Sequere  me  (MaUh,  ix),  statim  cucurrerit.Sed  et  illud 
in  EvangeUo,quando  secut^e  sunt  eum  turbfls  multiB 
de  Galilaea,  et  Decapoli  et  Jerosolymis,  et  Judsea  et 
trans  Jordanem,  476  et  curavit  eas,  festinantes 
populos  probat.Populis  autem  festinantibu8,gentes 
quoque  plurimas  ibunt  ad  montem  :  totus  scilicet 
orbis  in  eum  creden8,et  dicent(a)ad  voxillum  se  pa- 
tibuli  mutuo  provocantes  :  Veniie,  ascendamus  in 
montem  Domini,  Ascensione  opus  est,  ut  quis  ad 
Gbristum  valeat  pervenire.et  ad  domum  Dei  Jacob. 
Ecclesiam,  quae  est  domus  Dei,  columna  et  firma- 
mentum  veritatis.Porro  quod  Jacob  Salvatorem  si- 
gniGcet,  et  supra  diximus  :  ]acob  puer  meuSfSusci' 
piam  eum  (Isai»  ii,  3).  Sed  et  boc  dicent  ad  eos 
quibus  locuti  fuerant;  Venite,ascendamusin  montem 
Domini  et  in  domum  Dei  Jacob;ei  addent :  Ut  osten- 
dant  nobis  viam8uam,quamvelinAngeJi8  intellige 
Ecclesiis  praesidentibus,  vel  in  Scripturis  sanctis^ 
quffl  viam  Domini  praeostendunt,  et  eum  qui  dicit : 
Ego  sum  via  {Joan.  xiv).  Et  ambulemus  in  semitis 
eju8,in  Apostolis  8cilicet,per  quos  in  Gbristum  cre- 
didimuB.  De  Sion  enim  lex  egressa  est  spiritualis, 
et  ad  gentes  Dei  sermo(6)transivitde  Jerusalem,qui 
judioabit  inter  populos  multos  {Joan,  v,  22)  :  Pater 
enim  omne  judicium  dedit  Filio.Et  corripiet  gentes 
(c)  multas  usque  in  longinquum  {Ps,  xciii,ll):Do- 
minus  enim  apprebendit  sapientes  in  astutia  eorum 
et  cognovit  cogitationes  aapientium.quoniam  vanae 
sunt.Dijudicat  autem  interpopulos  qui  salutedigni 
sint,  et  qui  indigni,  et  in  ejus  adventu  omne  bel- 
landi  studium  conferetur  ad  pacem  (Isai,  ii,  A),  In 
aratra  gladii  mutabuntur,ba8tffl  cudenturinfalces, 
gens  bellare  desinet  contra  gentcm.Nemo  pugnare 
discet^pugnandi  necessitate  deposita.Tantaque  erit 
requies,  ut  non  solum  in  urbibus,  sed  in  viculis 
quoque  et  agris  sit  unusquisque  8ecurus:et  boc  Oet 
quiaosDominilocutumest.Acprimumquidemjuxta 
litteram,antequamnascereturnobi8  puer,  cujusprin 
cipatus  in  bumeroejus,totus  orbis  plenus  erat  san- 
guine,populi  contra  populos,  reges  contra  rege8,gen- 
tes  dimicabant  adversum  gentes.Denique  etiamipsa 

(a^Expunximusbicvoculast^ae^adnostrorumcod. 
fidem.septemquealiorumex  Florentia,quos  Victor. 
consuluit.  Mox  quoque  seu  sepcUibulum  mss.nostri 
retinent,  pro  sepatiiuli. 

ip)  Viotor.(ran«i6i(,po8t  quem  mox  codioum  quo- 


A  Ro(i)aua4177Hespublica  bellis  lacerabatur civilibui 
Cinnaet  Octavio  et  Garbone  pugnantibus  ;Syllaet 
Mario,Antonio  et  Gatilina,Gssare  et  Gneo  Pompeio, 
Augusto  et  Bruto,et  eodem  Augusto  et  Anionio:io 
'  quorumpraeliis  universasanguinem  regna  fuderuDt. 
Postquam  autem  ad  imperiumGbristi^singulareioh 
perium  Roma  sortita  est;  Apostolorum  iiineri  per- 
vius  factus  est  orbis,  et  apertse  sunt  eis  portffl  ur- 
bium  et  ad  praedicationem  unius  Dei  singulare  im- 
perium  constitutum  est.Potest  quoque  hoc  quod  di- 
citur;  Concident  gladiossuos  in  aratra,et  hastcusuat 
in  falces  (Joel,  iii  10),  et  tropologice  accipi  :  ut  di- 
camus  ad  fidem  Gbristi,  iram  et  efTrenaia  convicia 
esso  deposita,ut  mittat  unusquisque  manum  super 
aratrum,  et  non  respiciat  post  tergum,ei  contume- 

l>  liarum  jacula  bastasque  confringens,fructus  metere 
cupiat  spirituales,  ut  laborantibus  aliis,  nos  intre- 
mus  in  labores  corum,ctdicatur  de  nobis  :  Venienr 
tes  autem  venient  in  exultationej  portantes  manipulos 
suos  (Ps.  cxxv,  8).  Nuno  nemo  pugnai  adversos 
alium,  quia  le^mus  :  Beati  pacifici  {Matlh.  v.  9). 
Nemodiscitcontendereinsubversionem  audientium 

• 

sed  ponit  silentium  ori  suo,  et  tacet  ;  quia  iempus 
malum  est  (P5.ciii).Bt  requiescet  unusquisque  sub 
vite  sua  ut  premat  vinum,quodexhitarai  corhomi- 
nis,  sub  vite  illa,  cujus  agricola  Pater  esi  {Joan.xi} 
etsub  ficu  sua  dulcia  Spiritus  sancii  poma  decerpens 
cbaritatem,gaudium,pacem,etreiiqua.  Hsc  autem 
omnia  accident,secundum  utramque  expositionem 
quia  Domini  verba^sunt  vera,ct  ejus  dixisse,fecisse 
est.  Omnes  populi  ibunt,  unusquisque  in  via  sua: 

C  nos  vero  ambulabimusin  nomine  Domini  Dei  nostri 
in  saeculum  et  ultra.  Gunctis,  inquiuni,  nationibus 
euntibus  juxta  erroremsuum,  nos  ad  montem  Do- 
mini  festinavimus,  et  diximus  :  Venite^  ascendamus 
in  mxmtem  Domini,  et  in  domum  Dei  Jacob  {Isai.n,3} 
et  ambulabimus  in  nomine  Gbristi  Domiai  nostn, 
quia  ipse  est  mons  qui  Deus  est.  In  die  illa  inqua 
lucebit  sol  justitiae,  congregabitur  illa  qus  fuerai 
ante  contrita,  et  quae  expulsa  erat,8uscipieinr,et  ad 
hoc  congregabitur  contrita,ut  ponatur  in  reUquias, 
et  derelicta  in  gentem  fortem.  Nisi  enim  Domims 
sabaoth  reliquisset  nobis  semen,quasi  Sodoma  essemus 
et  quasi  Gomorrha  simiies  fuissemus  (Rom.  ix,  29), 
Sed  juxta47dHebraicum  pulchre:  CongregabOyivL' 
qmiyClaudicantem^ct  [kX.id  est]  eam  guas  male  ambu- 

n  laverat  et  ad  quam  Elias  dixerat  :  Usquequo  daudi- 
catis  (III  Reg.  xviii)?  cujus  pes  scandalizatus  fuent 
abscis8U8(ikfaiT.ix).Quam  ejeceram,et  cui  dederam 
libellum  repudii,  colligam:  et  quam  afflixeram  ca- 
ptivitatibus  varli8,vel  tradideram  diabolo  etangelis 
ejus.Ac  ne  statim  nobis  diligens  lector  opponat,quo- 
modo  congregatam  asseris  claudicantem,et  coUec- 
tam  eam  qu»  fuerat  ejecta,  cum  Judffli  in  infideli- 

3ue  nostrorum  auctoritate;u(iira&t71egimus,pro;«- 
icavit. 

(c)  Denuo  Victoriusex  utraque  editione  Grecaet 
Latina  hic  Mich.  4,  junotis  Floreniise  codicibus  re< 
ponit  lories^  pro  multas. 


1189 


COMMENTARIOnUM  IN  MICHiEAM  LIB.  IL  CAP.  IV. 


1190 


tate  permaneantPAudiatdeprimaChristidiciEccle-  A 
sia  qufiB  credidit  ez  Judffiis,  de  qua  fuerunt  ct  Apo- 
stoli,  super  qua  in  Actibus  Apostolorum  Lucas 
describit  ;  quod  in  una  die  crediderint  tria  millia, 
etiam  alibi  quinque  millia  {Act.  ii),et  de  quibus  Ja- 
cobus  loquitur  ad  Paulum  :  Vides  frater  Paule, 
quanta  millia  sint  de  Judaeis  credentium,  et  omnes  hi 
semulaJtores  Legis  sunt  (Ibid.f  xxi,20).  Sed  et  signifi- 
cantiam  considera  prophetalem  :  Non  dixit,ponam 
claudicantem  totam  salvam;8ed  ponam  claudicantem 
in  reliquias  ut  reliqui»  et  electio  salvae  fiant,  et  eam 
quse  laboraverat,  in  gentem  robustam,in  nomenvi- 
delicet  Christianum,  quod  non  gladius,  non  ignes, 
non  tormenta  superabunt.Vide  fidemet  passionem 
Martyrum,et  de  robusta  gente  non  ambiges.  Et  re- 
gnabit  Dominussuper  eos,id  est,8uper  gentesmul-  n 
tas,  et  super  reliquias  claudicantes  in  monte  Sion 
iu  Ecclesia,  in  specula,  in  contemplatione  virtutum 
a  prssenti  s8eculo,et  usque  in  futurum.Si  quis  au- 
temvoluerit  hoo  quoddicitur:  Congregaho  eamqux 
contrita  fuit^  et  ejectam  su^cipiam,  et  caetera,  de  ani- 
ma  humanaintelligere  quod  ante  adventumChristi 
variis  passionibus  vitiisque  servierit,et  quasi  erro- 
neaet  morbida  ovisluporumfueritlaniatamorsibus 
non  errabit  :  dum  tamen  noverit  eam,quffi  contrita 
fuerat  etafHicta^sub  Domini  postea  regnofuturam, 
et  victnram  in  Sion,  et  ad  pristinum  montem  boni 
pastoris  humeris  reportandam  (Luc.  xv).Sciendum 
quoque,et  hoc  capitulum  quod  nunc  exposuimus, 


ot  huic  similc  dc  Isaia,  JudaBOS  et  eorum  crroris 
baeredcs  admilleannorumreferreimperium  Christi 
atque  sanctorum.Etillud  quoddicitur:  Omnes  po- 
puUambulabunt^  unusquisque  in  nomine  DominiDei 
suiiia  interpretari,unamquamque  gentemcum  idolo 
8U0  torqueri,et  mitti  in  ignem  aeterni  suppiicii.  4T0 
Sed  ex  consequentibus  arguuntur,  non  de  fineisae- 
culorum  hoc  dici,  sed  deprimo  adventu  Christi,  in 
quo  colliguntur  rel)quiaeclaudicantis,etgentesante 
salvantur.Igitur  Isaias  hujuscemodi  posuittestimo- 
nium  :  Sermo  qui  factus  est  aUIsaiamfitiumAmos 
de  Juda  et  Jerusatem :  quia  erit  innovissimisdiebus 
manifestus  mons  Domini^et  domus  Dei  super  summi- 
tatem  montium,et  exaitahitur  supercolles,et  venient 
adeumomnesgentes,et  ibunt  nationesmultXjet  dicent: 
Venitefdscendamus  in  montemDomini.et  indomumDei 
Jacob ,  et  annuntiabit  nobis  4S0  viam  nostram^et  am^ 
bulabimus in ea :  de  Sion enim exiet  lex^et  verbum  Do- 
minide  Jerusatem :  etjudicabitintergentesmuitas^et 
arguctpopulumpturimumyet  concident  gladiossuos  in 
aratra^  et  zibynas  suas  in  falces,et  nonsumet  gens 
contragenlem  gladium.et  non  discent  ultra  beiligerare 
(Isai,  ii) :  Significanter  hic  [^4/.  his]  dicitur  quod 
sermo  Dei  egrediens  de  Jerusalem,  judicet  inter 
gente3multas,etarguatpropriepopulumJud6eorum. 
Nos  enimquasipeccatoresjuxtaoperum  nostrorum 
mensuram  judicabit :  illos  vero  ut  impios  etnega- 
tores  non  judicabit,  sed  arguet  condemnatos. 


LIBER  SECUNDUS. 


Semper  invidis  respondemus,  quia  non  cessatin-  C 
vidia  :  et  librorum  nostrorum  exordia,  eemulorum 
maledicta  confutant  :  qui  vulgojactant,  mesterilis 
jejunique  sermonis  quasdam  ineptias  scribere,  et 
cum  loqui  nesciam,  facere  non  posse.Itaque  obse- 
cro  vos,  0  Paula  et  Eustochium,ut  ad  hujuscemodi 
latratus  claudatis  aures,  et  infantiam,  ut  dicunt, 
meam  orationibus  adjuvantesjimpetretismihijuxta 
Apostolum  adapertionem  oris  mei,  ut  deScripturis 
loquenti  adaptari  po88it:D(mtmuj  dahit  verbumevan- 
geli%antibus  virtute  muUa  {Ps.  lxvii,  12).Moneo  au- 
temtauros  pingues,qui  circumdederuntme(P5.xxi). 
ut  quiescant  et  desinant  maledicere,  malefacta  ne 
noscant  sua,  quie  proferenturpost,  si  pergent  [A/. 
pergunt]laedere.Nam  quod  dicunt,Origenis  me  vo- 
lumina  compilare,  et  contaminari  non  decere  vete- 
rum  scripta :  (a)  quod  illi  maledictum  vehemensesse 
existimant,  eamdem  laudem  ego  maximam  duco, 
curo  illum  imitari  volo,  quem  cunctisprudentihus, 
et  vobis  placere  non  dubito.  8i  enim   criminis  est 

(a)  Ex  Terentii  prologo  in  Andriam  : 

Gootaminari  Don  decere  fabulas  ; 

tum  ex  prologo  in  Adelphos  : 

Qaod  illi  maledictum  vebemens  exi8tuman(, 
Eam  laudem  hic  ducit  maxumam»  cum  illis  placet 
Qoi  vobii  univer8i8  et  populo  plaoent. 


D 


Graecorum  benedicta  transferre,  accusetur  Ennius 

et  Maro,  Plautus,  Gsecilius  et  Terentius,   Tullius 

quoque  etc(Bterieloq^pntes  viri,   qui    non   solum 

versusysedmulta  capita  et  longissimoslibros  acfa* 

bulas  integras  transtulerunt.  Sed  et  Hilariusnoster 

furti  reus  8it,  quod  in  psalmos  quadraglnta  ferme 

millia  versuum  supradicti  Origenisadsensum  ver- 

terit.Quorum  omnium  asmulari  exopto  negligentiam, 

potius  quam  istorum  obscuramdiligentiam.Verum 

jam  tempus  est  alteruminMichaeamlibrum  cudere, 

et  renascentia  hydrae  capita  {h)  poTiaXcp  contundere 

prophetali. 
(Yers.  8,  9.)  461  Et  tu,  turris  gregis,  nebutosa 

fiiia  SionyUsque  ad  te  veniet,  et  veniet  potestas  pri- 

ma,  regnum  fitix  Jerusalem,  Nunc  quare  mcerore 

contraheris  ?  numquidrexnon  est  tibi,  aut  consitia- 

rius  tuus  periit:  quia  comprehendit  te  dolor  quasi  par- 

lurientem.  LXX  :  Et  tu,  turrisgregis,  caligosafilia 

Sion.at  te  vcniet^ct  ingredieturprincipatus{c)primus, 

regnum  ^de  Babytone  filiasJerusalem,  Et nuncguare 

Denique  in  fine  rursum  ex  prologo   in  Andriam  : 

Quonim  aemulari  exoptat  negligeotiam, 
Fotius  quam  istorum  obscuram  diligentiam. 

(6)  Id  est.  clava:  ms.,  ropalo ;  alii,  pato,  et  re-> 
pagido. 
(c)  Mss.,  primum  regnum  t$t  de  Babykme, 


liM 


S.  EUSBBII  HIEROIfTMI 


IIM 


cognoviHi  mala  f  numquid  rex  non  erat  tihi.aut  cm-  A  tunis  cst.inquit,  Dominus  et  potestta  prima  et  re- 


silium  luwn  periU,  quia  obtinerunt  te  dolores  sicut 
parturientem?  Turrem  gregis  nebulosamsivesqua- 
lentem,  quod  Hebraice  dicitur  ophel  ((1S3^)  nullam 
aliam  debemus  accipere,  nisi  illam  de  qua  Isaias 
ait  :  Et  «di/icavi  turrem  in  medio  ejus, id  est  vineae. 
Vinea  autem  Domini  domus  est  Israel  {Isai,  y,  2). 
Haec  turris  quamdiu  habet  torcular,  id  est,  altare, 
et  in  circuitu  maceriam,  auxilia  videlicet  Angelo- 
rum,  et  non  ingreditur  diabolus  aper  in  vineam, 
non  est  squalida,  non  est  tenebrosa,  sed  a  Oo- 
mino  lucente  sortita  vocabulum,  appeliatur  civi- 
tas,  quae  in  monte  sita  latcre  non  potest.  Turris 
igitur  quondam  gregis  et  popuii  Dei  (quia  pessimi 
coloni  interfecerunt  patris  famili®  filium  {Luc.  xx) 


gnnni  ?  Qwire  nunc  mcerore  contraheris, aot  qutre 
cognovisti  maia  ?  Stalim  respondetur  et  dicitur  : 
Quia  rex  non  est  tibi,  et  consiliarius  tuus  periit, 
quia  comprebendit  te  dolor  sicutparturientem.Aat 
certe  cum  haec  omnia  habeas,  vitio  tuo  nec  regis, 
nec  consiliarii  mereris  auxilium.  Quod  autem  ait : 
Quare  cognovisti  mala  ?  illo  sensu  acoipiendumett, 
quod  omnis  qui  meretur  et  patitur  maia,  dicitar 
nosse  mala,  et  ignorare  bona.  Juxta  illud  qaod  in 
primo  quoque  Regnorum  libro  scriptum  est :  FUii 
Heli  filii  pestilentix  non  cognoverunt  Deum  (l  Beg, 
II,  42).  Et  alibi :  Qui  custodil  mandatum,  nesciet 
verbum  malum  (Eccles,  viii,  5).  Et  ad  peccatores : 
Receditea  m^.inquit  Doxnmus, quioperaminiiniqmit§' 


nunc  squalidaestet  destituta,etsub  nomine(a)Ariel  t^  tem  quianescio  i;oj(P5.vi,9).Econtrario  de  Domino  : 
clamat  de  terra  in  Isaia.E^  hsec  turris  filise  est  5ton,      Qui  cum  non  cognovisset  peccatum  pronobis  peccatMm 


sive,  ut  Symmachus  vertit  in  Graecum:  Ipsa  estfilia 
Sion  {Isai.  xxix)  :  et  usque  ad  hanc  veniet  Deus, 
vel  potestas  prima,  quae  potestas  regnum  est  fllias 
Jerusalem.  Venit  autem  ad  hanc  turrini  prima  po- 
testas,  sive  principatus  primus,  ille  qui  dixerat  : 
Ego  sum  alphaet  ^,  principium  et  flnis,  primus  et 
novissimus  {Apoc,  xxii,  13).  Et  qui  ex  persona  as- 
Bumpti  hominis  ait  in  Proverbiis.  Dominus  creavit 
me  in principio  viarum  Siuamminoperasua{Prov.viii, 
22),  sive,ut  in  HebraBo(6)9crihitur :  Dominuspossedit 
me  :  canani  (^33p)  enim  non  creavit  me,  sed  posse- 
dit  me  habuitque,  significat.  Et  venit  potestas  pri- 
ma,  et  regnum  filio}  Jcrusaiem,  ut  post  primam 
fieret  et  secunda,  sicut  enim  ipse   loquitur   confi- 


fecit{l  6'or.v,31),subauditur,Deus  Pater.  Rex  autem, 
et  magni  consilii  Angelus,  Salvator  intelligitur,qiii 
periit  pro  populo  non  credente,  quem  comprehen- 
derunt  dolores  sicut  parturientem  :  putans  enim 
Israel  obtinere  se  imperium,  repente  vastatus  est 
Et  quomodo  pariens  dolorem  efTugere  non  poiest : 
sic  ille  imminentem  captivitatem,  48S  et  exerci- 
tum  urbi  circumdatum  vitare  et  difrerrenoDpotoit 
Legamus  Scripturas,etnumquaminveniemu8,8aiie- 
tas  mulieres,  excepta  Rachel,cumdolorepeperi89e: 
quae  quia  in  via  erat,  et  in  hippodromo,  id  est, 
equorum  cursu,  qui  in  ^Egyptc  venundantur,  Oliam 
pepcrit  doioris,  quem  poslea  vocavit  pater  Qlium 
dextras  \^Genes.  xxxv).  Eva  ejecta  de  paradiso  etau- 


denter  :  Ego  sum  lux  mundi  {Joan.  vui,    12)  :   ita  C  diens  :  In  doloribus  paries  {Ibid,,  iii,    46),    pepe- 


et  discipulis  suis  donat  utipsiquoquelumen  vocen- 
tur  mundi,  dicilque  adeos  :  los  esiis  lux  mundi 
Joan.  vi).Sed  et  vineam  verara  4S2  sc  in  Evan- 
gelio  vocans,  de  credentibus  per  Jeremiam  loqui- 
tur  :Ego  autem  plantavi  te  vineam  frugiferam  totam 
veram  {Jer,  xxi).  Et  cum  sit  panis  vivus  de-  ccelo 
descendens,  discipulis  dedit,  ut  appellentur  panis. 
Unde  et  apostolus  Paulus  loquitur  confidenter  : 
Omnes  enim  unus  panis  sumus  ([  Lor.  xxi).  In  hunc 
igitur  modum  ingreditur  potestas  prima  et  regnum 
in  Jerusalem,  ut  credentes  in  ea  potestatem  faciat 
et  regnum.Quodautemin  quibusdam  libris  legitur: 
Et  ingredietur  [Al.  ingrediatur]  prindpatus  primus 
regnum  fiiix  Sion,  et  de  [Ai .  est  de]  Babylone,  scia- 


rissc  describitur  in  dolore.  Uxor  Phinees  contracta, 
nec  sc  erigenSy  sicut  illa  quam  in  Evangelio  dia- 
boius  alligavit  {Luc.  xiii),  peperit  {b)  postquam 
captam  arcam  Dei  populique  cognoviaset  ruinam 
(II  Reg.  !v).Saraautemquia  sancta  erat,et  eidefeoe- 
rant  muliebria,nato  Iseid^c  dicit:  RisummhifeciiDO' 
minus^quicumque  enim  aiuiierit,congratulabiUir  mihi 
{Gen.xxi,  6).  Dolores  igitur  qui  obtinuerunt  turrem 
gregis,  dolores  inferi  sunt  et  dolores  mortis,  qai 
circumdederunt  quidemet  vallaverunt  etiam  Salva- 
torem  ;  sed  noquaquam  eum  obtinere  potueroDt, 
sicut  ipse  loquitur  in  psalmo  decimo  septimo: Ctr- 
cumdederunt  medolores  mortis,  et  torrentes  iniqui' 
tatis  conturbaverunt  me,  et  dolores  infemi    valU- 


mus  additum  esse,  quia  nec  in  Hebraeo,  nec  apud  J)  verunt  me.  Quidam  putant  turrem  squalenteTOySife 


alios  habelur  interpretes.  Et  videtur  mihi  quidem 
de  captivitate  sensisse  Babylonia,  quod  populus. 
inde  egrediens  venerit  Jerusalem.Sequitur :  Et  nunc 
quare  mderore  contraheris  ?  sive,ut  in  LXXscriptum 
est  :  Ei  nunc  quare  cognovisti  mata,  ad   quam  ven- 

(a)  Victorius,  et  sub  nomine  Israelclamatyeic.Mox 
Palatini  codices,  est  filix  :  maiim  vero  in  recto  filia 
legipro/i/iag.  Symmachi  quoque  interpretatio  videri 
mendosa  potest,et  pro  ipsa  estfilia  iSet//i,legendura, 
air6xpu<poc  estfilia  Swn.FortassisvocabuIum  Air(5x,o'j- 
fo^  excipientis  librarii  vitio,  in  ipsa  mutatum  est. 
Certe  cod.  Hexaplaris  Barber.  GraBc.  apud  Mont- 
faucon.  sio  reoitat  Symmachi  verba,   a7c6xpu(po; 


tenebrosam  et  filiam  Jerusa1em,decoelesti  Jemsalem 
intelligi,  quaBsit  mater  sanctorum,de  quaet  Apo- 
stolus  ait :  Accessistis  ad  Sion  montem,  et  civitatim 
Dei  viventis,  Jerusalem  coilestem  {Heb.  xii,  22),  qna 
tamdiu  squaIet,quamdiufiliisuinon  reducunturad 

OuYixTjp  XtWV. 

In  commentariis  in  Isaiae  cap.xxxi :  De  sapicntii 
legimus,  qu»  juxta  Hebraicum  loquiturin  Prove^ 
biis  :  Deus possedit  me  initium  viarum  «tiamm,  lieet 
quaedam  exemplaria  raale  pro  possessione  hcJieant 
(^r^a/uram. Recole  quas  in  eum  locum  annotavimQS» 

{b)  Duo  Palatini  mss.f  peperit  posthumum  ct^ 
arcx  Dei  populique  cognomen. 


4193 


COMMENTARIORUM  IN  MIGHiGAM  LIB.  II.  CAP.  IV. 


IIM 


eam,  et  rex  et  consiliarius  non  sit  in  ea,  et  dolores  A  nerato  dicere  :  Dole  et  virilUer  age,  sustine  sitim, 


sicut  parturientem  apprehendanl  eam,  quod  frusira 
peperit,  videns  tantos  fllios  interfectos. 

(Vers.  10.)  Dole  et  satage,  filia  Sion^  quasi  partu- 
riens  :  quia  nunc  egredieris  de  civitate,  et  habitabis  in 
regione,  et  venies  usque  ad  nabylonem :  ibi  libera^ 
beriSy  ibi  redimet  te  Dominus  de  manu  inimicorum 
tuorum.  LXX  :  DolCf  et  virililer  age,  filia  Sion,  quasi 
pariens,  quia  nunc  egredieris  de  civitate,  ei  habitabis 
in  campOf  et  venies  usque  ad  Babytonem :  inde  Itbe- 
rabit  tCy  et  inde  redimet  te  Dominus  Deus  tuus  de 
manu  inimicorum  tuorum,  Cui  praQcipitur  ut  doleat, 
sive  parturiat,  et  poslca  infertur,  viriliter  age,  non 
frustra  praecipilur ;  sed  utdolores  patienter  ferens, 
egrediatur  de  civitate,  et  habitet  in  campo  sive  in 


porta  cautcrium,  465  ut  oertior  sanitas  oonse- 
quatur. 

(Vers.  11-13.)  Et  nunc  congregatse  sunt  super  te 
gentes  multae^  qux  dicunt  :  Lapidetur  et  aspiciat  in 
Sion  oculus  noster.  Ipsi  autem  non  cognoverunt  cogi" 
taliones  Domini,  et  non  intellexerumt  consilium  ejus : 
quia  cangregavit  eos,  quasi  fenum  arem.  Surge  et  tri- 
tura^  filia  Sion,  quia  comu  tuum  ponam  ferreum,  et 
ungulas  tuas  ponam  asreas,  et  comminues  populos  mttl- 
tos  :  et  interficies  (Al.  int^rficiam)  Damino  rafdnas 
eorum,  et  fortitudinem  eorum  Domino  universx  terrm. 
LXX  :  Et  nunc  congregatx  sunt  super  te  gentes  multm 
dicentium :  Insultemus  et  videantin  Sion  oculinostri. 
Ipsi  autem  nescierunt  cogitationes  Domtni,  et  non  vn- 


rcgione,  et  veniat  usque  ad  Babylonem,  et  cum  g  tellexerunt  consilium  ejus,  quia  congregavit  eos,  ut 


pro  4S4  peccato  sustinens  captivitatem  fortiter 
tulerit  quod  illatum  est,  tunc  libereteam  Oominus, 
i;t  redimat  Deus  suus  de  manu  inimicorum  suorum, 
ut  postquam  fuerit  liberata,  insultantibus  dicat : 
!^oli  insultare  mihiy  inimica  mea,  quia  cecidi :  re^ 
surgam ;  etsi  enim  ambulavero  in  tenebris,  Dominus 
Uix  mea  est :  iram  Domini  susiinebo  quoniam  peccavi 
ei^  donec  jusiificet  causam  meam,  et  faciat  judicium 
meum,  et  educat  me  in  lucem,  et  videbo  justitiam 
cjus,  et  aspiciet  inimica  mea,  et  operietur  ignominia 
{Infra  viii,  9).  Unde  et  in  Psalmis  congrua  voce 
cantatur :  ffon  in  perpetuum  irascetur,  neque  in  xter- 
lium  comminabilur  Dominus  {Psal.  cii,  9).  Quod  au- 
tom  Dole,  et  virilit^r  age,  ad  salutem  dolentis  perti- 
neat,  et  agentis  viriliter,  Jesus  quoque  filius  Nave 


manipulos  arex,  Surge  et  tritura  eos,  filia  Sion :  quia 
comua  tua  ponam  ferrea,  et  ungulas  tuas  ponam  meae^ 
et  comminues  populos  multoSf  et  vovebis  Domino  mitZ- 
titudinem  eorum^  et  robur  eorum  Domino  universx 
terrx.  0  Jerusalem,  o  fllia  Sion,  qus  venies  usque 
Babylonem,  et  ibi  liber&beris,  et  redimet  te  Domi- 
nus  de  manu  inimicorum  tnorum :  nunc  interim  [A\, 
itcrum]  congregatae  sunt  super  te  gentes  multae,  que 
quasi  de  adultera  loquuntur,  et  dicunt :  LapidetuT^ 
et  aspiciat  in  eam  oculus  noster.  Sive  ut  in  LXX  scrip- 
tum  est :  Insultemus  et  gaudeamus,  et  despiciant  super 
Sion  oculi  nostri :  et  non  cognoverunt  Domini  volun^ 
tatem  atque  consilium  :  quia  propterea  adversum  te 
congregats  sint  nationes,  ut  conteras  eas,  quasi  fe- 
num  vel  stipulam  are®.  Surge  igitur,  filia  Sion,  et 


tpstis  est,  cui  Dominus  dicit :  Confortare,  et  viriliter  ^  in  cornibus  ferreis,qua5  tibi  dare  me  spondeo,  atqne 


at/e  (Josue  i,  1).  Dolet  autem  et  agit  viriliter  filia 
Sion,quia  excalciata  et  nuda  egressa  est  de  civitate, 
et  captiva  ducenda  est  in  campum  Sennaar, et  futura 
in  Babylone  doncc  Zorobabel  venial,  et  Ezdras  qui 
interpretatur  adjutor,  et  dc  manu  ChaldaBorum  li- 
beret  eam.Quod  cum  juxta  litteram  manifcstum  sit, 
intelligere  mihi  vidctur  aniraam  propter  peccatum 
de  Ecclesia  pulsam,  ct  inimico  et  ultori  contradi- 
tam  in  interitum  carnis,  ut  spiritus  salvus  fiat  exire 
de  civitate  quam  fluminis  impetus  Isetificat,  et  habi- 
tare  non  in  monte,  ubi  prius  fuerat,  sed  in  campo, 
in  quo  Assyriorum  vagatur  excrcitus,  et  esse  in 
confusione  vitiorum  suorum,  et  postquam  habuerit 
rompedes,  et  traxerit  molam,  et  farinam  Babyloniis 


in  ungulis  araeis,  quas  acceptura  es,  ventila  etcon- 
tere  populos,et  interfice  eos  Domino  universaB  terrs. 
Tali  enim  victima  et  tali  sacrificio  delectatur.  Haso 
Judaci  necdum  expletacernentes,in  futuro  sibiChris- 
ti  pollicentur  adventu,  etdicuntuniversasnationes 
Judaico  populo  servituras,  ipsumque  imperium  Ro- 
manorum,  quod  sub  nomine  interpretantur  Edom, 
conterendum  esse  ungulis  suis  et  cornibus  ventilan- 
dum. Quod  quam  stultum  sit,  ex  omnibus  Scripturis 
facile  comprobatur ;  sed  hoc  alterius  temporis  est. 
Non  ergo  qui  non  occidentem  litteram,  sed  spiritum 
vivificantemscquimur,dicimusadversumfiliamSion, 
quae  interpretatur  486  Ecclesia,  multas  nationes 
dacmonum  congregari,  et  in  praesenti  saeculo,  quod 


iecerit,  in  semet  reversam  dicere  :  Quanli  merce-  D  in  maligno  positum  est,  insultare,  et  in  occisione 


r.arii  patris  mei  saturantur  panibus,  et  ego  hic  fame 
yereo  {Luc.  xv,  17)  I  et  ad  paternam  domum  postea 
revertentem  suscipi  a  clementissimo  patre,  et  re- 
dimi  de  manu  durissimi  domini.  Ponamus  exem- 
plum  ut  quod  imperatur  filia}  Sion,  et  dicitur :  Dole, 
et  viriliter  age  quasi  paricns,  non  ad  poenam,  sed  ad 
ntilitatem  illius  referamus.  Loquitur  Paulas  ad  Ga- 
liitas  :  Fitioli  mci,  quos  iterum  pariurio,  donec 
ChriMtus  formetur  in  vobis  {Galat.  iv,  19).  Et  tamdiu 
doluit,  tamdiu  [Al.  quamdiiij  parturivit,  donec  eos 
rursum  per  pcenitentiam  generaret,  qui  per  delic- 
iam  perierant.  Puta  medicum  febricitanti,  vel  vul* 

Pateou  XXV. 


filiorum  cjus  gaudere,  nescientes  cogitationesDomi- 
ni,  nec  ejus  consilium  agnoscentes.  Si  enim  cogno- 
vissent,  numquam  Dominum  majestatis  crucifixis- 
scnt  (I  Cor.  ii,  8).  Congregabit  itaque  eosquasima- 
nipulos  areae,  ut  quidquid  spinosum  habere  vide- 
banturct  aspersum,vacuumqueetleve,ungulisBui8 
contorat,  ct  cornibus  vcntilet,  et  purum  remanena 
frumentum,  in  Domini  ofTcratur  donaria.  Quid  autem 
in  co  significet  quod  ait :  Et  comminues  popuios  mul' 
tos,  et  consecrabis  Domino  multiludinem  eorum,  et 
robur  eorum  Domino  universas  terrx.  LegamuB  Nu- 
meros,  et  Jesum  Navei  et  primum  Regnorum  I|« 


1198 


S.  EUSBBII  HIERONTMI 


ilM 


brum,etvidebimusquomodo  de  subjectis  gentibus,  A  nos;  et  Romanis  potestatibus  subditn,  pereatientQr 


cum  universa  perierint  in  oro  gladii,  aurum  et  ar- 
gentum,  et  tam  de  hominibus,  quam  de  jumentis 
certus  prffidffi  numerus  Domino  consecratus  sit.  De- 
nique  et  ^chor,  qui  de  anathemate  Jericho  aliquid 
est  furatus,  conturbavit  populum,  et  ex  peccato 
valli(a)  nomen  impositum  est,  EMECAGHOR(il3ypD3^)> 
id  est,  vallis  tumultus,  sive  turbarum  (Josue  vii).  Ut 
aatem  scias^Juxta  LXX  interpretes,  qui  direrunt : 
Cansecrabis  Domino  mtdtitudinem  eorum,  et  rohur  eo- 
rumDominouniversssterrXtiu  bonam  partem  debere 
acoipi*oonseorationem  :  Theodotio  pro  multitudine, 
munera  transtulit  :  Quinta  editio,  emolummtum^  id 
est,  (6)  oxpiXsiav :  Symmachus,  lucrum,  id  est,  t6 
a&xwv. 


in  maxilla  tribus  Israel.  Abstuiit  enim  Dominusde 
Judc^ca  et  de  Jerusalem,  fortem  et  validum,  et  sa- 
pientem  architectum,  et  intelligentem  auditorem 
[Al.  adjutorem],  et  viae  ejus  usque  hodie  clausc 
sunt  et  obseptffi,nec  potestegredi  de  captivitate;  sed 
durissimo  premitur  imperio  {Isai,  iii,  1, 2).  Si  autem 
juxta  superiorpm  sensum  voluerimusdeEcclesiadi^ 
tum  accipere :  Nunc  obstruetur  filia  obstrucUone,  illod 
deOseeproferamusexeroplumjin  quo  adulteraloqni- 
tur :  Vadam  post  amatores  meos,  qui  dabantmiki 
panes  meos,  et  aquam  meam,  et  vestimenta  mea,  d 
linteamina  mea,  oleum  meum,  et  omnia  quae  mihiprO' 
sunt  (Osee  ii,  5).  £t  postea  Deus  volens  impedire 
cogitationem  pessimam,  non  eam  facit  quod  desi- 


(Gap.  Y.  —  VevaA.)  Nunc  vastabemj  filia  latronis:  ^  derat  adimplere  ;   sed  obstruit  vias  ejus,  ne  coo- 


obsidionem  posuerunt  super  nos  :  in  virga  percutient 
maxillam  jtuiicis  Israel.  LXX  :  Nunc  obstruelur  filta 
obstructiane  :  angustiam  posuit  super  nos :  in  virga 
percutientsuper  maxillam  tribu^  Israel.  Non  quod  una 
tribus  percutiat  maxillam  alterius,  sed  quod  alii  per- 
cutiant  tribus  Israel  in  maxillam.  Pollicitus  quidem 
tibi  8um,o  filiaSion,quod  venturum  sittempus  quo 
cornu  tuum  ponam  ferreum,  et  ungulas  tuas  sreas, 
et  comminuta  dffimonum  multitudine,  ofiferas  quid. 
quid  illi  ante  pos&ederant  Domino  (Rom.  xi)  uni- 
versffi  terrffi.  Sed  quia  hoc  tunc  futurum  est,  quando 
subintraverit  gentium  plenitudo,  et  omnis  Israel 
salvatus  fuerit :  nunc  interim  pro  meritis  tuis  4S7 
vastare,  sive  ut  in  Hebrffio  habetur,  concidere.  Ne- 
quaquam  enim  juxta  Apostolum  (Philip,  iii)  vocaris 


sequatur  amatores  suos,  et  amplius  fornicetur. 
Alt  4Sd  quippe :  Propterea  ecce  ego  obstruam  vias 
ejus  in  sudibus,  et  obsepiam  vias  ejus  :  et  semiiam 
suam  non  inveniet,  et  persequetur  amatores  [Al.  addit 
suos]y  et  non  apprehendet  eoSy  et  quderet  cttSf  et  n<m 
inveniet,  et  dicet :  Vadam  et  revertar  ad  virum  mcMm 
priorem  quia  bene  mihi  erat  (Ibidemf  vi,  sec,  LXX). 
Animadverte  opus  Domini  profecisse  :  Adultera 
enim  non  inveniens  viam  suam,  nec  valens  pergere 
quo  volebat,  necessitate  obstricta  ad  maritum  reve^ 
titur  priorem,  et  contitetur,  melius  sibi  in  domo  viri 
esse  prioris,  quam  quondam  apud  amatores  suos 
fuerat,  tribulationibusque,  et  plagis  Israel  eruditur. 
Unde  et  ad  (^4/.  de)  David  sub  typo  Christi  mystice 
dici  tur :  Si  dereliquerint  fitii  ejus  legem  meam,  etinju- 


Gircumcisio,  sed  concisio  :  nec  te  ei^^eUo  riliaimG  diciismeisnonambulaverintjSijustitia^measprofanO' 


meam,  sed  latronis  filiam,  quod  Hebraice  dicitur, 
BATH  OBDUD  (lM2  Tll)»  id  cst.  dlaboli  ad  prsdandum 
semper  accincti.  Fecisti  enim  domum  meam  spelun- 
cam  latronum,  repugnasti  adversum  me,  et  filii  tui 
obsidionem  posuerunt  super  me,  et  super  Filium, 
et  Spiritum  (c)  meum.  An  non  contumelia  Trinitatis 
est,  quando  in  virga  et  calamo,  te  faciente,  percus- 
sere  Romani  caput  judicis  Israel,  dicentes  :  Prophe- 
tiza  nobts,  Christe^  quis  est  qui  tepercussit  (Mat.  xxvi, 
60)  ?  sive  quando  unus  de  ministris  tuis  percussit 
eum  in  maxillam,  dicens  :  Sic  respondes  pontifici 
(Joan,  xviii,  22)  ?  Hoc  juxta  Hebraicum,  cui  inter- 
pretationi  Aquila  et  Symmachus,  et  Thcodotio,  et 
editio  quinta  consentiunt.  Juxta  LXX  autem  multo 


verinttetprxcepta  mea  noncuslodierintjVisitabo  in  virga 
iniquitates  eorum,  et  in  flagellis  peccata  eorum :  mue- 
ricordiam  autem  meam  non  dispergam  ab  eo  (Psalt 
Lxxxviii,  31  seqq.)  Tribulationem  ergo  posuit  Deus 
super  filiam  Israel,   et  perculient  eam  AngeJi,  qui 
plngis  praepositi  sunt,  in  maxilla.   Ac  ne  forte  ne- 
scires  quse  esset  filia,  qus  obstruitur  obstruotione, 
et  ponitur  in  angustia,  statim  infertur,  et  dicitur, 
tribus  Israel.  Nos  autem  sumus  Israel,  qui  mente 
cernimus  Deum,ad  quorum  distinctionem  Apostolos 
loquitur  :  Videte  Israel  secundum  camem  (I  Cor.  xix, 
18).  Numquam  enim  vocaret  carneum  Israel,  nisi 
sciret  esse  eliam  spiritualem. 
(Vers.  2.)  Et  tu,  Bethleem  Ephrata,  parvutus  es  i» 


(d)  altior  sensus  est,  et  quasi  a  proprio  intelligitur  jv  millibus  Juda :  ex  te  mihi  egredietur  quisit  dominalor 


exordio.  Nunc  obstruitur  synagoga  obstructione  :  et 
dicent  qui  in  ea  clausi  fuerint :  Angustiamposuit  super 


in  Israel,  et  egressus  ejus  ab  initio  a  diebm  xtemitasis. 
LXX  :  Et  tUy  Bethleem  domus  Ephrata,  (e)  mvuma  «, 


(a)  Diximus  in  notis  ad  Libr.  Locorum,  qui  con- 
stare  nominis  allusio  debet. 

(b)  Addit  Victor.  id  est  Sojpa  :  et  mox,  tucrum  eo- 
rum. 

(c)  Duo  mss.,  et  Spiritum  sanctum, 

(d)  Pro  altior,  qu®  vera  est  mss.  nostrorum  lectio, 
utex  ipso  liquet  contextu,  hactenus  obtinuit  a/z^r. 

(e)  Palatinorum  ope  codicum  expunximus  vocem, 
neauaquam,  qus  hic  interserebatur.  Brixiae  similiter 
ooaices,  quos  Victorius  consuluit,  eam  non  habent: 
peque  porro  ipse  Grffious  textu8,oi^us  verba  in  emen- 


datioribus  libris  haec  esse  tradit  S.Doctor,  6X1^0^^^^ 
eTTov)£Tvai£vytXiaji'Ioj8a.Qiiamquamnondiffitemur 
cum  negandi  particula  [i^  6Xi^o<rz6Q  legissc  Theodo- 
ritum,  sicque  praeferre  Barberiniura  codicera,  coi 
tamen  ad  oram  apponitur  oXi^otzo^^  absque  [kr^  ^de- 
nique  et  ex  Latinis  S.  Cyprianum  lib.  11  Teslimonio- 
rum,  non  exigua.  Sed  n«?c  illud  refert,  ut  ait  Victo- 
rius,  qnud  in  Matthaio  Evangelista  inveniatur :  cum 
Hieronymus  hic  clare  asserat,  testimonium  illud  a 
Matthaeo  citatum,  nec  Hebraico,  nec  Septuaginta  in- 
terpretibus  convenire.  Defuisse  autem  in  yulgite 


1197 


COHMENTARIORUM  IN  MIGHiGAM  LIB.  II.  CAP.  Y. 


1198 


ui  sis  in  millibus  Juda :  ex  ie  mihi  egredietur^ut  sil  in  A 
principem  Israel,  et  egressus  ejus  ab  initio  ex  diebus 
soeculi,  In  Evangelium  secundum  Matthaeum  (itfa^ii), 
cam  magi  de  OrieDte  veaissent,  et  Herodes  a  scribis 
qusreret,ubinam  Christus  Dominus  nasceretur,re- 
spondisse  469  narrantur  :  In.Beihleem  terra  Juda, 
qui  prophetffi  testimonium  addontes,  dixerunt :  Et 
tu,  Bethleem  terra  Juda^  nequaquam  minima  es  in 
ducibus  Juda  :  ex  te  enim  eyredietur  dux,  qui  regat 
populum  meum  IsraeL  Quod  testimonium  nec  He- 
braico,  nec  Septuaginta  interprelibus  convenire, 
me  quoque  tacente  perspicuum  est,  et  arbitror, 
Matthsum  volentem  arguero  Scribarum  et  sacerdo- 
tum,  ei^a  divinee  ScriptursB  lectionem,  negligen- 
tiam,sic  etiam  posuisse,  ut  ab  eis  dictum  est.Sunt 
autem  qui  asserant,  in  omnibus  pene  testimoniis,  p 
que  de  veteri  Testamento  sumuntur,  istiusmodi 
esse  errorem,  ut  aut  ordo  mutetur,  aut  verba,  et 
interdum(a)sensus  quoque  ipse  diversus  sit,vel  apo- 
stolis,vel  evangelistis  non  exlibro  carpentibus  testi- 
monia,  sed  memorioB  credentibus,  qu8B  noQnun- 
quam  fallitur.  Exponamus  ergo  Hebraicum  :  £t  tu, 
Bethleemf  id  est,  domus  panis,  quas  vocaris  Ephra- 
tha,  minima  quidem  es  in  civitatibus  Juda,ettan- 
tis  millibus  comparata,  vix  parvus  es  viculus,  sed 
ex  hoc  parvo  viculo  egredietur  Christus^qui  est  [AL 
sit]  dominator  in  Israel.Ac  ne  putes  eum  de  genere 
Oavid  tantum  esse,  cui  repromisi,dicens  :  De  fructu 
ventris  tuipoTiam  super  sedem  (b)  meam  (P<.gxxxi,11), 
camis  assumptio  divinam  non  impedit  majestatem: 
de  me  enim  natus  est  ante  omnia  s£ecula,et  tem- 
porum  conditor  in  tempore  non  tenetur.  Ipse  est  C 
cui  et  in  alio  psalmo  dixi  :  Ante  Luciferum  genui  te 
{Ps.  cix,  3).  In  principio  enim  erat  Verbum,et  Ver- 
bum  erat  apud  Deum,et  Deus  erat  Verbum  (Joan. 
1,  1).  Hoc  erat  in  principio  apud  Deum.  Et  idcirco 
egressus  ejus  ab  inilio  a  diebus  seternitatis.  Quod 
autem  Bethleem*  ipsa  sit  Ephrata,  liber  Geneseos 
ostendit,  in  quo  Scriptura  commemorat :  Mortua 
est  Rachel.et  sepulia  in  vita  Ephrata.haec  est  Bethleem 
(Genes.xxxv^.Et  in  utroque  nomine  signiOcat  sacra- 
mentum  :  domus  enin  panis  dicitur,  propter  panem 
Yivam,qui  de  ccbIo  descendit  (Joan.  vi).  Et  EphratUy 
quod  interpretatur  furorem  (c)  videt,  proptcr  Hero- 
dis  insaniam,  quia  490  illusus  a  magis,iratus  est 
valde,  et  mittens  universos  occidit  infantes  in  Be- 

LXX  editione  vocem  negativam,  aperte  asserit  Bie- 1) 
ronymusad  Pammachium  in  librode  Optimogenere 
interpretandi  pluribus  verbis  inter  quae  ait :  Pro  ne- 
piaauam  minima  es  in  ducibus  Juda  ;  in  LXXlegitur: 
Moaicus  eSj  ut  sis  in  miilibus  Juda  ;  in  Hebrxo :  Par- 
vuius  es  in  miltibus  Juda.  Unum  addo,  quod  est  ani- 
madversione  dignum,verbum  Uebraicum  T3^y,non 
modo  parvulumf  sed  et  econtrario  magnum  signifi- 
care,  quod  et  Pochochio  notatum  est-  in  notis  mi- 
scell.  ad  Portam  Mosis^c.  2 ;  immo  et  R.  Tanchum 
erudito  Judaeo  non  tam  parvum,  quam  pretio  ma- 
gnum  aliquid  sonat. 

(a)Hscin  re  tantiponderis  opinatio  periculum  leo- 
tori  facessat.Verissime  autem  ex  suo  sensu  Hierony- 
mua  in  Mat.xxvii:  EvangeiisiarumyBli  et  apostolorum 
fnore  v^alo,qui  verborum  (frdine  pr3Btermiiso,senm 


thleem,  et  in  omnibus  finibus  ejug  a  bimatu  et  in- 
fra[i4/.deorsum].secundumtempus  quod  exquisierat 
a  magis  etpropter  plurimum  sanguinem  auditaest 
vox  in  excelso,  planctus  et  ululatus  Rachel  flen- 
tis  liberos  suos  (Jer.  xxii).  Legimus  juxta  Septua- 
ginta  dumtaxat  interpretes,  in  Jesu  Nave,  ubi  tri- 
buSyJud®  urbes  et  oppida  describuntur,iuter  catera 
etiam  hoc  scriptum  :  ThascOy  et  Ephraiha^  hsec  est 
Beihleem,  et  Phagor^  et  (d)  Aetham^  et  Culon^et  Ta- 
mi  [Al.  Taiami],  ei  SoriSy  ei  Carasm^  et  Gallim,  et 
Basiher,  ei  Manocho,civitates  undecim^et  vicuii  earum 
(Josuexw),  quod  nec  in  Hebraico,  nec  apud  alium 
invenitur  interpretem,  et  sive  de  veteribus  libriB 
erasum  sit  malitia  Judsorum,  ne- Christus  de  tribu 
Juda  ortus  videretur  :  sive  a  Septuaginta  additum, 
nequaquam  liquido  cognoscentes,  certum  quid  no- 
vimus.  Nihilominus  et  de  libro  Judicum  hoc  ipsum 
possumus  approbare,  quod  Bethleem  in  tribu  Juda 
sit,scriptum  est  enim  :  Et  fuit  vir  Levites  habitans 
in  lateribus  domus  [Al.  montis]  Ephraim,  et  accepit 
sibi  inulierem  concubinam  de  Bethleem  Juda,  et  irata 
est  ei  concubina  sua,  et  abiit  in  domum  patris  sui  in 
Bethleem  Juda  (Judic.  xix,l).Pulchrdautem  dicitur» 
in  Beihleem  Juda,  ad  distinctionem  ejus  Bethleem, 
quaB  in  Galilaea  sita  est,  sicut  in  eodem  Jesu  volu- 
mine  reperi.  Potest  Ephrata  in  iingua  nostra  so- 
mare,)tapxj(p6pov,M^erem,  atque  frugiferam,eiid  ip- 
sum  ostendere  in  mysterio,  quod  et  domus  panis. 
(Vers.  3.)  Propter  hoc  dabii  eos  usque  ad  tempus  in 
quo  parturiens  pariet,ei  reliquix  fratrum  ejusconver^ 
tentur  ad  fiiios  Israel.LXX  :  Proptereadabit eos usque 
ad  tempus  parientis  :  pariei  [Al.  pariurientes  pariet], 
et  reliquise  fralrum  reverieniur  ad  filios  Israel.  Quia 
de  Bethleem,  quae  est  Ephrata,  egressus  est  Chris- 
tus  dominator  in  Israel,et  egressus  ejus  non  eo  tan- 
tum  fuerat  tempore  quo  visus  in  carne  est,  sed  ab 
initio  «ternitatis,  sive  ab  initio  sa^ouli.Quia  semper 
ipse  locutus  est  per  prophetas,  491  et  sermo  Dei 
tactus  est  in  manu  eorum  [AL  sanctornm] :  ideoda- 
bit  Jud8eos,eosque  regnare  permittet  usque  ad  tem- 
pus  parientis,  quando  completur  illud  :  Lxiare^ 
sterilis^qux  non  paris^erumpe  ei  clama  qux  non  pat' 
iuris,quoniam  mulii  filii  deserix  magis  quam  ejus  quae 
habei  virum  (Isai.  liv,  i.sec.  LXX).Cum  enim  steri- 
lis  pepererit  septem,et  qu»  multos  habuerat  Glioa, 
fuerit  inGrmata,et  delicto  populi  Judaici  plenitudo 

tantum  de  veteri  Tesiamenio  proferunt  in  exemplum. 

(b)  Mutat  Victorius  in  tuam  ex  Vulgata  editione 
Graeco  et  Hebraico. 

(c)  Verbum  ru/«/,quod  est  utique  pars  altera  ety- 
mologise  vocis  Ephrata,  a  radice  hni  quae  videre 
signiiicat,  in  hactenus  vulgatis  libris  deerat,  nostri 
mss.  sufficiunt  Malim  tamen  vides  pro  vuif^exipsa 
quam  vocabulum  illud  sonat  secunda  persona.  Bic 
et  in  Nominum  libro  de  Psalterio  :  Ephraia,  equi" 
dem  vides. 

(d)  In  Palatin.  ms.  Eihamy  ei  Chulon,  ei  Daihan,et 
Sores,  et  Carem,  ei  Gaiim,  ei  Techer,  et  Manucho  ci' 
vitates  duodecim,et  viculis  earum,  Unus  Bibliotheoa 
Trajectinas  a  Relando  laudatus  :  Theco...  Fagor^  ei 
Erhan,  et  Caulon^  et  Dathan^  et  Sores  et  Corm^  ^ 

Salim^  et  Thetherf  et  KonocAOt  elo. 


im 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


IflM 


gentlum  8ubintraveiit,tunc  oninis  Israel  salvus  fiet, 
elreliqui»  fratrumejusad  filios  Israelconvertentur; 
et  adveniens  Elias  propheta,  quod  interpretatur, 
VeuB  Damintis,  convertet  corda  patrum  ad  filios,  et 
oor  filiorum  ad  patres  suos  (Luc,  i,  17),  et  novissi- 
muspopuius  jungetur  antiquo,  ut  vere  filii  Abra- 
gam  appellentur,  cum  in  eum  crediderint  quem 
vidit  Abraham,  et  laetatus  est  (Jon.  viii).  Quod  est 
autem  tempus  in  quo  sterilis  pariet  !  Ut  reor,illud 
de  quo  Itoias  loquitur :  Tempore  acceptahili  exaudivi 
Hy  et  indie  saltUis  auxiliatus  sum  tibi  (Isa.  xlix,  8). 
Qood  et  Paulus  intelligens  de  Ghristi  tempore  prae- 
dioalum,  eit :  Ecce  nunc  tempus  acceptabile,  ecce 
HKfi^  diessaltUis  (II  Cor.  vi,  21).  Hoc  ipsum  puto  et 
ill«d  myBtice  demonstrari,quod  in  Ecclesiaste  scrip- 
tam  esl :  Tempus  pariendi,  et  tempus  moriendi  (Eccl. 
ni.  2).  quod  eo  tempore  quo  ex  sterili  natus  est 
gentilium  populus,  niios  amiserit  synagoga.  Potest 
autem  aliter  intelligi  :  Dabit  Dominus  templum 
et  Jerosolymam,  et  Judieos  usque  ad  illud  tempus 
quovfrgo  pariet,quee  postquam  pepererit,  et  natua 
parmlus  acceperit  spolia  Samari»,  et  virtutem  Da- 
maeoi,  interfecto  populo  Judaeorum,reliqui6B  Israel 
ealvabnntur.  Et  fratres  Ghristi,  id  est,  apostoli 
contertentur  ad  prophetarum  et  patriarcharum  fi- 
detn,  qui  yenturum  Ghristum  annuntiaverunt,  et 
ootaplebitur  psalmi  vaticinium :Pro patribus  tuisnatt 
sun$  tibi  /ilu,et  csetera  qu»  sequuntur  (Ps.  xliv,19). 
(Vere.  4.)  Et  stMt  et  pascet  in  fortitudine  Domini, 
in  subHmitate  nominis  DominiDeisui^et  convertentur, 
qui»  nune  magnificabitur  usque  ad  lerminos  terrx, 
LXX :  EtstabUy  (a)  et  videbit,  et  pascet  gregem  suum 
ffi  forHtudine  Dominus,  et  in  gloria  nominis  Damini 
Dei  iui  erunt,  quia  nunc  magnificabuntur  usque  ad 
termtnoe  l^r». Poetquam  sol  justitiae  egressus  fuerit 
a  409  summitate  ca)lorum,et  pervenerit  usque  ad 
terminos  eorum,  et  pepererit  pariens,  et  reliquiae 
fhatmm  ejus  oonversae  fuerint  ad  filios  Israel :  tunc 
ipse  Dominus  qui  prius  ambulabat^et  cum  hisqui 
in  Hinere  erant  positi,  necdum  habebat  fixum  gra- 
diim,  etabit  et  pascet  eos  in  fortitudine  Domini,ut 
po&eint  dicere  :  Dominus  pascit  me,  et  nihil  mihi  de- 
etit :  in  loco  pascuae,  ibi  me  collocavit,  super  aquas 
refectionis  enutrivit  me  :  animam  meam  convertit 
(P*.  xin,  1).  Pascit  autem  eos,  non  solum  in  forti- 
tndine  Domini.sed  et  in  sublimitate  nominis  Domini 
Dei  sui,  quando  dicit  ab  Patrem  :  Paler  sancte,  ser- 
va  eos  in  nomine  tuo,  quos  dedisti  mihi,  ut  sint  unum 
sicut  et  nos  :  quando  eram  cum  eis,  ego  servabam  eos 
in  nomine  tuo :  quos  dedisti  mihi,  custodivi,  et  nullus 
ex  his  periit  (Joan.  xvii,  ii).  Et  convertentur,  sive  ut 
melius  interpretatus  est  Symmachus,^6zYa^un£,  Ja- 
8UBo(Tl)&^)enim  verbum  Hebraicum  utrumque  signi- 
fleat.  Habitabunt  autem   in  Ecclesia  Domini,quia 


A  magniflcatus  estGhristus  usque  ad  terminum  terra. 
Sivejuxta  LXX,  quia  magciiicabuntur  [Al.  magni- 
ficantur]  ipsi  cum  pastore  suo  usque  ad  extremuiii 
tcrr6e,utin  omnem  terram  exeat  sonus  eorum  etin 
fines  orbis  terraB  verba  eorum  {Ps.  xviii). 

(Verf.  5.)  Ei  erit  iste  pax  :  Assyrius  cum  venerit  in 
terram  nostram,  ct  quando  calcaverit  in  domibus  nei^ 
tris,  LXX  :  Ef  erit  haec  pax ;  Assyrius  quando  snper' 
veneril  in  ierram  vestram,et  cum  ascenderit  super  re- 
gionem  vesiram.  Quando  venerit  diabolus,qui  inter> 
pretatur  euOuvwv,  id  est,  arguens  atque  corripiens^ 
super  terram  (6)regionemque  credentium,  et  eorum 
quos  pascet  Dominus  in  fortitudine,et  in  sublimitate 
nominis  Domini  Dei  sui,  et  eos  calcaverit  tribala* 
tionibus  variis,  et  domos  animarum    nostrammy 

P  id  est,  corpora  quasi  superbus  ascenderitatquede- 
pre88erit,et  tamen  nihil  nos  a  Christi  charitate  ee- 
paraverit :  tunc  Ghristi  pax,  sive  ipse  Ghristus  erit 
in  nobis,  et  dicetur  de  sanoto,  f^ihit  proderit  inimi* 
cus  in  eo.  Ponamus  exemplum,  ut  quod  dicimos, 
possit  manifestius  fieri.Venit  Assyrius  super terram 
quondam  Pauli,  et  ascendit  super  regionem  ejua, 
quando  fuit  in  laboribus  supra  modum  ;  in  plagis 
abundantius,  in  carceribus  nimis,  in  40S  morti- 
busfrequenter:  quando  a  Judaeis  quinquiea  quadra* 
genas  una  minus  accepit,  ter  virgis  caesus  eat,  se- 
mel  lapidatus  est,(c)  ter  naufragium  fecit,  noote  et 
die  in  profundo  maris  fuit  in  pericuiis  latronum, 
periculis  in  falsis  fratribus,  periculis  ex  genere,pe- 
riculis  ex  gentibus ;  sed  in  his  omnibus  vincebat 
proptcr  illumqui  dilexerateum.Etideo  implebatur 

C  pace,  quia  impletus  luerat  contumeliis  (I  Cor.  xi}. 
Judsei  in  adventu  Ghristi,  quem  sibi  simulant,  hfiO 
omniajuxta  litteram  futura  esse  contendunt. 

(Vers.  6.)  Et  suscilabimus  supereum  septem  paslth 
res,et  octo  primales  homines,et  pascent  ierram  Assur 
in  gladio,  et  terram  Nemrod  in  lanceis  ejus^et  Nbera^ 
bit  ab  Assur  cum  venerit  in  terram  nostram,  et  cum 
calcaverit  in  finibus  nostris.hXX:Et  consurgent  super 
eum  septem  pastores,  et  octo  nwrsus  hominumfet  fMf- 
cent  Assur  in  gladio,  et  terram  Nemrod  in  fovea  ejus, 
et  liberabit  de  Assur,  cum  venerit  super  terram  ves^ 
tram,  et  cum  aseenderit  super  terminos  vestros.  Ubi 
nos  posuimus  primates  homines,  et  in  Hebraieo 
scriptum  est  nesichb  adam^dtk  ^D'D:3),Symmacb!rt 
interpretatus   est  Christos  hominum;  Theodotio  et 

n  quinta  Q(\\i\o,principes  hominum ;  Aquila  graves,  vel 
constitutos  homines,id  esi(d),  xaOi(rcQi}ji£vou<;.RQr80iii 
in  eo  ubi  ego  et  Aquila  Iranstulimus,  in  lanceisejus, 
ut  subaudlatur,  terra3  Nemrod,  Symmachus  vertit, 
IvTo;  TTuXwv  ajTf,;,  id  est,  intra  portas ejus ;  Theodo- 
i\o,  in  portis  eorum ;  qu\ni£i  editio,  Iv  7:ap(x(t^Tj9tv 
auTc^v,  quod  nos  possumus  dicere,  in  sicts  eorum: 
in  IlebraBO  autem  posilum  cst(e)BAPHETHEE(n^nnS3)' 


(«)  Verba,  ^  t^tde^t^,  qua  et  in  GompiutensiGrs- 
00  exemplari  de8iderantur,mss.  Palatmi  non  agno- 
■cunt,  prsBtermittunt  quoque  mox  gregem  suum. 

(M}  GoQstanter  mss  noatri  hio  atque  infra  religuh 
fiim,  pro  regicnem^  praifenint. 


(c)  Snfnclunt  Palatini  mss.  hasc  qus  deerantifi 
editis  iibris,  verba,   ter  naufragium  fecit. 

(d)  Legorat  Martianc-eus»  KxtaTcafjLivouc.  Id  genai 
alia  sffipe  taciti  castigamus. 

(e)  Ita  iegit  mas.  codex  Sanoti  Cygiraui  «t  aM 


4«01 


GOMMENTARIORUM  IN  MIGHiBAM  LIB.  II.  GAP.  V. 


4900 


Tuno  igitur  erit  pax,oum  reliquis  fratrutn  Gbristi 

00Qversa3  fuerint  ad  riliosIsrael,etvenerit  Assyrius 

ia  terram  nostram,  et  adjuti  a  Domino,  eum    qui 

nostras  domus  calcare  cupiebat,  velociter  contrive- 

rimus  sub  pedibus  nostris.  IpseenimDominusait: 

SuscUabimus  super  eum  septem  pastores,  et  octo  pri- 

mates  homiiiwn,  \e\  mo7'sus  hominum,  Suscitabimus 

autem  ego  et  Filius  meus  et  Spiritus  sanctusjuxta 

illud  quod  in  Gcnesi  scriptum  est :  Faciamus  homi- 

nemad  imaginem  et  similitudinem  vostram{Genes.  i, 

26).  ^t  494  in  Abdiae  principio;  Surgite  et  ascen- 

damus  adversus  eum  in  prwtio.  Septem  paslores.om- 

nea  patriarchas  et  prophetas  et  sanctos  viros  arbi- 

tror  esse,  qui  hebdomadi,  id   est,  vcteri   servierint 

Inatrumento.  Ooto  autem  morsus   hominum,    sive 

(a)octoprimateshomines,etutSyramachusinterpre- 

tatus  est,  C/^m/o5,universosnovi  Testamcnti,qui  ab 

apostolis  usquead  hanc  cetatemmomorderint  Assy- 

rium,  ei  suis  dentibus  laceraverint.  Unde  et  in  Ec- 

clcsiaste  praecipitur :  Vt  demuspartes  septem^  demus 

etocto  [Eccl,  xi).  Et  in  templo  Ezechiel,    quod    in- 

terpretatur  Ecclesia  ot  coDlestis  Jerusalom,  septem 

et  octo  gradibus  ascenditur  (Ezech.  xl).  Etin  Psal- 

terio  quindecim  gradus  sunt,  quibus  perhebdoma- 

dem  et  ogdoadem  ad  canendas  Deo  laudes  scandi- 

mus.Inoctavadiecclcbraturcircumcisio  spiritualis, 

ei  in  teraplo  Judceorum  destruitursabbatura,ot  qui- 

dampsalmi  pro  Octuva  inscribuntur.  Isti  igitur  scp- 

tem  paslores  et  octo  morsus  hominum,  pascent  As- 

Bur  in  gladio.  Vivcns  enim  ct  efficax  sermo  Dci,  et 

acutus  super  omnem  gladium  bicipit^m  (Uebr.  iv, 

12),missus  estab  eo  qui  venitgladium  mittero  super 

terram,  ut  dividantur  duo  in  tres  (}latth.x).   Et  ter- 

pam  Nemrod  (qui  intcrpretatur,  tentatio  (lescendens) 

pascent  in  foveaejus^gigantis  eniniet  venatoris  et 

Buperbientis  contraDominumterra,non  est  in  mon- 

tibu8,aedin  foveis.  Istececiditquasi  fulgur  deccrlo, 

et  semper  versatur  inter  bestias  ;  et  quia   venator 

e8t,infructuosa  ligna  lustrat  ctsilvas.  (b)  Quantum 

ergo  possum  mea  recolere  memoria,  numquam  ve- 

natorem  in  bonam  partem  legi.  Ismael  et  Esau  ve- 

natores  fuerunt  (Gen.  xvi  ^^xxvii),  et  prscesserunt 

in  typo  populi  Judaici,  quorum  altcr  OiiusiEgyptiaD 

est^ambulans  juxta  carnem  et  juxta  carnem  vivens: 

alter  primitiva  propterlenticulam  pcrdidit,etbenedi 

etionibus  fratris  invidens,fugat  eumin  Mesopolamia 

Redactaergo  terraNemrod  in  foveis  suis:  Qui  cnim 

fodit  foveam,incidet  in  eam  (Prov.  xxvi,  7) ;   et  qui 

lacum  aperuit  eteiroditeum,incidet  in  foveam  quam 

fecit,  et  revertetur  dolor   ejus  in  caput  ejus,   et 


A.  super  verticem  495  ejus  iniquilaa  ejus  deaoezH 
det  (Ps.  vii,  16,  17).  Et  confosso  Aasyrio  a 
septem  pastoribus,  et  octo  morsibus,  liberavit  nQ0 
Ghristus  de  manu  Assur,qui  venerat  auper  terram 
nostram,  et  calcare  cupiebat  terminos  Israel.  Quod 
autem  Syramachus  ait :  Etpascent  ierrram  Assur  in 
gladio,  et  regioneni  Nemrod  inlra  portas  ejus,  hoc  aen- 
tiendum  cst,  quod  in  domo  sua  alligetur  fortis,  et 
vulnereturadversarius.  Et  juxta  Aquilam  et  quin- 
tam  editionera,  sicis  et  lanceis  septempastorum,et 
octo  (c)  christoruro  hominum  confodiatur. 

(Vers.  7  seq.)  Eterunt  reliquise  Jacob  inmedio  po- 
pulorum  multorumf  quasi  ros  a  DominOf  et  quasi 
stiltx  super  herbam,  qux  non  exspectat  virum,  etnon 
prxstotatur  fitios  hominum.  Et  erunt  reliquise  Jacob 
in  gentibus,  in  medio  poputorum  muliorumy  quasi  lep 

"  in  jumentis  silvarumf  et  quasi  catutus  teonis  in  gregi- 
bus  pecorum,  qui  cum  transierit  etconculcaveritetee" 
peril,  el  non  est  qui  eruat.  Exaltabitttr  manus  tua 
super  hostes  tu^s,  et  omnes  inimici  tui  interibunt,  Et 
erit  in  die  illa,  dicit  Dominus,  auferam  eguos  tuos  de 
medio  tui:et  disperdam  quadrigas  tuas,etperdam  civi- 
tates  terrxtux,  et  destrua  momnes  munitiou  es  tuaStetau- 
feram  maleficia  de  manu  tua,etdivinationes  non  erunt  in 
te.Eiperirefaciam  sculptilia  tua^etstatuastuasdemedio 
iui,et  non  adorabis  ultra  opera  manuum  tuarum.Et  evet^ 
tam  lucos  tuos  de  medio  tui^  et  conteram  ciuitates  tuas^  et 
faciam  in  juroreetin  indignationexUtionemincunctis 
gentibus,  quae  non  audierunt.  LXX :  Et  eruntreliquix 
Jacob  in  gentibus,in  medio  populorum  muUorum^qua^t 
ros  a  Domino  cadens,et  quasi  agni  super  grame7i:ut  non 

G  congregetur  quisquam  neque  sit  in  fUiis  hominum.  Et 
erunt  retiquix  Jacob  m  geniibm^  in  medio  populorum 
multorum,  quasi  lco  injumentis,  insaltu,  etquasica- 
tutus  teonisin  gregibus  pecorutn  :quomodo  sip^rtrans- 
eat  et  dividcns  rapiai^etnon  sit  qui  eruai.  Elevabiiur 
manus  tua  super  eos  quitributant  te,eiomnesinimici  iui 
pcrdentur.Et  erii  in  die  itla,dicit  Dominus,  interficiam 
equos  tms  de  medio  tui,ei  disperdam  curruituoSfet  sub- 
vertamciviiates  terrxtux:etauferam  omnes  mnnitiones 
tuas.EiauferammaleficiatuademanibustuiSy  et  qui 
toquuniur^non  erunt  inieieldisperdamM^  sculptUia 
tuUf  el  staiuas  tuas  de  medio  tui,  et  ultra  non  adorabis 
opera  manuum  tuarum:et  succidam  lucosdemedio  tui, 
ei  demoliar  civitates  iuas,  et  faciaminira^etinfurore 
ultionem  in  getitibuSy  pro  eo  quod  non  audierunt,  U- 

p.  beratis  nobis  de  Assur,  quando  venerit  auper  ter- 
ram  nostram,  et  ascenderit  super  terminos  noatros 
et  liberatis  a  Domino  qui  suscitavit  auper  cum  sep- 
tem  pastores  et  acto    morsus   hominum,  reliquia 


8.  Benedicti  Floriac.  Gluniacensis  autem  acriptum 
habet  Baphethem yquod  puto  mendum  ex  scriptoris, 
qui  pro  Baphetliee,  posuit  Baphetefn.  Licet  ex  Theo- 
aotione  et  quinta  editione  in  Hebrajo  legi  potuerit 
D^nriDl  Baphetheem,  in  portis,  sive  sicis  eorum.  Sed 
retinenda  lectio  aliorum  mss.  cum  manirestuin  sit 
Hieronymum  legissc  in  Hebraeo  affixum  rcmininum 
personsB  tertia)  smgularis  ,  vertit  enim,  in  lanceis 
ejus,  utsubaudiatur, /crra?iYffmrod.  Mart. —  Nostri 
mss.,  Baph^fiee:  in  aliis  Baphethem  Martian.   in- 


venit. 

(a)  lidem  mss.,  sive  optifnates  homines, 

(b)  Gonsonat  S.  Ambrosiua  in  psalm.  cxviii :  Nul- 
/um,inquiens  invenimusindivinarumserie  litterarum 
de  venatoribus  iu,stu*n.  Kt  auctor  Breviarii  in  Psal- 
mos,  subHieronymi  nostri  nomine  psal.  ic:  Esan, 
inquit,  venator  erat,  quiapcccator  erat  ;etpeniius  non 
invenimus  in  Scripturis  sanctis  sanctumatiguem  ve- 
natorem. 

(c)  Martian.  Teiinu\i,oeto  Christianorwn  hominum. 


1103 


S.  BnSEBII  HIBRONYMI 


1104 


Jacob,quoaapo8tolo8intelligimu8,etprimam  de  Ju-  A  b«c  sequitur:  ElerU  mdt«t7/a,quaiidoelevatafiie- 


dffiis,  Ecclesiam,  erunt  in  medio  populorum  multo- 
rum,  quasi  ros  a  Domino  cadens.  Ardebant  enim 
ignitis  diaboli  jaculis  corda  populorum  :  et  omnes 
gentes  adulterantes  a  Deo,  habebant  corda,  quasi 
clibanus  ignesuccensus(Osee  vii).  Unde  ros  a  Do- 
mino  cadens,  factus  est  sanitas  infirmorum.Etquod 
in  Anania,  Azaria  etMisael  legimus  {Dan.  iii),  quod 
spiritus  roris  sibilantis  fornacem  ignis  extinxerit, 
hoc  deomnibus  gencralitor  sentiamus,  quod  in  me- 
diouniversarumgentiumdoctrinaApostolorumqua- 
si  ros  fuerit  a  (a)  Domino.  Quod  autem  sequitur  : 
Et  sicut  agni  super  gramcn,  ut  non  congregetur  quis- 
qunmneque  sU  in  filiis  hominuniyde  his  accipiamus, 
qui  de  gentibus  credere  noluerunt,  quodsint  super 


Tii  manus  tua  super  hostes  tuos,  o  Israel,  et  omnes 
inimicitui  perierintjnternciafticquostuosde  medio 
tui,id  est,  deprincipali  (YiYEixovtxtj))  cordis  tui  lasci- 
vientes  impetus;  etequorum  morc,  ruptis  vinculis, 
proruentes,  et  currus  tuos  quibus  tibi  in  vitiis  tuis 
placebas,etpercatapeccatisconsocians,quaBitnuin- 
phans  in  quadrigis  ferebaris.Et  disperdam  civitates 
terrae  tuae :  Non  enim  aedificasti  urhem  quamlstifi- 
cat  impetus  fluminis  Dei  {Psal.  xix),  et  quae  in  raon- 
tibus  sHa  est,  et  coelestem  Jerusalem  (Matth,  v),8ed 
quam  aedificaverat  Cain  (Genes.  iv).  Unde  dicuntar 
civitatesterraBjOperibusterrenisexstructffl.  Et  aufe^ 
ram,  inquit,  omnes  munitiones  tuas,  divitias,  scilieet, 
et  pompam  saeculi,  et  rhetorum  eloquentiam,  dia- 


eos  Apostoli  et  reliqul^  Jacob,8icut  agni  carpentes  n  lecticorumque  tendiculas,  in  quibus   tibi  velnt  in 


gramen,  et  herbam  dentibus  deraetentes.  Et  hoc  fa- 
cient,ut  qui  Angeli  esse  noluerunt,spiritualem  acci- 
pientes  rorem,  nequaquam  inter  homines  congre- 
gentur,  neque  in  parte  rationabili  deputentur,  sed 
dicatur  de  cis  :  In  labore  hominum  non  sunt,  et  cum 
hominihus  non  flagellabuntur  (Ps.  lxxii,  5).  Et  erunt 
reliquiae  Jacob  in  medio  gentium  quasi  leo  in jumen- 
tis  in  8altu,et  quasicatulusleonis  in  gregibusovium 
Dominusenim  Jesu8,de  quo  in  Genesi  prophetatur  : 
Catultis  leonis  Juda,  de  germine,  fili  mi,  ascendisti : 
accubans  dormisti  ut  leo  et  quasi  catulus  leoms  (Gen. 
XLix,  9).  Et  in  alio  loco  :  ^ccubans  requievit  ut  leo, 
et  quasi  catulu^  leonis  guis  (b)  suscitabiteumfdQdii  et 
apostolis  suis  quibus  dixerat :  ItSy  baptizate  omnes 
gentes  in  nomine  Patris,  et  Filiij  et  Spiritus  sancti 
(Matth.  xxviii,  19) :  ut  quomodo  leoni  nemo  potest 
resistere  in  jumentis,  et  catulo  leonis  inovibus,  ita 
illi  de  manu  Assyrii,  et  de  manu  diaboli  libe- 
rati,  49T  raperent  jumenta  et  pecora :  homines 
quippe  et  jumenta  salvosfaciet  Dominus  (P5fl/,xxxv, 
7.)Et  raperent,non  ut  interficerent,sed  ut  dividerent, 
hoc  est,  ab  infidelibus  separarent,  et  non  essentqui 
eis  resisterent.Leone  autem  et  catulo  leonis,ita  in 
jumentis,  et  in  ovibus  pervagante,  manus  Dei  exal- 
tatur  Buper  eos,qui  velDeum,vel  reliquiaslsrael  ante 
tribulaverunt.  Et  omnes  inimici  ejus  disperdentur, 
nonquodpereantinimici,etessedesistant;sedquiain 
eo  quod inimici  sunt  pcreant.Sicut  Thessalonicensi- 
busscribitur:  Quem  Dominus  Jesus  intcrficietspiritu 
oris  sui{l\  r/i55.ii,8).Haec  interfeclio  nonabolitionem 


munitionibus  confidebas.  Et  auferam   male/icia  de 
manibus  tuiSy  quibus  vel  ipse  decipiebaris  ab  aliis, 
vel  deccptus  alios  decipiebas,et  loquentes,  sive  pro- 
nuntiantes  non  erunt  tibi.Nuncloquentibusetpro- 
nuntiantibus  plenus  est  orbis:  loquuntur  quae  ne- 
sciunt:  docent  quae  non  498  didicerunt :  roagistri 
8unt,  cum  discipuli  antenonfuerint.  Gumergo  do- 
cuerit  Deus  hominem  scientiam,    cessabunt  falsc 
praesumptiones,  et  perversa  doctrina    tolletur.  Et 
disperdam  sculptiliatua  et  titulos  tuos  de  medio  tui. 
8culptilia  nostra  sunt,quae  a  loquentibus  facta  sont, 
vel  quae  ipsi  fingimus   nobis.    Unde  praecipitur  in 
Lege  (Exod.  xx),  ne  nobis  sculptile  faciamus,  ct  ne 
titulos  in  terra  nostra  ponamus  (Levit.  xxxi):et  ne- 
quaquam  ultra  adorabis  opera   manuum    tuarum 
(Deut.  v).lnfelix  hnmana  conditio  et  insipientiasplo- 
na  atque  erroris,  scit  de  suo  sensu  dogmata  esse 
composita,  non  ignorat  a  se  esse  idolum    simQlt- 
tum,etproDeoadoratoperamanuum  suarum,etcu^ 
vatur  homo,  utduceptus  decipiat.Additur  in  repro- 
missionequae  dirigitur  adreliquias,idest,ur«5X£'.u.iitt 
Jacob :  Et  succidam  lucos  de  medio  fui^  et  disperdam 
civitates  tuas^ui  omnia  lignasilvarum,etlucosquos 
in  templo  Dei  plantari  prohibitum  est,et   civitates 
male  exstructas  ,quas  antea  vocaveratci  vitates  terra, 
deslruet  atque  consumat.Postquam  autem  hocfece- 
rit  reliquiis  Jacob,tuncconvertentur  ad  gentes  quas 
depasti  sunt  Apostoli  quasi  agni  [^/.agrij  grameu. 
Etquia  rorem  sermonisrecipere  noluerunt,  faciam 
inquit,  in  ira  et  in  furore  ultionem  in  gentibns^pro 


8ignificat,sedcessationempessimaevitae,quamalaan-  D  eo  quod  audirenoluerunt.  Unde  et  propheta  ait: 


te  viveban  t.  Denique  i  n  fert:  Et  destruet  illustrationc  ad- 
ventus  m.Numquam  autem  destrueret,si  interfectio 
abolitionem  sonaret,cum  jam  esse  cessasset;ita  et  bic 
inimicorum  consumptio  juxta  Proverbia  Salomonis 
accipitur,iu  quibus  scriptum  Qsiiinteritus  impiishos- 
pitabiiur;  non  erit  perpetuus,non  eos  redigetadni- 
hilum  ;  sed  hospitabitur  apud  eos  quamdiu  quasin 
illis  est  impietas  consumatur.  Deus  enim  creavit 
hominem^  ne  interiret,  et  mortem  non  fecit.   Post 

(a)  Minusrecte  lectum  hactenus,  quasi  vos  a  Do' 
mino  sit  aspersa.  Mss.  nostri  emendant. 
{b)  Ita  exGraeco  textu  rescribit  Victorius^Erasmus 


Domine,  ne  in  furore  tuo  arguas  me;  neque  irn  iuA 
corripias  me  (Psal.  vi,  1).  Hoc  jnxtaSeptuaginta  in- 
terpretes,  quia  intelligentia  spiritualis  est,et  debui- 
mus  sensum  cum  superioribus  capitulis  jungere.dis- 
pulatum  sit.CaeterumHebraei  istiusmodideliramen- 
ta  somniant :  Postquam  septem  quos  fingun^,  et 
quos  volunt  pastores,  et  octo  principcshominesAs- 
syriorum  vicerint,et  terram  Ncmrod  in  gladiissuls 
paverint,  ut  hoc  factum  fuerit  cum  in  terram  Juds 

etMartian.,  quis  vocula  prstermissa^leguntnKCfto* 
viteum? 


1205 


GOMMBNTARIORUM  IN  MlGBiGAM  LIB.  11.  GAP.  VI. 


1106 


ante  Assyrius  venerit :  tunc  veniente,  inquiunt,  A 
Cbristo,  omnes  reliquise  Jacob  quaB  potuerint  in[AL 
de]  gentibus  8upere8se,erunt  inbeDediclione,qua8i 
rosaDominoveniens.etquasipluviassuperherbam, 
et  nequaquam  sperabunt  in  bominibus,  et  in  tiliis 
hominum,  scd  in  Deo.  Et  erunt  in  medio  gentium 
atque  populorum  sanguinarii  atqne  crudeles,  et  de 
veteribus  quondamsedominisvindicantes^quasileo 
in  jumentis  silvarum.etquasi  catulusleonisin  gre- 
gibus  pecorum,499  et  nullus  eritqui  possiteorum 
robori  resistere.  Tunc  exaltabitur,  o  Deus,  vel  o  Is- 
rael,  manus  tua  super  Assyrios.et  omneshosteset 
inimici  tui,*qui  nunc  tepo8sident,interibunt.Inilla 
videlicet  die,  quando  de  gentibus  fueris  liberatus, 
auferam  equos  et  quadrigas  tuas,qus  in  mediis  ur- 
bibuB  tuis  sunt.  Non  quod  equosetquadrigas  tunc  p 
habueritlsraei,  sed  Assyriroum  equos  et  quadrigas 
quaB  in  medio  urbium  tuarum  versanturret  disper- 
dam  omnes  civitates  tuas,  et  munitiones  quas  ido- 
lis  dedicasti :  et  auferam  magos  et  hariolos  de  terra 
tua,et  perire faciam omniasculpiilia  et  statuas  tuas, 
et  non  adorabis  ultra  operamanuumtuarum.Evel- 
lam  quoque  atque  subvertam  omnes  lucos  tuos,  et 
civitates  tuasquasidolis  dedicaras.Cumque  hoc  tibi 
fecero,  et  ita  placatus  fuero,ut  quidquid  in  te  maii 
e8t,auferatur:  tunc  ctiam  infuroreetin  indignatio- 
ne  mea  uiciscar  te  deuniversis  geatibus,quae  meum 
noluerunt  aud  i  re  sermonem .  Respondeathoc  loco  car- 
neus  l8rael,utrum  facta  dicat  ha;c  an  futura  ?  Si  fac- 
ta  commemorat,prflebeat  hi8toriam,detauctoritatem 
veterumlibrorum^doceatcunctasgentesetAssyrium 
Israeliquondam  fuisse  subjectum.Si  autem  se  vana  C 
speludens  futurum  putat  esse  quod  dicitur:  quando 
Ghrietus  venerit,  quae  tunc  de  Israel  idola  auferen- 
tur,  qusB  modo  non  colit  ?  qui  succidentur  luci,quo8 
non  habet  ?  qua;  urbes  subruentur,quaB  oiim  subru- 
tas  sunt  ?qni  tollentur  barioli,quos  cum  non  habeat, 
nec  habere  se  glorietur :  tamen  tanto  tempore  dere- 
lictae8t01iaSion,et8edetsinealtari,etsine  sacerdo- 
tibus  ;  et  aliis  fruges  eorum  coraedentibus,ipsi  sic- 
cis  faucibus  sibi  futura  promittunt  qu6B  nesciunt. 
(Cap.  VI.  —  Vers.  1,  2.)  Auditequx  Dominus  lo- 
quUur:  Surge.  contende  judicio  adversum  montes^  et 
audiarU  colles  vocem  tuam,  Audite  (Vulg.  Audiant), 
montesy  judicium  Domini,  et  fortia  fundamenta  teme, 
quia  judicium  Domini,  cum  populo  suo,  et  cum  Israel 
dijudicabitur.LXX  :  Audite  qux  Dominus  locutusest;  q 
5#0  Surge.judicare  apudmontes.et  audiant  colles  vo- 
cem  tuam.  Audiiey  montesjudicium  Domini,  et  valles 

*  (a)Lucem  hujuslociintelligentiaBmutuamRufinus 
cumprimis  dabit  in  exposit  Symboli :  Ab  initto  in- 
quiens,  Deus  cumfecisset  munnum,pr3Bfecit  et  et  prx- 
posuit  quasdam  virlufum  coiiestium  potestates,  qui^ 
bus  regeretur  et  dispensaretur  mortalium  genus.Quod 
ita  factum  indicat  Moyses  in  Deuteronomii  /oco,quem 
et  Hieronymus  laudat:  Sedet  horum  nonnuUi...da' 
tam  sibi  a  Deo  poteMatem  non  his  quibus  acceperunt 
legibus  temperaverunt.nec  humanum  genusdivinis  obe- 
dire  pr^eceptis^  sedsuis  parere  prxvaricationibus  do- 
cuerunt :  et  kinc  adversus  nos  chirographa  scripta 
sunt...  Per  istudergo  unusguisque  chirographum  illis 


fundamenta  terrse,quiajudtciumDominiadversuipopu>' 
lum  suum,et  cumlsrael  judicabilur.  Pro  fortibus  fun- 
damentis  terrae  quse  LXX  et  valles  fundamenta  terrm 
interpretati  sunt^Symmachus  et  Theodotio  traneta- 
lerunt,  et  antiqua  fundamenta  terrx  :  quinta  autem 
editio  ipsum  Uebraicum  posuit  ethanim  (D^^iriM) 
fundamenta  terras.  Prima  igitur  vox  prophet»  est : 
Audite  qux  Dominus  loquitur.  Deinde  Deus  loquitur 
ad  prophetam  :  Surge,  contende  judicio  adversum 
monteSf  et  audiant  colles  vocem  tuam.  Rursum  pro- 
phetasicutei  fuerat  imperatum,  montibus  loquitur, 
et  non  solum  montibu8,8ed  ad  fortia  quoque  funda- 
menta  terrae,  et  dicit,  Audite,  montes  judicium  DO' 
mini,  et  fortia  fundamenta  /^rras.Gausamque  reddit, 
quare  eos  compellat  audire.  Quia  judicium  Domini 
cum  populo  8U0,  et  cum  Israel  dyudicabitur.  Pro 
montibusad  quo8prophetaIoquitur,etpro  fortibua 
fundamentis  terrae,  colles  et  valles  LXX  transtule- 
runt,  id,  ut  mihi  videtur,intelligente8,quod  popalaa 
nihil  dignum  montiumauditionefecerit,8edvelcol- 
libus  qui  inferiores  sunt  a  sublimitate  montinmy 
vel  valibus  in  ima  demersis.  Surge,  inqait,Judicio 
contendeapudmonte8,et  audiantcollesvocemtuam. 
Jubetur  surgere  qui  vel  sedet,  vel  jacet  [AL  tacet] 
vel  dormit,  vel  mortuus  est,  secundum  illud  quod 
Apostolus  SiiiiElevare  quidormis,  et  resurge  a  moT' 
tuis,  et  illuminabit  te  Christus  {Ephes.Yy  14).  Sarge  a 
mortuis.ut  in  novitate  ambules  vitffi,ut  terramdese- 
rens.ad  altiora  nitaris.Et  judiciocontendeadversum 
monte8,quos  non  alios  signiflcari  puto  quam  Ange- 
Ios,quibu8  rerum  humanarumcommissaestprocu- 
ratio.DeuteronomiiCantico  in  idipsum  congruente : 
Cum  divideret  excelsus  gentes^  cum  disseminaret  filios 
Adam,  constituit  terminos  terrae  secundum  numerum 
Angelorum  Dei  [Deut.  xxxii,  8).  Hi  sunt  administra- 
torii  spiritus,missi  in  ministerium  propter  eos  qui  he 
reditatem  salutispossessuri  ^xxni.Etcontendejudicio; 
ut  sivemontes,  sivecolles  [Al.  valles]  reperti  fue- 
rint,  501  non  dignepopulos  procurasee,vel  meam 
videaturesse  qui  tales  prfflp08ui,vel  culpa tollatur 
a  populo,  et  referatur  ad  principes.  Legamas  Apo- 
calypsin  Joannis  Apostoli,  in  qua  laudantur  acca- 
santurque  AngeliEcclesiarum  pro  virtutibus  vitiis- 
que  eorum,  quibus  praeesse  dicuntur.  Sicut  enim 
interdum  cpiscopi  culpa  est,  interdum  plebis ;  et 
ssepe  magister  peccati,  saepe  discipulus,  nonnum- 
quam  patris  vitium  est,  nonnumquam  fllii,  ut  vel 
bene  vel  male  erudiantur  :  ita  in  judicio  Dei,  vel 
ad(/^)Angeloscrimenreferetur,8i  nonegerint  cunota 

rectoribus  pessimis  tenebatur^quod  Christusdetraxittidr 
veniens^  et  hac  eos  potestate  denudavit. Yid.  etS.Hi- 
lar.  trac.  in  psal.  lxi.  n.  2. 

{b)\\iBC  vero  sapiuntOrigenem^cujus  suntpeneet 
verba  bomil.  24  m  Numer.  :  Ssepe  diximus  ontma- 
rum,  qu9B  in  Ecclesia,  Dei  sunt^  curam  procuratiO" 
nemqve  haberi  perAngelos.guosqueetiamaa  judicium 
venire  cum  hominibus  ostendimus,  ut  illo  divino  ron- 
stet  exumine^  utrum  sua  dendia  peccaverint  homines 
an  mmitorum  custodumque  ncgligentia.  Ex  ejus,  non 
sua  Hieron.  sententia  loquitur.  Recole  qum  sape- 
riori  proxime  annolatione  diximas. 


IIOT 


S.  BUSBBII  HIERONYMl 


qaaB  adsuum  ofQciutn  pertinebantyvel  ad  populum, 
si  illis  universa  facientibus^  ipsi  audire  contemp- 
Berint.  Sunt  qui  montes  et  colles  et  fortia  funda- 
menta  terraa,  Abraham,  Isaac  et  Jacob,  et  patriar- 
ohas  reliquos  interppetantur,  quibus  quasi  audito- 
ribus  [AL  auctoribus],  et  ad  judicium  convocatis, 
populilsrael  negotiumventilandumsit.Alii  montes, 
colles,  et  valles  Angelos,  sicutsupradiximus,  arbi- 
irantur^  qui  vel  in  ccelestibus  serviant  Deo,  vel  ho- 
minibus  praesint  super  hanc  teVram,  vel  apudinfe- 
ros  con8tituti,eorum  qui  suo  vitio  exstitere  terreni, 
fundamenta  dicantur:dequibusterra3  fundamentis 
et  alibi  scriptum  invcnimus  :  Ignis  accensus  est  ex 
furoremeOf  ardebit  usque  ad  inferos  deorsum  :  devo- 
rabit  terram,  et  fundamenia  ejus  {Deut.  xxxii,  22). 
Fortia  et  antiqua  fundamenta  terra!(quorum  causa 
hucusque  terra  non  praeterit,  et  super  inane  pen- 
dens,  librataconsistit)  justorum  merita  sunt,  de 
quibus^Apostolus  loquitur:  ^dilicatt  super  funda- 
menia  apostolorum  et  prophetarum  (Epfies,  n,  20). 
Sicut  igitur  apostoli,  et  propheta3,etuniversus  Mar- 
tyrum  chorus  fortia  fundamenta  sunt  terrse  :  sic 
secundum  LXX  valles  et  prserupta,  quds  significan- 
tius  Graece  <papaYT^^  appellantur,  eorum  sunt  fun- 
damenta,  qui  yoixoO  [3/5«.choici]imaginem  recepe- 
runt.  Judicium  ergo  Domini  cum  populo  suo,  et 
cum  Israel  dijudicabitur.  Qui  potcrat  quasi  Deus 
pro  sceleribus  populi  peccatoris  inferre  supplicia 
non  vult  videri  potens,  sed  justus,  et  ad  judicium 
provocat  peccatores,  juxta  illud  propheticum:  Ve- 
nite,  et  judicemus,  dicit  Domiuus  {Isai.  xLfti,  26), 
etiam  nunc  populum  Israel509  cogit,pr(£sentibu8 
Angelis,6t  orani  creatura,  si  quid  habeat  respon- 
dere,utjustificetur  Deus  in  sermonibussui8,etvin- 
catcum  judicatur(P<a/.  l). 

(Vers.  3  seq.).  Popule  meus^  quid  feci  tibi:  etquid 
molestus  fuitihi^  responde  mihi.quiaeduxiledeterra 
jEgypti,  et  de domo  senientium  liberavi  te,  et  misi 
ante  faciem  tuam  Moysen^  et  Aaron^  et  Mariam.  Po^ 
vule  meusj  mementOjquxso^  quid  cogitaveritcontra  te 
[Vulg.  tacet  contra  te]  Balac  rex  Moab,  et  quid  re^ 
sponderit  ei  Balanm^  ^lius  Beor,  de  Setlim  usque  ad 
Gaigalf  ut  cognosceres  juslitias  Domini,  LXX :  Po- 
pulus  meus,  quid  feci  tibi  ^  aut  quid  contristavi  te 

aut  in  quo  molesius  fui  iibi  ?  responde  mihi :  quia 
eduxi  te  de  terra  jEgypii^  ct  de  domo  servitutis  re- 
demi  tCy  ct  misi  anie  faciem  tuam  Moysen,  et  Aaron^ 
et  Mariam.  Populus  meus,  recordare  quid  cogitaverit 
adversum  te  Balach,  rex  Moaby  et  qui  respondcrit  ei 
Balaamjfilius  Beor,  de  Schxnis  [Al.  Semis  et  Scynis] 
usque  ad  Calgal:  ut  cognoscetur  justitia  Domini 
Pro  justitiis,  siwciusiitm^misericordias  interpretatus 
est  Symmachus,  et  ubi  LXXScluBnis;  omnes  ipsum 
Hebraicum  LETTiM^D^TD^^^transtulerunt.  Est  autem 
locus  in  quo  Balac  rexMoabitaruro  adversum  Israel 
congrcgavit  exercitum,6[xiovu[xo^  arboribus  quae  per 
eremum  montis  Sinahodiequoquegignuntur.Nam 

(a)Ms.Gluniacen8is,non  typicumEphod  velamenque 
pottantem:  sed  retinemus  veritatemque,  id  68t,por- 


A  ubi  in  LXX  vel  arca  Testamenti,  vel  alt&ie  et  ta- 
bernaculum,ca8teraquequaedelignis  imputribilibus 
facta  referuntur,  in  Uebraico  ponuntur  ligna  settin 
quae  habent  similitudinem  arbori3,quam  nos  vulgo 
Spinam  albam  dicimus.  Unde  arbitror  et  LXX 
a^lvov,  interpretatos  esse,  hoc  est,  tentiscum ;  sed 
paulatim  librariorum  errore  factum  es3e,uto*/oiv<u 
id  est,  tunes  pro  <r/Ivoi;,  hoc  est,  lenticis  legeren- 
tur.  Loquitur  igitur  Deus  ad  populum  Israel,et  ad 
judicium  provocat,  et  licentiam  contra  se  tribuit 
disputandi.  Popule  meus,  quidfeci  tibl.quodfacere 
non  debui  ?  vel  quid  contristavi  (^?licetbocnonha- 
beatur  in  Hebraico.  Gontristat  autem  pater  filium 
flagellatum,  et  iniquitates  ovium  in  virga  pastor 
[Al.  pastoris]  visitat.Quid  molestus  fui  tibi ?  vel,ut 

n  significantius  in  Hebraico  scriptum  est,quo  labore 
te  pressi  ?  an  beneficia  mea  contumeliam  interpre- 
taberis,  et  peponcs  50S  carnesque  iEgyptias  desi- 
derans,  dolebis  te  educlum  de  terra  7£gypti,  ac  de 
domo  servitutis  meo  auxilio  liberatum,  quia  dedi 
ductores  tibi  Moysen  amicum  meum,et  Aaron  sacer- 
dotem  meum,etMariam  prophetissammeam?Quod 
si  hoc  tibi  parvum  videtur,  recordare  illius  tempo- 
ris  quando  Balac  rex  Moab,Balaamdivinumadver- 
sum  te  mercede  conduxit,  et  vide  quomodo  contra 
voluntatem  suam,  cupiens  tibi  maledicere  hariolus 
bcnodixerit  {Num.  xxii) :  deSettim  usque  ad  Gal- 
gal,  totuni  excrcitum  Israel  oculis  lustrans,  et  mu- 
tans  loca,  quasi  ego  non  possem  cum  pergeote  per- 
gere,  et  cum  transeunte  transire  :  et  hoc  feci,  ut 
misericordi»  meae  et  justitiaB  noscerentur  tibi,tiQ- 

C  tum  te  amantis,  ut  cum  cgo  quotidie  ore  blaspbc- 
mantium  maledicar,  tibiab  inimiconon  dimiserim 
maledici.  Hebrsi  hunc  locum  in  quo  dicitur,  de 
Settim  usque  ad  Galgal,  ut  cognosceres  justiHas  Do- 
mini(Num.  xxv),  ita  exponunt:  ab  eo  tempore  quo 
fornicati  estis  in  Madian,usque  ad  tempusquo  Saul 
apud  Galgal  est  unctus  in  regem  (I  Beg.  x),  repetUo 
memoria  quae  mala  operati  estis,  et  quanta  vobis 
bona  fecerim,  et  meam  in  vos  misericordiam  co- 
gnoscetis.  HocJuxtahistoriamDeusad  carnalemls- 
rael  locutus  sit.Nos  autem  qui  cupimusrevelatala- 
cie  gloriam  Domini  contemplari,  et  vere  babemud 
patrem  Abraham,  audiamuscum  p>eccaverimusad- 
versum  nos  disputantem  Deum,  et  nos  in  benefi- 
ciorum  suorum  magnitudine  arguentem.Servimus 

j)  quippe  aliquando  Pharaoni,  et  ^gyptio  popuiolu- 
tum  et  lateres  fabricati  sumus  :  et  redemit  nosqui 
dedit  semetipsum  redemptionem  pro  omnibus,  >  i 
diceremus  qui  redempti  cramus  a  Domino,quosr<^ 
demit  de  manu  inimicorum,  et  quos  de  regionibu? 
congregavit :  Qttia  in  xtemum  misericordia  ej** 
(Psal.  c\ij  1).  Emisit  quoque  ante  faciem  nostrsn: 
Moysen  spiritualem  legem,  et  Aaron  magnum  s.i- 
cerdotem,(a)  nontypicum  Ephod,veritatemque  po:* 
tantcm,  sed  habentem  in  frontesignaculum  sancti- 
tatis  quod  Deus  Pater  signavit.  Et  misit   MariaM 

tantem  Urim  et  Thumim,  sive  Rationale,\a  quo  eral 
Uluminatio  veritatis.  Mart. 


iao9 


COMMENTARTORnM  IN  MIGE£AM  LIB.  IL  GAP.  VI. 


19i0 


vaticinium  prophetarum,  et  non  solum  id  nobis  A 
praistitit ;  sed  de  inimicorum  quoque  nos  manibus 
liberavit.Recordemur  enim  quid  cogitaverit  adver- 
Bum  nos,504  qui  devorare  voluit,  et  nostram  con- 
gregationem  elingere,  velus  Bilac  diab:ilus.  Balac 
enim  interpretatur  exXe-yojv,  id  est,  elingens,  rex 
aquffi  pateruffi ;  siquidem  Moab  juxta  aliam  etymo- 
logiam,  aqua  paterna  dicitur.  Cum  igitur  insidiarc- 
tur  nobis  Balac,  et  insidiaretur  per  vanum  populum 
suum,  quod  interpretatur  ^a/aam,non  pormisit  nos 
Deus  maledictis  illius  subjacero  ;  sed  econtrario  be- 
nedixit  nobis,  rei  ipsius  veritate  compulsus  vanus 
populus  gentium,  natus  de  eo  qui  in  pelle  estinam 
Beor  interpretatur  in  pelle,  semper  carni  et  mortis 
operibus  deditus  :  responditque  pro  nobis  vanus  po- 
pulus,  ortus  ex  eo  qui  totus  in  pelle  est,  semper  -^ 
commutans  loca,  voi  stans  super  spinas^sive  super 
funiculos,  ut  VulgatsB  quoque  editionis  sequamur 
errorem.  Spinae  autem  juxta  eloquium  Salvatoris, 
cuTPe  hujus  saeculi,  et  divitis,  etvoluptates  suntin 
quibus  vanus  est  populus  {Mattk,  xiii,  Marc.  v). 
Quod  autem  stet  in  funibus,  in  vinculis  videlicet 
peccatorum(funibus,enimpeccatorumsuorumunus- 
qui8queconstringitur[Prov.  v],  et  Isaias  testis  est, 
dicens :  Vx  qui  protrahunt  peccata  sua  quasi  funem 
kmgumyet  quasi  lorum  jugi  vitulas  iniquitates  (Isai.w, 
18).  Si  igitur  stat,  non  stat  nisi  in  spinis  et  in  fu- 
nibuB :  si  autem  voluerit  circuire,  non  habet  stabi- 
lem  gradum,  sed  semper  fluctuans  et  vaciilans, 
pervenitusquead  Galyala,  quod  interpreteturxjXi- 
ffftdc,  idest,  volubilitas\e\  (a)volutabrum,  Si  quando 
viderimus  consurgerealiquosadversum  nos,  et  avi-  C 
dis  faucibus  nostrumsitire&anguinem,  et  eximpro- 
visa  dispensatione  Dei,  pro  nobis  iieri  eos,qui  con- 
tra  noB  venerant,  dicamus,Baiaam  de  funiculis  venit 
usque  ad  Galgal,  ut  cognoscatur  justitia  Dei. 

(Vers.  6,  6.)  Quid  dignum  offeram  Damino  ?  curva- 
bo  genu  Deo  excelso  ?  Numquid  offeram  ei  holocaus- 
tonuUa^  et  viiuios  anniculos  f  Numquid  placari  potest 
ikminus  in  millibus  arietum,  aut  in  multis  millibus 
hircorum  pinguium  f  NumquiU  dabo  primogenitum 
meum  pro  scelere  meo :  fructum  ventris  mei  pro  pec- 
aUo  anima  mex  ?  LXX :  In  quo  appreliendam 
Daminum  ?  (b)  suscipiam  Deum  meum  excelsum  ?  Si 
appreheHdam  eum  in  holocaustis,  in  vitulis  aji- 
nieuUi?  suscipiat  Dominus  in  millibus  arietum, 
505  vet  in  decem  miilibus  hircorum  pinguium  ?  si  q 
dmbo  primogenita  mea  pro  impietate  :  fructus  ventris 
mti  pro  peccato  animse  mex,  Deus  populum  ad  judi- 
ciism  provocigrat :  ilie  sciens  peccatum  suum  non 
valt  contendere.sed  rogare,  neo  taroen  in  ipsis  pre- 
cibus  habet  iiduciam.  Nihil  enim  dignuin  est.quod 
pro  peccato  possit  Deo  offerri,  et  nulia  humilitas 
potest  maculas  eluere  delictorum^quiaimpossibile 
est  ganguinem  taurorum,  et  vitulorum,  et  holocau- 


sta  medullata,  et  cruorem  arietura,  et  hircorum 
pinguium,anima;  sordes  lavare  (i?ff/>r.  x).  Numquid, 
aitjdabo  primogenitum  meum  pro  scelere  meo,  sic- 
uti  rex  Moab  fecisse  describitur  (IV  R^g.  iii)?  aut 
fructuin  ventris  mei  pro  poccato  anima)  meae,  quod 
fecit  Jcphte,  pro  teraeritate  voti  oCTerens  filiam 
(Judiih.  xi)  ?  Nos  ergo  qui  sumus  de  populo  Dei 
scientes  quia  non  justifirabitur  in  conspeotu  ejua 
omnis  vivens  (Ps.  cxlii),  et  dicentes :  Jumentum 
faQtus  sum  apud  te  (Ps.  lxxii,  23),agentes  poeniten- 
tiam  pro  peccatis,  dubitamus  ct  dicimuf» :  In  quo 
apprehendam  Dominum  suscipiam  Dominum  meum 
exceisum  ?  Quomodo  eum  poterotenere  fugientcm? 
quanta  munditia  valebo  praeparare  hospitium  Tri- 
nitati  ?  An  comprehendam  eum  in  holocaustomati- 
bus,  ut  totum  me  ei  holocaustum  ofleram,  vel  in 
vitulis  anniculis,  ut  lac  deserens,  et  ad  solidnni  ve- 
niens  cibum,  anno  Domini  acceptabili  dignus  effi- 
ciar  ?  Si  mille  obtulcro  arietes,  si  decem  millia  hir- 
corum,  et  totas  Levitici  victimasspiritualiterintel- 
ligens  in  me  exhibuero,  et  cadant  ex  latere  meo 
mille,  et  decem  millia  a  (c)  sinistris  meis  (Ps.  xc), 
tamen  nihil  dignum  dare  potero,  in  quo  apprehen- 
dara,  vcl  suscipiam  Deum.  Si  dedero  primogenita 
mea  pro  irapietate,  et  fructum  ventris  mei  pro  peo- 
catoanimae  ine^  :  dabo  quidem  quidquid  in  me  pri- 
mum  est,  scd  pro  meo  peccato  ot  impietate  nihil 
dignum  olferam  Deo,  Unde  et  David  precatur,  et  di- 
cit ;  Magis  magisque  iava  me  ab  iniquitate  mea,  et  a 
peccato  meo  munda  me.  Quoniam  iniquitates  meas  ego 
cognosco,  et  delectum  meum  contra  me  est  semper 
(Ps.  L,  3).  Pro  peccato  animas  solus  digne  sanguis 
offcrtur :  et  eanguis,  non  vitulorum,  non  arietum, 
non  hircorum,  sed  proprius  digne  offertur,  dicente 
atquc  quaercnte  prophcta  :  506  Quid  retribuam  Do- 
mino  pro  omnibus  quoe  reiribuit  mihit  Etpoj-tca  re- 
pondente  :  Calicem  saiutaris  aecipiam,  et  nomen  Do- 
miniinvocabo.  Pretiosa  in  conspectu  Domini  mors 
sanctorum  ejus  (Ps.  cxv).  Verum  et  ipsum  sangui- 
nem  non  damus,sed  reddimus.Et  quid  simile  ?  cum 
justus  pro  peccatoribus,  Dei  Filius  pro  hominibus 
mortuus  sit,  nos  peccatores  et  bomines  pro  nominis 
ejus  confessione  moriaraur? 

(Vers.  8.)  Indicabo  tibi,  o  homo,  quid  sit  bonum,  et 
quid  Dominus  quxrai  a  te,  utique  facere  judicium,  et 
diiigere  misericordiam^  et  soiiiciium  ambuiare  cum 
Deo  tuo,  LXX  :  Annuntiaium  esi  tibi,  homo,  quid  bo- 
num,  aut  quid  Dominus  queerat  a  te,  nisi  ut  faciasju- 
dicium,  et  diiigasmisericordiam,  etparatus  sis  ambu- 
lare  cum  Deo  tuo.  Quia  dubitas,  o  popule  Israel, 
iraraouniversurahominuragenus(nequaquaraenim 
loquor  ad  populum  Juduporum,  sed  generaliter  ad 
omnem  horainem  mcus  serrno  percurret),  quomodo 
pro  peccatis  tuis  Deura  possis  placare,  si  nec  habes 
victimas  quibus  tuacompenseturimpietas :  ego  re- 


fi 


^a)  Duo  Palatini  mss.  voluchrum,  aut  voiucrum 
[b)  AmovimuB  hinc  si  particulam,  quaa  nequc  in 
nostri  mss.  neque  in  Greeo  reeonat. 


(c)  Palatini  mss,  et  Victor.,  a  dexlris  meis :  infra 
quoque,  Multum  lava  me,  pro  Magis  magisque,  etc, 
juxta  Vulgatam  editionem* 


IMl 


S.  BUSBBtt  HIERONTMI 


ISII 


spondebotibi^quidqaffiratDeuSyiinmojamantefajin  A  tuus,  nisi  ut  facias  judicium,et miserioordiam dili- 


Lege  monstravi.  Scriptum  est  enim    in  Deuterono- 

mio  .*  Et  nunc,  Israel,  quid  Dominu^  Deus  tuus  quas- 

rit  a  te,  nisi  ut  timeas  Dominum  Deum  tuumj  et  am- 

bules  in  omnibus  viis  ejus,  et  diligas  eum,  et  servias 

Domino  Deo  tuo,  de  tofo  cordetuo^  et  de  tota  anima 

tua^  et  custodias  mandata  Domini  Dei  lui,  et  justifica- 

tiones  ejus,   quxcumque  ego  mandabo  tibi  hodie^  ut 

bene  sit  tibi  (Deut,  x,  12)  ?  Quacrit  a  nobis  Dominus, 

et  necessariam  habens  nostram  8alutem,poscit  ac- 

cipere,  quod  danti  prosit,  ut  faciamus  judicium,id 

est  ut  nihil  absque  rationeet  consilio  faciamus,  ut 

antemensjudicet  quid  factura  sit,  et  postea  opere 

compleat;  ut  misericordiam  diligamus,et  non  quasi 

compulsi,  aut  ex  necessitate   misericordes  simus, 

quoniam  hilarem  datorem  dih'git  Deus  (li  Cor.  ix).  n  piens,sed  etiam  stultus  prudentior   fiet  (Prov  xix« 


gas,et  paratus  sis  ambulare  cum  Deo  tuo.Voz  enim 
Domini  auditur  in  civitate  ejus,  Ecclesia  :  et  in 
Scripturis  sanctis  quotidie  personat,  quod  non  80- 
lum  hi,qui  diligunt  misericordiam  ;  sed  et  hi  qui  in* 
ferioressunt,et  timentadhucnomen  Domini,  ipsins 
doctrina  clementiaque  salventur.  Si  autem  seqaen- 
tis  capituii  exordium  est,referamus  juxtahistoriam, 
quod  dicitur  ad  Samariam  metropolim  decem  tri- 
buum,  quffi,  prophetante  Michaea,  capta  est,  et  di* 
camus :  Samariam  corripit  Dominus,  et  illi  plagas 
quaB  venturae  sunt  comminatur,  ut  audiens  populot 
Juda,  sive  timentes  nomen  Domini,alios  suppiicia 
pati,  ipsi  506  timore  correpti  adipiscantur  sala- 
tem  :  Pestilente   quippe  flagellato,   non  solum 


Nec  dicamus,  vade  hodie,  et  cras  revertere,et  dabo 
tibi.Cumque  fecerimusjudicium,etdilexerimusmi- 
8ericordiam^quidaccipiemuspraemii?Ambulabimu8 
cum  Domino  Deo,  sicut  Enoch  juxta  fidem  Uebrai- 
corum  voluminum  (Gerkes.  v  ;  Eceles  xliv)  ambula- 
vit  cum  Deo,  et  placuit  ei,  et  non  inveniebatur,quia 
507  transtulit  illum  Deus.  Tu  enim  dixisti,in  quo 
consequar  Dominum,velin  quoapprehendam  eum? 
Ego  tibi  amplius  polliceor,  fac  judicium,  et  dilige 
misericordiam,et  ambulabis  cum  Deo  tuo.Vel  certe 
ambulare  eum  Deo,  non  est  praemium^sed  praecep- 
tum.  Sicut  enim  jubetur  nobis,  ut  faciamus  judi- 
cium,et  misericordiam  diligamus:  ita  prsecipitur  ut 
praeparati  simus  ambularecumDomino  Deo  nostro: 
nulla  hora  dormire,nullotempore  securi  esse  debe- 


35).  Et  hoc  ipsum  referes  ad  peccatores  generaliter 
et  ad  justos,ut  cruciatus  aliorum  caeteris  fiatezera- 
plum.  Quod  quidem  et  Dominus  in  Evangelio  de  his 
super  quos  turris  in  Siloa  corruerat  (Luc  xiii),  in- 
terpretatur :  quod  non  soli  in  universo  populo  fbe- 
rint  peccatores,  sed  ut  illorum  poena  csteros  ad 
poenitentiam  provocaret. 

(Vers.  10  seq).  Audite^  iribus,  et  quU  approbabU 
itlud(d)  fAdhuc  ignis  in  domo  impii,thesauriimfnda' 
tis,et  mensura  minor  irse piena.  Numquidjustifieah9 
stateram  impiam,  et  sacellipondera  dotosat  In  qui' 
bus  divitesejus  repletisunt  iniquitatetethabitantesin 
ea  loquebantur  mendacium,et  iingua  eorum  fraudsh 
lenta  in  ore  eorum.Et  ego  ergo  cospipereutereteper' 
ditione  super  peccatis  tuis.  Tu comedes^et  nonsatmr 


mu8,sed  semper  exspectare  patrem  familiasvenien-  C  beris^et  humiliatiotua  in  medio  tui;  et  apprehendm^ 


tem  et  diem  formidare  judicii,et  in  nocte  hujus  sa- 
culi  dicere:  Ego  dormio^et  cor  meum  vigiiat  (Cant.v^ 
3)  (6)  Verbum  esne  (yjvn)  (quod  LXX  transtulerunt, 
paratum  esse,  et  nos  diximus,  sotlicitum  ambulaie) 
Theodotio  significantius  expressit,  xal  (<;)  dvcpaXi^ou 
Tou  TcopeuedOat  [xeTa  'EXwar/,id  esi^et  cave  diligenter, 
ut  ambuiescum  Deo  tuo.  Sive,  ut  quinta  editio  trans- 
tulit,  xal  cppovT^^eiv,  agere  scilicet  sollicitey  et  hanc 
habere  curam,  ut  ambules  cum  Deo  tuo.  Qui  enim 
dicit,  in  Christo  se  credere,  sic  debet  ambulare, 
quomodo  et  ille  ambulavit  (/  Joan.  ii,  6).  Et  Paulus 
dLposioluQ :  Imitatores  mei  estote,  inquit,  sicut  ego 
Christi  (I  Cor.  ii). 
Vox  Domini  ad  civitatefu  clamat,  et  salus  erit  ti- 


et  non  salvabis  ;et quossalvaveris,  in  giadium  dabo. 
Tu  seminabis,  et  non  metes :  tu  calcabis  oUv€Uh,  et 
non  ungeris  oteo ;  et  mustum ,  et  non  bibes  vinmm.  Et 
custodistiprseceptaAmri,et  omne  opus  domwAckab; 
et  ambulasti  involuntatibus€orum,Hidaremteinper^ 
ditionem,et  habitantes  (e)  in  ea  in  sibilumf  et  oppro- 
briumpopuli mei pottabHis.  LXX  •.Audi[K\,  AudUe], 
tribuSf  et  quis  ornabit  civitatemf  Numquidigniset 
domus  iniqui  thesaurizans  ttiesauros  iniquos^et  eim 
injuria  iniquitates[Pi\.  iniquitas]  1  si  justificaintwriM 
statera  iniquus,  et  in  sacetlo  pondera  fraudulenUtf 
dequibusdivitiasimpietatis  suae[A\.tux]  repleverwsif 
et  qui  habilant  (Al.  habitabant)  ineafloeuiisssntitd' 
qua^et  iingua  eorum  exaltata  est  in  ore  eorumMegs 


mentibus  nomen  tuum  [Al.  ejus].  LXX :  Vox  Domint  ])  cruciaviteperditioneprop[erpeccatatua:iue(nn$dieSf 
civitati  clamabit,  et  salvabit  timentes  nomen  ejus.  In  et  non  saturabcris ;  et  ejidam  te  in  temetipsam^ei  §lh 
Hebraico  alterius  hoc  capituli  exordium  est ;  apud  prehendes^et  non  salvabis;et  quicumque  satvaUfkw^ 
Septuaginta  vero  interpretes^finis  superioris :  et  ha-  rint.giadio  tradentur :  iu  seminabis,einanmeies  ;i» 
bet  sensum  :  Nihil  a  te  aliud,  o  homo,  quaerit  Deus      premesolivam,  etnonungerisoleo :  ei  uvam,  ei 

(a)  lidem  mB9.jamatitemonstravitille.Scriptum,eic, 

(^)Uabes  hic,pruden8  lcctor,restitutam  |;enuinam 
lectionem  Hebraicam  3;:iyn  Esfie.queim  editi  mutant 
cuni  3;3y  TseneOy  non  legentes  n  He  ab  initio  vocis, 
et  punctationem  hodiernam  Massoretharum  sequen- 
tes.  Habes  insuper  Theodotionis  lectionem  perfec- 
tam  cum  voce  'EAwai^  in  fjne,quam  Erasmuset  post 
eum  Marianus  mutavit  in  Graeca  verba  6eou  aou,non 
satis  attentus  lectioni  exemplarium  ms.  qu»  nos  do- 


cent  Theodotionem  posuisse  ipsum  verbum  Hdsrai- 
cum  yrhi^,  quod  legebat  Bloaich,  ut  omnia  vooil 

elementa  curiosius  exprimeret.  Maet. 

(c)  Reponimus  aa<paX(;ou,quemadmoduiBetEras- 
mus  olim,  et  Palatini  nunc  prseferunt  msa.  Minoi 
recte  Martian.  a(npaX(j;ov. 

(d)  Addunt  nostri  mss.  sive  testifieabii. 

(e)  lidem  mss.,  et  habitores  tuos  in  siHlumffii  ^ 
probrium  populi  mei  portabis. 


COMMENTARIORUM  IN  inOHiBAH  LIB.  II.  CAP.  YI. 


ISII 


frinum :  et  dissipabuntur  legifima  populi  mei,  et 
i  apera  damus  Achah ;  et  ambulasti  in  consiliis 
U  ut  fraderem  te  in  perditionem,  ei  habitatores 
n  sibilum^  et  opprobria  populorum  accipietis, 
im  in  hoc  capitulo  LXX  ab  Hebraica  veritate 
*dant,  in  principio  vel  maxime  :  Audi,  tribus, 
et  quts  omabit  civitaiem  ?  Et  dissipabuniur  le- 
%  populi  mei.  Pro  quo  nos  posuimus  propter 
jnis  consequentiam,  FA  custodisii  prsscepta  (a) 

licet  et  in  Hebraeo  scriptum  sit :  Et  cusiodita 
vraecepta  Amri,  et  omnia  opera  domus  Achab.^X 
scriptum  esset  in  Hebrao  ammi  (^CT),  recte 
tpanslulissent,  populi  mei :  nunc  vero  cum 
tam  sit  AMRi  (^ICV),  et  res  littera  addita,  non 
i  nomen,sed  patrerc  Achab  sonat,de  quo  Re- 
narrat  historia  (III  Reg.  xvi),  errorem  esse, 
ambiguum  est.Denique  post  patris  nomen  po- 

filius,diciturque,^/  omnia  opera  domus  Achab. 
*tamur  ergo  ad  initium  capituli.  Et  primum 

litteram  disserentes,vobis  opantibu8,nitamur 
tm  assequi  spiritualem.  Audite,  decem  tribus 
iri»,  qua5  vobis  Dominus  contestatur :  adhuc 
,  id  est,  iniquitas  in  domo  impii  est  Amri,  et 
iuri  impietatis  in  domo  regiaperseverant.Vul- 
idire  per  singula  quibusmalis  urbs  vestraple- 
t?  Discite  :  mensura  minor  Dei  iram  provocans 
ra  fraudulenta  et  diversa  pondera,  et  in  alio 
&re  vendentes,  in  alio  ementes  mercimonia 
.  XI  ;  Deut.  \xv).Et  siquidem  pauperes  hoc  fa- 
t,poterat  inopia  scelus  necessiiate  defendere. 

vero  divites  ejus,  non  tam  divitiis,quam  ini- 
te  pleni  sunt ;  quia  omnes  divitiae  dum  alios 
iiit,iniquitate  pariunfur.Gongregationem  divi- 
(n  sequitur  mendacium,et  manus  assueta  tbe- 
>8  condere  fraudulentam  linguam  possidet.  Ve- 
paupertatem,  mendacium  divitias  parit.  Gum 
loerentprincipes  vestri,  nolui  vos  statim  sub- 
re ;  sed  paulatim  cocpi  percutere,et  plagis  va- 
dmonere.  Misi  in  vos  famem,  misi  sitim,  misi 
i08,  et  hostilem  in  circuitu  vastitatem  :  seges 
snta  non  attulit,oleum  pressa  oliva  non  fecit, 
nsteriles  vindcmiae  negaverunt.Adversus  ini- 
tes,  et  mensurns  dolosas,  et  pondera  fraudu- 
,hec  intuli  supplicia.Quia  vero  custodisti  om- 
eremonias  idololatria?  quas  Amri  reximpius 
itaerat  (11 1  Reg.  xvi  seqq.)yeA  omne  opus  domus 
>et  Jezabel,  pro  mea  lege  servasii,  impulsus 
icelere  tuo,ut  darem  te  et  habiiatores  tuos  in  si- 
I,  et  opprobrium  populi  mei  SlOportaretis, 
oapti  abA8syriis,qua8ipopulusDci  vincimini, 
iptervos  nomen  meum  blasphematur  in  genti- 
Rom.  11,  24).  Notandum  in  praesenii  Ioco,quod 
)gitur,  et  opprobrium  meipopuii  porlabilis :  sive 
X  transtulerunt,  opprobria  populorum  accipie- 
ro  populi  mei,  ammi  >D!7  in  Hebrso  scriptum 
i  ergo  kMm,popuii  mei  8onat,nulli  dubium  est 


A  male  snpra^pro  Amri,  populum  meum  esse  transla- 
tum.Huc  usquejuxta  Hebraicum  quid  nobis  videre- 
turexpressimus:  nunc  ad  translationem  LXXinter- 
pretum  revertentes,  de  singulis,  ut  possumus,  dis- 
puiemus.Tribus  Samariticavocatur  ad  audiendum, 
quae  se  abscidit  a  populo  Dei.Et  dicitur  illi,  frustra 
fabricaris  idola,  aureos  viiulos  artiOci  componis 
manu,ei(6)imiiationeJerusalem  visaliam  meiropo- 
lim  exstruere  :  quis  enim  ornare  poterit  civitatem  ? 
Numigni8,qui  ardentibus  diaboli  jaculis  succendi- 
tur :  et  domus  iniqui,quaesecundumduritiam  suam 
et  cor  impoenitens  thesaurizat  sibi  iram  in  die  irs, 
et  revelationis  justi  judicii  Oei  (Rom-  ii,  5)  ?  Et  ini- 
quitatem  auget  injuria,  ut  non  solum  de  domoDei 
rapiat,qu8e  est  Ecclesia^sed  etiam  cum  superbia  et 

-n  supercilio  aliena  devastet.  Numquid  justidcari  po- 
test  qui  absque  statera  et  pondere  congregat  frau- 
dulenter  de  tesiimoniis  Scripturarum  divitias  suas, 
quae  divitiae  ihesauri  iniquitatis  sunt  ?  Nam  cum 
praecipiat  Dominus :  Non  erit  in  sacculo  tuo  paudus 
grande  et  minus  (Deul.  xxv):  hi  turpis  lucri  gratia 
semper  personam  accipiunt  in  judicio,  et  in  eadem 
causa  divites  ac  pauperes.non  juxta  negotium,  sed 
juxtafacultatum  diversiiatem,aliter  atque  aliter  ju- 
dicant ;  et  inhabitatores  civitatis  su»,  quam  pravis 
dogmatibus,perversaquedoctrinaa8eornariputant, 
loquuntur  mendacium,  et  ponunt  in  excelsum  os 
8uum,  et  simplioitatem  Ecclesiastici  populi  despi- 
ciunt  Unde  clementissimue  Deus  non  eos  pariter 
percutit,8ed  paulatim  per  plagas  nititur  commone- 
re,  dicens  :  Et  ego  incipiam  te  perculere  perditione 

C  propter  peccata  iua :  et  est  sensus :  O  civitas  quam 
haereiici  volunt  exstruere.  percutiam  te,  ut  pereas, 
non  in  aboHtionem,  sed  juxta  id  quod  peccatrixes. 
SequiiUT  :Comedes, &tt  et  non  saturaberis.  Legunt 
enim,  et  non  intelligunt ;  vescentesque  sermonibus 
Scripturarum.veritatisinopiam  (Ai.  famem)  patiun- 
tur.  El  ejiciam,  inquit,  te  :  ei  apprehendes,  et  non 
salvabis :  et  quicumque  salvati  fuerint  gladio  traden- 
tur.  Tuo  te,  ait,  judicio  derelinquam  ;  et  postquam 
multa  quaerens,  nihil  repereris^intelligens  errorem 
tuum,  videbis,  te  ex  universis  dogmatibus  tuis  non 
posse  salvari.  Quicumqueautem  se  putaverintsatu- 
ratos,  et  non  ejecti  fuerint  a  se,  nec  comprehende- 
rint  veritatem,  tradentur  gladio,  et  pcBnis  eradien- 
tur.  Seminabis  ergo,  o  tribu8,et  o  pessima  civitas, 

n  quam  igne,  et  iniquitate  et  contumeliis  et  statera 
dolosa,  et  sacculo  fraudulento  haeretici  exstruunt ; 
8eminabi8,et  non  metes ;  premes  olivam,et  non  un- 
geris  oleo  ;  et  uvas,  et  non  bibes  vinum.  Prodest 
quippe  tibi,errore  cognito,ne  habea8,di8cipulo8,  ne 
caput  tuum  oleo  ungas  peccatorum,  ne  vino  Sodo- 
morum  bibentes  inebries.Et  disperdentur  legitima 
populi  mei,8ive  Amri,et  omnia  opera  domusAchab 
eorum  qui  in  haeresibus  patriarcbae,  et  prinoipes 
exstiterunt.  Quos  possumus,  vel  ad  contrarias  re- 


Iterom  iidem  mss.  Omri  et  Omni  constanter      tationemg  ut  habent  septem    FIorentiaB  exempU'* 
rant.  ria. 

Melior,  inquit  Victoriusi  lectio  est  ad  imi- 


IMB 


8.  BU8BBU  BIBROMTMI 


4K» 


ferre  virtutes,  vel  ad  haereBiarohas,  ut  fuit  Mareion 
et  Basilides,  et  nuper  Arius,  et  Eunomius.  Et  am- 
bulastis  in  voluntatibus  eorum,  Amri  videlicet  et 
Achab.  Pulchreque  ait,  tn  voluntatibus  eorura. Doc- 
tnna  enim  magistrorum  nequam,  non  est  doctrina 
Dei,  sed  adinveulionos  corJis  illorum.Et  tradam  te 
in  perditionem,  ut  pereas  juxta  id  quod  hceretica 
es.  Et  habitatores  tuos  in  sibilum,  vel  ut  pastoris 
boni  juxta  Zachariam  sequaris  sibiium,  dicentis  : 
SibUabo  eui,  et  congregabo  eos,  quia  redemi  eos 
(Zach,  X.  8.)  Vel  certe  in  sibilum  draconis,  id  est, 
in  interitum  carnis,ut  spiritus  salvus  liat  (I  Cor.w), 
et  correpti  discantnon  blasphemare  (I  Tim.  i).  Kt 
hoc  totum  patientur,  ut  intelligant  errorem  suum, 
quod  omnium  gentium  multorumque  populorum 
opprobria  et  peccata  peccavcrint.  Scio  quosdam  ad 
Ecclesiam  retulisse,  quee  nos  super  haeresibus  |in- 
terpretati  sumus.  Sed  quomodo  nomen  Amri  et 
Achab.  Samari»  principum,  ad  Jerusalem  et  Ju- 
dam,  sub  quorum  nominibus  interpretatur  Eccle- 
Bia,  possit  referri,  non  satis  intelligo. 

(Cap.  VII.  —  Vers.  1  seq.)  51  !t  Vse  mihi,  quia 
factus  sum  sicut  qui  colligit  in  autumno  racemos  vin- 
demix :  non  est  botrus  ad  comedendum :  (a)  primitivas 
ficus  desideravit  anima  mea.  Periit  sanclus  de  terratet 
rectus  in  hominibus  non  est.  Omnes  in  sanguine  insi- 
diantur^  vir  fratrem  suum  venatur  in  mortem.Malum 
manuum  suarum  dicunt  bonum ;  princeps  postulat,  et 
judex  in  reddendo  est,  et  magnus  locutus  est  deside» 
rium  animx  sux^et  rmturbavemnt  eam.  Qui  optimus 
in  eis  est^quasi  paliurus:  et  qui  rectuSfquasi  spinade 
sepe,  LXX  :  Vx  mihi,quia  factus  sum  sicut  gui  congre- 
gat  stipulam  in  messCyet  sicut  racemos  in  vindemia, 
cum  non  sit  botrus  ad  comedendumprimiliva^(b)  quas 
passa  est  anima  mea.Vx mihi^anima,  quia  periit  re- 
verens  de  terra,et  qui  corrigat  in  hominibus  non  est : 
omnes  in  sanguine  judiaintur  :  unusquisque  proximum 
suum  iribulat  tribulationejin  malum  manus  suas  prx- 
parant :  princeps  postulat.et  judex  verba  pacifi^alocU' 
tus  eU,  desiderium  animse  sux  est.  Et  auferam  bona 
eorum  quasi  tinea  comedens,  et  ambulans  super  regu- 
lam  in  die  speculationis  tuaa.  PrsBdicta  captivitate 
et  decem  tribuum  et  duarum  (Verbum  enim  Domi- 
nifactum  estad  Michsam  Morasthiten  superSama- 
riam,  et  Jerusalem),plangit  prophetaquod  nulluse 
populo  justus  inveniatur  in  terra,  qui  possit  irs 
Dei  resistere^et  mediumsei  quasi  muruin  opponere. 
Frustra,  inquit,locutussum  :frustra  voluijam  vin- 
demiatffi  et  perditae  civitatis  quasi  extremos  race- 
mos  requirere  ;  et  cum  non  sit  botrus  ad  conr?eden- 
dum,  saltem  immaturas  ficus,  quas  flebrsBi  bbgh- 
cnoRA  (nilD^)  vocantr/1/,  bechura],  id  est,  grossos 
ficorumjin  cibo  sumere  :  quasi  dicat,non  inveniens 

(a)  Hieronymiana,  seu  Vulgata  translatio,  prx- 
coquas,  libri  alii  immaturas  praeferunt,  quam  lec- 
tionem  ipse  in  commentar.  Hieron.  magis  pro- 
bat. 

(6)Veriu8  hinoamoveas  verba,^tta?pa55a  ^«/(vel,ut 
Victor.  legit,  desideravit)  anima  inea,  qua3  aeque  in 
nostris  mss.  8uat,nequein  Grsco.  Moxprordv^ei», 


A  panem  prca  famis  magnitudine,qai8quilia8  et  ftirfii^ 
res  requisivi.  Periit  sanctus  de  terra,  et  rectuaio 
hominibus  non  est :  ubique  insidi£e,ubique  fraoda- 
lentia  :  innoxius  sanguis  efTunditur  :  prs  avaritiael 
libidine  germanitas  ignoratur ;  et  non  solum  faciuDt, 
sed  defendunt  quoquo  mala,  et  nominibus  commQ- 
tatis,  bonum  dicunt  esse  quod  malum  est.Ipsi  piiA- 
cipes  non  ab  ofTcrcntibusaccipiunt  munera,sedeo- 
gunt  dare  subjectos,  et  postulant.  Et  judex  io 
reddendo  est,  sic  alium  judicans,  quomodo  ip- 
se  ab  aiio  judicatur,ut  pr(csLent  sceloribus  suia  Sll 
mutuum  favorem,  et  in  alterius  crimine  se  defen- 
dant.  Quicumque  magnus  est,  et  (c)  quasi  in  Lege 
doctissimus,nonD6i,sed  suam  loquitur  voluntatem. 
Et  conturbaverunt  eam,  vel   urbem    vel   veritalem, 

P  sive  terram,dd  qua  supra  dici«Lur:  Periit  sanctusdi 
terra,  Qui  cnim  optimus  inter  eos  est,  quasipalio- 
rus  pungens,  et  retinens,vulneranB  appropinquin- 
tem  sibi,  et  adunco  dente  comprehendens  :  et  qni 
rectus  fuerit  inventus,  quaei  spina  de  sepe,  ut  ibi 
inveuiatur  doior,  ubiputabaturauxilium.  HocjuxU 
Hebraicum.  Porro  secundum  Scptuaginta,  qui  dii- 
sentiunt  in  quibusdam,  et  in  fine  capituli  omniDe 
aliter  transtulerunt^hujuscemodi  mihi  sensus  vide- 
tur:  Piangit  sermo  propheticu8,sive  apostolicas^ge- 
neraliter  humanum  genus,  quod  frustra  sementem 
jecerit  doctrinarum,  et  pro  segetibus,  et  profro- 
mentis  vix  vacuas  stipulas  et  inanea  culmos  senii 
messor  invenerit,  et  ne  parvos  qiiidem  racemosis 
vinea  potuerit  reperire,  et  reliqua  usque  ad  fioem 
capituli.  Si  enim  beatus  est  qui  in   aures  loquitor 

C  audientis,et  aurisauditorisdesideriumsapientisest, 
Iffititiaque  dicentis  auditor  intelligens  :  eoontrario 
luctus  (d)doctoris  est  malusdiscipuluSyJeremicquo- 
que  verbis  buic  querelas  congruentibus :  lionprofd^ 
neque  profuit  mihi  quisquam  (Jerem).  Sant  quiei 
per&onaSalvatoris  hoc  dici  putent,causaQtisq[uod  ia 
tanta  credentium  multitudine,et  m  toto  orbe  gene- 
ris  humani  vix  suo  sanguine  digna  opera  reperiet« 
qui  et  in  vicosimo  nono  psalmo  ait ;  QweutUiUsiM 
sanguine  meo.dum  dcscendo  [X\,descendero]  in  comf* 
tionem  (Ps  xxix,  10)  ?  Licet  asserant  alii,  personc 
iilius  hoc  minimo  convenire,ut  dicat :  Vss  mihi^fiM 
factus  sum,  sictU  qui  coltigit  slipulam  in  tneste :  qni 
in  Evangelio  locutus  cst :  Levate  oculos  vest^eSf  tt 
videte  regiones  :  quia  jam  candidx  sunt  ad  metditiim 

Q  (Joan,  IV,  35).  Et  alibi ;  Messis  quidem  fnulia^epenr 
rii  autem  pauci  (Mat.  ix,  35).  Qui  ergo  ex  persoM 
Salvatoris  volunt  intelligi,  aiuntnon  mirumesieii 
dicat,  Fx  mihi,  qui  et  in  Jerusaiem  fleverit,  etii 
Lazari  morte  lacrymatus  sit  (Luc.  xix).  Sedetiilod, 
Factus  sum  sicut  qui  cotligit  stipulam  in  fHtfM  li 
consummationem  referunt  seculi  :.quam  et  tigu^ 

Martian.,  revertens. 

(c)  Vocem  9fia5/,utpote  supervacaneam,  etqii»i> 
cunctis  vacaret  Florenti»  exemplaribus,  Victoriii 
induxit. 

(d)  Supino  errore  lectum  a  Martianaeo  dotenhV^ 
doctoris. 


GOMMENTARIORUM  IN  MICH^AM  LIB.  11.  CAP.  yil. 


im 


in088ein  interpretantur,  514  etdicunt  illo  A  salvtUorem  meumf  exandiet  meDeus  meus,    Excepto 


•  hanc  prophetiam  posse  compleri,  quando, 
licatainiquitate^refrixeritcbaritasmultorum, 
mu  Filius  hominis  raram  fideminvenerit  su- 
ram  (Mat.  xiv,  24) :  tunc  enim  quasi  post 
ii8tipulam,et  quasi  post  vindemiamracemos, 
his  rcperiri,  qui  fidem  in  omnium  vastitate 
irint,  vocemque  hanc  ex  persona  assumpti 
s^putant  de  sequentibus  approbari :  Vas  mihi 
:  de  qua  loqucbatur  :  Tristis  est  anima  mea, 
\d  mortem  {Mat.  xxvi,  38).  Periit  [Al,  Periet] 
na  de  terra,  vel  Antichristo  interficiente  san- 
1  ad  magnitudinem  scandalorumcunctis  cor- 
ma.  Et  qui  corrigat^  inter  homines  non  est 
E»  sanguine  judicantur,  non  in  levibus  parvis- 


principio  capituli,in  reliquis  partibus  editio  utraque 
concordat,et  interim  juxta  historiam  diem  specula-" 
tionis  Samariffi, sive  Jerusalem,  quam  saepe  exspe- 
ctaverat  et  timuerat  esse  vehturara,et  visitationem 
ejus,  captivitatem  signiGcat  diccns  :  Vastatio  tua 
venit ;  nunc  erit  vastitas  eorum^  id  est,  habitatorum 
sive  ob8idio:MABiJCHA(^nDll)enim  magisiroXiopxfav 
et  opo'5p7)(Ttv,  id  est,  ohsidionem  et  eustodiam^  quam 
vastilatem  in  llebraBO  sonat.Nullis  ergo  credatis  vo- 
cibus  prophetarum,  nec  accommodetis  aurem  deci* 
pienti  blanditis  divinorum  ;  quia  si  inter  cara  no- 
mina  et  consanguinitatis  affectum  rara  est  f)des, 
quanto  magisinhisqui  adulantesvobis,mentiuntur 
pro  prffida  sua,etquasiffigrotantibus,non  quidutile 


ocatis,  sed  in  maximis  et  ad  sanguinem  per-  «^  8it,sed  quid  delectabile,et  placens  imperant  !  Nolite 


bua.  Nonvicinita8,non  amicitia,  non  affinitas 
[norabitur :  cuncti  manus  levabunt  ad  malum 
nquimalum  facere  non  potuerit^tamen,dum 
(  pr8&parat,voluntate  delinquat.  Ipseprinceps 
)t  judex  verba  pacificaloquitur;  accipit  enim 
a,  desiderium  animae  suce.  Quod  quia  mani- 
I  e8t,et  invidiam  caveo  principum,  judicum- 
letoris  intellectui  derelinquens,  tantum  illud 
;am:  Muneraexcaecantoeulos  etiamsapientium 
sn,  19) :  vivificant  quoque  animam,quam  vi- 
9  non  debuerant,et  interficiunteam  quae  me- 

0  et  virtutibus  vivit,  et  hoc  faciunt  propter 
a»postulantimpudenter,etturpiusaccipiunt. 

1  Dominus  comminatur^hsec  dicens  :  Et  aufe- 
7na  eorum.quas  putant  bona,qufB  illis  bona  vi- 


credere  amico;  et  Achitophel  quippe  consurrexitad- 
versum  David(II  Reg,  x\},ei  verus  Achitophel  Judae 
adversus  Chriftum(lfa/f.  xxvi).  Et,  nolite  confldere 
in  duce,  ut  viri  Sichem  in  Abimelech  {Judith,  ix). 
Ipsi  enim  eum  fecerunt  regem,  et  ab  eo  oppressi 
8uni.  Ab  ea  qux  dormit  in  sinu  tuo,  custodi  claustra 
oris  tui  [Ihid.yWi)  :  ne  patiaris  quod  Samson  a  Da- 
lila  perpessus  est  (//  I\eg.  xvi).  Quia  fHius  contume- 
Liamfacit  pofrt /Absalon  videlicet  David:  non  solum 
regnum,8ed  et  concubinas  patris  incesto  coitu  ma- 
culavit.  Filia  consurgit  contra  matrem  suem  :  cujus 
rei  cum  516interim  deScripturis  sanctis  testimo^ 
niumnon  reperiamus,tantaexempla  sunt  quotidia- 
naevitse,utmagis]ugcre  quodtanta  8int,quam  quas- 
rere  debeamus.  Nurus  eontra  socrum  suam:  ut  uxor 


.C«terum  veritate  rei  numquam  bonaappel-  C  ggau  consurrexit  contra  Rebeccam  {Gen.  xxvi).  Ini- 

nr,  qusB  et  dantem  spoliant,  et   accipientem 

cinnt  :  licet  non  tam  comminatio  sit,    quam 

ictio,auferrc  ab  eis  mala,  et  ipsum  Dominum 

mquesermonem  ingredi  in  conscientiaseorum 

Bitineam  comedere  quod  cumqueperversum 

prsdarum  malarumqne  cogitationum   facere 

item,et  ambulare  super  normam  et  regulam 

tis,  eos  ipsos  ad  rectum  rctrahere  qui  pravis 

nibus  ducebantur ;  et  boc  facere  in  lumine  ve- 

,et  in  die  illo  quando  qui  sancti  8unt,etelec- 

!iccle8ia,ascendentad8peculam,et  in  sublimi- 

15  doctrinarum  atque  operum  suorum   de 

CiBlestibus  disputabunt. 


*9.5'7.)Dies  speculationis  tuae,visitaiiotuavenit: 


mid  hominis,  viri  domestici  ejus.  Hic  excmpla  non 
quaero,cum  plura  sint,quamut  teslimoniisindigea- 
mus.  Gum  ergo  baec  ita  se  habeant,  nolite  credere, 
Samaria  [i4/.Samari(B]et  Jerusalem,pseudopropheti8 
Ego  autemt  inquit  propheta,  ad  Dominum  aspiciam^ 
exsultabo  in  Deum  Salvatorem  meum,  sive  Jesum 
mcum^et  audiet  me  Deus  meus.Scquitur  Septuagin- 
ta  expositio,qui  dixerunt,  F«,  t?^,  ultiones  tuas  ve- 
nerunt,\d  est,8upplicia  quae  pro  sceleribus  inferenda 
suni.  Mihi,\nqu\i,viTidicta7n,  et  ego  retribuamj  dicit 
Dominwt  {Bom.  xii,  -19;  Deui.  xxxii,  35).  Et  in  alio 
loco :  Fenerunt  dies  retributionis  tua:  {Osee  ix,  7). 
Facit  enim  Dominus  ultionem  vociferantium  ad  se  die 
ac  nocte  atquo  dicentium:  Usquequo,  Domin^  sanctus 


nit  vaslitas  eorum  inolite  credere  amiro,  et  no-  D  et  verus,  nonjudicaselvindicassanguinemnostrum,  de 


nfidere  in  duce.  Ab  ea  qux  dormit  in  sinu  tuo 
iclauslra  oris  tui  \quia  filius  contumeliam  facit 
^  fitia  consurgit  adversus  matrem  suam  :  nurus 
us  socrum  suamyinimici  hominis  domesticiejus. 
dem  ad  Dominum  aspiciam:  exspectaboDeum  sat- 
m  meuni  :audiet  me  Deusmeus.LXX  :  Ta?,  vx, 
e$  tu3e  venerunt,uunc  crunt  fletus  eorum:  nolite 
'e  in  amicis,neque  speretis  in  dncihus.Ab  ea  quse 
eubat^cave  ne  credasei,quia  filius  contumeliam 
tatri,et  filia  surgitadversum  matremsuam,nurus 
soerum  SHam:in  imici  homiv  is,viri  domesticiejus. 
utem  in  Domino  comtemplabor^exspectabolkum 


his  qui  habitant  in  terra  {Apoc.  vi,  40)  ?  Venerunt 
ergo  ultionc8,et  nuncerunt  fletus  earum,  id  est, 
ultionum,ut  plangant  qui  ante  riserunt,  et  statum 
exeuntes  dc  sscculo^tormenta  sustineant,qu(e  dives 
ilte  quondam  purpuratus,et  dcliciis  affluens,  susti- 
net  in  inferno,ubi  est  fietus  et  stridor  dentium(Ltw;. 
xvi  ;  Matt,  viii,  xiii).  Quod  autem  sequitur.  Nunc 
erunt;  vel  in  (ine  uniuscujusque  vit®  intellige,  vel 
in  consummatione  rerum  omnium,ct  in  die  judicii 
quando  generales  super  juniversos  venient  ultiones. 
Nolito  ergo  credere  amiois,quia  omnis  amicus  snp» 
plantione  supplantat,  et  qui  propter  aliqnid  e^ 


4219 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


ISSO 


amicuSf  non  tam  amicus  eJuB  est  quem  amare  se  si- 
muIat{ab(a)amore  quippe  amicus  dicitur)quam  ejus 
reiquam  diligit.Interrogatusquidam  quid  essetami- 
cus,  respondit :  Alter  ego.  Quod  si  Pythagor«orum 
nobis  opponitur  exemplum,  qui  se  vades  invicem 
tyranno  dederunt,  dicimus,  non  generaliter  adver- 
sum  omnes  amicos  et  cbaritatis  afTectuSjSententiam 
a  Deo  esse  prolatam,  nec  contra  omne  tempus, 
sed  de  eo  super  quo  Apostolus  ait  :  In  novis- 
simis  diebtis  advenient  tempora  periculosa  :  erunt 
enim  homines  seipsos  amantes,  cupidi,  fastidiosi^ 
5t7 superbi,  blasphemiy  parentibus  non  obedientes, 
ingrati^  scelesti,  sine  affectione,  pactum  non  custo- 
dienteSf  detatores^incontinentesy  immites,  sine  beni- 
gnitatey  proditores^protervi,  inflati,  voluptatum  ama- 
tores  magis  quam  Dei  (II  Tim,  iii,  1,  2,),  et  caetera. 
Tunc  enim  tradet  frater  fratrem,et  pater  filium,  et 
mater  niiam,  et  inimici  bominis  domestici  ejus 
(Matth,  X,  35,  36).  Sed  et  nunc  rara  fides  est  :  cum 
aliud  in  labiis,  aliud  in  cordo  versatur :  venenum 
animi,  linguae  meila  tegunt.  Amici  divitum  muiti,a 
pauperibus  autem  etiam  qui  videntur  esse^discedunt. 
Unde  dicitur  :  Si  habes  amicum,intentatione  posside 
eum  (Eccl,  vi,  7).  Legi  in  cujusdam  Controversia  : 
«  Amicus  diu  quseritur,vix  invenitur,dinicile  serva- 
tur.iScripsitTbeophrastustriade  amicitia  voiumina 
omni  eam  pra3ferens  charilati,et  tamen  raram  in 
rebus  humanisessecontestatus  est.Estet  Ciceronis 
de  amicitia  liber,  quem  Laelium  inscripsit:  in  quo 
illud  quod  apud  nostros  pr8Bcipitur  :  Ut  sit  nobis 
amicus,quasi  vinum  vetua,  et  in  suavitate  bibamus 
illud,pene  eisdem  verbis  positum  est.Amicitiapares 
aut  accipit,autfacit:ubi  inaequalitas  est,et  alterius 
eminentia.alterius  subjectio,  ibi  non  tam  amicitia, 
quam  adulatioest.Undeet  alibi  lcgimus:Sit  amicus 
eadem  anima.  Et  Lyricus  pro  amico  precans  :  Ser- 
ves^inqmtyanimoe  dimiiium  me3S(Horat).^o]iie  ergo 
credere  amicis,  id  est,  his  hominibus,  qui  de 
amicitiis  sectantur  lucra.Si  vis  vera  amicitia  delec- 
tari,  esto  amicus  Dei,  sicut  Moyses,  qui  loquebatur 
Deo,  quasi  amicus  ad  amicum  (Exod,  xkxxUj  i\), 
Esto  amicu8,utApostoli,  ad  quos  Salvator :  Jam 
non  dicam  vos  servos  :  qu^niam  servus  nescit  quid 
velit  dominus  suus  ;  sed  dicam  vos  amicos,  quonuim 
perseverastis  mecum  in  ommbu^  tentationibus  meis 
(Joan.  xvy  15).  Delicataest  amicitia,  quaeamicorum 
felicitates  et  divitias  sequitur.  Istiusmodi  homines 
non  mihi  videntur  amicos^sed  seipsos  diligere.Con- 
sideremus  attentius  verba  Domini :  Sed  dicam  vos, 
inquit,  amicos. ReddiiquQ  causasquare  illos  amicos 
vocet :  Quia  perseverastis  mecum  in  tentatione^ei  non 
hucusque  stetit  :sed  in  omnibuSf\nqu\i,tentationihus 
m^ts.Evenit  quippeinterdum,  ut  qui  nobiscum  per- 
severavit  in  una  tentatione,  aliis  viclus  recedat. 
Secundo  praecipitur:Neque51Ssperetis  inducibus: 
Maledictus  enim  est  homo  qui  spem  hahet  in  homine 

(a)  Vitiosum  abamare  Martianaeus  retinuit,pro  ab 
amore,ui  emeodant  mss.  nostri,  ao  pridem  Vioto- 
riUB  ex  Florentims  restituerat, 


A  (Jer.  x\'ii,  5).  in  homine  spes  vana,  et  vera  in 
Deoest.  Unde  et  Paulus  loquitur  :  Et  ex  vobis  ipn 
consurgent  viri  loquentes  perversa  (Act.  xx,  30).  Et 
ipse  Dominus  per  prophetam  :  Ducespopuli  vneime 
nescieruntf/ilii  stulti  sunt,etnon  intelligenies  ;sapieth 
tes  suntf  ut  faciantmataibeneaulem  facere  nescierwii 
(Jer.  iw,  22).  Ouces  quidem,  ait,  mei  vocabanlnr, 
et  duces  populi  mei  ^sedquia  nescierunt  me,etopen 
vocabulum  de8truxerunt,propterea  filii  stulti  sunt 
et  non  intelligentes:  prudentiam  ob  hoc  tantum  ht- 
bent,ut  subjiciant  sibi  simplicem  gregem,  et  pro- 
terant  pedibus  suis  ;  bene  autem  facerey  et  regere 
populum  nescierunt.  Nolite  credere  in  dacibus  [M. 
judicibus],  non  in  episcopo,  non  in  presbytero, 
non  in  diacono,non  in  qualibet  hominum  dignitate 

|x  Nec  hoc  dico,quod  istiusmodi  gradibus  in  Ecclesit 
non  debeatis  esse  subjecti  iQuicumque enim  maUdi- 
xeritpatri.aut  matri^morte  morietur  (LmMx,  9). 
et  Aposiolus  docet  praepositis  in  Ecclesia  obedien- 
dum  ;  sed  quod  aliud  sit  honorare  duces^aliadspem 
habere  in  ducibu8(I  Pet.ii).  Honoremus  episcopam 
presbytero  deferamus,  assurgamus  diacono  :  et  ta- 
men  non  speremus  in  eis:  quia  (6)homini8  vana,  et 
certa  spes  est  in  Domino(I  Thess,  iv).Tertiam  man- 
datum  :  Ab  ea  qux  tecum  cubat,  cusiodi  te,  ne  credafl 
el.Unde  et  Apostolus  mulieres  vas  infirmum  vocat, 
et  eis  a  maritis  suis  exhiberi  honorem  jubet.  Non 
enim  creatus  est  vir  propter  mulierem,  sed  mulier 
propter  virum  (Ephes.  v).  Et :  Uxor,  inquit,  itf 
timeat  virum  (I  Gor.  xi).  Uioris  timere  est,  et  cnm 
timore  virum  diligere:  Viri  tantum  diligere ;  qoia 

C  dilectio  perfnctorum  est :  Viriy  ait,  diligite  uxores 
vestras(c)et  nolite  amari  esse  ad  eas  (Bphes.  v,  25) ; 
licet  illae  ad  iracundiam  provocent,  et  talia  faciant 
per  quae  mereantur  amaritudinem  sustinere.  Hoe 
enim  signiflcat  TrapaTrixpoiiv&vOai:  tamen  vos  nolite 
eis  in  amaritudine  vicem  reddere.  Sed  et  Saiomon 
in  Ecclesiaste  :  Et  hominem^  inquit,  uwwn  de  mille 
inveni,  et  malierem  in  his  omnibus  non  inveni  (Eccl. 
VII,  29) :  forsitan  suo  doctus  exemplo,  mulieriboB 
non  credendum,  per  quas  offenderat  Deum(III  A^i^. 
xi),  Sed  et  Poeta  sublimis  (non  Uomerus  alter,  ot 
Lucillus  [AL  Lucilius]  de  Ennio  suspicatur ;  aed 
primus  Homerus  apud  Latinos)  .* 

Varium  et  mutabile  semper 

Femina 

D  519  Plenae  sunt  historiae  Grsecae  et  Latin»,  quan- 
ti  viri  ab  uxoribus  suis  decepti  sint  eorumqae  vitt 
sit  prodita.  DeScripturis  autem  etDaliIae,c^ja8  8n- 
pra  fecimus  mentionem,  et  alterius  ante  Dalilam 
testantur  exempla,  quae  arcanum  Samson  septem 
dierum  expressitlacrymis.etamore  simulato,  qood 
latcbat,  invenit.Unde  Samson  postea  loquitur  :^VtR 
domuissetis  vitulammeam,  non  invenissetis  propotiti9- 
nem  vieam  (Jud.  xiii.  19).  Hactenus  praecipitur,  ne 
amicis,  ne  ducibus,  ne  uxoribus  facile   oredamns. 

(b)  Nostri  mss.,  quia  unaet  certa  spes.  etc. 

(c)  Addunt  iidem  m39.,sicut  4t  ChnstusSeetesM. 


im 


COMMENTARIORTJM  IN  MIGHiEAM  LIB.  II.  GAP.  VII. 


t22i 


CauBaque  redditur  uon  satis  respondens  ad  propo-  A 

j  itionem  ;  ait  enim  :  Quia  fiHus  inhonorat  patrem, 
fUia  surgit  adversus  matrem,  nurus  contra  socrum 
suam,etinimicihominisdomesticiejus.^SLm  quid  perti- 
netadamicum,adducem,aduxorem,siniiusetfiiiaet 
nurus,  contrapatrem  ac  matremsocrumqueconsur- 
gant?Videtur  ergo  mihi  sic  cum  superioribusposse 
conjungi  :  Nolite  credere  amicis^  et  ducibus,  et 
iizoribu8,quffi  mutari  possunt,et  esse  pro  tempore: 
cum  filius  quoque  et  filia  obliti  educationis  et  infan- 
tis,adver8um  auctores  vit®  su«e  corporumque  con- 
Burgant»  et  illis  faciunt  contumeliam,  quos  vultu« 
quoque  Iffidere  scelus  est.  Sed  hsec  expositio  nequa- 
qnam  convenit  nurui  adversus  socrum  consurgenti 

•  et  homini,cui  inimici  domestici  ejus.  Terenlius  in 
Hecyra.  ^ 

Quid  est  hoc  ?  omnes  socrus  oderunt  nurus  : 
quod  quamquam  ambiguum  sit,tamen  propemodum 

.  naturale  est :  ul  nurus  socrum,  et  socrus  oderit 
nurum.Hsc  de  consummatione  et  fine  mundi,qua- 
lis  adventum  Antichristi  generatio  praecessura  sit, 
propheticus  sermo  descripserit.Nuncdisputandum 

.  secundum  superiorem  mterpretationem,  in  qua  de 
hisreticis  diximus  :  Audi,  tribus,  et  quis  ornavit 
oivitatem  ?  numquid  ignis  et  domusimpii?£t  rur- 
8um,  de  Ecclesia  :  Vae  mihi,  quia  factus  sum  sicut 
qpi  colJigit  stipulam  in  messe.Et  iterum  :  Vae  mihi, 
anima  :  periitreverens  [^/.revertens]  a  terra:  et 
qui  corrigat^inter  homines  non  est.  Et  deinceps  : 
Princeps  postulat,  et  judex  verba  pacifica  locutus 
est,  desiderio  animaesuse.590  Unde  duplex  male- 
dictio  9equ\iuT:Vse,V3S^ultionestU3s  venerunUnunc e-  C 
runiploratus  earumy^i  Aidhmxxs  scriptum  dehaereticis. 
Nolite  credere  inamiciSjO  populi  simplices,et  in  du- 
cibus  pravis  qui  seamicos  etprincipes  haereseon  es- 
ee  promittunt :  non  enim  vestram  salutem,  sedsua 
qusrunt  Iucra,et  deceptum  gregem  pedibus  suis 
conterunt  :  et  ei  quse  tecum  dormit,  cave  ne  quid- 
quam  credideris^quam  non  possum  aliam  intelligere 
nisi  carnem,utnon  facile  credamuscarnisblanditiis 
ne  animi  duritiavirilisqueconstantiailliusedomita 
mollescat  illecebris.Filius  enim  qui  natus  aDeoest, 

.  neglecto  Creatore  suo,bIasphemat  eum  a  quo  con- 
ditU8,dicente  Scriptura  :(a)  Nonne  Deus  unus  creavit 
vosf  nonne  paterunus  omnium  vestrum  (Mal,  ii,  10)? 
et  anima  ccelestem  despicit  Jerusalem,  matremque 
oontemnit  Ecclesiam,quam  qui  contempserit,morte  n 
morietur.Etnurus  consurgit  adversussocrumsuam: 
quod  juxta  tropologiam  inteilectu  videtur  difGcile; 

N  eed  qui  legerit  Ganticum  canticorum,  et   sponsum 

-  anims,  Dei  sermonem  intellexerit,  credideritque 
Evangelio,  quod  secundum  Hebr(BOs  editum  nupcr 
transtulimus  (in  quo  ex  persona  Salvatoris  dicitur: 

.  Modo  tulit  me  mater  mea,  sanctus  Spiritus  in  uno  ca- 

^  fitlorum  meorum{Mat.  x).  non  dubitabit  dicere, 
eermonem  Dei  ortum  esse  de  spiritu,  et  animam, 

'  que  sponsa  sermonis  est,  habere  socrum  sanctum 


Spiritum,  qui  apud  Hebrseos  genere  dicitur  femi- 
nino  RUA  (nil).Hferetici  ergo  cum  anle  crediderint 
in  Scripturis,qufie  a  Spiritu  sancto  conscript®  sunt 
et  editae,  transferunt  se  ad  novas  doctrinas,  et  fer- 
mentum  PharisaBorum,et  mandata  hominum:dum- 
que  sermonem  Dci  cnntemnunt,socrui  suae  faciunt 
injuriam.  Et  ne  forte  dubites,  Verbum  et  Filium 
Dei  nasci  de  Spiritu  sancto,  Gabrielis  ad  Mariam 
verba  considera:Sp2ri7ti5  sanctus,  ait,  veniet  super 
te^etvirtus  Altissimi  obumbrabiltibi:propterea  quod 
nasceturexte  sanctum^vocabiturFilius  Dei  (Luc,  i, 
35).  Post  haec  sequitur:/ntmtct  hominis,viri  jdomes~ 
ticiejus,Quod  sicnobis  jux(a  tropologiam  exponen- 
dum  videtur:  Omnis  viri  caput,  Ghristus  est ;  et 
Ghristus,caput  Ecclesiae  (I  Cor,  ii,  3):  hujus  saepe 
inimici  sunt,qui  putantur  in  domo  ejus  esse,  id  est 
in  Ecclesia,et  a  capitc  591  quidem  non  reeedunt, 
sed  contra  suum  sentiunt  caput,qui  absque  magistro 
et  gratia  Domini,scientiam  Scripturarum  suojudicio 
promittentes,inflatisuntetnihil  8ciunt,et  languent 
circa  qu8estiones,et  contentiones  pugnasque  verbo- 
rum,  qui  vere  consistentes  in  domo,  inimici  sunt 
veritatis.  Scire  autem  debemu9,quod  in  Evangelio 
prope  eadem  verba  sint,quae  nunc  legimus  in  Pro- 
pheta,  et  juxla  contextumillius  lociaiterumhabere 
sensum,quse  utrum  assumpta  sunt  de  propheta,  an 
propria  auctorite  praecepta,  nosse  Domioi  est»  qui 
etin  Prophetis  et  in  Evangelis  locutusest.  Ait  au- 
tem  illic  Dominus  :  Veni  dividere  virum  adversus 
patrem  suumy  etfitium  contra  matrem  suam^etnU' 
rum  adversus  socrumsuam,et  inimici  fiominis  domes- 
tici  ejus  (Matth.  x,  35,  36).  His  itaque  edissertis 
(sitamenpotuimussensumattingereScripturarum), 
sanctus  refrigeratam  intelligens  charitatem,  et  ho- 
mines  in  cousummatione  mundinonesseamatores 
Dei,sed  amatores  sui,  aliis  credentibus  amicis  et 
ducibusetuxoribus,(lIioqueetfiliaet  nuru  adversus 
patrem  et  matrem  elsocrum  consurgentibu8,et  inimi- 
cishominisdomesticisejus,ipsecreditin  Domino,  et 
omniscontemplatioejusest  in  Deosuo:etquamquam 
tribulationibus  et  pressuris  mundiprematur  ;tamen 
praetereumquidicit;iYo/2/efim6re,esro  vici  mundum 
(Joan.  xvi,36),in  nullo  fiduciam  habens,  exspectat 
Deum  Salvatorem  suum,et  credens  in  eo,oculo5que 
8U0S  ad  eum  semperdirigens,  sperat  se  exaudien- 
dum,  quoties  eum  invocaverit. 

(Vera.  8  seqq.)^^  Ixteris,  xnimica  mea,  superme, 
quia  cecidi:consurgam,Cumsedero  intenebris,Domi- 
nus  lux  mea  est:iram  Domini  portabo.quoniam  pec- 
eavi  ei.donec  causam  meamjudicet  et  faciatjudicium 
meum.eteducatmein  lucem^et  videbo  justitiamejus, 
etaspiciet  inimicamea^et  operietur  confusione,  quae 
dicit  ai  me  :  Ubi  est  DominusDeus  tuus  f  Ocutimei 
videbunt  eam  [Vulg.  in  eam]  :nunc  erit  inconculca- 
tione.iU  iutum  platearunudiesut  aedificenfurmacerix 
sux.ln  die  iila  longe  fietlex:in  die  ittausque\yu\g. 
et  usnue]ad  te  veniet  de  Assur,et  usque  ad  civitaies 


(a)  Inverso  ordine  Jegitur,  seoundus  enim  versus  primus  habetur,  et  vioissim.  Viotorius  ad   textun^ 


IS23 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


ISM 


munifas,et  a  civitatibus  munitis.usque  adflumen^et  A  Prophetaruxn,  qusB  nunc  teneniur  a  nobis,  toUi  de 


admare  demari,et ad  montem  demonte.&^%  El  erit 
terra  in  desolationem  propter  habitaforessitos.etprO' 
pter fructumcogifationHm  eorum.LXX  :Ne  insultes 
mitii,  inimica  mea  :  quia  cecidi.et  resurgam.quiasi 
ambulavero  in  tencbris,DominusiHuminabit  me.Iran 
Domino  sustinebo.quia  peccaviei^donecjustificetcaU' 
sammeam.et  faciat  judicium  meum ,et  educat  mein 
lucem^et  videbojusfifiam  ejus,et  videbif  meinimica 
mea,et  operiet  tam  confusio,gussdicif  odme:  Ubiest 
Dominus  Deus  tuus?  Oculimei  videbunt  eam,  nunc 
eritin  conculcationem,stcut  lutum  in  viis{a),dies  litu- 
rse  laterisdelefio  tua^etrepellet  legitima  tua  dies  illa, 
et  urbes  tusp  venient  in  conclusionem  ct  indiri.sionemAS' 
syriorum^ei  civifatesfum  munifsc  in  dicisionem  a  Tyro 


manibus  nostris,  et  tradi  populo  Judsonim.  Ntin 
quod  dicitur  juxta  Septuaginta,dt^5  lituras  laterit, 
delefio  fua,  non  ad  Jerusalem»  ut  juxtaUebraicDn 
exposuin)us;8edadhucad  Babylonem  diciintelligt- 
mus,  quod  ct  ipsa  delenda  sit,  et  in  morem  iaterii 
conculcanda.Et  repellet  legitima  dies  illa,non  legi> 
tima  Dei  so(]'c)iNilegiliriiaqus;adver8um  legemDe, 
0  BabylonJusserasobservari.Et  civitatestuasvenieit 
in  conclusionem,sive  in  divisionem,Assyrii8teim- 
pugnantibus'(siquidem  BabylonChaldfleorum  fDitd- 
vitas,non  Assyriorum).  Et  urbes  tus  munits  enint 
in  divisionem  hostilis  exercitus,  a  Tyro  usqne  ail 
ilumcnTigrim,  quo  circuiris,  et  a  mari  Magnooi- 
que  ad  mare  Rubrum,  quod  ex  latere  pergentibu 


usquead  flumen^amariusqueadmare^et  demonte  -n  Indiam,  tangit  regiones  tuas.Et  de  monte  usqtMtd 


usque  ad  montem;et  erit  ferra  in  dissipationem  cumha- 
bitatoribussuispropterfructusadinventionumeorum 
Videtur  mihi  juxta  Iitteram,JerusaIemcontraBaby- 
lonican{  et  Cfleteras  gentes  loquf,;  :::  sibiinsultave- 
rant  ;  NelcBtemini  m  ruina  mea:  quiaDominomise- 
rante,  consurgam  :  postquam  sederoin  captivitate 
educet  me  ille  de  tcnebris,et  erit  lux  moa.FramDo- 
mini  sustinebo  :  quiame  scio  meruisso  quod  passa 
sum,  donec  ulciscar  dc  gentibus,  et  fiat  judicium 
meum.Novi  quippe  quod  me  sit  educturus  in  lucem 
et  videbo  justitiam  cjus,  et  aspiciet  inimica  mea 
Babylon,  et  ca?teraD  gentesin  circuitu,  et  bpcrictur- 
confusione,qua3  nunc  dicit  insultans:  Ubi  est  Domi- 
nus  Deustuus^OcuWmei  videbunteam,ct  non  Jongo 
post  tempore,sednunc  et  in  prajsentiarum  concul- 


montem:demontibusscilicet  JudssB  usqueadmoo- 
tes  Mediae  atque  Persarum,  tota  Mesopotanaia  et 
nniversa  regio,  qu»  nunc  a  te  tenetur  in  medk), 
adversariorum  imperiosubjugabitur.  Eierittemin 
dcsolationem  propter  pessimos  fructus  stQdiomm 
vestrorum.  Ubi  Septuaginta  interpretaii  sant,  ie 
Tyro,  8ciamus,in  llebraico  scriptum  esse,  HABaR, 
(■^iy^) ;  quod  verbum,  si  in  praipositionem  ua,  et 
nomen  soR,dividatur,de  Tyro  intelligitur;8iatatem 
unus  scrmo  sit,  munifionem  sonat.  Denique  oniDei 

r£^ioyr;v,y.3il  T£5i«ppXYUL3,xai  ^Xtopx(av,non  dB  TfTS 
ut  L.\X,  sed  munitionem  et  ambitum  muratst  urUs 
transtulcruut.  Hoc  juxta  Hebraicum,  ei  votacaniei 
594Israel  et  populi  concisioni8,quasi  ex  superflno 
otiosus  sermo  pra?luserit.Nunc  veniamus  ad  intelli* 


catam,qua8ilutum  platearum.Hactcnus  Jcrusalem,  C  gcntiam  spiritualem,  et  ipso  Spiritu  sancto  cxpo- 


sive  propheta  ox  porsona  populi  sit  Jocutus  :  Nunc 
Deus  ad  Jerusalemrespondensinducitur:0  Jorusa- 
lem,venerunt  dies^utajdificentur  maccriic  tua»,quaB 
erant  a  Bdbylonio(6)vastante  destructaj.  In  dio  illa 
longe  fiet  lex,8ive  praeccptum  et  jussio,  ut  Symma- 
chusetTheodotiointerpretatisunt.dicentessTTiTaYTjV- 
xal  7rp(5T:aYjia;  et  estsonsus:Nequaquam  Babylonio- 
rum  imperio  8ubjacebis,in  die  illaqua  a»dificabuntur 
maceriaB  tuae,venientadtede  Assur,etdo  civitatibus 
munitis:  acivitatibus,inquam,munitisusquead  Jor- 
danem,pcrquemct  antetransivit523  populus,et  a 
mari  Rubro,et  cunctisgentibus  usquead  mare  Mor- 
tuum,  quod  vicinum  est  tcrraB  tuae,  et  ad  montem 
Sion,  de  montibus  Persarum  atquo   Medorum,    in 


nontequo  scripta  sunt,in  locisvel  difQcilHmisdesa- 
domus. Videtur  mihi omnis anima  Jerusalem,  ia  qoa 
«Tditicatum  fuit  templum  Domini,  et  visio paeis,  et 
notitiaScripturarum;  et  posteasuperataapeccatis, 
ducta  est  in  captivitatem,  tormentisque  tradiU,di- 
cere  contra  Habyloncm,id  est,  confusioDem  hujos 
mundi,  et  advcrsus  contrariam  fortitudinem,  qus 
huic  mundo  praesidet;  Noli  insultare  mihi,  inimica 
mea,  quia  cecidi,  et  resurgam:Dominu8  enim  alle- 
vatelisos  [Ps.  cxliv),  et  loquitur  per  prophetam. 
Nxunquid  quicadit,  non  resurget  (Jer,  >^ii,  4).*  Et: 
Nolo  morlempeccatoris.tantum  utrerertatur,etvnat 
{Ezecfi.  xxxni,  11). Si  autem  ideo  me  despicis  [ii* 
desperas],  quia  tormenta  sustineo,  disce  per  Ei^ 


quos  translati  priusfuerant  ,  eterit  terra   reliquia  [)  chielem  pconas  primumsanctioribu8irrogari,etdici 


ChaldaJorum,et  eorum  qui  te  vastaverantin  desola- 
.tionem,  propter  habitatores  suos.  et  propter  mala 
operaeorum.Hocsibi  Judaei  usque  hodio  pollicontur, 
et  in  eo  loco,in  quo  nos  exposuimns  :  In  die  illa 
ionge  fiet  /^x,sicut  nobis  visum  est,et  sicutprudcn- 
tiores  eorum  dissorunt,a]iquifrivolo  rnenliuntur,et 
aiunt.In  die  illa,  qua  a  Christo  a»dificata  fucrint 
maceriffl   Jerusalem,  Scripturas  sanctas   Legis   et 

(a)  Palatini  mss.,  in  viis  ejus  :  sicque  habetCom- 
plutensc  Gra3cum  exemplar,  6ooU  <tou. 

(b)  Olim,  vastatss  et  destructx  :  Victorius,  erant 
Babyhnica  vastitate  destructas. 


a  Domino  A  sanctis  rreis  inctpite  {Itnd.^  ix,  6).Qoii 
si  ambulavero  in  tenebris.Dominuslux  meaest.Li- 
cet  enimrectorcs  tenebrarumistaruramedeceperinl 
et  sodcam  in  tcnebris  et  umbra  mortis,  et  pedes 
mci  impogerint  in  montcs  tcnebrosos.tamensedeB- 
tibus  in  tenebris  ct  in  umbra  mortis,lux  orta  est,et 
lux  lucct  in  tencbris  (Uai.  ix,  2).  Dcminus  i(i^ 
minafiomea  et  salus  mca^quem  timebo  (P5.  xxn,!).' 

(nMss.  nostri,  sed  alegitima yUno  verbo,quodcUi 
barbarum,  quse  tamen  minime  legitima  sunt,  o^' 
oumque  sonat,  fortasse  est  verius. 


isas 


COMMENTARIORUM  IN  MIGHiGAM  LIB.  II.  CAP.  YII. 


1SS6 


et  loquar  ad  eum,  et  dicam  :  Lucema  pedibus  tneis  A 
verbum  tuum,  Domine,  ei  lumen  semitis  meis  (Ps. 
cxviii.  105).Ipse  quippe  mihi  prscepit  in  tenebris 
hujus  ssculi  constituto  :  Sint  lumbi  vestri  prascincti^ 
et  lucemx  ardentes  in  manibus  vestris  (Luc  xii,  35). 
Sequitur  ilram  Domini  sustinebo^quoniam  peccavi  ei : 
donec  justificet  causammeam^et  faciatjudicium  meum, 
et  educat  me  in  lucem ;  et  videbo  justitiam  ^ju^.Omnis 
oorreptio  ad  praesens,  non  videtur  esse  gaudii,  sed 
mGeroris,et  postea  fructumpacificum  justitisreddet 
hi3,qui  per  eam  fuerint  eruditi.  Sentiensigitur  ani- 
ma  se  pecoasse,  et  habere  vulnera  peccatorum,  et 
in  mortuis  carnibus  vivero,  et  indigere  cauterio, 
constanterdicitadmedicum:Ure  cames  mea8,reseca 
vulnera,humores  omnes  et  peO{JLa  noxium  durahelle- 
bori  potione  constringe.Meivitii  fuit,ut  vulnerarer :  ^ 
mei  doloris  8it,ut  tot  tormenta  sustineam,  ut  postea 
59ft  sanitatem  recipiam.  Verusque  medicus  jam 
sospiti  atque  secu  rs  ostendit  causam  medicaminis, 
et  recte  se  docet  fecisse  quod  fecit.  Denique  post 
cruciatus  atque  supplicia,  educta  de  tenebris  exte- 
rioribus  anima,  et  reddito  novissimo  quadrante,  di- 
cit :  Videbo  justitiam  ejus,  et  lcquar  :  Justificata 
sunt  judicia  tua,Deus.Si  autem  Ghristus  factus  est 
nobis  a  Deo  sapientia,ct  justitia,  et  sanctificatio,  et 
redemptio  (I  Cor.  i) :  qui  justitiam  post  iram  Dei 
videre  se  dicit,  Christi  sibi  repromittit  aspectum. 
Et  hec  dumtaxat  de  poenitentibus.  Cffiterum  multo 
meliuB  est  non  habere  vulnera,  et  (a)  medico  non 
egere.Guratio,non  beatitudo  sanatorum  est,  sed  so- 
latium  post  dolorem.  Jgitur  ((ui  curatus  est,  caveat, 
ne  iterum  peccet,et  rursum  ei  aliquid  deterius  Gat.  C 
Legimus  in  Levitico  (Levit,  xiii),  si  tamen  oculis 
apertis  legimus,  et  veiamen  quod  in  Lege  positum 
esif  interioris  ocuiinon  excluditintuitum,  in  vibice 
et  cicatrice  combusturae  lepram  solere  generari,  et 
xputare  colorem  pili,  et  ad  priorem  deformationem 
eicatricis  novellam  accedere  fceditatem.  Hoc  pro- 
ptereayne  quis  securus  de  poenitcntia,  eo  quod  post 
peccatum  possit  dicere  :  Iram  Dei  sustinebo^  quo- 
niam  peccavi  ei^donec  justificet  causam  meam,  peccet 
et  cauterio  indigeat,  et  sanatus  iterum  vulneretur. 
Cum  aute  eduxerit  nos  Dominus  in  lucem,  et  vi> 
derimus  justitiam  ejus,  tunc  videbit  inimica  nostra 
Babylon,et  operietur  confusione,  quae  prius  loque- 
bator  ad  nos :  Ubi  est  Deus  tuus ;  sstimans  Jerusa- 
lem  post  vulnera  non  posse  sanari.  Et  respicient  j) 
eam  oculi  nostri,  et  crit  in  conculcationem,  ut  lu- 
tum  platearum.  Et  quia  omnis  pcenarum  finis  bo- 
norom  exordium  e8t,et  dolor  proficit  ad  Fanitatem, 
de  luto  illius  lateres  lient,  et  erit  formatio  laterum 
litura  ejus.Et  in  die  illa  veteres  abjiciet  errores,  ci- 
▼itatesque  illius,quae  male  munitae  fuerant,  venient 
in  conclusionem,  sive  in  divisionem,  et  dividentur 
ab  Assyriis  ;  de  Tyro  quoque,  quae  interpretatur 
a'jvo'/i^j,  id  est,  angvatiaf  consurgent  alis  fortitudi- 


nes,  et  erit  seditio  usque  ad  eos  qui  Bffiouli  h^jus 
rheumate  delectantur,  et  libidines  generant  in  ho- 
minibus.  Et  de  mari  usque  596  ad  mare,  et  de 
monte  usque  ad  montem  invicem  bella  consurgent^ 
u  t  amaritudo  pugnct  contra  amaritudinem,et  erigena 
se  humiiianda  sublimitas,  contra  aliam  dimicet  al- 
titudinem,  et  lunc  vere  compleatur :  Venite  descen' 
damus  et  cotifundamus  linguaseorum,ne  audiat  unuS' 
quisque  vocemproximi  sui  [Geti.xiy  7),prodest  quippe 
fortitudines  pessimas  [^4/.  fortitudinibus  pessimis] 
inter  se  non  habere  concordiam.  Et,  cum  Satanas 
adversus  Satanam  divisus  fuerit,tunc  demum  omne 
regnum  illius  destruetur  {Matth,  xii).  Et  quod  fre- 
quenter  in  magnis  exercitibus  evenire  solet,  ut  in- 
terfecto  tyranno,  satellites  ejus  regnum  inter  se  dl- 
vidant,contra  seque  consurgant.etintestinum  inter 
eos  bellum  sit :  hoc  et  in  consummatione  mundi 
Get,  quando  Jerusalem  macerice  fuerint  edificats» 
et  Babylon  corruerit,  Assyriique,  et  Tyrii  de  flumi» 
ne,et  de  mari,  et  de  montibus,  id  est,  universae  in- 
ter  se  pugnabunt  dcemonum  nationes,  et  dissipato 
regno  illorum,  fiet  regnum  Doroino  Jesu,  et  omne 
genu  flectetur,  ccelestium,  et  terrestrium,  et  infer- 
norum,  et  universa  lingua  conOtebitur,  quia  Domi- 
nus  Jesus  in  gloria  est  Dei  Patris  {Pkilip.u),  Ut  au- 
tem  sciatis  finem  hijgus  seditionis  profectum  eaae 
virtutum,erit  tunc  terraBabyloniaindissipationem 
cum  omnibus  habilatoribus  suis,  et  nequaquam 
fructus  faciet  Babylonios  [AL  Babylonious]. 

(Vers.  liseqq.)  Pascepopulum  tuum  inmrgatuaf 
gregem  hxreditcUis  tuss :  habitantessolos  in  saltu  in 
medio  Carmeli :  pascentur  Basan  et  Galaad  juxta 
diesantiguosisecundum  dies  egressionis  tuse  de  terra 
/Egypti,ostendcun  [Al.ostendi]  ei  mirabilia,Vide(nmi 
gentes,  etconfundentursuperomnifortitudine  eorum 
[Vulg.  sud\,Ponent  (6)  tnanussuas  super  os:€Uireseo» 
rum  surdse  erunt.  Lingenl  putverem  sictU  serpenies : 
velut  replitia  terr3S^turbabuntur[\\i\g.proturbabunr 
tur]  de  xdibtAS  suis.Dominum  Deum  nostrum  formi^ 
dabuntyCt  timebuntte.  LXX  :  Pascepopulum  tuum  in 
virga  tua^  ooes  hasredilatis  tuse,  habitantes  solas  in 
saUUfin  medio  Carmeli  pasceniur  BasanitinetGalaa'' 
ditinjuxtadiespristitios,  etjuxtadies  egressUmis  tum 
de  terra  jEgypti,  ostendam  eis  mirabiiia,Videbunt 
genieSyet  confundentur  in  omni  fortitudine  sua :  pO' 
tient  manussuperos  suumyaureseorumsurdxeruni. 
Lingent  humumsictU  serpentes,qux  trahufUterram: 
turba  buntur  597  in  conclusionibus  suis :  super  Ikh' 
mitio  Deo  nostro  formidabunt,et  timebunt  a  te,  Hoc 
quod  dicitur :  Pcuce  populum  tuum  in  virga  Itia, 
Deus  Pater  loquitur  ad  Filium,  id  est,ad  Dominum 
nostrum  Jesum  Christum,ut  quia  pastor  bonus  est, 
et  ponit  animam   suam  pro  ovibus  suis  {Joan.  x), 
pascat  populum  suum  in  virga  sua,  et  oves  haere- 
ditatis  sus.  Ac  ne  putemus  eosdem  esse  populoSf 
quos  et  oves,  in  alio  loco  legimus  :  Nos  autem  pp- 


(a)  Unus  Palatinus^  et  medici  non  egere  curatione, 
Non  bealitudOt  etc. 

Patiol.  XXY, 


(b)  Ad  Vulgat®   exemplar  Victorius,  Ponent  ma* 
num  super  osfii  moX|  sicut  serpenst  minori  &QmtrOf 

89 


1917 


S.  EUSBBII  HIBRONYMI 


4228 


B 


pulus  tuuSf  et  oves  pascuas  tum  (Ps,  lxxviii,  21).  A. 
Populus  refertur  ad  rationabiles  quosque,  oves  au- 
tem  ad  eos,  qui  necdum  ratione  (a)  utentes,  tantum 
simplicitate  contenti  sunt,  et  appellantur  de  bsere- 
ditateDei.  Tam  populusautem  quam  oves  indigent 
virga  pastorali,  de  qua  loquitur  et  Apostolus : 
Quid  vuUiSyin  virga  veniam  ad  vos,  an  in  charitate, 
ei  spiritu  mansuetudinis  (I  Cor,  iv,  21)  ?  Ob  hanc, 
putOyCausam,  quia  populus  Israel  durse  cervicis 
erat,et  semper  carnes  yEgyptias  suspirabat,  usum 
esse  Moysen  non  solum  adversum  .£gyptios,  quoB 
percussit  decem  plagis,  sed  etiam  adversus  popa- 
lam  in  solitudine,  virga  legali,virga  percutiente,  et 
omniavasa  testea,  etfragilia  confringente.  Aposto- 
lis  autem  Oomini  Salvatoris,  qui  sapientiam  loque- 
bantur  inter  perfectos  (I  Cor.  ii),  virgam  excussam 
esse  de  manibus,  quia  perfecta  dilectio  foras  mit- 
tittimorem  (I  Joan.  iv).  Quod  si  quis  nobis  oppo- 
Baerit,quomodo  nuno  dicatur  ad  Cbristum,  hoc  est, 
adbonumpastorem,  qui  utique  major  apostolis,  et 
melior  eBt,ut  utatur  virga,cum  mc^oris  profeotus  sit 
virgam  non  habere,  quam  virga  populos  ovesque 
oorripere  :  respondebimus  eis  secundum  illud  quod 
DominuB  pollicetur  apostolis  suis,  msjoraeos  signa 
in  populis  esse  facturos,  quam  ipse  fecerit  (Joan. 
xiv).Etquia  adhuc  Dominus  loquebatur  ad  cameum 
l8rael,et  necdum  ad  eum,  qui  perfecte  poteratnosse 
mysteria,  idcirco  dictum  esse  de  eo^ut  pascat  in 
virga  populum  et  gregem  suum,  apostolis  autem 
virgam  excussam  esse  de  manibus,  et  severitatem 
Legis,  Evangelii  clementia  temperatam.  Porro  hi 
populi  et  istffi  oves  propterea  percutientur,  et  pa-  G 
Bcentur  in  virga,quia  habitaverant  soli  in  saitu .  Quod 
quidem  po8sumus,et  de  his  accipere,qui  se  de  Ec- 
olesia  separantes,  conviviis  5f  S  dedunt  amicitiis- 
que  gentilium  :  necnon  et  de  his,  qui  odio  generis 
hamanivitamappetunt9olitariam,qualem'Timonem 
fuisBe  Athenis  legimus :  non  quod  solitaria  vita  et 
prophetica  quam  habueruntElias  {lUReg.xyii  et  xix) 
et  Joannes  (Matth.  iii  et  xi),  condemnanda  sit ;  sed 
quia  si  csteros  despiciens,  ipse  superbiat,et  habi- 
tet  in  saltu  vitiorum,  virga  corripienda  sit.  Qui  so- 
luB  habitat,  et  non  habitat  in  saltu,  iste  in  laude 
virtutam  est :  qui  autem  solus  est,  et  non  facit 
opera  juBtiti»,  et  quietis  tantum  fruitur  voluptate, 
et  non  in  Ghristi  opere  et  labore  desudat,  nec  pro- 
priis  manibus  quaerit  cibum  quod  Apostolus  jubet  n 
(I  Cor.  iv),  et  in  superbiam  erigitur:  hichabitat  iH 
Baltu^et  inter  infructuosa  ligna  versatur.  Sed  tamen 
quia  bonus  pastor  est,  et  virga  ejus  ob  hoc  percutit 
ut  emendet,  meliora  sermo  propbetfcus  pdlicetur, 
et  dicit :  In  medio  Carmeli  pascenfur  Basanitidem  et 
CalaadiUn,  juxta  dies  aeternitatis,  et  juxta  dies 
egressionis  tu«  ex  yEgypto.  Carmelus  interpreta- 
tur  scientia  circumcisionis :  Basanitis  confusio,  et 
Galaad  transmigratio  testimonii,  Populus  ergo  Dei, 
et  oves  pascuffi  ejus,quae  prius  pascebantur  absque 


grege  Domini,  et  extra  Ecclesiam  ejus,  in  saltu  ver- 
sabantur  errorum,postea  transferentur  ad  notitiam 
veraa  circumcisionis,  et  servient  Deo  in  spiritu,  et 
glori^buntur  in  Domino,  et  non  in  came  confideDt, 
ot  erunt  vera  circumcisio,  et  non  concisio.  Cumque 
pasti  fuerint  spirituali  circumcisione,  intelligentes 
peccata  prislina,  confundentur  in  vitiissuis,  et  era- 
bcscent,  et  erunt  in  confusione  qus  ducit  ad  vitam 
(Eccl.  iv),  quia  est  et  alia  confusio  qu»  ducit  ad 
mortem,  in  qua  habitavit  quondam  Og,  rex  Basan, 
siquidem  Basan  i nterpretatu r  C(m/ujto  :  de  quacon- 
fusione  pessimaet  Dominusreproraittitliberaturam 
se  populum  suum  :  Dixit  Dominus,ex  Basan  conver' 
tam^convertam  de  profundo  maris  (P«.LXvii,23).Gam' 
que  scierimusveramcircumcisionem,et  confusi  fae- 
riraus  super  peccatis  nostri8,tunc  erimus  in  Galaad, 
quffi  interpretatur  transmigraUo  testimonii^  in  Eccie- 
sia  Gh risti,ad  quam  testi monia  Legis et Pnophetaram 
eloquiatranscenderunt,  et  hocfiet  nobissecandam 
dies  antiquoSjSecundum  dies,quandoegres8i  sumQS 
599  de  terra  ^Egypli,  de  quibus  Moyses  dicit :  /fe- 
cordamini  dies  xtemitaiis  {Deut,  xxxii,  7),  non  dies 
hujus  ssculi,   qui   appellantur  mali,8ed  dies  per- 
petuos.  Recordatur  autem  dierum  aBtemitatis,  qni 
non   aspicit  prsesentia,   surrexitque  cum  Ghristo, 
et  sedet  cum  eo  in   ca^lestibus,  jam  mente  prs- 
sumens  se  de  diebus  prssentis  ssculi  liberatQm. 
Promittit   quoque  sermo   divinus,  quod  ostendat 
populo   suo,   et   ovibus  haereditatis   sus  mirabi- 
lia :  TunCf  inquit,   videbunt  gente^,   et  confundeth 
tur  in  omni  fortitudine  sua,  quia  vastaverant  qaon- 
dam,et  praevaluerant  adversus  populum  Dei,et  con- 
fusio  earum  habebit  profectum,  cum  sua  intellexe- 
rint  mala.Ponent  enim  manussuas  super  os  saom, 
malaque  opera  omnem  eis  loquendi  auferent  libe^ 
tatem.  Quomodo  autem  irapiarum  gentium  muus 
ciauduntoraeorum.,sicjustorum  manus  eoramort 
reserabunt,  ex  opere  bono  loquendi  cum  Deo  acci- 
pientium  facultatem.  Aures  quoque  eorum  obsor- 
descent,  quia  malitia  non  solum  oculorum  obcscs- 
vit  intuitum,8ed  et  aures  fecit  obsurdescere ;  nolae- 
runt  enim  audire  vocem  incantantium,  et  veoefici 
incantantis  sapienter.Etjuxta  Isaiara  :  Aurihusssis 
gravUer  audterun/(/5at.xxxiii);quamquam  multomi- 
nus  sit  graviter  audire^quam  penitus  non  audire,6( 
surdum  ficri  ut  verbum  non   audiat  veritatis.  M 
tautamala  dicitur  deeis,quodIingenthumamqutsi 
serpentes,quffi  trahunt  terram,  ambulantes  in  Ten- 
tre  suo,et  coraedentes  terram  oranibus  diebas  vits 
suffi  (Gen.  iii).  Et  carnis,  id  est,  terrena  open  ff 
cientes,et  trahentessecura  usque  ad  diem  ultionis, 
et  visitationis  Doraini,   non   pulverem    non  terrf 
parva  vestigia,  sed  totara  huraura.  Quod  cum  fece- 
rint,  et  ad  judiciura  Dei  venerint,  et  conclusi  foe* 
rint  atque  turbati,  taradiu  turbabuntur,et  coDclusi 
erunt,quamdiu  terra  quara  traxerantquasi  serpeo- 
tcs,  permanserit  in  cis.  Gum  autem  iila  defeceiiti 


(a)  8io  babent  aeptem  Florenti»  msa.  Viotorioteate  antea  erat  viventes. 


1229 


COMMENTARIORUM  IN  MIGBiEAM  LIB.  11.  CAP.  VIL 


isto 


B 


obstupesoent,  et  admirabuntur,  non  in  Domino  Deo  A 
8U0  (necduraenim  merebuntur,  utdicatur  Dominus 
Deus  eorum),  sed  in  Domino  Deo  nostro.  Et  subito 
flt  i7co(Trpo<pT)  ad  Chrislura  diciturque  adeum  :  Etli- 
mebunt  a  le,  Prinoipium  enim  sapienti»i  timorDo- 
mini  {Prov,  vii).  Et  haec  fient,  ut  videant  gentes,  et 
confundantur  in  omni  mala  fortitudine  sua  ;  et  po- 
nant  manus  superossuum,elauribusobsurdescanty 
et  lingant  terramvelut  serpentes,  5S0  qui  trahunt 
humum,  utprimumconcludantur,  conclusique  tur- 
bentur,  inde  territiobstupescant  ad  DominuraDeum 
sanctorum,  et  ad  extreraum  ipsi  quoque  timeant 
illum.  Hoc  juxta  LXX.  Porro  quia  non  multum  ab 
eis,  inpraesentidumtaxat  looo,  nostra  discordat  edi- 
tio,  quod  in  illis  dictum  est,  etiam  in  hac  dictum 
existimemus. 

(Vers.  18-20.)  Quis  Deus  similis  tui?  qui  aufers 
tniquitatemj  ettratisis  peccatumreliquiarum  hcBredita' 
tu  tum.  Non  immittet  ultra  furorem  suum:  quoniam 
votens^misericordiam  est,  Revertetur,  et  miserebitur 
nostri :  deponet  iniquitates  nostras,  et  projiciet  in  pro- 
fundum  maris  omniapeccatanostra,  Dabis  veritatem 
in  Jacob,  misericordiam  Abraham,  ^uam  [Vulg.  quss] 
jurasti  patribus  nostris  a  diebus  antiquis,  LXX:  Quis^ 
Deus  sicut  tu  f  auferens  iniquitates,  et  transcendens 
injustitias  his  qui  reliqui  sunt  de  hxreditate  lua  ?  Non 
tenuit  in  testimonium  iram  suam,  quia  volens  miseri- 
cordias  est,  Revertetur,  et  miserebitur  nostri,  demer- 
get  peccata  nostra :  et  projicientur  in  profundum  ma- 
ris  omnia  peccata  nostra,  Dabit  veritatem  Jacob,  mi' 
sericordiam  Abraham,  sicut  jurasti  patribus  nostris 
Juxtadiespriores.  [Al.p7i5/mo&'].intelligenspropheta,  C 
gentium  muititudinem  proptereain  conclusione  sua 
6886  turbatam,  ut  obstupesceret,  et  timeret  Deum, 
et  idcirco  Dominum  desaevire,  ut  peccata  auferat, 
et  donet  salutem,  laudat  Dominum  atque  miratur, 
et  dicit :  Quis  Deus  sicut  tu  ?  auferens  iniquitates^  et 
transcendensinjustitias(Exod,  xii):  ut  quomodoexter- 
minator  iEgypto  transcendit  populum  Israel,  etnon 
vastavit  eum  (undea  transitu,p^5a,  id  esiypascha, 
Don  accepit)  sictuparcas  gentibus,  nequaquam  illis 
imputans  iniquitates  suas.  Porroquod  sequitur :  His 
qui  reliqui  suntde  hxreditate  ejus,  non  lenuitintesti- 
monium  iram  suam,  hic  est  sensus :  Si  gentibus  peper- 
cit,  quaB  Legi  ejus  credere  noluerunt^et  qui  superflui 


et  reliqui  de  populo  sunt  relicti,  iniquitates  suas  elfl 
noluit  imputare,  nec  intestimonium  justi  supplioii 
eorum  intulit  iram  suam,  quid  faciet  de  gregesuo, 
qui  pascitur  in  medio  Carraeli,  et  in  Basanitide,  et 
in  Galaad?  Volens  enim  misericordiam  est,  et  re- 
vertens  miserebitur  nostri,  et  gravia  peccata  nostra, 
et  iniquitates  quse  sedent  super  talentum  plumbi, 
ipse  portabit,  et  demerget  in  mare,  et  parere  non 
iaciet  {Zach,  v).  Dabit  veritatem  Jacob,  et  miseri- 
cordiam  Abraham :  ut  supplantatori  populo  et  no- 
vello,  et  semper  in  lucta  5S1  posito,  reddat  in 
Christo  [Al,  Christua]  veritatem  suam,  et  multitu- 
dini  gentium  {Abraham  quippevocatur  pat^rmu/to- 
rum  gentium)  tribuat  misericordiam,  sicut  juravit 
eis,  qui  patres  exstiterunt  fidei  nostrae  secundum 
dies  antiquos  :  quod  de  tota  hominum  multitudine 
alios  salvet  in  veritate,  alios  in  misericordia.  Porro 
ubi  nos  interpretati  sumus,iVon  immittet  ultra  funh 
rem  suum;  pro  ultra,  Symmachus  transtulit  in  sem" 
piternum :  Theodotio,  in  finem :  Septuaginta  et  quinta 
editio,  in  testimonium :  pro  quo  positum  est  in  He- 
braeo  laed  CtvS)  ;  et  tam  uitra,  quam  sempUemum. 
et  testimonium  intelligi  potest.  Dicam  etegoic  fine 
voluminiSy  laborem  opusculi  mei,  Domini  invoca- 
tione  consignans  :  Deus,  quis  similis  tibi  ?  aufer  ini- 
quitatem  servi  tui :  transi  peccatum  reliquianim 
animae  meae,  ne  immittas  in  me  furorem  tuum,  ne- 
que  in  ira  tua  5S9  corripias  me  :  quoniam  mise- 
ricors  e*),  et  multae  miserationes  tuae.  ReverterOy 
et  misere  mei :  praecipita  iniquitates  meas,  et  mitte 
eas  in  profundum  maris :  ut  salsugo  et  amaritudo 
vitiorum  in  falsa  regione  dispereat.  Da  veritatem 
quam  pollicitus  es  amico  tuo  Jacob,  et  misericordiam 
quam  pollicitus  es  amico  tuo  Abraham,  et  liberaani- 
mam  meam  a  persecutoribus  prophetarum  tuorum, 
Achab,  et  Jezabel,  sicut  jurasti  patribus  meis  in 
diebus  antiquis,  dicens :  Vivo  ego,  dicit  Dominus : 
Noio  mortem  peccatorts,  tantum  ut  revertatur,  et  vi- 
vat  {Ezech,  xxxiii,  11).  Et  alibi:  Statim  ut  conver- 
sus  ingemueris,salvus  «"ti.Tuncvidebitinimicamea, 
et  operietur  confusione,  quae  nunc  dicit  adme  :  Ubi 
est  Dominus  Deustuus  {Ps,  xli,4,  11)?  Videbo  in  ea 
ultionemtuam,eteritquasi  iutum  piatearum,  atque 
calcabitur,  ne  amplius  de  luto  et  paleis  i£gyptia8 
exstruat  oivitates. 


iM 


8.  EUSEBII  HIERONYMl 


lltS 


^  wi 


S.  EUSfiBII  BIEAONYBil 

STRIDONENSIS  PRESBYTRRl 

COMMENTARIORUM 
IN    NACIM    PROPHETAIH 

*LIBER    UNDS. 


PROLOGUS. 


5SS-5S4  Juxta  Septuaginta  interpretes,  in  or- 
dine  propbetarum  duodecim,  post  Jonam  Naum  po- 
nitur :  quia  videntur  de  eadem  urbe  prophelare. 
Soriptum  siquidem  est  in  Jona :  Factus  esl  sermo  Do- 
mint  ad  Jonam,  filium  Amathi,  dicens :  Surge  et  vade 
in  Winiven,  civitatem  magnam^  et  prxdica  in  ea  [Jonse 
I,  1).  In  Naum  vero  istud  oxordium  est :  Assumpiio 
Hinivae :  liber  Visionis  Naum  Elcesaei,  Igitur  uterque 
de  Ninive  Assyriorum  metropoli,  quaBUunc  vocatur 
Ninus,  texunt  vaticinium.  Porro  in  Hebraico,  post 
Jonam,MichaBa8ponitur,etMich8earasequiturNaum, 
qui  interpretatur  consolator,  Jam  enim  decem  tribus 
ab  Assyriis  deduct»  fuerant  in  captivitatem  sub 
Ezechia,  rege  Juda,  sub  quo  etiam  nunc  in  conso- 
lationem  populi  transmigrati,  adversum  Niniven 
visio  cernitur.  Nec  erat  parva  consolatio,  tam  his 
qui  Jam  Assyriis  serviebant,  quam  reliquis,  qui  sub 
Ezechia  de  tribu  Juda  et  Benjamin  ab  iisdem  ho- 
Btibus  obsidebantur,  ut  audirent,  Assyrios  quoque  a 
Chaldseis  esse  capiendos,  sicut  in  consequentibus 
bujus  libri  5S5-5S6  demonstrabitur.  Sciendum 
autem  est  (quoniam  Ninive  in  nostra  lingua  dc  He- 
brso  speciosam  sonat :  speciosus  autem  mundus  hic 
dicitur :  unde  et  apud  Gra^cos  x(S7{xo;  ab  ornatu  no- 
mec  accepit)  quidquid  nunc  adversum  Niniven  di- 

(a)  Hac  quoque  Paulas  ejusque  flii®  Gustochio  Ex- 
planatio  inscribitur. 


fi  citur,  de  mundo  figuraliter  praedjcari.  Quam  ob 
causam  assumptio,  quam  Septuaginta  interpretan- 
lur  XT^fxfxa,  et  Aquila  apixa  interpretatus  est,  apud 
Hebraeos  massa  ponitur,  id  est,  grave  onus :  eo  quod 
eam  adversus  quam  videtur,  premat,  nec  sinat  eic- 
vare  cervicem.  Porro  quod  additur,  Naum  Elcesxif 
quidam  putant  EIcesaBum  patrem  esseNaum,  etse- 
cundum  Hebraeam  tradilionem  etiam  ipsumpropbe- 
tam  fuisse:  cum  Elcesi  [/1/ Elcesaei],  usque  ho- 
die  in  Galilaea  viculus  sit,  parvus  quidem  etvixrui- 
nis  veterura  aBdificiorum  indicans  vestigia  ;  sed  ta- 
men  notus  Judaeis,  et  mihi  quoque  a  circumducente 
monstratus^  Simul  et  hoc  attendendum  quod  bsc 
ipsa  vel  assumptio,  vel  onv^,  vel  pondus,  prophets 
visio  sit.Non  enim  loquiturin  sxTrdijet,  utMontanus 

P  et PriscaMaximillaque  delirant; sed  quod  prophetat, 
liber  est  visionis  intelligentis  universa  quae  loqui- 
tur,  et  pondus  hostium  facientis  in  suo  populo  visio- 
nem.  De  consummatione  itaque  mundi  secundam 
ivaYtoYTjV,  0  Paula  et  Eustochium,  in  consolatio- 
nem  sanctorum  prophetia  texitur:  ut  quaecumque  in 
mundo  vident,  quasi  prstcreuntia  et  caduca  con- 
temnant,  et  pri-eparent  se  ad  judioii  diem,  ubi 
ultor  adversus  veros  [b)  Assyrios  futurus  Dominus 
est. 

{b)  Duo  Palat,  mss.,  adversusvirosAssyriorumfn" 
turus^  etc. 


INCIPIT  LIBER 


(Cap.  I.  — Vers.  1.)  Deus  semulator,etulcisfens  Do'  C  in  alio  loco  :  Zelor  enim  vosDei  zelo  (II  Cor.  xi).  Et 


minus»  Vox  prophetaB  laudantis  Deum,  quod  de  As- 
syriispopuli  sui  sit  ultus  ipjuriam.  Sive  juxUaltio- 
pem  inteIligentiam,quod  audiatgemitumsanctorum 
Buorum,  et  in  consummatione  mundi  faciat  adver- 
sarios  sentire  supplicia.Quod  autemzelus  in  bonam 
partem  accipiatur,  et  Paulus  apostolusostendit,  di- 
cens  :  Zelamini  charismaia  (a)  majora  [XCor,  xii).  Et 


ipse  Dominus  in  psalmo :  Zelus  domus  tux  comedit 
me  (Ps,  Lxviii).  Et  Elias:  Zelans/inqmiy  zelatussum 
Domino  omnipotenii  Deo  Israel  (III  Reg,  xix).  Phi- 
necs  quoque  zelum,  et  Matathiae  Ip.gimus  (Num, 
xxv ;  I  Mach.  ii).  Et  Simonem  zelotem  apostolum 
Jesu  Christi,  quem  Marcus  evangelista,  Simonem 
ChananfBum  \ocsLi(Act,  r;  Marc,  iii).  Zelatur  autem 


(a)  lidem  mss.,  meliara;  et  GreBce  quoque  xa  xpitTrova. 


M8» 


COMMENTARIORUM  IN  NAUM  UBBR.  GAP.  !; 


Nvv 


DommaainsalQtomeorumquoszelatur:  utquosnon  A  centem :  cum  etiam  qui  nimium  eibi applaudet 00« 


potuit  ejus  servare  clementia,  aervet  fiemulatio. 
Unde  et  ad  Jerusalem,  quse  propter  peccata  nimia 
visitationem  zeli  et  furoris  ejus  non  merebatur,  in 
Ezechiele  loquilur  Deus  :  Zelus  meus  (a)  recessit  a  te, 
et  non  irascar  ultra  tibi  (Ezech,  xv(,  42).  Quamdiu 
itaque  agebat  pGBnitentiam  mundus,  consummatio 
illius  non  Oebat  :  postquam  vero,  multiplicata 
iniquitate,  refrixit  charitas  multorum,  ita  ut 
tententur  etiam  electi  Dei :  tunc  zelator  Dominus 
venit  in  ultionem  :  non  quod  ipso  sit  inimicus  et 
ultor,  quod  de  diabolo  dicitur ;  sed  quod  inimica  [AL 
amica]  sit  ejus  ultio,  et  quasi  ignis,  iigna,  fenum, 
stipulamque  consumat,  ut  purum  aurum  remaneat 
et  argentum  (Matth,  xxiv). 


argutus  fuerit,  quod  non  merito  proprio,  sed  miBe* 
ricordia  Dei  sit  salvatus.  Licet  enim  dicat :  Ece$ 
ego  tot  annos  servio  tibi,  et  numquam  prxceptum  tuum 
prxterivi  (Luc.  xv,  29)  :  tamen  quoniam  bonus  eBt 
Dominus  omnibus,  et  misericordifie  illius  super  om- 
nia  opera  ejus  (Ps.  cxl,  6),  et  omnes  peccaverunt, 
et  indigent  gloria  Dei  (Rom,  iii,  23),  justiGcatus  ab 
eo  gratis  audiet :  An  ocutus  tuns  nequam  est,  quia 
ego  bonus  sum  (Matth.  xx,  15)  ?  Atque  ita  fiet,  ut  ia 
eo  ipso  quod  arguit  et  ignoscit,  nuilum  innoxium 
abire  patiatur. 

(Vers.  3.)  Dominus  in  tempestate  et  in  turbine  viue 
ejusy  et  nebuUB  pulvisr  pedum  ejus.  Pro  tempestate 
et  turbine,  consummationem  (d)  et  commotionem  8e- 


Utsicens  Dominus,  et  habens  furorem  :   Ulciscens  n  ptuaginta  transtulerunt :  licet  in  eo  ubi  nos  posui* 


Dominus  in  hostes  suoSf  et  irascens  ipse  inimicis  suis, 
LXX  :  Ulciscens  Dominus  cum  furore  :  ulciscens  Do- 
ntinus  in  adversarios  suos^et  tollens  ipse  inimicos  suos, 
Secundum  utramque  intelligentiam,  quia  diligitDo- 
minus  quem  corripit  (Proo.  iii),  et  castigat  omnem 
filium  quem  recipit,  idco  irascitur,  ut  quod  adver- 
sarium  et  inimicum  sibi  est  toliat,  ethostibus[/4^tol- 
lat  ex  hostibus],  et  contrariis  cogitationibus  fra- 
ctis,  sermonibusque  sublatis,  in  antiquum  redeant 
statum.  Denique  in  consequentibus  ait :  Dominus  ra- 
tiens^  et  longa  fortiludo  ejus.  Sed  quia  semel  et  hi- 
storiam  exponere  proposuimus,  inimicos  et  hostes 
Dei  intelligamus  Assyrios,  in  quos  cum  diu  patiens 
fuerit,  postea  cum  furore  et  iracundia  ultor  exi- 
stet. 


mus,  in  tempestate,  et  in  Hebrso  scribitur  basupha 
(51D1),  in  commotione  quoque  possit  intelligi.  Hoo 
autem  significat,  quod  in  fine  mundi  universa  mo* 
veantur,  juxta  illud  quod  scriptum  est  in  Agg890 : 
Adhuc  semel  et  ego  movebo  ccelum  et  lerram,  mare  et 
aridam  (Aggaei,  11,  7)  :  et  cum  fuerint  cuncta  com<« 
mota  (ut  credant  viae  Domini,  qui  in  Evangelio  dicit: 
Ego  sum  via^  et  vita,  et  veriias  (Joan.  xiv,  6) ;  et 
(Marc.  vii) :  Gum  venerit  Filius  hominis  in  nubibuSi 
quibus  mandatur  in  Isaia  (Cap,  w),  ne  pluant  super 
vineam  imbrem,  et  ad  quas  pervenit  veritas  Deif 
dicente  Psalmographo  (Ps,  xxxv,  6)  :  Veritas  tua 
usque  ad  nubes),  tunc  etiam  ipse  nubes,  ftS9  Pro« 
phetse  videlicet,  animaequs  sanctorum,  qu»  prius 
conjunctione  carnis  fuerant  prsgravat»,  elevattt  in 


(Vers.  2.)  Dominus  patiens  et  magnus  fortitudine^  C  eublime,  tenuioris  substantiae  fient,  et  in  scabellum 


et  mundans,  non  faciet  innocentem.  Quod  significan- 
tids  jn  Graeco  dicitur  :  xal  (b)  otBowv  oux  diBcoaxTei  [Ai. 
X2i  &6(i)a>v  oux  aOaxoaei].  Et  est  sensus :  5S7  Diu  qui- 
dem  sceleris  Assyriorum  patiens  fuit,  et  magnani- 
mitatis  suae  fortitudine  iniquitates  eorum  sustinuit, 
provocans  eos  ad  poenitentiam ;  sed  quia,contempta 
bonitate  Dei,  secundum  cor  iropoenitens  thesauriza- 
verunt  sibi  iram  in  die  irae  (Rom.  11),  qui  ante  pa- 
tiens  fuit,  nequaquam  eos  tamquam  mundos  et 
innocentes  inultos  abire  patietur.  Vel  certe  ita  (quo- 
niam  in  bonam  partem  simul  volumus  accipere  quae 
diountur)  patiens  est  qui  sustentat  omnes  ruentes, 
et  erigil  elisos  [Al.  aliisos]  (Ps.  cxliv)  :  qui  sanat 
tribulatos  corde,  et  alligat  contritiones  eorum  ; 


pedum  Dei  redactae,  in  extremis  quibusquc  inter 
angelos  officiis  ministrabunt.  Priora  quippe  et  anti- 
qua  quae  ad  caput  pertinent,  nosse  non  poterunt. 
Alius  vero  nubes  in  contrariam  partem  accipietj 
quod  semper  serena  conturbent,  et  clarum  soliB 
stellarumque  lumen  suacaligine  nitanturpraetexerBj 
et  quod  subjectae  postea  dominicae  potestati  in  pul- 
verem.redigantur  et  in  nihilum,  et  terra  in  eis  que 
pinguis  est,  dissolvatur. 

(Vers.  4.)  Increpans  marej  et  exsiccans  illud  et 
omnia  flumina  ad  desertum  perducens,  Juxta  litteram 
Dei  potentia  dcscribitur,  qui  vindicaturus  est  de 
adversariis  Israelem,  quod  non  grande  sit  ei  Assy- 
rios  destruere,  cujus  majestatis  sit  etiam  elementa 


et  magna  virtus  ejus,  solveus  inimicitiam  [.1/  ini-  q  mutare.  Vel  certe  quia  semei  de  consummatione 
micitias]  in  carne,  et  (c)  nocentem  non  faciens  inno-      mundi  esse  diximus  prophetiam,  et  hoc  simpliciter 


(a)  Al.  recedatj  et  recedet,  juxta  Graec.  i^aLp^afzan, 
(6)  Gontendunt  alii  legendum  aOa>ov,  quae  scri- 
ptura  cum  editionibus  LXX,  tum  Uieronymiana 
menti  conformior  videatur,  Verum  i6a)a)v  servant 
ms.  Alexandrinus.  Thftodoritus,  et  codex  quidam 
Regins  229  quem  iaudat  Gotelerius.  Theophy- 
laetuB  autem  utramque  lectionem  proponit  atque 
ezplicat. 

tc)  Tantum  mss.  animum  addidissent,facile  repo- 
BuiBsem,  et  innocentem^  pro  nocentem.  Ea  quippe 
Hieronymi  mensest,  nemmem  quamvis  innocentem 
fifttumm  anta  Deum^  innocenlem,  cum  quod  non 
m«rito  proprio  sit  innocens ;  sed  ai)  illo  Justificetur : 


tum  etiam  quod  coar^uatur,  et  veniam  accipiat. 
Gonsonat  huic  sensui  illud,  quod  scribitur  Exod. 
XXX IV,  Nullusque  apud  te  per  se  innocens  est,  Qaia 
etiam  hoc  quoque  quod  exponendum  proponituTy 
et  mundans  non  facietinnocentem^  scilicet,  innocen- 
tes  ipsos  coarguet,  quod  non  suis  viribus,  sed  Dei 
misericordia  salventur.  Gaeterum  mox  coargutus  ex 
mss.  substituimus,  pro  quo  vitioseMartian.retinuit 
duobus  vcrbis,  quoa  argutus.  Victorius,  quod,  vo- 
culam  tantum  induxerat. 

(d)  Voces,  et  commotionem^  quae  deerant,  supplent 
mss.  nostri. 


IIM 


8.  EUSEBII  HIBRONTMI 


It36 


accipite :  Gum  venerit  mundi  consummatio,  et  per-  A 
transierit  ccelum  et  tera,  mare  quoque  et  fluvios 
siccari.  Sed  mihi  legenti  illud  in  Psalmis  :  Hocmare 
magnum  et  spatiosum  :  ibi  reptilia  guorum  non  est 
nufherus  :  animalia  parva  cum  magnis ;  i^i  naves  per- 
ambuiant.Draco  iste  quem  formasti  ad  illudendum  ei 
(Ps,  cni,  25,  26),  dignum  videtur  bonitate,  et  cle- 
mentia  Dei,  omnem  amaritudinem  et  salsuginem 
maris,  sua  comminatione  destruere  :  et  regnantem 
in  aquis  bumiliare  draconem,  et  malitias  exsiccare 
gurgites  in  quibus  parva  natant  reptilia,  quorum 
non  est  numerus :  neque  enim  digna  sunt  numero 
quae  cum  dracone  versantur.  Flumina  quoque  ad 
desertum  perducens,  omnem  falsi  nominis  scien- 
tiam,  quae  se  contra  Deum  erigens,  flumine  elo- 
quentise  utitur,  et  volubilitateverborum,ettumen-  t% 
tes  contonjuens  gurgites,  cum  mirnculo  spectantium 
fertur  in  pronum.  Vide  Platonem,  specta  Demo- 
sthenem,  Tullium  quoque  philosophum  pariter  et 
oratorem,  et  hsereticorum  principes  5S9  intuere, 
de  quibus  fuit  Valentinus,  Marcion,  Bardesanes, 
Tatianus,  et  de  fluminibus  non  ambigcs.  Sed  hsc 
omnia  consumet  Dominus  Jesus  spiritu  oris  sui,  et 
destruet  illuminatione  adventus  sui,  et  ad  deserta 
perducet  (II  Thes,  ii).  Simulque  cerne  quod  juxta 
titulum,  qui  inscribitur  :  Assumptio  Ninive :  liber  vi- 
sumis  Naum  Elcesgeit  recte  et  in  Ninive  mundus 
figuraliter  intelligitur,  et  mare  ejus  eloquentis  flu- 
mina  in  consummatione  siccantur. 

Infirmatus  est  Basan  et  Carmelus,  et  flos  Libani 
elanguit.  LXX  :  Imminuta  est  Basanitis  [Al  Immu- 
tata  Basanitidis]  et  Carmelus,  et  quae  florebant  Libani,  ^ 
defecerunt.  MeTacpopixcoc  per  Basan  et  Carmelum  et 
Libanum,  regionem  uberem,  et  montes  consitos, 
AssjTii  vastitas  demonstratur,  quod  ille  potens 
quondam  et  florBns  et  plurimis  gentibus  imperans, 
Domino  irascente,  populandus  sit.  Sed  et  de  con- 
Bummatione  mundi  possumus  intelligere,  quod  po- 
tentes  quippe  et  nobiles,  et  nimiis  opibus  abundan- 
tes,  repente  pereant, et  dicantur  eis :  Stulte,  hac  nocte 
auferetur  anima  tuaate:  quas  autem  prxparasti,  cujus 
erunt  {Luc,  xx,  12)  ?  Porro  secundum  interpreta- 
tionem  nominum,  quia  Basany  con[usionem  etigno- 
miniam  sonat^  in  consummationc  mundi  omnia,  qu» 
ignominia  et  rubore  digna  sunt,  aeserimus  cum  Do- 
minus  venerit,  InOrmHri,  et  non  solum  peccata  re- 
digi  in  nihilum,  sed  et  Carmelum  quoque,  qui  in-  D 
terpretatur  scientia  circumcisionis^  et  eos  qui  sibi 
videntur  in  bonis  operibus  uberes  et  florentes,  Ghri- 
8to  veniente,  trepidare,  et  impleri  illud  quod  dicitur 
in  Evangelio  :  Cum  venerit  Filius  hominis,  puias  [Ai. 
putasne],  inveniet  fidem  super  terram  {Luc.  xviii,  8)? 
Increscente  quippe  iniquitate,  refrigescet  charitas 
plurimorum,  propter  qu8B  veniet  ira  Dei. 

(Vers.  5.)  Montes  commoti  sunt  ab  eo,  et  colles 
desolaii  sunt,  ei  conlremuit  terra  a  facie  ejus,  et  orbis, 
et  omnes  habitantes  in  eo.  LXX  :  Montes  commoti 
iunt  ab  eo,  et  colles  concussi  sunt,  et  contracta  est 
terra  a  facie  ejus^  universitas  et  omnes  qui  habitant  in 


ea.  Potest  et  simpliciter  accipi  quod  in  consnmma- 
tione  mundi,  cum  in  majestate  sua  Salvator  venerit, 
et  montes  et  colles,  et  orbis  et  terra,  et  cuncta 
moveantur.  Si  enim  in  passione  ejus  sol  fugit,  saxa 
scissa  sunt,  terra  contremuit  {Matth.  xxvii,  et  Luc. 
xxiii) :  multo  magis  in  claritate  ejus  omnia  turba- 
buntur.  Sed  et  flguraliter  montes  et  colles,  sublimes 
quippe  et  potentes  intelligendi  sunt,  qui  540  in 
adventu  Domini  prosternentur  bumi,  ac  de  solio  soo 
depositi  pavimento  cohdsrebunt.  Facies  enim  Do- 
mini  super  facientes  mala,  ut  perdat  de  terra  me- 
moriam  eorum  {Psal.  xxxiii,  17).  Tunc  et  ierra 
contremiscet,  et  orbis  atquc  universitas  faciem  Do- 
mini  tormidabunt :  hoc  pro  summo  cruciatu  pcena- 
que  ducentia,  quod  vultum  ejus  respicere  non  au- 
debunt. 

(Yers.  6.)  Ante  faciem  indignationis  ejus  quis  sta' 
bity  et  quis  resistet  in  ira  furoris  ejus  f  LXX :  A  facie 
irx  ejus  quis  sustinebit,  et  quis  resistet  in  ira  furoris 
ejus?  Pro  eo  quod  nos  posuimus  :  Et  quis  resislet  in 
ira  furoris  ejus  ?  apertius  interpretatus  est  Symma- 
chus  :  Et  quis  sustinebit  iram  furoris  ejus  ?  Aut  rarus 
igitur,aut  nullus  poterit  inveniri,qui  ira  corripiente 
non  dignus  sit.  Nec  erit  ulla  anima  quae  non  paveat 
ad  judicium  Dei,cum  astra  quoque  nonsintmunda 
in  conspectu  ejus  {Job.  xxv,  5),  Porro  verbum  He- 
braicum  jaccum  (D1p>),  quod  et  Aquila  et  Septua- 
ginta  transtulerunt,  resistet,  ad  illam  Intelligentiam 
transferamus,  de  qua  in  secundo  Regnorum  libro, 
et  in  primo  Paralipomenon  dicitur,  super  ira  Dd, 
genere  masculino.  Nullique  dubium  quin  ibi  iraDei 
diabolus  intelligatur,  et  Angeli  pessimi,  qui  mittun- 
tur  ad  plectendos  eos  qui  ira  digni  sunt.  Difflcile 
itaque  reperietur  in  consummatione  mundi,  qui 
immaculatus  et  purus  audeat  dicere :  Ecce  venit  prin- 
ceps  mundi  istius,  ei  invenit  in  me  nihil  (Joan.  xiv, 
30),  et  libera  adversus  eum  fronte  consistat.  Gontra 
Assyrios  autem  sic  sentiendum,  qui  cum  venerit 
Dominus  in  tempestate  et  turbine^siccansBabylonia 
imperium,  quod  interpretatur  mare,  et  omniaejuB 
regna  subvertens,  qus  intelliguntur  flumina,  et  po- 
tentiam,ubertatemqueeju&adnibilumredigens,qu« 
[xexacpop  ixa>c  Basan  et  Garmelus  et  flos  Libani,  et  mon- 
tes  collesque  dicuntur,  ac  latitudinem  imperii  con- 
cutiens,  quae  orbis  terrarum  appellatur :  tunc  nuUa 
potentia  resistere  poterit  irascenti  Deo,  et  populum 
suum  vindicanti. 

Indignatio  ejus  effusa  est  ut  ignis,  et  petrae  disso- 
lutae  sunt  ab  eo.  LXX  :  Furor  ejus  consumii  princi- 
patus,  et  petrge  contritae  sunt  ab  eo.  Pro  eo  quod  nos 
posuimus  effusa  est,  Aquila  interpretatus  est  ouvs- 
^(oveu6iJ,  id  est,  conftata  est :  Symmachus  et  Theo- 
dotio  i'(7Ta^£v,  hoc  est,  stiltavit.  Sive  igitur  conflata 
est  indignatio  Dei  quasi  ignis,  sive  furor  ejas  in 
ft41  similitudinem  stillavit  incendii,  ut  dura  oorda 
hominum,  qus  petrsB  vocantur,  contererentur^  et 
dissolverentur,  utilis  est  indignatio  Dei,  que  diu  per 
patientiam  nostra  peccata  sustentans,  viz  aliquando 
conflata  est,et  tamen  non  totaprorumpitjn  pcBBam, 


mt 


COMMENTARIORUM  IM  NAUM  LlfiER.  GAP.  I. 


<itt 


Bed  modico  ad  nos  Biillabit  ardore.  Si  autem  stilla  A  prspositionem  de  verterent,  id  eat  ktA ;  coma  fur- 


indignationis  ejus  consumit  principatus,  adversus 
quos  nobis  pst  pugnae  [Al,  pugna  et]  colluctatio, 
quid  fieret  si  tota  in  nos  ira  Dei  funderetur  ?  Prcestet 
Jesus  ut  auferatur  cor  lapideum,et  mutetur  in  no- 
bis  cor  carneum  :  duritiaque  mollita,  possit  in  se 
praecepta  Domini  suscipere  quae  scribuntur  :  Sacn^ 
ficium  enim  Deo  spiritus  contribulalus,  cor  corttritum 
et  humiliatum  Deus  non  spemet  (Ps.  l,  9).  Et  ut  scia- 
tis  clementiam  Dei  sonare  quae  dicta  sunt,  non  se- 
veritatem,  in  consequentibus  discite. 

(Vers.  7.)  Bonus  DominuSy  et  confortans  in  die  tri- 
bulationiSf  et  sciens  sperantes  in  se,  LXX  :  Suavis 
Dominus  exspectantihus  eum  in  die  tribulationis,  et 
cognoscens  timentes  se,  Cum  irasci  cceperit  gentibus 


gentes  interpretarentur.  Denique  Aquila,  ienh  dh^i- 
aTa;jiiv(ov,  inquit,  id  est,  a  consurgentibus ;  Septua- 
^nidi,  consurgentes ;  Theodotio,  consurgentibus  ei; 
quinta  editio,  a  consurgentibus  illi,  Solus  Symma- 
cbus,  cum  nostra  interpretatione  consentiens,  ait: 
Et  in  diluvio  iranseuntCy  consummationem  faciet  loei 
ejus,  Quidam  de  nostris,  consurgentes  et  inimicos, 
Marcionem  et  omnes  veteres  baereticos  interpre* 
tantur,  qui  adversum  Greatorem  disputant. 

(Vers.  9,)Quid  cogitatis  contra  Domtnumf  consum- 
mationem  (Al.  quodconsummationem]ipse  faciet:non 
conmrget  duplex  tribulatio.LXX :  Quid  cogitatis  con- 
tra  Dominumfconsummationem  ipse  fadet^non  vindtca- 
vit  bis  in  idipsum  in  tributatione.SYxnmsLchns  apertius: 


et  quondam  potentissima  regna  vastare,  sciet  eoB  ^Nonsustinebatimpetumsecundx  [Ahsecundum]  angU' 

*  *  L  X  A.         ±        A.  *  .      «  •  Pl  j    •  ^^  fmy  ■  J         X  *  %T  M  J  M        *^  t       A  * 


qui  sui  sunt^et  non  una  tempestate  opprimet  navi- 
gantes.Diem  autem  tribulalionis  secundumdvaYcoYT^v 
diem  intelligamus  judicii,  de  quo  scripsit  Isaias  : 
Ecce  diem  Domini  insanabilis  venit  furoris  et  iraSfPO- 
nere  orbem  terrx  desertumy  et  peccatores  perdere  ex 
€0  (Isai,  XIII,  9j.  Speremus  in  Domino,  et  per  pa- 
tientiam  ejus  exspectemus  adventum,  ut  cum  ve- 
nerit,  bonum  eum,  non  judicem  sentiamus,  et  co- 
gnoscat  vel  sperantes  in  se,  vel  timentes  se(I[  Tim^ 
ii).  Scit  enim  Dominus  eos  qui  ejus  sunt. 

(Vera.  8.)  Et  in  diluvio  prxtereunte  consummatiO' 
nem  faciet  loci  ejus,  et  inimicos  ejus  persequentur  te- 
nebrse.  LXX  (a)  :  El  in  diluvio  transeunte  ronsumma- 
tionem  faciet ;  consurgentes  et  inimicos  ejus  perse- 
quentur  tenebrx,  Dominus  patiens  et  multae  misera- 


stix :  Theodotio,  Non  consurget  secunda  tributatio^ 
Loquitur  autem  juxta  tropologiam  adversum  Mar- 
cionem,  de  quo  supra  diximus,  et  omnes  veteres 
haereticos,  qui  bonum  nescio  quem  confingentes 
Deum,  ipsum  dicunt  consummationem  mundi  esse 
facturum.etarguuntLegis  Deum  quasi  crudelitatis^ 
quod  multos  puniat,  el  pro  peccatis  irroget  cni- 
ciatus.  Quid  ergo^  ait,  conira  Dominum  cogitatis  ? 
Ipse  qui  creavit  mundum,et  eonsummationem  ejus 
faciet.  Quod  si  vobis  videtur  crudelis,  rigidus  et 
cruentu8,quod  in  diluvio  genus  delevit  humanumy 
super  Sodomam  etGomorrbaniignem  etsulpburem 
54S  pluit  {Genes,  vii),  iEgyptios  submersit  fluo- 
tibus  {Exrd,  xiv),  Israelitarum  cadavera  prostravit 
in  eremo  (iVum.xxxii)  :  scitote  eum  ideo   ad  pre- 


tionis,  et  non  irasceturin  fmem.nequein  aeternum  C  sens  reddidisse  supplicia,  ne  in  aeternum  puniret. 


indignabitur :  sed  cum  creverit  malitia  super  ter- 
ram,  et  omnis  caro  corruperit  viam  suam,  inducet 
diluvium  quod  pertranseat^non  quod  permaneatun 
etemum  Gonsummationem  autem,  sive  ilnem,  fa- 
ciet  looi  ejus,  id  est,  diluvii,  ut  quomodo  de  impio 
dicitur:  Et  pertransivi,  et  non  est  inventus  locus 
ejus  {Ps.  XXXVI,  36) ;  et  :  Iter  impiorum  peribit  {Ps. 
I,  6} ;  sic  diluvii  iter  pereat  post  iram  Domini, 
B4L%  8ola  apparente  clementia.  Quod  quidem  et 
secundum  bistoriam  intelligi  potest,  quia  cum  va- 
Btaverit  Israei,  et  quasi,  diluvio  terram  repromis- 
sionis  inundaverit,rmemfaciet  captivitatis,ad  sedes 
enm  pristinas  revocando.  At  econtrario,  inimicos 
ejus  Assyrios,  qui  populum  duxerunt  in  captivita- 


Gerte  aut  vera  sunt  quae  propbetas  loquuntur,  aut 
falsa.Si  vera  sunt  quae  de  severitate  ejus  videntur 
dicere :  Ipsi  dixerunt  :  Non  {b)  vindtcabit  Dominus 
bis  inidipsum  intribulatione, S\n  autem  falsa  8unt,et 
falsum  hoc  est  quod  dicitur.  Non  consurget  duplex 
tribulatio:  falsa  est  ergo  et  crudelitas  ejus  quae  in 
Lege  descripta  est.  Quod  si  verum  est,  ut  negare 
non  poterunt,  dicente  propheta :  Non  vindicabii 
Domiuus  bis  in  idipsum  in  tribulaiione :  ergo  qui 
puniti  sunt,  postea  non  punientur.  Si  autem  illi 
postea  punientur,  Scriptura  mentitur,  quod  dicere 
nefas  est.  Receperunt  ergo  et  qui  in  diluvio  perie- 
runt,  et  Sodomitae,  et  iGgyptii,  et  Israelitae  in  soli- 
tudine,  mala  sua  in  vita  sua.Quaerat  bic  aliquis,  si 


tem,  tenebrae  persequentur.  Quod  autem  diximus  n  fidelis  deprebensus  in  adulterio  decolletur,  quid  de 


de  Israel  et  Assynis,  intelligi  de  consummatione 
mundi,  et  de  sanctis  ac  depersecutoribus,sivecon- 
trariis  virtutibus  pote8t,quod  sanctorum  Deus  post 
iram  misereatur  ;persecutores  vero  et  inimicos  eo- 
rum,  qai  elegerunt  tenebras,  ct  non  lucem,  ipsae, 
quas  elegerunt,  tenebrae  comprehendant:mittentur 
enim  in  tenebras  exteriores  :  ibi  erit  fletus,  et  stri- 
dor  dentium  {Matth,  viii  et  xxii).  Verbum  macoma 
(noipD),quod  nos  interpretati  sumusjoci  ejuSyOm- 
nes  in  duas  orationis  partes  diviserunt,   ut  ma  in 

1a)  Palatini  mss.,  LXX  similiter;  silentque  adeo 
)nexa  eorum  interpretationis  verba. 


eo  postea  fiat  Aut  enim  punietur,et  falsum  est  hoc 
quod  dicitur  :Non  vindicabit  Dominus  bis  in  idipsum 
in  iribulatione,  Aut  non  punietur,  et  optandum  est 
adulteris,  iit  in  praesentiarum  brevi  et  cita  poena 
cruciatus  frustrentur  aetemos.Ad  quod  respondebi- 
mus,  Deum  ut  omnium  rerum,  ita  et  suppliciorum 
quoque  scire  mensuras,et  non  praeveniri  sententia 
Judicis,  nec  illi  in  peccatorem  exercendae  dehino 
pcenae  auferri  potestatem,  et  magnum  peccatum 
magnis  diuturnisqueelui  cruciatibus.Siquis  autem 

(b)  Martian.  retinuit  bio  dumtaxat.iVon  judicabit. 


Iii9 


S.  EUSBB1I  HIERONTMI 


ISIO 


punitus  sit,  ut  ilieinLege  qui  Israeliticis  maledixe- 
rat|  et  qui  in  sabbato  ligna  collegerat  {Levit,  xxiv): 
tales  postea  non  puniri,  quia  culpa  levis  praesenti 
BUpplicio  compensata  sit.  Hebracus  hunc  locum  ita 
exposuit;  Quid  putatis,  o  Assyrii,iniquitatem  con- 
tra  Dominum  cogitantes,  quod  populum  Israel,  id 
est,  duodecim  tribus  usque  ad  internecionem  ipse 
con8umat?Non  consurget  duplex  tribulatio,  id  est, 
non  vobis  tradet  Judam  et  (a)  Israel,  sicut  tradidit 
decem  tribus  et  Samariam. 

(Vers.  10.)  Quia  sicut  spinse  se  invicem  complec- 
iuntur  sic  [Al.  sic  guidem] :  convivium  eorum  pariter 
polantium  consumetur  quasi  stipula  aridilate  plena, 
LXX :  Quia  usque  ad  fundamenta  544  sua  redigen- 
tur  in  vepreSjCt  quasi  volvolacircumdata  comedetur^ 
et  quasi  stipula  ariditate  plena,  Tres  differentias 
quas  Dominusinparabolasementisposuit  (iKfa/.xii,), 
excepta  terra  bona,  quse  alTert  tricesimum  et  sexa- 
gesimum  et  centesimum  fructum,videtur  mihi  pro- 
pheta  replicare,  unam  quaejuxta  viam  ceciderit,  et 
aliam  quae  inter  lapides,  et  tertiam  quae  inter  spi- 
nas:  quod  quidem  et  ApostBlus  de  bis  qui  super 
fundamentum  Ghristi  non  bene  sedilicant  (I  Cor.iii), 
subostendit  quosdam  esse  qui  sdificant  ligna,  fe- 
num,  stipulam.  Igitur  ligna  referamus  ad  id,quod 
Qunc  dicitur :  Quia  usque  ad  fundamenta  sua  redi- 
gentur  ad  vepres. Fenum  vero  ad  id  quod  sequitur: 
Et  sicut  volvola  qux  circumdatur,  comedetw.  Porro 
stipula  manifeste  refertur  ad  stipulam,dequanunc 
dicitur:  Et  sicut  stipula  ariditate  plena.  Prbpterea 
ergo  non  vindicabit  Dominus  bis  in  idipsum,  quia 
malitia  quae  in  auctoribus  haereseos  orta  fuerat, 
usque  ad  fundamentum  et  ad  radices  suas  consu- 
metur.Sed  et  si  quis  in  eis  videbatur  pompam  ha- 
bere  verborum^id  est,  folia  inania,  tantum  aspectu 
delectantia,  sicutvolvo]a,qu8eGr(Bce  dicitur  (j[x{Xa^y 
devorabitur,et  consumetur  in  nihilum.Volvola  [Al, 
Vulvula]  autem  herba  est  similishederae,  quae  viti- 
buset  virgultis  circumdari  solet,  et  in  longum  ser- 
pere.  Quidquid  etiam  in  eis  videturhabere  pompam 
segetiSySed  non  habet  spicasetgrana  frumenti,quasi 
Btipula  ariditatu  plena,  tradetur  incendio.  Hoc  se- 
cundum  Septuaginta.  Gaeterum  juxta  Hebraicum, 
vere  haereticorum  ioedera  et  necessitudines  quasi 
splnaesuntseinvicem  complectentes,  et  convivium 
eorum  atque  mysteria,  quia  et  ipsi  mensam  domi- 
nicam  habere  se  dicunt,spinarum  fcedus  est,  simul 
vescentium,  pariterque  potantium.Gum  enim  ebrii 
de  vinea  Sodomorum  adversus  conditorem  rabido 
ore  blasphemant,  nonne  convivium  sentium  est  ? 
quod  tamen  cum  suis  consumetur  auctoribus,quasi 
Btipula  ariditate  plena. 

(Vers.  ii, )Exte  enim  exihit  cogitans  contra  Domi- 
num  malitiam,  mente  pertractans  prxvaricationem, 
LXX :  Ex  te  exibit  cogitatio  contra  Dominum  pessima 
cogitans  contraria,Were  ab  haereticis  exibit  adversus 
Dominum  545    inimica  cogitatio.  An  non  videtur 


A  esse  adversus  Deum  maiitiaet  pr»variofttio^  dioere 
quod  Valentinus,quasiabortivum  errantis  sapientis 
extremum  editum  Greatorem  ?  Nonne  oontra  Deum 
cogitatio  est  Basilidis  impudicitia  [i/.impudica^yOt 
porteniosum  a^pa^a;  nomen,  quod  praefertur  Do- 
mino  conditori?Porro  quia  docti  ab  Hebrseis  volo- 
mus  eorum  quoque  traditionem  sequi,  et  nootris, 
id  est,Ghristianis  explanationem  historiae  demoDS- 
trarc,dicendum  est:Non  consurget  duplextribulatio, 
id  est^  non  capientur  ab  Assyriis  duae  tribu3,  sicut 
captae  sunt  decem.  Siquidem  dum  adhuc  in  terra 
Juda  sunt  Assyrii.  et  quasi  spinae  se  invicem  com- 
plectuntur,  laetantes  atque  gaudentes,  ab  angelo 
con8umentur,quando  una  nocte  centum  octoginta 
quinque  miiliacaesa  sunthostium  (IV  Beg.  ix).Pul- 

l^  chre  quoque  exercitus  eorum  multitudinem,  ebrio- 
rum  convivio  comparavit,  et  ipsum  convivium  non 
rosarum,  non  liliorum  dixit  esse,  non  florum  ;  aed 
simile  spinarum  se  invicem  complectentium,  qa« 
semper  traduntur  igni,  et  quasi  stipula  ariditate 
plena,levi  comburuntur  ardore.Quod  autem  sequi- 
tur  :  Ex  te  exibitcogitans  contra  Dominum  malitiam, 
mente  pertractans  prxvaricationem  (Isai.  xxxvi),  de 
Rabsace  intelligi  volunt,quod  de  Assyriis  egressuS) 
blasphemaverit  Dominum,  et  populo  perauadere 
voiuerit,  ut  desperans  de  auxilio  Dominiy  se  As- 
syriis  traderet,  non  Deo,  sed  idolis  serviturus  (IV 
Reg.  XVI ii). 

(Vers.  11,  13.)  Haec  dicii  Dominus,  si  perfecti  /»•- 
rint,  et  ita  plures:  sic  quoque  attondeniur ei  pertram' 
ibi  afflixi  te,  et  non  afftigam  te  ultra  :  et  nunc  cmUi" 

G  ram  virgam  ejus  de  dorso  tuo,  et  vincula  tuadisrmm 
pam.  LXX  :  Hasc  dicitDominus  regnans  aquis  mmltis, 
et  sic  dividenturtCt  audilustuusnonaudieturampliiUf 
et  7iunc  conteram  virgitm  ejus  a  te:  et  vineula  efus 
disrumpam.  Juxta  litteram  manifestus  est  sensos  : 
Licet,  inquit,  robusti  sint  Assyrii,  et  iortitodo  eo- 
rum  numero  augeatur  cunctarum  gentinm  :  sio 
quoque  angelo  vastante,tondentur.  Quomodo  enim 
numerus  capillorum  acuts  forcipi  non  repugnatdta 
et  numerus  adversariorum  Dei,  facilisuccisioneid- 
letur,  et  pertransibit  Assur,  vel  esse  desistet,  Bive, 
vastato  exercitu  suo,  revertetur  ad  patriam,  te  sos- 
pitem  derelinquens.Rursumque  ad  Judam  etJera- 
salem  sermo  dmgxiuv lAfllixite,  et,  5411  nonaffU' 
gam  te  uUra  ;non  quod  perpetuam  securitatempoi- 

j)  iiceatur,  sed  illius  tantum  temporiSy  et  ab  iliis  ho- 
stibus  a  quibus  tunc  obsidebatur.  Denique  infert : 
Et  nunc  conteram  virgam  ejuSy  id  est,  Assyrii,  de 
dorso  tuo,  et  vincula  tua  disrumpam:vel  per  mete- 
phoram,  potestatem  ejus  signifioans :  vel  certe,  vir* 
gam  quam  percutere  conabatur,etvinculaquftotp- 
tivis  parabat :  quanquam  possit  et  obsidio  olanse 
multitudinis  pro  vinculis  accipi.  Porro  joxta  LXX 
multo  aliter  estsensus.Adhuc  enim  videturadvei^ 
sus  eos  loqui,  quibus  supra  dixerat :  Quid  coffdatis 
contra  Dominum  f  Ei  :  Ex  te  exibit  oogitatio  amtm 


(a)  Sic  rectius  habent  mss.Antea /eru^a/em  legebatur :  ejusmodi  levia  qusdam  infra  restiluiQiQs* 


GOMMENTAniORITM  IN  NAUH  LIBER.  GAP.  L 


iUI 


Dcminum  j^Mttna,  eogiians  cantraria.  Hffic  ergo  di-  A  Erit  scniptile  et  conflatile  septilcrum  ttifim,  nt  in- 


cit  Dominus  regnans  aquis  multis,  sive  virtutibus, 
qusB  dicuntur  aquffi  super  cobIos  :  et  prscipitur  eis, 
ut  laudent  Dominum  :  vel  certe  intellectibus  et  sa- 
pientiflQ  et  doctrinis  Dei.  Sicut  enim  flumina  de 
ventre  justi  fluent,  et  fontes  uberes  in  vitam  aeter- 
nam,  per  varias  multiplioesque  sententias,  quibus 
imperat  sermo  Domini  {Joan.  vii) :  ita  babent  et  bs- 
resiarcbffi  aquas  suas,  quibus  imperant,  et  qus  ex 
eorum  primum  fonte  manaruot.  Quod  autem  se- 
quitur  :  Et  sie  dividenturf  vel  de  CGolestibus  qusB  in 
supernis  Deo  serviunt  virtutibus  intelligi  potest ; 
quod  unaqusque  in  suo  offloio  sit  et  ministerio,vel 
de  multiplici  varietate  sapientiffi.  Ne  quia  dixerat, 
regnans  aquis  mu//i«,  confusus  et  indiscretus  sensuum 


ter  aras  et  pulvinaria  adorantis  idola  sanguis  nefa- 
rius  effundatur.  Juxta  Septuaginta  autem  interpre- 
tes  cum  superioribus  junge  quod  sequitnr:  Non 
seminabitur,  inquit,  ex  nomine  tuo  amplius,  Nequa- 
quam,  o  haeretici,  anims  deceptorum  ex  dogmati- 
bus  vestris  suscipient  nomina,  quos  prius  invocave- 
rant  super  terras  8uas,sicut  in  quadragesimo  octa- 
vo  psalrao  figuraliter  canitur.  Et  proderit  vobis  baec 
ipsa  cessatio  sationis,  quffi  prius  animam  seminan- 
tis,  deinde  ejus  in  qua  seminabat,  interQcere  con- 
sueverat.  Morientur  ergo  tibi  [AL  ibil  errorum  do- 
gmata ;  sed  et  tu  qui  prius  tibi  vivere  videbaris, 
morieris  errori,et  bono  tuo  mortuus,  idola  qu»  co- 
lebas,  babebis  sepulcrum.  Atque  ita  fiet  ut  de  pe- 


numerus  putaretur :  sed  quod  unaquaeque  sententia  n  ctoretuo,  quod  ante  templum  Dei  tui,quem  simula- 


divisos  babeat  inter  se  sensus  et  separatas  materias 
proprasqup  OTroObeic  .Nam  quod  dicitur :  AudUus 
tuus  non  audieiur  amplius,  increpatio  est  in  eos,qui 
adversus  Deum  contraria  cogitaverant,  quod  osten- 
sis  sopbismatibus  et  decipulis,  quibus  Dei  populus 
irretiebatur,  sermo  eorum  ultra  non  currat,  nec 
suscipiatur  a  populis.  Sed  et  boc  quod  infert :  Et 
nunc  conteram  virgam  ejus  a  te,  et  vincula  tua  dis- 
rumpam,  proipsisdicitur  quibus  fit  comminatio,  ut 
uequaquam  caBdantur  a  diabolo,  et  ei  subjecti  sint, 
quo  auctore  tanta  excogitaverant  atque  confinxe- 
rant.  Gonteretur  ergo  imperium  ejus  in  eos :  et  vin- 
oola  quibus  peccantium  animaeligabantur,  disrum- 
pentur  a  sermone  Dei,  dicente  bis  qui  in  vinculis 
sunt,  exite. 


veras^  fuerat,  omnes  auferantur  errores.  Hsc  autem 
evenienttibi,qui  quondam  adversus  Dominnm  con- 
traria  cogitabas,  54S  cum  Dei  sermo,  qui  semper 
ascendit  in  montes,  in  animas  videlicet  excelsas 
atque  sublimes,  ad  te  velociter  venerit,  calcatisque 
priorum  errorum  fluctibu8,etintranquillum  redactis 
pacem  tibi  fidei  (a)  sensumquereddiderit.  Tgnoscite 
prolixitati,  non  enim  possum  et  bistoriam  et  tropo- 
logiam  sequens  breviter  utrumque  comprebendere : 
maxime  cum  et  interpretationis  varietate  torquear, 
et  adversus  conscientiam  meam  cogar  interdum 
Vulgatas  editionis  consequentiam  texere. 

(Vers.  45.)  Ecce  super  montes  pedes  evangelizantis 
ei  annuntiantif  pacem,  Celebra,  Juda,  festivitates 
tuaSy  et  redde  vota  tua :  quia  non  adjiciet   ultra  ut 


(Vers.  i  4.)  Et  prgecipiet  contra   (Vulg.  ^uper]  te  C  pertranseat  in  te  Belial :  universus  periit  [ Vulg.  inter» 

iit].  Paulisper  LXXint€rpretes(^)difreram,  quia  et 
ipsacapitulaapud  eos  interpretationis  varietatecon- 
fusa  sunt.Cumquehisloriam  breviterexposuero.edi- 
tionem  eorummeoeloquio  temperabo.  In  Paralipo- 
menon  scribitur  libro  quod  obsidente  SennacheribJe- 
rusalem.in  primo  mensepaschafacere  non  potuerint 
(II  ParaL  xxxii).  Caeso  autem  per  angelum  exer- 
citu  ejus,  et  fuga  ac  morte  ejus  nuntiata,in  secundo 
mense  summa  festivitate  paschae  diem  celebrarint. 
Quod  ergo  dicit,  tale  est,  o  Juda,  qui  regnas  in  Je- 
rusalem,  noli  esse  sollicitus,  interfecto  hoste  tuo  in 
templo  Dei  sui.  Eccevenittibi  nuntius.montes  col- 
lesque  transcurrens,  ot  qussi  de  sublimi  specula 
procul  nuntiansSennncherib  mortuum ;  urbem  ejus 


Dominus,  non  seminabitur  ex  nomine  tuo  amplius :  de 
domo  SSl  Dei  tui  interficiam  sculptile  et  conflatile : 
ponam  sepulcrum  tuum :  quia  inhonoratus  es,  LXX  ; 
JB/  praecipiet  de  te  Dominus :  non  seminabitur  ex  no- 
mine  tuo  amplius :  de  domo  Dei  tui  disperdam  scul" 
ptUia,  et  conflatilia :  ponam  sepulcrum  tuum :  quia 
veloces;  ecce  super  montes  pedes  evangelizantis  et  an- 
nuntiatis  pacem.  Ideo  plus  posui  de  Septuaginta 
interpretibus,  quoniam  secunda  irepixoirf)  a  priori 
nou  poterat  separari.  In  eo  enim  quod  dicitur^^uxa 
inlumoratus  es,  pro  quo  quinta  editio  posuit  ^xi  66p{- 
o^i]<«  Septuaginta  transtulerunt :  quia  vetoces.quod 
in  Hebraico  legitur  chi  calloth  (mSp  >D).  Veloces 
autem  nisi  ad  inferioris   capituli  pedes   retuleris, 


pendetsententia.Itaquejuxtaconsuetudinemmeam  D  imperio  liberatam.  Celebra  festa,   redde  vota  pro 


primum  historiamYetpostea  Vulgat»  editionis  sen- 
tentiam  ventilabo.  Praecipiet,  inquit,  contra  te  Do- 
minus,  o  Assur,  ut  quod  passurus  es,  non  fortuitu 
ei  absque  aliquo  judice  veniat,  sed,  Deo  pronuntian- 
te,  patiaris.  Non  seminabitur  ex  nomine  tuo  am- 
plius  :  statim  quippe  Niniven  reversus  Sennacherib 
a  iiliifl  suis  occisus  est.  Lege  Isaiam,  et  occisus  in 
donio  Dei  sui  quam  adoraturus  intraverat.  Hoc  est 
enim  quod  ait,  de  domo  Dei  tui  interficiam  (Isa, 
xxxvii) :  inde  punieris  unde   sperabas  auxilium. 

(a)  Reponit  Viotorius  ex  Brixianis  codicibus  s^ 
iuumque. 


nece  inimici,  quae  pollicitus  es  Deo  ;  nequaquam  ul- 
tra  pertransibit  per  te  prevaricator  et  iirooritrjC, 
hoc  enim  interpretatur  Belial,  Totus  interiit,  id  est, 
exercitus,  et  rex  et  imperium  Assyriorum  penitus 
conciderunt.  Et  hoc  quidera  juxta  litteram.  C©te- 
rum  secundum  ivaYWY^i^  dicitur  ad  Ecclesiamydici- 
tur  ad  animas  Dominum  confitentes  quia  diabolus 
qui  te  prius  populabatur  et  gravissimo  premebat 
jugo,  in  idolis  etcum  idolis  quae  fabricatus  fuerat, 
periit :  celebra  festivitates  tuas,  et  redde  Deo  vota 

{b)  Falso  legebatur  antea  disseram. 


iS43 


8.  EDSBBn  HIERONTMI 


IUI 


tua,  canens  cum  angelis  jugiter,  nequaquam  enim  f^  currerit,  quidmagissequi  debeat,  judicare.Ad  Ni- 


ultra  per  te  transibit  Belial,  dequo  dicit  et  Apostolo- 
lus.  Qux  communicatio  Christi  et  Belial  (II  Cor,  vi, 
15)  ?  quia,  subversa  Ninive  54#  totus  interiit. 
Si  quando  gravissiroapersecutio  fuerit,  quali  sub 
Valeriano,  et  Decio,  et  Maximiano  [^4/.  Maximo],  et 
Domini  ultio  apparerit  in  adversariis  ejus,  dica- 
mus  ad  Ecclesiam:  Gelebra,  Juda.festivitatestuas, 
et  redde  vota  tua,  etc. 

LXX :  Celehra^  Juda  festivilates  tuaSf  redde  vola 
tua,  quia  nequaquam  opponent  ultra  ut  pertranseant 
in  vetustatem :  completum  eit,  consummatum  est :  as- 
cendit  insufflans  in  faciem  tuam,eruens  de  tribulatio- 
ne.  Semel  dixi,  juxta  interpretationis  varietatem 
capitula  quoque  ipsa  aliter  definiri,  et   non  posse 


niven  igitur  nunc  sermo  convertitur  (et  hinc  ?el 
maxime  obscuri  sunt  propbet»,  quod  repentediui 
aliud  agitur,ad  alios  persona  iiiutatur)et  diciturai: 
Ascendit  ad  te  Nabuchodonosor  qui  te  ob8idea.l,qai 
ante  os  tuum  vastet  agros,  persequatur  agricolai, 
rura  populetur,  qui  te  quoque  ipsam  causamtenett 
Quiaitaquc  libi  imminetbellum  :  ecce  gaudenapro- 
phetanunc  prscino,contemplare  diligenter  et  con- 
spice,  ct  quid  tibi  eveniat,intuere.  Conforta  lumbof, 
id  est,  accingere :  robora  virtutem  valde,  hoc  est, 
exercitus  congrega :  quia  sicut  ultus  est  Dominas 
Judam  de  superbiaSennacberib,interfectoexercita 
ejus  iii  Judsa,  et  ipso  quoque  a  filiis  suis  jugulato: 
sic  ulciscetur  Israel,id  est,decem  tribus  queaNi- 


cumcapitulissensum  hebraicae  interpretationiscon-  ^  nive  possidentur.Utrumque  enim  et  Judam  et  Isriiel 
venire.  Itaque  quod  nunc  dlcitur,  bujuscemodi  est*.      vastaverunt  et  everterunt  Assyrii,  et  sub  metaphcH 


0  Ecclesiastice,  quia  de  adversariorum  tuorum  no- 
mine  ultra  non  seminabitur,et  virga  corum  contrita 
est ;  et  vincula  dissipata  sunt,  ct  venit  qui  tibi  an- 
nuntiaret  pacem,  celebra  festivitates  tuas,  non  in 
vinoet  epulis,ut  carnei  Judai  sstimant,  sed  inspi- 
ritualibus  deliciis  et  voluptate  torrontis.  0  Juda, 
redde  vota  tua  :  quia  nequaquam  ultra  pertransien 
inimici  qui  te  adducant  in  vetustatem,  hoc  est 
qui  te  volunt  imaginem  portare  veteris  hominis. 
Quoniam  quod  vetus  est,  senescit,  et  quod  senescit, 
perditioni  proximum  est :  completus  est  mundus, 
consumptus  estadversarius  :  venittibi  Ghristus  qui 
prius  insufflaverat  in  faciem  tuam  cum  te  de  limo, 
fingeret :  et  post  resurrectionem  quoque  insufflans 


ra  vitis,  amborum  [AL  arborum]  propagines  cor^ 
ruperunt. 

LXX :  Contemptare  viam,  tene  lumbumy  conforlm 
robore  [Al.  roborare]  vehementer,  qumiam  avertitlh' 
minus  contumeliam  Jacob,  sicut  contumeliam  larad  : 
quia  excuttentes  excusserunt  eos,  et  propagines  eonm 
demoliti  sunt,  Tria  prscipiuntur  Judae.  Primum,  ut 
coutempletur  viam,  et  iter  per  quod  anQbulatumi 
e&t,  diligenter  aspiciat,  juxta  illud  qaod  in  Jeremia 
scriptumest  iState  ininis,etinterrogate  semitas  aeter' 
nai^  et  videte  qux,  sit  via  bona ;  et  ambulate  in  ea  {Je- 
rem.  vi,  16) :  ut  cum  steterimus  in  viis  multis.ve- 
niamus  ad  eam  viam  quae  dicit :  Ego  sum  via  (Jtmn, 
XIV,  6).  Deindo  dicitur  ei,  ut  teneat  lumbum,  id  etl 


in  faciem  apostolorum,  ait :  Accipite  Spiritum  san-  C  ut  post  electionem  vi»  mortificet  corpus  sunm,  et 


ctum  {Joan.  xx,  22),  ipse  est  qui  te  liberat  de  tribu- 
latione.  Vastata  enim  Ninive,  et  transeunte  mundo, 
tribulatio  quoque  pertransiet. 

Cap.  II.  —  Vers.  1,  2.)Asr£nditquidispergat{a)  in 
facie  tua,  custodiens  obsidionem  :  contemplare  viam, 
conforta lumbos,robora  virtutem valde :  {b)  quoniam  sic- 
ut  reddidit  Dominus  superbise  Jacob,  sic  reddet  su~ 
perbias  Israel :  quia  vastatores  dissipaverunt  eos,  et 
propagines  eorum  corruperunt.  Necessitate  compellor 
quasi  inter  saxa  et  scopufos,  imminente  naufragio, 
sic  inler  historiam  et  allegoriam  orationis  me®  cur- 
8um  flectere,  e£  ne  subito  impingat  attendere.  Siqui- 
dem  juxta  fabulas  poetarum : 


servituti  subjiciat,  ne  quasi  rex  et  ma^ster  aliif 
prsdicans,  ipse  reprobusinveniatur  (I  Car,  ix).Lob- 
gum  est  nunc  dicere,  quod  virtus  diaboli  vel  mazi- 
me  sit  in  lumbis,  etquod  ad  David551  repromia- 
sio  fiat :  De  fructu  lumbi  tui  ponam  super  thromun 
tuum  {Ps.  cxxxi,  11).  Et  illuc  Apostoli  :Adhuc  emm 
in  tumbo  patris  sui  erat  Abrabs^,  Levi,  quando  ivit 
in  occursum  Abraham Melchisedech  {Heh^.yii,  10}. 
Et  quod  Joaonez  zonapelliceacingitur  (Matih*  m), 
et  quod  aSalvatore  discipulisimperatar:  SintUuM 
vestri  prxcincti  {Luc.  xn,  35).  Et  Apostolue  ad  Epbe- 
sios  :  State  ergo  accincti  lumbos  vestros  in  verMi 
{Ephes.  vi,14):  licet  enim  &ax7j9ic  plurimum  proate^ 


et  vits  conti  nentia  i  n  su  per  mortifioatione  lumbora  Bi 
Obridr:  ^^^*^  **"*"''  ^*''""'  implacaUCharybdis,  ^  ^^^  ^-^^^  ^^^  it^  mortiiicat  ut  cognitio  veritatii. 

Unde  dicitur  :  Accingite  lumbos  vestros  in  veritdeJ&\ 
enim  veritas  est  Gbristus,  qui  tota  in  Christo  mente 
oredidit,  lumbossuos  mortiflcavit  in  Christo.Teiiio 
praecipitur,  confortare  virtute  nimis  :  elegisti,  in* 
quit,  viam,  tenuisti  lumbum^assume  virtutem;ot 
possis  pugnare  cum  hostibus.  Et  ne  forte  diffldas, 
datur  tibi  causa  cur  speres  :  Avertit,  inquity  Dtfmi' 
nus  contumeliam  Jacob,  sicut  contumeliam  Isrud, 
quod  ambiguum  est :  aut  enim  ipsius  Jacob  conti» 


gi  saxa  fugimus,  incurrimus  in  550  profundum  : 
si  contortos  vertices  evitamus,  in  eaxa  deferimur. 
Testis  est  mibi  Oominus,  me  omnia  qusB  secundum 
Hebraicum  dissero,  non  de  proprio  sensu  loqui, 
quod  arguiturinpseudoprophetis;  sed  Hebrsorum 
sequi  expositionem,  a  quibus  non  modico  tempore 
eruditus,  debeomeis  simpliciterindicare  quffldidi- 
ci.  Certe  in  lectoris  erit  arbitrio,  cum  utrumque  per- 


(a)  Palatini  codd.,  Aseendetqui  disperqai  coramte  (b)  Vulg.^^uta  reddidit  Dominus  superbiam  Jaak 
in  facxe,  etc.  Vulg.  coram  te  qui  custodtat,  pro  in  sicut  superbiam  Israel.  Confer  subnezam  Hieron^ 
facie  tua  custodiens.  expositionem. 


COMMENTARIOBVM  IN  NAUM  UBBR.  GAP.  It. 


1946 


n,  qua  cffiteris  faciebat  injuriam,  averlit :  aut  A  parabilur  umbraculum,  Part3B  ftuviorum  aperUe  sunt, 


aeliam,  quamabaliissustiQebatJacob,  avertit 
aa.  Sed  mihi  videlur  melius  esse  ut  contume- 
aam  Jacob  solebat  cseteris  facere,  a  Domino  sit 
.  Non  enim  tantae  virtutis  est,  ab  aliis  factam 
im  sustinere,  quantae  grHtise  Domini  est,  pla- 
,  mitem,  atque  tranquillum,  injuriam  facere 
>88e.  Quaeritur,  quomodo  aversa  est  injuria 
sicut  aversa  fuerat  et  Israel,  postquam  lu- 
est  Jacob  cum  angelo,  Israelis  nomen  meruit 
re  {Genes.  xxxii),  et  quia  vidit  Deum,  injuriam 
cessavit.  Sicut  ergo  Israel,  sensusvel  virvi- 
)eam,  et  semper  de  Deo  cogitans,  facere  ne- 
jariam,  sic  omnis  procacitas  et  contumelia 
68t  a  Jacob,  hoc  est,  a  supplantatore,  ab  eo 


et  templum  ad  solum  dirutum  esty  et  miles  captivus 
abductus  est^  et  ancillse  ejus  minabantur,  gementei  ut 
columb^e,  murmurantes  in  cordibus  suis.  LXX  :  Arma 
potentise  ejus  ex  hominibus,  viros  fortes  illudentes  in 
igne  (a),  habenx  curruum  eorum  in  iie  prxparationis 
ejus,  et  equites  tinebunt  in  exitibus  :  et  confundentur 
currus^  et  collidentur  in  plateis.  Aspectus  eorum  quasi 
lampades  ignis^  et  quasi  fulgura  discurrentia,  et  com- 
memorabuntur  optimates  eorum,  et  fugient  in  diebus, 
et  infirmabuntur  in  itinere  suo,  et  festtnabunt  ad  mu- 
roSf  et  prseparabunt  propugnacula  suaiporlse  civUatum 
apertse  sunt,  et  regaliaconciderunt,  et  substantia  revela- 
ta  est ;  etipsa  ascendebaty  et  ancillse  ejusducebantursicut 
columbsB  558  loquentes  in  cordibus  suis.  Secundum 


bacin  certamine  positus  supplantat  inimicos.  n  historiam  adversumNinivenordosequitur^etdescri- 

__• i^  •    i ;_ -•_ 1 **  u:*....  t>.u..i^ i^ :i a • 


«m  scisonus,  quomodo  injuriain  malam  par- 
rcipiatur,  Salomon  testis  est,  dicens :  Oculi 
mlus]  contumeliosi  lingua  iniqua  (Prov.  vi). 
Ddoautem  secundum  utramqueintelligentiam 
I  aversa  sit  a  Jacob,  quie  prius  aversa  fuerat 
ael,  sequens  sermo  deciarat :  Quia  excutientes 
erunt  eos,  et  fiagella  eorum  demoliti  sunt,  sive 
ierunt.  559  Angeli,  inquit,  singulorum,  qui 
lievidentfaciemPatris  (Malth.  xviii,  10),  quid- 
a  Jacob  et  Israel  adhaeserat  pulveris,  excusse- 
Uode  et  Petro  lavantur  pedes  (Joan.  xin).  Et 
*ophetam  dicitur  ;  Excute  pulverem,  etexsurge, 
iem  (Isai.  lii.  2).  Discipulis  quoque  a  Salvatore 
;>itar  :  Exculite  pulverem  pedum  vestrorum 
',.  X,  14).  Et  in  Psalmis  scriptum  est :  SictU 


bitur  Babyloniorum  exercitus  contra  eam  veniens. 
Quod  autem  B.\i:1gn£3ehaben3ecurruum,  in  ardentibus 
loris,velocitatem(6)praBparantium8ignificat,etquaBi 
liri(rxeufic  praeparantium  se  ad  praelium  pompa  nar- 

ratur.  Gommixtimquenuncdelsraelqusolimpassus 
sit,  nunc  de  Assyrio  quod  fecerit,  nunc  de  Babylo- 
niis  qu«  exerceant  in  Assyrios,  Scriptura  contexitur. 
Non  est  ergo,  ait,  mirum  si  tam  velociter  ad  vastan- 
dum  veniant,  cum  agitatores  et  fortes  vel  Israel 
ante,  vel  postea  Assyriorum  fuerint  consopiti.  Rur- 
sumque  ad  descriptionis  ordinem  rediens :  Tantaest 
inquit  multitudo  venientium,  utcommixtum  agmen 
sit  in  itinere,  et  disccrni  nequeat.  Ipsae  quoque  qaa- 
drigae  dum  viam  non  reperiunt,  prae  multitudine 
inter  se  colliduntur  in  plateis.  Aspectus  Babylonio- 


B  m  manu  potentis,  ita  fitii  excu^sorum  (Psat.  G  rum  quasi  lampades,  quasi  fulgura  discurrentia,  ut 

ante  visa  adversarios  terreant,  quam  mucroAe  pro- 
sternant.  Tunc  recordabitur  Assur  fortium  suoram, 
et  quaeret  eos,  qui  in  ilineribus  corruerunt,  et  ascen- 
detvelocitermuros  Ninive,  ac  propter  obsidionem 
(c)longi88imam  ad  depellendosaestuspraeparabitam- 
bracula  (Ps.  cxxvi).  Sed  quid  prodest  aedificare  do« 
mum,  nisi  Dominus  aedificaverit?  Quid  juvat  claa- 
dere  portas,  quas  Dominus  reseral  ?  Apertae  sunt 
porta3  Ninive,  quae  ad  instar  fluminum  habeat  ci- 
vium  multitudinem,  ettemplum,  id  est,  regnum  ejus 
destructum  est,  et  miles  captivus  abductus  est,  hoc 
est,  omnes  ducti  sunt  in  Babylonem.  Ancillas  vero 
Ninive  per  metaphoram  minores  arbes  et  viculos  et 
castella  intellige.  Vel  certe  captivae  mulieres  mina- 


4).  Aversa  est  itaque  mens  ad  contumeliam 
)ta,  a  vero  Jacob,  et  a  vero  Israel :  quia  quid- 
n  618  terrenum  fuerat,  et  de  inferiori  fece  con- 
n,  hoc  ministris  angelis,  sive  monitoribus  ac 
rtris  excussum  est  atque  mundalum,  qui  non 
I  ezcusserunt  eos :  sed  vita  quoque,  quae  ad 
ins  tantum  sensus  voluptate  demulcent,  et  in 
mflagellorum,  ac  prppaginum,  quse  absque 
I  foliis  plena  sunt,  dissipaverunt,  dicente  Do- 
:  Omnem  propaginem,  qux  in  me  manet^  et  fru- 
%ffertf  Pater  meus  mundat  ut  fructum  magis 
i :  quod  antem  in  me  non  manet,  et  fructum 
fert,  Pater  meus  prxcidet,  et  in  ignem  mitlit 
i.  xv). 


rt.  3.  seqq.)  Clypeus  fortium  ejus  ignituSf  viri  J)  buntur  anteoravictorum  ;  tantusque  ferrorerit,  ut 


tus  in  coccineis  :  ignex  habense  currus  in  die 
mlionis  ejus :  et  agitatores  consopiti  sunt,  in 
Ums  conturbati  sunt,  quadrigae  collisiB  sunt  in 
s.  Aspectus  eorum  quai  tampades,  quasi  fulgura 
rrentia.  Recordabitur  foriium  suorumy  ruent  in 
ibus  suiSy  velociter  ascendent  muros  ejuSy  et  prv- 


nein  singaltus  quidem  et  ululatum  erumpat  dolor, 
sed  intra  se  tacite  gemant,  et  obscuro  murmure  de- 
vorent  lacrymas  in  morem  mussitantium  columba- 
rum.  Haec  juxta  Hebraicam  traditionem.  Nunc  ve- 
niamus  ad  Septuagintatranslatores.  Excutientes(d), 
qui  excusserunt  Jacob  et  Israel,  et  flagella  eorum 


Nostri  mss.  ignesehabenget  pro  in  igne^  etc.,  <]uod 
ip8e  praeferre  Hieron.  videtur.  Tum  iidem 
18  Brixianis  penes  Victorium.  Graecusque  ipse 
8  ▼ocem  tforum  sufficiunt.  Mox  quoque  eam- 
70cem  fvoejus  substituunt  noatri  mss. ;  estqae 
a  in  aliqaot  Qraecis  ezemplaribas,  kToi(Aoev(occ 


»_-« 


»_-- 


Qtuxcuv  pro  auTou. 

(^b)  lidem  mss.,  velocitatem  properantiumsignificat. 

((;)  Martian.,  longissima ;  mss.  veronovmtmamprae- 
ferunt. 

(d)  Penes  Victorium^  Excutientes  excusserunt  eos^ 
id  estf  Jacob^  etc. 


1847 


B.  EUSfiBH  RIEHONYMI 


IMI 


diBsipaverunt ;  arma  quoque,  qus9  dum  contumeliosi  A  Ipsa  autem  mundiaubstantia  et  omnes  andUtteju» 


essent,  habere  consueverant,  et  554  quibus  in- 
firmos  quosque  oppresserant,  confregerunt :  et  hoo 
non  solum  fecerunt,  verum  etiam  viros  fortes  qui 
illudebant,  in  igne  disperdiderunt.  Considera,  an 
possisvirosfortcs  dicere  illudentes  in  igne,  fortitu- 
dines  contrarias,  quae  ministrant  ardentibus  jaculis 
diaboli,  qui  fortes  et  illudentes  quondam  in  igne 
Jacob  et  Israel  habebant  currus  et  equos,  quibus 
conciti  ferebantur  in  bellum  in  die  praeparalionis 
suae.  Horum  igitur  curruum  habena;  et  equites  con- 
turbabuntur  in  itineribus,  etcollidenturin  plateis, 
quando  iilustratione  Oomini  Jacob  et  Israel  (a)  illus- 
trato,  tam  daemones  quam  hi  qui  eorum  serviunt 
voluntati,  a  Oomino  subvertentur.  Possumus  haec  de 


postquam  se  Ghristo  subjecerint,  et  ei  servire  ccepe- 
rint,  dicentur  Ijstie  atque  gaudentesy  et  ex  intimo 
confessionis  corde  credentes,  ita  ut  columbanun 
munditiaecomparentur,murmurabuntseuioqQeatar 
in  cordibus  suis.  £t  tunc  adimplebitur  quod  iafleii- 
gesimo  septimo  psalmo  de  victoria  diciiur  Salvt- 
toris :  Ascendens  in  alium,  caplivam  duxit  oo^n- 
iatem : 

(Vers.  8,  9.)  Et  Ninive  quasipiscina  aquarum  ofm 
ejus  :  spsi  vero  fugerunt,  State,  state,  et  non  est  fd 
revertalur  :  diripiie  argentum^  diripite  aurum:€twm 
estfinisdiviliarum{e)exomnihus  vasis  desiderabUikm, 
LXX  :  Et  Ninive  sicut  piscina  aquarum  aquat  eju : 
et  ipsi  fugientes  non  steterunt :  et  non  erat  qui  respC- 


primo  ejus  adventu  intelligere,  quando  viri  fortes  et  «^  ceret :  diripiebant  argentum,  dinpicbantaurum^etmm 

agitatores  curruum  et  equites  loquebantur  :  Quid      '"  '  "^  '' *    * ^~    "' *" 

nobis  et  tibi,  fili  David  ?  venisti  ante  tempus  torquere 
nos  (Matth,  viii,  29)?  Sei  quoniam  semel  prophe- 
tiam  coQtra  Niniven  de  consummatione  mundi  acce- 
pimus,  meliusest,  utdicamus,  arma  potentiae  dia- 
boli  tunc  tolli  ab  bominibus,  etministros  ejusfortes, 
qui  illudebant  hominibus  in  igne.  Omnes  enim  adul- 
terantes  quasi  clibanus  corda  eorum  {Osee  iii) : 
vincula  quoque  quibus  captivi  ducebantur  in  vitia,  et 
ascensorescurruumrelaxari.Timebunteqimequites 
in  exitibus,  hoc  est,  in  consummatione  mundi,  et 
confundentur,  et  collidentur  currus  in  plateis ; 
quamvis  enim  lata  et  spatiosa  via  sit,  quae  ducit  ad 
mortem  (Matth,  vii) :  tamen  pressuro  temporis  coar- 
ctati,  rectum  iter  invenire  non  poterunt ;  sed  in  se 


erat  finis  ornamenti  ejus  :  aggravata  est  super 
vasa  cmicupisciemtiaesuas.  Manifestum  est  quod,  dri- 
tatibus  Ninive  (quas  (ilias  ejus  ScripturacogDomiiiat} 
in  captivitatem  deductis,  ipsa  Ninive,  qus  tantoi 
nutrierat  populos,  ut  piscinarum  aquis  compartre> 
tur,  inutiiem  babeat  multitudinem  :  dum  nuUaseii 
qui  resistat,  et  irruentium  Babyloniorum  impetom 
ferat.  Habebat  enim  populos,  qui  tantummodofofpft» 
rent,  et  clamante  matre :  State,  state,  claudite  portai, 
muros  ascendite,  hostibus  repugnate,  nuilus  esiet 
qu\{d)  reverteretur,  nemo  quirespiceretad  matrem: 
sed  omnes  terga  vertentes,  praed®  inimiconim  de- 
sererent  civitatem.  Unde  dicitur  ad  BabylonioSf  qaii 
illi  fugerunt,  diripite  argentum,  et  ianto  iempore 
congregatas  opes  subita  556    vastatione  prsdi< 


invicem  collidentur,  et  nihilominus  spirabunt  vete-  C  mini.  Non  enim  est  finis  divitiarum,  supelJectiiiiel 


rem  furorem,  etquasi  fulgurahuc  illucquediscur- 
rent.  Videbam,  inquit  Dominus,  satanam  quasi  fulgur 
deccelo  cadentem  {Luc.  x,  18).  Quod  cum  diabolus  et 
omnes  optimates  ejus  intellexerint,  recordabuntur 
consummationis quae olim fuerat  praedicta,  et  fugient 
in  diebus.  Nequaquam  enim  versabuntur  in  nocti- 
bus,  sed  clarescente  die,  tenebrae  fugabuntur,  et  in- 
firmabuntur  in  itinere,  non  proficientes,  nec  ex- 
plentes  (6)  conatus  suos,  et  festinabunt  ad  muros. 
Tantus  quippeeos  venientis  Domini  terror  invadet, 
et  tam  imbecilies  ad  repugnandum  555  erunt,  ut 
ad  terminos  mundi  fugiant,  quibus  quasi  muris 
mundus  includitur  et  ambitur,  et  prsparabuut  sc  ad 
resistendum.  Quomodo  si  quis  inimicum  fugiat,  non 


vasorum,  quse  in  Ninive  condita  sunt :  nec  potestb 
tantum  rapere,  quantum  ad  diripiendum  illa  se  pre- 
bet.  Sed  quia  Niniven  speciosam,  id  est,  mundim 
semel  diximus^  videamus  quae  piscima  »it  mundL 
Non  ait  Scriptura,  quod  aquas  Ninivffi  siniquast  aqnc 
maris,  nec  quasi  aquse  fluminum ,  nec  quasiaqnae  fbn- 
tium,  nec  quasi  aquse  puteorum,  sed  quasi  aqiM 
piscinae  :  ut  quomodo  in  Jeremia  populus  argaiior, 
qui  dereliquit  fontemaquse  vivae,  et  fodit  sibi  licoi 
contritos,  qui  non  possunt  aquam  continere  (J^ 
rem.  ii) :  sic  et  in  Ninive  omnes  aquffi  illie  siniyqiti 
de  coelo  ceciderint,  et  antiquam  altitudinem  relia- 
quentes,  in  ima  delapsae  sint.  Omnia  enim  dogmatl 
mundi  hujus,  quae  extra  fontem  sunt  Ecciesia,  Imv- 


audens  ei  resistere,  cum  ad  solitudinem  venerit,  si  n  tumque  si^^natum,  nec  possunt  dicere  iFlumUiii  \ 


fortehostis  sequatur^  necessitate  cogitur  repugnare. 
Verum  ilHs  hoc  cogitantibus,  universa  quae  ab  eis 
obtenta  fuerantet  possessa,  proferentur  in  medium, 
et  aperienturportae  quas  clauserant,  et  regnaeorum 
cadent,  et  substantia,  id  est,  divitiae  revelabuntur. 


(o)  Cum  nostri,  tum,  quos  Victorius  consuluit, 
Florentiae  codices  pro  HlustratOj  legunt  sanato.  No- 
tatumque  forte  alludi  illud  Osee  vii,  Cum  sanare 
vellem  Israel. 

r^)  Duo  mss.,  explentes  cogitatus  suos. 

[c)  Reginaj  ms.  cum  Palatinis,  pro  omnibus  vasis 
desiderii. 

(d)  Idem  Regin»  cod.  pui  resisteretf  pro  reverte* 


t 


petus  Isetificat  civitatem  Dei  {Ps,  xlv,  4) :  nec  de  ilBl 
aquis  sunt  quae  super  coelos  laudant  nomen  Dominii 
quamvis  magna  videantur,  tamen  parva  sunteiiO' 
gusto  fineconclusa.  Nec  moveat  quempiam  qnia^ 
cinam  in  malam  partem(^)accipimus,cum  illapiBCiii 

retur. 

{e)  Occursus  ejusdem  verbi  accipio»  ut  qua  iotflr 
media  sunt,  aut  penitus  praeterirentur,  aui  mite 
supplerentur,  fecit.  Martianaeusnullosensuretiaiifti 
quiapiscinam  in  malam  pariem  accepimus.  likpt- 
cina,  ad  quam  Isaia,  fitius  Amotz^  efc.  Victoriai  tf 
ingenio  duas  voculas  cum  sit  verbis  HiapisdMV^ 
ponensy  utcumque  sardvii  loctim.  Nnno  tm  ooA- 


GOMMENTARlORDM  IN  NAUM  LIBER  CAP.  It. 


ISBO 


m  partem  accipiatur,  ad  quam  Isaias  filius  A 
pophetajubetur  ascendere.  Ibi  enim  cum  ad- 
ito  dicitur  ;  Piscina  aqux  dudus,  et  piscina 
(If.  VII  et  xxxvi),  quse  sordes  lavare  con- 
i  maculas  vestium  [^4/.  sordium]  eluere.Qua; 
Bublimi  posita  est,ideo  ad  eam  propheta  ju- 
leendere  et  in  occursum  regis  de  duobus 
Is  torribus  victoriam  polliceri.  Sequitur : 
Bi  nOR5/ft€rtm/,babitatores  videlicet  Ninive. 
i  (a)  quidem  Deum  fugere  non  debuerant, 
»tiam  si  fugerant,aliquando  stare  debebant : 
inim  differentia  est  inter  eum  qui  fugit  et 
t  qui  fugiens,  numquam  stetit.  Qui  enim 
[(ere  cessavit ;  qui  non  stat,  semper  in  fuga 
ifl  est.  In  tanta  ergo  turba  fugientum  nulius 
respiceret.et  ageret  p(Bnitentiam,et  audiret  p 
Bm  Dominum :  Reverlimini adme^filii^rever- 
isanabocontritionesv€Stras(Jerem.  iii,  22). 
17  etSanctus  ioquitur  in  Psalmis  iPeriitfuga 
r.  cxLi,  5).  Hocipsum  pato  et  lepr®  signiO- 
'sterium,  super  qua  in  Levitico  dicitur : 
rasusasacerdote  extra  castra  fuerit  separa- 
eterit  lepra  purum  esse  hominem  {Levit  xiii 
tt  mundari  eum  qui  quasi  leprosus  fuerat  ab- 
3t  redire  ad  castra,  et  habitare  in  populo. 
fHy  inquit,  diffusa  fuerit  iepra,  id  est,  non 
aed  creverit,  et  in  malo  habuerit  profec- 
mutaverit  colorem  pristins  sanitatis,  tunc 
lanifestissime  comprobatur  ab  eo,  qui  habet 
m  inspiciendae  et  purgand»  lepr®.  8ed  et 
rscipitur  a  vero  Salomone  ut  habitemus  in 
im,nec  umquam  egrediamurex  ea.  Quod  si  C 
1108  id  quod  ante  oobis  fuerat  subjectum,  et 
Allophy]os,non  egrediamur  muroscivitatis 
oecsequamur  fugitivorum  vestigia:  nedum 
Bsalvare  fugientes,ipsi  pereamus  :  quin  po- 
(iittamus,ut  murtui  sepeliant  mortuos  suos 
vin) ;  et  scandalizantem  oculum,manum,ot 
dum  licet,  eruamus  et  abscindamus  a  no- 
nc.  ix).  Quod  autem  dicitur :  Diripiebant  ar- 
»  diripiebant  aurum,etnon  erat  finis  ornamenti 
wravata  est  super  omnia  vasa  concupiscentix 
T  aquis  dicitur  Ninive,  et  de  fugientibus  qui 
it,et  non  steterunt :  neque  erat  qui  respice- 
qui  non  solum  fugisse,  et  non  respexisse 
Mnsuper  diripiebantargentum,quidquid  in 
Tidebatur  eloquii :  diripiebant  aurum  quid-  n 
flBclarum  sententiarum  erat  in  doctrina  s®- 
oniarent  Niniven,  ut  dogmata  sua  omni 
II  verborumque  flore  camponerent.  Propter 
i;gravata  est  Ninive  super  omnia  vasa  con- 
Qli«  sus  ;  quantoenim  p]us  habebat  multam 
argenti  possessionem,et  vaaiam  supellecti- 


lem,  qusB  erat  gravis  tanto  magis  ipsa  aggravaba- 
tur,  quaB  gravia  diligebat.Unde  et  iniquitas  in  Za- 
charia  super  talentum  plumbi  sedet  (Zach.  v) ;  et 
iEgyptii  qui  erant  peccatis  graves,  demersi  sunt  in 
mare  ut  plumbum  [Exod,  xiv).  Et  ex  persona  pec- 
catoris  dioitur  in  psalmo  :  Qviasi  onus  grave  aggra- 
vatx  sunt  super  me  (Ps.  xxxvii,  5).  Et  Petrus  qui 
ante  levis  pendulo  gressu  calcabat  558  undas : 
postquam  infidelitatea^gravatusvorabatura  fluoti- 
bus,  manu  Domini  sublevatur.  {Matth.  xrv). 

(Vers.  10.)  Dissipata  est  et  tcissa  et  iHacerata^  $t 
cor  tabescens  et  dissolutio  genuum  et  defectio  in 
cunctis  renibus,et  fatnes  omnium  (b)  sicut  nigredo  oU 
tss.  LXX :  ExcussiOf  rediscussio,  et  ebuUitio,  et  cor- 
dis  confractio  et  dissoluiio  genuum,  et  dolores  super 
omnen  lumbum^et  fadeset  omniumsieutadusiioolise. 
Sub  metaphora  captivae  mulieris,  Ninive  dissipata, 
scissa,  lacerata  describitur :  tabescente  corde,  dis- 
solutis  genibus,  renibusque  confracti8,et  quod  om- 
nium  habitatorum  ejus  praeterrore  hostium,et  ma- 
gnitudine  metus,  facies  in  pllarum  similitudine  vi- 
deantur  exust»,tabidffi,  et  pallore  deformes.  Porro 
juxta  LXX  altius  intelligendum  est,  quid  signilicet 
excussiOy  rediscussio.  Quid  de  populo  Dei  est,  et 
quasi  homo  aliquando  peccavit,  et  revertitur  ad 
pristinum  statum,  quasi  Jerusalem  diciturei:  Ex- 
cute  pulverem  (c)  pedum  tuorumf  et  consurgCy  Jerusa^ 
tem  (Isai.  lii,  2).  Et  qui  talis  est,  ut  jiostquam  fue- 
rit  excussus,  in  sagittas  Dei  transire  mereatur^et  a 
Domino  contra  inimicos  tendi,  oanitur  de  eo:  Sicut 
sagittss  in  manu  potentis,  ita  filii  excussorum  (Ps. 
cxxvj,  4).  Gumque  vestigia  ejus  quasi  ingredientis 
super  terram  aspersa  fuerint  pulvere,audiet  a  Sai- 
vatore :  Excutite  pulverem  pedum  vestrorum  in  tesU' 
monium  iliis  (Marc.  vi  11)  :  haud  dubium  quin  eos 
dicat,  qui  recipere  noluerunt  praedicantes.  Cui  vero 
de  Ninive  effl,  qu»  aggravata  est  soper  omnia  vasa 
concupiscentiae  suae,  iste  non  semel  excutitur,  sed 
frequenter.  Et  postquam  rursus  fuerit  excu8sus,et 
superficies  iilius  emundata  (ne  quid  inlrinseous  sor^ 
dium  maneat),  fit  etiam  ei  ebuUitio,  que  significan- 
tius  in  Gmco  dicitur  ix6pa9{x^<  :  proprie  siquidem 
i>c6p3(T(xtd<  in istiusmodi  rebus ponitur,cura  quod  la- 
tebat  intrinsecus,  erumpit  in  fadem.  Unde  papui® 
quoque  qu»  post  asgrotationem  nascuntur  in  labiis^ 
vocantur  &x6pa<jp.aTsr,  et  sanitatis  videtur  indiciumy 
morbum  in  superflciem  prorupisse.  Non  solum  au- 
tem  hoc  remedium  adhibetur  Ninive,  ut  excutiatur 
crebro,et  de  vitalibus  ejus  aBgrotatio  latens  cogatur 
exire  ;  sed  etiam  cordis  confractio  et  dissolutio  55# 
genuum  [Al.  renum]  pracdicatur,  ut  quomodo  Pha- 
raonis  durum  et  lapideum  cor  confractum  eet^quod 
quamdiu  babuit,  Dei  populum  non  dimisit  (Exod. 


InflB  ope  perfecto  sensu   pristinae  integritati 

tur. 

)t«tum  ad  Begii  cod.marginero,Iectionehac 

'Mf  Bubstituendum :  Primum  videlicet  fugere 

uerant. 

ecterit  Viotoriua  eorum  ex  Vulgala  editione  et 


Hebraico. 

(c)  Unus  Regin»  ms.  pulverem  tuum,  pro  pettum 
tuorum  LXX  neque  tuum  habent,  sed  tantum  ix- 
T^va^ai  t6v  xo^^t  quibus  et  Vulgata  editio,  et  Flo* 
rentini  penes  Victorium  m88«   concinunt :  qu«  vo« 


1251 


S.  EUSEBII  HIBRONYMI 


IKI 


VII  et  deinceps) :  s\c  et  Ninive  fraclam  cor  emolliatur  A  T(o*f^|V)  et  in  Jona^et  in  noc  Propheta Niniven  mon- 


et  mutetetur  incarneum,et  [i4/.ut]  rigida  genua  quae 
prius  Deo  non  curvabantur,  dissolvantur^et  flectaQ- 
tur  D  eo  :  ez  quo  omnis  paternitas  in  coelo  et  in  terra 
nominatur  :  et  in  nomine  Jesu  omne  genu  flectatur 
ccelestium,  terrestrium  et  infernorum  (Philip,  ii, 
10).  Ut  postquam  cognoverint  creatorem  suum,  au- 
diant :  Confortamini,  manus  dissolulXy  et  genua  de- 
bilia,  (a)  roborate  (Isai,  xxxw,  3).  Et  dolores,  inquit, 
super  omnem  lumbum.Jam  supradiximus  in  lumbo 
coitum  8ignincari,et  quod  omnia  opera  quae  ad  com- 
mixtionem  pertineant^renum  appellationemonstren- 
tur.  Grandes  igitur  in  consummatione  dolores  erunt 
in  renibus  :  quia  draconis  omnis  virtus  in  lumbis 
est  (Job.  XL,  ii)y  et  pro  his  omnibus  (b)  propter  qim 


dum  istum  interpretati  sumus :  et  juxia  Joaonem : 
Totus  mundus  in  maligno  positus  est  (J  Joans^  48) ; 
postquam  mundus  pertransierit  habitaculum  bestia- 
rum,etin  quopascebanturleones,  tunc  admiraotes 
exsultantesquedicemus:ubie8thabitacalumleoDQiQ 
(d)  ad  quod  ivitleo  diabolus,  de  quo  loquitur  et  Pe- 
trus  :  Adversarius  vester  [Al.  noster]  dtabotus  qtusi 
leorugienscircwt,  qu3erensquemdevoret{I  Pei,  v,  8). 
Et  catulus  leonis,  Antichristus,  et  oniDes  doctrifUB 
perverss,  sermo  contrarius.  Audistis^  inquit  Joan- 
nes,  Antichristus  veniet :  nunc  autem  Aniichristi  nuiUi 
sunt  (/  Joan,  ii) :  tot  enim  Antichristi  sunt  quotdo- 
gmata  falsa.  £t  ante  adventum  Ghristi  non  faitqni 
exterreret ;  sed  postquam  Dominus  Doster  venit  in 


prscessit  excussio,  rediscussio,  ebuliitio,  et  cordis  p  mundum  et  Niniven  ingressus  est   vidit  quasi  ful- 


fractio  [AL  confractio],  dissolutio  genuum,  dolores 
renum,  erit  facies  omnium  quasi  adustio  oUae,  ut 
vel  igni  ardorique  sit  proxima,vcl  iilLorem  amittens 
olei,  nigrescat  in  carbonum  simiiitudinem,  et  con- 
fusione  operiatur  (eterna,  a  qua  sanctus  procul  est 
dicens  :  Signatum  est  super  nos  lumen  vultus  tui, 
Domine  (Ps.  iv,  7).  Revelata  enim  facie  gloriam  Dei 
contemplatur  (II  Cor.  iii).  Et  puto,  quomodo  alia 
est  gloria  solis,  alia  luns,  alia  stellarum,  et  stella 
a  stella  difPert  in  claritate  (/  Cor.  xv,  41) :  sic  in 
resurrectione  mortuorum,et  claritatis  inter  sanctos, 
et  nigredinis  inter  peccatores,magnam  futuramesse 
distantiam.  ^ 

(Vers.  '1'!.)  Ubiest  habitaculum  leonum,  et  pascua 
caiulorum  leonum,  ad  quam  ivit  leo  ut  ingrederetur 


gur  Satanam  de  coelo  cadentem  (Luc.  x) :  et  cecidit 
de  coelo  Lucifer,  qui   mane   oriebatur  {Isai.  xxj). 
Venit  enim  verus  Samson  ad  Allophyloa  :  el  dum 
pergit  in  Thamna,  quod  interpretatur  conummatie 
ejus,  ut  pauperculam  de  gentibus  duceret  Daliltm, 
interfecit  leonem,  cui  venerat  consummatio,  et  iUo 
mortuo,  comedit  mella  dulcedinis.Sed  et  vems  Oa- 
vid  servans  oves  patris  sui,  apprebendit  leonem,et 
interfecit  eum  (I  Reg.  xvii),  et  Banajas,  qui  iote^ 
pretatur  sedificator  Dominus  (I  Para.  xi,)  desceodit 
in  lacum  ssculi  istius,qui  calentes  aquaarefrigerare 
961  consuevit,  et  interfecit  leonem.  fii  in  visiooe 
Isai<e,qus  adversumquadrupedes  ceraitur,  primam 
de  angustiaharum  dioiturbestiarum  i/n/rtMo/i^itf 
et  angustia  leo  et  catulus  leonis  (Isai,  xxzv).  Iste  leo 


illuc  catutus  leonis,  et  non  est  qui  (c)  exterreat  ?  Leo  C  antequam  ioterOceretur  a  Christo,  plurimoscepitio 


cepit  sufficienter  catulis  suiSf  et  necavit  lexnis  suis  : 
et  implevit  prxda  speluncas  suas,  et  cubile  suum  ra- 
pina,  Pro  speluncis  et  leaenis,  nidos  et  catulos  Sep- 
tuaginta  transtulerunt,  in  cffiteris  idem  sensus  est. 
Adhuc  autem  de  Ninive  dicitur  :quod  habitaculum 
fuerit  regnum,et  aula  nobilium  ;  ad  560  quam  per- 
rit  leo  rex  Babylonius,  id  est  Nabuchodonosor,  et 
oatulus  leonis,subreguli  quoque  ejus,  et  non  fuit 
qui  eis  resisteret.  Leo  cepit  sufQcienter  catulis  suis, 
et  necavit  leffinis  suis.Idem  videlicet  Nabuchodono- 
sor  victorin  cuncta  jure  possedit,  et  liberis  urbi- 
busque  [i4/.urbibus]  suis,  vel  certe  uxoribus  in  ser- 
vitutem  captivos  tradidit,  et  implevit  praeda  spelun- 
cas  stuUf  sive  ut  in  Hebraeo  habetur,  foveas  suas^  et 


praedam  catulorum  suorum  :  el  necavit  leuncalii 
suis,  satellitibus  suis,  videlicet  dsmoniis.  Videbe- 
reticorum  conventicula,  et  captos  roultos  a  leooe 
non  quaeres.Gonsidera  mortuos  qui  reliquere  vitam, 
et  Ecclesias  eorum  non  vocabis  ovile  pastoris,  sed 
leonis  speluncas,quas  implevit  cadaveribus  et  san- 
guine  mortuorum.  Posuisti  (ait  David)  tenebnu,  et 
facta  est  noxiin  ipsa  pertransibuntomnes  bestiasal» 
tus.Catuliieonum{e) rapere  etquxrere a  Deo  eseam 
sibi  (Ps.  ciii,  20).  Difficile  leo  invenitur  ia  die,  flod 
semper  in  noctibus  circuit,  ut  de  Eicolesia  Christi 
rapiat,  ut  escis  juxta  Abacuc  saturetur  eleetis 
(Abaf.  i).  Denique  Judas  de  ovili  Gbristi  ftiit.  et 
raptus  a  leone  suspendio  sufifocatus  est  (Mati.  xxfu). 


cubile  suum  rapina,tam  thesauros,quam  civitates,  n  Sedetille  prophetacuipreceperat  Dominua,  ne  oo- 


auro,  argento,  vestibus,omnique  ornatu  complens, 
ut  quod  Ninive  habuerat,  Babylonque  [At.  Babylon 
quffi]  vicerat,  possideret.  Quia  vero  secundum  dva- 

(a)  In  Regin»  ms.  ro6(7ramtni,rectius,ut  videtur, 
juxta  sensum  LXX,  qui  passiva  signiilcalionelocum 
verterunt,  c^uemadmodum  et  Sopnoniffi  ii  laudatur, 
et  genuadiebttia,solidamini.A\[oqui  supervacanea  Vi- 
ctorio  vox  roborate  visa  est,carebantque  illa  omnes 
Florentiffi  codices.  Locus  est,  inquit,  Isai»  xxxv  : 
'Ia^ujaTe,^eTp5<dtveiji4vai,  xal  YiivaTairapotXeXufxijiva* 
itap«xaX£jaT£,ol  6XtY<5<}/'j^otT7i  biavotqt:  Confortamini, 
manusdissolutaef  etgenuadebilia.  Consolamini,  pusil' 
lamineSy  sive,  qui  mentepusilii  estis :  locus  ex  Vul- 
gate  Latina  immutatuB  fuit,  in  qua  legitur :  CQnfQf^ 


mederet  panes  in  regione  ea,  ubi  vituli  aurei  araat, 
et  meutita  religio,  quia  comedit,  a  leone  perooisiii 
est  (III  Reg.  xiii).  Jeremias  quoquede  peocatoribu 

tate  manus  dissolutas^  et  genua  debilia  roborak.  Di- 
cite  pusilian  imis:  Confortamini,noliletiinere.  Proptem 
vox  roborate  ab  illo  delecta  est. 

[l)  Duo  mss.  pro  his  omnibus  propketix^prscessit 
excussiOy  etc. 

(c)  Ex  Reginffi  ms.  correximus  post  Viotor.  exttt' 
7'eaf,consentiente  Vulgata,  ipsaque  Hieronymi  sob* 
nexa  expositione.  Martian.retinuit  exterreatsar. 

(d)  Addit  Reg.  mQ.yetpascuacatulorumiemmmteA 
quam  ivit.  etc. 

{e)  Ad  Vulgato  exempler  addit  Victorius  nv^^, 


1283 


GOMMENTAtUOROM  IN  NAUM  LIBER.  CAP.  III. 


1284 


loquitur:  Percussiteos  leo  de  silva,  et  lupususquead  A  tium  armorum  et  multitudinis  vulneratorum  etgravis 


damos  disperdidit  eos :  et  pardus  vigilavit  super  civita- 
ies  eorum.  Omnes  qui  egrediuntur  ex  eis,  capientur 
{Jer,  V,  6).  In  quo  animadverte  quod  nemo  capiatur, 
nisi  qui  de  civitatibus  Oei  fuerit  egressus.  In  quarto 
etiam  Regnorum  libro  (Vers,  17),  habitantes  in  civi- 
tatibus  Samariae  et  nescientes  judicium  Dei  terrae, 
interGciebantur  a  leonibus :  donec  didicerunt  colere 
Deum,  et  a  leonibus  liberati  sunt.  Ob  hanc  causam 
reor,  et  quodcumque  a  bestiis  captum  est,  in  Dei 
sacrificiis  non  olTerri  (Levit,  xxii,  8),  et  a  propheta 
dici :  Immundum  et  oaptum  a  hestiay  non  est  ingressum 
in  os  meum  (Bzech.  iv,  14).  Jnterfectus  estergoleo, 
et  falsis  dogmatibus  confutatis,  de  comedente  exivit 
esea,  et  ^e  forti  egressum  est  dulce  (Judic.  xiv). 
(Vers.  13.)  Ecce  ego  ad  te,  dicit  Dominus  exerci- 


ruinm,et  non  erit  finis  gentibws  ejus  et  infirmabuntur 
in  corporibus  eorum  a  multitudine  fomicationis.Mere' 
trix  speciosa  et  grata  dnx  maleficiorum  qux  vendit 
gentes  in  fomicationesua  et  tribus  in  maleficiis  suis. 
Ubi  nos  posuimus,  laceratione  plenafin  Hebrso  ha- 
betur  PHEREC  malea  {m^hlD  piD)  quod  iiiterpretatus 
est  Aquila,  ijauxe^^ufi.ou  itXTJpr^cid  e8t,(^)  excerviva' 
tione  568  pletia  :  Symmachus  autem  diiTOTOfi.i(x< 
tcXtSpt,;,  quod  possumus  dicer e ,  crudelitate,y e\  seve- 
ritate  plena.  In  altera  ejus  editione  reperi,  p.&Xoxo 
TzioL^  Tz\-/^pr^^  id  esi^sectionibus  carnium  et  frustisper 
membra  conscissis:  denique  statim  subjecit  ubi  inde- 
sinens  praeda  est.  Porro  Hebraeus  pherec  (pl^)  non 
exervicationem,  pro  qua  in  Aquilae  Jeditione  reperi- 
mus.  ^au^3vt<j|jL6v  [Mss,  auxevt<T(i6v],sed  gubemacu- 


imim:etsuccendamusqu£adfumumquadrigas(a)tuas:  "  lum,  id  est,xubepvt(7(x(Sv  interpretatus  est  :ut  osten- 


ei  catulos  [Vulg.  leunculos]  tms  comedet  gladius :  et 
exierminabo  de  terra  prxdam  tuam  :  et  non  audietur 
uiira  vox  nuntiorum  tuorum.  LXX  :  Ecce  ego  ad  te^ 
dieit  Dominus  omnipotens:  et  succendam  m569  fumo 
multitudinem  tuam,  et  leones  tuos  comedet  gladius,  et 
muferam  de  terra  prsedam  tuam,  et  non  audienlur  ultra 
apera  tua.  0  Niuive,  universa  qus  dicta  sunt,  me 
auctore,patieris.  Ego  Dominus  succendam  usquead 
fbmum  et  consumptionem  currus  tuos,  et  nobiles 
qiiosqiie  atque  subregulos  gladio  faciam  devorari. 
Nequaquam  terras  ultra  vastabis,  nec  tributa  exiges, 
nec  aadientur  per  provincias  tuas  emissarii  tui :  sive 
non  andiam  angelos,  qui  prsesides  tui  sunt,  pro  te 
deinceps  deprecantes.  Sed  et  ad  mundum  hdec  ipsa 


deret  et  urbem  fuisse  regalem  et  velut  in  navi 
cunctarum  gentium  tenuisse  gubernaculum.Descri- 
bitur  autem  potentia  cjus,  id  e8t,Ninive,et  sub  la- 
mentationecrudelitatis  arguitur.Vffi,civitas  sangui- 
num,  in  qua  nulla  veritas  sed  omne  mendacium, 
plena  rapina,  et  laceratione  prsBdarum.Vox  flageUi 
crudelis  semper  ets8evientisimperii,etvoximpetu8 
rotae.  Vocem  pro  sonitu  accipiamus:  rotam  ferven- 
tem,  per  diversa  discursum  et  equi  fementis.  et 
quadrigae  ferventis,subauditur in  omnibu8,vox.Tam 
pulchra  autem  juxta  Hebraicum  etpictursaimiiisad 
prffilium  se  praeparantis  exercitus  descriptio  est,  ut 
omnis  meus  sermo  sit  vilior.  Nam  quod  ait  :  Et 
gravis  ruinx,  nec  est  finis  cadaverumfde  adversariis 


dicQQtar,  in  quo  est  multitudo  quas   per  latam  et  C  intelligamus  qui  ab  eis  sunt  interfecti.  Et  corruent 


flpatiosam  viam  pergit  ad  mortem  (Matth,  7),quam 
eomminatur  Dominus  igne  succensam,  fumo  suas 
malitiae  sufFocari  ex  vanitate  (Al.  bonitate)  ejus  ni- 
mia.  Leones  quoque  comedet  gladius  vivens  sermo 
Dei  et  actus,  et  ex  omni  parte  elimatus  :  nec  non 
poUicetur  auferre  se  de  terra  praedam  ejus,ut  nemo 
exinde  capiatur  in  Ninive,  et  quasi  clemens  tollit 
mala  opera  et  comprimit  ea,  ne  vox  et  sonitus  eo- 
rum  ultra  possitaudiri.  Unde  ait:  Etnon  audientur 
Mlira  opera  tua. 

(Gap.  IlL —  Vers.  2  seqq.)  Vse,  civitas  sanguinum, 
mniversa  mendacii  (M.mendax)  dilaceratione  ptena : 
mtm  recedet  a  te  rapina  :  vox  flagelliy  et  vox  impetus 
retjej  et  equi  frementis^etguadrigaeiferventis^et  equitis 


in  corporibus  suis,  vel  cadent  a  sua  multitudine, 
dumase  invicem  constipantur  :  vel  in  cadaveribus 
corruent  interfectorum  :  auTtuv  enim  et  suis^  et  eo^ 
rum  utrumtiue  significat.Propter  multitudinem,in- 
quit,  fornicationum  meretricis  :  quia  cum  multis 
gentibus  fornicataest,et  totius  orbis  quem  subjece- 
rat  sibi  colebat  idoIa.Speciosae  et  grataB,et  habentis 
maleficia  magos  significat:  quae  vendidit  gentes  in 
fornicationibus  sui8,et  familias  in  maleficiis  8ui8,id 
est,  quae  in  cunctas  gentes  habuit  potestatem.Haso 
de  Ninive  sunt dicta  simpliciter.Gaeterum  si  rationa- 
biliterpropterpulchritudinis  nomen  mundum  intel- 
leximus  (At.  intellexerimus)  Ninivea,recte  mundas 
quiin  malo  positus  est,propter  multitudinem  sagit- 


4ueendentiSy  et  micantis  gtadii,  fulgurantis  hastx,  et  t\  tariorum,et  eorumquivelutgladiis  homines  iinguis 
mmiiiiudinis  interfectx  etgravis  ruinx^necest  finis  CU"     564  suis  interficiunt  civitas  sanguinum  dicta  est. 


iaverum  :  et  corruent  in  corporibus  suis^proptermut- 
Oiudinem  fomicationum  meretricis  spedosae  et  gratm 
eiiusbentis  malefici2,quce  vendidiCjgentes  in  fomicatio- 
fdbus  iuis,  et  familias  in  maleficiis  suis.  LXX  :  0  ci" 
viias  sanguinum,  tota  mendax  iniquitate  plena,  non 
contrectabttur  venalio:  vox  flagellorum,et  vox  commo- 
iioHis  rotarum,  et  equi  persaquentis,  et  currus  feren- 
M$9  equUis  ascendentis,et  splendentis  gladii,et  fulgen- 

(a)  Ex  Reginae  cod.  rescribimus  tuaSy  auod  ex 
Vulgata  damtaxat  editione  et  Hebraico  VictoriuB 
iepQfuertt,qui  et  pro  catulos  legit  nuUo  suffragante 


Unde  et  consequenter  tota  mendax  quod  ad  perver- 
sitatem  doctrinarum  refertur  non  habente  sermone 
Dei,  ubi  caput  in  ea  reclinet,cum  perversa  dogmata 
cuncta  possideant.  Non  est  qui  intelligat  aut  re- 
quirat  Deum  ;  omnes  declinaverunt,8imul  inutiles 
facli  sunt:  non  est  qui  faciat  bonum,non  est  usque 
ad  unum  (Psal.  xiii,  2,  3).  Quaequanquam  et  nuno 
ex  parte  fiant,  (c)  tamen  in  conaummatione  magis 

ms.  leunculos.  Martian^  ejus  retinuit  pro  tuas. 

(b)  Regia.  ms.,  cervicatione^ 

(c)  Cod.  Regina,  Umen  magii  in  commutatUm 


ISSS 


S.  EUSEBU  HIERONYMI 


1316 


complentur  :  quando,  multiplicata  iniquitate,  re-  A 
frixerit  charitaa  multorum  (MaUh.TUiiy,)  Quanti  ca- 
piuntur  a  Nemrod  gigante,  et  venatore  ssBvissimo, 
quia  adversum  Deum  superbiens,  plures  de  saltu 
ejus  suis  pedicis  innexuit :  cujus  non  attrectabitur 
multis  proeda,  sive  venatio.  Multos  enim  habet  sa- 
tellites,  et  secum  pariter  venatores,  qui  in  ejus  ve- 
natione  laetantur,  et  captivorum  (a)  more  ei  astant. 
8ed  et  vox  flagellorum  auditur  in  mundo,  quia 
multae  sunt  tribulationes  justorum  {Psal.  xxxiii), 
quibus  qui  flagellantur,clamitant.et  doloris  magni- 
tudinem  flebili  voce  testantur  :  quando  alius  dae- 
mone,  alius  ira,  quse  furori  sioHlis  est,  alius  libi- 
dine,  odio,invidia,  superbia  corripiuntur,flagellum 
in  eis  Assyrii  regis  sonat.Sed  et  in  corporis  malis, 
flagellum  diaboli  iatelligimus.dequo  ad  justum  di-  «^ 
citur ;  Et  fllagellumnon  appropinqtiabittabemaculotuo 
{Ps»  xc,  10):  quando  viderimus  hunc  morbo  regio 
computruisse,  et  superesse  cadaveri  suo:  alium  in- 
tercuti  aqua  et  tumenti  natare  corpore,  crescenti- 
busque  membris,  formam  pristini  hominis  decres- 
cere,quod  nuper  in^c)  excetra  vidimus:  illum  puru- 
lentias  quasdam,  et  vulnerati  damna  pulmonis 
egerere:istum  humore  in  lapides((<)desiccato,urinas 
amaritudinem,  et  vesicae  tormenta  sentire,  non 
dubitemus  dicere,  vocem  flHgoIlorum  esse  Ninive  : 
licet  nonnuUi  haec  vel  ex  corrupto  aere,  vel  ex 
escarum  et  corporum  diversitate  accidero  suspi- 
centur.  Nos  qui  legimus  et  febrem  increpitani 
{Luc,  iv),  et  mulierem  quae  per  decem  et  octo 
annnos  a  diabolo  fuerat  ligata  {Ibid.,  xiii)  Do- 
mino  medicante,  curatam,  sciamus  hsec  omnia  C 
565  flagella  esse  Ninive.  Unde  sequitur  :  Et  vox 
dommotiones  rotarum  ;  dum  huc  atque  illuc  genus 
raptatur  humanum,  et  incertis  per  cuncta  discur- 
sibus,  (c)  ubi  pericuium,  ubi  salus  sit,  ignoramus 
de  qua  rota  et  in  principio  Ezechielis  scriptum  est 
(Ezech,  i)  :  in  psalmo  septuaginta  sexto  legimus  : 
Voxtonitrui  tui  in  rota  {Psal  lxxvi.  19).  Habet  au- 
tem  Ninive  et  equum  persequentem  cujus  hinnitus 
et  ungula  terram  fodien8,et  pectus  a3stuans,semper 
bella  desiderat,  loquente  Dominocontra  diabolumi 
De  longe  odoratur  bellum  :  cum  saltu  et  clamore  non 
parcit  fugientibus:  nec  sinit  abire  terga  vertentesiaed 
persequitur  ut  prosternat,  interflciat,  conculcet  ii- 

mundi   complentur,   et  paulo  post  absque  negandi 
particula  cam  editis  vetustioribus,   cujus  attree-  D 
tabitur. 

(a)  Restituimus  ad  Regii  codicis  Mem, captivorum 
nwre  ei  astani,  Antea  mmus,  ut  videtur  recte  lege- 
batur,  captivorum  morte  se  jactans, 

(b)  Idem  ms.  si  quando  vidimus  hunc.  etc. 

{c)  Pro  Excetra,ediii  legunt  in  hac  f^rra^sed  Eras- 
mus  legisse  videtur  in  mss.codicibus  nomen  Exce- 
tra  ;  quin  in  mar^ne  notavit,nttp^  in  excetra. Con- 
Btat  itaque  juxtandem  omnium  exemplarium  mss. 
legendum  excetra^  quod  hydram  signiflcat  apud 
Plautum.  Porro  Hieronymus  abusus  est  sffipius  noc 
vocabulo  adversus  Ruflnum^ut  pra;fatione  in  libro 
Paralipomenon  ex  Hebraeo  in  Latinum  converso  ; 
prffifatione  Gommentariorum  in  Ezechielem,et  pro- 
(Bmio  iib.  II  Comm.  ia  Abaouc,  neo  non  infi^y  si 


lidat  [AL  iliudatj,  Est  quoque  in  Ninive  et  vox 
quadrigae  ferventis,  quales  puto  habnisse  Pharao- 
nem,  quae  a  Domino  submersse  sunt  (Exod,  xiy). 
Ad  hanc  quadrigam  quatuor  junguntur  equi,  qua- 
tuorscilicet  perturbationes,dequibus  et  philosophi 
disputant,  et  Maro  non  tacet  dicens  {Virg.^  vi 
jEnid:). 

Hi  cupiont,  metaaDtque,  dolent,  gaadentque.... 

His  equis  et  hac  quadriga  Ninive  cuncta  perturbat. 
6ed  etequitis  ascendentisvox  in  eapersonat,  qui  arta 
quadam  et  gyro  praeparatus  ad  bellum,noa  absque  pe. 
riculo  contra  se  pugnantis  incedit.  Habet  hic  eques 
sermonis  gladium,  exacutum  cote  dialecticaeyet  rfae- 
toricae  arlis  oleo  levigalum :  habet  arma  fulgentia, 
transflgurante  se  Satana  in  angelum  lucis  (U  Cor. 
xi),  quae  srma  apostolicae  armaturae  coatraria  sunt. 
Nec  mirum  si  in  Ninive  vulneratorum  muititudo  sit» 
cum  multitudo  sit  sagittarum.  Et  quomodo  quatoor 
quibus  pugnamus  et  tegimur,  sunt  scuta  virtutuniy 
prudentia,  justitia,temperantia,fortitudo :  itaeeon- 
trario  quatuor  vitia  sunt,slultitia,iniquita8,luxuna 
formido,  quibus  ab  hoste  percutimur.  Quorum  sin* 
gula  pullulantes  habent  in  se^ac  multiplices  specias 
sagittarum,  quibus  inferuntur  vulnera,  quae  niai  sta- 
tim  medicina  curaverit,  flt  gravis  ruina,  atque  nti* 
nam  tanti  essent  in  Ninive,  ieviter  cadentes  et  le- 
viter  vulnerati,  quanti  sunt  pro  ruins  pondere,  na- 
que  ad  inferna  demersi.  Nec  est  flnis  geatibus  [AL 
gemitibus]  ejus  :  malitia  ejus  flnem  aoa  habet :  et 
quantae  species  peccatorum,  totgentes  suntNinive, 
quse  ioflrmabuntur  in  corporibus  suis  a  multitudine 
566  fornicationis.  Quod  licet  possit  et  de  eis  ac- 
cipi,  qui  propter  res  vencreas  etiam  corpore  debi- 
litati  sunt,  etcum  perditione  animae  caraem  quoqoe 
frangunt  cui  serviunt :  tamen  gentes  ists^deqaibas 
diximus,  non  cadunt,  juxta  Hebraicum,  nisi  in  cor' 
poribus  suis,  et  non  offendunt  (ut  interpretatua  est 
Symmacbus)  nisi  in  cadaveribus  mortuorum,  quA 
fornicationis  multiplicatione  prostrata  sunt.  In  hoc 
loco  LXX  interpretes,  cum  secundum  Hebraicum 
posuerimus,  propter  multitudinem  fomicationum  mt^ 
retricis  tquaisi  aliud  voiueruntesse  principiumvUtdi- 
cerent :  Pras  muUitudine  fomicationis ;  et  hucusqne 
flnita  sententia,  postea  inciperent,  meretrix  spedm 

codicibus  Mariani  credimus.  Unde  scire  nobie  lieel, 
Ruflnum  bydropisi  sive  aqua  intercuti  aliquandelih 
borasse,  quod  ante  hano  nostram  restitatioiieoi 
omnes  ignorabant.  Uuc  quoque  refer  verba  HierO" 
nymi  dicentis  Grunnium  in  suo  pure  morituruia 
Mart.  —  Quod  Martian.  annotat,  ante  se  omnee 
ignorasse,  Rufinum,  qui  sub  exoetrae  aomine  irride- 
tur,  bydropisi,  sive  aqua  interouti  aliquando  kbo- 
rasse,  nemo  non  jactantiae  accuset,  qui  nudumlabo- 
rasse  illum  aliquando,  sed  et  mortuum  eo  morfai 
genere  ex  antiquis  monimcntis  didicerit. 

{d)  Notum  erat  Antiquis  calculi  tormentum^ntteelie 
est  Hieronymus.  Proinde  falsa  opinio  eorum  eetqvi 
putaverunt  hunc  calculi  morbum  ignotum  veteribas, 
lepram  vero  existimatum  fuisse.  Mart.  —  R^jin. 
ms.,  in  lapides  defecato. 

[e)  Voces,  ubi  pericultmt  igaorat  R^gioA  oodiSf 


I9S7 


COMMBNTARIORUM  IN  NAUM  LIBER.  GAP.  III. 


tn^ 


et  grata,  duot  maleficiorum,  Pro  dace  maleficiorum,  A 
Aquila  et  Symmacbus  transtulerunt,  habms  malefi' 
eia,  Nec  mirabitur  Niniven  (a)  scortorum  jam  esse 
gratissimam,  qui  tantam  hominnm  multitudinem 
cum  aa  viderit  fornicari,  et  maleficiis  illius,et  qui- 
busdam  incantationibus  ad  amorem  ejuspene  cunc- 
tos  trahi.  Hffio  vendidit  gentcs  in  fornicationibus 
Buis,  quffl  tollunt  membra  Ghristi,  et  faciuntmem- 
bra  meretricis ;  et  tribus  in  male^iis  suis,  Facit 
anim  amareea  [Al.  eas],  quae  odisse  debuerant,  et 
detestari  quas  amare  debebant  ut  cum  decBpts  fue- 
rint,  juxta  iiiud  quod  scriptum  est  :  Corrumpunt 
mores  bonos  confahutationes  pessimx  (I  Cor,  xv,  33), 
etiam  alios  malefica  arto  supplantent.  Legi  in  Scri- 
pturis  sanctis  in  bonam  quoque  partem  malcHcos 
aooipi :  Et  matefici  incantantis  sapienter  (Psat.  lvii).  p 
8ed  ad  hoc  iocantat  talis  maleficus,  ut  roeretricis 
Ninive  amore  devinctos  ad  mentis  sanitatem  re- 
trahat. 

(Vers.  5,  6.)  Ecce  ego  ad  te,   dicit  Dominus  exer* 

eituumy  et  revelabo  pudenda  tua  in  faciem  tuam^  et 

cstendam  in  gentibus  nuditatem  tuam,  et  regnis  igno- 

miniam  tuam :  et  projiciam  super  te  abominationes^et 

eontumeliis  te  afficiam,  et  ponam  te  in  exemplum. 

LXX  :  Ecce  ego  ad  ie,  dicit  Dominus  omnipotens,   et 

discooperiam  posteriora  tua  super  faciem  tuam,  et 

osUndtam  gentibus  confusionem  tuam,  et  regnis  igno- 

tniniam  tuamy  et  projrciam  super  te  abominationem 

secufuhim  immunditias  tuas^et  ponam  teinexemptum. 

Qaia  vendidisti,  o  Ninive,gentes  in  fornicationibus 

tui8,et  familias  in  maleficiis  tuis,et  quasi  publicum 

prostibulum  567  cunctis  divaricasti  pedes  tuos  :  C 

propterea  ego  ipse  ad  teveniam  subverlendam,non 

mittam  angelum,non  credam  aliis  judicium  tuum. 

Diecooperiam  pudenda  tua  in  facie  tua,ut  quae  prius 

non  vidobas,antetuum  ponantur  aspectum.  Osten- 

dam  gentibus  nuditatemtuam,etregnisignominiam 

taam,utqui  tecum  forntcati  sunt,  ipsi  te  despiciant, 

irrideant,  et  contumeliis   te   afficiant  :  et   eris   in 

exemplum  universis  tevidentibus.  Uaec  autem  om- 

nia  &ab  metaphora  mulieris  narrantur  adulteros, 

qa«e,  cum  fuerit  deprebensa,producitur  in  medium, 

6t  ante  oculos  omnium  depompatur.  Quod  quidem 

per  translationem  etiam  super  Jerusalem  plenissime 

in  Ezechieie  prophetalis  sermo  describit.Verius  ta- 

men  et  utilius  dicuntur  ad  mundum,  ad  quem  se- 

condam  pariteretcurandum  verusmedicus  venite  q 

ecslo.  Ecce  ego  ad  te,  dicit  Dominus  omnipotens  : 

qni  omnipotens   sum,   possam   universos   sanare 

morbos  :  et  quod  est  aliis  impossibile,  mihi  possi- 

bile  est.  Revelabo  posteriora   tua   in   facie  tua,  id 

est  virtbtes  meas,  prspcepta   atque  sermones,  quas 

projecisti  post  tcrgum  tuum   :  licet  non  merearis, 

faciam  te  videre.  Ego  enim  mandaveram  tibi   de 

Bermonihus  meis,  ut  semper  ante  oculos  tuos  mo- 

verentur,  ligati  essent  atque  penderent.  Tu  autem, 

comtempto  Jubentis  imperio,  post  tua  eos  veetigia 

fa)  Idem  ms.,iVi>iii;^  scortum  esse gratissimum. 
b)UB.RQgiii9d,quiisgemette7  Unde quxram consO" 

PATI191*  xxy« 


reliquisti,ut  non  solum  non  fBiceres,sed  nec  digna- 
reris  quidem  videre  quod  jusseram.  Vel  certe  fa- 
ciam  te  vidcre  et  intelligere  errores  tuos,quo8  ante, 
cum  cffica  ferreris  et  prcficeps,rebaris  esse  virtutes. 
Post  h«c  etiamgentibus  quas  vendidistijn  fomica- 
tione  tua,08tendam  nuditatem  tuam,ut  nequaquam 
tui  amore  capiantur,8ed  videntessordidumetturpe 
corpus  intrinsecuSjCujus  primum  supaerQcie  duce- 
bantur,  tccum  desinant  fbrnicari.  Regnis  quoque 
qus  majora  sunt  quam  gentes,  ostendam  ignomi- 
niam  tuam,  quam  ut  haberes,  ipsa  fecisti.  Et  pro- 
jiciam  super  te  abominationem  secundum  immun- 
ditias  tuas;  ut  quomodo  immunda  es,sic  immunda 
videaris  ;  nec  decipias  plurimos,qui  tibi  antecohaa* 
rentes,unum  tecum  corpus  efficiebantur.Etponam 
te  in  exemplum,ut  similitudo  formidataSGSpcenae, 
similitudinem  prohibeat  delinquendi  (II  Cor.  v). 

(Vers  7.)  Et  erit,  omnis  qui  viderit  te,  resiliet  a 
te  et  dicet  :  Vastata  est  Ninive  ;  quis  commovebit  su. 
per  te  caput  ?  Unde  quseram  consotatorem  tibi  f  In 
Hebrseo  non  habetur  caput,  sed  nos  apposuimus,at 
sensus  manifestior  fieret.  Denique  Symmacbus  ita 
interpretatus  est :  Et  omnis  qui  viderit  te,  recedet  a 
te  et  dicet :  dissipata  est  Ninive^  quis  lugebit  cum  ea  ? 
Porro  Septuaginta  :  Et  erit,  omnis  qui  videril  te,  de^ 
sccndet  a  te  ct  dicet:Misera  Ninivej(b)quis  gemeteam? 
Vnde  quxram  consolationem  itli  -r  aptantem  chor- 
dam.  *  Qui  ruinas  viderit  Ninive,  et  positam  eam 
omnibus  in  exemplum,expavescet  atque  mirabitur, 
et  A\cei\  Dissipata  est  Ninive,  quis  commorebit  super 
te  caput  ?  hoc  est,  quis  dolebit  super  te,  quis  tuas 
poterit  esse  consolator?  quae  quamdiu  potens  fuisti, 
quasi  crudelis  domina,  non  miscrebaris  senis  [Al. 
senum  et  parvulos]:  nec  parvulum  respiciebas :  nec 
prfleparasti  luctus  tui  socium,  quse  noluisti  consor- 
tem  babere  regnandi.  Qui  autem  haec  terrena  con- 
temnnit,  et  veneficfB  \At.  venefica]  Ninive  maleflcia 
dcspexerit,  nec  falsa  pulchritudine  ejus  fuerit  irre- 
titus,  cum  omnem  illius  turpitudinem  [At.  pulchri- 
tudinem]  intrinsecus  viderit,et  coeperit  odisse  quod 
caeteri  diligunt,  refugiet  et  resiliet  ab  ea,  sive,  ut  a 
Septuaginta  diciiuT, ' descendet.  Quamdiu  enim  ter- 
rena  bonoramus,  et  putamus  essse  sublimia,  veiat 
in  quondam  superbiae  culmine  sumus,  et  miramar 
pulchritudinem  Ninive.Gum  autem  consideraveri- 
mus  naturam  ejus,et  omnia  corporalia  bona,  quasi 
humilia  despexerimus,  subjicientes  nos  potenti» 
manus  Dei,tunc  miserebimur  Ninivitis  [i4/.Ninive]  : 
et  omnia  terrena  bona  digna  pianctu  judicabimus, 
dicemusque :  Misera  Ninive,quanti  tuis  laqueis  ir- 
retiti  sunt,  quantos  aligatos  vinculis  tnis  tenes  I 
quis,putaB  resiliet  a  te  descendet  de  superbia  tua, 
et  te  miscram  judicabit?  Quod  sutem  ait^^uiSy  non 
tam  pro  difficili,  quam  pro  raro  debemus  accipere, 
ut  sxpe  diximus  :  Quis  putas^  fidelis  et  prudens  diS' 
pensator  (Matth,  xxiv,  45)  *  Et  :  Quu  sapienSy  et  tfi- 
Ultiget  hSBc  (Osee  xiv,   10)  ?  Et :  Quis  aeeeniet  in 


lationem  tibi. 


40 


1359 


S.  BUSEBII  HIERONTMI 


iMO 


montem  Damini  [Ps.  xxiii,  3)  ?  Quis  ergo  gemet  A. 
Buper  Ninive  .^  Quia  poterit  inveniri,  qui  boc  taber- 
noculo  prsgravatus  cum  Paulo  dicat :  Miser  ego^guis 
me  569  liberabit  de  corpore  moriis  hujus  (Rom. 
vn,14)  ^  Videmus  quotidie  si  cui  vicina  mors  vene- 
rit,  et  intellexerit  se  vel  febre,  vel  vulnere,  vel 
quolibet  genere  morborum^de  boc  mundo  subtrabi, 
pavere,  trepidare,  et  toto  corpore  tremescentem  in 
Ninive  baBrere  complexibus,et  a  speciosae  meretricis 
corpore  vix  avelli.  Quod  autem  sequilur  :  Unde 
quasram  consolationem,\e\  consolatorem  Hbi,  qui  ap- 
tet  chordamt  adbuc  ex  persona  ejus  dicitur,qui  re- 
siliet  vel  descendet  [i/.discedetj  a  Ninive,  et  dicet : 
Misera  Ninive,  quis  gemet  eam  f  de  confusa  s^culi 
hujus  conversatione  [Al,  conversione]  disputana, 
in  quo  nihil  cuiquam  potest  placere  perpetuum  :  n 
sed  quod  placuit  displicet,  et  quod  displicuerat, 
rursum  placet.  Quis  itaque  /poterit  talis  inveniri 
consolator?  et  (ut  ita  dicam)  scriptor  lyricus  et  ci- 
tbarcedus  quij^possit  dissonantes  chordas  ejus  in 
unam  harmoniam  contrahere,et  vocalem  in  laudes 
Dei  efQcere  concentum  ?  Hoc  quod^exposuimudy^ut 
aptet  chordam,  vel  aptantem  chordam,  et  Grsce  di- 
citur,  4pji6<ja(  ^oporjv,  nec  in  liebraico,  nec  in  cae- 
teris  invenimus  translntoribus,  sed  pro  eo  alterius 
sermonis  exordium  :  Numquid  melior  es  ab  Amon 
qum  habitat  in  fluminibusf  Unde  videtur  mihi  ma- 
gis  cum  posterioribus  copulandum. 

(Vers.  8  seqq.)  Numquid  melior  es  ab  Amon 
[Vulg.  Alexandria  populorvm\,  quse  habitat  in  flu- 
minibus  f  aqua  in  circuitu  ejus,  cujus  divitiae  mare, 
aquae  muri  ejus,  ^Ethiopia  fortitudo  ejus  et  jEgyptuSy  C 
et  non  est  flnis;  AfricaetLibyesfuerunt  inauxiliotuo, 
Sed  et  ipta  in  transmigratione(a)ducitur  in  captivitatem; 
parvuli  ejus  etidentar  iVulg.  etisi  sunt\  in  capite  om- 
nium  viarum^  et  super  inclytos  ejus  sortem  mitlent 
|Vulg.  muerunt\y  et  omnes  optimates  ejus  affigentur 
|Vulg.  confixerunt\  compedibus.  Et  tu  ergo  inebria- 
beris,  et  eris  despectaiet  tu  quxres  auxitium  tuum  ab 
inimico,  omnes  munitiones  tuse  sicut  ficus  cum  grossis 
suiSy  si  concussss  fuerini,  cadeni  in  os  comedeniis, 
LXX  :  Apta  chordam,  pars  Ammon,  qux  habitas  in 
fluminibus,  aqux  in  circuitu  ejus,  cujus  principium 
mare  est,  et  aqna  muri  ejuSy  jElhiopia  fortitudo  ejtis 
ei  JEgyptiuSy  et  non  esi  finis  fugx  iu3S.(b)Phut  et  Li- 
byes  facii  sunt  auxiliatores  illius,  et  ipsa  in  transmi- 
grationem  ibit  captiva,et  parvulos  illius  allident  in  j) 
principio  viarum  eius,&  17  et  super  omnia  inclyia  ejus 
mittent  sortem,et  universi  oplifnates  ejus  alltgabuniur 
compedibus  :  ei  iu  inebriaberis,  et  eris  despecta  et  iu 
qweres  ibi  ut  sies  ab  inimicis(c)tuis;omnes  munitiones 
tuae  ut  ficus,  qux  grossos  habent,  si  commotx  fuerint, 
cadent  in  os  comedentis.PTO  eo  quod  in  Septuaginta 
legitur,  Apia  chordam,pars  Ammon ;  et  caeteri  inter- 

(fl)  Idem  ms.,  in  transmigraiione  fruetur  in  cap- 
tivitatem. 
(b)  Ad  Graecum  fere  Vatic.   exemplaris  textum 

£r»termi880   Phut   nomine   legit   Reginas  ms.,  et 
ibyes  facti  sunt  consotatores  illius. 
(c)VQOulam  (utiiquam  neque  in  Graeco  norunt  qu89« 


pretes  transtulerunt :  Numquid  meliar  es  db  Anm  ? 
Hebrsus  qui  me  in  Scripturis  erudivityita  legi  posse 
asseruit :  Numquid  melior  es  quam  No,Amon  ?  et  ait, 
Uebraice  no  dici  Alexandriam  :amon  auiem,mttlltttt- 
dtnmtSive  populos,e.i  esse  ordinem  lectionis :  Num- 
quid  melioresab  Alexandria  populosa^sive  popdo- 
rum,  quaB  habitat  in  fluminibus,  aqua  in  circuitn 
ejus  ?  Non  quod  eo  tempore  Alexandria  vocaretur, 
quippe  quaB  longo  posttempore  ab  Alexandro  Magno 
Macedone  nomen  accepit ;  sed  quia  sub  nomine  pri- 
mo,  id  est.iVo,  semper  ^/Egypti  metropolis  fuerit,  et 
abundantissima  populis.  Denique  et  qui  res  gestts 
Alexandri  memoriae  tradiderunt,principem  eam  fnis- 
se  iflgypti  au  tu  man  t.Sed  et  propheta  Jerem  ias.  Afium, 
sive  /Vo,  Alexandriam,  intelligens  in  visione  contra 
y£gyptum,ad  quam  dicit :  Vitula  formosa  ^gypUu, 
siimutator  ad  Aquilone  reniei  ei  (Jerem.   xlvi,  20). 
bacc  quoque  manifestius  addit  :  ConftuaeH  filiaM- 
gyptiy  tradita  est  in  manu  poputi  Aquitonis,ait  Domi' 
nus  virtulum  Deus   Israet.   Ecce  ego  visitabo  super 
AMON  MENNO   (ti:d  ]*IOk),    id  cst,   super  tumuUMM 
\X.   iumulum\    de  Alexandria  (Ibid.,   24   seqq,)  : 
AMON  enim,ut  diximus,  popti/oj^MBNtprspositionem 
de  significat :  no  autem  Aiexandriam.Et  visitabo,in' 
quit,  super  Pharaonem,  et  super  yEgyptum  et  super 
deos  ejuSf(d)  et  super  reges  ejus,  ei  super  Pharaonem, 
et  super  eos  qui  in  eo  sperant,  ei  dabo  in  manus  qux- 
rentium  animas  eorum,  et  in  manu   Nabuchodonwfr 
regis  Babylonis,ei  inmanu  servorum  ^Juj.Dicituritt- 
que  ad  Niniven  :  Numquid  populosior  es,aut  poteo- 
tios  Alexandria?  Et  deccribitur  situs   Alexandrie, 
quae  super  Nilum  et   super  mare  posita  hinc  iada 
aquis  et  flumiuibus  ambiatur.^^ua  in  circuitu  ejv, 
cujus  diviiife  mare  :  aqux  muri  ejus:  hinc  enim  rifo 
Nili,  inde  lacu  Eureotico,  ex  alia  parte  mari  ciogi- 
tur.  Quod  autom   571  yElhiopia   et  i£gyptQS,et 
Africa  pro  quo  in  Ilebraeo   ponitur  piiut  (q19)>  ^ 
Libyes  in  praesidio  ejus  aint,ipse  situa  proviuciaram 
et  urbis  ostendit.  Et  haec  igitur  quam  meus,  inqmt 
propbeta,  seriuo  describit,  capietur  a  rege  Babylo- 
nio,  et  idem  tuus  aique  illiuis  vastator  erit.  Qoa 
Josephus  quoque  Judaicae  scriptor  historiae  inlibris 
suis  refert.  Parvuti  ejus  allidentur  in  compUis  (Al. 
compedibus),  nobilesejus  dividentursorte  victoram, 
et  potenlissimi  quondam  principes  captivi  duceotor 
in  catenis.  Gum  erga  haRC  passura  sit  Alexandria,et 
tu,o  Ninive,  de  eodem  bibes  calice.et  inebriaberia, 
et  consopita  jacens  despicieris^ot  in  tantam  veoiei 
necessitatem,  ut  a  Babyloniis,  sive  contra  Babjlo- 
nios,ab  inimicis  tuis  auxilium  roges.Omnia  finnt- 
menta  tua  et  muri  (6)in  sublime  porrecti,  et  altito- 
dines  turrium,  quas  nunc  inexpugnabiles  puti9,et 
viri  fortes  bellatoresque  tui^primitivis  ficis  compi- 
rabuntur,  quaB  si  concussae  fuerint  levi  tactu,  iaoi 

dam  exemplaria,  ms.  Reginae  respuit. 

(d)  Verba.,  et  super  reges  eius,  penes  Martiaoide- 
sunt. 

(c)  Mss.Roginae,^^  muri,quos  in  sublime  porrexUti, 
altiludines, eio. 


1261 


COMMENTARIORUM  IN  NAUM  LIBBR.  CAP.  III. 


1262 


cadent  devorantis.  Nam  quod  apud  Septuaginta  le- 
gitur :  Apta,9i\e  compone  chordamydidhuc  ad  Niniven 
dicilur.Etest  sensusilnordinatum  et  incompositum 
tuum,  et  in  diversa  discrepans,  in  chordarum  simi- 
litudinem  apta,  Ninive,quia  nihil  tibi  proderit  spe- 
cies  et  magnitudo  tua,  quap  praecipua  habere  cre- 
dis,  nisi  te  aptaveris  ad  canendum.Gonsidera  enim 
[AL  ergo]  omnem  partem  sortis  fiiiorum  Ammon, 
et  quscumque  apstimaotur  possidere  bona  quomodo 
eos  non  defenderint,  ne  irent  in  captivitatem  et  ne 
parvuli  eorum  alliderentur  in  viis.  Qnid  ei  profue- 
runt  flumina,  juxta  quas  posita  est  urbs  Ammon  ? 
Quid  exceptisfluminibus,tantaputeorum  etfontium 
multitudo,  incipiens  a  mari  Mortuo,  et  vallans  re- 
gionem  ejus  ?  Quid  ei  praebuere  praesidii  ^Ethiopia 
et  iEgyptu8,quondam  foederati  ejus  ?Quomodo  ergo 
Ulam  non  juvit  auxilium  sociorum  :  sic  nec  tuus,  o 
Ninive,  fugiendi  flniserit,8edhuc  atqaeilluc  vasta- 
beris.  Quod  loquar  de  ^thiopibus,  et  de  ^Egyptiis 
ft79  qui  praesules  rucrunt  filiorum  Ammon,  cum 
etiam  Libyes,  ei  fuerint  foederati  ?Et  hasc  igitur  du- 
eetur  in  captivitatem,  et  parvuli  ejus,quia  ingredi 
non  valebunt,  interficientur  in  viis  ante  parentum 
ora  prostrati,  et  omnes  opes  ejus  forle  a  victoribus 
dividentur.  Nec  quisquam  de  principibus  evadet, 
quia  ferro  et  compedibus  vincientur.  Et  tu  ergo,  o 
Ninive,  inebriaberis,  et  dives  quondam  ac  speciosa, 
quae  tantos  amatores  habebas,  despicieris  ab  omni- 
bus,  et  inimicis  persequentibus^quaBres  requiem,  et 
non  invenies.Omnes  bellatores  tui  et  universaauxi- 
liapraedaBhostibuserunt,  et  sine  labore  capientur 
in  similitudinem  git)S8orum  ficus,quaeconcussaB  non 
in  terram,  ne  saltem  parvus  iabor  sit  colligentium, 
sed  statim  in  os  devorantis  cadent.  Uaec  dicta  sint 
it3pa<ppaoTixa>;  juxta  Septuaginta  interpretes  :8emel 
enim  propositum  nobis  est,et  Vulgatam  editionem 
Bequiy  ne  aliquam  (a)  excetraeetSardanapoIo  repre- 
hendendi  occasionem  praebuiase  videamur.Gaeterum 
non  satis  mihi  vidoturcongruere  exemplum  eversio- 
nis  Ninive  cum  filiis  Loth,qui  vocantur  Amman.Pti' 
mum  enim  {b)  Ammon  dicitur  (Genes,  xix),  et  non 


A  Amtnan  :  deinde  Ammana,  quae  nuno  vocatur  Phila- 
delphia,  non  est  sita  super  flumina,  nec  opes  iliius 
de  mari  congregantur :  quippe  quae  mediterranea 
sit,  nec  aquae  sunt  muri  ejus,nec  habet  ^Ethiopiam 
et  iEgyptum  et  Africam  et  Libyes  foederatos,  cum 
haec  omniaet  juxtapotentiam,  et  juxta  exemplum, 
et  juxta  descriptionem  loci  et  regionis,et  amicarum 
gentium,magis  Alexandriae  coaptanda  sint:et  num- 
quam  potentissima  civitas  Ninive  minori  Phiiadel- 
phiae  comparata,audiret  a  propheia.:Numquid  melior 
es  ?  Cui  autem  dicitur  :  Numquid  melior  es,08tendi- 
tur  minor  esseea  cuicomparatur,et  non  debere  eam 
indigne  ferre  si  captasit,cummajoretfirmioretpo- 
tentior  tam  natura  loci,  quam  viris  fortibus,  ab 
eodem  sit  hoste  superata.   Quia  vero  Niniven  et 

n  578mundum  istuminterpretatisumuspraecipitur 
ei  ut  aptet  et  componatchordas8uas,etseadIugu- 
bre  carmen  paret :  pars  enim  filiorum  Amon  quas 
muJto  meliorfueratquam  Ninive,ethabitaverat  su- 
per  flumioa,  quia  in  errore  deprehensa  est,  poRnas 
eam  sui  sceleris  pependisse.Ac  primum  juxta  histo- 
riam  Alexandriap  dicendum,  quod  i4mmon interpre- 
ientur  populi,  et  dit  sensusjuxta  leges  allegoriae  : 
Gonsidera  populos  Ecclesiae  quae  habitat  super  am- 
nes  {c)  prophetarum,  et  habet  doctores  in  circuitu 
8U0,  quorum  de  ventre  manant  flumina,  cujus  ini- 
tium  est  mare.  A  lectione  quippe  Legis,  qnae  sine 
ligno  Ghristiamarae8t,in  similitudine(i)Merrhae  ad 
ejus  mysterium  pervenitur,  quae  habet  iEthiopiam 
in  fortitudine:  ^thiopia  quippe  praeveniet  manus 
ejus  Deo  {Ps.  lxxii)  :  et  ^Egyptum  in  quam  Domi- 

C  nus  venit  in  nube  levi:  et  Libyes  qui  ante  habitabant 
in  arentibus,  et  postea  facti  sunt  in  auxilio  ejus.Et 
haec  ergo  si  non  se  attenderit^et  omni  diligentia  cu- 
stodierit  cor  8uum,captiva  ducetur,  et  planget  filios 
suos.  Parvuli  quoque  ejus,  qui  adhuc  in  principiis 
viarum  sunt,  nec  ad  medium  itineris  pervenerunt, 
elidentur  in  ipsis  principiis  suis:et  hostes  saevissi- 
mi  praeciara  quaeque  ejus  sorte  sibi  dividere  festi- 
nabunt,  et  optimates  quos  principes  et  praepositos 
intelligere  possumus,  vinctos  cateni8,et  gravissimo 


(a)  Marianu8Victoriusaddit,exemplarium  Brixiano- 
rum  ope  8ubnixu8,n^  excetrceetSardanapaloaliquam, 
etc.  Nomen  tamen  exceirx  in  nostriscodicibus  mss. 
nequaquam  ref)erire  potui.  Sed  perspicum  est,  no- 
mine  excetrx  sive  hydrx  et  Sardanapali.  Rufinum 
8»piu8  ab  Hieronymo  notatum.MART. —  lisdem  pla-  ^ 
neverbis,  quibusRufinum  notare  vulgo  dicitur,  I^ 
seribit  infra  prologo  secundi  libri  in  Abacuc  iSibilet 
igilur  excetra,  et  Sirdanapulus  insultet,  turpior  viiiis 
quam  nomtne.Nec  tamen  occurritmenti  ex  Uierony- 
mi  adversariis,nisi  si  Rufinusilleest,quiturpitudi- 
nem  sonaret  nomine.  Inlerim  vocem  excetra^queLm 
Martianaeus  respuit^nostrorum  Brixianorumque  pe- 
nes  Victorium  codicum  ope  restituimus.Persuasitet 
simile  quodmodo  laudavimus,testimonium',aIiaque 
propemodum  innumera,quibus  excetra  Bufinus  abs 
Uieronymo  dicitur. 

(b)  Codex  RegiusB  :Primujn  enimAmmandiciturtet 
non  Ammon:  deinde  i4mman,0u<a?,etc.  Martian.con- 
flulendum  monet  Stephanum  ae  Urbibus  ad  'AfAjjuxa. 

(c)  Sic  ad  Regii  cod.  lidem  correximus,  pro  quo 
Martian«u8  mQndoso  veiiuuiiomnesprophetai^imen' 


daverat  vero  etVictoriuspridem  Brixianorum  codi- 
cum  monitu  amnes  pro  omnes :  Exponit  enim,  ait, 
mystice  de  Alexandria  illa  verba :  Numquid  melior 
est  ab  Amon.quae  tiabitat  in  fluminibus  f  Aquss  in  cir- 
cumitu  ejus :  cujus  divitix  mare,  aquss  muri  ejus.As- 
seritque  AlexandriamEcclesiamsignificare,  ejusque 
omnes,  seu  flumina,  esse  prophetas,  et  doctores. 

(d)Gorreximns  Merrhx  :pro  quo  vitiose  lectum  ha- 
ctenus  wyrrhw.  Etenim  sicut  Merrhas  fontem  pro- 
pter  aquarum  amaritudinem  attingere  Hebraei  non 
poterant,priusquamlignumin  aquas  injecisset  Moy- 
ses,  quod  eas  in  dulcedinem  vertit.  Exod.  xv,  vers. 
23  et  seqq.,  sic  lectio  legis  sine  ligno  crucis  amara 
estin  similitudinemMerrhae.Bac  comparationealias 
utitur  Uieron.  ut  Epist.  123  ad  Rusticum,  ubi  eum 
quoque  locum  emendavimus  :et  in  Praefat.  Epistola 
ad  Algasiam,  ubi  Aft//^,  inquit,in  Jtfarra /t^uni  Cni- 
cis.  S.  quoqne  Paulinus,  poem.  xvii. 

Sicut  antiqui  manibna  prophetae 
Per  sacramentum  Crucis,  unda  mifso 
Dulcuit  ligno»  poiuitque  triste^ 
Merra  Uquorei, 


tm 


S.  ttiian  HIBRONTSA 


m 


compedDln  pondere  prflepeditos,  trahent  in  captivi^  A 
talem.  Ettu  ergo,  Ninive,  hominea  videlicet  infide- 
les,  homines  mondo  penitus  inhaerentes,  scnties 
sopplicia,  et  consopieris  calice  meo,  cum  illi  quo- 
qtie  biberint  qui  de  mea  parte  [AL  sorte]  fuerant,et 
suo  vitio  corruerunt.  Et  despicieris  a  me  :  quaeres 
finem  inter  vitia  et  perturbationes  quaete  prement, 
et  nihilominus  stationemet  finem  malorum  reperire 
non  poteris  ;  sed  et  omnes  voluntates  tu®  et  dulce- 
dincs,  et  potentiaB  saBCulares,  et  dogmata  quac  tibi 
videbaris  habere  firmissima,  devorabunturacome- 
dente^  514  de  quo  per  parabolam  dicil  Samson  : 
De  comedmte  exivit  cibtts,  et  de  forti  egressum  est 
dndce  {Jadic,  xiv,  14) ;  tuncenim  furtia  queque  tna, 
et  quaa  dnlces  fructus  spectantium  oculis  promitte- 
bant.  ad  primam  arboris  concussionem  ruent  in  os  n 
diabdi  devorantis:  a  quo  semper  Ninive  tenta  fuerat 
et  pos8e8sa.Porro  quod  prstermisimus  :  Et  non  est 
^nis  fugsR  tu3B,  quia  ad  Niniven  dicitur,et  inter  ea 
qa»  de  Ammou  scripta  sunt^positum  est,et  videtur 
extraordinarie  in  alieno  loco  insertnm,  quasi  per 
iSitipSotov  referamus  ad  Niniven,  ut  sit  ordo  :  Et 
inebriaberis,  et  non  est  finis  fug»  luac,  et  eris  de- 
specta,  et  ceetera  qus  dicuntur  ad  Niniven.  Et  inter- 
pretabiraur  non  esseOnem  fugas  Ninive  a  Deo;  quia 
semper  profectum  habeat  in  fugiendo,  etnnnquam 
velit  consistere,  seoundum  illud  quod  supra  dixi- 
mus :  Et  ipsi  fugientes  non  steterunt,  et  non  erat  qui 
respiceret.  Et  dicemu9,ideo  Scripturam  sanctam  his 
difflcultatibus  esse  contextam,  et  maximeprophetas 
qui  aenigmatibus  pleni  sunt,  ut  difiicultatem  sen- 
suum,  difOeuItas  quoquesermonisinvolvat  :ut  non  C 
faoile  pateat  sanctum  canibus,et  margaritas  porcis, 
et  profanis  sancta  sanctorum.  Qnod  si  voluerimus 
Ammon  interpretari  super  filiis  Loth,dicamu8Loth 
habuisse  ex  duabus  filiabus  duos  fiIios,Moab  et  Am- 
mon,qnorum  8eniori(faa6  interpretatureo;  pa/r^,  sive 
aqua  patema :  junior  vero  Amnion,yel  filius  generis 
mei,  vel  populus  noster  [Genes.  xix).Et  arbitror  quo- 
modo  [At,  quemadmodum]qui  ex  Juda  natus  fuerat 
propter  peccatura  dicitur  ad  eum  iSemen  Cfianaam, 
etnon  Juda  {Dan,  xiii,  56).  Et  in  Ezechielead  Jeru- 
salem  peccatricem  [AL  moretricem]  :  Radix  tua  et 
generatio  tuadeterra  Chanaam^pater  tuus  Ammorrhseus 
[Al.  Chananaens],  et  mater  tua  Cethosa  {Ezech,  xvi,  3) ; 
sic  eos  quicumquo  fuerunt  de  priori  populo,hoc  est, 
de  Judsis;  et  de  juniori,  id  est,  de  nostris,  Moabi-  Q 
tas  et  Ammonitas  figuraliterappellari.  Et  quia  de- 

(a)  Subsequentem  ver8icu1um,So/ortu5  est,  etc, 
ros.  Re^ins  tacetConfer  Uieronymum  sub  hujusce 
sectioms  finem. 

(ft)Ractius,  ut  videtur,  in  Regio  ms.  op/?i7a,qnod 
esiy  occtude f  pro  obtine.  Nam  et  Hieron.  in  suonexa 
expositione  interprelatur,  vectes  robuiimmos.quibus 
oppilent  et  cloudant  portas  sensuum.  Grasce  tamen 
esl  xaTaxp&'T7)<7ov. 

(c)  Exponit:  inquit  Victorius,  ea  prophetaa  verba: 
Aquam  propter  obsidionem  hauri  tibi.  Exstrue  muni- 
tiones  tuas;intra  in  lutum,  etcalea.subigenstene  la- 
terem.  Ex  quibus  nemini  dubio  vertetur,  hauc  ve- 
terem  leotionem  falsam  esse.  Propterea  nos  ex  cun- 


clinaverunt  a  patre  8uo{Loth  qui^pe  declinatio  intcr- 
pretator)  515,pcEnaB  subjiciendos  et  passurosom- 
nia  quac  supra  exposuimus.Si  autem  ab  his  qui  san- 
cti  quondam  fuerant,  Dei  severitas  incipit,  et  illa 
quae  habitabat  inter  flumina,  gehennae  igne  purga- 
tur;  quanta  magis  Ninivequae  ante  oon  habuitle- 
gem,  nec  recepit  jugum  praeceptorum  Dei,  proptcr 
superbiam  suam  ad  extremum  in  os  corruct  devo- 
rantis ! 

(Vers.  13  seqq.)  Ecccpopulus  tuns,  mulieresin  me- 
dxo  tui :  inimicis  tuis  adapertion^  pandentur  porUs 
terrx  tuas:  devornbit  ignis  vectes  tuos.  Aquam  propter 
obsidionem  hauri  tibi :  exstrue  munitiones  tuas,  tntra 
in  lutum,  et  calca :  subigens  tene  laterem.  Ibi  comedgt 
te  ignis;  peribis  gladio.,  devcrabit  te  ut  bruchus:  con' 
gregare  ergo  ut  bruchus :  muttiplicare  ut  locusta.Ph' 
res  fecisti  negotiationes  luas,  quam  stellx  sint  cceli: 
Bruchus  expansus  est,  et  avolaoit.  Custodes  tui  qum 
locusta,  et  parvuli  tui  quasi  locustse  locustarum^  qux 
considunt  in  sepibus  in  die  frigori^^  Sol  ortus  est^  et 
avolaverunty  et  non  e$t  cognitus  locus  earum  ubi  fiu- 
rint.  LXX  ;  Ecce  populus  tuus  quasi  mutieres  in  te, 
inimicis  tuis  aperiendo  apenentur  portcB  terrae  tux: 
comedit  ignis  vectes  tuos.Aquam  obsidionishauriUbi^ 
{b)  obtine  munitiones  tuas ;  ingredere  lutumetconcul' 
care  in  paleis,  obtine  super  latercnu  Jbi  comedet  ti 
ignUy  disperdet  tegladius^  el  comedet  te  quasi  locusta: 
aggravaberis  quasi  bruchus  multipticare  ut  bruchus: 
muUiplicasti  negotiattones  tuassicut  stellas  ccsli.  Ad- 
huc  ad  Niniven  texitur  dicentiseloquium  :Nonmi- 
rum  si  fortesetpugnatorestuiin  similitudinemgros- 
sorum  ficus,  statim  in  os  decidantdevorantis,cam 
populus  tuus  effeminatus  sit,  et  resistere  nequeat. 
Pandentur  ergo  portae  tuae,  et  patebit  576  civitts 
hostibus,robustissimos  vectesquibus  claudebantnr 
portae,  consumet  ignis.  Hauri  igitur  aquam,etcara 
ne  potus  desit  obsessae  munitioni  :  lateres  confioe, 
ut  interrupla  murorum  8truas,prope  est  enimobsi- 
dio.  Et  cum  haec  omnia  feceris,  quasi  a  brucho  ba- 
mus,  ita  a  gladio  devoraberis.Sed  et  cum  mnltipli- 
cata  fueris  ut  bruchus,etut  locusta  in  unumpariter 
congregata,  et  congrcgaveris  sicut  astra  coeli  divi- 
tias  tuas,  sicut  locustaeet  bruchus,etparvagenioh 
na  locustarum,qu8e  vocanturattelabi  [i4/.adtelebi]. 
solo  incalescente,  avolant,  uec  reperiuntur:  sic  to 
dispergerls  et  fugies.  Natura  cnim  haec  locustainni 
est,  ut  in  frigore  torpentes,  per  calorem   voliteit 
Porro  {d)  attelabus  quem  significantius  eomesserfi» 

ctis  Florentiae,  Brixia^que  codicibus,  pvomwatim, 
restiluimus.  muni  turres.  Quae  oorrectio  odtime  rt- 
spondebit  illls  verbis  :  Exstvuemunitiones  tuat;fa^ 
utvertere  Sepiuaginta:  Obtine  munitiones  tu§s;i»- 
congrua  alioqui  locutio  esset,  obsessam  dicereoiV' 
nitionem.  Dumautemait,  obsessx,  intelligiturezsi' 
perioribns  civitati. 

(d)Idema\t:Egregienieronvmu8difrerent]ami8ff 
locustam,  attelabum  et  brucnum  explicat:  oe  (p^ 
bruchum  erucam  brassicascorrodentem^utiSeaet- 
ses  in  Ktruria  vocant,esse  putarent.  Estantemhf 
chus,  qui  a  Septuaginta  ^pouXoj;  similiterdicititftt' 

ab  Hebrais  "{S^  parva  illa  locusta  absqno  ali^oi^ 


im 


GOMMENTARIORUM  IM  MDM  LIBBR.  GAP.  III. 


im 


interpretatus  est  Aquila,  parva  locusta  estinter  lo-  A.  i*^  si  ^on  fueris  super  laterem>tuoqudpoa(}er8pra- 


custam  et  bruchum,  et  modicis  pennis  reptans  po- 
tius  quam  volans,semperque  subsiliensiet  ob  banc 
causam  ubicumque  orta  fuerit,  usque  ad  pulverem 
cuncta  consumit,quia  donec  quiescant  pennfie,abire 
non  potest.  Hobc  juxta  Hebraicum,  propter  lectoris 
faciliorem  inteliigentiam,ipsa  Scripturscalcansve- 
stigia,  manifestius  explanavi.Dicam  autem  et  juxta 
LXX  coeptam  Tpo7roXoY(avsequens,primum  breviter, 
id  est,  quasi  in  epitome,et  postea  latius  de  singulis 
disserens  :  Populus  tuus,  o  Ninivc,  homines  vide- 
licel  s^culares  qui  proprie  vocantur  populus  urbis 
Assyria;,  ita  passionibus  enervati  sunt,  et  vitiis 
elanguerunt,  ut  imbecillitati  mulierum  compa- 
rentur ;  nibil  enim   in   animabus    suis  forte,    ni- 


gravata,  et  omnem  perdens  volatum,tota  detrahA- 
ris  in  terram,  si^iut  bruchus  repente  in  terram  ca- 
dit,  cum  lasso  [Al,  lassus]  volatu  ultra  ire  non  qai- 
verit.Habato  itaque  virtutes  tam  innumerabiles,  ut 
bruchus  ;  ne  ita  pondere  tuo  adterram  detraberia,- 
ut  bruchus.  Quffi  universa  perpessa  es,  quoniam 
multiplicasti  tibi  divitias  et  negotiationes  diveraO'- 
rum  dogmatum,putans  eas  clariores  essefftellis,  0t 
magis  fulgere  quam  cgdH  sidera.578H«c,  ut  diu, 
ad  comprehendendum  sensum  a  nobis  diota  suAt 
breviter :  nunc  ad  exordium  capituli  reverteDtes, 
singulp  ut  possumus,  explicemus.  Quis  non  dioat 
speciosam  Niniven,animam  natura  pulchram  hxx.yt' 
ria  et  voluptatibus  hujus  ssculi  delinitam,  in  mu- 


hil   robustum    possident  et  virile.    Unde   inimici  p  liebres  delicias  pervenisse.   et  virilitate   perditt. 


prsevalentes  adversum  eos,aperueruntomnessensu3 
577  eorum,et  per  corporales  januas  introgressi 
sunt.Et  f.ignanter  sensus  corporum,  ostia  Niniviti- 
ciB  terrae  appeliantur.  Habcnt  autem  ex  prima  Dei 
conditiooe  etiam  hi  qui  se  vitiis  manciparunt,  oc- 
casionem  cognoscendi  Deum,  quasi  robustissimos 
vectes,quihus  oppilent  et  claudant  portas  sensuum. 
Sed  et  ipsos  consumet  ignis,  (a)  qui  a  sagittis 
est  alatus  ardentibus,  quamobrem  dicitur  ad  Ni- 
niven  :  Hauri  iibi  aquam^  et  asperge  te  sermone 
atque  ratione,  et  occasionibus  intelligendi  Deum, 
exercendarumque  virtutuni,  quae  tibi  insitae  sunt, 
abutere  ad  praeliandum.Verum  tu  dissolutis  mani- 
bus,id  est,operibus  voluptatis,  quidquid  in  te  ha- 
bueras  robori8,perdidibti  :  quamobrem  convertere. 


elanguisse  in  feminam?Si  enimjueti  anima  io  per- 
fectum  virum  veniens.etooDditionissuieBervaneri- 
gorem,  adbairensque  Deo,  unus  cum  eo  efOcitor 
Bpiritus;  cur  non  econtrario  anima  que  amat  muo- 
dum,  unum  cum  mundoOat^et  in  mollitiem  redaeta 
femineam,  virilem  perdat[i4/.  perdideritjrigorem? 
Ego  puto  ob  hanc  causam  in  Exodo  prircipere  Pha- 
ruonem,  ut  omne  masculinum  quod  natum  eet  He- 
brsis^  mittatur  in  fluvium,et  omne  femineum  vivifl- 
cetur(£j;o(i.  i).  Neque[A/.  Numqnid]  enim  poterat 
rex  iEgyptius  qni  dicit  alibi ;  Mea  sunt  flumina,  €t 
ego  feci  ea  (Evod,  xxix,  2),  quidquam  aliud  nisi  hoc 
jubere,ut  quodcumqueestUebr®orumfi4/.Hebrffiuia 
est],  et  corum,  qui  per  ssculum  iatud  transeunl» 
forte  et  viriie,mittatur  in  aquas,et  per  fluenta  ea- 


etage  pa^nitentiam,  et  rursum  obtine   munitiones  C  rum  deferaturin  mare.  Etecontrarioquidquidfemi- 


tuas.  Et  quia  semel  ingressaest  lutum,  et  clausa 
e8Corpore(quod  quasi  terra  et  paleis  et  aqua,  ita 
carnibus,  sanguine  venis,  ncrvis,  ossibusque  com- 
pactum  est),  sustihe  injuriam  et  necessitates  cor- 
poris  :  et  conculcare  ab  inimicis,  et  omnia  ad  con- 
flciendam  carnem,  quce  pa^nitentia  dignasunt,pa- 
tere.  Semel  enim  assumens  lutum,etpaleaset  ina- 
nibus  hujus  saeculi  negotiis  involuta,  debes  per  in- 
juriam  spontecalcari,  ct  tamen  noli  salutem  peni- 
tus  desperare  :  esto  confidens,  et  corpus,  id  est, 
laterem  tuum  propterassumptum  sermonemquasi 
aquam(^)in  servitutcm  redige,et  subjice  tibi,ut  do- 
minerislateri^tuo  :  alioquin  nisihoc  feceris,  vivax 
te(c)postea  tlarama  consumet,vel  in  pocnam  pcrge- 


neum  etmolle,  et  formosum  videretur  in  hoo  saour 
lo,  hoc  vivificelur,  adolescat  et  generet.   bimulqu« 
considera  quod  i£gyptius  imperatorvirosHebrflao* 
rum  non  possit  occidere,  nec  eos  qui  Jam   egresti 
sunt  do  infantia,sed  quorum  aetas  adhuc tonera est» 
et  molle  corpus,  et  profectus  incipiens  :  soit  dod 
posse  nutriri  feroina6,ni8iinterfeclifuerintmasculfi. 
Vult  itaque  in  llebrseis  quidquid  forte  est  et  viri* 
le,  hoc  gurgite  sui  fluminis  suffocare^ut  quafejoii- 
nea  sunt,liberiu3  sola  succrescant.Quod  autem  ae- 
quitur  :  Inimicis   tuis  apertione  aperientmr  ptnUp 
(c{)terra? /ua;,intelligere  poleris^assumens  de  Jeremn 
testimonium,in  quo  scriptum  est*  Aacendiimorspir 
fenestras  vestras  [Al.  nostras]  (Jer.vs.j  21).   Quodqa6 


hennam,vel  ardentibus  inimici  jaculis  suscitata  :et  n  per  Jcremiam  in  fenestris,hic  in  portls  asseres  de** 
non  solum  igni  vastaberis,sed  gladius  quoque  te  monstrari,  et  has  ipsas  ad  sensus  referes.  Soitiui 
comedet  quasi  locusta  tcrrae  virentia.  Et  hoc  patie-      enim  sermo  divinus  duplices  esse  sensus,  ad  distia- 


gryllisvocalibus  similiima,in  terrasforaminibus  sese 
abden8,et  adpastum  egredicns,  quam  Reatini  ab 
atro  Maurorumque  col ore,. 'Von/Zam  vocant.  Arrodit 
enim  niirum  in  modum  hujusmodi  insectum,  quid- 
quid  virens  invenerit.  *ATTiXafio;  antem  parva  illa 
locusta,  quffi  in  campis  et  segetibus,  messe  facta, 
Babsilit :  voJare  enim  ut  iocusta  nequit.  Reatini  a 
saliendo  sallippulum  appellant.  Septuaginta  tamen, 
quod  est  Hebraice  ni"1K,  id  est,  locusta,  atxiXaSov 
nic  reddiderunt:  na  autem  tam  ipsi,quam  Hierony- 
mus  locustam  verterunt:quod  idem  fecerunt  Eccle- 
siastffi  XII  de  verbo  s^n,  ut  diximus.  Sicut  autem 


attelabus  inter  bruchum  et  locustam  medius  est : 
ita  apparet  iocustas  nominasse  majores  illas,  qo» 
facto  volatu,  gregatim  tanta  muiUtudine  ad  popo- 
landas  segetes  et  virentia  quaeque  contendunt,  oi 
coelum  veliiti  nubibus  quibusdam  ubductis,  obaca- 
rent,  et  solis  radios  terrae  auferant. 

(a)  Ms.  Reginffi,  qui  sagittis  est  vallatus   arden^ 
tibus. 

i6)Martian.  vocema^fiam  prstermittit. 

\c)  Regin.  ms.  paulalim,  pro  postea. 

[d)  Deerat  vox  terrseAdi  geuus  alia  infra  restitui- 
mus. 


1367 


S.  BU9BBII  HIBRONYHt 


1168 


ctionem  malorum  sensuum/in  Proverbiis  ait :  Sen- 
sum  divinum  invenies.  Sensum  autem  hic  non  acci- 
pias  pro  animo  et  mente^quae  Graece  vouc   dicitur, 
sed  pro  ataOriaEt,  a  qua  etquinque  sensus  nuncu- 
pati  sunt,  579  visus,adoratus,  gustus,  tactus,  au- 
ditus.  Portae  itaque  terrae  Ninivae,corporales  sensus 
intelligantur  :  portae  autem  Jerusalem  coBlestis,om- 
nissensus  divinus  et  de  supernis  veniens.Has  por- 
tas  Ninive  aperit  populus  ejusper  visum   et  audi- 
tum,  et  omnes  reliquos  sensus,quasi  per  latam  et 
spatiosam  viam  quae  ducit  ad  mortem   {Matih.yii)^ 
corporales  quaerens  capere  voluptates,quibus  clau- 
dunt  homines  Dei  portas  suas,obturantes  aures,ne 
audiant  judicium  sanguinis,claudentes  oculossuos 
ne  videant  iniquitatem,  obturnntes  nares,   ne   un- 
guenta  prima  in  efTeminationem  animse  suse  odore 
suscipiant  :  claudentes  os  gulae,et  (a)  ventri  avido, 
et  a  tactu  mnolli  retrahentes  manussuas,ne  ad  libi« 
dinem  venter  exaestuans,in  femineos  ardentem  ani- 
mam  cogat  amplexus.Qui  autemhomines  Deisunt, 
aperiunt  sensus  8uos,id  est,portas  caelestis  Jerusa- 
lem,  ut  ad  eos    ingrediatur  scrmo   Dei.    Malarum 
portarum  illud  exemplum  est :  Qui  exaltas  me  de 
portis  mortis.  Bonarum  hoc  :   Vt  annuntiem  omnes 
laudes  tuas  in  portisfilias  Sion  (Ps.   ix,  45).    Quan- 
do  videris  amatorero  voluptatummagis  quam  ama- 
torem  Dei,et  luxuriae  deditum.statim  de  eo  dicito  : 
Inimicis  suis  aperuit  portas  terrae  suae,   non    enim 
amicis  animae  suae,sed  inimicis  aperiunt  portas  ter- 
rae  Ninive.Quod  si  et  hi  qui  principes  putantur   in 
populo,  eadem  fecerint,  de  his  quoque  dicere   non 
timebi8:Ducespopuli  mei  de  domo  deliciarum  sua- 
rumejecti  sunt.  Si  autem  videris  eos  voluptatibus, 
et  hinc  inde  ambiente  luxuria  praepeditos,  nullam 
habere  misericordiam  in  pauperes,  nec  de    populo 
Dei  esse  sollicitos,  aptabis  eis  quod  sequitur  :   Qui 
dormiuut  super  lectos  ehumeos :  et  fluunt  voluptate  in 
stratis  suis  :  qui  comednnt  hoidos  de  gregibus,et  vitu- 
los  lactentes  de  armentis  :  qui  hihunt  defaecatutn  vi- 
numyCt  prjmis  unguentis  delibuti  $unt  :  et  non  paiie- 
bantur  guidquam  super  contriiione  Jo&eph  (Amos   vi, 
4).  Porro  qiiod  dicitur  :  Comedit  ignis  vectes  tuos, 
hujuscemodi  est  :  Si  quid  naturalis  boni  in  anima 
tua  videbatur  esse,  quod  in  similitudinem  vectium^ 
hostes  qui  per  portas  sensuum  tuorum  conabantur 
irrumpere,prohibere  posset  et  repellere,  hoc  Ba- 
bylonio  igne  succensum  est.  Nec  non,  580  aquam 
munitionis  attrahe  tibi,  de  sermone  Dei   dicitur,  ut 
circumdet  sibi  quasi  murum  firmissimum  Scriptu- 
rarumdoctrinam  atque  rationem,  ne   ad  interiora 
ejus  possit  hostis  irrumpere.  Obtiney  inquit,  munt- 
tiones  tuas.  Quidquid  in  te  habes  per  naturam  bo- 
num  et  optimi  conditoris   in  te   servat  exordium, 
hoc  infelixanima  Ninive,  in  defensioncm  tui  lene, 
nec  patiaris  de  principali^r^YSiUovixcji^cordis  efllucre. 
Quod  autem  post  haec  additur  :  /ncede  [Al.  incide] 
in  lutum,  et  conculcare  in  palcis  :  alius  forsitan  aes- 


B 


A  timet  dici  de  anima,  quae  inflxa  in  luto  corporis  et 
paleis  hujas  mundi,vacui8  scilicet  et  caducis,  tota 
se  vcrsans  \Al.  serviens] conculcetur  a  daemonibos. 
Mihi  autem  videtur  hoc  ad  eamdici:  Sustine  tenta- 
tiones,injurias,quibus  tradita  es :  pcenas  quas  me- 
rito  tuo  pateris ;  quia  si  superTacua  hujus  mundi  et 
fragilia  graderis  negotia,scias  te  pro  remedio  sas- 
tinere,  si  tamen  obtinueris  super  laterem,  et  car- 
nem  animae  imperio  subjugaveris.  Denique  sequi- 
tur  :  Jbi  comedet  te  ignis,  Si  non  fueris  super  late- 
rem,  et  dominationem  non  habueris  in  carnem,sed 
manseris  in  latere,  et  amaveris  paleas,  et  in  came 
juxta  carnem  vixeris,  non  solum  ardentia  inimici 
jacula  te  vorabunt;  sed  et  gladius  ejus  interficiet, 
et  in  similitudinem  locustarum,  quidquid  in  te  vi- 
rens  videbatur,  et  naturae  bono  sponte  germinans, 
avaro  dente  consumet  [Al.h.  brucho  rodente  consa- 
m*»-turl :  et  quasi  bruchusvolatu  perdito  :  et  grava- 
tus  pondere  suo  :  ita  et  tu  gravata  onere  pQccato- 
rum  detraheris  iu  terram.Igitur  ne  talia  et  tanta 
patiaris,  multiplicare  ut  bruchus,  et  quantum  ille 
babet  munerum,  tantas  tu  habeto  virtutes.  Quc 
enim  roultiplicasti  negotiationes  taas,etomaigenere 
(quasi  coclestia  cuperes  possidere)  per  fas  et  nefas 
perituras  tibi  divitias  congregasti,debe8  multitudi- 
nem  peccatorum  multitudine  exaequare  virtutum. 
Supra  juxta  Hebraicum  usque  ad  illum  locumven^ 
ram,ubi  dicitur  :  Sol  ortus  est,  ei,  avolavervnt :  H 
non  est  cognitus  locus  earum  ubi  fuerint.  Et  quid 
mihi  videretur  in  contextu  ipsius  sermonis  dixL 
Nunc  quia  X>XX   proprii   sensus   videntor  habera 

C  principium  posito  eorum  testimonio,  cceptae  explt- 
nationis  ordinem  sequar. 

581  LXX  :  Bruchus  irruity  et  evolavit  :  exsilinit 
quasi  attelahus  commixticius  luus,  sicut  locwta  qux 
ascendit  super  sepem  in  die  getu  :  sol  ortus  estetex' 
sitivit,et  non  cognovit  locum  suum,  Vae  illis.  Videtur 
mihi  multitudo  Ninive  absque  rectore,  sine  ordine 
hinc  inde  commixta,et  quacumque  impetos  tulerii 
ruens,brucho  comparari,parvo  animali  et  innume- 
rabili,  etqui  modicum  quid  [Al.  quidem]  se  videa- 
tur  elevare  a  terra.  Sed  et  [Al.  alius]  attelabus  qui 
Graece  dicitur  crj[A}AixT6;,et  Latine  translatus  estin 
commixticium,(iMtm  nos  possumus  vulgus  ignobile 
et  de  diversis  gentibus  bincinde popuTtim  congr^- 
tum  intelligere,  id  est,  non  cives,  sed    peregrinos. 

•V  Unde  etpopulus  Israel  qui  egrediebatur  exiEgypto 
xoXuv  (ju[a(jlixt6v  hoc  est,  yEgyptiorum,  et  iEthio- 
pum,etvariarum  gentium  habuisse  narratur.Ethic 
ergo,ut  ita  dicam,m2a*/2C2Uf  Ninive,  confertur  exsi- 
lienti  attelabo  et  locustae^quaeindie  frigoris  eo  quod 
avolare  non  possit,  resideat  in  sepe,  et  po8tea,orto 
6ole,et  iilius  ardure  calefactaexsiliat,  et  ad  alias 
regiones  avolans,  nequaquam  meminerit  sepis,  in 
qua  tempore  frigoris  sederat.U£Cirspa<ppx9Tixwc,ut 
ipse  propbetae  sermo  faoilius  possit  intelligi,  dicta 
sint.Cffiterum  dubitare  non  poteris,   multitudinem 


(a)  In  Regin.  mss.  et  ventris  aditum. 


IS69 


COMMENTAMOEinM  IN  NADM  LIBER.  CAP.  III. 


1S70 


hominum,  que  perlatam  viam  pergens,  versatur  in  A 
mundo,  bruchum  dicere,  cum  videriseos  totos  terra» 
deditos,  sententiae  levitate  huc  iilucque  discurrere, 
at  ad  sublimiora  valare  non  posse.  Cerne  Romam  et 
Const^ntinopolim  cum  priori  nooiine  inopiam  pris- 
tinam  commutantem.  Vide  Alenandrium  ^Egyptica- 
put,   et  cum  fuerit  vel  pro   penuria  annonae,  vel 
(quod  pudori  sit  et  rubori)  (a)  propter  aurigas  et  mi- 
mos  et  bistriones  seditio  concitata,  ruere  populum 
insimilitudioem  bruchi,  ettotumvitiisinhserentem, 
levitate  sua,  et  per  momenta  mutatione  sententia3 
huc  illucque  volitare  :  tunc  verepoteris  dicere :  Brn" 
chus  impetu  abiit  et  avolavit,  Porro  quod  seqiiitur, 
Exsilivit  attelabus,  et  mixlicius  tuus  quasi  locusia^ 
mixticium  puto  in  hoc  difTerre  a  brucho,  quod  bru- 
chus  imperitae  roultitudini  et  innumerabili  compara-  n 
tur  :  mixticius  autem  de  cunctis  gentibus  hinc  inde 
589  collectus.Etquomodoaliisuntinurbibuscives: 
alii  peregrini,  quibus  (6)  placet  habitare  in  urbe  non 
8iia :  sic  mixticium  puto,  qui  habitat  in  Ninive,  eos 
esse  qui  videntur  sibi  juxta  opinionem  suam  aliqua 
sequi  dogmata  veritatis,  oi  in  eo  meliores  esse  bru- 
cho,  quod  bruchus  nihil  aliud  faciat,  nisi  semper  in 
terra  sit,  et  absquealis,  cibo  et  ventri  serviat :  atte- 
labus  aulem  saltem  modicas  assumat  alas,  et  cum  in 
altumvolarenon  possit,  tamen  deterraexsilire  nita- 
tur  :  et  tandem  perveniens  in  locustam,  volltat  qui- 
dem,  sed  non  estperpetuusvolatus  ejus,  deficienti- 
bus  enim  pennuIis,etcontractis  frigore,etiam  locusta 
oonsidet,  et  considet  non  in  frugifera  arbore,  et  in 
virentibus  foliis,  sed  in  sepe,  sentibus  virgultisque 
oontexta,  sive  in  maceria  fortuito  hinc  inde  lapide  ^ 
composita.  Considerimus  sapientes  Graeciae,  et  M- 
gyptiorum  atque  Persarum,  Indorumque  Gymnoso- 
phistas,  et  Samaritanos,  et  varias  inter  ipsos  sen- 
tentias :  et  Judaeos  Pbarisaeosque  eorum,  Saddu- 
csos,  et  Ecclesiaemultipliceshaereses,  etvidebimlis 
attelabum  a  terra  se  paululum  sublevantem,  et  lo- 
custam  volantem  quidem,  sed  non  pleno  cursu :  et 
quia  non  habeat  calorem  solis  justitiae,  frigente  in 
Deum  charitate  sedere  in  spinusis  sepibus.  Omnia 
enim  dogmata  eorum,  cum  frigeant,  et  volare  non 
possint,  sedem  sibi  et  requiem  inter  Aristotelis  et 
Chrysippi  spineta  reperiunt.Inde  Eumonius  profert: 
Quod  natum  est,non  fuit  antequam  nasceretur.  Inde 
Manichaeus  ut  Deum  a  conditionemalorum  liberet, 
alterum  maliinducit  auctorem.  Inde  Novatus  sub-  D 
trahit  veniam,  ut  toJIat  poenitentiam.  Et  ut  simul 
brevi  cuncta  concludam  sermone,  de  illis  fontibus 
universa  dogmataargumenfationum  suarumrivulos 
trahunt,ita  ut  loca  quoque  ipsa  de  quihus  argumenta 
Bumuntur,  Toitixa  superscripserint.  Haec  igitur  lo- 
custaquae  nuncsedet  insepibus,  cum  judicii  tempus 
advenerit,  et  mundus  ad  ortum  [Al.  ab  ortu]  solis 

(fl)  Mss.  KtgiXim^peraurigaset  histrionesseditiocoH' 
citata^  inluere  populum,  etc. 

{b)  Idem  ms.,  quibus  habiiare  in  urbe  non  datur: 
sic  etc. 

(c)GuQCta,inqttitVictoriu8,  FlorentiaB  eiemplaria 


incaluerit,  dimittet  sedem  et  loca  sua,  in  quibus 
tempore  frigoris  inhaerebat ;  et  ad  meliora  conversa, 
prioris  sedisnon  recordabitur.Quod  autemgenera- 
iiter  de  jodicii  tempore  588  diximus,  et  nunc  ex 
parte  intelligi  potest,  ut  pereruditosetdoctosviros 
hujuscemodi  locustis  solis  juslitiae  lumen  oriatur ; 
et  relinquentes  spinas  suas,  in  purum  et  liberum 
transeant  volatum. 

(Vers.  18  seqq.)  Dormitaverunt  pastores  tuif  rex 
Assur  ;  sepelientur  prineipes  tui^  dispersus  est  populus 
tuus  super  montes  [Vulg .  latitavitpopulus  tuus  in  mon- 
tibus]y  et  non  est  qui  congreget,  non  est  obscura  con^ 
tritio  tua^  pessima  est  plaga  tm.  Omnes  quiaudierunt 
auditionem  tuam,  compresserunt  manum  super  te : 
quia  super  quem  non  transivU  maiitia  tua  semper  ? 
LXX  :  Dormitaverunt  pastoi es  tui :  rex  Assur  conso- 
pivit  fortes  tuos,  abiit  populus  tuus  super  montes,  et 
non  erat  qui  susciperet^  et  non  est  sanitas  contritioni 
tU3S,  tumet  ptaga  iua,  Omnes  qui  audierunt  nuntium 
tuum^  plaudent  mauibus  super  te,  quia  super  quem 
non  irruit  malitia  tuasemper  ?Non  mirumest^si  dor- 
mitaverunt  pastorestui,  orex  Assur,qui  dominatus 
es  in  Ninive,  et  sepeliantur,  vel  vageutur  principes 
lui,  reguli  scllicet,  et  omnium  gentium  duces,  qui 
tibi  antea  serviebant :  cum  populus  tuus  mulieres 
fuerint  in  medio  civitatis  tuae;  ot  inimicis  tuis  apertae 
slnt  portae  ejus,  et  omnis  multitudo  super  murum 
sedens  locustaesitcomparata,  quae  quasi(c)  incales- 
cente  sole,  sic  adventum  [Al,  ad  adventum]  Nabu- 
chodonosor  fugerit  de  propugnaculis,  et  inimicis 
terga  verterit,  nec  inventus  sit  Jocus  ejus.Irato  ita- 
que  Deo,  quiapopulum  ejus  vastaveras,  o  Assur,  et 
Bublimaveras  usquein  ccelumnidumtuum,  undeet 
mai^nus  sensus  diceris,  destructa  est  civitas  tua  Et 
cuQCtisprincipibusinterfectis,  quiresisterepoterant 
adversariis,  reliquus  populustuusimbellis  et  igno- 
bilis  dispersus  estinmontibus,et  nemo  deduoibus 
inveniri  potest  qui  congregrteos,et  decollectisrur- 
8um  cogat  exercitum.  Non  est  obscurum  vulnus 
tuum,  nectalisplagaquaemedicipossitcurcun  manu. 
Omnes  qui  Niniven  subrutam,  et  Assyrium  regem 
superatum  audierint;etpotentissimamurbem  etre- 
gem  dominatorem  quondam  urbis[i4/.orbi8]  vulne- 
ratum,  et  jacere  seminecem,  et  in  suo  sanguine  vo- 
lutari,  vel  stupebunt  propter  rei  magnitudinem,  et 
imperatum  nuntium^  et  compriment  584  manus 
suas,  vel  certe  prae  magnitudine  gaudii  insultantes 
tibi  applaudent  manibus  et  quodam  gaudii  strepitu 
concrepabunt.  Nullus  enim  est  qui  possit  super  te 
dolere,  et  eversiooi  et  vulneri  tuo  donare  lacrymas: 
quia  nulhjs  est  superquem  tuamalitianon  semper 
transierit.  Bt  pulchre  transierit :  non  enim  potest 
malitia  regis  Assyrii  in  ostibusejus  jugiter  perma- 
nere.  Hucusque  historiae  ordo  sit  textus.  Debemus 

Ero  incalescente,  habent  iltucescente»  Utraque  lectio 
ona  ;  verum  quiasolet  locustaexcitariad  volatum, 
calore  solis  adveniente,  utsupradicit  Hieron.,magi8 
placet,  ut  retineatur  antiqua  lectio. 


1271 


S.  EU3E6I;  QIEaONTMI 


iS)ft 


autemetjuxta  Hebraicum,antequameditionem  Sep- 
tuaginta  disseramus  (in  illis  enim  longe  alius  et  di- 
versus  est  sensus),  paululum  ab  historia  in  sublime 
conscendere,  et  docere  quod  in  ultima  prophetia 
Naum,  airoTrpocpTj  ad  diabolum  fiat,  (a)sensum  mag- 
num,  principcm  Assyriornm,  qui  quondam  gloria- 
bundus  dixerat :  Fortitudine  faciam^  et  sapienlis  in- 
tellectus  auftram  terminos gentium^  et  vires  earum  de- 
pascar^  et  commovbo  civilates  qux  habitaniur  (Isai. 
X,  13),  et  dicatur  ei :  0  Lucifer,  qui  mane  oriebaris^ 
qui  mitlebas  igniculos  tuosad  cundas  gentes  :  quomodo 
cecidisti  in  terram^  etcontritu^  es  (Isai.  xiv,  12,  13)? 
Destructa  est  Ninive  civitas  tua  speciosa  et  potens, 
in  qua  tantum  tibi  imperium  prssumebas,  ut  Filio 
quoque  Dei  auderes  dicere  :  Hxc  omnia  iradita  sunt 
mihi :  si  procidens  adoraveris  mCydabo  tibiea{Matth, 
IV,  9).  Dormitaveruntpastores  ctregulitui,  qui  non 
pascebant  homines  in  salutem,  sed  nutriebant  eos 
interfectioni  tuse,  ut  saginatiores  hostias  devorares. 
Omnis  populus  tuus  ct  turba  populorum,  qux  te 
quondam  coiebat,  deseruit  te  ct  urbcm  tuam,  ct 
contugit  ad  montes,  et  se  sub  apostolorum  Ghristi 
atquedoctorumlatibuliscollocavit,  ctinterimnullus 
tuorumducumest,  quiturbam  tuam  quondam  ad  se 
revocet.  Plaga  tua  et  vulnus  tuum  toto  orbe  perso- 
nuit :  omnes  insultaverunt  tibi,  qui  tua  quondam 
fuerantsupplantationedecepti;  aulnullus  enim,  aut 
rarus  est,  quem  non  tu  aliquando  dcccpcris,  et  per 
quem  nontransierit  malitiatua.  Etnotandum  quod 
in  quocumque  stcterit  malitia  diaboli,  non  possit 
in8ultareruinaeejusetvulneri,cumsitdepastoribus 
et  populo  regis  Assyrii ;  sed  in  quocumque  per- 
transierit,  ille  insultet  ei,  et  bonis  operibus  atque 
585  directis,  quasi  manus  [Al,  manibus],  super 
eumconcrepet.  Etcongrue  juxta  Uebraicum  quidem 
hucusque  de  mundi  ruina  dictum  est :  novissime  de 
ipsius  quoquc  diaboli,  qui  princeps  mundi  fuit : 
Mundus  enim  in  maliijno  positus  est,  piaga  et  vulnere 
pr9;dicatur.  Apud  Septuaginta  autem  adhuc  ad 
(7ufi.{xixTov,  id  est,  ad  mixticium  mundi  dicitur,  quod 
pastores  ejus  dormierint,  et  ut  dormirent,  a  rego 
sint  Assyrio  consopiti ;  aique  ita  lit,  ut  dum  apud 
eos  describitur  quid  Assyrius  exercuerit  inter  [Al. 
in]  alteros,et  non  quid  ipse  patiatur,  de  diaboli  vul- 
nerc  et  plaga  et  interlectione  sit  tacitum.  Ve  ita- 
que  his  qui  perversarum  doctrinarum  magistri  sunt 
in  Ninive.  Et  congrue  ad  eos  dicitur  :  Dormitaveruni 
pastores  tui  {Ps.  cxxxi)  :  dederunt  enim  somnum 
oculis  suis,  et  palpebris  suis  dormitationem.  Et 
propterea  non  invenerunt  iocum  Domino,  neque  ta* 
bernaculum  Deo  Jacob.  Nec  audierunt  de  Ephrala, 
id  est,  frugifera  Ecclesia ;  nec  invcnerunt  eam  in 
condensis  sylvarum.  Non  solum  autem  pastores 
mixticii  hujus,  et  locustae,  quaj,  imminente  glacie, 
sedet  in  scpibus,  dorniitavcrunt  ;sed  a  rege  quoquo 
sunt  Assyriorum  consopiti.  Scit  enim  rex  Assyrius 
non  posse  sc  oves  decipero,  nisi  pastores  aote  con- 

(a)  Martian.,  sernu  ;   olim  vitiosus,   el  est  sensu, 
magnum  principem,   etc.  Mox  quoque  legebatur, 


A  sopierit.  Semper  diaboli  studium  eat,  vigilu&teB 
animas  consopire.  Denique  et  in  passione  Domim 
apostolorum  oculos  gravi  sopore  premit,  quosSal- 
vator  suscitans  ait  :  Vigilate  et  orate,  ne  intretis  in 
tentationem  {Marc.  xiv,  38).  Et  rursum  :  Quod  vobis 
dico,  omnibus  dico:  vigilate  (Ibid.,  xiii,  37).  Et  quia 
noncessat  semper  consopire  vigilantes.quoscumque 
ille  deceperit,  et  quasi  suavi  et  pernicioso  carmine 
Sirenarum  iliexerit  ad  dormiendum,  excitat  sermo. 
divinus,  et  dicit:  Surge  qui  dormis,  et  elevarCy  et  il- 
luminabit  te  Christus  {Ephes.  v,  14).  In  adventu  er- 
go  Ghristi  et  sermonisDei  etdoctrinsecclesiasticaB, 
et  consummationis  Ninive,  speciosissimae  quondam 
meretricis,  clevabitur  et  properabit  populus,  qui 
submagistris  antc  fueratconsopitus:  etibitad  mon- 

n  tes  Scripturarum,  ibique  inveniet  montesMoysenet 
Jesum  filium  586  Nave  ;  montes  propbetas  ;  moa- 
tes  novi  Testamenti  apostolos  et  evangelistas  :  ei 
cum  ad  tales  montes  confugcrit,  et  in  hujuscemo- 
di  montium  fueritlectioneversatus,  si  non  invenerit 
qui  eum  doceat  (Messis  enim  multa,  operarii  autem 
pauci,  Matt.  ix,  37),  tunc  et  illius  studium  compro- 
babitur,  quia  confugerit  ad  montes,  et  magistro- 
rum  desidia  coarguctur :  infert  enim,  et  non  erat 
qui  susciperet.  Sequitur  :  Non  est  sanitas  cantritioni 
tux,  tumetplaga  tua.  Propterea  mixticius  Ninive  sa- 
nari  non  potest,  quia  superbiam  non  deponit,  et 
reccns  semper  vulnus  est,  et  quotidie  diabolo  fe- 
riente  percutitur.  Et  po»t  haec  omnia  non  est  sanitas 
contritioni  ejus:  licetenim  sibi  sanus  esse  videatar, 
tamen  anima  ejus  fracta  est  et  contrita.  percutiente 

C  desuper  malleo  totius  terrae,  et  non  sanatur,  qaia 
semper  erecta  est.  Si  autem  humilietur,  et  se  Chri- 
sto  subjiciat :  Cor  contritum  et  humitiatum  Deus  fum 
despicit  {Ps.  lx,  19) ;  Et :  Sacrificium  Deo  sptrUus 
contribulatus.  In  fine  ponitur :  Omnes  qui  audienaU 
nuntium  tuum,  ptaudent  mamribus  super  te.Super 
quem  enim  non  irruit  malitia  tua  semper  f  Cam  coepe- 
rit,  (0  (7-^fi.(X'.xTc,  supplicia  sustinere,  omnes  qui  au- 
dierint  nuntium,  consono  crepitu  el  vocali,  et  (at 
ita  dicam)  operum  sono  atque  concentu,  insulta- 
bunt  tibi,atque  gaudebunt.  NuUus  enim  estaut  ce^ 
te  rarus,  in  quem  non  irruerit,  sive  supervenent 
malitia  tua  semper.  Si  enim  tj{X{i.{xtouc  urbsNinire 
pastores  habet  et  fortes,  et  omnis  falsa  doctriaa  et 
mendax  opinatio  scientise  a  symmicto  venit,  timea- 

D  dum  est  ne  forte  nullus  sit  super  quem  non  malitia 
(rj{jL(i.(xTou  venerit.  Et  diligenter  observa,  quia  non 
dixerit :  In  quem  non  iniravit  malitia  tua,  ^jjk)i'.x:£, 
sed  m  quem  non  supervenerit,  Saepe  enim  nobia  fal- 
sorum  dogmatum  jacula  superveniuDt,  et  quaaiin 
arcanum  animas  intrare  desiderant :  sed  claudenti- 
bus  nobis  portas,  supervenit  quidem  <TU|jL(itxTo;: 
ct  quantum  in  se  est,  irruit,  et  semper  hoe 
facit :  sed  auxiliants  Ghristo  Domino,  et  omiii 
cuHtodia  servante  {At.  servantes),  cor  noatroo 
{Prov.  IV),  irruit  quidem,  sed   ingredi  aon  poteit 

fortiiudinem,  pro  fortiiudine,  Graeco  renitente  WitB. 


1919 


GOMMENTARIORDM  IK  ABACDG  LIBRI  DUO.  PROLOGITS. 


lau 


^P^m^mmm^mw^^^^^^^^^^^ 


n     p     I  '  ■  ' 


s=a 


h«Mi*  a^^i^a^VM^ 


^^^Tff^^^n^^^^^B^^^^^^^^^^^^^^^^^^T 


S.  EUSEBII  BIEROWYMI 

STRIDONENSIS  PRESBYTERI 

COMMENTARIORUM 
IN    ABAGUC    PBOPHETAM 

LIBRI  DUO. 

AD    GHROMATIUM. 


PKOLOGUS. 


587-588  Primum,Ghromati,epi8Coporum  doc-  A 
tissime,  scire  nos  convenit,  corrupte  apud  Graecos  et 
Latinos  nomen  (a)  Ambacum  prophet«e  legi^  quiapud 
Hebraeos  dicitur  Abacuc,  et  interpretatur  ampiexus : 
sive  ut  significantius  vertamus  in  Grscum,  [b) 
icepCX7^4^i(;,  id  est  amplexatio.  Deinde  ubi  Septuaginta 
translatores  et  Symmachus  et  Theodotio  X7;[x(ia,  id 
est,  assumplionem  interpretati  sunt,  in  Hebraeo  poni 
MASSA  (N)^),  quod  Aquiia  vertit  in  pondws:  super 
qao  inNaum  propheta  plenius  disputavimus.  Massa 
autem  numquam  preBfertur  in  titulo,  nisi  cum 
grave,  et  ponderis  laborisque  plenum  est  quod  vi- 
detur.  Unde  necesse  est,  praesentem  prophetiam 
aliquid  babere  austeritatis,  ut  sicut  in  Naum  pon- 
das,  quod  videbatur  adversus  Niniven  Assyriorum 
urbem,  grave  erat :  ita  et  in  hoc  quaeratur^  cui  » 
pondus  sitquod  prophetffi  revelatur  aspectui.Qua- 
tuor  autem  prophet®  in  duodecim  prohetarum 
volumine  sunt,  e  quibus  tres  in  principio  Xijfxfxsc, 
id  est,  pondus,  titulum  habent :  Naum,  Abacuc,  et 
Malachias.  Porro  Zacharias  in  medio  et  circa  fi- 
nem  duos  hujuscemodi  ponit  titulos,  e  589-590 
qnibus  unus  est :  Onus  verbi  Domini  in  terra  Hadrac^ 
ei  Damasci  requiei  ejus  (Zach,  ix,  1) :  aiter  in  fine, 
Onus  verbi  Domini  super  Israel  (Ibid.  xi,  1).  De 
Naum,  orationibus  tuis  jam  liber  editus  est :  de 
21acharia  et  Malachia,  si  vita  comes  fuerit,  disse- 
retur.  Nunc  Abacuc  habemus  in  manibus,  qui  vel 
ex  eo  quod  amabilis  Domini  est,  vocatur  amplexa- 
Uo :  vel  quod  in  certamen  et  luctam,  et  (ut  ita  di- 
cam)  amplexum  cum  Deo  congreditur,  amplexantis, 
id  est,  luctantis  sortitus  est  nomen.  Nullus  enini  C 
tam  audaci  voce  ausus  est  Deum  ad  disceptatio- 
nem  justitiffi  provocare  et  dicere  ei :  Gur  in  rebus 
hnmanis,  et  in  mundi  istius  iroXixefqt  tanta  rerum 
versatur  iniquitas?  (c)  Vociferabor  ad  levimpatiens,et 
n(^  salvabis  f  Quare  ostendisti  mihi  iniquitatem  et  la- 


borem  videre  ?  Lacerata  est  lex,  et  non  pervenit  ad 
finem  usque  judicium :  quia  impius  praevalet  adversus 
justum :  ideo  egredilur  judicium  perversum  {Abar.  i, 
2).  Vides  quod  temeraria  vox  sit  et  quodammodo 
blasphemantis,  sic  Creatorem  suum  ad  judicium 
provocare  ;  et  vas  fragile  adversum  figulum  {Isai, 
XLV,  Jerem.  xviii,  et  Rom,  ix),  cur  tale  vel  tale 
factum  sit,  disputare  ?  Necnon  et  hoc  animadver- 
tendum,  quod  assumptio  vel  pondus,  qus  gravia 
esse  jam  diximus,  prophetae  visio  eat,  et  adversum 
Montani  dogma  perversum  intelligit  quod  videt: 
nec  ut  amens  loquitur,  nec  in  morem  insanientium 
feminarum  dat  sine  mente  sonum.  Unde  et  apos- 
tolus  jubet,  ut  si  prophetantibus  aliis,  alii  fuerit 
revelatum,  taceant  qui  prius  loquebantur  (II  Cor. 
xiv,  33).  Et  statim :  iVofi  est  enim,  inquit,  Deus  dissen- 
sioniSf  sed  pacis.  Ex  quo  intelligitur,  cum  quis  vo- 
luntate  reticet,  et  alteri  locum  dat  ad  loquendum, 
posse  et  loqui  et  tacere  cum  velit.  Qui  autem  in 
ecstasi,  id  est  invitus  loquitur,  nec  tacere  nec  loqui 
in  aua  potestate  habet.  Illud  quoque  disce  (quia 
semel  a  me  violenter  exigis,  utquasi  gradus  quos- 
dam,  et  scalas  ad  altiora  nitenti,  historiam  tibi  in- 
terpreter),  prophetiam  esse  contra  Dabylonem,  ot 
Nabuchodonosor  regem  Ghaldffiorum  :  ut  quomodo 
prior  propheta  Naum,  quem  Abacuc  sjequitur,  vati- 
cinium  habuit  contra  Niniven  et  Assyrios,  qui  vas- 
taverunt  decem  tribus,  quffi  vocabantur  Israel :  ita 
Abacuc  prophetiam  habeat  adversus  Babylonem  et 
Nabuchodonosor,  a  quibus  Juda  et  Jerusalem  tem- 
plumquc  subversa  eunt.  Etut  scias  eo  tempore  fuisse 
Abacuc,  quo  jam  duffi^tribus  quffivocabantur  Judas, 
ductffi  erant  in  captivitatem,DanieI  doceretepoterit, 
ad  quem  in  lacum  leonum  Abacuc  cum  pnmdio 
mittitur  [Dan.  xvii):  quamquam  apud  Hebrffios  hffic 
ipsa  non  legatur  historia.  Igitur  sive  quis  recipit 
ScripLuram  illam,  sive  non  rscipit,  utrumque  pro 


(a)  Ai.  nomen  hoc  Ambachuch.  Penes  Victor.  *A6-      nat. 
fioocoujx.  (c)  Prffiponit  Victor.  priorem  versiculum :  Usque-' 

(6)  Prffifert  Reginffi  ms.  77sp{X7){x{xa,  quod  idem  so-     quo,  Dommff  clama^Of  §t  naa  exfiuditii  ? 


If75 


S.  KUSEBn  HIERONTMI 


ISN 


nobis  est :  aut  (a)  enim  recipit,  et  jam  post  factam  A.  propheta  acribit  qus  Teiatara  cognoacit. 
rem  liber  Abacac  tezitur :  aut  non  recipit,  et  quasi 

(a)Contrario  scnsu  Reginae   ms.,  aut  enim  non  reeipit,  etjam,  etc.  aul  recipit,  et  guast,  etc. 


LIBER  PRIMUS. 


(Cap.  I.  —  Vers.  1,2.)  Usquequo,  Domine,  clamaho, 
et  non  exaudies  f  cociferabor  ad  te  vim  patiens^  et  non 
salvabis  ?  Quare  ostendisti  mihi  iniquitatem  et  dolorem 
[Vulg.  laborem],  videre  prxdam  et  injuslitiam  contra 
mt?  LXX:  Usquequo,  Domine,  clamabOyetnon  exau- 
dies  ?  vociferabor  ad  te  vim  patiens,  et  non  salvabis  ? 
Quare  mihi  ostendisti  labores  et  dolores,  videre  mise- 
riam  et  impietatem  ?  Interim  secundum  litteram  cau- 
satup  adversum  Deum  propheta,  cur  Nabuchodono- 
sor  templum  vastet,  591  et  Judam  :  cur  Jerusalem 
quondam  urbs  Domini  destruatur?  Quare  clamet  po- 
pulus  et  non  exaudiatur?  vociferetur  ad  Dominum 
oppressus  a  Ghaldaeis,  et  non  salvetur  ?Quare  etiam 
ipse  propheta,  vel  populus  ex  cujus  persona  nunc 
loquitur,  adhoc  vixerit,  et  hucusque  perductus  sit, 
at  iniquitatem  hostium  et  suum  videat  iaborem  ?  Gur 
injustitia  praevaleat  adversum  s»?  Et  hoc  dicit(a)praQ 
mentis  angustia,  nesciens  aurum  in  igne  conflari, 
et  tres  pueros  de  camino  puriores  exisse,  quam  in- 
traverunt  (Dan,  in).  Sed  et  generaliter  accipere  pos- 
sumus,  quod  ex  persona  humans  impatientis  vi- 
dens  propheta  peccatores  abundantes,  et  in  saeculo 
possidere  divitias.fllioseorum  quasi  novellam  plan- 
tationem  in  adolescentia  sua,  et  fllias  ornatas  quasi 
similitudinem  templi,  cellariaeorum  plenaeructan- 
tia  ex  hoc  in  illud,  oves  eorum  fetosas  et  multipli- 
catas  in  viis  suis^  et  caetera  qus  in  centesimo  qua- 
dragesimo  tertio  psalmo  plenius  scribuntur  in  que- 
rulam  vocem  et  plenam  doloris  erumpat.  Quare 
respicis  contemptores,  et  taces,  conculcante  impio 
juatiorem  se :  et  facis  homines  quasi  pisces  maris,  et 
qtiasi  reptilianon  habentia  ducem  ?  {b)  Tale  quid  et 
in  septuagesimo  secundo  psalmo  legimus  :  Mei  au- 
tem  pene  motisunt  pedes,pene  effusi  sunt  gressus  mei 
(Psal,  Lxxii,  2),  et  reliqua.  Et  rursum  in  eodem  psal- 
mo  :  Et  si  est  scientia  in  excelso.  Ecce  enim  peccatores 
et  abundantes  in  sxculo  obtinuerunt  divitias,  et  reli- 
qua  usque,  manus  meas,  Haecautem  loquuntur  ne- 
scientes  judicia  Dei  invcstigabilia  (Hom.  xi),  et 
profundum  divitiarum  sapientiae  et  scientise  ejus, 
quod  non  ita  videat  Deus  ut  videt  homo.  Homo  tan- 
tum  prsesentia  respicit:  Deus  futura  et  aeterna  co- 
gnoscit  (I  Reg.  xviii).  Et  quomodo  si  sgrotus  et 
sBBtuans  febribuB  aquam  frigidam  postulet,  et  dicat 

(a)  Reginae  ms.,  premente  se  angustia. 

(b)  Describit  Regin.  cod.  reliquum  ipsum  versicu- 
lum,  ^ttia  zelatus  sum  super  pacem  peccatorum  videns. 
Sicque  ct  paulo  post,  et  reliqua  :  Krgo  jrustra  justifi- 
cavi  cor  meum,  et  tavi  inter  innocentes  manus  meas. 

(c)  Victor.  Nm  defkimus^  ex  Vulgata  editione,  II 


ad  medicum  :  Vim  patior,  cracior,uror,  exanimor: 
u«quequo,  medice,  clamabo,  et  non  exaudies  ?  E^ 
respondeat  ei  sapientissimus  et  clementissimus  me- 
dicus  :  Scio  quo  tempore  debeam  dare  quod  po- 
stulas  :  non  misereor  modo,  quia  miscricordia  ista 
crudelitas  est,  599  et  voluntas  tua  contra  te  petiL 

B  Ita  et  Dominus  Deus  noster  sciens  clementis  suc 
pondera  atque  mensuras,  interdum   non  exaadit 
clamantem,  ut  eum  probet,  et  magis  provocet  ad 
rogandum,et  quasi  igne  excoctum  justiorem  etpo- 
riorem  faciat.  Quod  intelligens  apostolus  secundom 
id  quod  misericordiamestconsecutus  a  Domino,ut: 
fion  (c)  deficiamus  in  iribulationibus  (Ephes  ni,  13); 
et  benedicit  Deum  omni  tempore  (Psat.  xxxiii);  et 
scit  quia  qui  perseveraverit  usque  in  finem,  hic  sal- 
vus  erit  (Matt.  x,  22).  Et  gioriatur  in  labore  et  do* 
lore.  EtcumJeremiadicit:  Tribulaiionem^etmiserim 
invocabo.  Ut  quomodo  aliusinvocatDeum:(<i)sic8an- 
ctus  vir  et  bellator  invictus,ad  exercendum  seetpro- 
bandum,tribuIationemetmiseriamveniredesideret 
(Vers.  3,  4.)  Et  factum  esi  judicium  et  contradidut 

p  potentior :  propter  hoc  lacerata  esl  tex,  et  non  pertfe- 
nit  usque  ad  finem  judicium :  quia  impius  pnevaUtadr 
versus  justum^  propterea  (e)egrediturjudiciuni  perver- 
sum.  LXX:  Contrame factumestjudicium,  eljudexaeei' 
pif:  propterea  lacerata  est  lex,  et  non  pervenit  ad  jtnem 
judicium  :  quia  impius  pnevalet  adversus  justum,fre- 
pterea  egreditur  judiciumperversum.  Adhuc  propheta 
vel  populus  loquitur  ad  Dominum,  quod  non  veritate 
adversus  se,  sed  potentia  judicatum  sit,  et  nihil  ez 
lege  et  justitia  sustinuerit.  Unde  et  ipsum  judiciom 
noD  habuerit  flnem  suum.  Finis  autem  judiciiestju- 
dicare  juste.  Et  hoc  quareloqui  audeat,in  consequen- 
tibusmonstrat,dicens:QuiaimpiusNabuchodono8or 
praevaluit  adversus justum  Judam  (IV  Reg.  xxu),  ei 
hancesse  causam,  quod  dixerit  judicium  noDper?e- 
nisse  ad  finem  ;  quia  iniquum  sit  et  perversom,  ut 

D  Josias  rex  justus  a  regevEgyptio  trucidetur^IVfie^. 
xxiiO;  ut  Daniel,  Ananias,  Misae),  et  Azarias,  8«r- 
viant  (Dan.  iii);  et  imperet  Babylonius  imperator, 
et  inter  scorta  et  concubinas  suas  Balthasar  potetio 
phialis  Dei  (Dan.  v).  Haeopropheta  desuoromtem* 
porum  statu  (sequimur  enim  quia  semelvolaistiet 
historiae  vilitatem).  Gaeterum  juxta  LXX  commuiiis 

Cor.  IV. 

(d)  Sufficit  ex  Brixianis  codd.  idem  Victorios  biOi 
erui  a  miseria  mundi. 

(e)  Gum  hic,  tum  apud  LXX,  egredietur  cont^uiksi 
prasfert  Reginae  ms. 


If77 


GOMMENTARIORtlM  IN  ABACnC  LIB.  I.  GAP.  I. 


12T6 


ad  Deum  querela  sanctorum  est,  quare  contra  eos  A 
injustum  judicium  nat,593  et  innoxium  in  perse- 
cutionibus  sanguinem  fundant:ac  [Al.  at]si  quando 
ante  tribunal  steterint  judicium  ssecularium  Judex, 
acceptis  muneribus,  condemnet  insontem,  et  reum 
liberet.Quod  quidem  non  solum  de  judicibus  saeculi 
sed  interdum  de  Ecclesiarum  quoque  principibus  dici 
potest^quod  propter  munera  lacerent  legem,et  non 
perducant  usque  ad  finemjudicium,etimplus  prse- 
valeat  adversus  justum  :  et  magis  in  judicio  pec- 
catum  divitis,  quam  paupcris  veritas  defendatur. 
Unde  querimonia  est,  judicium  exire  perversum  : 
sed  non  debemus  super  hac  rerum  inaequalitate 
turbari,  videntes  et  in  principio  mundi  ab  impio 
Cain  interfectum  Abel  justum  (Genes.  iv),  et  postea 
exsulante  Jacob,  regnare  in  domo  patris  Esau(G^.  r% 
xxviii),  et  iEgypti  luto  et  latere  adligunt  filios  Is- 
rael :  et  Dominus  contra  quem  nunc  querela  diri- 
gitur,  cruciflgitur  a  Judaeis  (Joan,  xix),et  Barabbaa 
latro  eligitur  (/oan.  xviii).  Dies  me  deficiet,  si  vo- 
luero  enumerare  quomodo  in  isto  saeculo,  impiis 
praevalentibus,  opprimantur  justi. 

(Vers.  5.)  Aspicite  in  genlibus  et  videt€,et  admira- 

miniy  et  obstupescite,  quia  opus  factum  est  in  diebus 

vestriSy  quod  nemo  credet  cum  narrabitur.  LXX :   Kt- 

dete  contemptores  et  respicite,et  admiramini  mirabilia 

et  disperdimini :  quia  opusego  operor  in  diebus  vestris, 

quod  non  {a)credetiSf  si  quis  narrav^-iY.  Symmacbus 

pro  eo  quod  diximus  ;  quia  opus  factum  estindiebus 

vestriSf  interpretatus  est,  quia  opus  fiet  in  diebus  ve- 

slHsremievs,  similiter.Rursum  in  principio  capituli, 

ubi  InHebraico  8criptumestRAUBAGG0iM(D^iaiLlN),  ^ 

et  nos  transtulimus,  aspicite  in  gentibus.eilXX  po- 

Buerunt,  videte  contemptores texcepio  Aquila  etSym^ 

macho  et  Theodotione,  qui  cum  nostra  interpreta- 

tioneconcordantjin  aIiaquadameditione(^)ava)vu[xi[^ 

reperi  videbitis  calumniatores,  et  in   alia  similiter 

absque  auctoris  iiiu\o,videbitis  decUnantes. Igiiur  Sid 

Buperiores  querelas  causantis  prophetaet  dicentis  : 

Vsqueguo,  Dominej  clamabo,  et  non  exaudies  ?ei  reli- 

qaa  osque  ad  finem  hujus  exordii,  vox  Domini  re- 

spondentis  inducitur,  ut  hanc  iniquitatem  quam  in 

Bolo  Israel  fieri  putat,  cernat  in  gentibus  :  et  quod 

Ghaldffii8,non  ut  594  propheta  arbitrabatur,Judas 

tantum  et  Jerusalem  traditi   sint ;  sed  omnes  per 

eircuitum  nationes  :  et  tantum  eum  esse  valiturum, 

raiturumque  postea,utsi  quis  prsedixeritquodfutu-  D 

ram  est,  pro  reimagnitudinevideaturincredulum. 

8ed  et  hoc  quod  LXX  et  cseteri  interpretes  edide- 

ront :  Videte  contemptores;  sive  videbitis  calumniato» 

res  ei  declinanteSyCum  sensu  hujus  loci  congruit,et 

ex  ipso  sermone  arguuntur  audacis,et  contemptus 

in  Dominum:ex  quorum  persona  propheta  clamave- 

raty  quare  ausi  sint  Dei  contemnere  miyestatem, 

et  tem«rarie  loqui,et  quantum  in  se  est,  Dei  provi- 

dentiam  calumniari,et  declinare  a  Domino  coarguen- 


tes  eum  iniquitatis.  Videbitis  ergo  contemptore8,et 
tunc  admirabimini,et  omnem  vestramquerelam  pro 
nihilo  computabitis,  cum  perspexeritis  me  facere  in 
diebus  vestris  ;  ne  forte  dicatis:Quid  ad  nos  pertinet 
de  futuro?  Opusquod  tam  grande  erit,  et  vestram 
omnemopprimet  causationem:utsi  quisnunc  futu- 
rum  esse  praedixerit,fidem  non  facile  accommodetis. 
Quod  autem  hoc  opus  sit,in  consequentibus  demon- 
stratur. 

rVers.  9  seqq.)  Quia  ecce  ego  suscitabo  Chaldxos, 
gentem  amarumetvetocem^ambulantemsuper  latitudi- 
nem  terrXyUt  possideattabemaculanonsua :  hoiribilis 
et  terribilis  est  :  ex  semetipsa  judicium,  et  onus  ejus 
egredietur.Leviores  pardus  equi  ejus,  et  velociores  lur 
pis  vespertinis^  et  diffundentur  equites  ejus  :  equites 
namque  ejus  de  longe  venient :  volabunt  quasi  aquila 
festinans  ad  comedendum  :  omnes  ad  prxdam  venienty 
facies  eorum  ventusurens:et  congregabit  quasiarenam 
captivitatem,et  ipse  de  regibus  triumphabit^ei  tyranni 
ridiculi  ejus  erunt :  ipse  super  omnem  munitionem  ri- 
debity  et  comportabit  aggerem,  et  capiet  eam  :  tunc 
mutabitur  spirituSy  et  pertransibit  et  corruet :  hsec  est 
fortitudo  ejus  Dei  sui.  LXX :  Quia  ecce  ego  suscitabo 
Chaldseos  gentem  amaram  et  velocem^  qux  ambulat 
super  latitudinem  terrx.utpossideat  tabemacula  non 
sua :  terribilis  et  illustrisest :  ex  semetipsa  judicium 
ejus  erit,  et  assumptio  ejus  ex  se  egredietur  :  Et  exsi- 
lient  super  pardos  equi  ejus,  et  velociores  erunt  lupis 
ArabiXyCt  equitabunt  equites  ejus,et  impetu  venienUi  95 
de  longinquo:etvolabunt  quasiaquilapromptaadcome- 
dendum^consummatio  in  impios  veniet  resistentes  facie' 
bus  eorum  ex  adverso^  et  congregabit  quasi  arenam 
captivitatem :  et  ipse  in  rcgibus  delectabitur,et  tyranni 
ludibria  ejus  ;et  ipse  in  omnem  munitionem  illudet,  et 
mittet  aggerem,et  oblinebit  eam:tunc  mutabitspiritum 
et  pertransiet,  et  propitiabitur :  hsec  est  fortitudo  Dei 
mei,  Quod  vobis  dixeram :  Aspicite  in  gentibus,  et 
videte,  et  miramini,et  obstupescite  :  quia  opus  fiet 
in  diebusvestris,quod  nemocredet  cum  narrabitur, 
hoc  est  quod  sequens  sermo  describit:  Ecce  ego  sus- 
citabo  Nabuchodonoso7 ,  et  Chaldseos,  gentem  pugna- 
cissimam  etvelocem,cujus  roboris,et  ad  bellandum 
audacide,omnes  pene  Grsci,  qui  barbaras  historias 
conscripserunt,  testes  sunt.  H^ec  non  est  contenta 
finibus  8uis,sed  hucillucquediscurrenssuper  terrs 
latitudinem  pcrvagatur.  Et  hoc  est  opus  ejus,  non 
ut  terram  vomere  exerceat ;  sed  ut  rapto  vivat  et 
gladio,  et  ut  possideat  urbes  non  suas  :  antequam 
manuminferat,antequam  prorumpat  ad  bellum,ter- 
rorem  portat  in  vultu.Quod  autemait :  Exsemetipsa 
judicium  et  onus  ejus  egreditur,  pro  quo  interpreta- 
tus  est  Symmachus  :  ipsa  sibijudicabit,  et  decreto  suo 
egredietur,  vel  ita  intelligendum  est,  de  sua  gente 
constituet  principes,  et  potestas  ejus,  et  gladius 
aliarum  gentium  satellites  non  habebit,  vel  certe 
quomodo  fecit,  fiet  ei,  et  sic  vastabitur,ut  ipsa  vas- 


(a)Gorreximu8,ad  Regii  m8S.fidem,crede/w,  juxta  (6)Pro  vocibus^dvtovujjLTi  r^pm,  quas  et  nostri  post 
Oracum  ici9T6u9T)Te,  quod  et  Victorio  placuit.  *Mar-  Victorium  prffiferuntm88.,retinuitMartiaQ.uno  ver- 
tian.  retinoit  credidistis.  bo  habetur. 


m 


8.  BD8EBII  HIERONTMI 


UM 


tavit.Bqui  quoque  et  equite«,  qui  de  longe  venient,  ^.  strant  5»7  furori  ejus  etirc.et  tribulationi»  qiiam 


tampernices  ad  persequendum  et  cuncta  populanda 
eruntjUt  pardos  superent,  et  lupos  vespertinos.  Si- 
guidem  lupi  sfleviores  essedicuntur  nocte  vicina,et 
tota  die  fame  ad  rabiem  concitati.  Volabunt  ergo 
equites  non  ad  pugnandum,quia  nullus  resistct:sed 
addi8Currendumutaqui1a,cuiin(a]volatilibusomnia 
6ubjacent,fe8tinans  ad  devorandum.Elt  quomodoad 
flatum  venti  urentis  virentia  cuncta  arescunt,ila  ad 
aspectum  eorum  omnia  va8tabuntur,tanlusqueerit 
nMmerus  captivorum  et  praedae,  ut  per  'j7:ep6oXt,v, 
eiiam  arenae  possit  aequari.  Ipae  quoque,id  est,  Na- 
buchodonosor,  in  universo  orbe  regnabit,  et  ante 
currum  suum  triumphans  de  regibus,  eos  habebit 
irrisui,  et  interdelicias  computabit :  596  tantaeque 


infert  in  peccatores  :vel  animas  homiDum  peasmio- 
rum,per  quas  [AL  quos]  merentes  cruciat.  Hi  au- 
tem  Chalddei,  gens  amara  est  et  velox,  non  parceas 
et  cito  explens  quod  (&)sibi  fuerit  imperatum.Etam- 
bulat  super  latitudinem  terrae.  Lala  enim  et  spaUm 
via  rsl  quae  ducit  ad  mortem  [Malt,  vu,  13] :  per 
quam  ambulabat  ct  ille  dives  in  Evangelio,  qai 
fulgebat  in  purpura(Luc.xvi),  et  ille  de  quibos  di- 
citur  :  Qui  dormiurit  super  lectos  ebumeos,  ei  delidis 
affluunt  in  straiis  suis,  Qui  comedunt  viiulas  de  v- 
mentis  lactenteSy  et  bibunt  defxcatum  vinum,  dpn- 
mis  ungunfur  unguentis  {Amos,  vi,  4) :  qui  quia  io 
lata  ambulant  via,latitudo  terrae  appellantur,  quc 
Ghaldaeorum  vestigiis  premitur.Nolueruntenimam- 


potentiae  et  superbiae  erit,ut  naturam  superarecon-  t^  bulare  perarctametangustam  viam,  quae  ducittd 


tendat,  et  urbes  munitissimas  robore  sui  exercitus 
capere^  Veniet  enim  Tyrum,  etjactoin  mari  aggere, 
peninsulam  faciet  de  insula,  et  introitum  interfluc- 
tus  maris  in  urbem  terrapraebebit.Quam  ob  causam 
et  super  onmem  munitionem  ridebit,et  comportabit 
aggerem,  et  capiet  eam,  id  est,  munitionem,  sive 
Tyrum  ;  quod  quidem  in  Ezechiele  perspicue  de- 
iQonstratur^ubi  dicitur :  Nabuchodonosor,  rex  Baby' 
•loniSfSubjugavitexercitum  suum  opei^emagno  adversum 
Tyrum.Omne  caput  calvum,et  omnis  humerus  depila- 
tus,  ei  merces  non  data  est  et,  et  exercitui  ejus  contra 
Tyrurn^ei  operi  in  quo  servivit  adversum  eam(Ezech, 
zxrx,  19).  Gum  autem  comportaverit  aggerem,  et 
nihil  viribusejus  obviumfuerit.tunc  mutabiturspi- 
ritus  ejus  in  superbiam :  et  Deum  essc  sc  credens, 


vitam,  et  per  quam  ambulabat  Paulus  glorificauis 
[At.  glorians]  Deum  in  tribulatione  et  aogustia 
(I  Cor,  VI,  12).  Ambulant  autem  Chaldsi  superk- 
titudinem  terrae,ut  possideant  tabernaculanoDfeoa. 
Omnis  cnim  rationabilis  anima  licet  per  vitium  et 
culpam  suam  hospitium  facta  sit  Ghaldaeorum,  ta- 
men  per  naturam  tabernaculum  Dei  est.  Et  quan- 
quaminEvangeliopessimusdaemon  loquatur:  Fa- 
damindomummeam  uude  exivi  (Mait.  xii,  44),  nofl 
est  ei  credendum ;  siquidem  nulla  rationabilis  cret- 
tura  ad  hoc  facta  est,ut  habitaculum  daemonisst 
Sequitur:  Terribilis  et  illusirisest :  ex  ipso  judidm 
ejus  erit.ei  assumptio  (c)ejus  ab  eo  egredietur,  Terri- 
bilis  est  Ghalda^us  propter  multa  variaque  aupplida 
quae  infert  in  contemptores ;  illu8tris,quia  aaaumit 


imaginem  aureamstatuetin  Babylone,quam  univer-  C  sibi  divinitatis  gloriam.  Et  pcr  oracula  sua  et  falsa 


sas  gentes  adorare  compellet.  Quod  cum  fecerit, 
transibit  in  bestiae  figuram,et  postea  corruet  :  pro 
quo  Aquila  et  Symmach us transtuleru nt xai TrXr^ {x^jie- 
Xi^Tei,  id  est,  et  delinquet  rhanc  habente  Scriptura 
pancta  consuetudinem,  ut  vasam  (D;2rN)|id  est,  de- 
lingueij  ponat  pro  eo  quod  est,  desinet  esse  quod 
fuerat.  Tale  quid  et  nos  habemus  in  linguae  nostrae 
idiomate,  dicentes:  Vaputavii  exercilus,pro  eo  quod 
est,  inierfecius  et  cxsus  esi:Ei,peccavit  vinea  et  ager, 
pro  eo  quod  esi.vindemia  ct  fruges  non  habuerepro- 
venium,Quod  autem  in  fine  capituli  dicitur  :  Hsec  est 
fortitudo  ejus  Ddsui,slpa)vix(t>;  est  legendum,  ut  sit 
sensus  :  Haec  est  fortitudo  ejus,  quam  dedit  ei  Bel 
deus  suus.  Ad  cujus  cultum  omnes  nationes  etiam 


responea,  et  curationes  morborum,  quos  ipaeim- 
miserat,  apud  imperitos  et  contemptores  Deiviik- 
tur  illustris.Erit  enim  contemptorisjudiciumatqoe 
supplicium  ex  co,  hoc  est,  ex  semetipao,  sive  ex 
Gbaldaeo.  Ipsi  enim  secundum  apostolum  trtden- 
tur  ad  poenam,  ut  discant  non  blaapbemare 
(l  Ttm.  i) :  a  quo  qui  egerit  pGcnitentiam,  etad 
Deumconvcrsus  fuerit,  egredietur,  caoi  prioB  ma- 
nibus  illiusteneretur,  ct  esset  Chaldaei  aaauroptk). 
Si  quando  viderimus  multo  aliquem  temporeier 
visse  diaboIo,et  postea  ad  ft9S  Deum  esse  conver 
sum,  dicamus  de  co  :  Et  assumpiio  ejus  egnftaei 
ab  eo,  Quicumque  enim  egerint  pGenitentiam,fli  de- 
reliquerint  d(Cmones,quibus  quasi  equi  priasadae- 


perScripturam  etcomminationem  mortissaevissimo  j)  dendum  terga  praebebant  ;et  velocitate  pardoramet 

luporum  vespereequites  suos  abjeceriatet  eliaerint, 
et  vacuo  levique  dorso  ad  eum  portandum  venertnt, 
quisuper  pullum  asinae  mansuetuset  pauper  ascen- 
dit  (Joan.  xii),  hi  quasi  de  longe  properantea,  et 
ntm  contenti  cursu  et  impetu  assument  volatum,et 
venient  quasi  aquila,  ut  sermonis  Dei  veacantar 
carnibus,  et  famem  tanti  temporis  saturent  Inee 
enim  quod  dicitur,  xai  i(i7md!^ovTai  o\  lic«&i^  oc^^ 
(d)  et  LXX  transtulerunt:£/  equitabuntwr  equAes  ip^ 


imperio  compellebat.  Uaec  juxta  Hebraicum  :  nunc 
veniamus  ad  LXX,ut,  propositis  siogulis  sententiis, 
interpretationem  allegoricam  coaptemns.  Ecce  ego 
suscitabo  Chaldseos  geniem  amaram  et  velocem,  qux 
ambulat  super  latitudinem  ierrce^  ut  possideat  ta- 
bemacula  non  sua.  Gomminatur  Deus  adversum 
contemptores  et  calumniantes  providentiam  suam, 
suscitaturum  se  Gbaldaeos,  qui  intorpretutur  quasi 
dxmonia  /velangolos  pessimos  signiQcans,qui  mini 

[a\  Male  penes  Martian.  volatibm. 
b)  Regin.  ms.  quod  ciio  fuerat. 
[r)  Idem,  assumptio  ejus  egressa  esi  ab  eo. 


(d)  Pro  verbis,  et  LXX  transtulerunl^  He^iiMB 
et  Victorius  hanc  interpretatiQnem  ipsi  Uiqw] 
tribuentes,  praeferunr,  nosq^^  trm^mmHf' 


t»i 


COMMENTARIORUtl  iN  ABACUC  L!B.  I.  CAP.  1. 


iSss 


juxta  sensum  quem  supra  posuimus,  interpretatus  A  tem  sequatur  intelligentisey  sermonisque  contextum 


est  SymmacTius,  effundentur  equites  ejus^  id  est, 
corruent  et  allidentur  interram.  Lupi  autem  Ara- 
bi«,  id  est  vesperi  et  Occidentis  hi  recte  vocantur, 
quibus  conversatio pessima  occubuit,et  ante  in  cali- 
gine  constituti,  toto  gradu  vesperam  derelinquunt, 
quam  cum  reiiquerint,  et  volaverint  prompli,  ut 
oomeJant  carnes  verbi  Dei,  tunc  consummatio  ve- 
niet  in  impios,  id  est,  in  Chaldseos,  qui  resistebant 
vultibus  pcenitentium  no  reverterenturad  Dominum 
suum.  Quamobrem  consummatio  in  impiosveniet, 
resistentes  vultibus  eorum  ex  adverso.  Gum  autem 
illi  fuerint  consummati,  et  de  manibus  eorumerep- 
ta  captivitas,  tunc  sermo  divinus  congregabitquasi 
arenam  Chaldaicae  captivitatis,    et   delectabitur  in 


nec  in  rebus  multum  inter  se  contrariis  violenta 
sit  copulandis. 

(Vers.  12.)  Numquidnon  tu  a  principio^  Domine 
Deus  meus,  sancte  meus?  et  non  moriemur?  Domine^ 
in  judicium  pomisti  eum.etfortem  ut  corriperes^fun- 
dasti  eum  ?  LXX  :  Pfonne  tu  a  principio,  Domine  Deus 
meus,  sancte  meus  ?  et  non  moriemur  ?  Domine,  in 
judicium  [AI.  judicio]  posuisti  eum :  et  plasmavit  me 
ut  arguam  in  disciplina  ejus,  Symmachus  manifes- 
tius  ;  yonne  tu  a  principio,  Domine  Deus  meus,  sanctc 
meus,  ut  non  moreremur?  Domine,  ad  judicandum 
posuisti  eumy  fortem  ad  corripiendum  constituisli 
itlum.  Ad  propheta3  querimoniam  dicentis :  Usque- 
quo,  DominCy  clamabo,  et  non   exaudies  ?  responde- 


regibus,  et  tyranni  ludicra  ejus  erunt,  videns   po-  fi  ^""^  ^^"''  ^!"^^^^  * .'''^'''^'  '"^  ^^'^'^"'  '^  ''^'^^^ !    ®* 


tentissimum  quondam  diabolum,  et  regna  ejus(quae 
Salvatori  quoque  ostendens,  ait  (Matlh.  iv,  9; :  Hoec 
omnia  dabo  tibi,  $i  procidens  adoraveris  me)  ejus 
adventu  esse  destructa  ;  deliciae  enim  prudentite 
sont,  et  voluptas  sapientiae,  cum  stultitia  destrui- 
tur,  et  tyrannorum  quondam  potentia  superata  at- 
que  dejecla,  vertitur  in  derisum.  Neque  enim  solus 
draco  formatus  est  ut  lusui  haberetur   a  Domino, 

qui  est  principium  p1asmationisejus,factusangeIi8 
(a)  ludicrum.  Nequeillum  solum  dabit  Deus,  quasi 
passerem  parvulo  ;  sed  599  si  quis  etiam  alius 
crudelis,  et  mentis  tyrannic6B  fuiTit,  tradetur  ser- 
moni  Dei  in  derisum.  Et  ipse  ait,  in  omnem  muni- 
ttonem  illudet.  Quae  autem  est  alia  munitio,  nisi  illa 


post  praefationem  intulerat ;  600  Ecce  ego  suscitabo 
Chaldaeos  gentem  amaram  etvelocem.  Omnique  de- 
scriptione  comp1eta,veI  de  Nabuchodonosor,  vel  de 
diabolo  in  fine  memorat :  Tunc  mutabitur  spiriius^ 
et  pertransibity  et  corruet,  hsec  est  fortitudo  ejus  Dei 
sui.  Quod  propheta  audiens  et  intelligens,  idcirco 
NabuchodonosorcontraJuiIam,  sive  diabolum  con- 
tra  credentes  accipere  potestatem,  utcorripiat  eos, 
et  post  correptionem  ipse  quoque  puniatur  in  fine, 
respondit  Domino :  Ergone  tu  es,  Domine  Deus 
meus,  sancte  meus  (hasc  autem  loquitur  blan- 
dientis  et  poenitentis  afTectu),  qui  a  principio  nos 
creasti  ?  cujus  misericordia  hucusque  subsistimus? 
Non  enim  sciebam  tantum  posse  adversarios  nostros 
nec  noveram  Nabuchodonosor,  vel  diabolum  mundi 


dequaloquitur  Apostolus :  Arma^tm»wt7i7ia?no5/ra?  C  hujus,  et  cunctarum  accepisse  gentium  potestatem. 


non  camalia  sunt,  sed  potentia  Deo  ad  destrudionem 
munitionum,  cogitationes  destruentia,  et  omnem  alti- 
iudinemelevanlemse  adversus  sdentiamDei  (II  Cor. 
X,  4,  5).  Si  quae  igitur  fuerint,  vel  in    sermonibus, 

qnipromittuntaltitudinemetmagnitudinemsehabe- 
recontrariam  veritati,  munitiones,  vel  in  omniglo- 
ria  atque  divitiis  etfortitudine,  qu®  laudatur  in  sae- 
culo,  omnia  destruentur,  et  sermo  Dei  universffi 
munitioni  illudet.  Et  mittet  aggerem,  et  obtinebit 
eam  per  aggerem,  et  terrena  quae  profert,  arguens 
eain  fragilitatisinhisquibussibi  videbaturpriusali- 
qoid  habere  fortitudinis.  Cum  autem  hoc  fuerit  ex- 
pletum,  lunc  spiritusconvertetur,et  neqoaquam  pu- 
niet  ut  ante  punierat,  sed  pertransiens   peccatores 


Quantum  igitur  ad  vires  ejus,  nullus  nostrum  ei  po- 
test  resistere.  Quantum  autem  ad  misericordiam 
tuam,tuum  est  omne  quod  vivimus,  quod  non  abeo 
interfecti  sumus,  et  ad  mortis  opera  perducti.  Tu 
enim,  Domine,  ad  judicandum  posuisti  eum,  ut 
ipsesitinimicus  et  ultor,  et  ut  per  illum  corripias 
quicumquepeccaverlttibi.  Sedquia  semel  Chaldseos 
super  dsemonibusinterpretati  sumus,etNabuchodo- 
nosor  super  rege  eorum  diabolo,  debemus  descrip- 
tionem  diaboli  etpotentiam  ejus  breviter  perstrin- 
gere,ut  juste  propheta  dicat :  Domine  in  judicium  po- 
suisti  eum,  et  Jortem  ut  corriperes  fundasti  ^um.Sus- 
citatur  adversum  incredulos  et  contemptores  natio 
daemonum,  amara  ad  puniendum,  et  ubique  pr©- 


rogabit  pro  eis,  et  reconciliabit  eos  pristino  Domi-  [)  sens.AmbuIat  quoque  ubicumque  terrarum  est  lati- 
no  :  in  quibus  omnibus  ostenditur  fortitudo,'  quae      tudo,  ut  possideathomines.in  quibus  Christusha- 


[Al.  quij  tanta  perfecerit,  Dei  nostri.  Cernitis 
quam  confragosa  loca  sint,  et  adversa  historiae  veri- 
tati.  Et  quomodo  ea  quae  secundum  litteram  super 
Gha)daBi8interpretatisumus,nuncjuxtatropoIogiam 
vtdeantur  sonare  clementiam  etlibertatem  eorum  qui 
de  Chaldaeorum  manibus  evaserint.  Historiastricta 
cst,  et  evagandi  non  habet  facultatem.  Tropologia 
libera,et  his  tantum  legibus  circumscripta,  ut  pieta- 

(a)  Legit  Victor.,  factus  est  angelis  tudibrium,  in 
qnam  rem  laudat  locum  Jobi  xl,  secundum  LXX, 
•50VT*  foriv  dp^^KJ  irXdij|JiaTO^  K^pioM  W7roiY)(iivo^lYxa- 


bitare  debuerat.  Horribilis  atque  terribilis  est,  et 
difficile  ab  aliquo  superari  potest,  nec  ante  frangi- 
tur,  nisi  cum  magnitudine  pcccatorum  et  iniquita- 
tis  suaepondere  praegravata  ad  consummationem  ve- 
nerit.  Equi  ejus  et  equitcsin  similitudinem  pardo- 
rum  et  luporum  semper  sanguinem  sitient,  et  desi- 
derabunt  praedas,  simulabunt  absentiam,  et  dum 
non  sperantur,  cito   de  longe  venient.   Volabunt 

Ta7:i!Je<j6ai  utt^twv  a-^^iXuiy.  Mox  parvuloex  RegioQ 
ms.  pro  quo  erat  parvutumf  restituimus. 


im 


S.  EUSEBII  HIERONYMI  * 


»84 


quasi  aliqua,  quffi  exaltans  volatum,  ponere  vult  A. 
inter  sidera  ccBii  nidum  suum,  et  semper  festinat  ad 
prsedam.  Et  in  Ezechiele  sub  figura  Nabuchodo- 
noBor  et  regis  iEgyptii  super  diabolo  describitur. 
601  Nullus  est  daemonum  qui  parcat:  omnes 
ad  prsedam  festini  venient :  ante  faciem  eorum 
ventus  urens  :  quidquid  aspexerint,  quidquid  vul- 
tui  eorum  obvium  fuerit,  urere  desiderabunt  et  per- 
dere.  Hex  autem  potentissimus  erit  in  medio  capti- 
vorum,  et  eorum  numerum  quasi  arenam  maris  a 
satellitibus  suis  hinc  iodesuscipiet,  et  ipse  de  regi- 
bus  triumphabit,et  tyranni  ridiouli  ejus  erunt.MuI- 
tos  cnim  sanctos  sua  supplantatione  decipiet,  et  eos 
qui  sibi  videbantur  potentissimi,  et  tyrannidem 
exercere  contradeBmones,  etejicere  illos  de  corpo- 
ribus  obsessiSySubjicietservituti  suae,  et  risui  depu-  j. 
tabit.  Ipscvero  fortissimus,  coacta  manu,  et  perdi- 
torum  exercitu  congregato,  de  omni  munitione  ri- 
debit,  et  quidquid  forle  fuerit,  nitetur  evertere. 
Gomportabit  enim  aggerem,id  est,  circumdabit  ope- 
ra  terrena :  etcum  terra  fuerit  (a)  aggvjsla,  facile  om- 
nem  capiet  munitionem.  Post  tantam  autem  victo- 
riam  mutabiturspiritus  ejus  et  perlransibltosejus 
usque  ad  coelum,  et  Deum  se  faciens,  blasphemare 
incipietCreatorem  suum.  Quod  cum  fecerit,  corruet, 
et  ruina  ejus  ostendet,  quam  fortis  divinitas  illius 
fuerit,et  idolorum  simulatio  subquorum  imaginibus 
suo  cultui  homines  subjugabat.  Audiens  igitur  hsec 
propheta  quod  tantustalisque  sit  rex  mundihujus, 
ut  congreget  captivitatem  quasi  arenam  maris,  et 
triumphet  de  regibus  ;  et  tyranni  ridiculi  ejus  sint, 
et  de  omni  munitione  rideat,  et  comportet  primum  C 
aggerem,  et  postea  capiat  eam  ;  et  tantce  superbi® 
sit,  ut  contra  Creatorem  suum  audeat  resistere,  et 
se  facere  quasi  deum,  qui  prius  audactcr  loqueba- 
tur  ad  Dominum ;  et  se,  vel  suum  populum,sive  eos 
ex  quorum  persona  querebatur,  justosessememo- 
rarat :  nunc  in  blandimentorum  verba  prorumpit  et 
ait :  Ergone  tu  a  prinoipio  es,  Domine  Deus  meus, 
sancte  meus  ?  quodque  non  morimur,  nec  capimur 
a  tanto  hoste,  tus  clementiae  est.  Tn  enim,Domine 
constituisti  eum  quasi  carniflcem  ;  et  fortem  fecisti 
eum,ita  ut  autnullus  aut  rarus  ejus  possit  resistere 
fortudini.  Porro  secundumLXXhoc  quod  in  fino  di- 
cilur :  B0%  Et  plasmavit  me,  ut  arguerem  in  disci- 
plina  ejus,  ad  personam  prophetaj  referri  potest,  ut 
sit  sensus  :  Egoautem  propterea  inspiratus  sum  in  n 
prophetam,  ut  arguam  delinquentes,  eldoceam  Do- 
mini  disciplinam.  Quidam  de  [/#/.  a]  Domino  dici 
putant,  qui  a  Patre  idcirco  plasmatus  sit,  et  corpus 
assumpserit,  ut  doctrina  Dei  Patrishomineserudiat. 
Sed  hoc  quam  discordct  a  contextu  superiorum,  et 
totius  loci  continentia,  non  tam  mei  erit  judicii, 
quam  lectoris. 


(Vers.  13,  14.)  Mundi  sunt  oculi  tui,  ne  videtu 
[Al.  videant]  malum,  et  respicere  ad  iniquitatemnon 
poteris.  Quare  non  respicis  super  iniqua  agentes,  et 
taces  devorante  impio  justiorem  se :  et  fades  homines 
quasi  pisces  rnaris,  et  quasi  reptile  non  kabens  princi- 
pem  ?  LXX;  Mundus  ocuius,  ne  videat  mala :  etasfi- 
cere  super  dotorem  non  poteris,  Quare  (h)  aspicissuper 
contemptoreSftacebiscum  devoraverit  impius  justiorem 
se  ?  Etfacies  homines  quasi  pisces  niaris,ei  quasi  rep" 
tilia  non  habentia  ducem.  Tale  quid  et  Jeremias  ad 
Deum  loquitur ;  JusttLS  e^,  Domine,  confiteor :  verum' 
tamen  judicia  loquar  ad  le ;  Quid  est  quod  via  impuh 
rumprosperatur,{c)abundant  omnes  quipraevaricantur 
et  delinquunt  ?  Plantasti  eos  et  radicati  sunt,  genue' 
runt  fitios,  et  fecerunt  fructum :  prope  es  tu  ori  eorum, 
et  longea  renihus  eorum{Jer.xii,  1,  2).Ergo  et  Aba- 
cuc  in  eadem  sontentia :  Mundt  sunt^  inquit,  Domi' 
ne,  oculi  tui ;  et  scio  quoniam  malum  injustumqae 
non  libenter  aspicias,  nec  potest  quisquam  de  tua 
dubitare  justitia.  Yerumtamen  cur  pateris  Babylo- 
nios  tanta  crudelilate  jactari,  et  ab  impioNabucho- 
donosor  justum  opprimi  Israei :  non  quod  perfecte 
justus  sit  [At.  perfeotus  sit]  qui  opprimitur,  sed 
quodopprimentesejustiorsit.Etquomodopiscesqai 
non  habent  principem,  et  irrationabilia  JQmenta,ei 
multitudo  rcptilium  absque  providentia,  subjacet 
fortiori,  et  quicumque  plus  valuerit  viribus,  domi- 
natur  in  alterum:  sicinter  homines,  animal  ratio- 
nale,  et  ad  similitudinem  tuam  conditum,  non  vale- 
bit  ratio,  non  merita ;  sed  vires  corpons,  et  irra- 
tionabilis  fortitudo.  Si  autem  voluerimus  generaliter 
intelligere,  supcr  providentia,  qusrente  propheta : 
Gur  603  diabolus  tantum  valeat  in  ssculo,et  domi- 
nante  Deo  alter  exercet  lyrannidem  ?  Istiusmodi 
sensus  erit,  et  cum  superioribus  h«c  expositio jan- 
getur :  Novi,  Demine  Deus  meus,  sancte  meas, 
quia,  te  providente  et  defendente,  non  morimar ;  et 
scio  quia  propterea  posuisti  adversarium,  at  ipao 
quasi  carnifice,  corriperes  et  nonoccideres  pecca- 
tores.Novi  quianihil  tibi  placeat  injustum,  et  ocali 
tui  ab  omni  iniquitate  sint  puri,  nec  videre  possis 
dolores  eorum,  qui  injustitisesuntsubjecti.Vernm- 
tamon  causam  invenire  non  possum,  cur  Abel  jot- 
tum  Cain  occidatinjustus  {Genes,  iv),  et  taceasTGiir 
sseviente  ceto,  et  omnia  devorante,  non  solum  ml- 
nores  pisciculi,  sed  ipse  quoque  tuus  devoretur  Jo- 
nas  {Jonx  ii)  ?  Quare  impius  vincit,  et  justus  Yia- 
citur?  Ne  hoc  dico  quod  noverim  quemquam  jasti- 
ficari  in  conspectu  tuo,  et  absque  peccato  esse,  et 
humanae  fragilitatisignarussim ;  sed  quomodoSodo- 
ma  et  Gomorrha  comparatione  Jerusalem  josta 
sunt.  EtPublicamus  in  Evangelio  Pharisaei  coUatio- 
ne  fit  justior  {Luc,  xviii) :  ita  et  iste  qui  opprimitor 
a  diabolo,  peccator  quidem  est ;  sed  opprimente  se 


(a)  Haud  bene  Martian.  legerat  aggrvata, 

(b)  Expunximus  hic  negaudi  particulam,quam  edi- 
ti  libri  contrario  sensu  interserunt :  mss.  vero,  ip- 
seoue  ignorat  Gr^cus  textus  hoczl  iTzi^AkTzzn;,  vel  el< 
t(  eTciGXmc^ :  Quare  aspicis,  etc.  Abest  quoque  ab 


Hebrseo  hdS  lalirt,  Quare  respicis,  quamquam  ibi 
nos  negandi  particulam  delere,  mss.  minime  so^ 
fragantibus,  non  ausi  sumus. 

(c)  Florentiaecodd.  penes  Victorium  abuniavermif 
conoinente  Qr»co  euOiivou^ocv. 


1385 


COMMENTARIORUM  IN  ABAGUG  LIB.  I.  GAP.  I. 


1966 


B 


justior  est.  Quare  igitur  doq  est  mensura,  nec  pon-  A 
dus,  utsi  semel  justus  opprimituret  subjicitur,non 
impio,  sed  justiori  se  subjiciatur?  (a)  Dicam  quid- 
quam  sine  te  fieri,  et  te  nolente,  tantum  posse  im- 
piuro?  hoc  sentire  blasphemum  est.  Gum  itaque  tu 
sis  universitatis  rector  et  Dominus,  tu  necesse  est 
facias  quod  sine  te  fleri  non  potest.  Et  haec  dicit 
non  quod  ipse  propheta  sic  sentiat  ut  supra  testa- 
tus  sum ;  sed  quod  impatientiam  humanam  in  sua 
persona  exprimat  :  sicut  frequenter  videmus  Apo- 
stolum  varias  hominum  in  se  recipere  sententias,  et 
nunc  dicere :  Video  autem  aliam  legem  in  membris 
meis^repugnantem  lcgi  mentis  mex^  604  et  captivan- 
tem  me  in  lege  peccaii,  qux  est  in  membris  meis  {Hom. 
VII,  23).  Et  quasi  insipiens  sit :  hratres  ego  non  ar- 
bitror  me  comprehendisse  :  et  ex  parte  oognoscimus^ 
et  ex  parte  prophetamus  {Philipp.  iii,  13).  Ac  rursum 
quasi  perfectus  sit :  Quotquot  ergo  perfecti,  hoc  sa- 
piamus  (1  Cor,  xiii,  9),  cum  utique  non  sit  unius  atque 
ejusdem,  dicere  se  ex  parte  cognoscere,  et  esse  per- 
fectum.  Ac  ne  forsitan  putes  non  Apostolics  con- 
suetudinis,  sed  (b)  nostri  hoc  esse  argumenti  quod 
ipse  loquilur  ad  Corintbios  :  Hxc  autem^  fratreSy 
iransfiguravi  me  et  Apollo  propter  vos,  ut  in  nobisdis- 

(a)  Ms.  Regins,  Non  auo  dicam. 
(6)  Falso.erat  apud  Marlianseum  :  non  apostolicx 

canmetudinis,  sed  nostrx  :  hoc  est  argumentum  quod 
ipne  loquitur.  Gorrexerat  Victorius  minus  incongruo 
sensu,  sed  nostrx  hoc  esse  argumentum,  Optime  vero 
nunc  Reginae  ms.  restituit. 

{c)  Nemo  hominum,  qui  Deum  vere  confitetur, 
ejusque  providentiam  ad  minuta  quaeque  extendi, 
de  fide  credunt,  hunc  Hieronymi  iocum  aut  erroris  G 
non  ar^it,  aut  non  nititur  saniorem  in  sensum  be- 
nigne  mterpretari.  Nobis  universum  contextum  at- 
tendentibus  suismet  verbis  purgari  8.  Doctorem 
posse  ab  erroris  suspicione  persnasum  est ;  neque 
edim  dtirXo);  Dei  providentiam  ad  minima  quaeque 
deduci  negat,  sea  eamdem  rationabiliumf  quam  irra- 
tionabitium,  vrovidentiam  esse. 

(b)  Nomen  noc  Tyri  mendosum  esse  scribarum  cul- 

J»a  autumo.  Ms.  He^inae  minus  male  Tygrin  legit: 
ortasse  autem  Hegrin  reponi  debet,  quod  est  in  a- 
pocrypho  Hermse  libro  nomen  angeli,  qui  bestiis 
prsficitur,vel  estGraecis  litteris  scrib«ndum  67)p{ou, 
aut  6TjD(a)v,  quod  est  bcsliae^  sive  bestiarum:  ut  no- 
men  aa  reptilium  ^enus,  non  ad  angelum  referatur. 
Verum  longe  illa  difficilior  est  (^uaestio,  quisnam  ille 

Sutandus  sit  liber,  quem  stultitia?  S.  Doctor  con- 
emnat.  Nam  quod  prima  fronte  videatur,Uermam, 
sive  Pastoris,  librum  indicari,  non  levia  rationum 
momenta  sunt,  quae  id  sentire  non  permittant.  Pri-  ]) 
mum  averitatis  abhorretspecie,  abs  llieronymope- 
nitus  repudiari  eum  librum,  stultitisque  argui, 
qaem  sspe  alibi  laudat,  ac  pro  Ecclesiastico  habet, 
et  qui  legi  dignus  sit  ad  Hdelium  utilitatem.  Secundo 
habetur  quidem  in  eo  libro  visione  quarta  mentio  de 
angelo,  qui  est  super  bestias  :  veram  non  Tyri,  aut 
Tygrm,  ibi  de  nomine  nuncupatnr,  sed  Heqrin,  auod 
nomen  non  a6T,p{ou,  id  est,6erff^,  sed  ab  iYP^Y"P°^» 
id  est,  vigitis,  deducuntvocabulo,  efTormarique  vo- 
hint  ex  Daniele,  ubi  Nabuchodonosorem  legimus 
l*(priy6po'j  ministerio  ad  bestiarum  sortem  fuisse  re- 
dactum.  Ita  sane  in  omnibus,  sive  edilis,  sive  manu 
exaratis,  Pastoris  libris,  P.  Lenurio  teste,  habetur  : 
Missit  Dominus  angelum  super  bestia^  :  qui  nomen  est 
Begrin,  etc.  Unus  Manuscriptus  Colbertinus  ab  eo- 
dem  citatus  habet,  super  oestiam  cujus  nomen  e4 
Begrin^  vt  aoQ  angelio  tribuatur  nomen,  sed  bestiai 


catis  (I  Cor.  iv,  6).  Alioquin  quomodo  potest  sic  ha- 
bere  Deus  homines  quasi  pisces  maris,  et  velut 
rcptilia  quse  non  habent  principem:  cum  angeli  sin- 
gulorum  quotidie  videant  faciem  Patris  quiin  cgbHs 
est  {Matth.  xviii) :  et  circumdet  angelus  Domini  in 
circuitu  timentium  euni,  et  eripiat  eos  (P*a/.xxxiii). 
Sicut  igitur  in  hominibus  etiam  per  singulos  Dei 
currit  providentia,  sic  in  caeteris  animalibus  gene- 
ralem  quidem  dispensationem  et  ordinem,  cursum- 
que  rerum  intelligere  possumus.  Verbi  gratia,  quo- 
modo  nascatur  piscium  multitudo,  et  vivat  in  aquis, 
quomodo  reptilia  et  quadrupedia  orianturin  terra, 
et  quibus  alantur  cibis.  Caeterum  absurdum  {c)  est 
ad  hoc  Dei  ducere  majestatem,  ut  sciat  per  mo- 
mcnta  singula  quot  nascantur  culices,  quotve  mo- 
riantur,  quae  cimicum  et  pulicum  etmuscarum  sit 
in  terra  multitudo,  quanti  pisces  in  aqua  natent,  et 
qui  de  minoribus  majorum  prsdae  cedere  debeant. 
Non  simus  tam  fatui  adulatores  Dei,  utdum  poten- 
tiam  ejus  etiam  ad  ima  detrahimus,  in  nos  ipsos  in- 

juriosisimus,eamdemrationabiIiumquamirrationa. 
bilium  providentiam  esse  dicentes.  Exquo  liberille 
apocryphus  stultitiae  condemnandus  est,  in  quo  scri- 
ptumest,quemdamangelumnomine(d)Tyriprsesse 

quae  fortasse  a  Graeco  «Ypio;,  feroXy  fera,  bestia  sic 
appelletur.  Sic  et  Ps.  lxxix,  14,  aypioc  (xov6c,  siugu^ 
larisferus.  Fluxa  autem  est  caeteris  contradicentibus 
Golbertini  codicis  fides,  utpote  recentioris,  et  qui 
scioli  glossatoris  ingenium  redoleat.  Denique  nec 
jure  Pastor  in  hoc  stuUitiae  argui  possit,  quod  ange- 
lum  scripserit  praeesse  reptilibus^  quae  veterum  Pa- 
trum  sententia  est,  ut  inferius  ostendemus :  in  quam 
et  concessere  passim  doctores  schola&tici  post  S. 
Thomam,  ii  Part.,  q.  110,  art.  1 :  ad  1,  Unaqu3sque 
res  visibilis  in  hoc  mundo  habet  potestatem  angelicam 
sibi  prsspositam.  Sunt  adeo  qui  velint,  non  Pastoris 
librum,  sed  Recognitiones  Glementi  attributas  abs 
Hieronymo  hic  8uggilIari,quod  nimirum  tradaturibi 
lib.  I,  cap.  XLV :  sinyulis  quibusque  creaturis  principes 
a  Deo  constitutos, . . .  ipsis  quoque  arboribus^  monti^ 
busque  ac  fonlibus,  et  fluminibus, . . .  tum  angetis  an- 
gelum  principem,  spirltibus  spiritum^  sideribus  sidus^ 
daemonibus  dxmonem,  avibus  avem,  bestiis  bestiam, 
serpeniem  serpentibus,  piscem  piscibus,  hominibus  ho^ 
minem.quiestChristusJesus.Ei  siquidem  r^rtnomen, 
utcumque  scribarum  incuria  male  depravatum  pro 
Therif  Graecum  est  6r)p{ov  quod  proxime  accedit  ad 
fidem :  probabilius  hoc  quoque  sit,  respici  Pseudo- 
Clementem,  qui  angelicam  potestatem  bestiis  prae- 
positam  nuncupaverit  bestiam.  Verum  neque  hsec 
satis  arridet  conjectura  cum  aliisde  causis,  tum  ea 
praecipue,  quod  non  angelum,  sed  bestiam  bestiis 
pracfici  Pseudo-Glemens  ille  docuerit.  Rectius  pro- 
inde  visum  est  aliis,  apocryphum  qui  minime  nunc 
exstet,  librum  donotari  abs  Hieronymo,  in  eoque 
merito  argui  stultitias,  quod  nomina  functionesque 
singtalisangelorumdcterminaverit.Etsuspicatisunt 
quidam,  ex  Origene  Homil.  13  in  Ezechielem  et 
lib.  I  de  Principiis,  cap.  5,  ipsiusmet  Ezechielis  pro- 
phetias  de  Tyro  alludi.  Nam  praefecisse  Deum  ani- 
malibus  et  plantis  angelos,  vulgo  apud  Veteres  ac- 
cepta  sentcntia  est,  quam  prae  caeteris  edisserunt 
idem  Origenes  Homil.  14  in  Num.,  23  in  Jonam,  8 
in  Jerem.  et  4  in  Ezechiel, ,  Athenagoras  Legatione 
pro  Christianis  p.  27  citatus  aMethodio  apud  Epi- 
phanium  haeresi64,  num.21 ;  E[iiphanius ipselib.de 
Mensuris  et  Pond^ribus,  c.  22;  Theodoritus  Qusst. 
32,  in  Genes. ,  etc  Eaque  fuit  Platonicorum  sententic^ 
in  Porphyrio  fcfpi  &7coxt)^  i[Ai(^^](U)v  Ub.  2« 


iwr 


S.  Wsmi  HlERONTMt 


IMB 


reptilibus  :  #05  et  in  hanc  similitudinem  piscibus 
quoque  et  arboribus,  et  bestiis  univereis  proprios 
in  custodiam  angelos  assignalos. 

(Vers.  15  seqq.)  lotum  in  hamo  suhlevavit,  tra- 
xit  iilud  in  sagena  suay  et  congrabit  in  rete  suum: 
snper  hoc  laetabitur  et  exsulavit.  Propterea  immolabit 
sagenm  su3^,  et  sacrificabit  reti  suo,  quia  in  ipsis  m- 
crassata  est  pars  ejus^  et  eibus  ejus  electus :  propter  hoc 
ergo  expandit  sagenam  suam,  et  semper  inter/icere 
gentes  non  cessat  [ Vulg.  parcet] .  LXX  :  Consumma- 
tionem  in  hamo  sublevavit,  et  attraxiteum  in  reti  suOt 
et  oongregavit  eum  in  sagenis  suis :  propter  hoc  lasta- 
bitur  et  gaudebit :  propterea  immolabil  [Al.  immoltim(\ 
sagenas  sua!,  et  iyicendet  reti  suo,  quia  in  ipsis  incras- 
savit  partetn  suam,  et  escx  ejus  electx  :  propterea  ex- 
pandit  rete  suum^  et  semper  interficere  gentes  non 
cessat.  Quia  supra  pisces  nominaverat,  dicens  :  Et 
facies  homines  quasi  pisces  maris^  et  quasi  reptHe^ 
quod  signiflcantiusdicitur  in  Hebneo  rembs  rUTDl), 
id  est,  xivoj|jLsvov,  omne  videlicet  quod  moveri  po- 
test,  idcirco  fxexacpops^v  piscium  servat  in  casteris,  ut 
quomodo  piscator  mittit  hamum,  et  rete  et  sagenam, 
ut  quod  hamus  non  potuit  rete  comprehen(1at,quod 
evaserit  rete  sagenis  latioribuscircumdetur  :  itaet 
rex  Babylonius  cuncta  vastaverit,  et  universum  ho- 
minum  genus  suam  prxdam  fecerit  (Dan.  iii).  Porro 
quod  ait :  Lsetabiiur  atque  gaudebitf  et  immolabit  sa- 
gense  sux,  et  sacrificabit  reti  suo,  idolum  signiflcat 
quod  fecit  in  campo  Dura  [^4/.  Duram]  ot  simulacrum 
Belis,  cui  quasi  grandi  sagenae  immolavit  pinguissi- 
mas  victimas,  totas  quas  vicerat  nationes  ad  cultum 
ejus  cogens.  In  ipsis  quippe,  606  hoc  est,  in  idolis 
suis  incrassatum  esse  se  credens,  et  suam  partem, 
id  est,  omnes  se  habere  divitias,  quasi  grandes  pi- 
sees  etiam  principes  quosque  atquc  rcges  suo  sub- 
jogavit  imperio,  quas  escas  electas  vocat.  Et  quia 
semel  piscatione  opulentissima  saturatus  est,  et  sa- 
genam  suam,  id  est,  suum  replevit  ezercitum,  pro- 
pterea  gentes  interflcere,  id  est,  semper  pugnare, 
et  jugulare  non  cessat.  Porro  sccundum  Septuaginta, 
impius  diabolus  (qui  opprimit  justum,  et  habet  ho- 
mines  quasi  pisoes  maris,  et  vastat  cuncta  quasi  re- 
ptilia  non  habentia  ducem)misit  hamum  suum  con- 
trarium  ei  harao,  a  quo  per  apostolum  Petrum 
primus  captus  est  piscis,  in  cujus  ore  inventus  est 
stater  {Matth.  xvii).  Et  adhassit  hamo  ejus  Adam, 
et  attraxit  eum  foras  de  paradiso  rete  suo  :  et  coo- 
peruitillum  sageni8suis,variiset  multiplicibusdolis 
atque  fallaciis.  Idcirco  laetabitur,  et  decipulas  suas 
plus  arbitratur  esse  quam  prsceptum  Domini.  Et 
immolabit  non  hamo  (qui  perversus  sermo  intciii- 
gitur,et  adhuc  in  principio  constitutu8),8cd  reti  suo, 
quia  pinguissimas  in  ipso  hostias  comprehendit.  Et : 
Per  unum  hominem  peccatores  constituti  sunt  plurimi 
ifiom,   y,   19),   et  in  Adam  omnes  mortui  sumus 


A  (1  Cor.  xv),  et  universi  demcepe  tnllicti  eum  illo 
pariter  de  paradiso  ejecti.  Unde  et  cibi  ejus  electi 
sunt :  ut,  secundum  Psalmistam :  Quaerat  aDeo escam 
sibi  {Psal.  ciii,  21),  prophetas  subvertere  voiens  et 
aposlolos.  Et  quia  prinium  decepithominem,  qooti- 
die  universum  humanum  genus  interOcere  non  ce^ 
sat.  Potest  autem  et  de  hsereticorum  accipi  pervem 
multiplicique  607  doctrina,  quod  et  ipsi  hamo  sao, 
et  rete  suo,  et  sagenis  snis  plurimos  pisces  capiant, 
et  multa  reptilia  comprehendant,  et  idctrco  laBteik- 
tur,  et  sermonem  suum  quo  decipere  et  persuadere 
potuerunt,  quasi  Deum  adorent,  et  illum  colaaf, 
illum  exspoliant  :  ipsi  omni  arte  deserviant,  per 
quem  scianl  a  se  tantas  victimas  interfectas,  et  fan- 
tos  potentium  (a)  atque  sanctorum  esse  deceptos, 

P  quos  pinguempartem  et  electasescasScriptaraDniic 
nominat.  Propterea  in   similitudinem  bestiamm, 

-  qu(B  gustatum  semel  sanguinem  semper  sitiunt,  ex- 
pandunt  rete  suum,  et  hoc  omne  eorum  studiutt 
est,  ut  non  paucos,  sicut  in  principio,  sed  plarM 
interOciant.  Non  ambigit  de  interfectione  multamm 
gentium,  qui  tantam  hsereseon  et  perversarum  do- 
ctrinarum  multitudinem  diaboli  viderit  hamo,  rete, 
sagenisque  comprehensam  :  et  tamen  capture  et^ 
rum  finis  interitus  est. 

(Gap.  II.  —  Vers.  1.)  Supe^  custodiam  meamsiabo, 
et  figam  gradum  super  munitionem^  et  contemplab» 
ut  videam  quid  dicatur  mihi  et  quid  respondeam  ad  ar- 
guentem  me.  LXX  :  Super  custodiam  meam  stabo,  et 
ascendam  super  petram,  et  cantemplabor  ut  videam 
quid  loqualur  in  [  Al.  ad]  me,  et  quid  retpandeam  td 

C  correptionem  meam.  Symmachus  manife8tius(6]e8t 
persecutus  :  Quasi  custos  super  speeulam  stabOf  d 
stabo  veltU  inclusuSj  et  contemplabor  lU  videam  fmi 
dicntur  mihi,  et  quid  respondeam,  et  conlradicamair 
versuth  arguentem  me.  Pro  munitione  et  petra,  in 
cujus  locum  Symmachus  interpretatus  eat  condMr 
sum,  in  Uebrso  ponitur  masur  (1*I3»D)>  quod  Theo- 
dotio  gyrum,  Aquila  et  quinta  editio  {c)  cirdnm 
transtulerunt.  Prim^  causationi  responderat  Dooa- 
nus  :  Aspicite  in  gentibus,  et  videte,  et  admiramini, 
et  obstupescite.  At  quam  propheta  quasi  superioni 
dicti  agenspcBni(entiam,temperaveratquidemqo9- 
stionem,  dicens  :  Domine Detis meus^  sancte  meus,d 
non  moriemur  {Supra  i,  12).  Sed  nihiiominus  ciuil 
yeneratione  et  laudibus  Dei  ipsum  fuerat  soisdUtos: 

j)  Mundi  sunt  oculi  tui  ut  non  videas  malumy  et  respiem 
ad  iniquitatem  nescis  {Ibid.,  13).  Quare  non  respicit 
super  iniqua  agentes,  et  taces,  devorante  impio  jn- 
stiorem  se?  Et  quse  esset  justi  devoratio,  6M  exao- 
cutus  in  partibus  est :  ut  fierent  homines  quasi  pi- 
sces  maris,  et  quasi  reptilia.  Et  quod  hamo,  et  st- 
gena,  et  rete  suo  omnes  ad  intcritum  traherentnr, 
et  non  esset  finis  interfectionis  corom.  Itaqueqaii 
propheta  est,  et  proptereu  quserit,  et  dubitare  it 


(a)  Regin.  ms.  tantos  potentium  a  se  esse  deceptos. 
{b)  Verba  est  persecutus,  Regin®  ms.  nescit. 
(c)  Verias  hoc  est,  auod  ex  Reginse  ms.  reseribi- 
musi  post  Vietor,  ctrcmvm,  pro  quo  logit  Martiaa, 


circum.  Consonat  in  subnexa  expositione  Hieroof- 
mu8,  ubi,  Et  hoc,  inquit,  gyro  et  circino,  quasi  — * 
sequar^  ne^  eto. 


1989 


GOMMENTARIORUM  IN  ABACUC  LIB.  I.  CAP.  11. 


1260 


dicit.  utquod  flli  responderetur,  rcspondeatur  om-  A  virum  in  Isaia  fit,  dicens  :  Adhuc  loquente  te,  dicamf 


nibus :  StabOy  inquit,  in  specula  mea^  id  est,  in  pro- 
phetiae  mero  sublimitate,  et  videbo  postcaplivitatem 
populi,  et  eversionem  civitatis  et  tcrapli,et  deinceps 
quidsequatur.  Vel  certeita:  Gustodiam  omni  dili- 
gentiacor  meum,  et  stabo  superChristum  petram. 
Ethoc  gyro  et  circino  quasi  niuro  sepiar,  nead  me 
leo  rugiens  possit  irrumpero,  ct  videbo  quid  mihi 
post  secundam  quaestionem  respondeat  Deus  :et  post- 
quam  mihi  responderit.etmecorripueritmalefuisse 
conquestum,  quid  egoquoqueeidebeamrespondere. 
Eleganter  autem  et  niiro  sensu  humanam  describit 
impatientiam,quam  in  disceptationibus  semper  ha- 
bere  consuevimus  :  ut  antequam  nobis  ex  adverso 
aliquis  respondeat,  et  sciamus  in  quo  nos  arguerit, 


ccce  adsum  [Isai,  lxv,  24).  nunc  quoque  propheta 
respondit  Dominus,  et  praecepit  ut  scribat  visionem, 
et  digerat  ].4/.  dirigat]  eam  super  tabulas,  id  est, 
raanifestius  scribat.  Tabulas  autem  puto  illas,  de 
quibus  et  apostolus  loquitur  ad  Gorinthios  :  Epiftola 
nostra  vos  estis,  scripta  in  cordibus  nostris :  qux 
cognoscUur  et  legitur  ab  omnibus  hominibus  :  mani- 
festati,  quoniam  estis  epistola  Christi,  ministrata  [Al. 
manifestata]  a  nobiSf  et  seripta  non  atramentOy  sed 
spiritu  Dei  viventiSy  non  in  tabulis  lapideis,  sedin  ta- 
bulis  cordis  carnatibus  [W  Cor.  iii,  23j.  Sed  et  Salo- 
mon  tale  quid  significat  in  Proverbiis  dicens  :  De- 
scribe  eam  super  latitudinem  cordis  tui  (Prov,  iii,  3). 
Scribere  autem  jubetur  planius,  ut  possit  leotor 


ad  rcspondendum  paremur.  Ex  quo  ostenditur  re-  p  currere,  et  nuUo  impedimento  velocitas  ejus,  et  le- 
spensionem  non  rationis  esse,  sed  contentionis.  Si      gendi  cupido  teneatur.  Et  hoc  prsecipit,  quia  adhuc 


enim  esset  ratio,  responsio  debuerat  expectari,  et 
sic  videre  utrum  respondere  deberet,  an  consentire 
rationabili  responsioni.  Sed  et  hoc  notandum  exeo 
quod  dixerat,  Ut  videam  quid  loquatur  in  me,  pro- 
pheticam  Visionem  et  eloquium  Dei  non  extrinsecus 
ad  prophetas  fieri,  sed  intrinsecusetinteriori  ho- 
mini  respondere.  Unde  et  Zacharias  :  Et  angeius,  in- 
quit,  qui  loquehatur  in  me  (Zach.  i,  9).  Et  in  Psalmis  : 
Audiam  quid  loquatur  in  me  Dominus  [Psal.  Lxxxrv,9). 
(Vers.  2  seqq.)  Et  respondit  mihi  Dominus,  et 
dixit :  Scribe  visum,  et  explana  eum  super  tabulas 
ut  percurrat  qui  legerit  eum,  quia  adhuc  visus  procul, 
et  apparebit  in  finemy  et  non  mmtietur :  si  moram  fe- 
eerit  exApecta  illum  :  quia  veniens  veniet^  et  non  tar- 


visio  procul  est,  et  in  tempore  constituto.  Et  cum 
finis  rerum  adveneril,  tunc  etiam  ille  veniet,  et  pro- 
babitur  prophetia  vera  opere  completa.  Quod  si 
forte  pro  cupiditate  tua,  o  lector,  et  vivendfls  visio- 
nis  ardore,  paululum  tibi  visum  fueritmoramfacere 
quod  promissum  est,  noli  desperare  venturum : 
sed  exspecta  patienter  :  me  enim  habes,  qui  tibi 
polliceor  et  dico  :  VenienSj  venietf  etnontardabit.  8i 
qui  autem  incredulus  est  hujus  sponsionis  mes, 
610  et  me  dicente,  veniens  veniet,  et  non  tradabit, 
cceperit  ambigere,  et  in  se  tacitus  fiuctuare,  putans 
non  esse  veniu^^um  quod  moratur  ad  tempus  ;  hic 
mcae  animae  displicebit,  juxta  illud  :  Neomenias  et 
sabbata  vestra  odit  anima  mea   (Isai.  i,  15).  Qaod 


dabit :  eccequi  incredulus  est,  non  erit  recta  anima  C  autem  animam  suam  Deus  dixit,  pro  mente  et  cogi- 


efus  in  semetipso.  Justus  autem  in  fide  sua  vivet. 
LXX  :  Et  respondit  ad  me  Dominus,  et  dixit :  Scribe 
visionem,  et  manifeste  in  buxum  (AI.  buxo)  ut 
(a)  persequatur  qui  legit  ea :  quia  adhuc  visio  [Al. 
visioni]  in  tempus,  et  orietur  in  finem,  et  non  in 
•09  vacnum.  Li  defecerit,  sustine  eum,  quiaveniens 
veniet,  et  non  tardabit :  si  retraxerit  se^  non  placebit. 
animae  mcse  in  eo.  Justus  autem  ex  fide  mea  vivet. 
Pro  tabulis  et  buxo,  quod  Hebraice  dicitur  alluoth 
[Al.  luth]  (mnSn),  Symmachus  interpretatus  est 
paginas,  Et  ubi  Septuaginta  possuerunt :  Justus  au- 
tem  exfidemea  vivet,  omncs  aequaliter  transtulerunt, 
ex  fidesuavivet.  D^nique  Symmachus  significantius 
interpretans  ait :  Justus  autem  per  futtmi  propriam 


tatione  debemus  accipere,  ut  sit  intellectus :  meo 
sensui  displicebit.  Sicut  autem  displicebit  ille  qui, 
me  promittente,  dubitaverit  venturum  esse  quod 
spondeo  :  ita  justus  qui  credideritpromissionimeffi, 
vivet  in  fide  sua.  His  quasi  lineis  capituli  hujus  pic- 
tura  descripta  est.  Quod  autem  dicit,  hujuscemodi 
est,  ita  dumtaxat  ut  ct  translationem  Septuaginta 
misceamus.  Scribe  in  corde  tuo,  et  quasi  parvuli  qai 
prima  elementa  accipiunt  litterarum,  curvos  apices 
et  trementem  manum  in  buxo  erudiunt,  et  ad  recte 
scribendum  meditationeconsuescunt:  itatu  quoque 
qui  ex  persona  ambigentis  locutus  es  populi,  in  ta- 
bulis  cordis  tui  et  in  buxo  pectoris  scribe  qnod  dico. 
Visio  enim  est  quas  promittitur  jubeturquo  describiy 


«tiamvtt^e^  quod  Gra8cedicitur,(6)6  otxato;  Tfj  ^xutov)  t\  etscribimanifestius,  ut  nullo  involvatur  nubilo,  et 


tziazti  ^y.aEi :  B/VEmunatuo  (^nj1?2Nl)  quippe,  quod 
interpretatur  in  fide  sua,  si  job  et  non  tau  litteram 
baberet  in  fine,  ut  Septuaginta  putaverunt,  et  lege- 
retur  BAEMUNATni  (^nJIDNl),  recte  transtulissent, 
in  fide  mea,  Nunc  autcm  similitudo  litteraB  vau  et  job, 
quas  mensura  tantum  inter  sc  distant,  causa  erroris 
tuii.  Hoc  quare  dictum  sit,  sequens  disputatio  com- 
prehendit.  Juxta  repromissionem  qua3  ad  sanctum 

(a)  Regin.  ms,  ut  currat,  quao  proprie  Aquilae  et 
Symmacho  tribuitur  interpretatio,  Bttw;  xpi/Ti. 

ijb)  Uunc  locum  depravatum  invonies  in  antiquis 
editionibus,  tam  in  ordine  Grascorum  verborum, 
quam  in  lactione  contextus  Hebraici.  Conferat  qni 

Patroi..  XXY, 


nullis  aenigmatum  obscuretur  ambagibus :  manifesta 
spes  manifestam  habeat  sponsionem.  Hoc  autem,  o 
propheta,  praecipio,  non  quod  tu  nescias  (non  enim 
esses  propheta,  si  ignorares),  sed  ut  quod  tu  mani* 
festius  scripseris,  lector  absque  impedimento  et  dif- 
ficultate  possit  legere  atque  pescurrere ;  quod  Se- 
ptuagintatranstuIerunt^Siro)^  8t(jL>xi[^  6dvaYiv(t)9X(ov,id 
esif  ut  pe,sequatur  qui  tegit ;  juxta  illum  sensum, 

voluerit.  Mart.  —  Hanc  Martianaeus  sententiam 
Graecorum  trajectione  verborum,  dum  emendare 
vult,depravatIeeensiT(9Teixfi6  8{xatoc  btuxov»  (^ijosi. 
Nos  quemadmodum  et  ab  Eusebio  laudatur,  et  jaiR 
iode  ab  Erasmi  erat  editionei  reposaimns. 


H 


mi 


S.  EUSEBH  HIERONYMI 


OM 


quiad  Timotheum  scribitur:  Persequere  justiiiamy  f^  runt.  Cum  utique   61^  debuerint  *juxta  id  quod 


et  pietatem  et  fi^dem^  chariiaierti^  patierdiamy  mansue- 
tudinem  (I  Tim,  vi,  11).  Et  ad  Romanos  :  Hospitali- 
tatem  sectantes  {Rom.  xii,  13).  Et  ad  Corinthios  : 
Persequimini  charitatem{l  Cor  xiv,  1).  Ipsa  autera 
visio  de  qua  tibi  dixi :  scribevisionem,  et  manifesta 
in  buxo,  ut  possit  persequi  qui  legit,  adhuc  in  tem- 
pore  constituto  est,  de  quo  Salvator  ait :  Tempore 
acceptabili  [Al.  acceplo]  exaudivi  (e,  et  zn  dic  saiutis 
auxiliatus  sum  tibi  {Isai.  xlix,  8).  Et  orielur  in 
consummatione  mundi,  et  in  extrema  diei  hora,  de 
qua  loquitur  et  Joannes  :  Filioliy  nunc  hora  yiovis- 
sima  est  (I  Joan,  ii,  18).  Et  non  frustra  veniet  1 
salvabit  enim  multos,et  cum  reliquiis  Israelitici  po- 
puli  611  multitudinem  gentium  congregubit.  Quod 


primum  interpretati  sunt  visionem,  etiam  ih  reliquis 
femininum  genus  ponere  visionis,  ut  dicerent  «- 
specta  eam :  quiavenicns  veniet:  quod  si  se  subiraxe- 
rit,  non  placebit  animx  mex  in  ea^  idest,  invisione. 
Hoc  propterea,  ne  quod  sciebamus,  videremur  ta- 
cere.  CaDtcrum  non  ignoro  secundum  inl^rpretatio- 
nem  eorum  possc  et  ita  accipi :  Scribe  visionem  in 
qua  Christus  repromittitur,  et  prophetiiE  tuae  vel  in 
buxo,  vol  in  tabulis,  vel,  ut  Symmachus  transtulit, 
pagmis,  hunc  texe  sermonem,  quod  tempore  consti- 
tuto;  et  in  consummatione  mundi  veniat  Fiiiua 
meus,  qui  salvet  oves  perditas  domus  Israel,  et  aiias 
quoqus  oves  aijtiquis  ovibus  copulet,  ct  unum  eni- 
ciens  gregem  jungut  duas  virgas,  quas  Ezechiel,  id 


sipaululum  sesubtraxerit,  etvotis  tuis,  lector,  qui  n  est,  virius  Dei,  sociatas  et  sibi  rnvicem  cobxrentefl 


legere  juberis  in  buxo,  et  in  tabulis,  quas  prophcta 
descripsit,  venire  tardius  visio  coeperit,  exspecta 
eam  :  quia  veniens  veniet,  et  non  tardabit.  Si  autem 
dubitaverit  fides  tua,  et  putaveris  non  evenire  quod 
spondeo,  habebis  pro  grandi  poena  quod  meoc  animas 
displicebis.  Justus  autem  qui  crcdil  verbis  mcis,  et 
de  his  non  ambigit  qus  polliceor,  habebit  prsmium 
(a)  vitam  sempiternam.  Nec  statim  debes  arguere  vel 
in  te  interficiendo,  vel  in  illo  viviflcando  quod  apud 
me  acceptio  personarum  sit,  quia  ipse  vivificationis 
suffi  causa  est,  qui  ex  fide  sua  vivit :  sicut  tu  ex  eo 
quod  te  subtraxisti,  ^t  credere  noluisti,  displicuisti 
animffi  meas.  Manifeste  autem  in  his  de  adventu 
Christi  prophetia  est,  Unde  et  proposita  qUcBstio 
Bolvitur,  quoddonec  ille  veniat,  iniquitasdominetur 
in  mundo,  et  judicium  non  perveniat  ad  finem  :  et  C 
verusNabuchodonosor  capiat  retosuo  et  sagena  ho- 
mines  quasi  pisciculos,  et  rationablle  [Al.  rationale] 
animalquasi  reptile,  non  habens  principem.  Porro 
quod  pro  visione  interpretati  sumus,  quiaadhuc  visus 
procul :  et  simoramfecerit,  exspecia  illum,  id  est,  vi- 
sum  :  non  puiet  aliquis  errore  deceptus  pro  visione 
qua  est  generis  feminini,  visum  posuisse,  qui  est 
generis  masculini,et  minus  usitatum  est  in  Latino, 
Siquidem  hazon  ftTrn),  quod  Aquila  interpretatur 
6pa(xstTt(7(jLov  apud  HebraBos  genere  masculino  visus 
dicitur,  et  usque  ad  finem  sub  oodem  genere  visio- 
niSj  id  est,  visus,  masoulina  declinatio  conservatur. 
Septuaginta  autem  dicentes :  scribevisionem :  etpost- 
eai  si  defecerit,  susiine  eum :  quia  veniens  veniet,  et 


tenot  in  prophetali  manu  [E?^c.  vii).  Quod  si  pau- 
lulum,  0  propheta,  vel  tu,  popule  (ex  cujus  persona 
dubitare  visus  cst  et  propheta  meus),  se  subtraxerit 
Christus,  et  visus  fuerit  retardarc,  exspectaillnra, 
veniens  enim  veniet,  et  non  tardabit,  et  cq^teraqne 
jam  supra  exposuimus.  Porro  quod  Apostolus  LXX 
magis  testimonio  abusus  est,  ad  llomanos  scribens: 
(b)Jusius  autemexfi,de  meavivet{Hom.i^il)^eiTiontio 
quodhabeturinHebraicOjCausaperspicuaest.Scnbe- 
ba  t  enim  Romanis,qui  Scripturas  Hebraicas  nesoie- 
ba  nt :  nec  crat  ei  cura  de  verbis,cum  sensus  esset  in 
tuto,et  damnum  ex  eo  pra^sens  disputatio  non  haberel 
Alioquin  ubicumque  diversus  est  sensus,et  aliterscn. 
ptum  estin  Uebraico,  aliter  in  LXX,  nota  eum  utibis 
testimoniis  qua>  a  Gamaliete  doctore  iegis  didicmt. 
(Vers.  5  seqq.)  Et  quomodo  vinum  potantem  deci- 
pit,  sicerit  vir  superbuSy  et  non  decorabitw,  qui dHa* 
tavit  quasi  infernus  animam  suam,  et  ipse  quasi  mon, 
einon  adimpleiur.  Et  (c)  congregabit  ad  seomnes  gen- 
tes,  \et  coacervabil  ad  se  omnes  populos.  Numquid  non 
omnesistisupereumparabolamsumentyetloqueiam^^ 
gmaiumejuSjCt  diceiur:  Vae  ei  quimultiplicat  nansua:vh 
queguo aggravai contra sedensum  lutumf  numquviHs 
613  repente  consurgejit  qui  mordeant  te  :  et  susds- 
buntur  lacerantes  te,  et  eris  in  rapinameU  ?  Quiats 
spoliasti  gentes  multas,  spoliabunt  te  omnes  qui  reHr 
qui  fuerint  de  populis  propter  sanguinem  homiHis,d 
iniquitaiem  terrse^  ctviiatis  et  omnium  habitantinmin 
ea.  LXX  :  Qui  autem  arrogans  est  et  contempior,  vir 
superhuSy  nihil  perducit  ad  finem  :  qui  dilatanMsiett 


non  tardabit :  si  subtraxerit  se,   non  piacebit  animse  Q  infemus  animam  suam,  et  iste  quasimors,nmedm' 


meaein  eo,  primum  interpretati  aunt  visionem  genere 
feminino,  qu»  apud  Hebraeos,ut  diximus,  masculini 
Cfit.  Deinde  secundum  Hebraioum  genus,  ubi  decli- 
natur  masculine,  su^tine  eum,  et  non  placebit  animae 
m««l?meo,  ipsiquoquemasculino  genere  declinave- 

(a)  In  Rogins  va^.^prxmium  nomine  vitam  sempi- 
temanu  Nec  statim  debes  arguere  vel  in  le  rejiciendo. 
vel  in  illOy  etc. 

{b)  Hieronymus,  inquit  Victorius,  tam  hic,  quam 
Gauat.  iii,  testatur  LXX  scripisse  :  Justu^  autem  ex 
fidemeavivet.  Quamleotionem  antiquissimus  Vatica- 
1^9  codex  retinuit :  habent  enim  6  8^  ^{xato;  bc 
iclTcacb^  (jLov  JHm%v ;  ex  quo  apparet  Rom,  i  it« 


pletur.  Et  congregabit  ad  se  omncs  gentes,  elftcc^ 
ad  se  omnes  populos :  nonne  universa  fixe  advenw 
eum  parabolam  sument,  et  propositionem  ad  najrro^ 
nem  ejus^  el  dicent :  Vge  qui  muitiplicai  sihiqvx^ 
suntsua  :  usqueqno  aggravat  torqucm  suam  gruviUrt 

quoque  legendum  esse.  Hebraeorum  autemxscrite- 
tur :  Justus  auiem  meus  ex  fide  vivet,  veluti  voi  '^ 
ex  sequentibus  pondeat,  sicut  pendet  Num.  xn: 
iv  Ttj>njT|Xa)(jai  aojtov  ^vjXov.  SimiIitudojodetH>iB 
voce  injl^^^l  aiversitatem  induxit. 

{c)  AdHebraicum  etVulgatameditionem  Vietoiis 
rescribit,  Congregavit,  et  coacervavit. 


1203 


GOMHENTARIORUM  IN  ABACUG  LIB.  L  GAP.  II. 


1294 


quia  subUo  cmsurgent  mordetUes  eum,  et  vigilibunt  J^  quae  non  peperit.  Usquequo?  vel  incfepantium  est 


insidialores  tui,  et  eris  in  rapinam  iUis  ?  Quia  tu  ex- 
spoliasti  gentes  multas,  exspoliojbunt  le  omnes  reliqut 
populi  propter  sanguinem  hominum  et  impietates  ter- 
rsBy  et  civitatis,  et  omnium  habitatorum  ejus.  Gum 
hasc  de  Christi  advintu  sint  repromissa,  sive,  ut 
quibusdam  placet,  de  visionis  Vme,  et  de  comple- 
tione  auxilii  Dci  :  quod  qui  crediderii  esse  ventu- 
rum,  vivet  ex  fide  sua :  qui  vero  incredulus  fuerit, 
Domini  animas  displicebit :  Nabuchodonosor  rex  Ba- 
bylonius  decipietur  superbia  sua.  Et  quomodo  vi- 
num  contra  potentem  facit,et  postquam  surrexerit, 
neque  pes,neque  mens  suum  ofQcium  tenent;om- 
nisque  lastitiayUt  mentis  exhilaratio  vertitur  in  rui- 
nam  :  sic  vir  superbus  non  decorabitur,  nec  volun- 


voxi8ta,vel  judicii  diem  demonstrantium.fi/  aggra" 
vans  torquem  suam  infinito  pondere.Et  pulchre,  quia 
arrogans  et  superbus  est  (superbia  autem  proprie 
in  extensione  colli  et  cervicis  erectione  monstratur) 
torques  gravissima  sit,  ut  curvet  quod  fuerat  ere- 
ctum.  Et  istud  eveniet  quia  subito  consurgent  qui 
mordeant  eum,  vel  angeli,  (c)cum  quibus  diabolas 
tradetur  in  p(Bnam,vel  qui  ab  eo  tenti  fuerant,agen- 
tes  postea  poenitentiam  ;  et  ad  Christi  vexilla  con- 
versi,mordebunteum,juxta  illud  quod  alibi  dicitur: 
Vifi  pacilici  tui  posuerunt  insidias  tibi  {Jerem. 
xxviii).Denique  sequitur  :  Et  evigilabunt  insidiatO' 
res  tuif  id  est,quo8  ante  consopieras,quo3  inebria- 
veras,  illorum  insidiis  subjacebis,  vastantium  re- 


tatem  suam  (a)  perducet  ad  fmem^et  juxta  Symma-  ^  gnum  tuum,et  eos  qui  captivi  fuerunt  in  Ghristi  tur- 


chum  oux  su^iropTJdEi,  hoo  est,in  rerum  omnium  erit 
penuria.Qui,quasi  mors  et  infernus,  non  saturatur 
occieis :  et  omnes  gentes  cunctosque  populos  suo 
imperio  subjugans,  finem  avaritiae  non  putavit. 
Nonne  cum  inebriatus  fuerit  poculo  Domini,  et  me- 
raco  calice  consopitus,omnes  super  eum  per  com- 
parationem  loquentur,  Tzp^^Xr^  [xa  ?  Vffi  ei  qui  totum 
orbem  vastans,  non  saturatur  rapinis,  nec  desinit 
exspoliare  jam  nudos,  et  ad  hoc  tantum  ssvit,  ut 
(b)  devoret,  et  iniquitatis  etprsdarum  onere  quasi 
gravissima  torquc  se  deprimat.SimuIque  considera 
qaam  elegantermultiplicatrsdivitiasdensumappel- 
laveritlutum.  Numquid  614  non  repente  consur- 
gent  Medi  atque  Perss,  qui  BabyJoniorum  impe- 
rium  de8truentes,mordeant  eum  primum,et  postea 


mas  rcdigentium.  Tu  enim  deprffidatus  es  gentes 
multas,  et  Judaicum  populum  615  ornatu  et  ve- 
stibus,  quas  ei,  dederam,  spoliasti:  idcirco  omnes 
reliqui  populi,qui  tuo  imperio  non  subjecerint  {AL 
subjecere]cervicem,spoliabuntte,et  nudum  facient. 
Quinettu  interfecisti  gentesplurimas,et  fudisti  san- 
guinem  earum.  Sed  et  terr®  impietas,  id  est,  Ju- 
daicffi,  et  civitatis  Jerusalem,  et  omnium  habitato- 
rum  ejus  (qui  dixerunt  adversum  Creatorem  suum : 
CrucifigeyCrucifige  eum  :  sanguis  ejus  super  nos  et  su- 
pef  fitios  nostros  [Joan,  xix,  7],  revertetur  in  caput 
tuum,et  exspoliationis  tuffi  causffi  erunt.  Potest  au- 
tem  hoc  ipsum  et  de  Antechristo  interpretari,  qoi 
intantum  erit  arrogans  et  superbus,  ut  in  templo 
Dei  sessurus  sit,  faciens  se  Deum,  Et,  qnasi  infer- 


iacerent;  fiatque  eis  Nabuchodonosorin  rapinam,  G  nus  et  mors.tantos  interficiet,  et  ad  se  congregabit, 

etvastator  totius  orbis  exspolietur  a  reliquis  popu- 

lis,  qui  manum  et  crudelitatem  illius  evadere  po- 

tuenint?  Hoc  autem  ei  fiet  propter  sanguinem  ho- 

minis,  id  est^Judffi,  et  iniquitatem  terrffi,  videlicet 

l8rael,et  civitalis,haud  dubium  quin  Jerusalem  et 

omnium  habitantium  in  ea  generaliter  populum 

significans.Discutiamus  etSepluaginta.Omnia  qus 

de  Babylone  et  Nabuchodonosor  diximus,  referri 

possunt  ad  mundum  istum,  et  ab   diabolum,  qui 

vere  arrogans  et  superbus,  et  aliquid  esse  se  cre- 

dens,  nihil  perducet  [Al,  perducit]  ad  Rnem.Siqui- 

dem  conatus  ejus  et  omnis  labor  habebit  interitum: 

qoi  in  similitudineminferni,  etmortis,non  satura- 

tur  OGci8is,etomnium  gentium  deceptionem  Istatur, 

et  ad  ae  populos  congregat.  Qui  cum  eum  viderint  n  nium,  qui  habitaverunt  in  ea.Tanta  enim  vastitas 


ut,  si  fieri  possit,  decipiat  etiam  eleotosDei  {Marc. 
xii]).Gongregavit  quoque  ad  se  omnes  (d)  genteS|  et 
universos  populos  insuumducet  errorem.Qui  cum 
postea  interfectum  illum  spiritu  oris  Ghristi  vide- 
rint^  intelligent  vera  esse  quffi  de  eo  ante  prsdicta 
sunt,  et  dicent  omnia  quffi  sequuntur,eadem  intel- 
ligentia,  qua  exposuimus  super  diabolum.  Quod 
autem  dicit,  exspoliabunt  te  omnes  reliqui  populi 
propter  sanguinem  hominum,et  impietatem  terre, 
et  civitatis,  et  omnium  habitantium  in  ea,  reiiquos 
populos  sanctos  intelligamus,  qui  Antichristo  non 
servierunt,  a  quibus  expoliabitur  impius  propter 
impietatem  quam  exercuit  in  universam  terram,et 
vastationem  civitatisEcclesiae^etpersecutionem  om- 


.miBSum  in  Abyssum,et  tartaro  traditum,ea  quffi  in 
prophetis  parabolico,  etalvtYixaTUJoux;  legerant,  vi- 
dentes  esse  completa,  et  interprelantes  super  eo, 
eonsonavoce  memorabunt;  Vffi  diabolo,  qui  multi- 
plicavit  sibi  non  sua.  Vffi  perdici,  quffi  congregavit 

{a)  Reginffi  ms.,  voluntalemsuamnihil  perducetad 
finemy  et  juxtaSymmachumfOJi^  euxpaTTi(jot,quod  pr»- 
au7ropi((ret  placet. 

(6)  idem  Regim.  mQ.,  scevit  et  defurit,ut  iniqui- 
imiis  ei  praedarum.^i  c. 

(^)Rur8um  Reginasms.cum  particulam  non  habet. 
Mox  ad  ejuslidemjunctis  septem  Florentiffi,unoque 
Brixi»  penes  Viotor.  ms.,    tradetur  reposuimuQ 


et  tanta  impietas  in  fme  rerum,  Antichristo  sae- 
viente,  grassabitur  in  Ecclesiis,et  multiplicata  ini- 
quitate  multorum,intantum  refrigescetcharit€i8(Afal. 
xxiv),  ut  Dominus  qui  cordis  arcana  cognoscit»  et 
quod  futurum  est,  non  ignorat,  dixerit :  Putaif  oe- 

pro  traditury  quod  post  Victorii  correctionem  per- 

Seram  Martian.  retinuit.  Liquet,  sermonem  esse 
c  die  judicii,  alludique  iliud,  Discedite  a  me^  ma' 
ledicti,  in  ignem  xtemum^  qui  paratus  est  diabolo 
et  angetis  ejuSj  etc. 

{d)  Deerat  vox  qenteSy  quam  e  nostris  mss.  Bu£b- 
cimus.  Unus  Reginffi,  omnes  gentes^  ut  ttnitwiUf^ 
fopiUum  in  $uum  ductUfitA^ 


1295 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


1M6 


niens  Filiiu  hominis  inveniet  fidem  super  tcrram  (Luc, 
XVIII,  8)  ?  Possumus  quoque  secundum  Joannem 
apostolum  (qui  scribit :  Sicut  audistis  quia  Aniichri' 
stus  venietfnunc  autem  Anlichristi  multi  sunt  (I  Joan, 
II,  18) :  unde  et  cognoscimus  quoniam  novissima 
hora  est)  omnes  hsereticos,  et  universum  dogma 
perversum  arrogantium  sibi  scientiam,  et  simplici- 
tatemEccle8ifficontemncntium,qui  nibil  perducunt 
ad  finem,sed  (a)  delectantur  mortibus  plurimorum, 
arrogantes  616  et  superbos  diceret,  ettotam  con- 
tinentiam  capituli  super  eorum  inteliigentiam  tem- 
perare :  qui  vere  multiplicant  sibi  non  sua,ct  quasi 
gravissimum  lutum  et  ponderosam  torquem,  qua 
/  pertrahantur  ad  poenas,  sibi  (6)  congrcgantes  spo- 
liant  gentes  multas,  et  efTunduntsanguinem  homi- 
num,  et  impietatem  exercent  in  Ecclcsiam  et  in 
omneshabitatores  ejus.  Sed  reliqui  popuIi,EccIesia- 
stici  videlicetviri,  qui  non  fuerinteorum  errore  de- 
cepti,  subito  consurgent,  et  cvigilabunt  quasi  de 
gravi  somno,  et  mordebunt  eos,  ct  insidiabuntur 
illis,  et  habebunt  eos  in  prasdum.  Quidam  putant 
hoc  quod  dicitur  :  Vx  qui  multipticant  sibi  qux  non 
sunt  sua^  et  cffitera,  de  divitibus  posse  accipi,  qui 
possessionum  terminos  dilatant^et  ea  quae  non  sunt 
hominis,  hominis  arbitrantes,  congregant  sibi,  a 
quibus  subito  relinquentur.Quod  autem  non  sitho- 
miniSyid  est,animalis  rationabiIis,terrenapossessio, 
et  Dominus  demonstrat,  dicens  :  Si  in  alieno  non 
fuistis  fideleSf  quod  vestrum  est^quis  dabit  vobi.s  (Luc. 
xvi)  ?  totumque  capituli  textum  super  hac  persona 
edisserunt.  Scd  nescio  an  possint  qutcslionis  et  so- 
lutionis  propheticffi  ordinem  servare. 

(Vers.  9.)  Vce  qui  congregat  avarUiam  malam  do- 
mui  sux  :  ut  sit  in  excelso  nidus  efus^  et  liberari  se 
putat  de  manu  mali :  cogitasii  confusionem  domui 
iuse:  concidisti  populos  multos,  et  peccavit  anima  tua. 
Quia  lapis  de  parieie  clamabit,  et  lignum  quod  inter 
juncturas  xdificiorum  est,  respondebit,  LXX  :  O  qui 
muttiplicat  avariliam  malam  domui  suXy  ut  ponat  in 
excetso  nidum  5Mum,  et  eruaiur  dc  manu  matorum, 
cogitasti  confusionem  domui  tu3e :  consumpsisti  popu- 
ios  multos :  et  peccavit  anima  tua;  propter  quod  lapis 
de  pariete  clamabit^et  scarabscus  deligno  loquetur  ea, 
Adhuo  ad  ipsum  sermoest,  qui  sibi  coacervet  ma- 
la  et  divitiarum  multitudinem  non  intelligat  cau- 
sam  esse  ruinae  suffi  domus ;  simulque  per  metapho- 
ramsuperbidearguitur,quodadaviumsimiIitudinem 
in  excelso  posuerit  nidum  suum,  et  arbitratus  sit 
eruisse  de  manu  mali,  id  est,  numquam  vcnirc  in 
hostium  potestatem  ;  quod  superbiae  consilium  et 
arrogans  cogitatioflnem  habuit  ignominiam.Interfe- 
ci8tipopuIosmuItos,etinaIiisoccidendiscontraani- 
mam  617  tuam  desoevisti^  et  in  tanta  [/1/.  in  tan- 

(o)  In  aIiquotmss.,5^rf  delecteniur  morsibus  pluri- 
morum. 

(b)  Ms.  RQgin. ySibi  congregantfSive  spoliant  gentes, 
etc. 

{c)  Ex  uno,  quod  sciam,  Hieronymo  locus  iste 
Sailustii  recensetur  in  Fragmentorum  libro  vi.  Le- 
gimus  vero  nos  e  Regin»  in8S.,tnc/ya>ra?  mortalHfm 


A  tum]crudelitate  bacchatus  e9,ut,si  dici  potest^lapi- 
des  civitatis  et  ligna  parietum  quos  subvertisti^taam 
ferociam  clamitent.  Tale  quid  et  Dominus  in  Enn- 
gelio  contra  Pharisaeos  objurgantes,  quare  nonin- 
creparetpuerosacclamantessibi :  Osanna  in  exceliii 
fiiio  DaviiU  benedictus  qui  venit  tn  nomine  Domini^ 
Osanna  in  exceisis.  Non  legistis,  inquit,  quia  seripttm 
cst  [Psal.  VIII,  3) :  Ex  ore  infantium  et  lacterdiMm 
perfccisii  lavidcm  ?  Et  si  isti  tacuerint,  lapides  ciam' 
ItUiil  (Matth.  XXI,  9,  16) ;  Licet  enim  pleriqaeiU 
intelligendum  putent :  si  Judffii  tacuerint,multitQdo 
me  gentium  confitebitur :  tamen  haec  est  expressior 
et  verior  intelligentia :  etiamsi  homines  tacerent 
[/1/.  taceant],  et  signorum  meorum  mulUtndinem 
lingua  invidens  non  loquatur ;  tamcn    lapides  ipd, 

^  et  fundamenta  murorum,  et  parietum  sdificatio 
meam  poterunt  magnitudinem  personare.  Qaod  ot 
siguificantius  nat,  ponamus  litteraturae  quoque sc- 
cularisexempIa.Crispus  (Sa(^U£U'u5)  loquitur  in  his- 
toriis :  «  Saguntinifideatqueaerumnis(r)inclyti,pra 
mortalibus,  stadio  majore  quam  opibus,  qaippe 
apud  quos  [At.  queisjctiam  tum  semiruta  moenii, 
domus  intecta?,  parietesque  templorum  amboflti, 
manusPunicasostentabant.  »  Simile  quidetTolHiu 
ad  Gffisarem  pro  Marcello  :«  Parietes,mediusfidius! 
(ut  mihi  videtur)hujuscuriffitibi  gratias  agereges- 
tiunt,  quod  brevi  tcmpore  futura  sit  illa  auctoritas 
in  his  majorum  suorum  et  suis  sedibus.  »  Porro 
quod  nos  interprctati  sumus:  Et  lignum  quodiMter 
juncturas  xdificiorum  est^  re  pondebit  :  pro  qao  Se- 
ptuaginta  posucrunt :  Et  scarabaeus  de  tignotoquetw 

C  ea,  manifestius  more  suo  transtulit  Symmachas, 
xal  TJv8£T|xo;  otxoSoixf^;  ^uXtvoc  OLTZo^Qiy^sr:a.i  3v:s,id 
est,  etjunctura  ledificii  ligna  loquetur  ea.  Theodotio 
quoque,xai  (rjvoEJfxo;  JjXoj  r^^h(^tzr:  auTa :  necnoa 
et  quintaeditiOjXai  ajvoEdjjioJ  ^vSXou  ^OiYJsra!  mizi'. 
quffi  ct  ipsffi  interprctationes  cum  Symmachi  et  no- 
stra  interprctationc  concordant ;  quod  enim  lingoa 
Hebraica  dicitur  ciiaphis  (D^SD),  lignum  significtt, 
quod  ad  contincndos  parietes  in  medio  stractan 
ponitur ;  etvulgo  apud  Grajcos  appellatur  Ijiavrwr.;. 
Hoc  cst  ergo  juxta  historiam  quod  prophetalis sermo 
618  significat :  lapides  parietum  quia  te  destroeti 
sunt,et  ligna eorum  ambusta  tuam  crudeiitatem  so- 
nabunt.Reperi,exceptis  quinqueeditionibus,  id  est, 
Aquila;,  Symmachi,  Septuaginta,    Theodotionfs,  et 

r\  quinta,  in  duodecim  prophetis  et  duas  aliaseditio- 
nes,  in  quarum  una  scriptum  cst :  Quia  tafisdit[h\. 
in)parieteclamabitquasivennis  in  ligno  toqutni:t\ 
in  altera  :  Lapis  enim  de  pariete  i^ociferabihtr,  el 
(d)(n(.tii\rX  de  ligno  loqueiur  ea.  Sed  et  Aquila  tliod 
quiddam  quam  nos  diximus  posuit,xat  {jixl^a,  id  esl^ 
ct  massa  de  iigna  respojidebit.   Quorum  interpretatio 

studio  maiorc  quamjeic.  Vulgati  libri  alii,  inctytipir 
mortaiium  studium  majoi^es  ,  Martian.,  inclyUptf 
morlis  siudiummajoreSf  etc. 

(d)  In  Regin.  ms.  hic  atque  infraxXoeoc,  quodast, 
capsuta,  cuteuSi  pro  TxotXr,^,  id  est,  vermiSf  te* 
gitur. 


IS97 


COMMENTARIORUM  IN  ABACUG  LIB.  I.  CAP.  11. 


1398 


qui  sibi  velit,  in  Septuaginta  translatorum  exposi'  A 

tione  dicemus,  in  quibus  pro  Vcd  o  positum  est,  et 

dirigitur  sermo  vel  ad  iiabolum  vel  Anlichristum, 

vel  ad  haereticos,  qui   multiplicant   sibi  avaritiam 

malam.  Mala  autem  dicitur  avaritia,  ad  distinctio- 

nem  bonae,  ut  si  bona  avaritia  doctoris  Ecclesiasti- 

ci,  qui  numquam  satiatur  multitudine  sectatorum, 

et  quanto  plures  babucrit  discipulos,txinto  magis  ad 

doctrinae  studium  concitetur.  Vajergo  ei  qui  multi- 

plicat  sibi  avaritiam  pessimam,ut  congrcget domui 

suffi  conventicula  perversa,  et  ponat  in  alto  nidum 

80um,  ut  eruatur  de  manu  malorum.  Pollicentur 

enim  et  diaboluset  Antichristus  ct  ha;retici,eosqui 

8uum  dogma  suscipiunt,  fore  in  ccelcstibus  posses- 

suros  regna  coelorum)   et  gehennaa  incendia  non 

sensuros.  Et  cum  hso  repromiserint,consilium  ip-  |^ 

Borum  ad   perfectum  venire  non  poterit ;  sed  erit 

consilium  confusionis  et  ignominiae  domusj/4/.do- 

mni]eorum,postquam  qus  fuerant  repromissa,faIsa 

ipse  rerum  finis  ostenderit  cum  [AL  tunc]  probabi- 

tur  conflisionis  esse  consilium,  non  salutis.  I8te,ut 

diximus,  perversitatis  doctor  consumpsit  populos 

mult09,el  quanto  plures  habuit  in    comitatu  suo, 

tanto  magis  deliquit  oontra  animam  suam.  Denique 

Ecclesiae  ejus  lapides,  et  xavOapoi;,  id  esifScarabceus 

de  ligno,  clamabunt  contra  avariliam  superbi,  eo 

quod  omnes  gentes  sua  persuasionedecepcrit.Lapi- 

deSyStolida  cordacredentium  doctrinishaereticorum 

posBumus  intelligere,et  scarabseum  de  ligno.magi- 

stros  quosque   perversos,  qui  turpis   lucri  gratia 

S19  assumentes  praedicationem  crucis,  loquuntur 

ex  utero.  Deus  enim  eorum  venter  est,et  omnia  ci-  ^ 

borum  causa  faciunt,qui  rediguntur  in  8tercus(quia 

Bcarabffius  vel  cantharus  vermis  est  stcrcori8);et  ad 

fioctantum  assumunt  crucem,ut  avaritiam  et  super- 

biam  magistri  sui  diaboli  doceant  ore  vipereo.  Si 

qnandoviderishffireticorum  quempiam,quasi  rccon- 

dita  et  occulta  mysteria  contra  Ecclosiam  loqui,  et 

domum  diaboli  domui  prmferre  Ghristi,  dicito  :  La. 

pis  de  pariele  clamat,  et  cantharus  de  ligno  loqui- 

tur.Legi  in  cujusdam  volumine,  propterea  cantha- 

ram  super  hffireticis  intelligi,quiadogmatahabeant 

stercori  comparanda.  Unde  et  Apostolus,  doctrinffi 

veteris  errorem  dicit  se  rcputasse  in  scybala,\n  est, 

in  stercora  (Philipp.  iii).  Non  quod   Lex  vetus,   ut 

Manichffii  arbitrantur,  adcomparationem  Evangelii 

scybala  computetur  (quod  impium  est  dicere,  cum  D 

iinias  Deiutrumquesit  Te8tamentum),8ed  quod  do- 

etrinffi   Pharisffiorum,    et   praRcepta    horainum,  et 

Deuterosis  (SsoTepojvEK;)  Judffiorum  stcrcora  dican- 

tnr  ab  Apostolo.  Scio  quemdam  de  fratribus,  lapi- 

detn,  qui  de  pariete  clamavcrit,  intellcxissc  Domi- 

nnm  Salvatorem^et  scarabffium  do  ligno  loquentem. 

Jatronem  quiDominum  blasphemaverit  :  quod  licet 

pie  poesit  intelligi  :  tamen  quomodo  cum  universo 

jprophetiffi  contextu  possitaptari,  non  invenio.Sunt 

^onnuili  qui  putent  cantharum  de  ligno  loquentem, 

«t  ad  Salvatoris  personam  referri  posse,  quod  im- 

piuxn  esse  ex  ordine  ipso  sermonis  apparet.Can/Ao- 


rus  enim  de  ligno  loquetur  ea,  non  intelligitur  in 
bonam,  scd  in  malam  partem,id  est,  loqueturava- 
ritiam  pessimam  multiplicantis  adversus  domum 
suam,  et  confusionem  diaboli,  et  cffitera  qus  de 
iniquitate  ejus  et  scelere  prfficesseruut.Quod  autem 
ait  Aquila,^/  mcw^a  de  ligno  respondebitf  Massam  re- 
ferimur*  ad  illum  sensum,qucm  Dominus  posuitin 
Evangelio  :  Cavete  vobis  a  fermento  Pharisxorum 
{Matth.  XVI,  li).  Cumque  dubitarent  apostoli,  et 
quidam  esset,  scire  non  possent,  Evangelista  in* 
terpretatus  est,  dicens  :  Dixerat  autem  eis  de  doctri- 
na  Pharisoerum,  Recte  igitur  doctrina  hffireticorum 
de  ligno  loquitur :  aliter  enim  persuadere  non  pos- 
sunt,  nisi  gloriam  ligni  suffi  perversitali  praeferant. 
Necnon  et  illud  quod  dixeramus  :  Quia  lapis  de  pa- 
riete  620  clamabit  -sicut  vermis  in  ligno  loquens 
[A\.loquitur[^  vel  tapis  de  pariete  vociferabitur,  et 
fficojXr^^  de  ligno  loquetur  ea,  quidam  e  nostris  ver- 
mem  in  ligno  loquentem  illum  esse  aiunt,qui  dicit 
in  psalmo  ;  Ego  auiem  sum  vermis  et  non  homo  (Ps, 
XXI,  7) ;  et  avem  vocalem  ad  ejusdem  personam  re-  . 
ferunt,  qui  ait :  Factus  sum  quasi  passer  soUtariui 
in  lecto  (PsaL  ci,  8),  et  cstera  his  similia. 

(Vers.  12  seqq.)  KcP  qui  xdificat  civitatem  in  san- 
guinibus,  et  prmparat  urbem  in  iniquitate  :  numquid 
non  hicc  sunt  a  Domino  exerdtuuml  taborabunt  enim 
populi  in  multo  igne.et  gentes  in  vacuum,  et  deficient 
quia  reptebitar  terra^  ut  cognoscant  gloriam  Domini 
quasi  aqux  operientes  mare.  LXX  :  Fas  qui  xdificat 
civitatem  in  sanguinibus,elpr3sparaturbomin  iniqui- 
tatibu^  :  nonne  hgcc  sunt  a  Domino  omnipotentet  et 
defecerunt  populi  mulli  in  igne,et  gentes  multss  coan- 
gustafcV  sunt :  quia  reptebitur  terra  ut  cognoscat  glO' 
riam  Domini,  quasi  aquam  ad  operiendum  maria, 
Nulli  dubium  est  quin  juxta  litteram  adhuccontra 
Nabuchodonosor  laquatur  scrmo  propheticus  ;  et 
plangat  eum  quod  aedificet  Babylonem  in  sanguini- 
bus,et  plurimorum  ruinis  ac  mortibus  illius  moenia 
construat.  Qui  quia  hoc  fecerit  urbi,  quam  in  san- 
guinibus  construxerat,  postca  quffi  a  Domino  infe- 
rantur,  auscultat.  Sequitur  enim  :  Numquid  nonhxc 
a  Domino  sunt  exrcituum^id  est^quae  dicuntur.  La^ 
borabunt  populi  in  muito  igne,et  gentes  invacuum,\di 
est,  incensa  Babylone,frustra  populi  laborabunt,  et 
nitentur  in  nihilum,  et  deficiont  populi  gentis 
Chaldaica».  Quia  replebitur  terra  ut  cognoscat  glo- 
riam  Domini,  id  est  cum  Babylon  fuerit  eversa, 
maoifcsta  fiet  omnibus  potentia  virtutis  Dei,  quasi 
aqu.c  operientcs  rnare  :  sic  gloria  Domini  terra  uni- 
versa  complebitur,  sicul  aqua;  alveum  et  fundum 
contcgunt  maris.Hccc  utdiximusJuxtalitteram.Cffi- 
tcruin  pcrspicuum  est,  quod  ct  diabolus,  et  Anti- 
chri8tu8,et  hacrcticorum  perversa  doctrina  ffidiflcent 
civitatcm  in  sanguinibus,  id  est  Ecclesiam  suam  in 
eorum  quos  dcceperunt,  interitu,  et  prffiparentur- 
beri}  in  iniquitatibus,loquenles  contra  Deum  iniqui- 
tatem,  et  ponentcs  in  excclso  os  suum.  Quod  cum 
fecerint,  manifcste  ostonditur,  quia  ex  semet- 
ipsis  ffidificent  civitatem  in  sanguinibus,  et  pro- 


IS99 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


1300 


parent  eam  in  iniquitatibus.  Sequitur  enim  :  A. 
Non  sunC  hsec  a  Domino  omnipotente  ?  id  est,  ta- 
lis  691  (Bdificatio  non  est  a  Domino  sabaoth,quem 
nunc  LXX  interpretati  suniyOmnipotentem.DeCicieni 
enim  multi  popuIi,et  quamvis  infinita;  gentesin  eo- 
rum  ducanturerrorera,tamen  vel  lassabuntur,  quod 
magis  significat  b-^r^o^y/jtJTf :  vel  cerle  coactabun- 
tur  in  angustum,et  Ecelcsiae  multitudini  non  pote- 
runt  comparari.  Illis  quippe  in  igne  deGcientibus 
(quod  sentitur,  aut  diaboli  principis  sui  igne  con- 
sumptis,  aut  certe  succensis  ignc  Domini,  de  quo 
ait :  Ignem  venimittere  super  terram.et  quam  volo  ui 
ardeat  (Luc,  xii.  49),  et  de  priore  cursu  retractis, 
et  agentibus  poenitentiam^et  cocptum  iterdeserenti- 
bus,  quod  sonat  6X'.*(o'YjyloL)y  r  eplebitur  universa 
terra  gloria  Domini,quando  ad  prscdicationem  apo-  j% 
stolorum  in  universum  orbcm  exierit  sonus  eorum, 
sicut  aquae  operientea  mare  (Psal,  xmii),  id  est,  ut 
omnem  salsuginem,  et  amaritudinem  8aecu!i,quam 
terra  biberat^pluente  desuper  diabolo,aquffi  Domini 
operiant ;  et  efficiant  maris  iocum  et  amaWtudinis 
pristinaB  non  apparere.  Undc  et  in  psalmo  dicitur, 
Beati  quorum  remissaesunt  iniquitates,ctquorumtecta 
sunl  peccata  (Psal.  xxxi,  1).  Potest  autem  (quam- 
quamnon  conveniat  ordini  lectionis^nec  ad  priesen- 
tem  Scripturae  textum  faciat)  et  super  Jerusalem  in- 
telligi  civitatem  plenam  sanguine  prophctarum,  de 
qua  Scriptura  commemorat  [Matih,  xxiii),  quod  re- 
dundaverit  in  ea  sanctorum  sanguis  a  porta  usque 
ad  portam.  Et  quas  dicit  in  Domini  passione  :  San- 
guis  ejus  super  noSj  et  stiper  filios  nostros  (Ibid,, 
xxvii>  25).  Et  ad  quam  Deus  loquitur  In  Isaia:  Cum  ^ 
levaveritis  manus  ad  me^  non  exandiam  vos  :  manus 
enim  vestrx  sanguine  plenx  sunt  (Isai.  i,  15).  Haec 
aediilcata  est  in  iniquitatibus:in  qua  juxta  eumdem 
prophetam  justitia  dormivit.Nec  est  aedificatioejus 
a  Domino  sabaoth.  Unde  defecerunt  populi  multi  in 
igne :  et  gentes  multae  lassatae  sunt  eo  tempore  quo 
Vespasiani  et  Titi  circumdata  est  exercitibus,et  ad 
diem solemnem  Paschae  venientes,urbe quasi  carcere 
sunt  reclusi  :  692  et  fame  et  penuria  defecerunt, 
et  usque  ad  extremas  ruinas  Hadriani  eos  perduxit 
obsidio  i/4/.obsidium|.Subversa  antem  civitatesan- 
guinum,  et  urbe  iniquitatum,  et  populis  igne  con. 
sumptis,  et  gentibus  quac  auxilium  eorum  vene- 
rant,  huc  illucque  dispersis,  et  dimittentibus  lassas 
manus,  repleta  est  universa  terra  gloria  Ghristi,  et  ]) 


quasi  aquis,ita  sermonibus  et  doctrina  ejus  unive^ 
sus  mundus  coopertus  est. 

(Vers.  15  seqq.)  Vx  quipotum  dat  amico  suOyfnil' 
tens  fel  suum  et  inebrianSyUt  aspiciat  nuditaiem  ejus. 
Repletus  (a)  est  ignominiaprogloria  :  bihe  iu  quoqu, 
et  consopire :  circumdabit  te  calix  dexterx  Domini^d 
vomitus  ignominix  super  gloriam  tuamiquia  iniquiUt 
Libani  opcriet  te,  ct  vastitas  jumentorum  jVulg.  ani- 
malium  deterrebit  eos,  de  sanguinibus  hominum  et  ini- 
quitate  terra*.,  et  civitatis,  et  omninm  [Al.  hominum] 
habitantium  in  ea.  LXX  :  Vce   qui  propinai  proxim 
suo  subversione  turbidayCt  inebnans,ut  aspiciat  in  spe- 
luncis  eorum  :  saturitatem  ignominice(b)de  gloria  bibe 
et  tu  :  et  commovereyCircumdedii  ie  caluv  dexterxDO' 
mini,et  congregata  esi  ignominia  super  gloriam  iuam : 
quia  impietas  Libani  operiet  ie^et  miseria  besliarum 
terrebit  te :  propter  sanguinem  hominum,et  (c)inipieta- 
tcs  terrx  et  civitatis,et  omnium  habiiantium  in  «i.Pro 
subversione  turbida,  Symmachus  interpretatus  est, 
xal  ««pwv  axpiTwc  tov  6'j[xov  lautovijid  cst,e/  emitteas 
absque  judicio  furorem  «MMm.Theodotio^rf^aTro  p3sw; 
70'j,  quod  interpretatur  ab  effusione  iua.  Quinta  edi- 
tio  l?  aiTpojooxTjTou  avaTpoTriji;  tt^c  ^PY^C   <yo'J,  qnod 
significat,  de  suhversione  insperata  irsp  tu3B.  Aquila, 
6$(^)lTTiTpi4/£a);  yoXoi>ao'j,quod  possumus  vcrtere,if 
emissione  furoris  tui.  In  alia  editione  reperi,o?>2(  tfj» 
•jTOTiJovTi  Tov  iTaipov    auTO\>  dtiXX7;v  'Jt£TOjjivr,v,   qood 
ipsum  in  lingua  nostra  sonat:Fa?  quipotumdatanded 
suo  iurbinem  volantem.Sed  et  alibi  traDslatum  )egi: 
Vo^  quipotum  daiproximo  suo  ^xoracnv  6-/Xo'jfAlvi; v,id 
est,  amenttam  turbidam.  Hoc   propterea  et  verbnm 
Hebraicum  MASPHA(n9Dn),quod  transtuleruntLXX 
subversionemj  sciri  B%Z  possit  quanta  apud  omnes 
editiones  varietate   discordet   Igitur  adhuc  contra 
Nabuchodonosor  invectio  e8t,quod  oblitus  conditio- 
nis  suae,  et  quasi   ignorans   esse    hominem,  alteri 
homini  fel  et  amaritudinem  propinarit.  Possnmos 
autem  eum  vel  regem  intelligere  Judaeae,yel  genen- 
liter  omnes  homines  quod  inebriaverit  eos  roali8,iit 
videret  Sedecia;  et  captivorum  omnium  nuditatem. 
Pro  quo  interpretatusestSymmachusetquintaedi' 
i\o,utvideretignominiaseorum.  Dicuntur  autemhsc 
per  metaphoram  ebrii  homini8,et  nuditate(/}tQrpati. 
quod  Nabuchodonosor  omnes  inebriaverit  calioe/o- 
rofis  sui,cunctosque  expoliatos  viderit  etetptifos, 
et  illi  qui  quondam  gloriosi  fuerant,iii  ultimimre- 
dacti  sint  servitutem :  hocenim  est  quod  ait :  htpie- 


(a)  Mutat  Victor.ex  Hebraeo,Vulgataque  editione, 
reptetus  es.  Aliter  vero  in  subnexa  expositione  Hie- 
ron.  sentit. 

(b)  Idem  rescribit.pro  (3rtom,quamquam  in  GraBCO 
sit  Ix  o(J;t^c,  et  Hebraice  T112D,  degtoria;  nam,  in- 
quit,  Hieronymus  sensum  potius  attendens,  quam 
vim  verbi,  pro  gloria  vertit,sicque  retinuit  in  Com- 
mentario. 

(c)  Propterea  quod  singulari  numero  in  Hebraeo 

scnptum  est,  DOn,  vocem  quoque  aaEfisfac  absque 

articulo,qua  usi  sunt  LXX,rainori  numero  Victorms 

iure  accepit,reponditque  hic  impietatis.pro  impietates. 

JUaamste  auiem  in  Alexandrin.  ms.  d(rio&iav  legas. 


(d)  Legerat  Martian.uno  verbo,nullo  autem  seosB, 
a77o/'j9£(o^,  quod  emendamus  oLTzh  ^Tjascoc.  ForUitt 
autem  Tlieodotio  integrius  posuerit,  i-ro  yiRm; 
Ojfxou  cjoj,  de  effusionefuroris  tui.  Victor.  dtffiui»^ 
tua.  Mox  pro  insperata^  Regin.  ms.  habet  iubik. 

(e)Ad  fidem  Regii  ms.restituimus  liiiTp{^Ewc;<|tt 
in  lectione  et  Barberinius  alter  a  Montfauconio  Itf' 
datus  consentit.Antea  erat  Ixiri^x^&coc.  Mox  qi}0({QS 
emendamus  itotiJovti,  pro  quo  corrupte  Martiu- 
legit  iroT^^ovtat.Levia  autem  alia  scriptionifl  wts^ 
taciti  castigamus. 

(f)  Titiose  erst  in  vulgatis  WhxiB^nuditaU  IwrM' 
mss.  nostri  castigant. 


1 


1301 


COMMENTARIORDM  IN  ABACDC  LIB.  I.  CAP.  11. 


130S 


tus  est  ignominia  progloria^ut  subaudiatur  amicus,  A  ptumestsiOR^n.Tu),  id  esi fturbidamaiquecomosam 


et  proximuSjSive  consors  regni,  qui  tuum,  o  Nabu- 
chodonosor,calicem  bibit.  Unde  quia  inebriasti  plu- 
rimos,tu  quoque  bibe  de  calice  Domini  et  consopire: 
circumdaberis  suppliciis  dexteraj  Domini,  et  cum 
ignominiavomitus  tui  omniaquae  absorbuoras,ege- 
res,etde  sublimigloria  ad  ultiina  deduccris  mala, 
Quia  iniquiias  Libani  operiette;  supcrbia,  inquit,tua 
et  eversio  templi,et  rapina  sanctuarii  te  depopula- 
bitur  atque  vastabit.  Et  quia  semei  nominaverat 
montem  Libanum,  sub  ejusdem  translatione  victi- 
mas,et  sacrificia,  vel  certe  multitudincm  populo- 
rum,  qua3  interfecta  est  in  Jerusalem,  animalibus 
vel  bestiis  comparat,  dicens:  Et  vastitas  animalium 
opprimet  te.  Hoc  autem  omne  patieris,  quia  vastasti 


quamvis  enim  de  paradiso  Scripturarum  fiumina  JR' 
gypti  exire  credantur :  tamen  quia  conculcantur  pedi» 
bus  Pharaonis,perdideruntsplendorem  8Uum,etvio- 
lataluto^Egyptio,  versa  sunt  in  torrentes,  de  quibus 
sanctus  quod  evaserit,gratulatur  dicens  :  Torrentem 
pertransit  anima  nostra  (P^.cxxiii.S^.Quodsiquisop- 
posuerittorrentem  Corath,dequo  bibit  Elia8(III/i^flf. 
17):et  torrentem  alium,  de  quo  Domicus  bibit  in  via 
(ita  enim  scriptum  est :  Detorrente  in  via  bibet  [Ps, 
cix,  7],  hoc  dicendum,  quia  quicumque  in  iGgypto 
fuerit,et  via  hujus  saeculi,  quamvis  Moyses  et  AaroD, 
quamvis  625  Jeremias  sit  et  Elias,  tamen  neoesse 
est  eum  de  tentationibus  ^gypti  et  solitudinis  bibere^ 
undeetDominisermo  quiob  hoc  carnem  assumpse- 


Judam,8ubvertisti  lerram  repromissionis,  et  civita-  p  rat,ut  biberet  detorrente,  considerans  megestatem 


tem  Jerusalem  omnesque  habitatoresejus.{a)  Adivi 
Liddae  quemdam  de  IIebrd8is,quisapiens  apud  illos, 
et  oe-jTepwTT,;  vocabatur,narrantem  hujuscemodi  fa- 
bulam :  Sedecias,  inquit,  a  Nabuchodonsor  rege 
cscatiK  in  Reblatha,  hoc  est,  Antiochise,  variisque 
irrisus  modis,  ductus  est  Babylonem  (IV  Reg,  25  ; 
Jerem.  39).  Ubi  cum  quadam  die  Nabuchodonosor 
coDTivii  festa  celebraret,  jussit  ei  dare  potionem, 
qua  hausta,venter  potantis  solveretur  in  fluxum  :ac 
Bubito  introductum  ante  ora  epulantium,  compul- 
sumque  vi  ventris  pollutum  esse  624  stercore,  et 
hoc  esse  quod  nunc  hic  Scriptura  dicat :  Vx  quipo- 
tum  datamico  suo^  mitiens  fet  suum  et  inebrians^  ut 
aspiciat  nuditatem  ejuSy  et  ignominiam  pro  gloria : 
quod  scilicet  ille  qui  rex  potentissimus  fuerat  ad  tale 


suam  dixit :  Pater,si  possibile  est,transeat  catix  iste  a 
me  (Afrt^xxvi,39).Rursum  videns  se  esse  in  iEgypto, 
et  aquas  non  posse  mundari,ni8i  ipse  potasset.ait : 
Verumtamen  non  sicut  ego  volo,  sed  sicut  tu  vis.  HffiO 
propterea,quia  diabolus  subversione  et  poculo  tur- 
bido  ac  perversis  quibusque  doctrinisinebrietproxi- 
mos,id  est,  rationale  animal,et  faciat  eos  quos  de- 
ceperit,respicere  ad  speluncas  suas.  Ecolesiffl  enim 
dogmata  libera  sunt :  die  gratulantur  etlumine.(?at 
autem  inebriantur,  nocte  inebriantur  (I  Tkess,  v,  7)  : 
et  qui  eos  inebriant,  non  ducunt  in  atria  Domini, 
quffi  nuUa  tectorum  premuntur  umbra,8ed  in  spe- 
luncas.Fecerunt  enim  domum  Patris  qu®  fuerat  do- 
musorationis,speldnca8latronum(lfflrf^.  xxi),  pol- 
licentes  initiationesquasdametmysteria,  et  recon- 


dedecus  pereum  sit  dcductus.  Unde  et  comminatur  C  dita  solumque  hasreticis  nota  8ecreta,de  quibus  lo- 


ei  Deus  quod  etipsebibiturussithujuscemodi  potio- 
nem,et  passurus  omnia,  quo;  passus  Cat  Sedccias. 
Hoc  quamridiculum  sit,  me  tacentc,  cognoscitis.  Si 
enim  quod  sequitur:  Bibe  tu  quoque^etconsopire,  et 
circwtutabit  te  calix  dexterse  Domini.et  vomitus  igno- 
minix  super  gloriam  tuam,non  de  calice  intelligunt, 
sed  de  malis,  quo;  bibiturus  est  Nabuchodonosor : 
ergo  et  ille  calix  quo  Sedeciae  propinatum  est,  mala 
Bunt  intelligcnda,  non,ut  illi  volunt,xa0apTix6v.  Sin 
autem  dicunt  vere  factum,et  temperatam  hujusce- 
modi  potionem,  ut  supra  retuli  :  ergo  et  calix  iste 
quem  bibiturus  est  Nabuchodonosor,xa6apxix(|>  a?sti- 
mandus  estplenus,utDeu8sabaoth  et  Dominusom. 
nipotensprovindictamagnaNabuchodonosor  propi- 


quitur  et  Isaias  :  Et  manufacia  omniaabscondent,  m-* 
ferentes  in  speluncas  et  in  scissuras  petrarum  et  fora' 
mina  terrx  (Isai.  ii,  18,  19).  Non  ingrediamur  ergo 
in  speluncas  ha3reticorum,nec  abscondamur  ibi,ubi 
impius  Saul  stercora  >Joctrinarum  suarum  egerere 
consuevit  (I  Reg.  xxiv) :  sed  magis  asoendamas  ad 
speluncam  excelsam  montis  Sina,ubi  etElias  vidit 
Dominum  (1  Reg.   xix),  et  Moyses  posteriora  ejus 
ante  conspexit  (Exod.  xxxiii).  Et  leaias  de  Domino 
clamitans  :  Hic  habitabit,  ait,   in  spelunca  exceluk 
(Isai.  XXXI I,  16).  Si  quis  autem  non  habet  pooulum 
turbidum  et  doctrinam  haereticam,et  magister  Bo- 
clesiffi  est,  et  omnia  facit  turpis  lucri  gratia^  et  ven- 
dit  columbas  in  templo,  hoc  est  dona  sancti  Spiri- 


net  xaOapxr/.ov^et  faciateum  suostercorepollui.  Hoc  n  tus,etin  cathedra  sacerdotali  liberas  eufrocat  aves 


adversus  Judaicam  traditionem.  Veniamus  autem 
ad  intelligentiam  spiritualem.  Vae  tibi,diabole,  sive 
Antichriste,  vel  haereticorum  dogma  perversum,qui 
doctrinis  tuis  et  potione  turbida  inebrias  [Al.  ine- 
brians  et  subvertens  et  das]  populos  deceptorum,  et 
subvertis  priorem  fidem,  danseispotionem,  non  de 
Siloa,  non  de  Jordane,  non  dc  iontibus  Israel,  sed 
de  torrente  Cedron,  et  de  flumine  /Eg^'pti,  de  quo 
Jeremias  dicit :  Quid  tibi  et  vix  JEgypti^  ut  bibas 
aquam  Geon.  (Jerem.  ii,18)?proquo  in  QebrsBO  scri- 


iste  non  facit  quidem  domum  orationis  speluncain 
latronum,  sed  facit  domum  Patris  domum  negotia- 
tionis.  Post  hasc  sequitur  :  Saturitatem  ignominix 
pro  gloria  bibe  tu^et  commovere,  id  est,  o  diabole,  o 
dogmaperver8um,ohaeretice,qui  teputabas  calicem 
esse  aureum,  quo  inebriantur  omnes  gentes,  nt  vi- 
derent  speluncas  et  secreta  tua,pro  glorie  magnitu- 
dine  replcre  saturitate  ignominiae,  et  reputare  in 
vas  fictile  operamanuumfiguli :  bibe  et  tude  oalice 
Domini,  de   quo  in  psalmo   #M  dicitur:  Calix 


(a)  Regin.  me.  cum  Victorio,  Audivi  Liddse,  etc. 


1803 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


1304 


in  manu  Domini,  vini  meri  plenus  mixto,  ct  incli-  A 
navit  ex  hoc  in  illud :  verumtainenfxx  ejus  non  est  exi- 
nanita{Psal.  lxxiv,  9).Et  a  priori  sententiacommo- 
vere,  et  noli  putare  firma  essc  et  stabilia,  in  quibus 
primum  stare  cupiebas  :  quia  circumdedit  tecalix 
dexterae  (Al.  dextera)  Domini.  Porro  quia  propi- 
nasti  proximo  tuo  subversione  turbida,congregabi- 
tur  ignominia  super  te,et  supergloriamtuam.quam 
primum  te  habere  credebas  :  istudque  patierls,quia 
impietas  Libani  operiet  te,secundum  illud  quod  di- 
citur:  Et  oratio  ejus  fiat  in  peccatum  [Psal.  cviii,  7). 
Libanus  enim  monsjuxtaGraBCum  scrmonem  6|xu>- 
vu(i.o<;  est  thuri :  thusautem  (ij[a6oXov  eat  spiritualis 
Ihymlamatis,  quod  estcultusDei.  Idcirco  haeretico- 
rum  perversa  oratio  et  non  Evangelica  simplicitate 
directa,eis  vert^tur  in  peccatum,et  impietas  cultus  n 
Dei  operiet  eos.  Unde  sequitur  :  Et  miseria  bestia- 
rum  terrehit  te  propter  sanguinem  liominumy  et  impie- 
tates  terraSf  et  civitaiis,  et  omnium  habitantium  in  ea, 
Et  est  sensus  :  Eos  quos  tuis  fraudibus  decepisti,  et 
de  ovibus  Ghristi  fecisti  csse  bcsiias  tuas,  cum  vi- 
deris  in  miseria,  et  pro  errore  sustinere  supplicia : 
tunc  terreberis,  tunc  jacebis.  Ac  ne  arbitreris  me, 
quia  Libanum  et  ejus  bestias  nominavi,  de  brutis 
animalibu8,et  non  dehominibus  loqui,  manifestius 
tibi  dico  :  Sustinebishoscquia  multorum  hominum 
fudisti  saoguinem,  quos  Deo  perirc  fccisti.  Et  exer- 
cuisti  impietatem  in  terra  viventium,in  terra  man- 
suetorum,et  impietas  tua  in  civitate  quoque  Domini 
desaevit,  id  est,  in  Ecclesia  ejus  ;  multosque  qui  ha- 
bitabantin  ea,impietatis  tuaB  fedsti  esse  participes. 
Hoc  sub  persona  haereticorum  dictum  sit.Gaeterum  C 
si  volumus  de  Antichristo  intcHigere  ;  sive  de  dia- 
bolo  qui  operaturus  estin  Antichristo,ctiste  calice 
8uo,quo  Ghristi  cupiet  subvertere  disciplinam,  ine- 
briabit  plurimos,  ut  ebrii  ingrediantur  speluacas 
ejus  ;  sed  postquam  finis  advcnerit,  pro  ea  gloria 
qua  se  magnificaverat,  implebilur  ignominia.  Im- 
plebitur  autem,quia  bibetsuppliciorum  calicem,  et 
commovebitur,nequaquam  firmus  in  malitia  sua,sed 
trepidus,  et  sero  po^nitens.  Gircumdabit  enim  eum 
calix  dexterflB  Domini,  qui  est  Dominus  atque  Sal- 
vator,  quando  interfecerit  eum  spiritu  oris  sui,  et 
destruxerit  697  illuminatione  advcntus  sui.  Tunc 
omnis  ignominia  quam  sibi  cogitationibus,  factis, 
sermonibus  congregavit,voniet  super  gloriam  ejus: 
ut  quantum  ante  putabatur  inclytus,tantum  postea  q 
ignominia  plenussit.Basphemavitenimin  Deum,et 
irapietas  quamexercuitinLibano,  operiet  eum,  et 
multorum  hominum  furor,qui  adversum  Dei  Eccle- 
siam  debacchati  sunt,ipsi  imputabitur:  nec  potcrit 
elevare  cervicem,sed  tcrrore  deprimetur  in  terram. 
Multos  enim  homines  interfecit,et  totum  orbem,  id 
est.Ecclesiam  Christi  et  habitatores  ejus  sna  impie- 
tate  vastavit.  Ssiendum   igitur  et  hoc  capitulum, 

(tt)  Penes  Victor.verba,^/ ;u5/am  /i/s/omm,deside- 
rantur. 

(b)  Verba,52i;5  ut  in  Uebrxo  scriiiiumcstyDora^qvi^ 
apud  Martian.  deerant,  et  facile  ob  ejusdem  vocis 


quod  nunc  exposuimud,  id  est :  Vse  qui  potum  dat 
proximosuo  subversione  turbiba ;  et  priora  tria  in  qui- 
bus  dictumest:  Vx  quimulliplicat  sibi  quae  nonsunt 
sua,  et :  V/c  qui  congregat  avaritiam  malam  domui 
sUxV,  ct :  Vce  qui  xdificat  civitatcm  in  sanguinibus,  et 
(a)  juxtahrstoriam,ct  juxtaanagogen,  vel  adversum 
Nabuchodonosor,  vel  adversus  diabolum  et  Anti- 
christum  et  hajreticos  possc  aequaliter  accipi. 

(Vers.  18.)  Quid  prodcst   sculptile,   guia  sculpsit 
illud  fictor  suus,  conflatile  et  imaginem  falsaml quia 
tperavit  in  figmento  fictor  ejus,  ut  faceret  simulacra 
muta.  LXX  :  Quid  prodest  sculptitey  quia  scutpseruni 
illud ;  formaverunt  illud  conflatile,  imaginem  falsam  ? 
quia  confidit  fictor  in   figmento   suo,ut  faciat  idola 
muta.  Gonsequenter  superioribus  (.4/.  in  superiori- 
bus)  de  Nabuchodonosor  dicitur,quod  fabricatus  sit 
statuam  idoli  Bel,  ct  posuerit  eam  in  campo  Dora : 
(6)  sive,  utin  Hebraeo  scriptum  est,  Dora  superquo 
plenius  in  Danielelegimus  (Dan.  iii).  Miratur  itaque 
Scriptura  regis  amentiam et stultitiam,  quia  ipse jus- 
serit  statuam  auream  fjeri,et  fictor  confidatin  simu- 
lacro  quod  finxit :  quod  qiiidem  possumus  etgene- 
raliter  contra  omnes  idolorum  accipere  cultores.Nee 
puteraus   unura  essc  quod   sculpitur,  et  conflatur. 
Sculpturaraquippepossumusinlapidibnsetin  mar- 
moribus  accipere:conflaturavero  in  his  metallis  in- 
tclligitur,  quae  solvi  possunt  atque  conflari ;  veri»! 
gratia,  auro,  argcnto,  asre,  plumbo,slannoque.  Hoc 
dictum  sit,ut  juxtatropologiara  scire  possimus  quid 
sit  inter  sculptilc  atque  conflatile.  B%H  Legimusin 
Douteronoraio :  Maledictus  omnis  qui  fecerii  sculplile 
et  conflatile,opus  manuum  artificis^et  posuerit  illudin 
ahscondito  (Deut,  xxvii,   15).   Sculptile  et  conflatile 
reor,  dograata  esse  perversa,quaB  ab  his  a  quibas 
factasunt,adorantur.Vide  Ariurasculpsissesibi  ido- 
lura  creaturaj,et  adorasse  quod  sculpsit.  Gerne  £u- 
noraiura  conflasse  iraaginem  falsara,  etconflationi 
suae   curvarecervirera.  Signanterque  Scriptura:  £/ 
ponetj  inquit,  illud  in   abscondito.  Habent  enim  el 
ipsi  orgiasua,etquasi  (c)properfectisquibusquedis- 
cipulis  tradunt  abscondita  sacramenta,qua;  si  adlu- 
cera  proccsscrint,statira  quod  fictasunt,arguunlar. 
Nihil  igitur  eis  proderit  sculptura  et  conflatio  sua. 
Sculptura,quaB  refcrtur  ad  lapides,in  bis  dogmali- 
bus  intelligitur,quaestultitiaraprima  fronte  demcxi- 
slrant.Goiiflatio  estiLi,ubi  aliqua  videturesseratio 
sapientiae  saBculari8,et  velut  quondam  auro,itadi8ci- 
plinisphilosophoruraetsplendoreeloquentiaDidolum 
conflatura  cst.Nihilergoproderit  flgmentum  fictori 
suo.Et  rauturasurdumque  simulacrum  adoratorem 
suuraaudire  nonpoterit.Si  quando  videris  aliquem 
nolle  crcdere  veritati,et  ostensa  suorum  dogroatum 
falsitate,  in  coepto  studio  porscvcrare,  congrue  po- 
teris  dicere  :  Sperat  iu  figmento  suo,et  facit  simu- 
lacra  muta  vel   surda  :  Y.oir^i  quippe  apud  Grscos 

occursum   solemni   scribarum   lapsu  prstermissa 
sunt,  e  Reg.   ras.  aliisque  editis  Imris  sulTecimus. 
Levia  alia  emcndamug. 
(c)  Heg.  mss.  quasi  perfectus,  absque  pro  vocula. 


1305 


COMMENTARIORUM  IN  ABACUC  LIB.  I.  CAP.  II. 


1306 


utrumque  significat  iquamquara  Symmachus  ?iXaXa  A  d  uxexient  de  homine  {Lv£.   xi,  24),   et  c«tera  his 

interpretans,mutamagi9videaturintellexissequam  '     "       '  '         *  '  '  '" 

Burda.Nec  moveat  quempiam  illud '.5(w|xaScriptura- 

rum,  de  quo  saspe  diximus :  Quis,  pulas,   fidelis  et 

sapiens  dispensator  {Luc.xn,  42)  ?  Et   in    alio  loco  : 

Quis  sapiens  et  intelliget  [AI.  intelligit]  hxc  {Ps.  cvi, 

43)  ?  eo  quod  quis,  vel  quid   pro    raro    accipiatur ; 

cum  possimus  et  de  alio  loco  pro  impossibiii  hoc 

ipsura  accipere :    Q'iis   nos  separabit   a   charitate 

Christi  :  tributatio,  an  augustia  {Rom.    viii,  35)?  et 

Cffitera.  Et  de  praesenti  rapitulo  :  Quid  prodest  scul- 

ptile,quia  sculpsit  illud  fictor  suusl  In  utroque  enim 

impossibilitas  demonstratur,quod  nec  Apostoli  cha- 

ritatem  uila  tribulatio  et  angustiadividere  possit  a 

Christo,  nec  in  idolis  sit  ulia  utilitas. 


similia.Spiritus  autem  ubicuraque  soluset  absolute 
sine  aliquo  additamento  legitur.semper  refertur  ad 
bonam  partera,  id  est,ad  Spiritum  sanctum,  ut  est 
illud  Apostoli:  Qui  seminat   in   Spiritu,   de  Spiritu 
metetvitam  aetemam  {Gatat.  vi,  H).  Et  alibi :  Fructus 
630  aulem  Spiritus  est  charitas,  gaudium,  pax  {Galat. 
V,  22) ;  et  in  alio  loco  :  Spirituambutate,  etdesideria 
carnis  non  perficietis  {Ibid.j  10).  Nequehocdicimus. 
quod  non  et  Spiritus  sanctus  cum  additamento  po- 
natur :  vocatur  enira  et  Spiritus  8anctus,et  spiritus 
principalis,  et  spiritus  rectus,   et   spiritus  Dei,  et 
Cffitera  his  sirailia  ;  sed  quod  Spiritus   sanctus,  et 
cum  additamento  et  solus  ssepe  ponatur;   spiritus 
autem  pervcrsus  nusquam  nisi  cum    additamento 


(Vers.  19,  20).  Vx  qui  dicit  tigno,   expcrgiscere ;  g  ig^us  sit.  Sed  et  illud  dici  potest  (si  quis   conten- 

surgCylapidi  tacenti  (Al.  jacenti) ,  numquid  ipse  docere      ^JQgg  gpiritum  perversum  in  hoc  loco  voluerit  acci- 

poterit2%%9  Ecce  iste  coopertus est  auro  et  argcnto^ 

ei  omnis  spiritus  non  est  in  visceribus  ejus.  Dominus 

autem  in  templo  sancto  suo  :  sileat  a  facie   ejus  omnis 

terra,  LXX  ;  Vw  qui  dicit  ligno,  evigila  et  e.vsurge : 

et  tapidi,  elevare;  et  ipsum  est  imago,et  est  productio 

aurt  et  argenti,et  omnis  spiritus  non  est  in  eo.  Domi- 

nus  autem  in  templo  sancto   suo  :   revereatur   a  facie 

ejus  omnis  terra.  Et  hoc  similiter  vel  adversum  Na- 

buchodonosor,vel  adversum  omnes  qui  venerantur 

idola,  accipi  potest.  Et  describitur  error  humanus, 

quod  argeutura,  aurura,gemraa3et  sericura,quibus 

vel  obvoluta,  vel(a)  operta  sunt  idola,  pra3  fulgoro 

materiaB  deos  aestipiant,  cuin  forraam  quidem    po 


pere),  quod  aliud  sit ;  Omnis  spiritus  tum  est  in  eo  ,• 
aliud  si  dixisset :  Omnis  spiritus  non  est  circa  eum  : 
potest  enim  assidere  simulacris  ;  caeterum  intrinse- 
cus  esse  non  potest.  Unde  et  Aquila  significantius 
vertit  Hebraicum  dicens  :  Et  spiritus  ejus  non  est  in 
visceribus yaive  in  medio  ejus.  Proplerea  sciendum  in 
quibusdam  Hebraicis  voiuminibus  non  esse  addi- 
tum,  omnis  ;  sed  absolute,  spiritum  legi.  Quod  si 
quis  ratione  superatus  in  bonara  partem  acceperit 
spiritum,  et  quaesierit,cur  si  de  Spiritu  sancto  dic- 
tura  Bit,cum  additamento  legatur:  Et  omnis spiritus 
non  est  ineo?  sciat  oranem  spiritum, diversas  gratias 
intelligi  Spiritus  sancti :  ut  sit  sensus :  Nihil  in  se 


tuerit  artifex  dare  :  animam  autem,qua  vegetantur        ^^^.^^  ^.^.^  ^^^^^.^  ^^^^^^  ^.^^^^.^^  ^^^^     ^.^^^ 

artus,nequiverit.Et  econtrario  Dominus   dic:tur  in  ^  ^t  juxta  tropologiamraagisintelhgitur,quodin  uni- 

templo  sancto  suo  {Psal.  x) :  non   m  lemplo  manu- 

factOjSed  vel  in  ccelis,vel  in  unoquoque  sanctorura, 

juxta  apostolum  dicentem  ;    An   nescitis,  quoniam 

templum  Dei  estis,  et  spiritus  Dei  habilat   in  vobis 

(/  Cor,  iii,  16)?   Et  alibi :    Corpora  vestra  templum 

Dei  sunt{l  Cor.  vi,  19) ;  vel  in  Filio  sicut  ipse  ait; 

Pater  in  me  manens,   ipse  facit  opera   {Joan.   xiv, 

10).  Aut  certejuxta  illud,    quod  coelos   et  terras, 

maria  et  universum  mundum    {Viug.   vi  jEneid.): 


Spiritus  intuB  alit ;  totamque  infusa  per  artus, 
Mens  agitat  molem,  et  magno  se  corpore  miBce 

mundus  omnis  qui  ccdIo  constat,  et  terra,  et  ccelo- 


versis  idolis  haereticorum  et  Ogmentisdiaboli,  nulla 
sit  gratia  Spiritus  sancti :  sed  imaginemdivinitatis 
et  pulchritudinem  dogmatum  praeferre  videantur, 
cum  in  illis  nihil  spirans  sit  et  vitale.  Dicamus  et 
illud,  ne  lectorem  videmur  celassequod  novimus, 
spiritum  et  ventum  apud  Hebrseos  eodem  appellari 
vocabulo,  id  est,  rua  (mi),  et  pro  sensu  loci,  vel 
'  spiritum  accipi  solere,  vel  venlum.  Ergo  et  in  hoc 
loco,  spiritum  vel  pro  vento  accipere  possumus, 
quod  nihil  spiret  in  idolis  ;  vel  pro  aniraa,  quod  si- 
mulacra(6)  animata  sint.  Quod  autem  spiritus  acci- 
piatur  pro  anima,  manifeste  significat  Salvatoris 
oratio  :  Pater,  in   manus  tuas  commendo  spiritum 


rum 


circulis  clauditur,  Dei  domus  esse  perhibetur.  D  '^^"^  (^"^*  .^"^  "'  ^^^'  ^^^?^  ®°*°^  "^®^"^  *"*  ^®^" 


Unde  et  Apostolus  confidenter  :  In  ipso  enim,  ait, 
vivimus,  et  movemur,  et  sumus  {Act.  xvii,  23).  Quod 
si  quis  opposuerit,  quomodo  spiritus  in  idolis  non 
esse  dicatur,  cum  omnibus  simulacris  assidcant 
immundi  spiritus,  discat  Scripturae  sancta;  consue- 
tudinem,  numquara  spiritura  perversura  absolute, 
sed  cum  additamento  aliquo  spiritura  nuncupari : 
sicut  ibi :  Spiritu  fomicattonis  seducti  sunt  {Osee 
IV,  12).Et  in  Evangelio  :  Cum  autem  spiritus  immun- 


versum  spiritum  (quod  cogitare  quoque  nefas  est), 
aut  Spiritum  sanctum,  qui  et  ipse  Deus  est,  Patri 
poterat  commendaro  et  non  potius  animam  suam, 
de  qua  dixerat :  Tristisestanima  mea  nsque  admor* 
tem  {Matth.  xxyi,36,et  Marc.  xi\).  Et:  Nemo  potest 
eriperc  animam  meam  a  me :  sed  voluntate  mea  de^ 
pono  animammeam^et  spontemea  fursum,assumo  eam 
{Joan.  X,  17,  18). 


(a)  Correximus  operta,  pro  aperta:  et  mox,  guia         (^)yitiose  erattmint-wan^ta  quod  nostri  mss.  et 
vegetantur,  pro  quibus,  Victorio  facem  pr®ferente.      quos  Viotonus  consuluit,  castigan 


4307 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


1306 


LIBER  SECUNDUS. 


M1-6S3   Alterum,    mi  Cromati,  papa  venera- A  *fl«^^w»  rf^  tw>»/^  umbroso  et  condenso.   Necnon  ra 


bilis,  in  Abacuc  librum  scribimus,  proprium  Can- 
tico  ejus  opusculum  dedicantes^scrmonemque  epi- 
cum  et  Psalterii,  id  est,  lyrico  more  compositum, 
totisviribus  aggredientes.  Sibilct  igitur(a)excctra, 
etSardanapalus  insultet,turpior  vitiis  quamnomine 
(ex  Cicerone) :  nos  cneptum  carpamus  iter  ;  et  oratio- 
nibus  tuis,  qui  carnem  virtutesuperasti,manire8tis- 
Bimam  de  Christo  prophetiam  in  octavo  propheta, 
id  est,  in  resurrectionis  Dominicaj  numero  disse- 
ramus. 

Oratio  Abacuc  proplielx  pro  ignorationibus,  LXX : 
Oratio  Abacuc  prophetse  cum  cantico,  Aquila  et  Sym- 
machus  et  quinta  editio,  sicut  nos,  pro ignorationi- 
bus  transtulerunt :  solus  Theodotio  u-lp  twv    ixou- 


futurum  :  Pavebunt  tabemacula  terne  Madian,  et  a- 
scendens  superequostuos,  et  extendens  extendes  arcum 
tuum  iuperregna.Si  autem  aliquis  qufcsierit,  quare 
solua  Theodotio,  pro  spontan eis,ira.n3tu\erit,  possn- 
mus  dicere,vel  633  confessionem  prophetae,  quod 
non  aliqua  necessitate,  sed  sponte  peccaverit,mal6 
sentiens  de  judicio  Dei ;  vel  certe  futuram  gentinm 
fldem  demonstrari,  quod  priorem  errorem  volnn- 
tarie  relinquentes,  in  eum  crediturae  sint,  qui  in 
Cantico  repromittitur.  legimus  in  psalmo  decimo 
sexto :  Oratio  David.  Et  in  alio  simiiiter.  Oratio 
David.  Et  in  octogesimo  nono ;  Oratio  Moysi  homnis 
Dei.  Et  in  centesimo  primo  :  Oratio  pauperis  cm 
anxiatus  fuerit,  et  coram  Domino  effuderit  precem 


aiajfxtov  ;  id  esiyprovoluntariis,  et  pro  his  qui  sponf^  t^  suam.  Et  sicubi  alibi  nomen  orationis   iofertnr  :  at 


delinquunt.  Hoc  propterea  ut  intelligamus^exceptis 
Septuaginta)nullum,orationem  cum  Cantico  trans- 
tulisse.  Nam  et  in  Hebraico  habet  al  (b)  segionoth 
(ni-1UU  Sy)  quod  dicitur,  Itz\  aYvoYjjxaTtov,  et  nos 
transtulimus,pro  ignorationibus.  Est  autem  sensus, 
quia  supra  temere  dixerat :  Usquequo,  Domine,  cla- 
mabOt  et  non  exaudies  Ivociferabor  ad  te  vim  patiens, 
et  non  salvabist  Ac  deindein  secunda  querimonia: 
Quare  non  respicis  super  iniqua  agcntes,  et  taces, 
devorante  irapio  justiorem  se  ?  Ad  hoc  (Al.  quod) 
audierat :  Scribe  visum,  et  cxplana  eum  super  ta- 
bulas.  Et  post  ca3tera.  Ecce  qui  ineredulus  est,  non 
erit  recta  anima  ejus  in  semetipso :  justus  autem  in  (Al. 
ea?)/rne5Marii?ef.EtdidiceratvelNabuchodonosor,vel 
diabolum,  vel  Antichristum  posituminjudicio  pec- 


tamem  nullo  loco  cum  Cantico  legitur.  Et  nescio, 
an  decens  sit  orare  cum  Cantico,  nisi  fortc|axtt 
Septuaginta  orare  dicimus  prophetam  pro  adTentn 
Christi,  et  hoc  ipsum  cum  delectatione,  etpsalmis 
et  Cantico  prophetare,  ut  et  in  eo  quod  oratio  est, 
depreceturPatrem,et  in  eo  quod  Canticum,  Patris, 
qui  miserit  Filium,et  Filii  qui  venerit,  laus  dicatur. 
Hapc  de  titulo  Cantici.  Videamus  nnnc  quae  dicantor 
in  Cantico. 

(Cap.  III.  —  Vers.  \.)  Domine^audivi audUionem 
tuam,et timui:DomineyOpus tuum  in  medio amwrum 
vivifica  iitud.  LXX  :  Doinine,  audivi  auditum  tuum, 
et  fimui:  Domine-^  consideravi  l  opera  ttta,  r  et 
obstupuil  in  medio  duorum  anima lium  cognosieris, 
Pro  eo  quod  nos  et  Aquila  et  Theodolio   transtuli- 


catorum,  et  fortem  ad  corripiendas  gcntes  :  nunc  ^  mus.vivificat  i7/Mrf,Symmachu8  iuterpretatu8est,ff- 


agit  pcenitentiam,  et  plangit  quod  temere  sit  locu- 
tus  :  petitque  veniam,  ut  misericordiam  consequa- 
tur,  quia  ignorans  fecit.  Unde  ct  David  ;  Delicfa, 
inquit,  juventutis  mex,etignorantiasniccLs  ne  mcmi- 
neris  (Psat.  xxiv,7).  Suntquiputentorationcm  csse 
prophetse,  ut  in  adventu  Christi  error  auferatur 
hominum:  unde  et  prophetae  nomcn  sit  tituloprae- 
notatum,  quod  prophetico  spiritu.  oret  tolli  caligi- 
nem,  et  reddi  lucem  ;  auferri  imaginem,  et  tribui 
veritatem.  Quod  autem  prophetia  8it,et  totus  Can- 
tici  textus  08tendit,et  maxime  illud  :  In  medio  duo- 
rum  animalium  cognosceris.EUCumappropinquave' 
rintanni,  notus  eris.  Et  dc  judicio:  Cum  turbata 
fuerit  anima  meainira,misencordixrccordaberis. 


vivifica  illud.Quod  autem  Septuaginta  dixerunt,^)m- 
sideravi  et  obstupui,  nec  in  Hebraeo  babetur,  nec 
apud  quempiam  aliorum  Tnterpretum,  ut  sciblatis 
his,qua3  in  Hebraico  non  habentur,  possit  legi  juita 
Septuaginta  :  Domine,opera  tuain medio duomm  mi- 
malium  cognosceris:quod  quia  ao-avciT^Tov  videbatnr. 
Bupcriora  conjuncla  sunt.  Legimus  autem  in  He- 
brcTo  ADONAi,  id  est,  Domine  piialach,  opustuum, 
BACEREB,  m  medio.SAm^t,  annorum  [c)  heiev,  vififi&i 
illud.  Hoc  proptcrea  ut  quae  superflua  suntio  Se- 
ptuaginla  manifeste  addita  cognoscamus.  Hebrei 
juxta  historiam  hunc  locum  ita  explanant :  Dmmei 
audivi  auditionem  tuam,  et  iimui.  Audivi,  inqnit, 
pcBuas  quas   Nabuchodonosor  et    diabolo  prspt- 


Et rursum  de ad ven tu  Christi: />^W5 a  7//tftnam t'^iW,e^  D  rasti  in  quibus  dixisti  ei :    Vse  qui  multiplicat  n» 


(a)  RuQnum  hisnominibusnotat.Pro  Excetra  voce 
qua  Plautus  utitur,  exscriptoresantiqui  posuerunt 
hydram  et  serpentem,  quod  jam  a  nobis  obscrvatum 
inveniet  lector  studio3us,tom.  ledit.  nostra3.  Mart. 

{b)  In  HebraBO  est  5^n?^ot/i.  n^lU";^,  absque  priori 
vau. 

(c)  Martian.  ueinu  ;  unde  et  hariolatur  lectum  abs 
Hieronymio  in  suo  exemplari  UebraBO^^^^^DhfiaiiennUy 
cum  amxo  terticB  persons  singularis  *ia.  Verum  et 
HEiEU  prssferunt  nostri  mss.  et  Juebrsea  lectio   in^^TI 


consonat,  quam  a  Massorethis  corruptam  opiov^ 
neutiquam  par  est.  —  In  Hebraeo  est  "jSsTS  ^' 
I.TJ^n  D^TO  nip3  ;  sed  in  mss.  codicibus  hiyusce 
CommentariidistiactelegimusinultimaveceHiiin:; 
ex  qno  certum  exstat  Uieronymum  legisse  in  sw 
exemplari  Hebrajo  i:^^n,  hfiaijenu,  cumafOxotertis 
pers.  sing.  13  :  non  cum  alic  *in,  hu^  quod  hodia 
retinent  exemplaria  Massoretharum.  ICabt. 


1309 


COMMENTARIORUM  IN  ABAGUC  LIB.  II.  CAP.  III. 


1310 


sua  {Supra,  ii,  6).  %Z4  Et  tecundo ;  F3S  (^uicongre-  A 
gat  avarUiam  malam  domui  suse  [Vers.  9).  Et  tertio: 
Fap  qui  aedificat  civitatcm  in  sanguinibus,  ct  prxparai 
urbem  in  iniquitate  {Vers.  12).  Et  quarto :  Vxquipo- 
ium  dat  amico  suOy  mittens  fel  suum  et  inehrians.  Et 
quinto  :  Vx  qui  dicit  ligno,  cxpe)  giscerc :  surge,  ta^ 
pidi  tacenti.  Et  sicut  timore  perlerritus  sum,  quod 
draco  magnus  tanti  vulneribusconfodiendus  sit,8ic 
deprecor,  Domine,  ut  quod  promisisti,  expleas,  et 
finito  tempore,  reddas  Christum  tuum.  Tu  enim 
dixisti,  quia  adhuc  visus  procul  et  apparebit  in  fine, 
et  non  mentietur.  Vivifica  ergo  quod  pollicitus  es, 
hoc  est,  tuum  imple  promissum  ;  non  moriatur  irri- 
tus  sermo  tuus,  sed  opere  compleatur.  Quod  qui- 
dem  juxta  nos,  et  de  resurrectione  Salvatoris  intel- 
ligi  potest :  ut  ille  qui  pro  nobis  mortuusest,consur-  ^ 
gat  a  mortuis,  et  vivificetur.  Juxta  Septuaginta 
autem  multo  alter  est  sensus,  et  debemus  etiam 
YulgaloB  editionis  explanationem  ponere.  Domine, 
audivi  in  Scripturis  sermonem  tuum,  et(a)  te  mihi 
dante  auriculam,  juxta  illud  quod  loquitur  Isaias  : 
Addidit  mihi  auriculam  ad  audiendum  {Isai.  l,  5) ;  ita 
audivi,  ut  tu  vis  audiri  sermonem  tuum.  Et  opera 
tua  diligentius  contemplatus  (ne  mihi  diceretur: 
Opera  autera  Domini  non  respiciunt,  et  opera  ma- 
Duum  ejus  non  considerant,  et  creaturis  intellexi 
Creatorem,  et  per  singula  qua3  fecisti,  et  quae  quo- 
tidie  operarisin  universomundo,  totus  ob8tupui,et 
sensu  humanitatis  amisso,in  sanctam  antentiam  sum 
conversus.  Vel  certe  admirationeturbatus,inlaude8 
tuas  trepidus  erumpo  dicens:  In  medio  duorum  ani- 
malium  cognosceris,  Quod  multi  putant  de  Filio  intel-  C 
ligi,  et  Spiritu  sancto,  eo  quod  Patcr  per  Filium  in- 
telligatur  etSpiritum.  Quae  quidemet  duo  Seraphim 
in  Isaia  {Cap.  vi),  et  duo  Cherubim,  scribi  interprc- 
tanturin  Exodo  {Cap.  xxv),  quae  contra  se  respi- 
ciunt  [Al.  respiciant  et  habeant  et  velantes],  et  in 
roedio  habent  oraculum  ;  et  in  Isaia  {Cap.  vi),velan- 
tia  caput  ct  pedes  Domini,  in  praBsenti  tantum  sae- 
culo  volent,  et  alter  ad  alterum  mysterium  incla- 
ment  Trinitatis  :  et  mittatur  unus  de  5^rflp/itm,quod 
interpretalur  ardens,  etvenjat  in  terram  et  mundet 
prophetae  labia,  et  dicat :  Ignem  veni  mittere  super 
terram,  et  385  quam  volo  ut  ardeat  {Luc.  xii,  49). 
Hoc  aBstimant  alii,et  ad  hanc  interpretationem  mul- 
tis  Scripturarum  utuntur  testimoniis.  Porro  simplex 
interpretatio,  et  opinio  vulgi  de  Salvatore  intelligit,  n 
quod  inter  duos  latrones  crucifixus  agnitus  sit 
(Marc.  zv,  et  Joan.  xix).  Qui  autem  melius,  hoc  di- 
cunty  quod  in  prima  Ecclesia  quae  de  circumcisione 
fuit,  et  de  praeputio  congregata,  duobus  populis  se 
hinc  inde  oingentibus,  intellectus  sit  Salvator  et  . 
creditus.  Sunt  qui  duo  animalia,  duo  intelligant 
Testamenta,  novum  et  vetus,  quae  vere  animantia 
sint  que  vitalia,  quai  spirent  et  quorum  medio 
Dominus  cognoBcatur. 


In  medio  annorum  notum  facies.  LXX  :  Cum  ap- 
propinquaverint  anni,  cognosceris.  Cum  venerit,  in-» 
quit,  tempus,et  opere  promissa  compleveris,  mon- 
atrabis,  veraessequaBpolIicitus  es.Sivecum  appro- 
pinquaverit  consummatio,  et  in  extrema  hora  ad 
destruenda  peccata  venerit  Filius  tuus,  manifestius 
cognosceris.  Sequitur: 

Cum  advenerit  tempuSj  demonstraberiSjCum  turbata 
fuerit  anima  mea.  Quod,  exerptis  Septuaginta,  nec 
in  Hebraico,nec  apud  queraquam  aliorum  habetur 
interpretum.Et  estseusus  :Cum  venerit  tempus,  de 
quo  dicitur:Tempore  acceptabiliexaudivi  te,  tempus 
adventusDomini  Jesu  Christi  (II  Cor.y\,2) :  tunc,  o 
DeusPater,cognoscetur  nomen  tuura,quod  ante  ocul- 
tum  fuithominibus,dequo  dicitDominusinEvange- 
lio :  PateTyrevelavinomentuum  hominibus(Joan.  xvii, 
&j.Quod8Luiem\n^eri\ir:Cumturbatafueritanimameaf 
apud  LXXinterpretumeditionemcura  posterioribus 
copulatur,  ut  possit  legi  ;  Cum  iurbata  fuerit  anima 
mea  in  ira^  et  hucusquedistinctio  :de!ncepsinfera- 
tur,  misericordise  rccordaberis ;  quod  scilicet  pro- 
phela?  sufficiat  pro  poena  sola  conturbatio,etadiram 
Dei  anima  illius  conturbata,  nequaquara  inferatur 
suppliciumsediramexcludatraisericordia.Habetau- 
teraetiraDeiraensuras:quantura,etquantoterapore, 
etobquascausas,etqtiibusinscraturJuxtail]udquod 
scriptura  estiCibabis  nos  pane  lacrymarum^et  potabis 
nos  tacrymis  in  mensura  {Ps.  lxxix,  6).  Quod  si  pro- 
pheta  turbatur  ad  iram  Dei,  et  qui  turbatus  est, 
036  impetrat  ra!sericordiam,quid  no8  8perare,im- 
motimeredebemus,quoruraomniaopera  Dei  digna 
sunt  ira?  Quod  autera  sequitur  juxta  Hebraicura. 

Cum  iratus  fueriSy  misericordix  recordaberis.  Non 
deberaus  putare,  oblivisci  Deum,  et  post  iram  suaj 
misericordiae  recordari  ;sed  quod  nos  eum  in  poena 
positiputemus  oblivisci,  juxta  illud  :  UsquequOy  Do- 
mincyobtivisceris  me  in  finem  {Ps.  xii,  l)?Nam  et  si 
quando  tentationibus,  quagi  fluctibus  operimur,  et 
rapida  daeraonura  adversus  nos  procella  desaevit, 
velut  ad  dorraientera  loquimur  :  Exsurge^  guid  dor- 
mitas  Domine  ?  Siraulque  Dei  cerne  clementiam  : 
non  dixit,cum  intuleris  supplicia,misericordiae  re- 
cordaberis  ;  sed  cum  iratus  fueris.Qui  autem  iras- 
citur,  interdumnon  percutit,8ed  tantummodo  com- 
minatur.Quod  et  apostolus  sentiens  ait :  Revetatur 
enim  ira  Dei  de  ca^losuper  omnem  impietatem  et  ini- 
guitatem  hominum  {Rom.  i,  18).Ubi  autem  revelatur, 
non  infertur,non  percutit ;  sedrevelatur  ut  terreat, 
et  territis  non  inferatur. 

(Vers.  3.)  Deus  ab  Austro  veniet,  et  Sanctus  de 
montc  Pharan.  Semper.  LXX  :  Dens  a  Theman  ve- 
niety  et  Sanctus  de  monte  umb^^oso  et  condenso.  Dia-^ 
p5a/ma.AquilaetSyraraachus,etquintaeditio  ipsum 
Hebraicum  posuerunt  theman  {WT\)  :  solus  Theo- 
dotis  quid  significaret  Tfieman,  interpretatus  est, 
dicen8(^)  eloim,  ab  Austro  venictyCt  sandus  demonie 


(a)  Iterum  Martian.  et  timui  dante  te  mihiauricu-  (6)Hoc  modo  legunt  mss.codices  :  in  Hebrso  est 
tem,  contra  mss.  editorumque  aliorum  codicum  j^ij^  Eloah,  quod  Theodotio  legebat  mnSH,  BMm. 
fidem. 


1311 


S.  SnSEBII  HIERONTMI 


m 


Pharan,  in  finem,  Ex  quo  intelligimus  a  solis  8e-  A  clit  in  monteSinai,  ipse  est  Sanctus  qui   venit  da 


ptuaginta  positum,d^  mon/e  umhroso  et  condenso.^^d. 
et  hoc  quod  Septuaginta  transtulerunt  Sidi^^^^P-*»  ^t 
nos  posuimus,  semper  ;   Symmachus  interpretatus 
est,  in  selemum  :   Theodotio,    in  finem  :   quinta 
editio  idipsum  Hebraicum  sela  (nSD).Deus  ergo  ab 
Austro  veniet,  id  est,  (a)  a   meridie,  a  clara  luce, 
et  ab  his,qui  appellantur  filii  dierum.  Unde  et  iu 
Cantico   canticorum,    aquilonem    sponsus   abigil, 
et  austrum  vocat  dicens  :  Exsurge,  Aquilo,  et  veni, 
Auster,    perfla  hortum  meum,  et  fluant  aromata 
mea  (Cant,  iv,  16).   Oeus  semper  in   meridie  est  : 
Ubi,  inquitfpascis  ?  ubi  cubasfin  meridie  [Ibid.,  i,  6). 
Et  ad   Abraham    quando  erat  sub    quercu,    non 
venitDeus  nisi  in  meridie  (Genes,  xviii  et  xliii).  Et 
037  Joseph  qui  in  typo  praecessit  Salvatoris,  con- 
vivium  fratribus  facit  meridie.  Agnitio  ergo  Dei  Pa- 
tris  his  qui  digni  sunt,  venit  in  pleno  lumine.  Et 
agnitio  Sancti,id  est,Filii  Dei,  venit  de  monte  um- 
brosoetcondenso.Mons  umbrosusatque  condensus» 
vel  ipse  Pater  intelligitur,  plenus  virtutibus  omni- 
que  sapientia,et  majestate  sua  cuncta  protegens,  et 
extendens  alas,  et  confovens  puUos  suos  :vel  certe 
paradisus  et  coslestia  plena  angelis,plenavirtutibus, 
plena  arboribus  uberrimis.  Atque  utinam  et  mihi 
contingat,  ut  ad  vocem  meam  et  ad  expositionem 
Deus  veniat  in  claro  lumine,  et  Filius  ejus,  de  quo 
Bcriptum  est :  Sancti  estote,quoniam  ego  sanctus  sum 
(Levit.  XX,  26),  de  sublimitate  eloquii    umbrosi  et 
condensi^etScripturarumtestimoniis  hinc  indocon- 
texti,  et  Patre  simul  Filioque  veniente,  fiat  eorum 


B 


monte  Pharan  :  Pharan  quippe  vicinus  est  loco 
monti  Sina.  Et  quod  infertur,  diapsalma,  id  est, 
semper,  habere  sensum  :  ipse  qui  natus  est  in  Beth- 
leem,  et  qui  in  Sina,  id  est,  in  monte  Pbaran,  Le- 
gem  dedit,semper  in  universis  beneOciis,  pneteritis 
et  prasentibus,  et  futuris  auctor  est  et  largitor.  Dc 
diapsalmate,  quod  Hebraice  dicitur  sela  (6),  in  Psal- 
terio  plenius  disputatum  est.  Simulque  SM  ceme 
juxtaSeptuaginta,  quod  diapsalmanon  ponatur.nisi 
in  Psalterio,  et  in  praBsenti  loco.  Ex  quo  intelligi- 
mus  recte  a  Septuaginta  orationis  Canticum  prs- 
notatum. 

(Vers.  4.)  Operuit  cxlos  gloria  ejus,  el  laudis  cjus 
plena  est  terra.  Spleudorejus  ut  lux  erit:  comua  in 
manibus  ejus.  Ibi  abscondila  estfortitudo  ejus,  LXX: 
Operuitccelos  virtus  ejus,  et  laudis  ejusplena  est  terra^ 
et  splendorejus  quasi  luxent :  comua  in  manibusejus 
et  posuit  dilectionem  robustam  fortiludinis  sua;.  Pro 
eo  quod  Septuaginta  interpretati  sunt,  et  posuitdUe- 
ctionem  robustam  fortitudinis  suss :  et  nos  diximus, 
ibi  abscondita  est  fortitudo  ejus :  Aquila  transtulil, 
et  posuit  ahsconsionem  fortitudinis  suae:  Symmachiu, 
et  posuit  absconditam  fortitudinem  suam  ;  solusTheo- 
dotio  nostrae  translationi  congruens,  ait :  et  ibi  ahs- 
consio  fortiludinis  ejus.  Verbum  enim  siM  (DU)  pro 
qualitate  loci,  et  posuit  intelligitur,  et  ibi :  magisque 
in  prsesenti  loco  t^t  legendum  est,  quam  posuit.ui  Bii 
sensus  et  ordo  sententijB :  Gornua  in  manibuseJQS 
et  subaudiatur,  ibi,  id  est,  in  cornibus  abscondita 
est  fortitudo  ejus.  Manifestum  est  autem  juxta  He- 


auditor  habitaculum,  et  compleatur  Scriptura,  di-  C  braicumquod  in  adventuChristicuacta  repletasmt 


cens  :  Ego  et  Pater  meus  veniemus  ad  eum^  et  man- 
sionem  apud  eum  faciemus  (Joan,  xiv,  23).  Sed  quia 
pro  monteumbroso  et  condenso,iuUcbra30  scriptum 
est  mons  P/ioron,  etP/iaraninterpretaturo5v?deM(w; 
pulchre  juxta  interpretationem  nostram,  et  eruditi 
sermone  viri  venit  notitia  Filii,  et  non  qualicumque 
sermone,  sed  de  eo  qui  plcnus  est  lumine,  plenus 
oculis,  ut  manifestus  et  purus  ad  aures  audicntium 
deferatur.  Quod  autem  ait  de  monte,  sublimia  dog- 
mata  intelligo.Audivi  ego  Hebraeum  istumlocum  ita 
disserere  :Quod  Bethleemsitasitad  Austrum,inqua 
natus  est  Dominus  atque  SaIvator,et  ipsum  esse  de 
quo  nunc  dicatur:Dommu«  ab  Austro  veniet,  hoc  est 
nascetur  in  Bethleem,  et  inde   consurget.  Et  quia 


gloria,  secundum  illud  quod  in  Evangelio  dicitar  *. 
Gloria  in  excelsis  D€o,  et  in  terra  pax  hominibus  ho- 
na*.  voluntatis  (Luc,  ii,  14).  Et  alibi :  Pacem  fecit  in 
coelis  et  in  terru  per  sanguinem  crucis,  et  sedit  in 
dextera  magnitudinis  ;  velociter  enim  currit  sermo 
ejus.  Et  alibi :  Domine,  Dominus  noster,quam  admi- 
rahile  est  nomen  tuum  in  universa  terra  (Ps,  cxLvn,  i]\ 
Et  rursum  in  Psalmodecimo  octavo  :  Inomnemter- 
ram  exivit  sonus  eorum,  el  in  fines  orbir  terrx  [Al.  ter- 
minos  terrx]  verba  eorum  (Ps.  xviii).  Splendor 
quoquo  ejus,  quasi  sol  justitiae,  clara  luce  radiavit; 
et  cornua  in  manibus  ejus,  vexillaet  tropsacrucis 
et  in  ipsis  cornihus  abscondita  est  fortitudo  ejas: 
Cum  esset  in  fotma  Dei,   non  rapinam  arbitra^ 


ipse  qui  natus  est  in  Bethleem.Legem  quondam  de-  n  est  aequalem  se  esse  Deo ;  sed  exinanivU    se  /ormom 


Ms.Sancygirannus  retinet,  Dou^  ab  Austro,  etc.  non 

vocem  Eloim.  Mart.  —  InHebraeo  non  D\nSj<,£/oim, 

est;  sed  mSM,  E/oa/i.QuareDrusius  et  spud  Theo- 
dotionem  rescribit  lX(oa,vel  i).oa,E/oa/i.Ms.  Sancy- 
girannus,  quem  Martian.  laudat,  Deus,  cui  et  con- 
sentit  Eusebius,  6  ^t6^, 

(a)  Voces,  o  meridie,  in  Regin.  ms.  non  s.unt  : 
paulo  postex  eodem  Tesiiiuimu9,AquHonem  svonsus 
abigit,^ro  quo  erat  vitfose  pcnes  Ma,ri\an. amvigtt, 

(h)  Hunc  locum  Abacuccitat  Hieronymusepistola 
ad  Marcellam,in  qua  plenius  disputavit  de  voce  Sela 
sive  Diapsalmate  Psalmorum.  Cavcat  itaque  lector 
errorem  eorum  quiexistimantHieronymumcommen- 


tarios  integros  edidisse  in  Psalterium  ;  cum  ex  ipso- 
mct  exploratum  nobis  sit.  ut  ssBpe  observavimas, 
nullum  hujuscemodi  edidisse  volumen  in  Psalmos 
omnesDavidis.MART.  —  Oretenus,  cuni  pariter  Ro- 
maeessentPaula,  Eustochium,  et  Marcella,  sanctis 
'feminisPsalterium  praelegisse  ac  subinde  explanas- 
seHieronymum,  ex  aliquotejus  testinioniis  colligi- 
mus,  et  in  generali  praefatione  observatum  est.  In- 
terdum  etiam  quaedam  quse  obscuriora  videbantar. 
datis  litteris,  edisseruerit.  Ejusmodi  est  epistola, 
quam  hic  Iaudat,ad  Marcellam,in  nostra  recensione 
xxviii,  de  diapsalmate;  neque  adeo  Psalterium  abs 
Hieronymo  integris  Gommentariis  expositum,  opi- 
nari  necesse  est. 


1313 


COMMENTARIORUM  IN  ABAGUC  LIB.  IL  CAP.  III. 


4314 


servi  accipiens  :  factus  obedtens  Patri  usque  ad  A 
moriem^  mortem  autem  cruds  {Philipp.  ufiseqq.),]n 
cruce  ergo  paulisper  abscondita  est  fortitudo  ejus, 
quando  dicebat  ad  Patrem  :  Trislis  est  anima  mea 
uxque  ad  mortem  (Matth.  xxvr,  38,  39)  :  Et  :  Pater, 
SS9  si  possibile  estytranseat  iste  calix  a  me  (Luc. 
zxiii,  13).  Etin  ipsa  cruce  :  Pater  in  manus  tuas 
cammendo  spiritum  meum.PovTO  juxta  Septuaginta 
in  eo  quod  dictum  est  :  Operuit  ccelos  virtus  ejus^ 
Dosse  debemus  minus  esse  quod  operilur,ab  eo  |quod 
operit :  si  tamen  totum  operiatur,et  non  ex  parte, 
quod  opertum  est.Gum  ergo  virtus  Dei  operiat  ccb- 
los,majorest  ccBlis  virtus  ejus,quaoperiunturc€Bli. 
Goelos  autem  eos  esse  qui  portent  imaginem  super- 
eoelestis^et  qui  enarrent  gloriam  Dei,  crebro  legi- 
mus.  Virtutem  quoque  Dei  Dominum  Salvatorein,  ^ 
apostolus  probat :  Christus  Dei  virtus^et  Dei  sapientia 
{I  Cor.  I,  30).Hffic  virtus  omnium  specialium[il/.spi- 
ritualium]virtutum  quasi  mater  est  :  verbi  gratia, 
appellatur  virtus,  sapientia^fortitudo,  justitia,  tem- 
perantia,  veritas,  saDctitas,redemptio:  Ghristus  au- 
tem  factus  est  nobis  a  Deo  sapientia,  et  justitia,  et 
saDctiflcatio,  et  redemptio.Hae  igitur  speciales  vir- 
tutes,in  quibus  Christus  ostenditur(secundumpro- 
fectum  eorum,qui  eumvei  sapientiam  recipiunt,vel 
fortitudinem,vel  justitiam,et  csetera  hujuscemodi), 
continentur  in  generali  virtute  Dei,hoc  est,  in  Do- 
mino  Salvatore:atque  in  hunc  modum  et  de  terra 
iatelligimus,quod  qui  primum  propter  imaginem 
terreni  terra  vocabantur^et  dicebatur  ad  eos :  Terra 
es,  et  in  terram  ibis  {Genes.  iii,  19),  in  adventu  Sal- 
vatoris  laude  Domini  repleantur.  Gum  autem  et  G 
coeli  virtute  Dei  operti  fq^rint(protecti  videlicet  et 
ex  omni  parte  vestiti),etunifersa  terra  repleta  laude 
Dei,tuncsplendor  ejus  ut  lux  erit.Imaginemautem 
Dei  et  splendorem  gloris  ejus,esse  Deum  Salvato- 
rem,  apostolus  non  tacet:  Qui  postquam  nobis  ap- 
paruit  splendor  gloriae  Dei,  reversus  est  ad  pristi- 
nam  msgestatem  {Hebr.  i).Etsi  enimnoveramus  Chri^ 
stumsecundum  camem  :  sed  jam  non  novimus  eum 
juxta  camem  (II  Cor.v,  16),  verum  juxta  spiritum  ; 
quia,  Quod  factum  est,  in  ipso  vita  erat^  et  vita  erat 
luxhominum  {Joan.  i,  3,  ^).Quod  est  manifestius  in 
Evangelio  Salvator  ostendens  ait  :  Pater  glorifica 
tne  gtoriay  quam  habui  apud  te,  priusquam  mundus 
fieret  {Joan.  xvii,  5) ;  ut  post  ascensionemadccelos, 
sit  splendor  quod  lux,hoc  e8t,id  incipiatFilius  esse  j) 
quod  Pater  est.Quod  autem  sequitur:  Comua  in  ma" 
nibus  ejusy  moris  est8cipturarum,utsemper  cornua 
pro  regnis  ponant.Nametillud  quod  Annaloquitur 
ID  primo  Regnorum  libro  :  640  Exaltavit  comu 
Christisui  {1  Reg.  ii,  10),  magnificentiam  regniSal- 
vatoris  significat.Et  in  Daniele,  decem  cornua  de- 
cem  regna  demonstrant  {Dan.  vii).  Sic  autem  nunc 
dicitur:C(?niiia  in  manibus  ejus,  quomodo  et  alibi 
scriptum  legimus  :  Corregis  in  manu  Dei{Prov.xxiy 
i)  :  pro  eo  quod  est^mens  et  principale  cordis  viri 


sancti  (qui  pergit  ad  regnacoelorum^qui  adhuc  po- 
situs  in  terra,regnat  corpori  absque  peccatis)  non 
vagatur  extrinsecus  ;  sed  in  Dei  tutela  situs  est. 
Quia  veroet  in  Hebraeo,  et  in  caeteris  editionibus 
non  habet  scriptum  ;  Cornua  in  manibus  ejuSySed  in 
manu  ejus,quod  dicitur  JADo(1T),mannm  Dei  for- 
tem  atque  robustam  intelligamusFiliumejus.  Etin 
bac  manu  omniaregnaccelorum,  eorumquequi  ad 
ccelos  nituntur  ascendere,  posita  esse  dicamus  : 
quod  et  Isaias  sonat,dicens  :  Vinea  facta  est  ditecto 
in  comUyin  locouberi  {Isai.  v,  l),pro  eo  quod  est,in 
regno.Ob  hanc  puto  causamnullumcornutum  ani- 
mal  inter  immunda  poni  in  Levitico,et  idipsum  si- 
gnificare  unicornem  in  Psalmis  (xlix  et  xci),  sive 
(Sivoxep^Tst;  et  illud:  In  te  inimicos  nostroiventilabi- 
mus  comu  {Ps,  xliii,  7).  Quod  autem  juxta  LXX  le- 
gimus  :  etposuit  dilectionem  fortisvirtutissutV^eiiBjn 
hoc  de  Ghristo  intelligendum  est,  quod  Deus  Pater 
idcirco  cooperuerit  ccbIos  virtute  sua,  et  terram  re- 
pleverit  laude,  et  splendorem  suum  fecerit  esse  ut 
lumen,et  regnum  posuerit  in  manu  Filii  sui,ut  fa- 
ceret  dilectum  suum  ab  hominibus  diligi,  et  diligi 
non  leviter,sed  vehementer  et  fortiter,  ut  qui 
eum  fortiier  diiexissent,  et  haererent  in  dilectione 
ejus,nemotollereteosdemanuillius.Econtrariodia- 
bolus  facit  amarenos  mundum,  et  pro  dilectione 
virtutis  diligere  vitia,  et  non  leviter,sed  fortiler,  ita 
ut  de  nobis  possit  dici:  Et  posuit  diabolusdilectio- 
nem  fortem  vitiorum  suorum. 

(Vers.  5)  Ante  faciem  ejus  ibit  mors  :  et  egredietur 
diabolus  ante  pedes  ejus.LXXiAnte  faciem  ejus  ibit 
verbum^et  egredietur  in  campum  post  pedes  ejus.  Pro 
eo  quod  nos  transtulimus  mortem^  in  Hebraeo  tres 
litterae  positae  sunt,  daleth,  beth,  res,  absqueulla 
vocali,qus  si  legantur  dabar(iit),  v^r^um  signifi- 
cant  ;  si  deber,  pestem,  quse  Graece  dicitur  XoifA($c. 
Denique  et  Aquila  ita  interpretatus  eat^Ante  faciem 
ejus  ibit  pestis;SymmAchu8,  Antefaciem  jusprxcedet 
mors  ;quinta  ed\i\OyAnte  faciem  ejus  ambulabit  mors; 
OJIsoli  LXX  et  Theodotio  sermonem  pro  morte 
interpretati  sunt.Necnon  in  consequenti  versiculo, 
ubi  d\x\m\x8\Egredietur  diabolus  ante  pedes  ejus,  et 
LXXaliter  transtulerunt,juxta  quos  postea  disputa- 
bimus:Aquila  pro  diabolo  transtulit,t;o/a/27e  :  Sym- 
machus  autem  et  Theodotio,el(a)quinta  editio,  vo- 
lucrem,quod  Hebraice  diciturRBSEPH(ni7i).Tradunt 
autemHebraei^quomodoin  Evangelio  princeps  daemo- 
num  dicitur  esse  Beelzebub  {Matth.  xii)  ;ita  Reseph 
daemonis  esse  nomen,qui  principatum  teneat  inter 
alios,  et  propter  nimiam  velocitatem  atquein  diversa 
discursum,avisetvolatiIenuncupetur:  ipsumque  es- 
se  qui  in  paradiso  sub  figura  serpentis  mulieri  sit  lo- 
cutus.etex  malediclione,qua  a  Deocondemnatus  est 
accepisscnomen:siquidem  KESEV^.reptans  ventreixi' 
terpretatur.Hoc  est  ergo  quod  dicitur  :  stutim  cum 
venerit  Dominus  et  in  Jordane  fuerit  baptizatus,et 
ad  colurob»  descensum  vox  Patris  iDtoDueril :  Hic 


(a)ProquiDta  editioDesextam  nominatReginaams, 


1315 


S.  EUSEBII  HlERONYMi 


1316 


est  Filius  meus  dilectus,i7i  quo  mihi  complacui  {Matt . 
III,  17),  exeuntide  aquis  occurretdiabolus  ;  etante 
pedesilliusstabit  mors,etcoluberantiquus,qui  qua- 
draginta  diebus  tentavit  eura  in  solitudine.Si  autem 
juxta  LXX  legerimus yanle  faciem  ejus  ibit,  verbumf 
et  egredietur  in  campos  post pedes  ejus fhoc  significat, 
quod  sermo  Dci  ante  visitationem  ejus,qua3  nunc  al- 
legorice  facies  dicitur,pra2cedat  et  prasparet  corda 
credentium  :  ut  prava  in  rectum,et  inaequalia  ster- 
nat  in  planum:  et  auditoris  anima  quasi  consectus 
ager,  sementem  possit  recipere  spiritualem. 

(Vers.  Q.)Stetil  et  mensus  est  terram:aspexit,et  rfw- 
solvit  genteSyet  contriti  $unt  montes  sseculi :  incurvati 
suutcotles  mundi,ab  itineribus  xternitatisejus.LKX: 
Stetit,etcommotaestterra:aspexit  [Al.respexit],  et  dis- 
tabuerunt  gentes;  contriti  sunt  montesviolentiactabue- 
runl  coltes  sxculi  itineris  sempitemi  ejus,  Stans  SaU 
vator  et  cuncta  perspiciens,etoculo  suo  universita- 
temmundi  metiens  gcntiummultitu.iincmdissipa- 
vitrquibus  dissipatisetdissolutis  contriti  suntmon- 
tes  bujuss8eculi,etincurvatisuntcolles  hujusmun- 
di.  Sunt  enim  et  alii  montes  et  colles,quos  salit  et 
transilit  sponsus  in  Cantico  649  canticorum  [Cap. 
2),de  quibus  et  in  secundo  graduum  psalmo  dicitur: 
I^vavioculosmeos  in  montes,und^  venietauxitiummihi 
(Psat.  cxx,  l).Montes  autem  sdBculi  ipsi  sunt  qui  et 
montes  tenebrosi,de  quibus  Jeremias^praecepit,  ne 
impingantur  pedes  nostri  super  eos(76rem.xxxi).Isti 
Bunl  colles  in  quibua  regnabat  Saul,quandointerri- 
ciebat  sacerdotes  Dei(/  7?^^.xxii):  Ga^aa quippe  coltis 
interpretatur.Et  eleganter  incurvatisunt,inquit,col- 
les  mundi. Ante  adventum  quippe  Salvaloris  erecta 
cervicegradiebantur,et8uperbiam  eorum  humiliare 
nemo  poterat.Gontriti  autem  sunt  et  incurvati  ab  iti- 
neribus  sternitatisejus,id  e8t,Dei,quia  sternitas  il- 
liusadnosveniredignataest,sivequodsemperaprin- 
cipio  mundi  usquead  incarnationemsuamveneritad 
sanctos,et  factus  sitin  singulorummanu  sermo  Dei, 
atque  in  universisvincentibusipsesuperarit.etaeter- 
num  cjus  iterincurvaverit^coUesmontesquecontri- 
verit.Ha3C  per  metaphoram  juxta  Hebraicum  dicta 
sint.Porro  secundum  LXXpostquam  faciem  Dei  ser- 
mo  prscesserit.etegressusfueritin  plana,Deus  pa- 
ter  venit  illuc,ubi  ei(a)ad  sermonem  suum  regio  pras- 
parata  est,et  venit  post  pedes  sermonis  sui,et  stat ; 
numquam  ante  praBcedens,sed  semper  exspectans, 
ut  ille  sibi  muniat  viam.Ubiautemsteteritjuxtape- 
des  sermonis  sui,ibi  statim  terra,  opera  videlicet 
carnis  et  corporum  non  valentia  sustinere  Dei  prm- 
sentiam,  commoventur.  Cumque  commota  fuerint, 
virtus  sermonis  et  prsesentia  Dei  respicit  cunctas 
(/>)animaQ  gentes,qua8  cogitationes  et  multiplices  in 
diversa  sententias  possumus  intelIigerc,qusB  illico 

(a)  Reginae  ms, ^ubi  eia  sermone  suo  regioprxpa- 
raia  esty  etc. 

(b)  Victorius  ex  Florentinis  codd.restituit  antma- 
rum  ;  tum  junctis  aliis,  multiptices  et  diversas  sen- 
tentias  legit. 

(c)  Martian.,  adventu  et  Dei ;  tum  Victorius  ma- 
luit,  confringitur  et  conterUur, 


A  dissolvuntur  ac  tabescunt.Si  quidetiam  adversum 
scientiam  Dei  se  exaltaverat  in  terra,  et  sensum 
occupaverat  audieRtis,  hoc  praBcedente  sermone, 
[c)  et  adventu  Dei,  confringetur  atque  conteretur. 
Montibus  autem  confractis  contritisque  ad  aspee- 
tum  Dei,  colles  liquido  consumentur,  et  redigea- 
tur  ad  nihilum.  Non  enim  sunt  montes  Dei,  sed 
montes  saeculi.  SempiternumenimiterDei((ijrespi- 
ciens  ad  ea  quae  suussermo  prsecedit,et  fortius  col- 
libus  saeculi,consumet  et  destruet  eos.  Possuntaa- 
tem  monteset  64S  daemones  intelligi,qui  versan- 
tur  in  haBreticis,etelevant  se  conlra  scientiam  Dei : 
coUes  quoque  aliae  daemonum  fortitudines,  que  U- 
ciunt  homines  corporumpulchritudinem,digQitate8 
divitias,nobilitatemgeneris,caeteraque  mundi  boaa 

P  admirari.Licet  videre  post  adventum  sermonis  Dei, 
et  Dei  Patris  praesentiam^quomodo  humanae  anims 
commov6antur,et  omne  quod  terrenum  est,  dissol- 
vatur,  et  cogitationes  pristinae  redigantur  ad  nihi- 
Inm.Tunc  destruuntur  daemones,tunc  saeculi  altitu- 
dinos  ad  nihilum  deducuntur,et(^)  omnis  haeretico- 
rum  scientia,quaeprimum  tumebat,ad  Dei  sennoius 
adventum  humiliatur,conterituratque  consumitar. 
Etquod  prius pulchrum et  maximum  videbatur,qiit* 
bidespectumabjicituret  parvum.Et  hoc  Otpropter 
adventum  Dei  et  hospitium  Ghristi Juxta  quod  alibi 
scriptum  eBl:lnhabitabo  in  eis,  et  inambulabo,  ei  ero 
DeuseorumyCt  ipsierunt  mihi  populus  (Lev.xxvi,  12). 
(Vers.  7.)  Pro  iniquitate  vidi  tentoria  ^thiopix, 
turbabuTitur  peltes  terrx  Madianf  LXX  :  Pro  labori- 
bus  vidi  tabernacula  ^thiopumipavebuni  et  tabema- 

C  cula  terrx  Madian,  i£thiopes  tetri[il/.  teterriminijet 
amantes  tenebras,et  ab  omni  luce  alieni,quidraco- 
nis  carne  vescuntur(de  quoscriptum  estiDedistiem 
escam  poputis^thiopibus[Ps.Lxxiii,i^,dmmone3  in- 
telliguntur,quorum  et  tabernaculum  quicumque^n 
hocsaeculo  propterhonores  etdivitiaslaborarit.-quod 
significanter  sub  uno  verbo  iniquitatis  osteDditur, 
«Omnis  enim  dives,aut  iniquus,aut  haeres  iniqui 
est.  »  Vide  homines  maria  Iransire  :  ante  potentum 
excubare  fores  ;  pati  omnia  quae  servorum  conditio 
vix  patitur,ut  divitias  congregent»ut  aliquam  acci- 
piant  dignitatem  :  et  postquam  hoc  fuerint  conse- 
cuti  tradere  se  luxuriae  et  voluptatihus  et  omni  ioi- 
quitati,ut  quod  avaritia  congregavit,  luxuria  coo- 
sumat.Isti  ergo  pro  laboribussuis  efliciuntur  bos* 

Q  pitium  daemonum,  et  qui  templum  Dei  esse  debe- 
bant,  Ount  tabernaculum  >Ethiopum.  Sed  ei  hoc 
quod  sequitur :  Turbabuntur  petles  terrss  HaiitaM, 
sive  pavebunt  et  iabernacula  terras  Madian,  eosdem 
intellige  tabernacula  ifi^thiopum,et  tabernacula  te^ 
rffi  Madian.Postquam  enim  ditati  fuerint,  et  per 
fas  ac  nefas  ad  altissimum  gradum   conscenderiut, 

(rf)Reffin.ms.  ea  respiciens  ad  qu3e  suus  sermo,eii- 
Deinde  Victorius,  et  ea  in  collibus,  pro  fortius  dfl- 
libus. 

(c)\l(i  emendsntmss.nostri  post  Victorium.  Mar* 
tianaeus  hiulco  sensu  retinuit,^/  omneshxretici,(piO' 
rum  scierUia^  etC|Leviora  inferius  castigantur. 


i317 


GOMMENTARIORUM  IN  ABAGUG  LIB.  II.  CAP.  III. 


ISi8 


S44  tunc  conscientia  peccatorum  suorum,semper  A  quod  in  bonam  partem  possit  accipi.Et  dicimus  ver- 


mortem,semper  judicium  formidabunt,ct  ad  levem 
febriculam,  quasi  latronesin  carcere,  ita  de  aeter- 
nis  suppliciis  suspirabunt.  Madian  autem  in  lingua 
nostra  sonat  ex  judicio,  id  est,  condemnationem,et 
ostenditur  quod  metu  judicii  aeternarumque  pcena- 
rum  semper  in  formidine  sint.  et  cruciatus  quos 
sentiunt  se  [/1/.  se  sciuntj  mereri,pavore  quotidiano 
Bustineant. 

(Vers.  8,  9.)  Nutnquid  in  fluminibus  iraius  es,  Do- 
m  ine:aut  influm  in  ibus  furor  l  uus^vel  in  mari  indignatio 
iua?  quia  ascendens[k\,  qui  ascendisti]  super  equos 
tuoSf  et  quadrigx  lux  salvatio,  Susaians  suscitabis 
arcum  tuum^  juramenta  tribubus  qux  locuius  es. 
Semper,  LXX:  Numquid   in  fluminibus  iratus  es^ 


ba  divina  qus  manifestiora  sunt,  et  quasi  potumsi- 
tientibus  pr^bent,  hsec  dici  flumina  :ea  autem  qu» 
plena  sunt5acramontis,etLn  profundoposita(de  qui- 
bus  dicit  Apostolus  :0  profuudum  sapienlixet  scien- 
tuv  Dei  (Rom.  xi,  33) !  ot  Propheta  consonat :  De 
profundis  clamavi  ad  te,  Domine  [Psai,  cxxix),  mare 
in  Scripturis  appelJari.lloc  de  eo  quod  possitet  ma- 
re  in  meliori  parte  sentiri.Quod  autem  accipiatur  et 
in  contrario,  multa  testimonia  suntdequibusillud 
et  in  PBaimis  est :  Hoc  mare  magnum  ei  spaliosum  : 
ibi  naves  pertransibuni^  animalia  paf*vacum  magnis, 
Draco  iste  quem  formasti  ad  illudendum  ei  (Psal.cmy 
25,  26).  Et  de  Evangelio  quando  Salvator  increpuit 
ventod  et  mare  et  dixit  ei :  Tace  ei  obmuiesce  (Mar, 


Domine:  aulinfjujnimbusfuror  iuus,vel  m  m^ri  im-  p  iv,  30).  Quod  enim  increpatur,  malum  est^juxia  il 


]^eius  luus?  Qui  [At.  Quia]a5cindens  super  equos  iuos, 
et  equitatio  tua  salus :  intendens,  extendens  arcum 
iuum  super  sceptra^  dicii  Dominus.  Diapsalma.  Ubi 
Septuaginta  diapsalma,  et  Aquila  semper,  coeteri  ut 
Bupra  similiter  transtulerunt.  Etquiaad  tropologi- 
cam  interpretationem  feslinat  oratio,  breviter  se- 
cundum  litteram  sensum  capituli  comprchendens, 
pergam  ad  reliqua.  Sicut  Jordanem,  et  mare  sic- 
castiRubrum,pronobisdimicans:nonenimflumini- 
bus  et  mari  iratus  es,  aut  quidquam  insensibilia 
ofTensionis  contraherc  potuerunt :  itanuncquadri- 
gas  conscendens  tuas,arcumque corripiens,  salutem 
dabis  popuio  tuo,etjuramentaquaijurastipatribus 
nostris  et  tribubus,  explebis  insempiternum.Quod 
autemdicit :  Numquid  in  fluminibus  iratuses,Do- 


lud  Zachariffi:  Increpei  Dominus  in  ie^  diabole  (Zach, 
III,  2).  Et  ad  Timotheum  :  ArguefConsolare,et  incre- 
pa(\\  Tim.  iv,  2).  Propheta  itaque  sciscitante: 
Numquid  influminibus  iratuses,Domine,autin  fla- 
minibus  furor  tuus,vel  in  mari  impetus  tuus?nosdi- 
camussi^gypti  flumina  sunt,et  marerubrum  atque 
sanguineum  ;irascitur  Dominus  et  percutit  ea,et  to- 
to  impetu  fertur  in  gurgites,  elevantes  se  contra 
seientiam  Dei,Unde  mare  vidit  rt  fugit  (Psal,  cxiii), 
praesentiam  Dei  ferre  nonsustinens.Et  Jordanis  re- 
versiisest  retrorsum,cedens  glorio!  populi  transeun- 
tis,  qui  et  ab  Elia  scindetur  et  ab  ElisaBO.Ut  autem 
manifestius  loquar,  ha;reticorum  eloquentiam  qua 
contra  verilatem  etEcclesiam  fluit,intelligeflumina, 
quibus  irascitur  Dominus.  Animas  vero  eorum  qui 


mine,  aut  in  fluminibus  furor  tuus,  vel  in  mari  im-  G  circumferuntur  omni  vento  doctrinffi,et  semper  ma- 


petus  tuus?  dicit  ambigue,  et  interrogantis  magis 
eloquio  quam  probantis.  Sunt  cnim  etbona  flumi- 
na,  suntet  mala.  Est  maro  pessimum,  et  est  mare 
optimum.  Bonorum  fluminum  illudexemplum  est: 
Fluminis  impetus  Ixtificat  civitatem  Dei  (Psal.  xlv, 
4).  Et  quod  qui  dc  aqua  Domini  hibcrit,  fluent  de 
veotre  ejus  flumina  aqu.-e  salientis  in  vitam  a^tcr- 
nam  (Joan.  iv).  Malorum  illud  quod  Pharao  loqui- 
iur  in  Ezechiele:  Mea  suni  flumina,  ei  ego  feci  illa 
(E7^c,xxi\^9).\n  quibus  draco  habitat,etmultahis 
similia.Quod  aulemmarein  bonam  partem  accipia- 
tur,psalmusvicesimusteriiustestimonio  est,in  quo 
S49tropologice  deEeclesiadicitursubotxoufxivT^,  id 
estorbe  terrarum  :  Domini  est  ierraetpleniludo  ejus. 


Iitiafluctuant,<l4l6et(&)salsisgurgitibusobruuQtur, 
animadverte  mare  super  quod  impelus  Domini  fit,et 
sentiat  ejus  advcntum,  et  sciat  quibus  terminis  et 
obice  concludatur,et  audiat:/n  te  conterentur  fluctus 
iui.Quod  si  bonasuntfluminaet  bonum  mare,lava- 
tur  in  illis  Jesus,et  Ecclesiam  suam  super  hujusce- 
modi  mare  collocat.  Post  hsec  sequitur  :  Qui  ascen- 
denssuper  equos  tuos^  et  equitatio  tua  salus,  Qusro 
equos  super  quos  ascendat  Dominus,  et  puto  non 
esse  alios  nisisanctorum  animas^super  quas  ascen- 
dit  sermo  divinus,ut  et  ipsa8salvet,et  alios  per  eas. 
Ponamus  equorum  exempla.  Sponsus  loquitur  in 
Ganticocanticornm^E^ut^o^ut  tneoin  curribusPharao- 
nis  assimitavit  te,  proxima  mea  (Cant.i,  8).  Non  quod 


orbis  terrarum,  ei  omnes  qui  habitant  in  eo\lpse super  D  Christus  Ecclesiam,  vel  sermo  Dei   animam  quam 


mare  fundavit  eum,etsuper flumina prosparavit  itlum, 
id  cst,  or^^m.  Quodautem  aDominofundatursuper 
flumina,  et  prsparatur  super  mare,utique  inbonam 
partem  accipitur.  Nccnon  ct  illudquod  de  vineadi- 
citur  quae  translata  est  de  iEgypto  :  Exteniisii  pro- 
pagines  ejus  usque  ad  mare,  et  usque  ad  flumina  fla- 
gelta  ejus  (Psul.  lxxix,  12),   usque  ad   mare  puto 


sponsam  suam  vocat,quadrigis  comparetPharaonis; 
sed  quod  omnis  anima  quamvis  sancta  sit  atque  per- 
fccta,  ad  Deum  comparata^quasi  currus  Pharaonis 
sit,  et  jumentnm.Unde  et  Moyses  loquitur  ad  Domi- 
num  :  Ego  autem  sum  (c)  aXoyo?,  id  est,  irrationalis 
(Exod.  IV,  10).  Et  David :  Ut  jumentum  factus  sum 
apud  te  (Psal.  lxxii,  i3).Non  quod  absolute jumen- 


(a)  Concinnius  apud  Victor.,rfinYMrTioi>to'jjx£V7i,t(i 
est,  orbis  ierrarum, 

(b)  Quod  solemne  Martian.  peccat,/M/5W,  pro  snlsis 
hic  quoque  retinuit. 

{c)  Notaatum  VictorioExodioap.vi,  ubi  noa  babe« 


raus,  cum  incircumcisus  sim  labiis^  Graece  apud  Se- 
ptuaginta  legitur,£Y(o  os  SXoY6<;£'.[Ai,hocest,5ttmtr- 
rationalis.  Quod  aliis  verbis  dixit  David,  Ut  jumen" 
tum  factus  sum  apud  te. 


4819 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


i3U 


tum  8it;  sed  quod  apud  Deum  jumentum  sit.  His  \  r«adversumpopulumtuumdimicaiiles,  divides  at- 


equis  iili  contrarii  sunt  quos  habet  Pbarao,  et  de 
quibuB  dicitur:  Equumet  ascensoremprojecit  inmare 
(Exod,  XV,  2) :  hujuscemodi  equitatio  non  salus 
est,  sed  perditio.  Quapramus  et  alios  equos,  quibus 
ascendit  Dominus  :  In  quarto  Regnorum  libro  legi- 
muSjSurrexisse  mane  ministrum  Eli8aei,ct  egressum 
vidisse  exercitum  ambientem  civitatis  muros,  et 
equos  et  currus  (IV  Heg,  vi).  Et  postquam  ad  pre- 
ces  prophetffi  aperti  sunt  oculi  ejus  :Xspf:r27,inquit, 
et  ecce  monsplenus  equis,et  quadriga:  ignex  in  circuitu 
Elisaei.  Diligenter  attende  quod  equi  videantur  et 
currus,  et  tamen  in  tantis  milibusequorum  etcur- 
ruum  nullusascensor:  horumequorum  illocratau- 
riga  ctille  rectordo  quo  Psalmistacanit:  Quisedes 


quedisperges.JuxtaScptuaginla  autem,quidixernnt 
Fluviisscindetur  /rrra,primum  ponamus  exemplam, 
ut  hoc  quasi  gradu  adaltioraveniamus.Legimasin 
his  qui  dc  mirabilibus  confecerunt  volumina.et  qai 
Olympiadas  Grfficiae  ad  nostram  usque  memoriam 
perduxerunt,exponente9  qnid  in  singulis  annisnoii 
648  acciderit  inmundo,  quod  inter  cstera  terra 
rcotu  eruperint  flumina,  quae  ante  non  fuerant,  et 
rursum  alia  absorpta  sint,  et  pessum  ierint :  qaod 
scilicet  omnes  terrarum  venffl,quasiinhumanoco^ 
pore  sanguinem,  ita  in  se  habcant  latentes  aqaas, 
quffi  terra?  concussionc  rumpantur,et  manent  infla- 
mina.Hoc  si  intelleximusvideamusaTiimamboiDa- 
nam  habere  in  se  naturaliteraquaset  fluvios,etper 


super  Cherubim  ostendere  (Psal.  lxxix,  2).    Talibus  p  socordiam  nostram,  eos  esse  absconditos,   et  non 


equis  talique  curru  et  Elias  raptus  ad  ccelum  cst 
(IV  Heg.  ii).  St  quis  autem  de  Zacharia  vult  disce- 
re  qui  sint  equi  rufi,  et  qui  nigri,et  qui  varii,  ct  qui 
alibi  egfedientes  de  myrtetis,  etd^^montibusinpro- 
fundo  positis,  647  sive,ut  in  Soptuaginta  scriptum 
e8t,d?r^'5,in  ipso  propheta,si  Dominusvitffispatium 
dederit,  conabimur  explanare  (Zach.  i).  Vidit  et 
Joannes  equos  candidos,  et  sessores  eorum  [Apoc. 
vi) :  e  quibus  corpora  in  gloria  resurgentium  puto 
esse  equos  candidos  ;sessores  autem  sanctorumani- 
mas.  Si  quis  vero  peccator  est,et  mei  simills,sede- 
bit  in  equo  nigro  et  dicetur  de  eo  :  Dormitaverunt 
omnes,  qui  ascenderunt  equos  (Psal.  lxxv,  7).  De  ta- 
libus  equis  scriptum  est :  Fallax  eguus  ad  saluiem 
(Psal.  xxxii.  14) :  caro  enim  concupiscit  adversus 


fluere.  Cum  autem  ad  prffidicationem  sermonisDd 
concussa  fuerit,  et  de  priori  statu  mota,tuncenim- 
pere  quod  latebat,  ct  iu  refectionem  potantium  [AL 
potentium]  flucre.Hoc  ipsum  reor  et  illuc  signiiicare 
in  Genesi  quod  fodiuntur  putei  aservis  Isaac,qoos 
ab  Abrabam  factos  Philisthiim  terra  obruerant 
(Genes.  xxvi).  Quamdiuvivet  Abraham,  putei  illios 
non  clauduntur  :  illo  autem  mortuo,  et  puteis  obta- 
ratis,  si  servi  fodiunt,  contradicunt  Philisthiim,et 
jurgium  ost.  Si  vero  ipsevcniat  Isaac,  et  fodiatpa- 
teum,et  invcniat  aquam.Phiiisthiim  non  valentcon- 
tradicere.  vide  Petrum  et  Paulum,  et  de  pateis 
Christi  fluviisque  non  ambiges.Cerne  omnes  aposio- 
los,et  jam  non  quatuorflumina,  sed  duodecim  fla- 
viosinteliiges  cxirc  de  paradiso  Scripturarum.  Isti 


spiritum,  et  sapientiaejusinimica  estDeo.Hocdic-  C  fluvii  antequam  terra  commoveretur,   latebant,  et 


tum  sit  de  his  qui  corpora  diligunt,  et  in  nigris  se- 
denl  equis.  Nos  autem  animas  nostrasinequos,  et 
in  currus  Domini  praeparemus,  quiascenditin  Pau- 
lo,  ascendit  in  Petro,  et  in  hujuscemodi  curribus 
equitans,  totum  lustravit  orbem.Intendensquoque 
arcum  sive  sagittas  suas,  sceptra,  id  est,  regna  ad- 
versum  quas  Jeremias  missus  est,  eradicavit,  de- 
struxit  et  perdidit  (Jercm.  xviii) ;  fecitque  lit  non 
regnaret  peccatum  in  mortali  nostrocorpore.Scep- 
Ira  autcm,  idest,  regna  diaboIi,qufle  ostenditctDo- 
mino,  inteilige  diversa  peccata,avaritiam,liixuriam, 
iracundiamdetractioncm,  furla,  perjuria,advcrsum 
quae  sermo  Dei  sedens  in  equis,  et  in  curribus  suis 
intendit(a)fulgoris  8uicontortaspicula,etinterim  non 


cum  essent  in  tcrroe  vcnis,  sitientibus  pocula  non 
praebebant.  Postquam  vero  ad  advcntum  Christior- 
bis  ct  omnis  terra  concussa  est,subito  promperant, 
ct  tunc  complctum  est :  Posuit  flumina  in  desertnm, 
et  exitus  aquarum  insitim,  terramfructiferaminsal- 
suginem,  amalitia  Jmbiiantium  in  ea  (Ps.  xxini). 
Posuitdesertum  in  paludcs  aquarum,etterram8ine 
aqua  in  fonlcs  aquarum :  ct  habitare  fecit  ibi  esa- 
rientes,  et  constituerunt  civitatem  ad  habitandam. 
Postquam  enim  Dominus  venitinmundum,etcom- 
pletum  est  illud  quod  dixit  in  Evangelio  :lnjudicinm 
ego  in  mundum  istum  veni  ut  qui  non  videbant^  vidi' 
rent,  et  qui  videbant,  cxci  fierent  (Joan.  ix,  39) :  tanc 
terra  Israel  de  qua  fluvii  ante  manabant,  et  irr^- 


emittit,  ut  qui  ad  extentum  arcum  territus  fuorit,  p.  bant  universum  Judaia;  populum,  aruit,  etfootas il- 


emissionem  non  sentiat  sagittarum.  Et  hoc  facit 
5emper,quod  Aquilainierpretatuscst.pro  diapsalma- 
/e.  Semper  enim  sedet  [///.  sedit]  in  sanclis  suis, 
semper  armatusest.Etacutas  sagittas  in  linguiseo- 
rum  praeparans  cquitat,  et  hic  illucque  discurritin 
orbis  salutem. 

( Vers.  10.) Fluvios  scindes icrrcV.LXX  :  Flnviis  scin- 
deturterra.  QuiasuscitavitDominusarcumsuum  ut 
tribubus  juramentaredderctquaBlocutusest,conse- 
quenterdicitur,fluvios  sciudes  terraj,id  est^reges  ter- 


lius  obturati  sunt.  Universus  autcm  orbis  qai  crtt 
dcsertus  ctstcrilis,ct  aquas  prffidicationis  Dominics 
non  habcbat,  versus  est  in  paludes  S49  aquaram: 
et  quot  doctores  emisit,  tot  habuit  et  fontes.  Nec 
sufficit  (/>)cis,fontibusvidclicet  atque  fluminibu9,i^ 
rigare  orbis  populos ;  sed  in  unaquaque  provincia 
eos  qui  csuriebant  et  patiebantur  famem  serraonis 
Dei,  in  unum  populum  congregantes,  exstruxeranl 
Ecclesiamj  quic  dicilur  civitas  adiQhabitandum,d' 
quam  la^tiflcat  impctus  fluminis. 


(a)Maluit  Victorius  fulgurU^ex  septem  FIorentieB 
exemplaribus. 


(6)  Regin.  ms.,  Ncc  suffecit  eis/onlibus  atquefi*' 
mimbus,  etc,  absque  videlicet. 


13U 


COMMENTARIORUM  IN  ABACUC  UB.  II.  CAP.  III. 


I32S 


Veps.  11  seqq.)  Videruni  le,  el  doluerunt  mantes  :  A  super  terram  (IsaL  xxvi,   H,   18).   Beati,  inquit. 


gurges  aquarum  transiit :  dedit  abyssus  vocem  suam: 
aliitudo  manus  suas  levavit ,  sol  et  luna  steterunt  in 
habitaculo  suo  :  iu  luce  sagtttarum  tuarum  ibunt^  in 
splendore  fulgurantis  hastas  tuse,  In  fremttu  concut- 
cabis  terram  :  in  furore  obstupefades  gentes:egressus 
es  in  salutem  populi  tui^n  salutem  cum  Christo  tuo  : 
percussisti  caput  de  domo  impii^  denudasti  fundamen- 
tum  usque  ad  cotlum.  Semper.  Solam  nostram  edi- 
tionem  posuimus,  ut  juxta  eam,  id  est,  juxta  He- 
braicum  texentes  consequentiam  loci,  postea  LXX 
commatice  per  capilula  disseramus.  Viderant  te, 
DeuSy  et  doiuerunt  montes  :  excelsa  scilicet  regna, 
et  aublimes  hujus  ssculi  potestates  et  quadriga 
quatuor  iu  Zacharia,quffi  egrediuntur  de  montibus 


mundo  cordCy  quoniam  ipsi  Deum  videbunt  {Matlh, 
V,  8}.  Isti  itaquo  populi  loti  a  fluminibus,non  jam 
viderunt,  sed  visuri  sunt  Denm  :  et  cum  viderint, 
concipient,  ut  possint  fructus  parere  doctrinarum. 
Sed  quia  dicuntur  populi  et  populorum  non  estvi- 
dere  faciem  Dei^licet  in  futurum  extendatur  oratio 
videbunt  et  parient;tamen  juxtatropologiam  magig 
Hebraicum  sequendum  est,  ubi  diciiuviViderunt te^  . 
etpepererunt  moii/e5:montium  cnim  est  videre  Deum 
et  parere  filios,  quos  de  Dei  concepere  sermone. 

}jXX.  ;  {c)  Disperge  aquas  itineris,  Divers®  aqua 
sunt  aliffi  sempiterns,  aliffi  breves.  De  sempiternia 
aquis,  et  quas  fluunt  de  fontibus  Israel,  dictum  est 
Fluminibus  scindetur  terra.  De  subitis,  etad  tempua 


flBreia  {Xach.  vi)  :  has  te  viderunc  et  intremuerunt.  p  currentibus  :  Omnes  torrenles   vadunt  in  mare,  Ta- 

^^  «  ^-— «  X  *  *  X  l-.  A.  •  .MB      m  t  •  y-»  •  J  •X  •  X.  T^  _ 


Et  gurges  aquarum  transiit:  hoc  est  omnis  eorum 
impetus,et  persecutio  qua  vexabantpopulumtuum 
pqatquam  te  viderunt,  transiil.  Tunc  abyssus,  hoc 
est,  inferi  laudaverunt  te:tunc  etiam  superi,idest, 
angeli  in  plausum  suis  manibus  concreparunt,  ut 
victorem  veluti  gestuquodam  et  tripudio  elevatarum 
manuum  demonsirarent.  Sol  tuus  et  luna,et  omnis 
aplendor,  quo  prius  illuxeras  populo  tuo,  et  malo- 
rum  postea  pondere,  universa  fuerant  tenebrarum 
horrore  cooperta,receperunt  lumen  suum,et  pristi- 
numhabuere  fuIgorem.Sagittffituseet  fulguranshas- 
ta  tua,  id  est,plag(B  tus,  et  eruditio  tua,  lumen  tuo 
populo  prffibuerunt.  Denique  in  luce  sagittarum 
tuarum,  et  in  splendore  hasta  tuffi^qusB  eos  ad  hoc 
corripuity  ut  emendaret,ambulavit  populus  tuus  in 


fremitu  tuo.Quando  ergo  populi  tui  vindicabis  inju-  G  nerint,  secum  trahant. 


lium  enim  aquarum  flnis  perditio  est.  Deus  ergo 
omnes  aquas  quae  a  perversis  dogmatibus  conoul- 
cat»  sunt  disperget^cum  dissipaveritconsilia  prin- 
cipum,ctsapientiam  mundi  hujus.Si  quandovideria 
ad  breve  aliquam  hairesim  floruisse,  et  postea  Dei 
gratia  dissipatam,  dicito  esse  051  completum  ; 
dispcrges  aquas  itineris,  Potest  autem  hoc  quod 
dicitur,  itineris  subaudiri  diabolici,  ut  sit  sensua 
Aquas  quas  diabolus  conculcavit,  et  quse  multis  in 
se  prsebuerunt  iter,  id  est,  multis  patuerunt  erro- 
ribus,  dividet  Dominus  atque  disperget.  Unde  et 
cseteri  interpretes,  furorem  volentes  hsreticorum 
scribere,  transtulerunt:  lllisio,ve\  impetus  aquarum 
transiet,  Feruntur  enim  prono  eloquentioe  cursu  et 
prfficipites,  ut  quemcumque  obvium  et  levem  inve- 


riam  terrena  regnacalcabi8,et  omnesgentes  admirari 
faci68,quia  egressus  es  in  salutem  050  populi  tui, 
et  veniati  ad  eos  cum  Ghristo  tuo  :licet  in  Hebraico 
acriptum  sit :  Egressus  es  insalutem  populituicum 
Jesu  Christo  tuo  :  sive  cum  Salvatore  Christo  tuo  : 
Jesua  enim  Salvaior  interpretatur.  Veniente  autem 
Jeau  Christo  Filio  tuo,  percussisti  Antichristum  de 
domo  impii,  hoc  est,  in  boc  ssculo,  quod  in  mali- 
gno  positum  est :  siveipsum  diabolum  percussisti 
qai  impietatis  caputest,etdenudastifundamentum 
eijaa  uaque  ad  coUum.id  est,  abscondita  ejus  aperta 
feciati,  non  ad  breve  tempus,  sed  in  perpetuum  : 
hoo  eniro  signiflcat  sela,  id  est,  semper, 

LXX  :  (a)  Fidebunt  te,  et  dotebunt,ai\e  parturient 


LXXi  Uedit  abyssus  vocem  suam  altiludinem  phan- 
tasix  {d),  Abyssus  Sflepe  in  bonam  partem;  saepein 
malam,  interdum  indifferenter  accipitur.In  bonam 
partem  Judicia  tua  abyssus  muUa  {Psal.  xxxv.  7). 
Et  :  Abyssus  nbyssum  invocat  {Psal,   xli,  8J,  et  reli- 
qua.  In   malam  ;  Videruni   ie  aquae^    Deus  {Psal. 
Lxxvi,  17),  et  reliqua.Sed  et  dsmones  deprecantur, 
ne  mittantur  in  abyssos  {Luc,  viii),   et  in  Genesi  : 
Abysstis  super  quam  lenebrx  erant  {Genes.  i,  2),  ne- 
scio  an  in  bonam  partem  possit  accipi.IndifTerenter 
autem  ibi  ponitur  ;  Rupti  suui  fontes  abyssi,  et  catO' 
ractse  cxlis  aperUe  sunt  {Ibid,.  vii,  11).  Ei  illud   in 
centesimo  quadragesimo  octavo  psalmo  ;  Dracones 
et  omnes  abym  ,  ignis  et  grando  et  sptritus  proceltO' 


p«fm/tt/t;(DSivif)9ou9iquippeutrumquesignincat.Gon-  n  rum,  nisi  forte  ex  eo  quod  inter  dracones,et  ignem 


sequenter  rupta  terra,et  fluviis  manantibus,populi 
qai  de  fluminibus  Dei  biberant  videbunt  Deum 
atqae  parturient.  Ex  hoc  enim  ipso  quod  vident 
Deum,  atatim  Dei  verbo  concipiunt  et  dicunt:  A  ti- 
mtre  tuo^  Domine,  in  utero  suscepimus^  et  partunvi- 
ei  peperimus  :  spirUum  saluiis  tuae  {b)  faciemus 


et  grandinem  ponitur,in  malam  partem  trahendum 
sit.Quod  nescio  utrum  possit  dicere,qui  eam  vide- 
rit  cum  caeteris  in  laudem  Domini  concrepare.  Si 
igitur  inbonampartemacceperimus  abys8um,dica- 
mus,  dispersitaquis  itineris  pessimi  {Al.  pessimia) 
viderunt  te  sapientes  tui,  et  altitudinem   scientiOy 


(a)  Priora  verba,Fti«6ttn/  te  nostri  mss.supplent. 

(b)  Hescribit  Victorius  ex  Hebrao,  Vulffata,atque 
ipaiusmet  Hieronymi  in  Gommentariisin  Isaiam  le- 
Giione,  quem  fecimus.  Quod  vero  ait  in  Gr<eco,  6' 
tico(7}9ac.  legi  minori  numero.  unius  alteriusve  eat 
nemplaria  ;  pieraque  enim  eaque  emendatiora,  i 

PAnoiN  XXY. 


i7:oi7i<Ta(X£v,  quem  fecimus,  praeferunt. 

{c)  Hic  atque  infra  in  Gommentarios  disperdendtM 
pro  dispei^gendi  vcrbo  Hegin.  ms.  utitur  :  inGrsco 
autem  est  (7xop7r(!^(iiv.  dispergens, 

{d)  Addit  Hegin.ms.  suaSf  verius  ad  GriecumfaEV" 


1S33 


S.  EUSEBII  HIERONTMl 


ISU 


quam  habebaDt  ex  tuo  aspectu  mutuantes  (quia  vi-  \ 
derunt  te  et  paturierunt  montes),  quidquid    de  te 
prius  opinati  sunt,  in  vocis  sus  laudibus  protule- 
runt.  Et  puichre  opinationem  phantasisB,  altitudi- 
nem  vocat,  juxta  Jesum   filium  Sirach,  qui  ait : 
Abyssum  ei  sapientiam  quis  investigabit  (EccL  i,  2)  f 
Unde  et  de  monte  modico  (PsaL   xli),  id   est,  as- 
sumptione  humani  corporis,  quam  Daniel  lapidem 
abscissum  demontesine  manibus,id  est^sine  opere 
nuptiali  vocat  (Dan.  ii),   Ghristus  abyssus   invocat 
Patrem  alteram  abyssum,in  voce  cataractarum  sua- 
rum  {PsaL   xu),  ut   det  evangelizantibus  verbum 
virtute  multa.Vel  certe  abyssus  novum  Testamen- 
tum,in  testimonium  montis  modici,a  quo  vulnera- 
tusest  princepsTyri,invocat659  abyssum  veteris 
Testamenti,  ut  per  cataractas  Christi,  id  est,  apo- 
8tolo8,firmior  fiat  praedicatiOjSi  quis  autem  voiue-  " 
rit  hoc  quod  dicitur :  Dedit  abyssus  vocem  suiim^ 
altitudinem  phantasiw   suse  {Isai,  xiv),  in   malam 
partem  accipere,  illo  utetur  argumento,  quod  post 
dispersas  aquas  itineris,qu£  utique  in  malam  par- 
tem  accceptaQ  sunt,et  hoc  recte  in  contrarium  sen- 
tiatur.Simulque  cerne  quod  non  dixerit  altitudinem 
Buam  ;  sed,   altitudinem   phantasiaQ  su»,  id   est, 
umbrsB  et  imaginis.  Videntur  enim  habere   alti- 
tudinem  et  scientiam  Scripturarum  ;  sed   omnis 
eorum  altitudo  veritati  comparata,   phantasia  est, 
et  fruslra  extollit  vocem,  quia   aqu®   itineris  jam 
dispersffi  sunt.Quseramus  in  Scripturis  sicubiphan- 
tasia  in  bonam  partem  invenire   possimus  et  cum 
vel  raro  vel  numquam  fuerit  inventa  lirmius  abys- 
sum,et  phantasiam  ejusin  malam  partem  interpre-  C 
tabimur. 

LXX  :  Elevatus  est  sol,et  lunastelU  in  ordinesuo, 
Si  simplicem  interpretationem  sequimur,  ex  pra- 
sentibus  verbis  profectus  solis  demonstratus  et  lu- 
ns:  quod,  juxtaIsaiam,infuturosaeculo  septupium 
8ol  luceat,  et^luna  solis  fulgeat  claritate  {\sai,  xxx, 
26).Quia  enim  creatura  liberabitur  a  servitute  cor- 
ruptionis  in  libertatem  glorifie  filiorum  Dei  (Rom. 
viii),  quae  nunc  vanitati  subjecta  est,  propter  eum 
qui  subjeciteam  in  spem  libertati8,cum  in  consum- 
matione  mundi  omnis  creatura  fuerit  liberata,libe- 
rabitur  et  sol  etluna,etin8uo  stabuntordine.Quod 
si  voluerimus,  solem  justiti»  Ghristum  accipere,in 
oujus  pennis  sanitas  est,  et  lunam,qufiB  hujus  solis 
splendore  illuminantur  Ecclesiam:non  difQcile  est  n 
dicere,  quod  lux  vera,  etluxhominum  et  splendor 
gloriae  Dei,et  splendor  lucis  aeternae  eam  illuminet 
quffi  nunc  in  istosaeculojuxtaprosperaatquepres- 
suras  crescat  atquedecrescat.  Gum  autem  solfuerit 
ele\atus,  etjuxta  Apostolum,exaltaverit  eum  Deus, 
et  donaverit  ei  nomen  super  omne  nomen  (Phihpp. 
ii)  :  tunc  etiam  Ecclesia  quae  in  praesenli  saeculo  ie- 
nere  suum  ordinem  non  potest,  ad  ordinem  debi- 
tum  revertetur,et  nequaquam  mutabitur  ;  sed  fixo 

(a)  Uic  quoque  charitate  praefert  Regin.ms.ad  cu- 
jus  lidem  paulo  post  emendavimus,  et  in  Satomone 
pro  quo  Viotoriu8,m  verbo  SalomoniSfh^j^d  quidem 


stabit  gradu,  et  audiet  cum   Moyse  :  Tu  autem  hic 
sta  mecum  (Exod.  xxxiv,  2). 

LXX  :  !n  luce  [Al.  lumine]  jacula  tua  ibuni,  in 
splendore  coruscationis  armorum  tucrum.  5SS  Ja- 
cula  Dei,  id  est,  sagittae  euntes  atque  pergeotes, 
non  ad  hoc  mittuntur  ut  interimant,8ed  ut  illumi- 
nent.Ad  harum  sagittarum  Jaculorumque  distinctio- 
nem,  Ghristus  electum  jaculum  dicitur  per  Isaiam 
vociferans  :  Posuit  me  ut  jaculum  etectum.et  in  pha^ 
retra  sua  abscondit  me^et  dixit  mihi:  Magnum  esltibi 
hoc  vocari  ie  servum  meum  (Isai.  xlix,  2.  3).  H«c 
sagitta  plureshabebit  [^4/.  habet]  sagittas.quas  mit» 
tat  in  universum  orbem.  Unde  et  sponsa  electo  ja- 
culo  vulnerata  dicit :  Vulnerata  charitafe  ego  {Cant, 
IV,  9)  :  juxtaquod  et  nos  possumus  dicere  :  vulne- 
ratus(a)  castitate  ego,vulneratus  sapieotia  ego.Qao 
sapientiae  jaculo  vulnerata  et  Regina  Austrl  non 
erat  in  se,  et  obstupefaota  plus  invenerat  io  ?ero 
Salomone,  quam  ei  fama  narraverat  (III  Heg.  x), 
H(B  igitur  sagittae  qu®  mittuntur  in  lucem, 
pergunt  etiam  in  splendore  coruscatioois  armo- 
rum  ejus,  id  esl,  Dei.  Quicumque  enim  armatns 
fuerity  ut  stet  contra  versutias  diaboli,et  accinctos 
armatura  Apostoli(E;)^<.vi),venient  ad  illum  jacnla 
lucis,  ut  ad  ipsum  possit  dici  :  Vosestts  lux  mmii 
(Matth.  V,  14).Si  quis  autem  peccator  e8t,et  iogemi- 
scitquod  babitetintabernaculis  Gedar,mittanturei 
sagittse  potentis  acutae  cum  carbonibus  desolatoriis 
{Psal.  cxix),  ut  primum  compungatur  sermonibnfl 
Dei,  et  dicat  :  Versatus  sumtn  mtseria  cuminfigitMr 
mihi  spina  (Psal.  xxxi).  Et  postquam  componctos 
fuerit,  tunc  ei  desolatorius  perS6rapbim,id  est^^ 
dentem  sermonem  Dei,carbo  mittatur^qui  oonsolam 
labia,  quae  Isaias  tantum  habebat  immuoda  (/Mt. 
vi),sed  et  omnes  partes  membrorum  ejusexcoqaat, 
et  ad  solitudinem  peccatorum  reducat. 

LXX  :  In  comminatione  imminues  terram,el  infu- 
rore  detrahes  genies.  Potest  hoc  in  consummatiooe 
mundi  accipi,quando,frequentibus  bellis  iDterfeeU 
multitudine,rari  homines  reperientur,et  hi  qui  no- 
luerunt  esse  de  populo  Dei,  sed  gentes  et  ethoiei 
permanserint^  furore  Domini  deducantur  ad  tartt- 
rum.  Sed  melius  est,  ut  imminutan  comminat]<me 
terram,  interpretemur  opera  terrena,et  os  qui  con- 
stituti  in  Ecclesia,peccatores  non  ezspectant,at  fii- 
rore  Domini  corripiantur;sed  audientes  ia  Soripta- 
ris,  quae  supplicia  impendeant  peccatoriba8,agaDt 
p(Bnitentiam,et  paulatim imminunnt  teiramtoami 
ad  054  ccelumque  proficiunt.Si  quis  nostrom  com- 
minationem  Domini  reformidat  huic  terra  imminoi- 
tur  ;  qui  autem  perseverat  in  gentium  numero,  et 
non  vult  esse  de  his  quorum  terra  deorescitrnec  de 
populo  Dei,  de  quo  dicitur  :  Videbunt  te,  et  parth 
rient  popuii.isie  cum  gentibusdetrahetur  in  poenain 

LXX  :  Egressus  es  in  salutem  populi  tuU  ut  sat- 
vares  christos  moi.Primum  videamus  quot  suDtg»- 

incongrue  legit:  vitiose  autem  MarliaD.iUi  viro^ 
lomone. 


1325 


GOMMENTARIORUM  IN  ABACUG  LIB.  II.  CAP.  III. 


1326 


nera  christorum,  et  postea  tractabimus,  quomodo 
egressussitDominusinsalutemchristorumsuorum. 
Ghristi  in  veteri  Testamento  dicebantur  et  patriar- 
chas,  de  quibus  scriptum  est  in  Psalmis  :  Corripuit 
reges  pro  eis  :  nolite  tangere  christos  meo.%  et  inpro- 
phetis  meis  nolite  malignari  {Ps,  civ,  14,  15.)  Et  in 
primo  Paralipomenon  libro,  omDes  qui  de  ^Egypto 
egressi  sunt  christi  vocantur.  Chrisma  quoque  in 
Exodo  (Cap.  xxx)  sacerdotale  conficitur,  quo  postea 
sacerdotes  in  Levitico  (Cap.  viii)  referuntur  uncli. 
Est  et  aliud  unguentum  quo  reges  unguntur  in  re- 
gno,  quod  in  duo  scinditur.  Si  enim  David  est  et 
Salomon,  id  est,  fortis  manu,  eipacificus  (I  Reg,  xvi), 
comu  ungitur.  Si  vero  Jebu  et  Azael  sunt,  perfun- 
duntur  lenticula  (IV  Reg,  ix  et  xix) :  vas  autem 
fictile  sic  vocatur,  id  est,  «psx^^;.  Sed  et  Cyrus,  Persa- 
rum  rez  atque  Medorum^  qui  de  oaptivitate  populum 
relaxavit  (licet  multi  errent,  et  de  Domino  Salvatore 
Bcriptum  putent),  audit  per  Isaiam  :  HcBc  dicit  Domi- 
nus  christo  meo  Cyro^  cujus  tenui  dexteram,  ut  audi- 
rent  coram  eo  gentes  {Isai,  xlv,  1),  etc.  Et  ad  extre- 
mum  dioitur  :  Tu  autem  non  cognovisti  me,  quod  de 
Salvatore  nefas  est  intelligere.  Est  unguentum  pro- 
phetioum,  quo  prsecipitur  Eliae,  ul  Elissum  ungat 
io  prophetam  (III  Reg,  xix).  Et  super  omnia  un- 
guentorum  genera,  est  unguentum  spirituale  quod 
vocatur  oleum  exsultationis,  quo  ungitur  Salvator, 
et  dicitur  ad  eum  :  Propterea  unxit  te  Deus,  Deus 
tuuSf  oleo  exsultationis  prde  participius  tuis  \A\,  suisi 
{Ps,  XLiv,  8).  Participes  autem  eos  puto,  ad  quos 
loquitur  et  Joannes  :  Et  vos  unguentum  habetis  a 
sancto  (I  Joan,  ii,  20).  Et  post  modicum  :  Hsec  scri- 
psi  vohis  de  his  qui  seducunt  vos  :  et  chrisma  quod  ac- 
cepisHs  ab  eo,  maneat  in  vobis  :  et  non  necesse  habetis 
ut  aliquis  doceat  vos ;  sed  ipsum  chrisma  docebit  vos  de 
omnibus,  el  verum  est,  et  non  est  mendacium,  et  sicut 
vos  docuit,  manete  in  eo  {Ibid,,  26,  27).  Ac  ne  forte 
qui  055  chrisma  baptismi  perdiderunt,  desperent 
de  chrismate  reparando,  scriptum  est  in  Levitico : 
Quod  leprosus  extra  castra  projectus  cum  ad  sacer- 
doiem  venerit,  et  lepra  ipsius  fuerit  emundata,  mit- 
tat  sibi  sacerdos  oleum  in  manu  sinistra,  et  intin- 
cto  digito  septies  aspergat  oleum  coram  Domino,  et 
tangat  eodem  oleo  auriculam  ejus  qui  leprosus  fue- 
rat  et  dextram  manum,  et  dextrum  pedem,  et  quod 
remanserit  de  unguento  totum  mittat  in  caput  ejus 
(jLevit.  xiv).  Cumque  omnia  hsBO  rite  compleverit ; 
tunc  immolet  hoiocaustum  pro  eo,  et  ipse  christus 
Tocetur  Dei.  Volo  aliquid  dicere  ;  sed  timeo  ne  ne- 
gligentibus  occasionem  ruinaQ  tribuam  :  quod  in 
Scripturis  sanctis  idem  homo  frequenter  unctus  in- 
feniatur.  Denique  David  tertio  unctus  est  (II  Reg, 
Ti  et  xix) :  quod  nos  non  inteiligamus  super  eo  qui 
peccaverit ,  et  iterum  ungitur  (sufficil  enim  leproso 
nt  post  primum  unguentum  perditum,  ungatur  se- 
eundo),  sed  super  eo  qui  per  dies  singulos  proflcit, 

(a)  Perperam  Martiansus  verba,  adpatriarchas,  et 
a,  pretermisit,  legens  a  rege  ac  patriarchis,  Mss. 
nostri  editique  libri  alii  supplent. 


A  et  semper  ejus  augetur  unctio  [Al,  unguentum],  et 
,de  leprosi  oleo  migrat  ad  oleum  populi  atque 
sanctorum,  et  de  oleo  populi  ad  oleum  perve- 
nit  sacerdotum,  et  a  sacerdotibus  transcendit 
ad  chrisma  pontiflcis,  a  pontifice  quoqae  ad  re- 
gem,  a  rege  (a)  ad  patriarchas,  et  a  patriarchis 
pergit  ad  Christum,  et  ungitur  oleo  exultatio- 
nis  (Ps,  XLiv,  8),  quo  qui  fuerit  linitus,  unus  cum 
Deo  efflcitur  spiritus,  et  ubi  Pater  et  Filius  est,  ibi 
etiam  ille  erit.  Verum  hoc  rarum  est,  et  sunt  vota 
cr^dentium.  Gsterum  nescio  an  sequatur  effectus. 
Dicitur  enim  :  Unxit  te  Deus,  Deus  tuus,  oleo  taeti- 
tice,  pras  participibus  tuis,  hoc  est,  eo  oleo,  quod  hi 
qui  tui  participes  sunt,  aut  raro,  aut  numquam  po- 
terunt  invenire.  In  horum  igitur  christorum  salutem 

n  egressus  est  Deus  de  loco  suo,  sicut  et  Michsas  lo- 
quitur  :  Et  egredietur  de  loco  suo  ut  salvet  {Mich,  i,  3). 
Quia  enim  hi  qui  indigebant  salute  ad  eum  intrare 
noluerunt,  ipse  egressus  est  de  majestate  sua  et  de 
loco  suo,  ut  eos  qui  foris  erant  duceret  in  terram 
mansuetorum  regionemque  viventium,  de  qua  Adam 
fuerat  expulsus  :  de  qua  egressus  Cain  inhabitavit 
in  terra  Naid  {Gen,  iii  el  iv,  sec,  LXX).  Sciendum  au- 
tem  ut  supra  diximus,quod  ubi  posueruntLXX  plu- 
rali  numero,  ut  salvares  christos  tuos,  ibi  esse  056 
in  Hebraico  lajesda  eth  mbssiach  ('^n^^Q  riN  JfUr^S), 
quod  Aquila  transtulit,  in  salutem  cum  Christo  tuo, 
non  quod  Deus  egressus  sit,  ut  salvaret  populum, 
etsalvaret  Ghristum  suum ;  sed  quod  in  salutem  po- 
puli  veneritcum  Christo  suo,  juxta  illud  Evangelii : 
Pater  in  me,  et  ego  in  Patre ;  et  Pater  in  me  manens 

C  ipse  facit  opera  sua  {Joan,  xiv,  10).  Sed  et  quinta  editio 
similiter  traastulit :  Egressus  es  in  salutem  populi  tui, 
in  salutem  cum  Christo  tuo,  Theodotio  autem  vere 
quasi  pauper  et  Ebionita,  sed  et  Symmachus  ejus- 
dem  dogmatis,  pauperem  sensum  secuti,  Judaice 
transtulerunt  :  Egressus  es  in  salutem  populi  tui,  ut 
salvares  Christum  tuum.  Et :  Egressus  es  salvare  po^ 
pulum  tuum,  salvare  Christum  tuum,  Rem  incredibi- 
lem  dicturus  sum,  sed  tamen  veram.  Isti  semichri- 
stiani  Judaice  transtulerunt :  et  Judsus  Aquila  in- 
terpretatus  est,  ut  Christianus.  Sexta  editio  pro- 
dens  manifestissime  sacramentum,ita  vertit  ex  He- 
brso :  Egressus  es,  ut  satvares  populum  tuum  per  Je- 
sum  Christum  tuum,  quod  Grsce  dicitur  i^YjXOec  tou 
9u>7ai  t6v  Xa6v  <jou  8ia  'Ir^joov  xov  XpiaPT(5v  jou.  Cui 

j)  sensui  potest  illud  adaptari,quod  egressus  sitPater 
cum  Fiiio  de  templo  et  de  caeremoniis  Judseorum, 
dicens  :  Relinquetur  vobis  domus  vestra  deserta  {Luc. 
XIII,  35) ;  et  (/>)  venerit  ad  salutem  gentium,  ut  sal- 
varet  credentes  per  Jesum  Christum  Filium  suum. 
LXX  :  Misisti  in  caput  impiorum  mortem.  Non 
putamus  de  hac  dici  morte  communi  qua  omnes 
morimur,  et  mortuus  est  Abraham,  et  Appositus  est 
ad  patres  suos  (Genes.  xxv) ;  et  prophet®,  et  ipse 
Christus  est  mortuus  {Joan.  xix),  sed  mors  missa 

{b)  Regin.  ms.,  et  venit  ad  salutem  credentiumy  ut^ 
eto. 


t83fl 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


fsn 


est  in  iniquos  (I  Reg.  ii,  6) ;  ut  qui  prius  vivebant  A. 
iniquitati,  mortui  peccato,  viverent  justitioe  (1  Pet.  ii). 
Quod  quidem  etAnna  in  orationesua  signiOcat:  Do- 
minus  occidet  et  vivificat.  Occidil  enim  peccatores, 
mittens  in  capita  impiorum  mortem,  ut  vivificet  ju- 
stitiflB.  Dicam  aliquid  audacius  :  Ghristus  ad  hoc 
venit  in  mundum,  ut  in  capita  iniquorum  mitteret 
mortem.  Et  sicut  ipse  peccato  mortuus  est  semel 
(I  Pet,  iii) :  sic  et  Oli  morerenturiniquitati ;  et  qui 
facti  fuerant  participes  mortis  hujus,  vitaB  quoque 
participes  fierent.  Juxta  Hebraicum  autem  ubi  scri- 
ptum  est :  Perctissisti  caput  de  domo  impii,  caput,  ut 
dixi,  principum  hujus  mundi  accipiamus  :  657 
etdomum  ipsius,  mundum,  omnemqueanimam  pec- 
catoris,  in  qua  diabolus  habebat  bospitium.  Idcirco 
autem  percutilur  caput  in  domoimpii,  ut,  illo  per-  ^ 
cusso  atque  ejccto,  fiat  domus  Dei,  et  habitet  ibi 
justitia,  et  inambulet  in  ca.  Et  hoc  dignum  est  scn- 
tire  de  Deo,  qui  egressus  est  in  salutem  populi  sui 
cum  Christo  suo,  ut,  percusso  hujuscomodi  capite, 
ille  flat  in  nobis  caput,  qui  est  omnis  viri  caput  et 
Ecclesiffi  suse.  Si  quis  ergo  impii  se  adhuc  sentit  do- 
mum,  Filii  Dei  deprecetur  adventum,  ut  contera- 
tur  in  86  impii  caput. 

LXX  :  Suscitasli  vincula  usgue  ad  collum  in  fxnem. 
Suscitavit  Dominus  vincula  charitatis,  ut  priori 
onere  deposito,et  gravissimo  jugo  quo  premebamur 
abjecto,  leve  Chrisii  susciperemus  jugum;  et  in 
curru  illius  positi,  aurigam  optimum  portaremus. 
Quod  quidem  et  Theodotio  in  bonam  partem  acci- 
piens  ait  :  Ornasti  ftwdamentum  usque  ad  collum. 
Quinta  editio  :  Denudasti^  sivo,  evacuasti  funda-  ^ 
mentum  usque  ad  collum,  sela,  id  est,  sempcr.  Quia 
enim  fundamentum  Ghrist,  quod  crat  in  anima 
singulorum,  allophyli  terraobruerant,egeritur  con- 
gesta  humus,et  nudatur  optimum  fundamentum,et 
ornatur,  ut  quod  latebat,  appareat  et  suam  recipiat 
claritatem,  et  hoc  fit  in  sempiternum,  quod  Hc- 
braice  dicitur  sela.  Simulque  considcra  quod  ipsi 
LXX,  rerum  necessitate  compulsli,  qui  semperse/a 
interpretabantur  diapsalmUy  nunc  transtulerunt,  in 
finem. 

(Vers.  14  seqq.)  Maledixisti  sceptris  cjus,  capiti 
beltatorum  ejus^  venientibus  ut  turbo  ad  dispergendum 
me.  ExsuUatio  eorum  sicut  ejus  qui  devorat  pauperem 
in  abscondito.  Viam  fecisti  in  mari  equis  tuiSy  in  luto 
aquarum  multarum.  Audivi,  et  conturbatus  cst  venter  D 
meus :  ad  vocem  contremuerunt  labia  mea.  Ingrediatur 
putredo  in  ossibus  meis,  et  subter  me  scatcat :  ul  re- 
guiescam  in  die  tribulationis  mex  (Vulg.  tacetww«:e|, 
ut  ascendam  ad  populum  accinctum  nostrum.  Et  nunc 
tantum  Hebraicum  disserinius  \Al.  posuimusi,  ut 
separatimdeeditioneSeptuaginta  disseramus,  mul- 
tum  enim  ab  oninium  translatione  discordat  :  Mu^ 
ledixisti,  inquit,  scepiriSy  id  est,  regnis  ejus  :  haud 
dubium  quin  impii,  de  quo  supra  dixerat :  Percus- 
sisii  caput  de  domo  tmpii  :  denudasti  fundamentum 
usque  ad  coltum.  Intelligimus  autem  impium,  vel 
Nabuohodonosor,  vel  omnem   adversarium  65 § 


populi  Dei.  Et  non  solum  sceptris  ejua,  scd  eli&Tn 
capiti  bellatorum  quos  percusseras,  qui  veneruntut 
turbo,  ut  dispergerent  me,  id  est,  ut  everterent  Is- 
rael,  et  in  diversum  captivum  deducerent.  Ita  an- 
tem  exsultabant  devorantes  pauperem,  et  subjee- 
tum  sibi  Israel,  quasi  hoc  in  abscondito  facerent, 
et  nos,  ignorante  tc,  devorarent.  Venisti  itaque  ad 
prffilium  pro  populo  tuo,  et  quadrigas  tuas  immit- 
tens  in  aquas,  hoc  est,  in  gentes  multas,  fecisti  eis 
viam  in  luto  aquarum  multarum,  id  est,  ut  codchI- 
ces  eos,  et  quasi  lutum  equorum  tuorum  et  cumiom 
ungula  et  rota  conteras.  Quod  autem  sequitar :  Au- 
divij  et  conturbalus  est  venter  meus  :   ad   vocem  (nt 
subaudiatur,  tuam)  contremuerunt  tabia  mca,  ingn- 
diatur  putredo  in  ossibus  meis,  et  subter  me  scateat: 
ut  requiescam  indie  tribulationis,  ut  ascendam  adp(h 
pulum  accinctum  nostrum^  his  cst  sensus  :  Nunc  li- 
benter  omnes  patimur  angustias,  et  ad  commio&tio- 
nem  tuam  totis  visceribus  contremiscimus.   None 
trcmunt  labia  mea,  et  pavor  mentis  trepidae  io  ore 
signatur,  et  non  solum  istud,  sed  etiam  aliud  ultit) 
appeto  et  ultro  desidero  :  ingrediatur  putredo  in 
ossibus  meis  \Al.  ossa  mea|,  et  subter  me  scateat; 
hoc  est,  libenter  patior  quod  passus  est  Job,non  «<► 
lum  carnes  meas,sed  medullas  quoque  ossiumcopio 
tabefieri,    et  stratum  meum  putredine  corporiset 
innumeris  scatere  vermibus,   ut  postquam  hic  pro 
peccatis  meis  haec  sustinuero,  requiescam  in  die 
amara,  in  die  tribulationis,  in  die  necessitatisel 
angustio}.  Et  asccndam  ad  populum  accinctumno- 
strum,  fortem  videlicet,  bellatorem  atque  pagnt* 
ccm.  Et  pulchre,  ascendam  :   ad   accinctum  eoim 
populum  scmper  ascenditur.  Eleganterqueno^^n: 
qui  enim  tribulatus  est,  et  pressuraslibenlersosti- 
nuit,et  pr.-esentibus  malis  futura  praemia  compensa- 
vit,  nosirum  audacter  loquitur,  ut  juxta  ALraham, 
Isaac  el  Jacob,  et  ipse  dormiat  in  senectute  boot 
plenus  dierum,  et  apponatur  ad  patres  suos.  Qood 
si  quis  dixcrit  :  Ecce  in  bistoriae  expositione  dom 
nescis,  allegoriac  clausus  es  retibus,  et  tropoIogiaiD 
historicB  miscuisti.Audiat  non  scmper  metaphoram 
historiae,  allegoriam  consonare  :   quia  frequenter 
historia  ipsa  metaphorice  texitur,  et  sub  imagioe 
miilicris,  vel  unius  viri  dc  toto  populo  659pr0di- 
catur.  Et  nunc  ergo  possumus  dicere  ex  persona  po- 
puIi:Libentercaptivitatemsubeo,squoanimoAoga9- 
tias  sustineo,  et  gravissimo  Babyloniorum  premor 
jugo,  et  quidquid  ultimne  et  durae  necessit&tis  est, 
gaudens  patiar  [Al.  patior) :  tantum  ut  eotempore 
requiescam  quo  maledices  sceptris  impii,  et  eqoi 
tui  calcabunt  lutum  aquarum  multarum,  nt  postaa 
cum  sanctis  tuis  Zorobabel  et  Jesu  filio  Josedec,et 
Esdra  sacerdote,et  Nehemia  in  terram  repromissio- 
nisrevcrtar.  Hucusque  ne  omnino  praetermitterehis* 
toriam  vidcremur,  quodammodo  vim  fecimus  intef- 
iectui,  et  in  captivitatem  traximus  sententias  ooa 
sequentcs  :   nuuc   ad  Septuaginta  transIatores,et 
ad  cxpositionem  tropoiogicam  revertamur. 

LXX  :  Divisisti  in  stupore  capita  potenHMm.  SM 


48» 


GOMMBNTARIORUM  IN  ABACUG  LIB.  11.  CAP.  III. 


taao 


JEcclesi»  et  omnis  viri  Ghristua  est  caput  (I  Cor.xi).  A  nem  8uum  difTorre  potuit.»  Hoc  ille  ludens  dixerit. 


ita(a)cunctorum  dsBmonum  qui  in  hoc  saBCuli  debac- 
ohantur,caput  est  BeeJzebub  princeps  dsmoniorum, 
et  singul®  eorum  turmsB  habent  capita  et  principes 
8U0S.  Verbi  gratia,  spiritus  fornicationum  habent 
prffipositum  8uum,spiritu8  avaritiaB  habent  ap^^ovxa 
suum,  spiritus  vansB  gloriaB,  spiritus  mendacii,spi- 
ritus  infidelitatis  habent  prsBsides  (b)  malitisB  suas. 
DeuB  itaque  clementissimus  qui  miserat  in  capita 
iDiquorum  mortem,  qui  suscitaverat  vincula  usque 
ad  collum,  in  fioem  dividit  etiam  capita  potentium 
ID  8tupore,ut  prinium  principes  separet  a  subjectis, 
et  quasi  corpus  decolletacapite,et  ubi  caput  pessi- 
mam  fuerat,ibi  caputoptimum  reponatur.Ponamus 
ezemplum,  ut  quod  dicimus  manifestius  fiat  :  si 


Caetcrum  Ecclesia  Ghristi  cum  exsultatione  can- 
tavit  :  Diuisisti  in  stupore  capita  potentium,  Loquar 
et  ego  aliquid  huic  similc  :  Divide,  Domine,  in  stu- 
pore  omnium,Achab,et  Jezabel  (Ul  Reg.xniet  xyin), 
Non  quidem  ego  Elias  ;  sed  tamen  illi  Achab  et  Je- 
zabel  interfecerunt  Naboth,et  tulerunt  vineam  ejus, 
et  hortum  suaB  fecerunt  luxuriaB  (IV  Reg.  ix  et  x). 
Inveniatur  aliquis  servus  tuus  Abdias,  qui  pasoat 
pauperem  tuum  atque  mendicum,  061  fornicaris 
sanguis  detur  carnibus  ;  Achab  impius  et  avarus 
jaculo  Domini  trucidetur. 

,  LXX  :  Commovebuntur  in  ea  [Al.  eo],  aperieni 
frenos  suos  sicut  comedens  pauper  in  absconso  [Al. 
abscondito].  Gapita  cum  divisa  fuerint  a  corporibus 


quando  tyrannus  obfruncatur,   imagines  quoque  ^  suis,etdivi8a  non  aliternisi  in  stupore,quod  Grsce 


4|ju8  deponuntur,  et  statuaB ;  et  vultn  tantummodo 
.Gommutato,ablatoque  capite,  ejus  qui  viceritjacies 
«uperponitur,ut  manentecorpore.capitibusque  praB- 
oisis,  caput  aliud  commutetur.Uoc  mihi  intelligere 
libetde  haereticorum  conciliabulis,  quod  capitibus 
heresecon  a  caBteris  populis  separatis,in  loco  eorum 
oaput  esse  Ghristus  incipiat.  Simulque  considera 
SoripturaB  sanctaB  significantiam,  060  quod  non 
<lixerit,  praBcidisti,  vcl  succidisti  capita  potentium, 
jBod  difisisti :  quod  enim  dividitur,non  tam  amputa- 
XuT  et  perditur,  quam  separatur  in  partes.  Ut  quo- 
modo  in  fabricatione  turris  [Genes,  xi),  lingua  quaB 
^nale  unita  fuerat,  separata  est,et  pessimum  ioBdus 
uiili  divisione  conscissum  :  sic  et  capita  haBc  quaa 
cum  corporibus  suis  (Al.   sive)  inter  se  videbantur 


dicitur  Iv  IxoTave'. :  unde  secundum  eam  declinatur 
et  dicitur,  ev  auTYi,  hoc  est,  in  ea^  aperient  etiam 
frenos  suos,  sive  eorum  (utrumque  enim  intelHg^ 
potest)  ut  illud  imperinm  quo  prius  dominabantur 
in  subjectis  sibi  corporibus,  relaxantes  dent  locum 
meliori  equiti,  et  meliogi  aurigas.  Et  hoc  faciant 
quasi  comedentes  pauperes[/4/.comeden8  pauper]in 
abscondito,  non  habcntes  libertatem,  neo  ciborum 
aliquam  abundantiam,  sed  escas  modicas»  quibus 
vescentes  abscoudite  nullum  vellent  videre  quod 
faciunt.  Potest  et  aliter  interpretari  :  Gapita  cum 
divisa  fuerint  in  stupore,  quasi  a  csBtero  corpore 
decollata,  aperient  os  suum,  quod  quasi  chamo 
condemnationis  fuorat  infrenatum,  et  in  similitu- 
dinem  vescentium  illisis  in  se  dentibus  concrepa- 


habere  consensum  (plura  enim  haBreticorum  capita  G  bunt,volentia  rursum  comedere,sed  vim  devorandi 


«ant,  quffi  cum  diversos  oculos  habcant,  tamen  in 
aDa,ut  ita  dicam,lingua  blasphemioB  adversum  Ec- 
olesiamIatrant),dividerentur  in  partes^et  a  deceptis 
eorporibus   separata,   bono  capiti  locum  facerent. 
J>088umus  hoc  versiculo  uti,  si  quando  reges  et  du- 
^meorum  Ghristianum  viderimus  sanguinem  fun- 
dere,  et  postea  ultionem  Domini  consecutam.Quod 
dudum  in  Juliano,et  ante  eum  in  Maximiano,et  su- 
^rain  Valeriano,Decio,  Domitiano,  Nerone  perspe- 
ximus  ;  et  dicere  ad  Dominum  cum  exsultatione  et 
oratione  in  Gantico  :  Divisisti  in  stupore  capita  po- 
Untitm^  hoc  est,  in  stupore  credentium,vel  in  stu. 
pore  cunctarum  nationum,  quaB  eos  non  putabant 
tam  cilo  posse  concidere.  Dum  adhuc  essem  puer, 


non  habentia.    Intellige  quomodo   post  adventum 
Ghristi  capita   daemonum   a   nationibus,  quas  sibi 
prius  subjectaB  fuerant  separata,  velint  rursum  an» 
tiquam  cxercerepotentiam.s^ed  quia  amputatasunt 
a  corporibus,  plenara  vescendi   non  habeant  liber- 
tatem  :  comedunt   quasi  pauperes,  et  non  solum 
paupi^res  sunt,   sed  pauperes  in  abscondito.  Pau- 
peres  8unt,quia  pristinasdivilias  perdiderunt :  co- 
medunt  abscondite,  quia  semper  sedent  in  iasidiis^ 
ut  in  occuitis  interficiant  innocentem.  HaBC  capita 
eosdcm  habent  dentes  quos  et  sagittas.Et  quamyis 
ante  dixerit,  Super  sidera  cgbU  ascendam,  ponam 
in  excelsum    nidura   raeum,  et  universum  orbem 
quasi  ova  continebo    in   manu  mea,  tamen  detra- 


et  in  grammaticaB  ludo  exercerer,  omnesque  urbes  n  hentur  de  sublimibus,  et   perdentia  supellectilem 


viotimarum  sanguine  polluerentur,  ac  subilo  in 
ipso  persecutionis  ardore  Juliani  nuntiatus  essetin- 
.teritus,  eleganter  unus  de  ethnicis  :  «  Quomodo, 
inquit,  Ghristiani  dicunt,  Deum  suum  esse  patien- 
-tem,et  xve^fxaxov  ?  nihil  iracundius,nihil  hoc  furore 
prssentius  :  ne  modico  quidem   spatio  indignatio- 

(a)Ex  Origene  Homil.in  Josuc  desumpta  haecquaB 
sequunturpene  totidera  verbissunt.Ad  rcra  nostrara 
bec  potissimom  faciunt:  Puto  magis  principem  qui- 
.detn  fomicationis  spirituum  unumrsscinnumeros  vero 
esse,  qui  in  hoc  ei  officio  pareant,  ct  per  singulos 
guoqtte  homines  diversi  spirUus  sub  eo  principe  mili' 
ianieSyOd  hujuscemodi  eos  peccata  sollicitent,  Similiter 


pristinara,  omnemque  substantiam  domus  8uaB,yix 
quasi  pauperes  clam  comedere  et  morderetentabunt. 
Scia  multum  Ilebraicum  ab  his  qu8B  dicta  sunt,di8- 
crepare  ;  sed  facere  quid  possum,  cui  semel  pro- 
positura  estet  ipsura  Hebraicum,et  vulgataa  intoto 
orbc  scripluras  interpretari  ? 

et  iracundiae  spintum  principem  unum  esse  arhitror: 
innumeros  vero  esse  sut  ipso  agenteSyqui  persingulos, 
quosque  homines^  hujusmodi  vitii  peccata  succendmUi 
hmiliter  et  avaritiw  unum  es$e  prindpem :  sic  et  su- 
perbix  et  cwterorum  malorum. 

(/>)  Ncc  displicetquod  proBfert  Regin.ms.,fitaiitta?: 
cx  quo  paulo  post  dividet,  pro  diviailf  legimiiB. 


1831 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


1383 


LXX :  Et  superduxisti  in  mari  equos  tuos  contur-  X  vel  habitudo  turbata  est,   ne  Bimilia  sustinerem. 


bantes  aquas  multas,  Postquam  669  miserat  Deua 
in  capita  iniquorum  mortem,  et  conciderat  capita 
potentium  in  stupore,  et  confregerat  ea  in  mari 
(soriptum  est  enim  in  Psalmis  :  Tu  canfregisticapita 
draconis  IPsaL  lxxiii,4J)  principibus  interfectis,sive 
confractis,  et  victo  forti  venitur  ad  domum  ejus,  et 
universa  illius  vasa  diripiuntur  (Marc.  xiii).  Vasa 
autem  ct  domum  fortis  et  supeliectilem  principis, 
quid  aliud  possumus  interpretari,  nisi  mare  hujus 
Sfficuli,  in  quo  babilat  draco  ?  Superinducit  ergo 
Deus,  egregius  eques  et  auriga  prsecipuus,  equos 
suos,  angelos  videlicet,  sublimesque  virtutes  super 
mare  higus  saQCuli^  ut  turbent  aquas  multas,  dm- 
monia  et  contrarias  potestates.Quod  si  voluerimus 


Potest  quoque  et  quasi  suum  habere  principium, 
narrante  propheta  timorem  suum,et  quomodo  for- 
midarit  no  peccaverit  [Al.  peccaret]  in  aliquo,  et  ad 
vocem  orationis  labiorum  suorum  commonitus, 
tantum  timuerit  Deum,  ut  ingressus  sit  tremor  in 
ossa  ejus  :  et  sub  excelsa  manu  Domini  positns, 
omni  animae  sus  fortitudine,  vel  habitu  [At.  habi- 
tudine]  conturbatus  sit.  Qnod  autem  ait  :  Ingressus 
est  tremor  in  ossa  mea,  ifAcpaTtxa>T£pov  accipiendum, 
ut  videamus  magnitudinem  timoris  Dei  penetrantis 
universitatem  animffi,-  et  totum  hominem  commo- 
ventis,ne  quidquam  faceret  quod  discipliceret  Deo. 
Et  quia  allegorice  juxta  membra  corporis,  animc 
quoque  membra  Scriptura  commemorat,  ventrem 


de  adventu  Ghristi  interpretari,  juxtailludquod  in  n  paventem,  eam  virtutem  accipiamus  anims,  quB 


Apocalypsi  (Cap.  19)  scribitur,  quod  sermo  Dei  se- 
deat  in  equo  albo  et  omnis  exercitus  in  equis  albis 
sequatur  eum,videbimus  quomodo  Ghristus  ascen- 
derit  in  apostolis  suis,dicens  eis  :  Ecce  ego  vobiscum 
sum  omnibus  diebus,  usque  ad  consummationem  sdB^ 
culi ;  et :  Eunt^Sf  ite,  baptizate  omnes  gentes,  et  re- 
liqua  (Maith.  xxviii)  Et  postea  conscenderit  in  uno 
equo  candido,  quem  alium  non  puto  esse,  nisi 
apostolum  Paulum,  super  quem  equitans,  omnem 
orbem  circuierit.Ascendit  autem  sermo  Dei  in  equis 
suis^  ut  turbarentur  aquaa  multas^  hoc  est,  vel  po- 
puli  multi,  qui  ante  in  mari  erant,  et  draconi  le 
nebantur  obnoxii  (Lata  enim  et  spatiosa  vita  est  qwe 
ducit  ad  mortem  (Matth.  vii,  13),  et  turbarentur, 
primum  errorem  pristinum  deserentes :  deinde  con- 


spirituales  cibos  recipiat,  et  labia,  quibus  secam 
mens  loquitur,  et  ossa  robusta  et  solida  dogmaU, 
quibus  tota  anima;  compago  solidatur.  Hec  a  me 
breviter  dicta  sunt.  Si  quis  autem  his  sagaciora  et 
veriora  repererit,illius  magis  explanationi  praebete 
consensura. 

LXX  :  Requiescam  in  die  tribulationis  (a)  mex :  nt 
ascendam  ad  populum  peregrinattonis  m^.Quia  om- 
ni  custodia  servavi  cor  meum,  et  extimuit  venter« 
meus  a  voce  orationis  labiorum  meorum,  et  in- 
gressus  est  tremor  in  ossa  mea,  et  subter  me  con- 
turbatata  est  fortitudo  vel  habitudo  mea,  et  propter 
tantam  custodiam  a  peccatis  alienus  effectus  sam : 
idcirco  nunc  confldenter  dico  :  Requiescam  in  die 
tribulationis,  ut  ascendam  ad  populum  peregrina- 


turbati  venientem  equitem  susciperent).  Vel  certe  C  tionis  mes,  id  est,  qui  sque  ut  ego  in   SS4  hoc 


de  quibus  supra  diximus,  dsmonum  catervae  ne- 
quaquam  ita  dominarentur  in  mari ;  sed  turbat® 
-cederent,et  equitis  praeliantis  vulnera  formidarent. 
Atque  utinam  et  in  me  ascendat  verbum  Dei,et  per 
lanceam  oris  mei  interficiat  eum  qui  regnat  in  aquis 
multis,  ut  ad  regis  interitum,  aquae  quae  illis  sub- 
jectaB  fuerant  conturbatas,  praebeant  colla  equiti 
meo,  et  redacti  in  unam  quadrigam,  effciamur 
Domini  Cherubim,  quod  interpretatur  scientx  mul~ 
titudo.  Numquam  enim  auriga,  sic  compositus,  et 
sic  fertur  ornatus,  ut  in  his  qui  scientiae  multitu- 
dine  et  babenis  inter  se  sapientiae  copulantur. 

LXX  :  Custodivi,  et  extimuit  venter  meus  a  voce 
orationis  labiorum  meorum :  et  ingressus  est  tremor  in 


mundo  peregrinatus  est.Ascendam  autem  deorsum 
positus,  et  quasi  de  valle  ad  sublimiora  nitene  toti 
aviditate  contendam,  ut  tempore  quo  ceteri  in  tii- 
bulatione  sunt  et  angustiamihi  cura  sit  de  ascemo 
quomodo  cum  populo  peregrinationis  me»  reqnias- 
cam  in  altioribus  locis.  Diem  aatem  tribulationis 
puto  consummationem  esse  mundi.de  quo  et  Itaias 
ait  :  Dies  Domini  insanabitis,  furoris  ei  irm^  ponere 
orbem  terrae  universum  in  desertum^ei  peceatarss  per- 
dere  (Isai.  xiv). 

(Vers.  17.)  Ficus  enim  non  ftorebU^  et  nmi  eri 
germen  in  vineis  :  mentietur  opus  olivx,  ei  arta  nm 
afferent  cibum  :  abscindetur  de  ovili  pecus^ei  n<m  erii 
armentum  in  presepibus.  LXX   :   Quia  fieus  mm  af' 


ossa  mea,  et  663  subter  me  conturbata  est  fortitudo  j)  feret  fructum,  et  non  erunl  germina  [Al.  genimina]in 


mea.  Sive  ut  alibi  scriptum  reperimus  i\  1'^«;  fxou 
quod  nos  possumus  dicere,  habitudo  mea  diversa  : 
quippe  exemplaria  reperiuntur.Possunt  autem  haec 
et  ex  perona  prophetae  dici  superioribus  cohaeren- 
tia  :  Quia  misisti,  o  Domine,  in  capita  iniquorum 
mortem,  et  suscitasti  vincula  usque  ad  collum,  et 
divisisti  in  stupore  capita  potentium,et  induxsti  in 
mare  equos  tuos  conturbantes  aquas  multas  :  pro- 
pterea  ego  omni  custodiaservavi  cor  meum,etcon- 
tremuerunt  viscera  mea,  et  tota  mea,vel  fortitudo. 


vtneu  :  mentietur  opus  olivm,  et  campi  non  faaent 
escas  :  defeceruni,  eo  quod  comederunt  oves,  ei  non 
sunt  boves  in  prxsepibus.  Juxta  Hebraicum  in  qno 
supra  dixiriius :  Ingrediaiur  putredo  m  otsilms  meis  H 
subter  me  rcateat,  ui  requieseam  in  die  iribuiatioms : 
ut  ascendam  ad  populum  accincium  nosirum  |Al. 
meum  :[  ita  quae  prsoesserunt,  copulabuutur  se- 
quentibu8:Ideo  tribulationem  ad  prssens  voloi  sm- 
tinore,  ct  postea  ad  populum  fortem  ascendere, 
quia  veniet  dies  tribulationis  et  necessitatiSyet  €«- 


(a)  Voculam  me3S,  quae   neque  in  Graeco  rcsonat,  ms.  Reginas  ignorat,  itemque  paulo  post  verba,  «r/ 
habtiudo. 


18S3 


COMMENTARIOnUM  IN  ABAGUG  LIB.  11.  CAP.  III. 


1334 


taris  in  angustia  constitutis,  ego  in  tua  majestate  A 
Istabor ;  Fictis  enim  non  florebit,  et  non  erit  germen 
in  vineis  :  mentietur  opus  olivsSy  et  arva  non  afferent 
cibum^  et  cstera.  Qus  quia  non  multum  distant  a 
LXXy  cum  interpretatione  eorum  pariter  dissera- 
mus.  Gum  venerit  dies  tribulationis,  et  ego  ascen- 
dero  ad  populum  quimecumaliquandoperegrinatus 
est :  vel  certe  cum  venerit  dies  eversionis  Judaicae, 
et  populi  prioris,  et  derelicta  fuerit  filia  Sion, 
aicut  tabernaculum  in  vinea,  et  sicut  casula,  in 
cucumerario,  et  sicut  civitas,  quae  (a)  expugnatur, 
ego  qui  de  pereunte  electus  sum  populo  (de  quo  dic- 
tum  est  (Isai,  i,  9)  :  Nisi  Dominus  reliquisset  nobis 
'  semen,  qtuui  Sodoma  fuissemus^  et  quasi  Gomorrha, 
nmiles  essemus),  copuiabo  me  discipulis  Cbristi : 
quos  quia  in  monte  docet,  turbis  et  debilibus  de-  |> 
orsum  relictis,  ego  ad  montana  conscendam.  Ficus 
enim  non  dedit  fructum,  ad  quam  venit  in 
Evangelio  esuriens  Dominus,  et  non  invenit  in 
CM  ea  poma,  et  maledixit  ei,  dicens :  Non  af- 
feres  fructum  usque  in  sseculum  {Mat,  xxi,  49).  Et 
diligenter  considera  quid  dixerit :  Non  afferes  fruc- 
tum  to  sssculum,  non  ait,  usque  in  saecula  saeculo- 
nim :  sed  cum  saeculum  istud  pertransierit,  et  in- 
traverit  plenitudo  gentium,  tunc  etiam  haec  ficus  af- 
feret  fructus  suos,  et  omnis  Israel  salvabitur.  Haec 
est  ficus  ad  quam  tertio  venit  paterfamilias,  et  quasi 
non  facientem  fruotus  vult  subvertere;  pro  quaagri- 
oola,  cui  commissa  fuerat.  deprecatur,  ut  det  ei 
spatium,  et  dicit :  Domine,  dimitle  eam  et  istum  ad- 
huc  annum,  donec  fodiam  circa  eam,  et  mittam  ster- 
cus,  el  siquidem  fecerit  frudum  :  sin  autem,  tunc  suc-  C 
ddei  eam  (Luc,  xiii).  Agricola  iste  vel  Gabriel  est, 
vel  Miohaely  cui  commissus  estpopulus  Judaeorum, 
qui  Oominum  deprecatur  (b)  in  passione,  et  dicit : 
Domine,  da  ei  spatium  pcenitentiae,  et  noli  eos  sub- 
vertere,  etsiquidem  fecerint  fructum  :  sin  autem, 
tnnc  subvertes  eo.  Si  fecerint,  inquit,  fructum, 
Bon  dixit  quid  sustinerint ;  neque  dixit,  si  fecerint 
fraotum,  permanebunt  ut  erant ;  sed  si  fecerintfruc- 
tam,  suspensa  sententia  est,  ut  subaudiatur,  transfe- 
TBB  eosin  Ecclesiam  gentium,  et  in  alteram  vineam 
'  transplantabis.  Venit  Oominus  tertio,  et  iion  inve- 
,  nit  in  eis  fructum.  Oedit  primum  Legem  per  Moy- 
aen :  secundo  locutus  est  per  prophetas  :  tertio  ip- 
m  desoendit.  Et  post  [c)  passionem,  datis  ad  poeni- 
'     tentiam  quadraginta  quatuor  annis,  quia  non  fece-  n 

lant  fractum,  quarto  subversi  sunt.  Quod  tamen 
I  Qostrae  inteiligentias  derelinquitur.  In  parabola  enim 
;  aon  scribitur,  quid  postea  fecerit  paterfamilias  ;  sed 
0  ,  qnid  tantum  agricola  deprecatus  sit.  Ex  quo  ani- 
g)  aoiadvertimus,  eos  qui  de  hac  ficu  fecerint  fructus, 
I'  ad  populum  gentium  essetranslatos,  ad  quem  ascen- 
■' .  dit  et  propheta,  dicens  :  Requiescam  in  die  tribula- 

0  tianis,utaicendam  ad  populum  peregrinationis  mex. 

1  (a)  Confer  Hieron.  in  Isaiae  cap.  xxvii,  adcujustes- 
f.  limonii  fidem  rescribit  hic  Victor.,  oppugnatur, 

(b)  Brevius  in  Regin.  ms.,  deprecaiur  ct  dicit,  da 
'  um  pomiUntix, 


Eos  autem  qui  non  fecerunt,  fructus^  et  permanse- 
runt  in  duritia  sua,  esse  subversos.Hocipsum  signi- 
flcat  et  Joannis  vox  in  Evangelio  :  Ecce  securis  ad 
radices  arborum  [Al.  arboris]  posita  est,  Omnis  arbor 
qudd  non  fecerit  fructum  [Al.  facit  fructum  bonum]  eX" 
cideturet  in  ignem  mittetur  {Matth,  iii,  10  ;  Luc,  iii, 
9).  Oiximus  de  Gcu,  monstrantes,  666  ^eam  esse 
populum  Judaeorum :  dicamus  et  de  vinea,  quod 
quidem  facile  intelliget  qui  Isaiam  legerit :  Vinea 
facta  est  dilecto  in  comu,  in  loco  uberi  [Isai.  v,  1). 
Et  postea  :  Et  expectavi  ui  faceret  fructum ;  fecit  au- 
tem  spinas,  et  non  jvdicium,  sed  clamorem.  Et  in  Je- 
remia ;  Ego  autem  plantavi  te  vineam  frui  tiferam  Uh 
tam  veram :  quamodo  versa  es  in  amaritudinem  vitis 
alienae  [Jer.  ii,  21)  ?  Et  manifestius  in  Psalmis:  F<- 
neam  de  ^gyptotranstulisti,  ejecisti  gentes,  et  plan- 
tasti  eam  [Ps.  lxxix,  9).  Haec  igitur  vinea  ad  quam 
paterfamilias  ssepe  miserat  servos  [Matth.  xxi),  ut 
acciperet  de  ea  vinum,  quod  laetificat  cor  hominis, 
quiaversa  est  in  amaritudinem,  et  novissime  etiam 
patrisfamiliae  filium  ausa  est  interOcere,  non  uvais 
faciens,  sed  spinas,  et  non  judicium,  sed  clamorem: 
Crucifige,  crucifige  eum !  Et :  Non  habemus  regenif 
nisi  Cxsarem  [Joan.  xix.  6,  15).  Propterea  extejjni- 
navit  Hlam  aper  de  silva^  et  singularis  ferus  depastus 
est  eam  [Psal.  lxxix,  14).  Olivam  quoque  populum 
synagogae  liquido  comprobabit,  qui  inApostolofrao- 
tos  olivae  ramos  legerit(/?om.xi),etnosdeoleastroin- 
sertos,utinramisintelIigamus,multitudinemJudai- 
cam  fui8sesuccisam,in  radicibusapostolorumelec- 
tionem  esse  servatam,  in  quibus  nos  inserti  manebi- 
mus,  si  fecerimus  fructum,  et  dicetur  de  nobis  :  Ft- 
lii  tui  sicut  novellse  olivarum  in  circuitu  mensx  tux 
[Psal.  cxxvii,  4).  Multi  putant  flcum,  et  vineam et  oli-^ 
vam  in  mysterio  accipi  Trinitatis,  quod  Ocus  prop- 
ter  pomorum  dulcedinem  Spiritus  sanctus  intelliga- 
tur.  Vinea  ipse  Dominus  noster  Jesus  Ghristus,  qui 
dicit  in  Evangelio  :  Ego  sum  vitis  [Joan,  xv,  i).  Oliva 
autem,  OeusPater  omnipotens,  a  quo  cunctaillumi- 
nentur,  etde  quo  egrediatur  lux,  et  ad  quem  possu- 
mus  dicere :  0  oliva,  in  lumine  tuo  videbimus  lumen 
[P$al.  XXXV,  iO),  id  est,  in  Filio  videbimus  [d)  Spiri- 
tum  sanctum.  Ad  has  fructuosas  arbores,  et  uberri- 
mam  vineam,  veniunt  infructuosa  ligna  in  Judicum 
Wbro  [Cap.  ix),  et  rogant  ut  regnent  super  se.  Sed 
numquam  super  ligna  silvarum,  quae  debentur  in- 
cendio,  regnat  oliva,  Ocus,  et  vinea:  sed  magisim- 
perat  eis  rhamus  plena  sentibus,  et  hercio  similis, 
qui  habitat  in  Babylone,  et  semper  versatur  in  fo- 
veis.  Quae  arbuscula  non  solum  spinas  habet,  sed  et 
ignem,  vulnerans  et  comburens  quidquid  667  atti- 
gerit.  Oenique  egressus  est  ignis,  et  consumpsit 
ligna  silvarum.  Ut  autem  scias  secundum  superio- 
rem  intelligentiam,  in  qua  de  synagogadictumao- 
cepimus  :  Ficus  non  faciet  fructum,  et  non  erunt  geni- 

[c)  Eursum  idem  ms.,  post  passionem  quadraginta 
duoDus  annis  quia,  etc. 

[d)  Interserit  hic  idem  ms.,  tumen. 


1S35 


8.  BUSEBII  HIERONTMI 


tS36 


minainvineis^  nonde  fructibus  dici,  sed  deoperibus 
bonis.  In  oliva  manifeste  senigma  aperitur,  et  dici- 
iuv :  Uentietur  opus  olivx.  Fructus  enim  quos  af- 
ferre  debuerant,  io  operibus  demonstrantur :  men- 
tieturautem  opus  olivae,  aliud  promittentis,  et  aliud 
facientis,  dicentes  ad  Moysen  :  Omnia  qusecumque 
dixerit  Dominus,  faciemus  [Exod.  xxiv,  7);etno- 
lentes  in  eum  credere,  qui  a  Moyse  praedicatus  est. 
Campi  quoque  non  facient  fructum.  Gonsidera  quod 
Jerusalem,  qa(B  quondam  sita  erat  in  montibus,  et 
montcs  in  circuitu  ejus  (Ps.  cxxiv,  2),  ei  fundamenta 
ejus  in  montibus  sanctis  [Psal.  lxxxvi,  1),  nunc  hu- 
milis  appelletur  atque  campestris,  quae  non  solum 
homines»  id  est,  rationabib'a  non  alit  animalia  ;sed 
nec  pecora  quidem  et  boves,  de  quibus  et  Salomon 
loquitur  in  Proverbiis  ;  Adhihe  curam  his  qux  in 
campo  sunt  regionibus,  et  attonde  herbam,  et  congrega 
fenum  ut  habeas  oves  ad  (a)  vescendum.  Boves  quoque 
non  erunt  in  prsesepibus :  quia  ubi  plena  sunt  prae- 
sepia,  manifestaest  fortitudo  bovis  (Prov.  xiv,  4). 
Bos  operarius  est :  bos  Domini  sustentans  jugum  : 
bosin  cujus  vestigium  qui  severit,  beatus  est.  Om- 
niae  heec  auferentur  a  populo,  quia  inique  egit  in 
Deum  Creatorem  suum.  Quod  si  volueris  (^4/.  nolue- 
ris)  diem  tribulationis  diem  consummationis  acci- 
pere,  ad  eos  refercs  omnia  qui  dicunt  se  esse  de 
Ecclesia,  et  non  babent  opera  justitise.  Et  ficus,  et 
vinea  et  oliva,  mysterium  videlicet  Trinitatis,  non 
afTerent  in  eis  fructum  suum,  et  non  solum  frumenta 
et  escas  rationabiliain  ;  sed  nec  cibum  quidem  ha- 
bent  in  campis  suis  pecorum  et  jumentorum,  et 
praesepia  eorum  vacua  sunt,  et  pro  excelsis  monti- 
*  bus  in  planis  humilibusque  versantur. 

(Vers.  18,  \9.)  Ego  autem  in  Domino  gaud^bOy  et 
exsultabo  in  Deo  Jesu  meo.  Deus  Dominus  fortitudo 
mea,  et  ponet  pedes  meos  quasi  cervorum.  Et  super 
excelsa  mea  deducet  me  668  victor  in  Psalmis  ca- 
nentem.  LXX  :  Ego  autem  in  Domino  exsultabo :  gau- 
debo  super  Deo  salutari  [Al.  Salvatore]  meOy  Domi- 
nus  Deusfortifudo  mea,  et  ponet  pedes  meos  in  con- 
summationem :  super  cxcelsa  imponet  me,  ut  vincam  in 
Cantico  ejus.  Fiou  etvinea  etoliva,  juxta  quod  ex- 
posui,  non  facientibos  fructum  suum,  et  Judasorum 
agris  non  afferentibus  cibos,  obcissis  quoque  de 
ovili  pecoribus,  et  armentis  de  praesepibus,  post- 
quam  audierunta  Domino  :  Relinguetur  vobisdomus 
vestra  deserta  {Matth.  xxiii  38),  populo  etiam  cap- 
,(;ivitati  tradito,  et  in  toto  orbe  disperso,  propheta 
de  populo  Judseorum,  qui  intcrpretatur  amplexatio 
(eo  quod  amaverit  Dominum,  et  adhaeserit  ei,  illique 
se  junxerit)  ex  persona  apostolorum  et  populi  cre- 
dentis  in  Christo  loquitur :  Ego  vero  in  Domino  gau- 
debo,  et  exullabo  in  Deo  Jesu  meo,  Pro  quo  LXX 
transtulerunt  (h)  xtj)  S(0Tf,p(  (jiov,   id  est,  Salvatore 


A  fneo.  Idipsum  et  Gabriele  interpretante :  Et  vocabi- 
tur  Jesus,  ipse  enim  salvabit  populum  suum  {Matth. 
II,  2i),  Deus  Dominus  fortitudo  mea;  nullamenim 
aliam,  nisi  in  Christo  habebo  virtutem  et  cunctasle- 
gis  justitias,  quisquilias  computabo.  Etponetpedes 
meos  quasi  cervomm,  ut  calcem  super  aspidem  et  ba- 
siliscum,  et  quasi  puer  parvulus  mittam  manum  in 
foramen,  et  extraham  serpentem,  ludamque  [Al.  Ja- 
dam)  de  colubro :  Similis  enim  est  fratruelis  meu 
capreXy  aut  hinnulo  cervorum  (Cant.  ii,  9) .  Et  quiaip- 
se  est  cervus,  roihi  quoque  donavit^  ut  cervus  essem 
sublimis  cornibus,  findens  ungulas,  cibos  ruminaoB, 
et  ad  odorem  meum  serpentes  fugans  :  de  quo  dici- 
tur  in  decimo  septimo  Psalmo  ;  Qui  perfecit  pedes 
meos  tamquam  cervorum,  et  super  excelsa  ponet  me. 

|v  Etin  vicesimo  octavo  :  Vox  Domini  perficientis eer- 
vos.  Ponet  ergo  pedes  meos  inter  caeteros  cen-os 
suos,  et  ad  ccelestia  perducet  me,  ut  inter  angelos 
canam  gloriam  Domini,  et  super  terram  pacem  ho- 
minibus  bonaevoluntatisannuntiem.  Canam  antem 
victoriam  ejus  et  triumphum  et  tropaenm  cracis. 
HocjuxtaHebraicumet  (c)  quintam  editionem,  ad 
tempus  Judaicae  eversionis,  et  ad  adventnm  Domini 
cunctareferamus.Siautemvoluerimusdeconstimma 
tione  669  mundi  accipere,  sic  exponendam  est: 
quomodo  in  Exodo  (Cap.  ix)  quando  percussae^ 
i^gyptus,  et  percussit  Deus  vineas  eorum,  et  flein 
eorum,  et  occidit  primitiva  hominum,et  jamento- 
rum  in  grandine,  et  ^Egyptias  fruges,  bruchas,  lo- 
custaquo  consumpsit:  ficus  in  ^Egypto  nonattoiit 
fructum,  nec  erant  genimina  in  vineis  eorom,  men- 

C  tiebatur  (sicubi  tamen  poterat  reperiri  in  iCJgypto, 
opus  olivae,  et  campi  eorum  non  dabant  escas  [Al. 
fructum] :  et  deflciebant,  eo  quod  non  baberent 
cibos  pecora  eorum,  et  non  erant  boves  in  prss^- 
bus.  Populus  autem  Israel  exsultabat  in  Domioo,  et 
gaudebatin  Deo  salutari  suo  :  sic  in  consummatrone 
mundi,  quando,  multiplicata  iniquitate,  refnxerit 
charitas  (Matth.  xxrv),  et  ficus  non  attulerit  fhictns, 
et  vineae  non  haboerint  uvas,  et  mentitam  fiierit 
opus  olivae,  et  campi  non  germinaverint  cibo0,e( 
caetera  quae  sequuntur:  tuncquicumqtieBY0jo8tns 
et  electione  Dei  dignus  fuerit  inventus,  loqoetor 
exsultans.  Egoautemin  Domino  exsuUabo,  gtmdeh 
in  Deo  salutari  meo,  Dominus  fortitudo  fiiea.Etqossi 
positus  a  Dco   super   consummationem  sscoli,  ot 

])  postca  ad  superiora  conscendsCt,  et  a  Deo  edoca- 
tur  ad  summum,  dicet :  Et  ponet  pedes  men  in  con- 
summntionem,  super  excelsa  imponet  me  :  at  cam  ab 
^Yti^voBiTT^  Jesu,  qui  primus  in  agone  saperavit, 
praemium  fuerit  cantantibus  positum :  ego  Yincafflxo 
carmine  ejus,  et  manusmeae  componant  ctthartfflf 
et  psalterium,  et  omne  organorum  genas»  scri' 
bamque  panegyricum  triumphanli.  Et  qui  in  prin- 


(a)  Corrigit  Victorius  ad  vestiendum  :  sic  enirn  le- 
itur  Graece  Prov.  27 :  'iva  e/7i;  Trp^Saxa  eU  l{xaTi(T{xf5v. 

ulgata  quoque  editio,  Siw^  mquit,  agni advestiwen- 
tumsuum.  Nostri  uutem  mss.  assentiuntur,  tantum- 
que  ab  impressa  lectione  abludunt,  quod  habeant  le- 


t 


guut  pro  tiabeas  :  sciiicet,  oves  ad  vescendam  ka- 
beant,  recto  utique  sensu. 

(h)  Graecaverba,  xtjj  awT^pi  (xou,  et,  idestf  inB^ 
gin.  ms.  non  sunt. 

(c)  Regin.  ms.  etunam  editionem^iU  €uHemfiu,'fk* 


'1«»T 


COMMENTAiaORtlM  IN  SOOPHONIAM  LIBER.  GAP.  I. 


1838 


eipio  loentns  mim  :  Vtquequo  elamabo,  el  non  exau-  A.  laudabo  tBquitatem  ejus,  et  cantoree  cateros  meo 
dit$tvociferabor  ad  le  vitn  patiens,  et  non  salvabis  ?     carmine  superabo. 
et  de  justitia  ejus  judicioque  causatus  sum :  postea 


S.  EUSEBII  BIERONYMI 

STRIDONENSIS  PRESBYTERI 


COMMENTARIORUM 


IN 


SOPHONIAM  PROPHETAM 


LIBER  UNUS. 


PROLOGUS. 


•71-B75I  Anteqaam  Sophoniam  aggrediar,  qui 

nonnfl  est  in  ordine   duodecim  prophetarum,   res- 

pondendum  videturhisqui  meirridendumsstimant, 

quod  [AL  quomodo]  omissis  viris,  ad  vos  scribam 

potissimam,  o  Paula  et  Eustochium.  Qui  si  scirent 

Oldam,  viris  tacentibus,  prophetasse,  et  Debboram 

Judicem  pariter  propheten,   hostes  Israel,  Barac 

timente,  superasse  (yudtV;.  iv) :  et  Judith  et  Esther, 

.  in  typo  Ecclesi»,  et  occidisse  adversarios,  et  peri- 

taram  Israel  de  periculoiiberasse  :(a)  nunquam  post 

tergum  meum  manum  curvarent  in  ciconiam.  Ta- 

-ceo  de  Anna  et  Elisabeth,  et  caeteris  sanctis  muli^ 

ribus,quarum  velutsiderum  ignioulos,  clarum  Ma- 

ruB  lumen  abscondit.  Ad  gentiies  feminas  veniam, 

'  at  et  apud  ssculi  philosophos  videant  animorum 

differentias  queeri  solere,  non  corporum.  Plato  in- 

dacitA8pasiamdisputantem:Sappho  cum  Pindaro 

icribitur,et  AIcibo  :  Themista  inter  sapientissimos 

i3^r»cis  philosophatur :  Corneliam  Qracchorum,  id 

esty  vestram,  tota  Romanae  urbis  turba  miratur  : 

-  Carneades  eloquentissimus  philosophorum,  acutis- 

•imuB  rhetonim,  qui  apud   consulares  viros  et  in 

'Academiaplausas  excitare  consueverat,  67S-674 

-aon  erabuitinprivatadomo,  audiente  matrona,  de 

.philosophiadisputare.Quid  referam  Gatonis  filiam, 

Braticonjugem,   cujus  virtus  facit  ne  patris  mari- 

.  tiqae  constantiam   tantopere  miremur  ?  Plena  est 

.  hiaioria  tam  Grsaca  qaam  Latina  virtutibus  femina- 

(a)  Huic  simile  est  quod  legitur  apud  Persium  Sa- 
tira  1,  Janum  nuUo  ciconia  pinsit  a  tergo.  Id  est 
aemo  digitis  dexterae  manus  m  unum  collectis  ad 
instar  rostri  ciconiarum,  ridet.  Manum  itaque  cur- 
▼are  post  tergum  in  ciconiam,  idem  est,  ni  fallor, 
aoriaerealiquemdigito  sivemanu  curvataad  instar 
coUi  ciconiarum.In  uno  codice  ms.  S.  Germani  nos- 
.tri  a  Pratis  leffimus  manum  miUeret  in  ciconeam. 
Mart.  —  Irridendi  modum,  quem  etEpist.  125  ad 
Rusticum,  num.  18,  notat :  si  subito  respexeris,  aut 
dconiarum  deprehendes  post  te  colU  curvcnifQul^  etc. 


B  ram,  et  quaa  integros  libros  flagitent  [Al.  flagitet]. 
Mihi  tantum,quiaaliud  operis  incumbit,in  fine  pro- 
logidixissesufficiat,Dominumre8urgentemprimum 
apparuisse  mulieribus  (ilfa/.xxviii,  et  Luc,),  et  apo- 
stolorum  illas  fuisse  apostolas^ut  erubescerentviri 
non  quffirere,  quem  jam  fragilior  sexus  invenerat. 

(Cap.  I.  —  Vers.  1.)  67S  Verbum  Domini  quod 
fcLctum  est  ad  Sophoniam  filium  Chusiy  (b)  filii  GodO' 
lix,  filii  Amarix.fUii  Bzechix  ;  in  diebus  Josias,  filii 
Ammon  regis  Juda,  LXX  similiter.  Trudunt  Hebrni 
cujuscumque  prophetas  pater  aut  avus  ponatur  in 
titulo,  ipsoB  quoque  prohetas  fuisse.  Unde  et 
Amos  (c)  unus  de  duodecim  propheti8,qui  dixerat: 
Non  sum  propheta,   nec  filius  prophetx :  sed  pastor 

p  caprarum^  vellicans  sycamina  (Amos  vii,  14),  patris 
noraen  in  titulo  non  habet.  Hoc  si  verum  est,  So- 
phonias  propheta,  quem  nunc  conamur  exponere, 
{d)  nomine,ut  ita  dicam,prophetico,et  gloriosa  ma- 
Jorum  suorum  stirpe  generatus  est ;  habuit  enim 
patrem  Chusi,  avumGodoliam,  proavum  Amariam, 
atavum  Ezechiam  :  et  talem  quadrigam  ipse  velut 
extremus  auriga  complevit.  Nomen  Sophoni»  alii 
speculam^  alii  arcanum  Domini  transtulerunt.  Sive 
igitur  specula,  (e)  sive  absconditum  Domini  inter- 
pretetur,utramque  propheta  convenit.Dicitur  enim 

*  et  ad  Ezechiel :  Fiii  hominis,  speculalorem  te  posui 
domui  Israel   {Ezech.   iii,  17).  Et  in  alio  loco  :  Non 

Ex  Persii  Satira  i : 

0  Jaoe,  a  tergo.    quem  nulla  ciconia  Dinsit,  etc. 
j.      (6)  Peccat  Martian.  qui  verba,  ^ii  6odolias,  qu» 
"  prsferunt  libri  omnes,  supine  satis prstermittit. 
{c)  Eegin.  mss.,  Amosunumde  dttO(f^'m,etconse- 
quenter,  7wn  habere.  Pro  non   snm,  quoque  ponit, 
non  eram. 

{d)  Ferme  rectius  habet  Ecgin.ms.canone  pro  no- 
mine :  pessime  autem  Martian.  legerat  cum  addito, 
qui  nomine, 
(e)  Interserit  idem  ms.,  sive  arcanum. 


1389 


S.  EUSEBII  HIERONTBU 


1S40 


faciet  Daminus  quidquam,  nisi  revelaverit  disciplinam 
suam  servis  suis  prophetis,  Et  noai  Psalmi  titulus, 
pro  absconditis  filii  interpretat\ir.  Istc  ergo  prophe- 
ta,  qui  erat  in  specula  et  in  sublimibus  constitutus, 
et  noverat  mysteria  Domini,  filius  erat  Chusi  (qui 
interpretatur  hwnilitas,  vel  ^lhiops  meus,  de  quo 
postea  tractabimus),  habebat  quoque  avum  Godo- 
liam,  qui  dicitur  jmignitudo  Domini^  et  proavum 
Amariam,  qui  et  ipse  vertitur  in  sermonem  Domini: 
et  atavum  E%echiam,(\m  sonat  fortitudinem  Domini. 
De  fortitudine  itaque  Domini,  natus  est  sermo  Do- 
mini,  et  de  scrmono  Domini  nata  est  magnitudo 
Domini,et  de  magnitudine  Domini  nata  est  humi- 
litas,674  ut  cum  pervenerit  aliquis  ad  perfectum, 
dicat:  Non  sum  dignus  vocari  apostclus  (I  Cor.  ix). 
Et  illud  in  Psalmis :  Domine^  non  est  exaltaium  cor 
meum,neque  elati  sunt  oculi  mei  (Ps.  cxxx,  1).  Huc- 
usque  quasi  prono  lapsu,  et  per  plana  currentes, 
in  eo  quod  Chusi  etiam  jEthiops  meus  interpretatur, 
impegimus.Nam  post  tantas  virtutcs  quomodo  no- 
men  .Ethiopis  sonare  poterit  in  laudem  ?  Et  siqui- 
dem  Scriptura  dixisset  Chus,  id  est,  ^Ethiops,  vide- 
baturindissolubiiis  qusestio  ;  Chus  quippe  natus  est 
de  Gham.Sed  in  eo  quod  ait,C/iu5j,hoc  est,  /Ethiops 
meus,  videtur  sonare  mysterium :  quod  ille  qui 
quondam  -^thiops  fuerat,  versus  io  pocnitentiam 
(secundum  iilud  quod  dicitur :  /Ethiopia  proeveniet 
manus  ejus  Deo  (Ps.  lxvii,  32).  Et  in  alio  loco  (Ps. 
Lxxi,  9) :  In  conspectu  ejus  procident  AHthiopes)  di- 
catcum  sponsa  in  Cantico  canticorum  :  Nigra  sum, 
sed  [Al.  et]  speciosa  filia  Jerusalem  (Cant.  i,  4).  Le- 
gimusetinJeremiaAbdimeleceunuchumiEthiopem 
placuisse  Deo  (Jer.  xxxviii)  :  et  in  Actis  apostolo- 
FumiEthiopem  eunuchum  reginoe  Candacis  tantum 
habuisse  studium  Scripturarum  et  Legis  Dei,  ut  in 
vehiculo  legeret :  et  ad  adorandum  Dominum  in 
Templo  ejus  veniret  Jerusalem  (Actor.  viii,  9). 
Unde  talis  fides  digno  praemio  coronatur,et  mittitur 
ad  eum  Philippus  evangelista,  statimque  docetur, 
credit,baptizatur,et  salvus  est.  Et  non  solum  eunu- 
chu8;sedeum  additamento viri ponitur,eunuchusvir 
-^thiops.  Quia  enim  eunuchus  erat  Ghristi,  et  se 
eunuchizaverat  propter  regnum  coelorum.propterea 
viri  vocabulum  non  amiserat.  Recte  quoque  Sopho- 
nias  quasi  filius  Ghusi,  id  est,  ^Ethiopis,  in  conse- 
quentibus  libris  de  poenitentia  scribit  iEthiopum  : 
Trans  flumina,inqmt,JEthiopicV,  inde  deferent  hostias 
tnihi.  Haec  de  genealogia  Sopboniae,  675  qui  pro- 
phetavit  in  diebus  Josi®.  Quomodo  autem  dies  di- 
cuntur  Eliae  hi  qui  ab  eo  illuminati  sunt :  ita  et 
dies  Josiae  qui   se  levaverat  ad  Dominum  (quia  /o- 

(a)  Gontra  fidem  omnium  exemplarium  mss.Eras- 
mus  et  MarianusHebraicum    nomen    t*iqn    Amon, 

pro  Graeco  e7cwvj(iov,nobi8  obtrudunt,tollente8  pul- 
cherrimam  Hicronymi  sententiam  qua  statuit  Ma- 
nassen  regem  poslsuam  pcenitcntiam  filium  vocasse 
/Imow,  propter  fidem  per  quam  Deo  credidit.  Vo- 
cavit  igitur  filium  cognomine  suob  fidei,  hoc  est, 
Eponymon  :  auia  Uebraice  Amon,  sive  Amuna  fides 
dicitur,  ut  idem  Hieronymus  interpretatur.  Mart. 


A  «ta5  interpretatur  elevaiio  Domini^  et  Aiit  vir  Justiu, 
et  de  laudibus  ejus,Regnorum  quoque  et  Paralipo- 
menon  scribit  historia  (IV  lieg.  xsav,  et  II  ParaL 
xxxiv).  Et  habuit  patrem  Ammon,  avum  Manassen 
([V  Heg.  xxi).  Legimus,  Manassen  post  multa  Bccle- 
ra,et  post  captivitatem  in  Babylone,egi9se  pceniten- 
tiam,et  ad  meliora  conversum  Domini  misericor- 
diam  consecutum.(a)  Unde  et  fidei  suae,  per  quam 
crediderat  Deo,  filium  vocavit  £7:(ovu|xov,  id  est, 
Ammon :  siquidem  ammon  (pCN)  fides  interpreta- 
tur.Simulque  considera,  quod  nequaquam  utsuprt 
regesdecem  tribuum,  id  est,reges  Israel  ponantur; 
sed  regcs  tantum  Judae.Jam  enim  decem  tribus  ab 
Assyriis  sub  rege  Ezechia  patre  Manasse  deducts 
fuerant  in  captivitatem  (IV  Reg.  17}.Hoc  in  proa- 

P  mio  et  in  titulo  Sophoniaegenerationis  ettemporis. 
Nunc  videamus  quid  ipsa  quoque  propbetia  conti- 
neat. 

(Vers.  2,3.)  Congregans  congregabo  oniniaafacie 
terraBydicit  Dominus.congregans  hominem  et  pecus, 
congregans  volatile  caeli,et  piscesmaris :  et  ruinx  im- 
piorum  erunt,et  disperdam  hom  ines  a  facieterr3e,dicU 
Dominus.LXX:  Defectione  deficiata  facieterrae^  di- 
cit  Dominus:  deficiat  homo^etjumenta :  deficianl  vo- 
latiliaccsti,et  piscesmaris  *rctinfinnabunlurimfn^^ 
et  auferam  iniquos  a  facie  terrx,dicU  Domuiuj.  (^)Hoe 
quod  posuimus  in  Septuaginta,et  infirmabuntur  im' 
piiyde  Theodotionis  translatione  additum  est :  pro 
quoSymmachus  interpretatusest,e/  (c)  sccmdataem 
impiiSjUi  suhsiudmiuT tCongregabunturfSWe  deficiaU: 
Quinta  autem  editio,e^  infirmitascum  impiis  deficiet» 

C  Debemus  ergo,  consuetudinem  nostram  sequentes, 
primum  historiam  texere,etpostea  de  sublimioribm 
disputare.  Extremum  quippe  regnum  duarum  tri- 
buum,qu8e  vocabantur  Judaet  benjamin,  sub  Josia 
fuisse,nulli  dubium  est.Illo  enim  interfecto,filii  ejns 
quipostearegnaverunt,etnepotes,oon  tam  regnasse 
credendi  sunt,quam  ludibrio  habiti  fuisse  ab  iE)gypUo 
rege,et  Ghaldaeis,  et  variis  captivitatibua,  mortibos- 
que  cruciati.Quia  igitur  populus  poterat  se  exeusare 
676  in  regibus  malis,  etdicere:No8  volumosse^ 
vire  Deo,  sed  prohibemur  a  regibus»  datur  rex  ja- 
8tus,quo  zelante  zelum  Domini,et  populo  nihilomi- 
nus  in  idolorum  cultu  perseverante,justa  ir»  caost 
profertur  a  Domino,  et  prophetatur  de  eversioDe 
Jerusalem.et  captivitate  Juda,  et  victoria  Nabodio- 

n  donosor.Dicitque  Dominus  per  prophetam:  Neqna- 
quam  ultra  tribuam  pcBnitentiam  ;  sedafiuiieierTe 
universa  consumam  :  non  homo,  noD  jumenlom, 
non  volatile,  non  pisces  maris  remanebunt.  Iram 
quippe  Domini  etiam   bruta  sentiunt  animalia:  et 

(b)  Adduntiidem  editores  textum  ez  Hebraico,  ^ 
ruinx  imfiorumerunt.Quod  in  nuUo  reperitur  codioe 
manuscripto,  superflue  quoque  additum,  pradeas 
lector  intelliget.  Mart. 

(c)  Gorrupte  nunc  ipse  Regin.  ms.  et  in  settndds 
erunt  impix  :  scilicet  xai  to^  axdcv^aika  oov  dot6i9n, 
scriptum  a  Symmacho,  Barberinius  Hexaplarte  co- 
dex  est  auctor. 


1341 


COMMBNTARIOnUM  IN  SOPHONIAM  LIBBR.  GAP.  I. 


134t 


vastatis  nrbibu8,hominibusqueinterfecti8,8olitudi-  j^ 
nem  et  raritatem  bestiarum  quoque  fleri  et  voiati- 
lium  pisciumque,  (a)testi8  lUyrlcum  [Mee.Illyricue]^ 
est,  teetie  Thracia,  testie  [^4/.  teste]  in  quo  ortus 
sum,(6)8olum,ubi  praeter  coelum  et  terram  et  cre- 
Bcentes  vepres,ct  condensa  silvarum,cuncta  perie- 
runt.  Hoc  autem,  inquit  propheta,  accidet,  quia 
impiorum  fuit  nimia  multitudo.  Gorruent  itaque 
impiiet  disperdentur  homines,et  erit  solitudo  super 
faciem  terr».  Sed  et  de  consummatione  mundi  id- 
ipsum  accipere  possumus  :  quod  et  homines,  et 
pecora,  et  volatilia,  et  pisces  maris  et  universa  de- 
ficient,  et  inflrmenturimpii,ettollatur  iniquitas  a 
fooie  terrffi.  Quod  si  voluerimus  et  altius  aliquid 
intelligere  (propter  hoc  quod  dicitur  a  Septuaginta, 
Defectionedefieiat  a  facie  terrx)  (c)et  defectionem  in  ^ 
bonam  partem  accipere  juxta  illud :  Et  deficiens 
mortuus  est  Abraham  in  sencctute  bonaysenex  et  pte^ 
nus  dierum,  et  apposilus  est  ad  populum  suum  (Genes. 
xzv,  8),  et  de  his  qusB  de  Isaac  et  Jacob  Scriptura 
refert)videmus  quomodo  defectione  deflciant  a  facie 
terr8B,et  hoo  eos  implere  praeceptum  :  Qui  haben- 
tes  conversationem  in  ccBli8,et  in  carne,  non  se- 
cnndum  carnem  militantes,eo  quod  sciant  illos  qui 
in  came  vivunt,Deo  pl&cere  non  posse,  quantum  in 
seest  omnia  agunt  ne  sintin  came,8ed  in  spiritu, 
et  a  terra  recedentes  aiunt :  Consusdtavit,  et  conse- 
dere  nosfeeit  in  ccslestibus  in  Christo  [Rom,  vui). 
Qood  si  aliquis  opposuerit  adversum  hoc  quod 
in  bonam  partem  accepimus,  defectione  deficiat 
a  faeie  terrae,  illud  quod  de  Ismael  scriptum 
est ;  977  Hi  sunt  anni  vit^  Ismael,  centum  tri'  C 
ginta  septem,  et  deficiens  mortuus  est^et  est  appositus 
ad  genus  suum  (Gen.zxv,17) :  respondebimus  eipri- 
mum  et  ipsum  Ismael  fllium  esse  Abraham,  et  ac- 
cepisse  dona  et  partes  apatre,secundum  mensuram 
saam  :  deinde  absolute  scriptum,  deflciens  mortuus 
esif  et  non  addi(quod  scriptum  est  de  Abraham)  in 
senectute  bona,  senex  et  plenus  dierum,  et  appositut 
est  ad  populum  suum,  Sive  de  Isaac  :  Fuerunt  autem 
dies  Isaac  quosvixit,  anni  centum  octoginta  quinque, 
ei  deficiens  Isaac  mortuus  est,  et  appositus  est  ad  ge- 
nuM  9uum  senex  et  ptenus  dierum  (Ib,  xxxv,  28,  29). 
Nec  non  et  de  Jacob  ;  Et  cessavit  Jacob  prxcipiens 
fUiis  suis^  et  levans  pedes  super  tectum  defecit,  et  ap- 
pasitus  est  ad  populum  suum  (Geu,  xux,  32).  Ex  quo 
intelligimusaliudessetantum  deficere,ctaliud  cum  n 
defectione  plures  pariter  habere  virtutes.Quod  au- 
tam  primum  dixerat  generaIiter,d^/ec/ion^  deficiat  a 
faeieterrx  ;postea  in  partes  divisit  Scriptura  divina, 
deficiat  homo,  et  jumenta^  deflciant  volatilia   cccli, 

(a]  Omnes  mss.  codices  retinent  vocem  lllyricus^ 
sed  nauddubieimperitiaveterum  exscriptorum  qui 
nescierunt  lltyrim  dici  Ulyricum  neutro  genere;non 
iUyrieus  ma8Culino,quandopro  provincia  et  regione 
accipitur.  Martian. 

(6jStridon,(iuod  oppidum  Dalmatiffi^Pannoniaeque 
connnium  fuit.Oe  hac  Hieronymi  patria.multa  no- 
bis  in  eju8  Vita  dicenda  sunt. 

(c)  Addit  Aegin.  ms.  possumus  ;  sed  veriussensus 


et  pisces  marls.Quaiuor  sunt  quffi  jubenlurdeflcerei 
primum  homo  rationabilis,deindetriaquffisubjecta 
sunt  homini,  jumenta,  et  volatilia,  et  pisces  quffi 
puto  et  in  octavo  psalmo  ponv.Insuper  etpecora  campi: 
volucres  cceli  et  pisces  maris,qui  perambulant  semitas 
maris(Psal,  viii,8).Quodautem  primum  dixerat,  oves 
etboves  universas,quasiprfficipuadejumentis  sepa- 
ravit,etcumhi8quffimansere[/l/.reman9ereljumenta 
numerare  ea  noluit.  Deflciat  itaquehomo,  deflciant 
jumenta,  deflciant  volatilia  CQcli,  deflciant  pisces: 
et  non  dixit,deflciant  bestiffi,  deflciantreptiliaterrffi. 
Hffi  enim  non  debent  deflcere,sed  perire  ;verum  de- 
ficiant  ea  quffi  possunt  habere  correctionem.  Quo- 
modo  dofeceruntSarffi  muliebria,et  jubetur  Abraham 
ut  audiat  qufficumque  Sara  prfficeperit(G^e<.  xviii, 
xxi).  Oeflcit  quis  ut  homo,si  contemnat  humana,  et 
non  ultra  moriatur  ut  homo,et  audialif^a  dixi,  dii 
estis  (Ps.  Lxxxi,  6).0eflcitaliusut,jumentum,qui  ad 
[/1/.  in]  altiora  conscendens((/)  non  accusatur  ser- 
mone  prophetico  :  Homo,cum  tn  honore  essetfnon  in- 
tellexityComparatus  estjumen  tibus  insipien  tibus  ,et  simi- 
lis  [W,assimi[aius]  factus  est  illis  (Ps,  xlviii,  21)- 
Deflcit  quasi  678vo1atile  cocli.qui  facit  sibi  pen- 
nas  aquilffi.et  revertitur  ad  domum  prfficeploris  sui 
dives,et  omnem  deserens  paupertalem  (Proi;.xxiii). 
Deflcitquasi  piscismaris,qui  comprehensussagenis 
Domini,cum  bonis  piscibus  separatur  (Matt,  xiii). 
Gum  hffic  juxtaprfficoptum  Domini  fuerint  perpe- 
trata,inflrmabuntur  impii,non  habentestantum  ro- 
boris  quantum  prius.Sed  et  toIienturiniqui,nondi- 
xit,  occidentur ;  sed,  tollentur^  ut  ad  meliora  con- 
versi,  de  impietate  et  iniquitate,  ad  pietatem  Justi- 
tiamque  translati,incipiant  esse  quod  ante  non  fue- 
rant.Hffic  secundum  tropologiam.Debemus  enim  et 
Majorem  interpretationeri)  ponere.Jam  [/i/.Tamen] 
in  lectoris  arbitrioerit,utrum  severitatem  ,  an  cle- 
mentiam  velit  sonare  quffi  dicta  sunt. 

(Vers.  4  seqq.)£^  extendam  manum  meam  super 
Judam  et  super  omnes  habitatores  Jerusatcm  :  et  dis- 
perdam  de  loco  hoc  reliquias  Baal^  et  nomina  xdituo- 
rum  cum  sacerdotibuSy  et  eos  qui  adorant  super  tecta 
militiam  cosli  et  adorant  et  jurant  in  Domino,  et  ju- 
rant  in  Melchom :  et  qui  averiuntur  de  post  tergum 
Domini,  et  gui  non  qusesierunt  Dominum  nec  investi- 
gaverunt  eum,  LXX  ;  Et  extendam  manum  meam  su- 
per  Judam^  et  super  omnes  qui  habitant  Jerusalem  : 
et  auferam  de  loco  hoc  nomina  Baatim,et  nomina  sa- 
cerdotum  cum  sacerdotibus,  et  eos  qui  adorant  super 
tecta  militiam  cfpli^et  eos  qui  jurant  in  Domino^etju- 
rant  in  rege  suo,et  eos  qui  declinant  a  Domino,  et  qui 
non  requirunt  Dominum^et  qui  nonretin^ni Dominum, 

ab  inferiore  videbimus  pendet. 

(d)Erroneosensu,quodet  notatum  Victorio  fuerat 
negandi  particulam  Martian.  tacct.Si  enim  deflcit 
quis  ut  homo,cum  humana  coutemnit ;  et  deflcit 
quis  ut  jumentum,cum  ad  altiora  conscendit : ergo 
non  potest  accusari  sermonc  prophetico,  si  deflcit 
essejumentnm.Exponit  onim  mysticequid  sitdefl- 
cere  e8sc,vel  hominem,vei  jumenlum,  yel  volatile, 
vel  piscem.MsB.  nostri  post  Victor.  restituunt. 


IS18 


8.  BUSBBH  fllBRONTMI 


«  V 


uu 


Post  impiorum  ruina8,et  iniquorum    ablationes   a 
facie  terras,  consequenter  adversus  Judam   et  ad- 
versus  Jerusalem  ex  persona   Domini  dicitur  :  Et 
extendam  manuin  meam  super  Judam  et  super  om- 
nes  hahitatores  Jerusalem  (extonsio  quippe   manus 
gestum  percutientis  ostendit)  :    et   disperdam    de 
loco  hoc  reliquias  Baal :  Non  quod  secundum    LXX 
nomina  Baalim  penitus  eradenda  sint  ;  sed   quod 
(a^juxtallebraicumcultoresejuse  populo  qui  pauci 
decfiBdehostiumremanserantinJudaetJerusalem,se 
comminetur  auferre.  Nomina   quoque  aedituorum 
cum  sacerdotibu8,quia  in   tantam  Judas   679  et 
Benjamin  venerant  impietatem,ut  in  Templo  Domi- 
ni  (juxta  quod  scribit  Ezechiel,et  Regoorum  quar- 
tus  iiber  ostendit)statuam  Baal,(6)quam  imaginem 
Zeli  Dominus  vocat,statuerint^  et  in  eodem    sanc- 
tuario   idola   et   Dominum  pariter  venerati    sint 
{Ezech.  vni).Unde  signanter   idolorum  sacerdotes^ 
non  sacerdotes,  sed  (c)  Te^xEvlxai;,    id   est,   xdituos 
vel  fanaticos  appellavit  (IV   Reg.  x  et  xvii,)  quod 
Hebraice  dicitur  acchumarim  (D^IQDn).  Et  aBdituos 
ergo  et  sacerdotes  quondam  Dei,et  eos  quiin  doma- 
tibus  adorabant  militiamc(Bli,solem  etlunam  etas* 
tra  reliqua,  et  qui  jurabantinnomineDomini,et  in 
nomineidoli  Ammonitarum  Melchom(quod  a  LXX 
in  regem  versum  est)auferetDominus  de  loco  J^ru- 
salem,6ive  disperdet^a-n^  xoivouenimsubauditur.^/ 
disperdamde  loco  hoc  reliquiasBaat,etdisperdamnomi' 
na  iBdituorum  cum  sacerdotihus^etdisperdam  eos  quia  do 
rant  super  tecta  militiam  cceli^et  diperdam  eos  qui  ado- 
rantetjurant  in  Domino,etjurant  inMelchom,etdisper' 
dam  eos  qui  avertuntur,s'iye  declinant  de  post  tergum 
Dominiyet  qui  non  quxrunt  ^Mm,sive  non  retinent.Ad- 
vertuntur  autem  post[i4^  de  post]  tergum  Domini 
Israel,  qui  relinquentes  cultum  ejus  jurant  in  Mel- 
chom,  et  adorant  militiam  cooli  et  venerantur  Baal 
idolum  Sidoniorum.Hucusquehistoriae  sensusexpo- 
situs  est  :  videamus  et  anagogen.PropterDominum 
qui  de  tribu  Juda  ortus  est,et  propter  Jerusalem  in 
qua  regnavit  Judas,hoc  est,  Dominus  atque  Salva- 
tor,dicamus  quando  multiplicata  fueritiniquitas,et 
refrixerit  charilas  multorum,  ct  veniente    Domino, 
rara  fides  apparuerit  interra,intantumut  tentcntur 
etiam  electi  Dei  (Matth.  xxiv,  Luc.  xviii)   tunc  ex- 


A  tendere  Dominum  ad  sapplicia  peocatonim  maiMia 
suam  super  Judam,qui  sibi  videtur  nomen  Domini 
confiteri,et  super  Jerusalem,Ecclesiam  queezpaoe 
sortita  vocabulum  est,  et  auferre  de  BccleaiA 
nomina  Baalim,quod  interpretatur  tn  j«2^/fmiortdat. 
Auferet  autem  Domiuus  nomina  vanee  glorie  etad- 
mirationis  falsae,quaB  versanturin  Ecclesia,  in  qot 
juxtaJacobum,  [d)  honoraturannulumaureumhab- 
ens,etcontemnitur  pauper,680cum  ad  adventunga- 
dicis  et  senatoris,et  in  commune  omnium  diviiam, 
plebs  universa  consurgit,et8anctopauperi  nestandi 
quidem  inter  catervas  potentium,et  conceBsiones  eo- 
rum  tribuitur  locu8;8ed  et  nominasaoerdotumciim 
sacerdotibus  qui  frustra  sibi  appiaudunt  in  epiaeo- 
pali  nomine,  et  in  presbyterii  dignitate,  et  non  ia 

Q  opere  [Jacob.  ii).  Unde  signanter  non  ait,  et  apen 
boc^dotum  cum  sacerdotibus,  sed, nomtna  :  qni  taa- 
tummodoTalsa  nomina  prsferuntdignitatum,etma- 
lis  operibussuanomina  de8truunt,eteo8quiadorant 
super  leota  militiam  coeli,  qui  elevantur  adverBU 
Bcientiam  Dei;  et  omne  quod  geritur  in  asculo,fie- 
tam  sibi  scientiam  poUicentes,  referunt  ad  ortus 
stellarum  et  occubitus,et  mathematiconimaeqQitn- 
tur  errores,  et  eos  qui  adorant  Dominum  et  Md- 
chom^qui  ssculo  pariter  et  Domino  putant  se  poBae 
8ervire,et  duobus  dominis  sati8facere,Deo  etmam- 
monffi  :  qui  militantes  Christo,  obligant  se  negotiiB 
Sfficularibus,  et  eamdem  imagiuem  offerunt  Deo  el 
Gaesari,  et  cum  Christi  sacerdotes  se  esae  dicant, 
filios  suos  consecrant  Melchom,  id  est,  regi  m 
(11  Tim.  ii).Eecte  enim  habent  regem  hominem,qiii 

C  regemDominum  perdiderunt,et  qui  per  malaopert 
declinant  a  Domino,etnon  requirunt  eum,  retinent 
sua  peccata  fugientem.Si  quis  autem  volueritjnzU 
intei  pretationem  nominum  Judae  et  Jemsalem 
super  anima  uniuscujusque  hoc  ipsum  intelligere, 
non  errabit,  quod  auferat  Dominus  univerat 
qua;  dixinius  vel  in  consummatione  mundi,  vel 
in  singulorum  exitu,  quando  audient  :  StulU, 
hac  nocte  auferetur  anima  tua  a  te  (Luc.  xii).  St 
extendat  manum  suam  super  eum  qui  Dominam 
f^)non  confitetur,et  super  eum  qui  sensum  paeisse 
habere  jactat,ut  auferat  atque  disperdat  de  tali  Je- 
rusalem  omnem  superbiam,et  falsos  in  Deum  eol- 


(a)  Verba^*tia:to  Hehraicum  Regin.  ms.  ignorat. 

(b)  Impente  legunt  editoresantenosguamtmo^i- 
nem  cosltDominu^  vocat.  Quod  falsissimum  est,cum  D 
idolum  Baal  Dominus  numquam  vocaverit tma^twm 
cosli,  sed  idolum  sive  imaginem  Zeli  [Ezech.  viii,  3, 
V,  8).  S.  Cygiranni  codex  mss.retinetquoque  vocem 
idolum  boc  ioco,  quam  idolum  Zeli  Dominus  vocat ; 
alii  legunt,  imaginem.  Scio  tamen  Ezech.  viii  cap. 
ex  Theodotione  imaginemcceli  positum  fuisse  Mart. 
— ConferqufleadCommentar.  in  Ezechiel.  cap.  viii, 
col.  83,  observamus  not.  a. 

(c)Restitutionemhujusloci  noluitErasmussibiper- 
mittere  :  conjicit  vero  legendum  Upocoavxa!; :  Maria- 
nus  Erasmo  audacior,seanondiligeniiorin  lectione 
manuscriptorum  librorum,totum  Hieronymi  contex- 
tum  subvertere  ausus  est  et  pro  GrsBcis  Hebraica 
verba substituere  hoc  modo:l]nde signanter  idolorum 
sacerdotes,  non  D^^nDnirf  est^   sacerdotes,  sed  sedi- 


tuos  vel  fanaticos  appellavit.  Quam  depravationem 
nemini  condonandam  vocatipserestitutionemoontra 
fidem  omnium  codicum  mss.qui  retinent  qnodnos 
edidimus  Porro  nomen  TEfxlvtTqc  vel  Tsjxcvtrrj^  apnd 
Suidam  signiric&i  3sdituum,B\ye  eumquidegitintooo 
diis  sacro;Te{iivT)  enim  apudHieron.  in  c.  vi.  Sze- 
chielis  et  apud  eumdem  Suidam  aunUevnpla^saeeUa^ 
delubra  et  tuci;  Tetiivopo;,quoque  dicitur  aedituus  et 
loci  custos  Mart.  —  Reponimus  ex  nostns  mss. 
Tep.£v{TX(;  recte  a  TefjievCTT^;  :  minus  enim  probaior 
quod  Martian.  legit,  Tep.ev(Touc,  a  T&fjLiv iToCy  qaa 
Grseca  non  vox  videtur. 

((]f)Vulgati  antea  veneratur.VLox  etiam  pro  eoiMtf- 
siones  retinent  consessionis  :ms.  Reg^iniByttiter^atfr- 
vaSf  et  compressiores. 

(e)  Idem  Regin.  ms.  absque  negandi  p&rticala,fM 
Dominum  confietur. 


1948 


GOMMBNTARIORUM  IN  SOPHONlAM  LIBER.  GAP.  I. 


im 


tns,  et  varioram  errores  dogmatum,  et  servitutem  A 
in  Deum  pariteret  mundum,etper  quotidianapec- 
oata,  aversionem  a  Domino  et  neglectum  in  Deum. 

(Vers.  7.).  Silete  a  facie  Domini  Dei,  quia 
jvxta  est  dies  Domini^  quia  prxparavit  Dominus 
Ml  hostiam:  sandificavit  vocatos  suos.  LXX: 
Thnete  a  facie  Domini  Deiy  quia  juxta  est  dies 
Domtni,  quia  praeparavit  Dominus  victimam  suam : 
sancttficavit  vocatos  suos.  Pro  eo  quod  LXX  transtu- 
lerunt,  timete,et  nos  posuimus,  silete,  (a)  in  Hebrso 
interjectio  est  imperantis  siientium,  qua  sspe 
atuntur  et  Gomici ;  sed  et  absolute  prscipitur  in 
cunctis  silentium,  quod  dies  ventura  sit  Domini. 
Diem  autem  Domini,  diem  intelligamus  captivitatis 
et  ultionisin  populumpeccatorem,  ethosliam  sub- 
ver8ionisJerusalem,et8anctiflcationem  eorum  quos  p 
dedicavit  interfeotioni^secundum  illudquod  dicitur 
in  Jeremia :  Sancti/ica  eos  in  die  interfeclionis  eo- 
rum  {Jerem.  zii,  3).  Et  est  sensus :  Venit  contra 
impium  populum  olim  prsdicta  captifitas,  jam 
prope  est.  Sub  Josia  enim  rege  prophetia  tezitur : 
hoo  interfecto,  (b)  timete  a  facie  Domini  Dei,  quia 
Juxta  est  dics  Domini,  quia  prseparavit  Dominus 
victimam  suam,  sanctificavit  vocatos  suos.  Tota  va- 
Btitas  venit,  de  qua  et  in  Ezechiel :  Venit,  inquit, 
finis :  finis  venit  (Ezech.  vii,  2),  et  csetera.  Haec  mihi 
victima  placet,  has  mihi  hostias  sanctiOcavi.  Potest 
autem  hoc  quod  ait  sanctificavitvocatos  suos,  et  de  Ba- 
byloniis  accipiyquosin  ultionem  populietiam  servos 
saosvocat,  vindicantes  injuriam  suam.Fo^t;i,inquit, 
Nabuchodonosor  servummeum  (Jer.  xiv,  9).  Et  in  eo- 
dem volumine,non solu m  servum  sed  columbam eum  C 
qQoqaevocat :  A  faciegladiicolumbie  {Ibid.,  30).  Porro 
0ecundum  tropologiam,  quia  facies  Domini  est  super 
facientes  mala,  ut  perdat  de  terra  memoriam  eorum, 
etpropeestdiesjudicii(quiaadcomparationemster- 
iiitatis  omne  hujus  ssecuii  tempus  breve  est)  sive  exi- 
tas  singuiorum :  limeant  omnes,  etsiieant^nefacies 
Domini(de  qua  sanctus  >iit  (P5.  iv,7)  \Signatumest 
iuper  nos  lumen  vultu^  tui,  Domine)  peccatorum  fe- 
nam,  stipulam,  ligna  consumat.  Praeparavit  enim 
Dominushostiam  suam,  totum  Levitici  mysterium, 
qaandoper  ignem  etcfrusionem  sanguinis,  et  veram 
oblationem  salvifient,  qui  salvandi  sunt,  et  &anctifi- 
eabuntur  vocati.Quidam  de  nostris,  diem  Domini  et 
faostiam  ejus,  et  sanctiKcationem  vocatorum,  in  ad- 
Tenta  Salvatoris  intelligunt,  quando  immolatus  est  ri 
W^%  Agnus,  etin  sanguine  ejus  sanctiflcati  sunl  apo- 
fttoli,  et  caeteri  qui  per  eos  vocati  sunt. 

(Vers.  8,  9.)  Etterit  in  die  hostim  Domini^  visitabo 


super  principes,  et  super  filios  regis,  et  super  omnes 
qui  induii  sunt  veste  peregrina.  Et  visitabo  {c)omnem 
qui  arroganter  ingreditur  super  limen  in  die  illa :  qui 
complent  domum  Domini  Dei  sui  iniquitate  et  dolo.  , 
LXX  ;  Et  erit  in  die  hostise  Domini,  et  ulciscar  super 
principes,  et  super  domum  regis,  et  super  omnes  qui 
induti  sunt  vestimentis  alienis :  et  utciscar  super  om- 
nes  maaifeste,  qui  sunt  in  vestibulis  in  die  illa,  qui 
complent  domum  Domini  Deisui  impietate  et  dolo.  In 
die  Judaicae  caplivitatis^  quando  totus  populus  im- 
molandus  est,  visitabit  Dominus,  et  super  principes 
qui  manebibebant  siceram,  et  semper  filios  regis  vel 
omnes  de  stirperegia,  velcerte  proprie  filiosJosiae, 
quos  vel  ocoisos  vel  captoslegimus,  et  super  omnes 
qui  indutisuntveste  peregrina,  hocest,  qui  proDei 
cultu  venerati  sunt  idola.  Et  superomnes  qui  arro- 
ganter  ingrediuntur  super  limen  in  die  illa,  hoc  est, 
adversumsuperbos,  qui  cum  quodamfastuetdigni- 
tatis  supercilio,  gradus  templi  et  sanctuarii  limen 
ascendunt.  Porro  qula  in  eo  ubi  nos  interpretali  su- 
mus,  qui  arroganteringrediuntur  {d)  super  limen,  po- 
test  intelligi  secundum  Hebraicum,  qui  transiliunt 
limen  ;  et  hoc  historice  sentiendum  est,  vindicabo 
super  eos,  qui  juxta  Regnorum  primum  librum  non 
calcantlimen  idolorum,superstitionibus  servienles, 
qui  repleverunt  domum  [Al.  templum]  Domini  Dei 
sui  non  solumidolorum  cultu,8ediniquitaleet  sce- 
lere  et  omni  mendacio,  ut  ad  errorem  religionis  ini- 
quitas  quoque  in  subjectos  et  in  proximos  menda- 
cium  jungeretur.  Sed  quia  semel  et  tropologice  ex- 
ponere  coepimus :  Visitabit  Dominus  in  adventu  et 
passione  Salvdtoris,  id  est,  in  die  hostise  Filii  sui 
super  PontificeselSacerdotes  populi  Judaici,et  su- 
per  domum  regiam.  Usque ad  illud  eni m  tempus  per- 
sevavarunt  reges  {e)  Judae  de  stirpe  David,  secun- 
dum  prophetiam  Jacob  :  Non  deficiet  princeps  ex 
Judd,  neque  dux  de  femoribus  ejus,  donec  veniat 
cui  repositum  est,  ct  ipse  erit  exspectatio  gen- 
tium  (Genes.  xlix,  10).  Post  hostiam  enim  68S 
Domini  ablatum  est  regnum  a  Judaei  Et  sus 
per  omnes,  inquit,  qui  iuduti  sunt  vestimeniis  alie- 
nis,  qui  receaeerunt  a  protectione  et  indumento 
Dei,  et  suo  erroro  cooperti  sunt.  Et  ulcisar  super 
omnes  manifeste  gui  sunt  in  vestibulis,  hoc  est,  qui 
egressi  sunt  de  templo  Dei :  ct  cum  deberent  esse 
intrinsecus,  propter  peccata  suaegressi  suntforas, 
et  de  Ecclesia  Dei  recesserunt,  adimplentes  tem- 
plum  ejus  impietate  et  dolo.  Hoc  intellectum  sit  in 
primo  Salvatoris  adventu.  Quia  autem  deconsum- 
matione  mundi  et  die  judicii,  quem  omnes  diem 


(a)  Ita  leguntomnes  codices  sine  voce  Hebraea  Dn, 
kas,  quam  Hieronymus  dicit  esse  interjectionem 
imperantis  8ilentium,etqua  saepe  utuntur  etGomi- 
oi.  Grammatici  hodierni  yebraei  volunt  esse  apo- 
copen  verbi  nDn  hissa,  quod  signilicat  situit,  reve- 
rentiae  oausa ;  et  positum  DH,  has,  pro  riDn,  hasseh, 
Porro  quod  ait  S.  doctor  de  inlerjectione  imperan- 
tis  silentium,  nonestintelligendum  quasi  o^  vel  Aas 
sit  interjectio  apud  comicos  poetas ;  sed  quod  ipsi 
babeant  simileB  in  lingua  sua  interjeotiones  qulbas 


silentium  imperatur.  Mart. 

{b)  In  Victorii  editione,  hoc  interfeclo,  vastitas  ve- 
nit,  quatuor  ferme,  qui  interseruntur  hic,  versibas 
praetermissis. 

{c)  Ex  vulgatis  trium  linguarum  editionibus  Scri- 
pturae  supplel  Victor.  super. 

(d)Victor.  ingrediantur  limen :  tum  Regin.  m8.,po- 
test  tegi, 

[e)  Nomen  Judm  Regim.  ms.  tacet. 


1347 


S.  BUSEBII  HIERONYMI 


im 


[AL  in  (liej  interpretantur  Domini,  semel  exposui- 
mus :  scire  debemus,  quod  illo  tempore  visitetDo- 
minus  super  principes,  et  super  pastores,  qui  lac 
de  ovibus  comedunt,  lanasque  tondentes,  non  cu- 
pant  de  contritione  gregis,  et  super  lilios  regis  qui 
-se  jactant  Ghristianos,  et  quod  regis  Christi  sint  (i- 
lii,  gloriantur :  ct  superomnes  qui  induti  suntve- 
stibus  alienis.  Vestisfiliorum  regis  et  principum  in- 
dumentum,  Christus  est  [/1/.  Christi  «( accepimus], 
quod  accipimus  in  baptismo,  juxta  illud  :  Induite 
vos  Chrislum  Jesum  {Rom.  xiii,  14).  Et :  Induite  vos 
viscera  misericordix^  bonitatis^  humilitatis,  mansuetu- 
diniSj  patientix  (Cot.  iii,  12),  et  caetera.  In  quibus 
praecipitur,  ut  induamur  novo  homine  ccBlesti, 
juxta  Crcatorem  nostrum,  et  projiciamusindumen- 
tum  veteris  hominis  cum  operibus  ejus  (Ephes,  iv). 
Cum  ergo  debeamus  talibus  indui  vestimentis,  pro 
misericordia  induimur  crudelitate  ;  pro  patientia, 
impatientia ;  projustitia,  iniquitate.  Et  ut  semel 
dicam,  pro  virtutibus,  vitiis  ;  id  est,  pro  Christo,  An- 
tichristo.  Unde  dicitur  de  istius  modi  homine  :  Et 
indutus  est  matedictwne  sicut  vestimento  (Ps.  cviii, 
18).  Vindicabit  quoque  Dominus  manifestis  sime  in 
adventu  suo,  etiam  supereos  quicum  bonis  operibus 
in  Ecclesia  esse  deberent,  ejecerunt  se  ob  conver- 
sationem  pessimam,  et  traditi  Satance  versantur  in 
vestibuiis,  immo  nec  in  vestibulis,  sed  ante  vesti- 
bula ;  quod  significantius  Graice  dicitur  iitl  xa  Trp6- 
iriiXx.  Et  super  omnes  vindicabit,  qui  varii  iniqui- 
tatibus  atque  peccatis  implent  Ecclesiam,  et  impie- 
tatibus  atque  mendacio,  et  miscent  sanguiaem  san- 
guini.  Quod  si  voluerimus  hoc  ipsum  acciperesuper 
animabus  singulorum,principes  et  domumregis,in- 
teliigamusXoYi^jxoji;  [Al.  addit  xat  aldOYJjeK;],  id  est, 
cogitationes  et  sensus,  et  ipsam  animam,  quae  debet 
esse  hospitium  68  J  regis  :  et  juxta  superiorem  ex- 
positionem  indumenta  quoque  aliena,  et  omnia  quae 
sequuntur,referamus  ad  unumquemque  credentium, 
qui  cum  debuerant  induti  esse  Christo,  et  semper 
versariintrinsecus,  variis  se  peccatorum  operuerunt 
vestimentis,  etegressi  de  Ecclesia,  id  est,  congrega- 
tione  sanctorum,  pro  virtutibus  impleverunt  tem- 
plum  corporis  sui  iniquitate  et  dolo. 

(Vers.  10.)  Et  erit  in  die  illa,  dicit  DominuSj  vox 
clamoris  a  porta  piscium,  et  uLulatus  a  secundaf  et 
contritio  magna  a  coUibus,  LXX :  Et  erit  tn  itla  die^- 
dicit  DominuSy  vox  ctamoris  de  porta  compungenlium, 
et  ululatus  a  sccunda,  et  contritio  magna  a  collibus, 
In  die  hostiae  Domini  quando  extenderit  manum 
suam  super  Judam  et  super  omnes  habitantes  Jeru- 
salem,  et  hostilis  eam  vallaverit  exercitus,  erit  vox 
clamoris  a  porta  pisi^cium  et  ululatus  a  secunda,  et 
contritio  mogna  a  collibus.  Portam  piscium  eam 
vocabant  ,  quae  Diospolim  ducit  et  Joppen,  etvici- 
nior  mari  eratinter  cunctas  vias  Jerusalem,  de  qua 
et  Esdras  refert :  Portam  vero  piscium  sedificavcrunt 
filii  Asnaa,  ipsi  texerunt  eam,   et  statuerunt  valvas 


A  et  seras  et  vectes  (II  Nehem,  iii,  3).  Quod  aatem  ait, 
et  ululatus  a  secunda,  secundi  muri  in  eodem  cli- 
mate  portam8ignificat,de  quaetinRegQorumlibro 
scriptum  est :  Et  ivit  Helchias  Sicerdos^  et  Akiham, 
et  Achabor  [Al.  Achobor]^  et  Saphad^  et  AsaUu  ai 
Oldam  propheten^  uxorem  Sellum  fUii  TkecwB^  ftUi 
Haras,  custodia  vestiumj  ei  hxc  habitabat  Jerusalem 
in  secunda  (IV  Reg.  xxii,  14).  Contritionem  autem 
magnam  a  collibus  de  monte  Sion  et  excelsiore  ur- 
bis  parte  loquitur :  quiacum  altiora  etarx  civitatis 
fuerint  occupata,  facilior  est  in  prona  descensus: 
Si  autem  diem  illam  quam  Dominus  comminatur, 
diem  judicii  ut  supra  voluerimus  accipere»  eo  tem- 
pore  quando  Vetustus  dierum  sessurus  est,  et  ape- 
riendi  libri,  et  paadendae  conscientiffi  singulorum: 

l>  tunc  implebitur  vox  clamoris  a  porta  compungeD- 
tium  (Dan,  vii).  Prima  enim  poria  oculorum  erit, 
qua  [il/.quando]  exibebuntur  nobis  peccata  ante 
oculos  nostros,  et  omnis  pompa  et  imago  antiqao- 
rum  scelerum  et  vitiorum  atque  luxuris  profere- 
turinmedium.  Tunc  illud  eritverum  quod  scriptom 
est:  Ecce  homo  et  opera  ejus  ante  fadem  efus,  Tor- 
quebit  igitur  eumconscientia,  et  postquam  compan- 
ctus  685  clamaverit  a  prima  oculorum  porta,  ola- 
labit  etiam  a  secunda,  quam  et  aures  intelligere 
possumus.  Pcrhosenim  vel  maxime  sensus,  quibos 
vitia  iilapsa  iuerant,  eorumpoenasentietur,  quando 
cernemusquodfecimus  et  (a)  sermoue  docti,  totom- 
que  audientes  ordinem  peccatorum,  in  ululatom 
compellemur,  ut  conteretur  [Al,  compellimor  et 
conteritur],  in  nobis  quidquid  fuerat  excelsum,  et 

C  propter  caecitatem  et  surdas  aures  ignorabatur  a  no- 
bis.  Vel  certe  cum  verba  sublimia  et  eruditio  de 
excelso  veniens,  conteret  nos  atque  confringet,  et 
opere  complebitur :  Rugiebam  a  gemitu  cordis  md 
(Ps.  XXXIX,  9),  ut  sit  sacriflcium  Deo  spiritus  oon- 
tribulatus  (Ps.  l)  ;  in  nobis,  qui  homines  suma8,et 
non  tam  grandia  peccata  fecimus,  ut  montibuscom- 
parentur,  coiles  contriti  sunt.  In  diabolo  autem  et 
angelis  ejus,  excelsa  montium  conterentur.  Malti 
putant  juxta  historiam  quod  ad  Babyloniorum  tem- 
pora  retulimus,  intelligendnm  essedeprimoSalvi- 
toris  adventu,  quando  propterpeccatanimia,etcIa- 
morem  populi  concrepantem:  Sanguis  ejus  super  nof, 
et  super  fitiosnostros{Matt.  xxvii,  25),  circumdata  eet 
ab  exercitu  Jerusalem,eta  duobus  ursis,  Vaspasia- 

])  no  videlicet  et  Tito,  irridentium  puerornm  tarba 
consumpta  est  (IV  Reg.  ii).  Quae  quidem  inieUigen- 
tia  magis  fidei  nostrae  convenit,  sed  ita  nt  sdamus 
et  priori  historiae  posse  congruere,  vei  certe  priorem 
captivitatem  typum  esse  secundae  et  perfecte  eve^ 
sionis  Jerusalem.  Nec  non  ethocanimadvertendam 
(quia  ADAGiM  (DUin)  manifeste  in  Hebrso,  noa 
portam  compungentium;  sed  portampiscium  S9nat)tl- 
legorice,portampisciumesseinJeru8aIem,perqaaffl 
inferuntur  boni  pisces  qui  a  malis  fuerint  separati, 
et  lugebunt,  cateris  introeuntibus,  qui  foris  reman* 


(a)  Alii  editi,  et  audientes  sermonemf  docti,  totumquc  ordinemf  etc. 


1349 


GOMMBNTARIORUM  IN  SOPHONIAM  LIBBR.  GAP.  I. 


1350 


seriDt.Vel  oerte  in  flne  muodi  et  in  consummatione  A 
fugebunt  a  porta  piscium  prima,qui  suum  baptisma 
non  servaverunt;  lugebunt  a  secunda,  qui  non  ege- 
runt  propeccatis  dignam  poenitentiam.Eterit  magna 
contritio  super  colies,  qui  nec  pro  peccatis  incur- 
vati  sunt  ut  cervicem  suam  8ubmitterent,et  sua  sce- 
lera  deplorarent.Per  hasenim  duas  portas  baptismi 
et  poenitentiae  in  Jerusalem,  id  est,  in  Ecclesiam 
Dei  vel  introitus  vel  reditus  est. 

(Vers.  11.)  686  Ululate^  habitaiores  pil3e:(a)  can- 
tiCuU  omnis  poptUus  Chanaan.LXX:  Plangiiequi  ha' 
bilatis  concissam:  quia  assimilatus  est  omnis  populus 

CAanaan.Pilaquae  Hebraice  dicitur  iiAcnTHE8(i7n3D)i 
etab  Aquila  versa  est,£lc  tov  6Xp.ov,non  per  brevem 
syllabam  prima(i4/.primam)  legenda  est,  ne  acpaTpav 
putemu8,sed  productam,utde  pillasciamus  dici,in  ^ 
qua  f  rumenta  tunduntu  r,vas  concavum^et  medicorum 
aptum  usui,  in  (b)  quo  poprie  ptisans  feriri  solent. 
Dicat  aliquis  intellexisse  se  quid  signiflcat  pi]a,8ed 
Bcire  velle  cur  in  praesenti  loco  assumpta  sit.Qui  se- 
mel  descriptio  est  capt»  urbis,et  dicitur  :  Voxcla- 
moris  a  porta  pisdum,  tt  ululatus  a  secunda,et  con- 
iritio  magna  a  collibus  :  nunc  idem  descriplionis  or- 
do  servatur,  et  de  ululatu  dicitur  eorum,qui  babi- 
tant  in  valle  Siloe.Et  pulcbre  Scriptura  non  dixit, 
qui  babitatis  in  valle,qui  babitatis  in  gurgustio^sed 
quibabitatis  in  pila,quod  scilicet  quomodo  frumenta 
feriente  desuper  vecte,  contunduntur  :  ita  de  porta 
pi8cium,et  de  porta  secunda,et  de  collibus  proruens 
in  V08  decurret  ezercitus.PopuIum  autem  Cbanaan 
appellavit  populum  Judaeorum  Juxta  illud  quod  le- 
gimus  in  Daniele  :  Semen  Chanaan  et  non  Juda  (Dan,  C 
xui»  56) ;  et  ad  Jerusalem  :  Pater  tuus  AmorrhxuSy 
etmater  tua  Cethosa  (Ezech,  xvi,  3) ;  et  in  alio  loco  : 
Chanaan^in  manu  tua,  statera  iniquilatis  (Osee,  xii^ 
7).  Quod  si  voluerimus  juxta  utramque  translatio- 
nemytropologiam  texere,recte  ad  ululatum  et  plan- 
etumconcitanturqui  in  extremispeccatorum  ffficibus 
habitant,  et  in  scelerum  suorum  ima  demersi  di- 
cunt  :  Infixus  sum  in  limo  profundi^et  non  est^  in- 
quit,  substantia  (Ps.  lxviii,  2).  Unde  et  additur:  qui 
habitatis  concis8am,hoc  e8t,animam  multis  iniqui- 
tatibue  vulueratam,sive  Ecclesiam,qu6e  schismati- 
buSyhfiresibusque  lacerata  est,et  ad  singula  vulnera 
plangit  (ilios  interfectos.  Quod  autem  dicit ;  Conti- 
c«t^,8ive  assimilatus  est  omnis  poputus  C/ianaan,bla- 
sphemiam  eorum  in  die  judicii  cessare  signiiicat,  et  n 
08  quod  in  altum  po8uerunt,linguamque  ad  terram 
ueque  penetrantem,  stemo  silentio  conticoscere. 
Et  quia  peccatum  peccavit  Jerusalem,  et  ideo  in 
commotionem  facta  est,  populus  dicitur  Chanaant 
quod  interprctatur,  687  commotio.  Non  enim  po- 
test  dicere  ?  Statuit  super  petram  pedes  meos  (Psal. 
:,3) :  sed  incertus  et  fluctuaos  semper  in  motu 


(a)  Omnium  Scripturae  editionum  auctoritate  sup- 
plet  Victorius,  quia, 
Ib)  Regin.  m8.,m  qm  proprie  ptisanae  fieri  solent, 
lcj  Regin.  mB,  title  typum  assumit  Abr<Uiamt  etc. 
(a)Martian.incommodo  sensu  alterum  veniat  pr«* 


est.  Unde  etNoe  vir  sanctus,p08tquam  evigilavit  e 
somno,  ex  maledictione  nomen  imposuit  Ghanaan, 
dicens  :  Maledictus  Chanaam  puer^  famulus  erit  fra- 
trum  suorum  (Genes,  ix,  25).  Non  solum  autem  Cha- 
naan  assimilantur  peccatores,  sed  pro  qualitate  et 
diversitate  prccati,aliusassimilatur  Pharaoni,aliu8 
Nemrod  giganti.  Et  econtrario,  per  bcma  opera  at- 
que  virtutes,quia  et  virtutum  itinerasunt  diversa, 
ille((;)spiritum  assumit  Abraham,  hic  Moysi,  alius 
Eliffi;  quamobrem  ab  Apostolo  dicitur :  /Emutamini 
chansmata  meliora  (I  Cor,  xii,  31).  Qui  vero  perfec- 
tus  est,  juxta  eam  tamen  perfectionem  quam  hu- 
mana  conditiu  potest  capere,  similitudine  Dei  si- 
gnatur. 

Disperierunt  omnes  involuti  argento.  LXX  :  Dispe^ 
rierunt  omnes  qui  erecti  sunt  argento,  Qui  sibi,  in- 
quit,indivitiis  confldebant,ct  tantas  habebant  opes, 
ut  se  quasi  involutos  et  septos  suis  divitiis  aestima- 
rent.  Vel  certe  secundum  LXX,  qui  erecti  erunt  in 
superbiam  et  pauperes  descipiebant,  ira  veniente, 
vastati  sunt.  Simulque  considcra  quod  nondixerit; 
peribunt  qui  erecti  sunt  argento  ;  sed  jam  nunc,  an- 
tequam((j)ei8  veniat  supplicii  dies,  in  eo  ipso  quod 
superbiant,et  semper  de  thesauris  suis  cogitent  et 
serviant  eis,perierint  atque  corruerint.Quod  qui  in- 
tellexerit,  puto  eum  non  satis  cupere  divilias,  in 
quibus  non  peribunt,  sed  perierunt  qui  erecti  sunt. 
Neque  vero  «estimandum  est  eos  solos  periisse,  qui 
argcnto  erecti  sunt,sed  juxtahanc  diflinitionem  pe- 
ribit  et  ille  qui  in  generis  nobilitate  se  jactat.  (e)  Qui 
gloriatur  in  dignitatibus,periblt ;  qui  ini1atur,peri- 
bit;quiin  fortitudine  corporis  gloriatur,  peribit, 
peribit  qui  in  femineo  languore  mollitus  comam  nu- 
trit,  vellit  pilos,  cutem  polit,et  ad  speculum  comi- 
tur,quae  proprie  passio  et  insauia  feminarum  est.Si 
quis  autem  vult  erigi  et  superbire  sancta  superbia, 
erigatur  cum  apostolis,quando  dignus  luerit  pro  no- 
mine  Jesu  Christi  contumeliam  pati,  glorietur  cum 
Apostolo,  qui  exsultabat  in  68M  tribulationibus, 
sciens  quod  tribulatio  operetnr  patientiam,patientia 
spem,  spes  autem  non  confundat  (Rom,  v). 

(Vcrs.  12.)  Et  erit  in  tempore  illo,  scrutahor  Je- 
rusatem  in  tucernis,  et  visitabo  super  viros  defixos  in 
fa^btis  suis  :  qui  dicunt  tn  cordibus  suis,  non  faciet 
bene  Dominus,  et  non  faciet  male,  LXX  :  Et  erit  in 
die  itla,  scrutabor  Jerusatem  cum  luce^a.et  ulciscar 
super  viros  qui  contemnunt  custodias  suas,etdicuntin 
cordibus  suis  non  fuciet  bene  Dominus,  et  non  faciet 
male,  In  tempore  et  iii  die  captivitatis  Jerusalem 
vel  a  Babyloniis  vel  a  Eomanis  (quia  dereliquit  le- 
gem  Domini,  et  impie  egit  in  Dominum  Creatorem 
suum^scrutabitur  Dominus  cum  lucerna  omnia  ab- 
scondita  Jerusalem,  et  nullum  inultum  patietur 
efiugere.Legamus  Josephi  historias,  et  ibi  reperie- 

ponit.quod  nos  mss.editorumque  codd.ope  expun- 
ximus.  Mox  Eegin.  ma,,semper  de  thesauris  suts  co- 
giteni,  eosaue  servent.periennt^eUi, 

(c)  Pro  nis  habet,  Rogin.  ms.  Peribit  qui  inftatur 
dignitatibus^  pmbu  qui  in  lortitudinet  eto. 


1351 


S.  EUSEBU  HIERONYMl 


4nt 


mus  scriptumy  de  cloacis  quoque,  et  speluncis^  et  X  jnxta  est,  el  velox  nitnis,  LXX  :  Bt  erit  foriiiudo 


aatris,  et  sepulchris,  extractos  principes  et  reges  et 
potentes  et  sacerdotes^qui  se  in  eis  metu  mortis  ab- 
BConderant.Et  visilabo,  inquit,8uper  eos,  quicpnfl- 
dunt  in  corporibus  suis»  et  in  viribus  suis,  quas 
(a)  8ta(7upTtxci);,faBces  vocat,  sive  peccata,  in  quibus 
penitus  fuere  dcfixi  :  qui  tollentes  providentiam, 
nec  boni  nec  mali  Deum  auctorem  esse  dixerunt  : 
hoc  est,  quod  nec  bonis  bona,  nec  mala  malis  red- 
deret:  sed  quod  fortunae  cuncta  regerentur  arbitrio, 
et  casu  ferrentur  incerto.In  consummatione  autem 
mundi,  quia  dies  Domini  ipsa  intelligitur,scrutabi- 
tur  Dominus  Jerusalem,id  est  Ecclesiam  suam  cum 
lucerna  :  et  ulciscetur  super  viros  conlemptores, 
qui  noluerunl  suas  servare  custodias,  id  cst,  man- 


rum  in  rapinam,  ei  damus  earum  dissipabuniur.  Et 
sedificahunt  domos.et  non  habiiabunt  in  eiSySt  pkuUor 
bunt  vineaSy  et  non  bibent  vinum  earum^qttiajuxUi  esi 
dies  Domini  magnus  :  juxla  et  velox  nimis.  Manife- 
stum  est  quod  juxta  utramque  captivitatem  oniDii 
eorum  sitcassus  exercitus,  etdomus  dirutaSyet  agri 
vinesBque  vastats  sint :  nec  ultra  eos  Dei  distulerit 
patientia.  Sed  cum  dicerent  ad  prophetas,  hoc  id 
tempus  erit,  et  in  dies  longos,  venerit  eis  dies  Do- 
mini  magnus  et  velox  nimis.  Juxta  tropolog^am  aiK 
tem  cum  venerittempus  judioii,8ive  uniuscDJasqDd 
mortis  ct  egresaionis  a  ssculo  :  tuncomaiB  foriitiido 
eorum  in  direptionem  erit,ut  quod  male  vaJebat,  et 
erigebatur  adversus  Dominum,  infirmam,fractuin- 


data  Domini  contempserunt,  et  insuper  ratione  se  ^  que  vertatur  ad  melius.  Velut  si  quis  foriitudineni 


peccare,dicentes,blasphemaverunt  in  cordibus  suis: 
quod  nihil  prodosset  benefacere,  nec  obesset  male 
agere,quia  necbonorum  operum  pra3nilum,nec  ma- 
lorum  poenam  restitueretDeus.Recte  autem  Jerusa- 
lem,  id  est,  Ecclesia  (qua;  prius  Jebus  vocabatur, 
quod  dicitur  conculcata),  quando  conculcabatur  a 
gentibus,et  daemonum  ludibrium  erat,  dicta  est  Je- 
bus,et  postquam  ccspit  in  ea  pax  habitare  Domini, 
et  factus  est  in  pace  locus  ejus,  nomen  Jerusalem 
sortitae8t.Quiaigiturinnovissimotempore,qucdsae- 
pe680  jam  diximus,multiplicatainiquitate,  refri- 
geecet  charitas,  et  solis  lumen  recedet  ab  Jerusa- 
lem,  et  tanta  erit  vastitas,  ut  difOcile  salventur 
etiam  electi  Dei(itfa(//i.xxiv) :  tunc  in  lucerna  ser- 
monis  sui  atque   rationis  omnia  vitia  scrutabitur 


latronis  et  piratae  et  furis  IkfM  diripiat,  inflrmosqoe 
eos  reddat,  prodest  illis  sua  infirmitas  :  debilitata 
enim  membra  quibus  prius  non  bene  utebantur,  a 
malo  opere  cessabunt.  Quod  autem,  sequitur  :  Et 
domus  eorum  in  desertum^  multi  sunt  in  Eodeeit 
sediflcantesSion  in  sanguine,et  Jerusalem  ininiqai- 
late,  quibus  prodest  tales  domus  destrai.  Legamoi 
Leviticum,ubi  leprosadomus  destruijubetur(Lmt. 
xiv).Et  quia  lopra  permanens  est  et  diffhnditur,  la- 
pides  ejus  et  ligna  ct  omnis  pulvis  extra  civitatem  nt 
locum  immundum  projici  jubetur.Sed  et  in  Jeremis 
principio  tale  quid  scribitury£(:c^  dedisermonesmeu 
in  os  tuum  :  ecce  conslitui  te  hodie  [Al.  taoet  hodm] 
super  gentes,  et  regna  :  eradicare,  et  sufjodere^  et  iti- 
perdere,  et  aedificare,  et  plantare  (Jer.  i,  9,  10).  De- 


Dominus  in  Jerusalem,  et  medium  proferet,  et  de  C  struitur  asdificatio  pessima,et  postea  aediflcatio  boaa 


otioso  quoque  verbo  fiet  judicium  et  vindicta,  non 
in  peccatores(poterat  enim  ei  peccatum  veniam  pro- 
mereri),  sed  in  contemptores,  de  quibus  dicitur  in 
Abacuc  :  Videte  contemptores,  et  aspicite  {Abac.ifi)  ; 
et  alio  loco :  Quare  (b)  non  respicis  ad  contemptores  : 
Ac  deinde  :  Qui  autem  arrogans  est,  et  contemptorj 
vir  superbus,  et  caetera.  (c)  Super  his  fiet  ultitio,  qui 
custodias  Domini  non  servavernnt,ftdicunt  in  cor- 
dibus  suis  :  Non  faciet  Dominus  bene,  et  non  faciet 
male  :  non  quod  male  Deus  faciat,  sed  quod  mala 
videatur  pcena  esse  ei  qui  patitur.  Alioquin  et  scal- 
pellus  medici  malus  erit,  quia  resecat  vulnera,  et 
putridas  amputat  carnes.Et  pater  malus,Cfledens  fi- 
lium,  ut  a  vitiis  corrigat,  et  magister  malus,  cor- 


construatur :  eradicatur  iniqua  plantatio,utplanta- 
tio  juxta  ponatur.  Unde  et  in  Salomone  legimue  : 
Melius  est  habiiare  sub  divo,  quam  in  catce  Utis  cum 
iniquitatef  et  in  domo  nova  (Prov.  xxi,  9).  Quasi  bo- 
nus  ergo  Deus  domos  eorum,qui  erant  deflxi  in  hh 
cibus  suis,et  dixerant  in  corde  suo :  Non  faciH  bene 
Dominus,  et  non  faciet  ma/e,destruit,  nec  eos  in  le- 
prosis  et  immundisdomibushabitare  permittit:nee 
fdcit  ut  bibant  vinum  de  vineis,qua8  plantaverant 
Si  enim  plantassent  vineam  Sorec,  et  vineam  ele- 
ctam  totam  voram,  bibissent  vinum  suum,  et  ine- 
briati  essent  cum  patriarcha  Noe  et  Joseph  in  meri- 
die  (Gen.\x  et  xliii)  ;  sed  quia  dixerunt  :  Non  faciet 
beae  Dominus,  et  non  faciet  male  (Deut  xxxii,  38^ 


ripiens  discipulum  ut  erudiB.i:Omnis  enim  disctplina  n  33)^  et  de  vinea  Sodomorum  erat  vinea  eorom  et» 

-»     •»•  ■••  •     ....       ^  t    ^  •__  


ad  prsesens  non  videiur  gaudii  esse,  sed  tristitiae 
postea  autem  fructum  pacificum  his  qui  per  eam  eruditi 
sunt,  reddet  (Hebr.  xii,  11). 

(Vers.  13,  14.)  Et  erit  foriitudo  eorum  in  direptio- 
nem,et  domus  eorum  in  desertum,  Et  sedificabunt  do- 
mos^et  mn  inhabitabunt :  et  plantabunt  vineas,  et  non 
bibent  vinum  earum.Juxia  est  dies  Domini  magnus; 

(a)  Rrt iti  legunt  8ta<rjp{xixa);,  in  quem  sensum  ad- 
ducit  Marianus  in  noti  8ia(rjpp.d(;,  quod  irrisionem 
sonat.Sed  retinenda  lectio  mss.  codicum,  quasnos 
secuti  sumus,  utpote  meliorem,  et  quffi  magis  re- 
spondeat  sentenUes  Hieronymi  dicentis  corpora  seu 
Yires  in  qviibue  eoperbi  oonfidttntvocataslttiese  8ia« 


propago  erum  de  Gomorrha,  Uva  eorum  woa  fMSf 
ei  botrus  amariiudinis  eis  :  furor  dracanum,  vimm 
eorum  :  et  furor  aspidum  insanabiiis  (Jer.  nt,  23), 
propterea  plantavcrunt  vineas,et  non  bibcnt  vioam 
earum.Etmysticedicitur  de  Sodomaet  CUimorrha, 
quod  omnis  plantatio  eorum  perierit.  8i  enim  per- 
mansissent  in  eo  quod  u(Bperant,at  essent  quasi  pi> 

aupTiau);,  id  est  sermone  mordaci  fece8,MABT.—  Sio 
et  nostri  et  Martianaei  ferunt  mss.  VictoriuB  maloit 

otajuptjLixQ);. 

(b)  Negandi  particula  penes  Martianaeum  deertt 

(c)  Regin.  cod.,  JOe  superbis  flet  ultio. 


«383  COMMBNTARIORDM  IN  SOPHONIAM  LIBBR.  CAP.  I.  1354 

radisus  Dei,et  non  finissent  in  malo,  ut  essent  quasi  A  stamenti  Domini  ftiit,  vix  allaris  fundamonta  mon- 


terra  iEgypti,plantatio  eorum  utique  permansisset. 
Tale  quirf  et  illud  super  iBgyptiis  sonat  in  Psalmis  : 
Occidit  in  grandine  vineas  eorum^  et  moros  eorum  in 
pruina{Ps,  lxxvii,  47).Quasi  clementissimusquippe 
Deus,  omnem  ifioyptiam  pluntationem  et  arbuscu- 
las,  quffi  in  in  iEgypto  radicatas  sanguineos  habent 
001  fructus,  interfecit  et  subvertit,  ne  bibant  qui 
male  plantavernnt,  et  comedant  ex  eis  fructum. 
Prope  est  dies  Domini  magnus  et  velox  nimis,  cui 
resistere  nenio  potest :  prope  autem  est  vel  propter 
«etemitatem,  quia  nihil  oi  longum  est,  vel  propter 
poBUffi  magnitudincm,  quia  patienti  numquam  (a) 
longe  videtur  supplicium  quod  inferendum  est.Sive 
prope,  ut  supra  diximus,  cum  exierimus  a  saeculo. 


strantur.  Gabaa  illa  civitas  Saulis  usque  ad  funda- 
mentadirutae8t(Jaju«xvni).  Rama  etBethoron  et 
reliquffi  urbes  nobiles  a  Salomone  construct®,  par- 
viviculi  demonstrantur.Legamus  Josophumet  pro- 
phetiam  SophoniGs,  illius  cernemus  [A/.  cernimus] 
historiam  :  et  hoc  non  tantum  de  captivitate  dicen- 
dum  est,  sed  usque  ad  praesentem  diem,  perfldi  co- 
loni  post  interfectionem  servorum,  efad  extremum 
Filii  Dei,excepto  planctu,  prohibentur  ingredi  Je- 
rusalem,  et  ut  ruinam  sus  eis  flereliceat  civitatis, 
pretio  redimunt,  at  qui  quondam  emerant  sangui- 
nem  Ghristi,emant  lacrymas  suas  :etne  fletus  qui* 
dem  eis  gratuitus  sit.  Videasin  die  quo  captaest  a 


Romanis  et  diruta  Jerusalem,  venire  popalum  iagu- 
et  uniuscujusque  mors  consummationem  mundi  g  brem.  confluere  decrepitas  mulierculas,  et  senes 
fecerit ;  et  non  solum  propc,  sed  etiam  velox  nimis,  pannis  annisque  obsitos,  in  corporibus  et  in  habilu 
ut  velocitas  adventus    ejus  in  eo  quod  addilur,  m-      suo  iram  Domini  demonstrantes.  Congregaturturba 


mis,  ostendatur. 

(Vers.  15,  16.)  Vox  diei  Damini  amara:  tribulabi' 
tur  ibi  fortis :  dies  irx  dies  illa,  dies  tribulationis  et 
angustiaHf  dies  calamitatis  et  miserise,  dies  tenebaarum 
ei  caliginiSy  dies  nebulse  et  turbinis,  dies  tubae  et  clan- 
goris  super  civitates  munitas,  et  super  angulos  excel* 
sos.  LXX :  Vox  diei  Domini  amara  et  dura  posita  est, 
fortiSy  dies  irse,  dies  illa,  dies  tribulationis  et  necessi- 
iatis,  dies  miserix  et  perditionis,  dies  lenebrarum  ei 
turbinis,  dies  nebulx et  caliginis,  dies  tubx  et  clamO' 
ris  super  civitates  munitaSy  et  super  angulos  excelsos. 
Juxta  superiora,  vel  de  Babylonica  captivitate  acci- 
pe,vel  de  extrema  quam  passi  sunt  a  Romanis,  su- 


miscrorum,  et  patibulo  Domini  coruscante,  ac  ra- 
dianto  dvadrdbei  ejus,  de  Oliveti  monte  quoque  cru- 
cis  fulgente  vexillo,  plangere  ruinas  templi  sui  po- 
pulum  miserum,  et  tamen  non  esse  miserabilem : 
adhucfletus  in  genis  et  livida  brachia,et  sparsi  cri- 
nes,  ct  miles  mercedem  postulat,  ut  illis  flere  plus 
liceat;  et  dubitat  aliquis,  cum  haec  videat,  de  die 
tribulationis  et  angustias  de  die  calamitatis  et  mise- 
riffi,  de  dio  tenebrarum  et  caliginis,  de  die  nebulaa 
et  turbinis,de  die  tubas  et  clangoris  ?  Habent  enim 
et  in  luctu  tubas,  et,  juxtaprophetiam,  vox  solem- 
nitatis  yersa  est  inplanctum.Ululantsupercineres 
Sanctuarii,  et  super  altare  dcstructum,  et  super  ci- 


per  qua  et  Dominus  flevit  Jerusalemydicens  :  Jeru-  C  vitates  quondam  munitas,  et  super  excelsos  angu- 

los  templi,  de  quibus  quondam  Jacobum  fratrem 
Domini  praecipitavcrunt.  Ha3C  de  captivitate  dicta 
sint  Juda^orum.  Caeterum  si  diem  Domini,  utsupra, 
referamusadconsummationemmundi,siveadunius- 
cujusque  exitum  vils,manifesta69S  erit  interpre- 
tatio,  quod  vox  diei  Domini  amara  sit,  et  neoessi- 
tate  plena  et  ira,  et  tribuletur  ibi  fortis :  cum  etiam 
quisanctisunt,salventurquidem,sedtamensicquasi 
per  ignem.  Dies  illa  dies  Iribulationis,  et  angustisB 
et  calamitatis,  et  miseriae,  in  quadicent:  Vs  nobis, 
qui  miseri  facti  sumus.  Dies  tenebrarum  Ommis 
enim  qui  male  operatur,  odii  iumen^  et  non  vmit  ad 
lucem  {Joan.  iii,  30) ;  et  necesse  est  ut  qui  lumen 
oderit,  eum  tenebras  consequantur.  Dies  erit  nebulas 


salem,  Jerusalem,  qux  occidis  prophelas^  et  lapidas 
eos  qui  ad  te  missi  sunt  (Matth.  xxiii,  37),  et  caetera. 
Vere  enim  expetitavindictaest  a  sanguine  Abelju- 
8ti  usque  ad  sanguinem  Zachariae,quem  occiderunt 
inter  templum  et  altare  (II  Par.xxiv) :  et  ad  extre- 
mum  de  Dei  Filio,  dicentes  :  Sanguis  ejus  super  nos, 
ei  super  filios  nostros,  experti  sunt  diem  amarum  : 
qoia  ad  amaritudinem  Dominuin  provocaverant : 
diem  a  Domino  constitutam,in  qua  non  imbecillis 
quilibet,  sed  fortissimi  viri  deprimentur,  et  veniet 
Buper  eos  ira  in  flncm.  Saepe  quippe  et  ante  iram 
Domini  suslinuerunt ;  sed  ira  illa  non  fuerat  con- 
summationis  et  flnis  {Matth.  xxvii,  25).  Quid  necesse 
est  nunc  describere  quantas  in  utraque  captivitate 


sustinuerint  calamitates,et  quomodo  qui  lucem  Do-  ])  et  turbinis  ;  veniet  enim  super  eum  tempesta»  Do- 


mini  respuerunt,  in  tenebris  et  in  caligine  versati 
sint,  et  qui  noluerunt  solemnium  dierum  audire  tu- 
ba8,audierunt  clamorem[i4^clangorem]  bellantium  ? 
De  civitatibus  autem  munitis  et  excelsis  angulis  Ju- 
dasae,  qui  [Al.  quodj  ad  699  solum  usque  sunt  di- 
riiti,  puto  oculorum  magis  esse  quam  aurium  judi- 
eium :  nobis  praesertim  qui  nunc  in  istasumus  pro- 
vincia  licet  videre,  licet  probare  quae  scripta  sunt. 
ATlx  ruinarum  parva  vestigia  in  magnis  quondam  ur- 
bibus  cernimus.  Silo,  ubi  tabernaculum  et  arcaTe- 


mini,  et  clangor  tubae  quam  Apostolus  signiflcat, 
dicens  :  In  novissima  tuba  (I  Cor.  xv,  52).  Erit  enim 
dics  tubffi  et  cIangorissupercivitatesmunitas,quas 
sibi  in  multitudinepcccatorum  cum  Gain  aBdiflcave- 
rant.  Et  super  angulos  excelsos,  opera  perversa  el 
a  recta  via  Domini  declinantia  (i4/.a  recta  via  devian- 
tia).  Undc  et  a  Salvatore  arguunlur  uicoxpkai  Phari- 
sffii,  quod  adorent  (^/.  orent)  in  angulis  platearum 
{Matth.  vi).  Via  enim  recta  et  tendens  ad  paradisum 
arcta,  et  angusta  est  quae  dncit  ad  vitam.  Via  autam 


(a)  Vitiose  erat  penes  Martianaoum,  longum.  Msb.  nostri  post  Victorium  oastigant. 

PmoL,  XXV. 


43 


1355 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


1386 


fracta  habens  angulos  et  tortuosa,  lata,  et  spatiosa  A  fundi  sanguinem  et  corpora  jacere  quaai   aiercora. 


est,  qus  ducit  ad  morlem  (Matth,  vii).  Simulque 
inter  verba  severitatis  Domini  cerne  clementiam, 
quod  propterea  amara  sit  dies,  et  dies  irae,  etdies 
tribulationis,  et  dies  tubsc  et  clangoris,  ut  civitates 
male  munitae  et  perversi  anguli  destruantur. 

(Vers.  17,  18.)  Et  tribulabo  homines.et  ambulabunt 
ui  cxcij  quia  Domtno  peccaverunt :  et  ef^undetur  san- 
guis  eorum  sicut  humus,  et  corpora  eorum  sicut  ster- 
cora :  sed  et  argentum  eorum  et  aurum  [Vulg.  addit 
eorum]  nonpoterit  liberare  eos  in  die  irse  Domini,  et 
inigne  zelis  ejus  devorahituromnisterra:  quiaconsum- 
matioitem  cum  festinatione  faciet  cunctis  habitantibus 
terram.  LXX:  Etlribulabo  homines,et  ambulabunt  ut 
cxciy  quia  Domino  peccaverunt,  et  e/fundet  sanguinem 


Igitur  illud  quod  ad  Noe  dicitur :  Et  sanguinem  ani- 
marum  vestrarum  requiram  de  manu  omnium  ^estui- 
rum,  et  de  manu  hominis,  et  de  manu  frcUris  requi- 
ram  animam  hominis,qui  effuderitsanguinemhoininis: 
pro  sanguine  ejus  effundetur  sanguis  illius  {Genes. 
IX,  5,  6),  et  in  resurrcctione  credere  ridiculum  est, 
et  in  vita  h«c  stare  nonPotest.  (a)  Quanti  enim  effu- 
dcrunt  sanguinem,  et  sanguis  eorum  efTusus  non 
est  ?  et  alii  occiderunt  hominem  veneno,  vel  sub- 
pendio,  et  tamen  cum  homo  mortuus  sit,  non 
est  sanguis  effusus  ?  Quomodo  ergo  Dominus  est 
effusurus  sanguinem  eorum  in  talionem,  cum  ille 
695  qui  occidit,  sanguinem  noneiruderit?(6)San- 
guis  igitur  hominis  to  ^wtixov  tJ.zo^,  id  est,  vUaUf 


eorum  sicut  pulverem,  et  carnes  eorum  sicut  stercus  p  quo  vegetatur  ct  siistentatur,  et  vivit  d»ibet  intel- 


boum  [Al.  bubalum],  et  argentum  eorum  et  aurum 
eorum  non  poterii  eruere  eos  in  die  irss  Domini,  et 
in  igne  %eli  ejus  consametur  omnis  terra  :  consumma- 
tionem  enim  et  festinationem  faciet  super  omnes  habi- 
tantes  terram.Non  estdifficilejuxta  priorcm  sensum 
hsc  fuisse  perpessam  dicere  Jerusalem^qus  propter 
crucem  Domini  sustinuit :  rccessiteniinab  ea  visi- 
tatio  Domini,  et  tribulatisuntomnes694homines 
in  tota  Judffia,  et  propter  magnitudincm  pressurffi 
ambulaverunt  ut  csci,  quid  agerent  ignorantes.  Et 
hffic  passi  sunt,  quia  Domino,  id  est,  Dei  Filio  pec- 
oaverunt.  Nam  quiafuderuntsanguinem  propheta- 
rumet  sanguinem  Ghristi,  fususestsanguiseorum 
sicut  humus  in  tota  regione,  et xorpora  eorum  re- 
manserunt  insepulta,  sicut  stercora  super  faciem 


ligi :  quod  qui  elTuderit,  sive  per  scandalumy  sive 
pervei*sitate  doctrinse,  in  die  judicii  efTundeturtb 
eo,  {c)  id  est,  quod  sibi  videbatur  habere  vitalc,  co- 
gctur  amittere.  Juxta  hujuscemodi  sanguinem,  et 
caro  intelligitur,  de  qua  et  Isaias  ait :  Omnis  caro, 
fenum  (Isai.  xl,  6).  £t  in  Genesi  Dominus :  Ncm 
permanebit  spirUus  meus  in  hominibus  istis  quiaearo 
sunt)  Gen.  vi,  3).  El  Apostolus,  de  utroque  :  Caro  et 
sanguis  regum  Dei  possidere  non  poterunt :  neque 
corruptio  incorruptiovem  Dei[M,  tacet  Dei[  hxredi' 
iabit  (I  Cor,  xv,  50).  In  die  ergo  consuoimatioms, 
vel  generalis,  vel  specialis,  omnissanguis  quieffo- 
sus  est  clamabit  ad  Dominum.  ct  apparebit  in 
medio,  et  opera  sanguinis  atque  terreuasicut  pulvis 
jacebant  et  stercora,  et  argentum  et  aunim  divites 


terrse.Divitesquoqueeorumquiargentum  etaurum  C  de  die  irae  non  poterunt  liberarey  audiente  eo,  qni 
iniquitatenimiacongregaverunt,  opibussuis  dodie  .   moritur:  Stulte,  hac  nocte  tolletur  anima  tua  ate; 


irs  Domini  non  potuerunt  liberari;  ignis  enim  zeli 
Domini  succensus  adversus  eos,  devoravit  omnem 
provinciam.  Nec  grande  fuit  tempus  in  medio  :  nam 
post  quadraginta  et  duos  annos  DominicaB  crucis, 
oircumdata  est  ab  exercitu  Jerusalem,  et  consum- 
matioilliusfactaestcum  festinatione,  ct  nonsolum 
illius,  sed  cunctis  terrae  Judaeae  habitatoribus.  In 
consummatione  autcm  vel  mundi  vel  uniuscujusque 
tribulantur  omnes  homines,  qui  hominesperman- 
serunt,  et  mortui  sunt  quasi  homines.  £t  ambula- 
bunt  ut  cflBci,  quia  lumen  perdidere  virtutum,  et 
locum  poenitentiae  non  habebunt :  et  hsec  patientur 
quia  Domino  peccaverunt.  Si  enim   Dominus  [Al. 


quae  autem  parastiy  cujus  erunt  {Luc.  xiii,  20)?  Nob 
quod  negemus  aurum  et  argentum  divites  liberarB 
dc  morte  :  Bedemptio  enim  viri  animse,  proprix  dafi" 
tix  (Prov,  XIII,  8) ;  scd  quod  eo  tempore  liberare 
non  possint,  quando  divitias  necessitate  dimittant 
Omnis  enim  terra  et  universa  qu»  terrena  sunt, 
zelo  Domini  dcvorabantur.  Et  quod  ait,  %elo  (d),in- 
tellige  adhuc  amantem  Dominum.  Nisienim  amaret 
bumanam  animam,  numquamzeluretur  eam  :etin 
similitudinem  mariti,peccatum  ulciscereturuxoris, 
qui,si  non  amaret,  nec  de  adulterio  ejus  irasceretar. 
Et  hoc  fuciet  Dominus  cum  festinatione  cunctis  ht- 
bitantibus  terram,  his  qui  se  penitus   terrs  dede- 


Domini]  justitia  esl,  veritas,   sanctitas,  ca^terxque  n  runt^etnonfueruntadvenaeetperegrini,  sicutjastoi 


virtutes,  quisquis  injuste  fecit,  et  mentitus  est,  et 
scorta  vitiaque  sectatus  est,  Domino  peccavit.  Sed 
quod  sequitur  :  Et  effundetur  sanguis  eorum  sicut 
humus,  et  corpora  eorum  sirut  stercora  boutny  videtur 
absurdum,  ut  in  resurrectione  mortuorum,  et  in 
consummatione  mundi  atque  judicio,  dicamus  ef- 

(a)  Recolenda  hsec  est  Hieronymi  cnarratioa  Pa- 
tribus  Trosleani  concilii.  quibus  cap.    13  laudatur. 

(b)  Omittunt  hocioco  ErasmusetMarianus  Grasca 
duo  verba  to  et  aTT0(;,qu8e  mss.codices  retinent  etiam 
characteribus,  ut  Regius  dum.  2991,  qui  lcgit.San- 
guis  igitur  hominis  tozoticonaitos.  Est  autem  x6 
^wTix^v  gdTo;,  habitaculum  et  sedes  vit«,q\xod  de  san^ 


qui  loquitur :  Advena  sum  ego  in  terra,  et  pertgrvm 
sicut  omnes  patrss  mei  (Ps.  xxxviii,  12).  Et  mrsum 
alibi  noiens  diutiusin  tabernaculo  carnis  habitara, 
lacrymabili  voce  testatur,  dicens  :  Heu  mihi,quiap§' 
regrinatio  mea  prolongata  est  (P^,  cxiz,  5).  Etenim 
qui  sumus  in  tabernacuio  corporishujus,ingemlfl- 

guine  dicitur  in  Scriptura  :  Anima  enim  omnis  camis 
in  sanguine  est  {Ley\ij  xvii,  H).  Mart. 

(c)  Jn  Regin.  ms.^effundelur  ab eo  etiamidquodsik 
viaebatur,  etc. 

(d)  Supplet  Victorius  Domini,  et  pro  amaretf  amttt 
et  pra  irasceretur^  irascitur  legit. 


1357 


GOMMENTARIORUM  IN  SOPHONIAM  LIBBR.  CAP.  II. 


1388 


t 


cimus  conquerentes  :  Miser  ego'  homo,  quis  me  libe-  A  ^^  pos  decidit :  verbum  autem  Domini  manet  in  ieier^ 


rabit  de  corpore  mortis  hujus  {Rom.  vii,  24)  ? 

(Cap.  II.  —  Vers.  1, 2) :  696  Convenitef  congre- 
gamini,  gens  non  amabilis  :  fnriusquam  pariat  jussio 
quasi  pulverem  transeuntem  diem :  antequam  veniat 
super  vos  ira  furoris  Domtni,  antequam  veniat  super 
vos  ira  indignationis  [Vulg.  diesfuroris]  Domini.LXX: 
Congregamini  et  colligamini,  gens  (a)  inenuUta  lante^ 
quam  sitis  sicut  flos  pertransiens  diem  :  antequam  ve- 
niat  iraDomini  supervos :  antequam  super  vos  irrual 
tUes  irxfurorisDomini,  Post  descriptionemmalorum 
qus  in  die  ventura8untDomini(8ecundum  duplicem 
captivitatis  expositionem.quam  eupra  diximus)  po- 
puluB  ad  poenitentiam  provocatur,  et  dicitur  ei : 
Convenite^  et  congregamini,  sive,ut  in  LXX  scriptum 


num.  Possumus  hoc  capitulo  uti  pro  tempore :  si 
quando  viderimus  aliquem  honoribus  sfficuli  [Al. 
addit.  deditum]et  congregandis  divitiis  occupatum, 
ad  Ecclesiam  vel  raro,  vei  numquam  venire,  et  di- 
cere  ad  eum,  congregare  et  conjungere  populo  Dei, 
qui  Domini  praBcepta  non  audis,  antequam  gloria 
tua  pertranseat,  antequam  dies  tibi  furoris  Domini 
adveniat. 

(Vers.  3,  4.)  Quserite  Daminnm,  omnes  mansueti 
terr3S,quiJudicium  ejus  esiis  operati ;  quaerite  justum^ 
qu3erite  mansuetum,  si  quomodo  abscondamini  in  die 
furoris  Domini.  Quia  Gaza  destructa  erit^et  Ascalon  in 
deserium.  Awtum  in  meridie  ejicient,  et  Accaron  era' 
dicabitur.  LXX  :  Quxrite  Dominum^  omnes  humiles 


e8t,(6)  colligamini,\d  est,  estote  vobis  (juxta  Aposto-  -^  terrae  :  judicium  operamini,  et  justitiam  quasriie,  et 


Inm)  charitatis  vinculo  copulati :  gens  non  amabitis, 
qu8e  amore  Dei  indigaa  es ;  sive  gens  inerudita,  de 
qua  diciturin  Deuteronomio  :Populus  stultus,et  non 
sapiens  (Deut.  xxxii,  6).  Et  in  Jeremia :  Sine  causa 
percussi  fitios  veslros,  disciplinam  non  recepistis  (Jer, 
II,  30),  antequam  fiat  quod  prophetatum  est,  anle- 
quam  prseceptum  sequatur  effectus  (qod  ita  facile 
veniet  quasi  pulvis  pertransiens),  antequam  super 
vos  furor  Domini  compleatur.  Simulque  cerne  Dei 
clementiam  :  suffecerat  prudentibus  malorum  ve- 
nientium  impetum  descripsisse  ;  verum  quia  non 
vult  inferre  supplicia,8ed  tantum  terrere  passuros, 
ipse  ad  poenitentiam  provocat,  ne  faciat  quod  mi- 
natue  est.  Generaliterautem  tota  multitudo  creden- 
iium,  et  eorum  qui  Dei   populus   nuncupatur,   in 


respondete  ea,  ut  proiegamini  in  die  irae  Domint^quia 
GaTM  direpta  erit,  et  Ascalon  in  deserium :  et  AT^tus 
inmeridie  projicieiur^et  Accaron  eradicabitur. EumiWs 
terree  appellatur,  qui  non  humilitate,  ques  virtutem 
sonat,  sed  peccatis  humiliatus  est,  nec  potest  cum 
Christo  dicere  :i>iscite  a  me,quia  miiis  sum,  et  humi- 
liscorde  (Maith.  xi,29).  Omnis  enim  qui  se  humiliat, 
exaltabitur.  Et  in  alio  loco  sermo  ad  sanctum  diri- 
gitur  :  quanto  major  fueris,  tanto  magis  humilia  te- 
ipsum,  et  coram  Deo  invenies  gratiam  (Eccl.  iii). 
Qui  autem  peccatis  humiliHtus  est,et  aggravatus  est 
conscientia  delictorum,  ac  loquitur :  Sicutonus  gra- 
ve.  gravatae  suntsuper  me  (Psal.xxxyu,5),  istedebet 
audire  :  Venite  ad  me  omnes  qui  laboratis  et  onerati 
estis,  et  ego  reficiam  vos  (Mat.  xi,  28).  Hoc  dictum  sit 


Bcdesiam  congregatur,  et  dicitur  ei  :  Gonvenitein  C  iu  principio  secuodum  LXX  interpretes.  Gffiterum 


Ecclesiam,  sociamini  vobis  [A\.  nobis]  charitate  et 
pace,  0  gens  inerudita,  qus  non  vis  Dei  recipere 
diBciplinam,nec  habere  scientiam  mandaturum  ejus; 
aed  divitiis  et  corporis  sanitate  et  pulchritudine 
hujus  ssculi,  carnis  quoque  voluptatibus  dele- 
ctaris,  quee  transit  quasi  flos  qui  in  una  mar- 
ceecit  die.  Propterea  autem  dico  vobis,  convenite, 
Bociamini,  ne  cum  judiciitempus  venerit,  et  omnis 
g^oria  vestra  transierit :  tunc  velitis  agere  poeniten- 
tiaxDy  quando  locus  non  erit  pGenitentis,sed  pcena- 
rum.  Quaerat  aliquis,  quomodo  hoc  ipsum  super 
unoquoque  migrante  de  saculo  possit  intelligi.Di- 
citur697  ergo  ad  singulos :  0  tu,  qui  ssculi  nego- 
iiis  occupatus,  per  diversa  discurris,  revertere  in 


juxta  Hebraicum  alter  sensus  est.  Dicitur  enim  ad 
sanclos  :  0  vos,  qui  mea  prscepta  custoditis,  qui 
698  in  terra  positi,  et  scientes,  quoniam  omnis 
qui  se  humiliatexaltabitur,imitati  estis  mansuetu- 
dinem  meam,  etjudiciume8tisoperati,qusriteDo- 
minum  in  mansuetudinevestra.EtsivuItisscirequis 
istesit  Dominus,  quaerite  justum,  quaerite  mansue- 
tum  :  Pater  enim  omne  judicium  dedit  Filio  (Joan.  vj 
22),  qui  (c)  juste  judicaturus  est.  Et  quia  [At.  qui] 
mansueti  estis,  propterea  qusrite  mansuetupi,  ut 
quidquid  in  vestra  mansuetudine  minus  est,  ab  eo 
quifons  est  mansuetudinis,  impleatur.  Hoc  autem 
dicovobisrSiquomodoabscondaminiin  die  furoris 
Domini,  boc  est,  si  forte  possitis  ex  eo,  quod  quae- 


sanetorum  Ecclesiam,  et  junge  te  eorum  vits   et  Q  sisti8Dominum,etjusiitiamejus(d)e8ti8operati,iram 


ecetui  quos  vides  placere  Deo,  et  dissoluta  membra 
aDiins  tu8B  nec  sibi  cohaerentia  in  unam  sapientise 
coge  compagem,  et  illius  haere  complexui,  et  audi 
mystice  :  Confortamini,  manus  dissolutae :  genua  de- 
bitiay  soltdamini  (Isai.  xl,  7):  necglorieris  inbonis 
cami8,et  ejus  flore  qui  praeterit:  Omnis  enim  caro 
fenum^et  omnisgloria  ejus  quasiflos  feni.Aruit  fenum, 

(a)  Ms.  Regina3,  gens  non  inerudita,  dissentiente 
Or»co,  et  mox,  pertransiens  diei. 

(6)Pro  cotiigamini,\dtm  m8.habetiioctammt,quam 
ipse  videtarHieronymus  lectionemprobare  in  uom- 
mentario. 


diei  vitare  venientis  et  elTugere  captivitatem,  quas 
vel  a  Nabucbodonosor,  vel  a  Eomanis  inferenda  est 
populo  Judaeorum,  Si  autem  de  his  dubitat  [/l/.du- 
bitantj,  qui  ejusjudiciafecerint,  dicen8[i4/.  dicen- 
tesj.  Si  quomodo  abscondamini  in  die  furoris.Domini\ 
quidfletde  peccatoribus?Tantaenim  vastitas  Judaeo 
terrae  veniet,et  tam  sublirnis  victorhucBabylonius 

{c)  Vocem  justCy  quam  ex  nostris  mss.  ac  pridem 
Victorius  e  suis,  utpote  necessariam,  reposuerat, 
Martian.  praelermisit. 

(d)  Verba,  estis  operati.  Regin.ms.non  habet:  tum 
IM,  cum  Viotoi^o,  fro  diei  legit. 


im 


6.  EUSfiBII  HIEBONYMI 


IMO 


ascendet  exercitus,  ut  etiam  potentissimas  urbes  j^  gens  perditorumcverlmmDofnmisupervoSfChaMaan^ 


Philistinorum,  quae  semper  vobisffiquo  certamine 
restiterunt,  eadem  captivitas  apprehondat.  Gaza 
enim  destructa  erit,et  Ascalon  in  solitudinem  redi- 
getur,  ct  Azotum,  non  furto,  sed  beilo,  id  est,  ma- 
nifesta  luce  atque  victoria  in  captivitatem  trahent : 
Qt  Accaron,  quae  interpretatur  eradicalio,  hoc  susti- 
nebit,  quod  in  suo  vocabulo  sonat,  id  est,  eradica- 
bitur,  Hoc  juxta  litteram  et  Uebraicam  veritatem. 
JuxtaSeptuaginta  autem  prsQcipiturhumilibusterrae 
dequibus  supra  dietum  est,  utoperentur  judicium 
et  quserant  justitiam,  quam  non  puto  aliam  esse 
praeterChristum.Et  quia  omnis  quiquaerit,  inveniet 
(Mat.  VII,  8),  id  quod  invenerint,  aliis  respondeant, 
hoc  est,  alios  doceant:  Sapientia  enim  abscondita, 


terra  Philstinorum :  et  disperdam  te  ita  td  non  $U 
habitat4)r  fVulg.  inhabiiator).  Et  eril  funiculus  mans 
requies  pastorum.et  caulas  pecorumiel  erit  funicutus 
ejus  qui  remanserit  de  domo  Juda :  ibi  pascentur^  t» 
domibus  Ascalonisad  vesperum  requiescent;  quia  tri- 
sitabit  eos  Dominus  Deus  eorum,  d  averlet  captivitor 
tem  eorum,  LX.X :  Vae  qui  habitaiis  funiculum  maris, 
(/>)  advenae  Cretensium:verbum  Domini$upervo$,ChA' 
naan,  terra  Mlophylorumf  et  perdam  vos  de  habiia' 
tione,  Et  erit  Creta  pascua  gregum,  et  ovite  pecorum, 
et  erit  funiculus  700  maris  his,  qui  reliqui  sunl  ie 
domoJuda:  super  ipsos  pascentur  in  domibus  Ascor 
lonis :  poJ  meridiem  divertent  ^  a  facie  fUiorum  Ju- 
da  l    quia  visitabiteos  DominusDeus  eorum,  et  avertet 


et  thesaurus  non  comparens,  qux  utiiitasin  ambobus  ^  captivitatem  eorum.  Quantum  adhistoriam,  non  ett 

/r»--i of>\  o  •cix  1 : :.      •    :.    _.«u:_     ..j.  :«    W    i-i.r._.|_   •_. ._    •     :_   :_ :^«,:iv..«    Al-m^m^k  . 


{Eccl.  XX,  32)?Et  hoc,inquir,  prascipio  vobis,  ut  in 
die  irs  Domini  protegamini,  vel  in  consummatione 
mundi,  vel  in  exitu  uniuscujusque  de  saeculo,  Gaza 
enim  et  Ascalon,  et  Azotus,et  Accaron  diversa  sup- 
plicia-sustinebunt^Ga^&a  enim  interpretatur/br^i/udo 
ejus.  Omnes  ergo  qui  sibiapplauduntinforfitudine 
699  corporis  etpotentia  sscuiari,  et  dicunt  eum 
diabolo, /br^i/u^tne /aciam,  diripientur  in  die  irs 
Domini,  et  ad  nihilum  redigentur.Ascalon  quoque, 
quae  dicitur  ponderata,  vel  ignis  homicida^  cum  ve- 
nerit  dies  irae  Domini,  sceieris  suimensuram  sen- 
tiet,  et  eodem  quo  operata  est,pondere  deprimetur. 
Et  quia  arsit  ad  effundendum  sanguinem,etmultas 
scandalizavit  animas,  et  impletum  est  in  ea  :  Virum 
sanguinum  etdolosum  abominabitur  Dominus  {Psal. 


difficiie  interpretari,  quia  in  superioribus  dixerat: 
Gax>a  destructa  [Al.  deserta]erit,  et  Ascalon  in  deser- 
ium:  Awtum  in  meridie  ejicient  [M.dejicient]^  ei  Ac- 
caron  eradicabitur.  Quatuor  magnis  Palffistinffi  urbi- 
bus  nominatis,  nunc  ad  ipsam  generaliter  provin- 
ciam  patet  sermonem  Domini  fleri,  el  prsdici  ei : 
Vs  quihabitatisfuniculum  maris,BabyIonioveQieA- 
te ;  quia  et  ipsi  qui  juxta  mare  habitant,  perient  at- 
quetoIientur.Quod  autem  lerra  Palsstinoram  terrt 
sit  Chanaan,  nulli  dubium  est.Et  disperdam  te,in- 
quit,  ita  ut  nuUus  sithabitator  :etintant&m  venies 
vastitatem,  quae  laetabaris  in  eversione  Judes,  ot 
omnes  tuae  urbes  raanitissims  in  ovilia  sint  pasto- 
rum.  Et  postquam  Dominus  visitaverii  popalam 
suum,  et  fecerit  eos  regredi  sub  Zorobabel  et  Jera, 


V,  7),  non  diripietur  ut  Gaza,  sed  in   solitudinem  C  ctaedificaverinttemplumy  etextruxerint  Jerusaleaiy 


redaeta,  gehennse  ignibus  usque  ad  pulverem  cre- 
mabitur.  Nec  non  et  Azolus,  quae  Hebraice  dicitur. 
ESDOD  (*t*iiun),  et  in  lingua  nostra  sonat  (a)  iguis 
generationis,  clara  luce  vastabitur  :  arsit  enim  iibi- 
dine,  et  generatio  incendio  debacchata  est.  Et 
quiaomnesadulterantes  quasi  clibanuscordaeorum 
{Osee  vii),  et  sagitis  ardentibus  vulnerati  sunt,  non 
in  tenebris,  non  in  occultojudicio  ;sed  in  meridie, 
hoc  est,quando  sanctiplenam  recipient  claritatem, 
projicientur  in  tenebras,  et  sanctorum  consortium 
non  habebunt.  Sed  Accaron,  quae  interprctatur  ste- 
rilitas,  vel  eradicatio  :  quia  nullos  fructus  habuit  et 
perversitate  doctrinae  sux  eradicavit  plurimos,ipsa 
quoque  eradicabitur.  Has  autem  omnes  varietates 


tu  ita  incuita  eris,  et  sic  vepribus  urticiaqae  op*- 
rieris,  utpastores  dereliquiis  Judaeorum  inAscalone 
post  meridicm  requiescant,  et  in  urbe  quondao^  no- 
bili  greges  suos  faciant  accubare,  et  hoc  fiet,  qaia 
Dominus  visitabit  plebem  suam,  et  avertet  captivi- 
tatem  ejus,  quod  factum  nec  ne  sit,  Deus  viderit. 
Neque  enim  nuncnobis  propositumestbistoristft- 
xere  veritatem  ;  sed  ea  intimare  nostris,  qa«  acce- 
pimusab  Hebraeis.Juxta  spiritualem  aatem  sensom 
et  translationem  LXX  difficilis  intelligentia  est,ina- 
xime  quia  et  in  interpretatione  discordant.CJbieBinn 
nos  transtulimus,  gens  perditorum^  illi  dixerunt  adf 
venx  Cretensium:  etquod  Hebraice  scriptumestooi 
CHOLESHiM  (Q^^ysi^),  pro  GOi,  id  e9i,genie,\egervmi 


inteilige  In  animarum  vitiis  atque  peccatis,  et  quia  n  gar,  hoc  est,  odvenmn:et  pro  CHORBTHiM,qooddici- 

uniuscujusque  opus  qualesit,  in  die  judicii   ignis  iuv,  perditorum,nomQnCretx  iusul2BputaveraQt.D6- 

probabit  (1  Cor.  iii).  nique  et  Aquila,  et  quinta  editio  interpretati  sont, 

(Vers.  5-7.)  F/«  qui  habitaiis  funiculum  maris,  101  (c)  eOvoc  6X£0piov  :EtTheodotio  SBvoc  oXfc6pta«: 


(a)  Hanc  interpretationem  ipsemet  Hieronymus 
damnat  in  Gomment.  in  Amos  i  :  Azofus,  id  est  As- 
don,  ignem  uberis  sive  patrui.  Licet  quidam  Dor  pro 
Dod,  male  legentes,  ignem  generationis  putent.  Et 
certe  generatio  apud  Hebraeos  Dor  appellatur,  non 
Dod,  et  proclivis  lapsus  D  in  /?,  cum,  ut  ipse  an- 
notat,apice  tantumhoe  littoraedistingu^rentur.Vid. 
Lib.  Nomin.  de  Jesu  in  Asdod,  et  /isoth.  Nolatum 
econtrario  Victorio  est,  quod  si  ignem  generationis 
hso  vox  sigDilicat,corrigendi  sintHebraici  codices, 
et  pro  *T  supponendasit  1  littera :  lioet  Zachariae  ix, 


dum  eamdemvocemexponit,  ignis  generis,  dAxiignis 
patrui,  vel  ignis  mawi//«3?,  ostendit  se  utramque  le- 
ctionem  habuisse,uttam  periquam  per  i  littertXB 
vox  scriberetur.  Quippe  cum  generatio  iTT.pfllniiii, 
TTT,  mamiUa  appellatur. 

{b)  Hegin.  ms.  accolx  Creiarum,  hic  atque  ijifriu* 
in  Graeco  est,  Trapoixoi  Kpr^Ttov,  Paulo quoque  post, 
pascua  pasloram,  pro  pascua  gregum  iegit,  ad  dpe^ 
vo[x>5  iro'.u.vIiov. 

((;)Editiitriplexnomen  eOvo;  positam  in  msa.e3(tt>* 
plaribus  mutarunt  cum  y^^^<  nomine :   qaodl  4U 


I86( 


COMMENTARIORUM  IN  SOMlNIAM  LIBER.  GAP.  II. 


18^ 


Symmachus  quoque  IBvoc  6Xe0peu6p.evov,  quse  omnia 
cum  interpretatioae  nostra  faciunt.  Rursum,  ubi  nos 
diximus,  Et  erit  funiculus  maris  requies  pasforum^ei 
omncs  interpretes  huic  translationi  congruerunt, 
soribitur  in  LXX  :  Et  erit  Creta  pascua  gregis,  et 
ovilepecorum.  Igitur  spiritualibus  spiritualia  compa- 
rantes,  et  Vulgatse  editionis  coDptam  semel  tenentes 
semitam,  qusrimus  an  alibi  in  Scripturis  sanctis  no- 
men  Cretae  legerimus.  Et,  ni  fallor,  illud  in  promptu 
est :  Cretetises  semper  mendaces  :  malae  bestix^  ven- 
tre$  pigri  :  testimonium  hoc  verum  est  {Tit.  i,  12, 13). 
Qui  fluctuant  et  circumferuntur  omni  vento  doctri- 
nsB  in  deceptione  hominum,  in  versutia  erroris  :  isti 
cum  debuerint  in  terra  confessionis,  hoc  est,  in  ter- 
ra  habitare  Judsae,  voluerunt  magis  advenaQ  esse 
Cretensium  qui  divcrsis  marjs  fluctibus  hinc  inde 
tunduntur,(a)  et  sonantaereGorybantio,et  suntjux- 
ta  Apostolum,  quasi  cymbalum  timiiens  (I  Cor.  xiii,  1). 
Et  quia  advenfe  sunt  Cretensium,  ideo  sermo  (Jei, 
hoe  est,  comminatio  fit  ad  illos  :  et  dicuntur  terra 
Ghanaan  semper  in  fluctu,  semper  in  motu,  et  terrsB 
Altophylorum  :  alieni  enim  a  Deo,  in  funiculo  maris 
et  in  Cretae  regione  versantur.  Fit  itaque  ad  eos  ser- 
mo  Oei,  vel  in  consummatione  et  fine  mundi,  vel 
quotidie  per  ecclesiasticos  viros,et  qui  possunt  cum 
apostolo  dicere  :  An  experimentum  qUiVritis  ejus  qui 
ili  me  loquitur  Chnstus  (II  Cor.  xiii,  3)  ?  ut  cjiciantur 
de  Creta,  et  perdantur  de  pristinis  habitationibus 
8Qi8,  etilla  regio  quae  prius  gregcm  perditum  conti- 
nebat,  incipiat  osse  ovile  pecorum  Christi :  et  Judas, 
kl  est,  vera  confessio,  habitet  in  funiculis  maris. 
Gumque  jam  ccEperit  esse  mundus  ad  vesperam,  et 
de  multis  vocatis  pauci  electi, et  qui  nunc  reliqui  vo- 
eantur  de  domo  Juda,  paverint  eos  qui  primum  in 
inariy  et  in  Creta,  etin  mcndacio  pascebantur:  de- 
clinabuntin  domibusAscaIonis,idestubi  priusignis 
diaboli  et  interfectorum  manabat  cruor  :  Ascalan 
enim  interpretatur  ignis  homicida.  £t  hoc  (let  quia 
VlsitabitDominus  populum  suum,  et  hi  quiante  fa- 
eile  capiebantur  sophismatibus  hxreticorum,  quasi 
decaptivitate  venientes,  vincent  adversarios  suos,  ct 
habitabunt709in  tabernaculis  eorum.Quod  autcm 
legitur  in  LXX,  .4  facie  filiorum  Juda,  obelo  praeno- 
lavimus,  nec  in  Hebraeo  enim,  ned  apud  ullum  fcr- 
for  interpretum,  et  contextum  capituli  sensumque 
conturbat  non  quod  difOcile  fuerit  quomodooum- 
que  et  hoc  posito  sententiam  texere  ;  sed  semol  de- 
erevimus  veritatem  interpretationis,  etlectoris  ina- 
^8  eruditi,  quam  vulgi  judicium  sequi. 

(Vere,  8  seqq.)  Audivi  opprobrium  Moab,  et  blas- 
phefnids  filiorum  Ammon,  qua;  exprobraverunt  populo 
tneOf  et  magnificati  sunt  super  terminos  eorum.  Pro- 

w 

idem  signiflcet,  non  erat  tamen  verbum  ab  Hiero- 
n^^opositum  nulla  ratione  abjiciendum.SigniOcat 
porro  e6vo<  dXiOpiov,  nationem  pcstifei^am  et  qentetfi 
p^nidiosam,  Mart.  —  Pro  oXiOpiov,  praBfert  llegin. 
cod,  6XeOpisarOpua)v,  ex  quo  verbo  boni  aliquid  excu- 
dereintegrum  loctori  sit.  Pro  evo;  constanter  alias 
erat  y^vo<. 
(a)  Erant  Corybante»  sacerdotes  Rheae  sive  Cybe- 


A  pferea  vivo  ego,  dicit  Dominus  Deus  [Vulg.  tacet  Deus] 
exercituum,  Deus  Israel :  quia  Moab  ut  Sodoma  erit^ 
et  filii  Ammon  quasi  Gomorrha :  siccitas  rpinarUm  et 
acervi  saliSy  et  desertum  usque  in  xternum,  reliquise 
populi  mei  diripient  eos  :  residui  gentis  mese  posside^ 
bunt  illos.  Hoc  cis  eveniei  pro  superbia  sua^  quia  blas- 
phemaverunt,  et  magnifxcati  sunt  super  populum  Do- 
mini  exercituum.  Horribilis  Dominiis  super  eos :  et  at- 
tenuabit  omnes  dcoa  terne,  et  adorabunt  eum  viri  [Al. 
vir]  de  loco  suo,  om)ics  insulse  genlium.  LXX  :  Audivi 
opprobrium  Moaby  ct  contumeliab  filiorum  Ammon :  in 
quibus  exprobraverunt  popuio  meo,  et  magnificati  sunt 
supe  terminos  meos.  Propterea  vivo  ego,  dicit  Domi* 
nus  [Al.  Dominus  Deus],  virtutum,  Deus  Israel :  quia 
Moab  sicut  Sodoma  erit,  et  filiiAmmon  quasi  Gomor- 

H  rha^  et  Damascus  derelicta  quasi  acervus  areae^et  dis- 
sipata  usque  in  sempiternum,  et  qui  reliqui  fuerint  de 
populo  meo  diripient  eos,  et  residui  gentis  meae  possi- 
debunt  eos :  hoc  erit  eis  pro  contumelia  sua^  quia  ex- 
probravenint  et  magnificati  sunt  super  Dominum  om^ 
nipotentem  :  manifestus  erit  Dominus  super  eos,  et 
disperdet  omnes  deos  gentium  terrx^  et  adortibunt  eum 
singuli  de  loco  suOt  omnes  insulx  gentium.  Quod  el- 
cepto  Daniele  propheta,  qui  quatuor  r^gnorum  sap- 
pius  cernit  visiones,  et  eorum  difTerentias  sub  alilB 
atque  aliis  imaginibus  exponit  {Dan.  viii),  ISaias, 
Jeremias,  Ezechiel  faciunt,  ut  post  visionem  Judaa 
adversum  caeteras  nationes,  quae  in  circuitu  ejud 
sunt,  vertant  vaticinium,  et  juxta  loiwfxaTa  singula- 
rum,  qucc  eis  ventura  sunt,  nunticnt,  atque  in  de- 
8criptioneearumdiutiusimmorentur:hocnuncpro- 

C  pheta  Sophonias,  quamquam  breviter, eodem  tamen 
ordine  facit.  Post  Phiiisthiim  enim  contra  quos  su- 
pra  comminatio  praecucurrit,  70S  Gaza,  inquit, 
destructa  erit,  ct  Ascalon  in  desertum,  Azotum  in 
meridie  cjicient,  ot  Accaron  eradicabitur.  Nuncad- 
versus  Moab,  et  iilios  Ammon,  sive  utin  LXXaddi- 
tum  est,  contra  Damascum,  qufein  Isaia(Cap.  xvu) 
dicitur  Aram,  texitur  prophetia,  eo  quod  praebentes 
auxilia  Nabuchodonosor,vastavcrint  Judam,  concul- 
caverint  sanctuarium  ejus,templum  quoquesubver- 
terint,  et  subjugato  populo  Israel,  Dominum  blas* 
phemaverint.  Nabuchodonosor  quippe  atque  Chal- 
daei,  Judaorum  urbibus  subrutis,  caeteras  gentds 
oppresserunt,  et  ita  factum  est,  ut  qui  insultaverunt 
populo  Dei,  ipsi  quoque  eadem  maiorum  angustla 

n  premerentur,  et  haberentconservum  Judam,  quem 
putaverunt  se  habere  subjectum.  Igitur  antequam 
veniat  captivitas  sub  Josia  adhuc  rege,  necdum 
Jerosolymis  tempioque  subversis,  dirigitur  adver- 
sum  insultantes  prophctia,ut  mala  quondam  populi 
Dei,caeterarum  gentium  levarenturmalo  [Al.  malis]. 

les,  qui  sacro  corrcpti  furore  cymbala  pulsabant.  Hi 
primum  Idam  Phrygiae  montem  tenuissodicuotur; 
postea  autcm  in  Crotam  navigasse,  quod  nunccon- 
firmare  videlur  Uieronymus,  qui  etiam  legebatcJ?re 
Corybantio^  won  Corybantino  utretinent  veteresedi- 
tiories.  Vide  xra  Corybantia  apud  Virgilium  iii  JE- 
neid.  Mart. 


1363 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


1364 


Audivi^  inquit,  opprobrium  Moab,  qus  nunc  Areo-  A 
polis  appellatur,  et  blasphemias  flliorum  Ammon, 
qus  et  ipsa  urbs  Arabiae  secunda  post  Bosram  Phi- 
ladelphia  dicitur  :  in  quibus  exprobraverunt  populo 
meo,  et  ejectis  Judaeis,  dilataverunt  in  terra  eorum 
fmes  suos.  Propterea  quia  blasphemaverunt  me,  et 
exprobraverunt  populo  meo,  ego  Dominus  exerci- 
tuum,  qui  possum  implere  quod  comminor,  et  Deus 
Israel,  qui  in  populo  meo  ipse  patior  injuriam,  fa* 
ciam  ut  si  Moab  quasi  Sodoma,  et  filii  Ammon  qua- 
si  Gomorrha.  Legamus  ejuscemodi  visioncs  in  Isaia 
et  Jeremia,  et  eadem  quae  nunc  hic  legimus,  repe- 
riemus.  Siccitas  spinarum  et  acervi  saliSt  et  desertum 
usque  in  xtemum,  pro  quo  nescio  quid  sibi  volentos 
LXX  Damascum  evulsam  et  derelictam  interpretati 
Bunt,  nisi  fallor,  verbi  ambiguitale  decepti :  siccitas  ^ 
enim  quod  Hebraice  dicitur  mamasag  (pUQD),  ex- 
ceptaprimalittera  mem  si  mutetut,  et  daleth  acci* 
piatur,  easdem  litteras  reliquas  habet  quas  et  Da- 
mascus,  etpotestlegi  pro  superiori  verbo  damasec. 
Qusritur  autem  quomodo  istae  urbes,  hoc  cst,  Moab 
et  filii  Ammon,  redactae  sint  in  Sodomam  et  Gomor- 
rham,  et  quasi  spinarum  ariditas  et  acervi  704 
salis,  usque  in  aeternum  non  aedificentur  ?  Etquod 
quidem  vastatae  sint  quasi  Sodoma  et  Gomorrha, 
exponendi  nulla  est  difflcultas.  Verum  hoc  quod  se- 
quitur  :  Desertse  erunt  usque  in  xtemumy  aut  de- 
Btructionem  rcgniearum  interpretabimur(quiapost- 
ea  subversae  a  Ghaidaeis,regnum  suum  perdiderunt, 
et  deinceps  vel  ab  Antiochis,  vel  a  Ptolemaeis  ten- 
tae,  novissime  Romano  imperio  colla  submiserint), 
aut  certe  ^TtBpSoAixax;  dici  accipiendum  est :  (a)  lo-  G 
LAM  (oSiyS)  quippe  et  detemitatem  sonat  et  sxculum : 
ex  quo  et  pro  uno  saeculo,  et  pro  aliquanto  tempore, 
et  una  aetale  accipi  potest.  Et  qui  reiiqui  fuerint  de 
populo  Israel,  vastabunt  eos,  et  blasphemantia 
quondam  Chaldsorum  auxiiia  possidebunt.  Hoc  au- 
tem  eveniet  eis  pro  superbia  eorum,  quia  blasphe- 
maverunt,  et  magnificati  sunt  contrapopulum  Do- 
mini  exercituum,  quiaDominus  exercituum  erit  hor- 
ribilis  super  eos,  et  horror  ejus  non  interficiet  su- 
perbos  :  non  blasphemantium  sanguinem  fundet  ; 
sed  disperdet  et  attenuabit  omnia  idola  eorum,  ut 
qui  prius  tenebantur  errore,  et  Domini  (6)  beneficia 
non  sentiebant,  malorum  necessitate  pressi,  sciant 
idola  nihil  prodesse,  et  adorent  eum  unusquisque  de 
loco  suo  omnes  insulae  gentium.  Hucusque  juxta  q 
Hebraicum.  Nunc  ad  LXX  interpretes  revertamur, 
cogamusque  Judaeos,  qui  tantum  sequunlur  histo- 
riam,  e.xponere  nobis  quando  Moab  et  filii  Ammon 
facti  sint  quasi  Sodoma  et  Gomorrha,  et  quasi  acer- 


vi  salis,  et  desertae  usque  in  slernum :  debent  mon- 
strare  sulphureas  pluvias,  (c)  vineas,  terram  in  ci- 
neres  favillamque  conversam,  mare  supra  de  puteis 
quondam  salis,  quod  nunc  Mortuum  dicitur,  inun- 
dasse :  quando  eos  diripuerint  Jud®i,  quandoresi- 
duae  gentes  Israeliticae  possiderint  eos.  Aut  quae  in- 
dignatio  Domini  est  pro  blasphemia  et  contumeliis 
attenuare  et  disperdere  eos  ?  non  Moab  et  Ammon, 
sed  universam  terram,ut  adorenteum  singulijdo  loco 
suo,  omnes  insulae  gentium  ?  quod  magis  pro  benefi- 
cio  tribuet  blaspbemantibus^ut  aberrore  redeantad 
salutem.  Quod  si  voluerit  dicere,  post  regressionem 
de  Babylone  has  gen  tes  populo  Israel  fuisse  Bubjecta^ 
705  primum  auctoritatem  postulabimns  Scriptu- 
rarum,undehocfactumprobent:deindecumminime 
potuerint  demonstrare,concedemu8eisex  superfluo, 
atque  dicemus  :  Esto  accidisse  quod  dicitis  :  qaa 
justitia  Dei  esset  blasphemasse  avos,  et  exprobraBae 
atavos,  et  postea  nepotibus  redditum  ?  cum  utique 
illa  sententia,  qua  antea  dicebatur  in  Lege,  peccata 
patrum  in  fllios  in  tertia  et  in  quarta  generatiooe 
restitui  {Exod.  xx),  per  £zecbielem  solutasit :  Vivo 
ego,  dicil  Dominus  :  nequaquam  dicetur  fuec  parabO' 
ta;  sed  anima  gum  peccaverit^  ipsa  morietur  (Ezec. 
xyiu,  20).  Et  simul  animadverte,  parabolam  esse 
quod  dictum  est,  nec  id  sonare  quod  in  superficie 
litterae  proferunt.  Quod  si  injustum  est  nepotibuB 
reddere  quod  deliquerint  avi :  quanto  injustius  pro 
stultitia  Judaeorum  boc ipsum sperare in  consumma- 
tione  mundi  fieri,  quando  non  Christus  eorum,  ut 
putant ;  sed  est  venturus  Antichristus.  Sicubi  enim 
arctati  fuerint  in  historia,  ut  doceant  completam 
esse  quod  dictum  est,  statim  transiliunt  ad  futara 
Christi  tempora,  et  omnia  quae  non  possunt  expo- 
nere,  post  multa  saecula  sibi  repromittunt,  et  dicunt, 
et  Moab,  et  fiiios  Ammon,  et  iEgyptum,  et  Phili- 
stbiim,  et  Idumaeam,  quae  nunc  insultant  Judeis,eo 
tempore  puniendas.  Interrogemus  ergo  eos,  quare 
has  potissimum  gentes  Deus  puniat,  et  non  totam 
orbem  in  quo  Judaei  longe  lateque  dipersi  sunt.  Si 
enim  meretur  Moab  corripi,  Judaeis  insultans,  et  filii 
Ammon  et  reliqua;  gentes  in  circuitu,  qaare  Gallia 
non  corripitur?  quare  Britanniasin  comminatione 
non  ponit?  cur  Hispaniae  a  poena  alien»  sunt? 
quam  ob  causam  de  Italia  nihii  dicitur  ?  de  Africa 
cur  tacetur  ?  et  ut  semel  dicam,  cum  totus  orbis  Ju- 
daeos  captivos  teneat,  quid  sole  gentes  tantomoom- 
misere  flagitii,  quae  in  circuitu  ejus  sunt,  ot  sola 
potisimum  nominentur?  Ha;c  contra  Judsos,  et 
generalem  {d)  in  omnibus  prophetis  ubicamqae  ad- 
versum  gentes  aliqua  prophetia  dicitur,  explanatio- 


(a)  Ita  le^unt  omnes  mss.  codices  cum  L  initiali, 
hoc  est,  Lolam ;  non  olam  ut  in  antea  editis  libris. 
Ex  c[uo  variantem  in  hoc  loco  Hebraicpm  lectionem 
colligimus  ;  neque  enim  legebat  Hieronymus  in  suo 

exeraplari  Hebraico  dSivS  iy  ad  olum  ;  sed  dS^vS 
Leolam,  cum  Lamed  praefixo.  Nisi  dixerimus  S.  Do- 
ctorem  non  attendisse  animam  ad  contextum,  sed 
ad  vocis  Leolam  significationem ;  non  ipse  transtulit 


usque  in  xtemum  quod  utique  indicat  ad  olam  in 
HcDraico  legisse,  aut  forte  aalolam.  At  de  his  mqa\ 
lectores  eruditique  ferant  judicium.  Mart. 

{b)  Regin.  ms.  et  Dominum  per  beneficia  nem  jai- 
tiebant. 

{c)  Idem  ms.,  sulfureas  pluvias,  terram  in  dnerm 
faviltasque  conversamj  absque  vineaSy  voce. . 

(d)  Interserit  Victor.  eorum. 


1368 


COMMENTARIORUM  IN  SOPHONUM  LIBER.  CAP.  II. 


(366 


nem.NuQO  quod  supra  diydmus,Damascum  Hebraice 
nonhaberi,nec  apud  quemquam  alium  interpretem, 
etiam  ex  ipso  Scripturs  ordine  comprobabimus. 
706  Ad  id  enim  quod  dixerat  :  Audivi  opprobrium 
Moabf  et  blasphemias  filiorum  Ammon,  postea  retu- 
lit :  Quia  Moab  et  Sodoma  erit,  et  filii  Ammon  quasi 
Gomorrha.Quod  ergo  sequltur  :  Et  Damascus  deser- 
ia,quasi  acervus  arex,  debuerat  et  de  Damasco  ali- 
quid  prsmisisse,  ut  quomodo  de  duabus  gentibus 
dixerat :  Moab  ut  Sodoma  erit,et  filii  Ammon  ut  Go- 
marrha,  quarum  peccata  ante  jam  dixerat :  sic  et 
Damasci  vel  opprobria,vel  blasphemias  descripsis- 
8et,ut  postea  digne  supplicium  videretur  inferre. 
Sed  et  hoc  ipsum  quod  dicitur :  Quasi  acervus  arex, 
quod  Graece  (a)  dicitur  m^  Oi[jLU)v{a  dcXoc,  putamus 
LXX  iXb(;  interpretatos,  id  est,  salis ;  sed  ab  impe- 
ritis  qui  6tjxti>v{av,  hoc  est,  acervum  frumenti  vel 
frugum  putaveruDt,pro  (iX6(;,additis  duabus  litteris 
ci>  et  v,quasi  ad  consequentiam  frugum,  aX(uvoc,hoc 
68t,  arese,  pnsitum.  Hoc  de  interpretationis  varie- 
tateeterroresitdictum,  et  de  difficultate  bistoriae. 
Qui  autem  doctus  vir  est,et  spiritualibus  spiritua- 
Hacomparat,  et  non  quaerit  qus  deorsum  sunt,  sed 
ea  quad  8ursum,ct  cum  Ghristo  resurgit  ab  inferis, 
et  veterem  hominem  deponens  induitur  novo,  op- 
probris  [Al,  opprobrium]  Moab,  et  blasphemias  [Al, 
oontumeHas]  fiHorum  Ammon,ad  magistros  contra- 
liorum  Ecciesias  dogmatum  referet,  qui  et  ipsi  vi- 
dentur  degenere  esseAbraham,  eteCTugisse  incen- 
dium  SodomsB  et  Gomorrhs,  et  habitare  in  Segor 
parvula.Sed  quia  generatio  eorum  in  tenebris  est, 
et  lumen  veritatis  non  possunt  aspicere  (declinave- 
runtenim  a  Deo  Patre,  quod  interpretatur  ex  nomi- 
nibus  Lot  et  Moab)  et  Dei  esse  filii  cessaverunt 
(quod  dicitur  populus  meus)  et  in  tenebrosa  spelun- 
oa  concepti  ds  incestis  nuptiis  substiterunt :  pro- 
pterea  usque  hodie  simpHcitati  filiorum  Juds  insul- 
tantes,  magniQcare  cupiunt  super  terminos  ejus 
possessionem  suam,  de  quibus  in  Proverbiis  dici- 
tnr :  lion  transferas  terminos  sempitemos,  guos  po- 
suerunt  paires  tui  (Prov.  xxu,  28).  Vide  hfereticos 
io dialectica  sibi  et  rhetorica  etomnium  sophisma- 
tnm  dogmatibus  applaudentes,contemnere  Ecclesis 
rnsticitatem,et  qnasi  indignam  mysteriis  suis,  quae 
sibi  quasi  idola  confinxerunt,  707  despicere,  et 
habere  pro  nihilo  :  et  non  quaeres  quassint  oppro- 
bria  Moab,et  contumeliaB  filiorum  Ammon,  in  qui- 
bna  exprobraverunt  populo  Dei.  Juravit  itaque  Do- 
minus  per  semetipsum  dicens :  Vivo  ego,  dicit  Do~ 
mmm.Et  pulchre  ad  distinctionem  moriuorum  deo- 
rom,qui  appellantur  idola,  se  viventem  dicit  Deus 
Israel,  hoc  est,  populi  videntis  Deum  :  quod  blas- 
phemantes  hae  gentes,  id  est,  Moab  et  filii  Ammon, 
de  qnibus  supra  diximus  :  Sicut  Sodoma  et  Qomor- 
rha  tfrufi^,videntur  quidem  sibi  in  eo  quod  gentiles 

(a)  Ad  Regu  ms.  fidem  reponimus  6i|ia)v(a  k\h^, 
pro  quo  erat  Or^(xa>via  jfXcovoc.Nam  et  aXo;,non  dfXa>- 
vo<,  positum  hic  ab  Hieronymo»  subsequcns  ora- 
tionia  contextus  evincit,  et  in  OraBcis  qnoque  vetu- 


A  non  sunt,  exisse  de  Sodomis  et  Gomonhis,  sed 
quia  blasphemant  populum  Dei,  et  contra  Israel 
faciunt,  in  Sodomam  reputabuntur  et  Gomorrhamf 
et  ila  delebuntur  ut  illse  deletas  sunt  ante,  nullum 
in  se  habentes  vestigium  viroris  [AL  vigoris]  et 
vitae.Nec  mirum  si  hoc  de  haereticis  inteUigamus, 
cum  reputentur  quasi  Sodoma  et  Gomorrha,  cum 
etiam  ad  Ecclesiasticos,  qui  Dei  non  observavere 
mandata,  et  egressi  sunt  a  praeceptis  ejus,  dicatur 
per  Isaiam  :  Audite  verbum  Domini,  principes  SodO' 
morum,  et  attendite  in  legem  Domini^  populus  Go^ 
morrhx  {Isai.  i,  10).  Et  ad  presbyteros  cupientes 
sub  figura  Susannae  Ecclesiae  corrumpere  castita- 
tem,  dicat  Daniel :  Hoc  est  judicium  Dei :  semen 
Chanaan,  et  non  Juda  {Dan.  xiii).  Et  ut  sciatis  quo- 

n  tiescumque  Sodoma  et  Gomorrha  et  >Egyptu8  no- 
minantur,  non  de  his  dici  provinciis,  quas  oculia 
cernimus,  sed  de  aliis  spiritualibus,  quibus  sermo 
propbeticus  comminatur  :  legite  in  Apocalypai 
Joannis  :  Locus  autem  in  quo  Dominus  crudfixm 
est,  vocatur  spiritualiter  Sodoma  et  /Egyptus  {Apoc. 
XI,  8).  Si  ergo  Jerosolyma  in  qua  crucifixus  est 
DominuSjVocatur  spiritualiter  Sodoma  et  >Egyptu8« 
quare  non  econtrario  ^gyptus  et  Sodoma  et  Go- 
morrha,  si  opera  fecerunt  Jerusalem,  et  terrao  Ju- 
dae,in  terram  sortis  Domini  transferantur  ?  Denique 
et  David  non  erat  de  sacerdotibus,  nec  licebat  ei 
comedere  panes  propositionis  (I  Reg.  xxi),  sed  quia 
per  singula  crescebat  opera,  et  persecutio  Saul  vir- 
tutura  illius  profectud  erat,  propterea  in  fuga  sua 
dum  nescit,  subito  antistes   enicitur,at  accipit  pa- 

C  nes  propositionis,et  non  violat  mandatumDei.  Hoc 
totum  diximus,  quia  Moab  ut  Sodoma  erit,  et  filu 
Ammon,  ut  Gomorrha.  Damascus  quoque  quae  in- 
terpretatur,   sanguinem  bibens,  aut  sanguis  sacci^ 
70S  eritderelicta  a  Dei  misericordia,  quasi  acer- 
vus  salis.  Quia  enim  princeps  ejus  est  rex  Aretba, 
et  Damasceni  Paulum  occidere  cupiunt,et  per  mu- 
rum  in  sporta  dimittitur  {Act.  ix),non  dicitur  ad  Da- 
mascum  :  Vo$  estis,  sal  mundi ;  necillud  sal  vocatur, 
quod  semper  offcrtur  in  victimis,sed  quod  infatua- 
tum  est,  et  de  quo   in  Evangelio  scribitur:  Si  au- 
tem  sal  infatuatum  fuerit,  in  quo  salietur  I  ad  nilU- 
lum  est  utile,neque  in  terram,neque  in  sterquitinium, 
sed  foras  projiciunt  illud,  ut  ab  hominibus  conculce^ 
tur  {Matth.  v,  13).    Et  Moab  igitur,    et  Ammon  et 

n  Dama8cus,qui  sesc  adversus  Domini  scicntiam  para- 
verunt,  et  blasphemaverunt  populum  Dei :  et  dixe- 
runt  in  eum  plurimas  contumelias,  et  voluerunt 
dilatare  terminos  suos  in  terra  EccIesiaB,  et  popn- 
lum  Dei  possidere,  desertaB  erunt  et  deatructsB  [Al. 
destitutaej,  et  reliqui  de  populo  Dei,hoc  eat,  viri 
Ecclesiastici  inScripturis  Dominicis  eruditi  diripient 
eos,  et  residui  gentis  DominicsB  possidebunt  eo8, 
et  hoc  eia  erit  pro   contumeHa,   quia  [AL  qna]  ex- 

stis  exemplaribus  banc  praB  illa  vocem  obtinuisae» 
discimus  cx  Gomplutensi.  Item  scribiturf  pro  diei- 
tur,  praBfert  idem  ReginaB  ms. 


1367 


8.  BUSBBH  BIBRONYMI 


probraveruat  et  magnificati  sunt  contra  Domioum  ^ 
omnipotentem.  Vide  clementiam,  vide  misericor- 
diamDomini :  contumeliam  patitur,  blasphematur, 
dirlpiuntur  termini  ejus  :  et  ille  quid  facit  ?  Mittit 
ad  reliquias  populi  sui,  dt^  quibus  diximus,  ut  sibi 
blasphemantes  dividat,et  in  suam  ducat  possessio- 
nem.  Multo  enim  stulto  melius  est  servire  sapienti, 
et  fatuitatem  ejus  Domini  sapientia  corrigi,  quam 
suas  eum  stuititiae  derelinqui.  Veniet  itaque  Domi- 
nus  omnipotenSy  et  manifestius  erit  super  cos, 
quem  nunc  nesciunt,  quem  ignorant :  et  disperdet 
omnia  dogmata,  id  est,  dsos  eorum,  et  diversarum 
gentium  idola,  utpostquam  simulacra,  quoe  de  suo 
sibi  sensu  composuerant,  eversa  fuerint,  conver- 
tantur  gentes  ad  Dominum,  et  unusquisque  in  loco 
8U0  adoret  eum  quem  nesciebat  ante.  P 

(Vers.  12  seqq.)  Sed  et  vos,  jEihiope$^  interfecU 
gladio  meo  erilis :  et  extendet  manum  smm  super  A- 
quilonem,  et  perdet  Assur :  et  ponet  speciosam  in  so- 
litudinem  et  in  invium  et  guasi  desertum.  Et  accuba- 
bunt  in  medio  ejus  greges  :  omnes  bestix  gentium,  et 
(mocrotalus,etkericius  in  iiminibus  ejus  morabuntur  : 
vox  cantantis  in  feneslra,  corvus  in  superiiminari : 
quaniam  attenuabo  robur  ejus,  Hxc  est  civitas  gio- 
rtosOf  habitans  in  conlidentia,  qux  dicebat  in 
corde  suo  :  Ego  sum^  et  extra  me  non  est  aiia 
709  amplius :  quomodo  facta  est  in  desertum  cu- 
bile  bestise  ^  omnis  qui  transit  [Al.  transibit]  per 
eam,  sibilabit^  et  movebit  manum  suam,  LXX  :  Et 
voSf  jEthiopes,  vuinemli  gtadio  meo  eritis  :  et  exten^ 
dam  manum  meamsuper  Aquiloncm^et  (a)  perdam  As" 
syrium,  et  ponam  Niniven  in  solitudinem,  et  inaquO'  C 
sam  quasi  desertum,  El  pasceniur  in  medio  ejus  gre" 
ges^et  omnes  bestix  terras :  ei  chamoeleontes  et  hericii 
in  prxsepibui  ejus  cubabunt^  et  bestix  ciamabunt  in 
foveis  suis  [Al.  ejus],  et  corvi  in  portis  ejus :  quta  ce^ 
dnu  altitudo  eju^ :  hssc  est  civitas  malis  dedita,  quae 
habitat  in  spe^  qux  dicit  in  corde  suo :  Ego  sum,  et 
non  est  post  me  amplius ;  qu^modo  facta  est  in  solitu- 
dinem  pascua  bestiarum  ?  omnis  qui  transil  per  eam^ 
sibiiabii,  et  movebit  manus  suasJudm  totum  hoc  ca- 
pitulum  et  duo  superiora  contra  Philisthiim,  et 
Moab,  et  filios  Ammon  ad  adventum  Ghristi  refe- 
runt,  quem  putant  in  consummatione  mundi  esse 
venturum,quiexstruat  Jerusalem,et  populum  suum 
liberet  de  manugenlium,qua  tenentur  :  et  hoo  so- 
nare  quod  dicitur  :  Et  adorabunt  eum  viri  de  loco  ]) 
suOfOmnes  insuix  gentium,  Non  solum  autem  supe- 
riores  gentes,  sed  ^flthiopes  quoque  et  Assyrios  et 
Niniven  urbem  Assyriorum  eo  tempore  ponendam 
esse  in  soiitudinem,  et  cubaturas  [At.  cubituras  in 

(a)  Ms.  Reginae,  perdet,  et  mox  ttonety  ad  GraBcum 
dbtoAtt,  et  Oijffet. 

(b)  De  hac  voois  significatione  et  lectionis  varie- 
tate  diximus,  tom.  IT  adversus  Ricbardum  Simo- 
nem,  pravo  sensu  Hieronymi  opera  aubvertentem. 
Vide  infra  annotationes  nostras  marginalesin  Aggsei 
caputi.  Mart.  ~  Quasi  idem  sit,  inquit  Bochartus 
Jerozoic.  cap.  v,  :nn  per  Cheth,  et  yyt;  per  Ajin: 
qfiod  Hieronymo  nullus  eoncesserit.  Nam  ai7  per 


ea  omnes  bestias  terrSySive  ui  in  Hebmo  scriptun 
est,  omnes  bestias  gentium :  ex  quo  ngnificari  putaiit 
de  cunctis  nationibus,  qus  eversur»  aunt  NiniTen. 
Et  quia  Ninive,  speciosa  interpretatur,  in  prasaeiiU 
loco  speciosam  referunt  ad  Babylonem.  Et  omne 
quod  scquitur  :  Onocrotaius  et  tiericius  in  timinibm 
ejus  morabunturt  et  caetera,  Babyloni  potins  eon?»- 
nire,cujus  et  in  Isaia  eadem  solitudo  praedicitiir.  Et 
econtrario  alii  afnrmant,manifeste  de  Assyrio  diei, 
de  quo  jam  praBcesserat :  Et  extendet  manum  num 
super  Aquilonemyet  perdei  Assur^  et  ponet  NiniBen  m 
soiitudinem,  Per  [Ai.  Post]  Assyrioe  enim  mag[i8Ni- 
niven  intelligi,  quam  Babylonem,  qufle  civitas  Cbal- 
daeorum  est.Quod  autem  ait :  Onocrotalum  el  heri- 
cium  in  cardinibus  ejus,et  corvum  insupeiiimibtri, 
solitudinis  esse  indicia  [Ai,  judioia],  et  onoerotsl^ 
rum  duo  genera  :  aliud  aquatile»  IIO  alinid  soli- 
tudinis.  Et  quod  ait,uoj;  cantantis[A\,  cantici]  in/^ 
ncstra^  vel  demones  inteliigi,  vel  varianim  vooei 
volucrum,  quae  solent  in  desertia  urbibus  comnM» 
rari.  Praeterea  quod  et  noe  et  LXX  similiter  tmik 
tulimus  :  Corvus  in  superliminarit  m[b)  H^mBope- 
nitur,  HARBB  (iiy),quod  secundum  lectionisdiw- 
sitatem  onn)»  vel  siceitaSy  vei  gUtdins^  vel  e9Fm 
accipitur.  Unde  et  Aquila,  gladium,  alii  eievitalm 
interpretati  sunt.Et  posteversionemquasi  iiiaotaf 
ruinas  ejusysermo  prophetious  loquitur :  Hme  eAd^ 
vUas gioriosa^  habitans  in  eonfidentia^  qumdictkeiU 
corde  suo :  Ego  «ttfn,  et  extra  me  nan  e$t  atia  mn^ 
piius :  quomodo  facta  est  in  desertum  cubHe  heMt 
Omnis qui  transit  [Al.  transierit]per  eam,$ibii abit,  4 
movebit  manum  suam.  Juxta  hoo  antem  qaod  fupiff 
diximu8,aut  vere  [Al,  verae]  in  deserta  nrbe  habil^ 
bunt  ]oe8tiae,aut  certe  sub  bestiarum  figura  mfllli» 
rum  nationum  varietas  indicatur.Quod  ei  qttispJM 
quffisierit,  quomodo  juxta  historiara  ad  tempM 
Nabuchodonosor  haBc  prophetia  referatur :  MH»^ 
pibus  etiam  nuncupatis  et  Assyriis^quibua  Medi  il 
Persad  nihil  fecerint,  legat  historias,  et  videbit  M^ 
syrios  quoque  et  iEthiopee  Medis  hiieae  BabjeetOik 
et  Gambysis  regnum,  et  Gyri  potentiam^  et  oonil 
quas  deinceps  sint  secuta.  HaBO  Judasoe  diott  lill 
Gasterum  si  notaverimus  in  omnibns  Scriptafii  M 
thiopes  eos  appellari,  qut  penitus  iu  vitia  saflt  d^ 
mersi,secundum  illud  quodin  Jeremia  Iegima»:t 
muiabit  Mthiops  pellem  suam  (Jer.  xiii,  23),  Mtk^ 
pibus  ad  melioraconversisspeseritynuUum  qiAf^ 
luerit  agere  poenitentiam,  a  salute  ^ienom  km 
Unde  et  prius  anima  polluta,et  deUctorum 
inquinata,  dicit :  Nigra  sum  {Cant.  i,  4).  Bt 
in  fine  Gantici  canticoramjde  eadem  jam  pargiiitf 

Ajin  et  Cholemt  corvum  sonat ;  sed  3in  per  CMI^i 
Cholem^  siccitatem^  eivasiitatem;  aut  gtadiumk^mA 
Segol,  At  non  HebrsLis  litteria  determinataqpia  fljv 
vocis  scriptura^  sed  Latinis  Haret^^  quae  utriqoe  fli- 
brffi<i3  respondere  vox  possit,  scriptum  eet  abHi» 
ronymo  :  neque  adeojure  aBooharto^  ahiaqorpit 
eum  criticorum  filiis  acousatur.  Gonlbr  jpmarf 
Dootorem  infra  in  cap.  i  Aggaai,  vers.  11. 


1960 


COMMENTARIORCH  IN  SOraONIAM  LIBER.  CAP.  II. 


mo 


loto  per  jpcBnitontiam   sGribiiur  :  Qux  est  ita,  qux  A  <Iextrum  vocant  qui  flatu  illius  refrixerunt,  qui  tan- 


ascendit  dealbata  (Cant.  nii,  5) ;  Moyses  quoque,  id 
tmiy  Lez  Domini  spiritualis,  iEthiopissam  de  genti- 
bos  duxit  uxorem  (Exod.  n) :  et  Maria,  id  est,  syn> 
agoga  Judsorum :  et  Aaron,  id  est,  carnale  sacer- 
dotium,  et  non  secundum  ordinem  Melchisedecb, 
murmurant  adversus  Legem,  sed  frustra.  Statim 
enim  synagoga  perfunditur  711  lepra,  et  extra 
eastra  projecta,  completo  tempore,  ipso  orante 
Moyse,  in  castra  reducitur.  iEthiopise  enim  manus 
Jam  pnevenerat  Deum  (Ps,  lxvii).  Comminatnr  ita- 
qae  nunc  sermo  divinus  his  qui  peccatis  inhflBren- 
U»,  et  obiiti  sordibus  delictorum,  nolunt  ad^me- 
liora  eonverti,  et  tenebrosum  colorem  eluere,  et 
eomminatur  eis  gladium,  de  quo  puto  scribi  et  in 


tum  nomine  dexter  est,  csterum  re  et  opere  potius 
in  sinistra  est.  Postquam  autem  extenderit  manum 
suam  super  Aquilonem  Dominus,  perdet  etiam  As- 
sur,  qui  interpretatur  euOuvcuv  quem  multi  putant 
dirigentem  dici,  sed  falsum  est :  euOuvwv  enim  coar- 
guens  dicitur,  atque  convincens,  Et  quoniam  diabo- 
lus  ipse  est  inimicusetultor,  et  ipse  peccata  sugge- 
rit,  et  postea  in  peccatis  coai^uit  peccatores,  idcirco 
euO-jviov  focatur.  Hunc  ego  esse  reorprincipem  As- 
syriorum,  qui  habitat  ad  Aquilonem,  et  metropolim 
habet  Nivinem,  et  dicit  in  Isaia  :  Forlitudine  faciam, 
et  sapientia  intellectus  auferam  terminos^gentium,  et 
vires  earum  depascar  (!sai.  x,  sec.  LXA).  Porro  quod 
sequitur  de  Ninive  vastata :  Et  pascentur  in  ea  gre- 


CteneAi :  Statuii  Cherubim,ei  fiammeum  gladium,  qui  n  ges,  et  omnes  bestix  terrse,   chamxteontes,  et  hericii 


vertit  ad  custodiendam  viam  tigni  vitse.  Et  in  Isaia : 
Indttcet  gtadium  magnum  et  sanctum  (a)  super  draco- 
nem  eoluhrwn  tortuosum^  et  interficiet  illum  in  die 
Ula  (Isai.  xxvii,  1,  sec.  LXX).  Et  dicit  eos  vei  vul- 
nerandos  vel  interficiendos  gladio,  ut  timentes  poB- 
Bas,imitenturNiniven,  et  agant  poenitentiam  (Jonse 
ni),  et  non  sustineant  qusB  Dominus  comminatur. 
Quod  quidem  et  Jeremiss  prophetia  sonat :  Loquar, 
inquit,  super  gentem,  et  super  regnum,  et  auferam  et 
disperdam  eps :  et  si  pamitenHam  egerint,  et  ego  poe- 
nHenliam  agam  de  omnibus  malis  quse  locutussum^ut 
facerem  m(/«^.xviii,7,8).Etutsciatis  proptercanunc 
Dominum  comminari  yEthiopibusgladium,uteosad 
moliora  convertat,post  paululum  in  hoc  ipso  libro  de 
iBthiopibus  infert :   Ultra  ftumina  /Ethiopise,  inde 


in  prxsepibus  ejus  accubabunt,  tt  bestix  requiescent  in 
cardimbus  ejus,  et  rorvi  in  fenestris  ejus,  et  cffiiera : 
videtur  mihi  juxta  illud  intelligi  debere,  quod  vel 
in  Jona,  vel  in  Naum  propheta  scriptum  est.  Et  in 
Jonaquidem  Niniven,  id  esi,  speciosam,  quae  ad  prs- 
dicationem  Jonffi,  id  est,  columbas,  egerit  poeniten- 
tiam,  Ecclesiam  interpretati  (d)  sumus  de  gentibus 
congregatam.  In  Naum  vero  super  mundo  intelli- 
gentiam  temperavimus  .*  etde  mundo  quidem  non 
difHcile  est  interpretari  et  dicere,  quod  quando  JE' 
thiopes  vulnerati  gladio  Domini  fuerint,  et  extende- 
rit  manum  suam  super  Aquilonem,  et  perdiderit  As- 
syrium  principem  mundi,  etiam  ipse  mundus  cum 
principe  suo  pereat,  et  ad  maximam  solitudinem  re- 
digatur,  et  nujli  miserabilis  sit,  sed  omnes  ad  ruinam 


9mppiiceMmei(b)fiiiidispersorummeorumdeferentnwr  C  ejussibilent,etmoveantmanussuas.  DeEcclesiaau- 


nttf  mihi  (Infra  iii,  10) :  sive,  ut  in  LXX  habetur : 
Be  fhubus  fluviorum  jEthiopise  suscipiam  dispersos 
msof,  et  offerent  hosiias  mtVi^Post  hffic  non  loquitnr 
DominufiT  ut  dupra  ;  sed  prophetieus-  spiritus  de  eo: 
Et  extendetnuinum  suam  super  Aquilonem,etperdet  As- 
sur  (Jer.  i,i4).  Aquilonem  de  quo  Jeremias  scripsit : 
Ab  aqmUone  exardescent  mala  super  omnes  habitatores 
terrm.  Etde  qno  Salomon  commemorat:  Aquilo  du- 
rus  ventus :  nomine  autem  dexter  vocatur  (Prov.  xxv, 
28).  Propterea  autem  extendit  inferentem  supplicia 
Dei»  manum  suam,  ut  et  Aquilo  sentiat  pGsnas,  et 
hi  qui  in  terra  ejus  sunt,  ad  quam  juxta  Zachariam 
pargniite^i  nigri,  de  quibus  dicitur:  Erant  [Al. 
In  qao  erans]  eqm  nigri,  ibant  m  terram  Aquilonis 


tem  videtur  prima  fronte  esseblasphemum,  quodea 
fbtura  sit  invia  et  deserta,etbestiffi  habitent  in  ea,  et 
postea  ei  cum  insultatione  dicatur  :  Hffic  est  civitas 
maiis  dedita,  quffi  habitabat  in  spe,  quffi  dicebat  in 
corde  suo :  Ego  sum,et  non  eslpraeter  me  amptius^quo' 
modo  factaestinsotitudinem,pascua  bestiarum?Sed  qui 
71 S  consideravit  illud  Apostolicum  in  quo  di- 
citur  :  In  novissimis  temporihus  instabunt  lempora 
pessima,et  erunt  hominessui  amatores^avari^arro" 
gantes,superbi,blasphemi,parentibusnonobedientet, 
ingratitScelesti,sineaffectione,sinepacefaccusatores, 
intemperanteSyCrudeles,  odio  habentes  bonum,prodi' 
tores,temerarii,  inflati,  voluptatum  amatoresmagis 
quam  Deiihabentes  formam  pietatis,  virtutem  autem 


(Zsuh,  VI,  6),  Et  pulchre  qui  moverit  pedes  suos,  et  j)  ejusdenegantes  (II  Tim.  iii,  1,  seqq.).  Necnon  et  hoc 


reoesaerit  ab  Orlente',  de  quo  idem  propheta  ait : 
Eeee  vir^  Oriens  nomen  ejus  (Ibid.,  12),  et  ad  Ooci- 
dentem  reepexerit,  statim  pergit  ad  Aquilonem,  qui 
(f)  aoo  est  dexter,  sed  nomine  dexter  vocatur.  Quod 
qiiidem-et  oorporaliter  intenigitnr,719  ut  quicum- 
qua  i»  Oriente  steteritj  et  verterit  ee  ad  Occidentem 
roipnieBS,  ad  dexteram  habeot  Aquilonem,  quem 


quod  in  Evangelio  scriptum  est,  quod  multiplicata 
iniquitate,  refrigescat  charitas  multorum,  intantum 
ut  in  illo  tempore  compleatur:  Venmtamen  veniens 
Filius  hominis  putas  inveniet  fidem  super  terram 
(Matth.  ixiv,  12)?non  mirabitur  de  extrema Ecclesiffi 
vastitate,  quod,  regnante  Antichristo,  redigenda  sit 
in  solitudinem,  et  tradendabostiis,  et  passura  qus- 


(a)  Interserit  Victorius,  et  fortem^  juxta  Grfficum 
Septeaginltt  teaetum. 

(Jb)  mem  oorrigit,  fttia^ex,  Hebraico  et  Vulgata  edi- 
tieiie:  apud  LXX  pro /tiui,  legitur  suseipiam. 

(B)^biMiBiir.ifte.fen)a»n#fydf/  deater,  sednomine. 


non  habentur. 

*  Id)  Atqui  nondum  Jonam  illustrare  cosperat.  For- 
tasse  licia  et  subtegmina  apud  se  toxendo  operi  jam 
paraverat,  atque  ea  sunt  qus  hic  laudat. 


1371 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


(sn 


cumque  nunc  propheta  describit.   Si   enim  Deus  A.  nena  sus  malitis  evomere :  et  non  solum  hoe  faeere, 


propter  infldelitatem  ramis  natu  ralibus  non  pepercit, 
sed  fregit  eos,  et  posuit  flumina  in  desertum,  et 
fontes  aquarum  in  sitim,  terramfructiferamin  sal- 
Buginem,  propter  malitiam  babitatorum  ejus  ;  cur 
non  econtrario  eos  de  quibus  dixerat :  Posuit  deser- 
tum  in  paludes  aquaruntf  et  terram  sine  aqua  in  fontes 
aquarum  ethabitarefecit  ibiesurientes,  et  caslera,  et 
quos  inseruit  de  oleastro  in  radicem  bonsB  olivae,  si 
immemores  beneGcii  rccesserint  a  conditore  suo,  et 
adoraverint  Assynum,  evertat  et  ad  eamdcm  sitim 
reducat,  in  qua  prius  fuerant?  Quod  cum  generaliter 
in  adventu  Antichristi,  sive  in  fine  mundi  possit  in- 
telligi :  tamen  quotidie  in  his  qui  simulant  se  esse 
de  Ecclesia  Dei,  et  operibus   negant,  auditoresque 


sed  operaquoque  sua  qusTpo7cixa»c  inaQUB  vocantur, 
movere.  Ac  ne  putes  quia  colubrum  Dominavimas, 
violenter  nos  manus  colubri,  pro  opere  intelligere, 
accipe  testimonium  Salomonis:  MorSyei  vita  in  sm- 
nibus  lingua;  {Prov,  xviu,  21).  Uasc  diximus,  nt  po- 
tuimus  interpretationi  allegoriae  servientes.  Si  qoii 
autem  magis  verisimilia,et  habentia  rationem  quam 
a  nobis  sunt  disserta  repererit,  illius  nnagis  lector 
auctoritate  ducatur. 

(Cap.  I!I.  =■  Vers.  1  seqq.)  Ka?  provoaiitix  et  n- 
dempta  civitas :  columba  non  audivit  vacem,  et  m 
suscepit  disciplinam  :  tn  Damino  non  esi  confisa^  td 
Dominum  [Vulg.  Deum]  suum  non  appropinquamL 
Principes  ejus  in  medio  ejus,  quasitin  leonesr^ 


legis  sunt,  et  non  factores,  accipi  potest,  (a)  qui  fru-  |^  gientes:  judices  ejus  lupi  vesperx^  non  relinqueboMt 


stra  speciosos  se  esse  jactent,  cum  habitent  in  eis 
greges,  vitiorum  scilicet  multitudo,  et  brutaanima- 
lia  corpori  t>ervientia,  et  omnes  bestiaB  lerraB,  quas 
corda  eorum  comedunt,  et  chamaeleontes  qui  non 
habent  unum  colorem  ;  sed  diversis  peccatis^  nunc 
avaritia,  nunc  luxuria,  nunc  crudelitate,  nunc  Jibi- 
dine,  nunc  tristitia,  nunc  exsultatione  per  momenta 
mutantur.  Et  hericii  in  praesepibus  eorum,  animal 
spinosum  et  plenum  sentibus,  et  vulnorans  quid- 
quid  contigerit.  Sed  et  bestiae  cubabunt  in  forami- 
nibus,  id  est,  in  cordibus  eorum,  et  corvi  immundae 
114  aves  in  portis  eorum,  vel  in  ore,  vel  in  auri- 
bus,  quo  aut  loquantur  semper,  aut  audiant  mala. 
Postquae  inferturet  dicitur :  ideo  Ecclesiam  bsec 
passuram  fore,  vel  esse  perpessam,  quod  in  super« 


m  mane.  Pvophetx  ejus  v€sani,viri  infideles  :  Sa^ 
dotes  ejus  potlueruni  sanctumt  injusie  egerunt  amtn 
legem.  Dominus  justus  in  medio  ejus  non  faciei  iniqfd- 
tatem.Mane  manejudicium  suum  dabii  in  luce^  ei  m 
'  abscondetur :  nescivit  autem  iniquus  confusionem  :dit- 
perdidilgentes,  et  dissipati  sunt  anguti  earum :  deser- 
tas  feci  vias  eorum,eo  quod  non  [Vulg.  dum  non]  est 
qui  transeat :  desolatx  suni  civitates  eorum^  non  n^ 
manente  viro^  neque  ullo  habitatore,  Dixi^  aitamen  ti- 
mebis  me^suscipies  disciplinam,ei  non  peribii  habitS' 
cutum  ejus  propter  omnia  in  quibus  visiiavi  eam,  fS' 
rumtamen  diluculo  surgentes  corruperuni  omnes  cogi' 
tationes  suas,  LXX  :  0  illustris  ei  redempta  avitas, 
columba  non  audivii  vocem,non  suscepii  disc^dinam: 
in  Domiho  non  est  confisa,  et  ad  Dominum  suum  iiat 


biam  se  elevaverit,  et  quasi  cedrus  suum  cacumen  G  appropinquabit,  Principes  ejus  m  ea  veluii  rugientis 


erexerit,  malis  operibus  dedita,  et  nihilominus  futu- 
ram  sibi  beatitudinem  repromittens,  et  in  corde  suo 
caeteros  despiciens,  ncc  putans  quemquam  esse  prae- 
ter  se,  et  dicens  :  Egd  sum^  et  non  est  alia  prseter  me 
uttra :  quomodo  ergo  facta  est  in  solitudinem  pascua 
bestiarum?  Ubi  enim  prfns  habitabat  Pater,  et  Fi- 
lius  et  Spiritus  sanctus,  et  angeli  ejus  ministeriis 
praesidebant,  tunc  habitabunt  bestiae,  de  quibus  et 
propheta  comploratdicens :  Netradas  bestiis  animam 
confUentemtibi(Ps.L3ixm^  49).  Omnis  qui  transibit 
per  eam,  sibilabit  et  movebit  manus  suas.  Quod  si 
de  aogelis  intellexerimus,  ita  intorpretabimur :  cum 
transierint  per  eam  angeli,  et  non  manserint  in  ea, 
utprius  facereconsueverant,  stupebuntetmirabun- 


leones  ijudices  ejus  sicut  lupi  Arabix,  non  dimitiebaid 
in  mane :  prophetss  ejus  portantes  spiritum,  viri  con- 
temptores :  Sacerdotes  ejus  polluunt  sanda,  ei  impie 
agunt  in  tegem :  Domirnu  autemjustus  in  medieejus, 
et  non  faciet  iniquitatem.  Mane  mane  judieium  swsm 
dabit  in  tuce^  et  non  est  absconditus,  et  nescii  iniquiti' 
tem  in  exactione,  nec  in  sempitefTium  injustiiiam :  di- 
traxi  superbos^  dissipati  sunt  anguti  eorum :  destnxi 
vias  eorum  ut  penitus  non  transeani  :  defecerunt  091- 
tates  eorum^  eo  quod  nullus  subsisterei^  neque  kabi- 
taret,  Dixi,  verumtamen  timebitis  me^  ei  susdpietis 
disdplinam,  et  non  peribitis  de  oeulis  ejus  cr  om- 
nibus  m  quibus  ultus  sum  super  eam,  {b)  Prsfparare, 
consurge  dituculo :  disperierunt  omnes  racemi  eorum. 


tur :  et  non  eam  fuicient^  et  sustentabunt  ruentem  n  Multi  putant  propter  consequentiam  sermoms  dici 


manu  sua^  sed  levabunt  manus  et  pertransient.  Vel 
certe  cumsibilo  attollent  manus,  et  quasi  plangen- 
tes  in  morem  lugentium  concrepabunt.  Si  autem 
hoc  de  diabolo  et  angelis  ejus  voluerimus  accipere, 
qui  vineam  quoque,  quaede  ^gypto  translata fuerat, 
vastaverunt ;  dicemus,  per  animam  de  qua  Ghristus 
recesserit,  et  quae  prius  templum  Oei  fuerat,  et  esse 
desivit,  transire  serpentem,  et  sibilare  in  ea,  et  ve- 

(a)Ms.  Rcgin.,   quod  frustra  speciosa  esse  seja- 
ctent, 

{b)  Postremus  iste  versiculus,  Prasparare,  etc.,  in 
Regm.  ms.  hic  non  habetur. 


adversum  Niniven,  de  qua  supra :  Ei  perdet  iuy- 
riumjCt  ponet  Niniven  in  solittuUnem.  Sed  nunqoam 
Scriptura  Niniven  columbam  vooaret :  iicet  in  Je- 
rcmia,  a  facie  gladii  columbse  de  Nabnchonosor 
quidam  dictum  putent  (J^.xv).  Sed  sciendom  qood 
alii  econtrario  asserant,  pro  columba,  ibi  poase  in- 
telligi  716  (c)  *EXXd8a,id  eeifiraeciam^nt  BitseDsm, 
a  facie  gladii  Jona^  id  est,  a  faeie  gtadii  Greecia :  Jont 

(c)  Idem  ms.6/aam,qul  et  verba^a  fade  gladii  Jaas, 

Rraetermittit.  Proxime  superiorem  ezpoaitionem  di 
abuchodonosor  ipse  probat  llieronYmue  in  Gom- 
ment.  in  Jerem.  cap.  xxVf  in  fine  i.Ntn^  iiwrvMhr, 


1313 


COMMBNTARIORUM  IN  SOPHONIAM  LIBER.  CAP.  III. 


1874 


enim  tam  columbam  quam  OraBciam  signiflcat.Unde  A 
etusque  bodie  Grsci  JoneSyet  mare  appellatur  Jo- 
nium,  et  apud  Hebraeos  permanet  eorum  vetus  vo- 
cabulum.  Sed  et  principcs  Komani  apud  barbaras 
nationes  antiquum  Tocabulum  retinentes,  Gssares 
appellantur.  Omnis  itaque  contra  Jerusalem  sermo 
est :  YaB  civitas  quondam  columba,  semper  peccans, 
et  captivitatlbus  tradita,  et  rursum  redemptaaOo- 
niino.  Vs  civitas  provocatrix  :  quod  significantius 
Hebraice  dicitur  mara   (riNID))    id     est,   Tcxpairi- 
xpa^ouva:quod  nos  possumus  dicere,Deumamarum 
facien8,id  est,tuo  vitio  dulcem  Dominum  atque  cie- 
mentem  vertens  in  amaritudinem,  ut  qui  misereri 
vult,  punire  cogatur.  Non  audivit  prsceptum  Do- 
xnini,et  correpta  noluit  suscipere  disciplinam  ;  nec 
prementibus  malis  aliquando  conOsa  est  in  Domino  p 
Deo  suo ;  nec  ambulavit  post  tergum  ejus  ;  necdi- 
cente  eo  :  Ego  Dominus  appropinqmns^    et  non  de 
longe  (Jer,  xxiii,  23),  ipsa  ei  appropinquare  voluit. 
Describuntur  quoque   principes  ejus,  et  judices,  et 
prophetae,  et  sacerdotes,  ut  in  civitate  populum,  et 
in  his  quao  dixi,nominibus  dignitatum,principe8  ac- 
cipiamus.  Principesigiturejus  quasi  leonessemper 
TersabunturinprffidiSjetadefTundendumBanguinem 
subjectorum  :  judices  ejus  rapaces^non  dimittentes 
aliis  quod  possint  rapere.Propbet»  ejus  insanientest 
sife  stupentes, quod  Hebraice  dicitur  (a)  phoezim,  et 
Aquila  transtulit(^)6ap,^euTal,  loquebantur  quasi  ex 
ore  Domini,et  omnia  contra  Dominum  praBdicabant, 
Sacerdotes  in  locosanctuariicommiseresacrilegium, 
ei  cum  contra  legem  facerent,ex  lege  victimas  oife- 
rebant.  Propterea  quiailli  egeruntinjusle,Dominu8  C 
Jastue  non  facietiniquitatem^sed  restituet  urbi  pes" 
aims  quae  meretur.  Maneftnane, id  est,  manifeste  e^ 
absque  717  diqua  ambiguitate  faciet  de  ea  judi- 
dum,nec  erit  quod  ab  eo  possit  abscondi  .Et  boc  faciet 
Dominus,ut  correptacivitasconvertatur  ad  melius- 
Sed  iniquus  Israeinoncognovitconfusionemsuam, 
nec   intellexit  idcirco  sibi  illatas  plagas,  ut  ageret 
poBnitentiam.Vindicavi  te,inquit  postea  degentibus, 
ei  deetruxl   imperia  earum,  ut  qui  per  plagas  me 
non  senserastsaltem  per  beneficia  cognosceres.  Vel 
certe  sic  intelligendum  :  Disperdidi  omnes  civitates 
tuas,  o  Juda,  et  omnes  subjectos  tibi  pagos  et  tri- 
buB,  et  diversa  conOnia,et  tanta  hominum  vastitas 
foit,  ut  non  eeset  qui  habitaret  in  urbibus  tuis  ;  et 

inonit,  columbam  Domini  intelligi  Nabuchodoonsor^  ^ 
^tis  tupra  eum  voeari  servum  Domini  legerit, 

(a)Confictam  lectionem  Grscam  hic  nobis  obtru- 
dant  veteres  editiones  :  Erasm.  et  Marian.  leguot 
enim  lv6ou<riat^6(jLevoi,cujus  vocis  nuUum  exstat  vq- 
stigiam  in  codicibus  mss.  qui  distincte  retinent' 
A(;[ail«  lectionem,  nempe  Oa(jLTat  sive  Oajxircal  cum 
ic  m  medio,  quod  elementum  omissum  videtur  ab 
antiquis  exscriptoribus  linguee  Grscas  prorsus  im- 
periti8.6ap.ircai  porro  stupentes,  id  est  insanicntesdi- 
cuntur  propter  furorem  et  insanias  pseudeprophe- 
iarum  et  similium  falsorum  doctorum.  Mart. 

(6)Hanc  vocem,6a(Ji6euTal,codicis  Reginomonitu, 
faeem  prcferente  Montfauconio  in  llexaplis,  resti- 
^oimaB.  Soriptum  nempe  ita  invenimus  6aMbirTM, 
qiiam  Boriptoram  uno  alterove  looo,  quod  duotus 


postquam  hoc  feci^misi  prophetas  meos  consurgens 
diluculo,  et  ad  pcBuitentiam  provocans,  dixique  : 
Feci  quidem  tibi  baec,  o  Jerusalem,  sed  feci  ut  ti- 
meres  me,et  susciperes  disciplinam,  et  non  periret 
habitaculum  tuum,  hoc  est;  templum,  propter  om- 
nia  scelera  quse  gesseras.At  econtrariothabitatores 
Jerusalem,  me  eos  ad  pcenitentiam  provocante, 
quasi  de  industria  et  ex  contentione  diluculo  sur- 
rexerunt,  ut  festinatione  qua  ad  me  redire  debue- 
rant  complerent  omnes  cogitationes  suas,  et  opere 
demonstrarent,  quod  menle  conceperant.Hoc  juxta 
Hebraicum.  Gaeterum  illustris  et  redempta  civitas 
Ghristi  sanguine,  juxta  superiora  perspicue  Eccle- 
sia  intelligitur,  quse  et '  vocatur  columba,  propter 
simplicitatem  muititudinls  in  ea  credentium.  Hffio 
non  audivit  vocem  Domini,  neque  suspicere  vo- 
luit  disciplinam,nec  cpnfisaestin  Domino,qi]ia  no- 
luit  appropinquare  ad  Dominum  Deum  suum,  ut 
mereretur  veniam  peccatorum.  Prustra  enim  quis 
vocem  Domini  Dei  sui  audire  se  dicit,  et  confidere 
in  Domino,  quando  operibus  fidem  de8truit,et  ma- 
gis  roammonae  jungiturquam  Domino  Deo  suo,  et 
duplici  corde  accedit  ad  eum,  et  duobus  Dominis, 
ssculo  et  Deo  militare  posse  se  credit.  Hujus  prin- 
cipes  sunt  sicut  leones  rugientes.  Non  ambigimus 
de  rugitu  leonum  ct  discursu  :  quando  viderimus 
principes  ejus  ita  in  subjectos  populos  detonare,  et 
voce  tyrannica  rabidisque  conviciis  plebem  conte- 
rere,ut  non  pastorem  in  grege,  71S  sed  leonem  in- 
ter  oviculas  putes  frendere.  Judices  quoque  ejus 
quasi  lupi  Arabis,  occidentes  vespere,  et  nil  relin- 
quentes  in  mane :  non  aspicientes  ad  ortum  solis, 
sed  morantes  semper  in  tenebris,et  possessiunculas 
Ecclepi»,  et  ea  quae  in  Dei  donaria  conferuntur, 
vertentesin  lucrum  suum,ut  non  habeant  pauperes 
quod  mane  comedant,qui  quasi  in  nocte,  et  nullo 
vidente,  omnia  populantur  ;  et  cum  luporum  more 
cuncta  diripiant,ne  parvos  quidem  cibos  indigenti- 
bus  derclinquunt.  Prophets  etiam,  id  est  magistri 
qui  se  putant  docere  populos,  et  de  Scripturis  ser- 
mocinari,irveu{XTco(p6pot,idest,portant^^pirtli<m,8iye 
'^pirituales  (  et  hoc  eipcovixux  legendum)  sunt  viri 
contemptores  :  non  enim  docere,  sed  facere  iii  Ec- 
clesiaconvenit.non  factis  verba  destruere.Gaeterum 
tu  cum  alium  doceas^et  ipse  non  facias,  non  tam 
doctor  quam  contemptor  vocandus  es,de  quo  et  in 

ipse  literrarum  monebat,nuIlo  negotio  emendamus, 
ETTAI  in  fine,  pro  ITTM  substituentes.  Porro  hanc 
unam  esse  ^rmanam  lectioncm,  sive  interpreta- 
tionem  Aquiiffi,ex  eo  manifesto  liquet,  quod  ipsum 
verbum  THS  alibi,  sive  Genc.xux,  3,  Oa^jL^eueiv  red- 
diderit,unde  ex  illo  derivutum  nomen  D^tlTISyfuisse 
6a(jL6euTa<  interpretatum,  dubio  vertetur  nemini. 
SutFragatur  et  quam  in  ms.qnondam  noni  seculi  in- 
venisse  se  ait  laudatus  Montfauconius,  Jectio  caal- 
brutaif  quam  commode  satis,  atque  ingeniose  ad 
Graecarum  litterarum  orthographiam  in  nanc  6a{x- 
SeuTat^  exegit.  Erat  vero  in  hactenus  vulgatis  libris 
6x(XTxi,  vei  6a(jLirTat,  quae,  ut  ad  vcram  lectionem 
proxime  decederet,  sponte  se  prodebat  amanuen- 
sium  corruptam  vitio. 


\m 


S.  EUSEBH  BtERONTMI 


m 


Abacoc  ocribitur  :  Videte  contemptores  et  respicite  A  aptari  :  Sine  causa  pereusii  filioM   vestros^  diseifB' 


et  admiramini  mirabilia,  et  disperdimini  (Abac.  i,5). 
Sacerdotes  quoqiie  qui  Eucharistiee  serviunt  et  san- 
guinem  Dominipopulis  ejus  dividunt,impie agunt  in 
legem  Christi,  putantes  euyaptTcfav  iraprecantisfa- 
cere(a)verba,non  vitam,et  necessariam  esse  tantum, 
Bolemnem  orationem,  et  non  sacerdotum  merita, 
de  quibus  dicitur  :  Et  sacerdos  in  (b)  quo  fuerit  ma- 
cula.non  accedet  offerreoblationesDomino{Levit,  xxi, 
juxta  LXX),Gum  haec  faciant  principesjudices,  pro- 
phetje,8acerdotes  Jerusalem^nibilominusclemens  ct 
justus  est  Dominus.  Glemens,  in  eo  quod  a  sua  Ec* 
lesia  non  recedit:  justus,in  eo  quod  reddit  unicui- 
que  quod  merctur.  Postquam  enim  adveneritmans, 
et  nox  hujus  seculi  pertransicrit,  dabit  in  luce  ju- 


nam  non  recepislis  (Jer,  ii,  30) .  Vel  certe  :  timele 
me,et  recipite  disciplinam^ut  non  pereantomoiide 
conspectu  Jerusulem,nec  penitus  ad  solitudinemd»- 
ducatur  super  his  malis,in  quibos  [Al.  qualcomoi- 
natus  sum  ei.Nec  moveat  a[iquem(ut  saepe  jam  dio) 
quod  hsc  adversum  Ecclesiam  dieta  iQterprcter,eiui 
sciat  Jerusalem  in  Scripturis  sanctis  sempertypoiD 
habere  Ecclesiae  :  de  qua  qui  peccaverit,  vel  in  Bt- 
bylonem  abducitur,vel  si  sponte  descenderevoluerit, 
in  Jericho  alatronibus  vulneratur.QuaeestenimiU 
illustris  ut  Ecclesia,  quae  in  toto  orbe  fundata  est : 
790  ita  redempta  Christi  sanguine  et  columbapro- 
pter  gratiam  SpirituB  sancti,ut  Ecclesia  de  gentibai 
congregata  ?  in  qua  plurimi  qui  se  dicunt  in  Ghri- 


dicium  suum,et  non  abscondetur  vel  ipse,vel  judi-  «^  stum  credere,nec  audierunt  vocem  ejus  ;  necreee- 


oium  ejus.  Et  cum  coeperit.a  singulis  exigere  pecu- 
Hiam  quam  eis  commiserat,non  erit  injustus,  nec 
faiciet  in  perpetuum  valere  injustitiam  ;  sed  super- 
bos  pi*incipes,quibus  resistit  Deus,  detrahet  de  ca- 
tbedris  suis,  et  de  culmine  quod  tenebant,et  dissi- 
pabuntur  anguli  eorum,id  est  pravae  voluntates,  et 
a  recto  itinere  declinantes,  in  quibus  semper  et 
Pharisaei  orare  consueverant,  augulari  719  lapide 
contemplo.  Puto  autem  quod  et  superbis  prosit  de- 
trahi  eos  de  arrogantia  Bua,et  dissipari  angiportus 
etangulo8corum,ut  postea  recto  itinere  gradiantur. 
Denique  sequitur  :  Et  desertas  faciam  vias  eorum,  eo 
quodnon  sit  qui pertranseat :  secundum  illud  quod  in 
primo  psalmo  scriptum  est:  Et  iter  impiorum  peribit 
{Ps,  I,  6).  Necnon  et  in  Osee,  ubi  de  Jerusalem  di- 


perunt  disciplinam,  nec  juxta  eum  esse  volueront. 
Quod  autem  dicitur :  Prineipes  ejus  in  ea  sicut  teanes 
rugientes,  scio  offensurum  me  esse  plurimos,  qood 
super  episcopis  et  presbyteris  haec  interpreter,  caD 
et  presbyteri  mali,qui  Susannam  violare  cupierant, 
caeteros  presbyteros  qui  bene  vixerint^noncondein- 
nent.Et  maii  principes,qnos  describitsermo  prophe- 
ticus,  non  sint  bonisprincipibus  contumelieB:5te(to 
enim  flagellato,insipiens  sapientior  erit  (Pro».x»x,i5): 
siaulem  insipienssapientiorfit^quanto  magisiUequi 
8apiens?Sed  judices  ejus  ac  principes  eapieotes 
munera,  vendentcsque  justiliam,nonne  recteappel- 
lantur  lupi  Arabiw,vB\  vespertini, sieui  Symmacbn 
transtulit?  Non  enim  merentur  lupi  dici  Beigaimi, 
qui  manerapiunt,et  ad  vesperam  dant  escamfGe», 


eitur  fornicante  :  Ecce  ego  claudam  vias  ejus  spinis,  ^  xlix)  ;  sed  lupi  vespertini,  qui  noctibus  comedimt 


et  obslruam  itinera  ejusyet  &emifam  suam  non  inveniei, 
et  persequetur  amatores  suos,  et  non  apprehendet  eos, 
et  quaeret  eos,  et  non  inveniei  ;  et  dicit  :  Vadam  et 
revertat  ad  vimm  meum  priorem,quoniam  bene  mifii 
erat  tunc  magis  quam  nunc  {Osee,  ii,  6.  7).  Animad- 
verte  quod  nisi  claus®  fuissent  vise,  et  obsepta  iti- 
nera,  et  nisi  destruxisset  Dominus  vias  ejus,num- 
quam  dicere  potuisset  anima  fornicans  :  Vadam  et 
revertar  {c)ad  virum  meum  pnorew. Dissipantur  ergo 
itinera  supcrborum  et  anguli  eorum,  ne  ambulent 
in  superbia  et  in  pravitate,  et  urbes  eorum  quas 
male  aediflcatfc  fuerant  in  arrogantia  et  superbia, 
destruuntur,  ne  subsistant  et  habeant  habitatores 
pessimos.  Ac  ne  quis  putet  nos   ?im   facere  Scri- 


et  in  mane  nihil  relinquunt.Quod  autem  seqQitnr: 
Prophetx  ejus  irveuiAaTo^p^pot,  id  est,  portantes  spiri- 
tum^viri contemptore^, nullum  moveat  quod  superdo- 
ctoribus  interprentantes^eosdem  et  prophetasdict- 
muset  contemptorris,  cum  et  Apostolus  pratdpiit: 
Noliie  contrislare  Spiritum  sanctum  Dei^  in  qws  n- 
gnati  estis  in  die  redempiionis  (Ephes.  iv,  30).Et  Di- 
vid  loquatur  in  quinquagesimo  psalmo  :  Spiriim 
sanctum  tuum  ne  auferas  a  me  (Ps.  l,  13).  Nisi  eniin 
Spiritus  sanctus  contristatus  fugere  consaevisset 
prius  hospilium,  et  dimittere  habitaculum  suaffi, 
numquam  et  Paulus  praocepissetquod  supra  dixi;et 
David  post  adulterium  formidaret,neperderetqaod 
acceperat,  de  quo  et  ad  Hebneos  scribitiir  :  (^iMiite 


pturae,  discat  ex  consequentibus  :  [laec  autem,  in-  Q  arbitramini  deteriora  mereri  suppticia  eum^qidFUium 


quit,  feci,  ut  dicerem  eis  :  Ecce  destructa  sunt  iti- 
nera  malitiae,de  csetero  timeto  me,et  discite  [^l/.sus- 
cipitej  discipKnam,  ne  et  disciplina  mea  pereat, 
fructum  in  vobis  conversionis  non  iuveniens  ;  et 
omnia  irrita  sint,  per  quae  vos  volui  corripere,  et 
ille  vobis  sermo  qui  in  Jeremia  scriptus  est^possit 

(a)  Gonler.  fib.  contra  Luoiferianos  n.  5  et  seqq. 
Gave  enim  haec  ita  accipias,  quasi  necessariam  pu- 
taverit  S.  Doctorin  sacerdotibus  rectam  vitam,  ut 
valide  eucharistiam  conficiant  :  cum  id  ille  unum 
caveat,  ne  dum  de  sola  sibi  sacerdotes  potestate 
oblandiuntur,  rectam  vivendi  deserant  normam  et 


Dei  conculcav3rit,et  sanguinem  testamenti  imsnMmium 
duxerityin  quo  sanctificatus  est,  et  spiriitn  graH^  am' 
tumeliam  fecerit{Heb.x,29)  ?  Sed  et  in  tertio  Regno- 
.rum  libro  scriptum  est :  hominem  OeiyhaaddubiaiB 
quin  prophetam,qui  ad  altare((/)dixeratinSamtni: 
AUare,aitareyh3ec  dicit  Dominus  :  Ecee  /Uius 


quod  potestate  construunt,  exemplo  destmaBi 
(b)  Ms.  Reginae,  m  q^uacum^  fuerit  maada. 
(fOIntcrserit  hic  Regin.ms.m  domum  fneam,Grsxo 

ut  et  supra  textu  renuente. 

(d)Olim  erdX,adaltaredestructumfpaUfusuniittf*^ 
etc.,pro  quo  retinuit  yici6Tius,ex$6iiMmt,poUfsm 


1877 


GOMMBNTARIOBDM  IN  SOPHONIAM  UBER.  CAP.  III. 


im 


f  M  David(lllReg,  xiii,  2).  et  c«Btepa;quia  oontem-  A  ris  mei :  quiamigne%eU$neicansumeiuromnist$rra 


pserit  verbaDomioi,  etcomederit  apud  pseudo  pro^ 
phetam  (sic  enim  locum  istum  exponens  Josephus 
interpretatus  est),interfectum  esse  a  leone.Et  nepu- 
iaretur  casus  et  non  judicium  Domini,  et  pseudo- 
propheta  qui  eum  deceperat,  hoc  futurum  esse  prae- 
dixit,  et  ipse  leo  contemptorem  puniens,  asinum 
reservayit.  Non  ergo  mirum  si  doctores  qui  saocto 
Spiritu  plenifuerant,posbintfieri  contemptore8,cum 
apud  negligentes  non  omni  custodia  conservantes 
eorBuum,hffic  ipsacausafrequ^nter  soleat  superbiae 
in  Dominum  etcontemplus  existere,  quod  babeant 
seientiam  Dei,  et  noverint  multam  bonitatem  ejus, 
quam  abscondit  timentibus  se,  et  contemnant  divi- 
tias  bonitatis  ejus  thesaurizantes  sibiiram  indie  \jm 


quia  tunc  convertam  {c)super  poputos  linguam  ingens* 
rationem  ejus,  ut  invocent  omnes  nomen  Daminif  ul 
serviantei  sub  jugo  uno.WmcJudaii  interpretantur  in 
adventu  Ghristi,  quem  sperant  venturum  esse,  et 
dicuntuniversisgentibus  congregati,  eteflfusosupep 
eas  furore  Domini,in  igne  zeli  ejus  terram  devoran- 
dam.Et8icut(d)ante  ©dificationem  turris  fuit,quan- 
do  una  lingua  omnes  populi  loquebantur,  ita  con- 
versis  omnibua  ad  cultum  veri  Dei,  locuturos  He- 
braice  et  totumorbem  Domino  serviturum.  Nob 
autem  quinon  sequimur  oocidentem  litteram,  sed 

8piritumviviflcantem,necJudaica8fabu]as,audimu8 
a  Domino  :  Pneparare,  consurge  diluculo :  dissipati 
sunt  omnes  racemieorum  ;et  prieparati  dicimus  iPa-' 


et  revelationis.  Sacerdotes  quoque  (qui  dant  baptis-  j  ratum  cor  meum  Deus  paratum  cor  meum  (Ps,  lvi, 

xjr,     m^.  .  ..     ^  _  .  ,.  .   _   3  __        3)   Audimusque  in  Proverbiis  imperatum  :Pra»/wira 

inegressuoperatua{Prov.  xx\  27).  Et  iliud  quod 
in  Levitico  {Cap.  xvi)  sacrate  dicitur,  ubi  eeptimo 
mense,  decima  die  mensis  offert  Aaron  pro  populo 
hircum  emissarium,  atque  viventem,et  ponens  ma- 
nus  super  oaput  ejus,  imprecatur  ei  cuncta  pecoata 
populi  Israelytraditque  eum  in  manus  hominis  ppe- 
papati,et  mittit  in  epemum  (intelligimusin  nobis)  et 
ppsparantes  nos  veri  imperio  sacerdotis,  tollimua 
malum  de  medio  Ecclesifle.Gumque  hscfecerimus, 
nox  prasterit,  appropinquat  dies^etquasi  in  dieho« 
neste  ambulantes  dicimus :  DeuSf  Deus  meus,  ad  te 
luce  vigilo  {Psal.  lxi  1).  Statimque  inferimus: 
Mane  exaudies  orationem  meam,  mane  assistam  tibi^ 
et  videbo{Psal.  v,  4,5).  Nisi  enim  prcparati  fuepi- 


mum  etadEucharistiamDomini  imprecanturadven- 
tom  :  faciunt  oleum  chrismatis  :  manus  imponunt; 
oatechumenoserudiunt  :Levitas  et  alios  constituunt 
Bacerdotes)  non  tam  indignentur  nobis  hsc  expo- 
nentibus  et  prophetis  vaticinantibus,  quam  Domi- 
num  deprecentur,  et  studiose  agantne  de  sacerdo- 
tibas  qui  vioiantsancta  Domini,essemereantur.Non 
enim  dignitas  et  nomina  dignitatum^sed  opusdigni- 
tatiB,  et  principes,  et  judices,  et  prophotas,  et  sa- 
eerdotes  salvare  consuevit :  Qui  episcopatum,\nqmi, 
iesiderat,  bonum  opus  desiderat  (f  Tim,  iii).  Videte 
quid  dixerit:  bonum  opus  desideraU  (a)  Opus  non  di- 
gnitatem.  Si  autem,  despecto  opere,solam  aspexe- 
lit  dignitatem,cito  corruit  turris  in  Siloa,  et  excelsa 
oedri  fulmine  feriuntur,  et  erecta  cervix  frangitur, 


«t  cygnus,  extento  collo,  et  in  sublime  se  tendens,  ^  mus,  7M  non  nobis  orietur  sol  Justiti».  Orto  au- 


iDter  immundas  volucres  computatur.  Porro  quod 
eKpoauimus  juxta Hebraicum  iVerumtamen  diluculo 
eurgentes  corruperunt  omnes  cogitationes suas, pro  quo 
in  Septuaginta  scribitur :  prseparare^  consurge  dilu- 
eulo^dissipata  est  omnis  frondositas  ^rum,quia  roul- 
tum  ab  Hebraico  discrepat,  et  magis  videtur  juxta 
LXX  cum  posterioribus  concordare,  in  sequentibus 
ezponemus. 

(Ver8.8-9.)  Quapropter  exspecia  ww,  dicit  Domi- 
nus  799<(fi  die  resuruectionis  mex  in  futurumquia 
judicium  meum  utcongregem  gentes,  et  colligam  re- 
gma,  ut  [Vuig.  et)  effundam  super  eas  [Vuig.  eos]  in- 
dignaiumem  meam  omnem  iram  furoris  mei :  in  igne 
enim  xelitnei  devorabitur  omnis  terraiquiatuncved' 


tem  sole,  omnes  racemi  de  vinea  Sodonorum  dissi- 
pantur  et  pereunt,  ut  non  solum  grandes  botri,  sed 
etiam  quod  parvum  osse  videbatur  in  nobis,Ghri8ti 
lucernaradiante,dispereat.Et  pro  his  omnibus^meiv 
cedem  nobis  pollicens  Deus,ait :  Exspecta  me  in  die 
resurrectionis  mese  in  testimonium :  post  vitia  enim 
atque  peccata  Deus  resurget  innobis.Etjuxtaquod 
in  alio  loco  prjecipit :  Estote  mihi  testes,et  ego  testis^ 
dicit  Dominns  Deus :  et  puer  quem  elegi  {Isai,  xuii, 
10) :  testis  est  pobis  Pater  cum  Piiio  et  ^Spiritn 
sancto,  ut  in  ore  duorum  vel  trium  testium,  stet 
omne  verbum  (Deut.  xvii).  Et  magis  mihi  videtur 
sic  stare  sententia,ct  subhistribiis  testibus  voritas 
confirmari,  quam  per  [i4/.  secundumJlitteram.Duo 


dmm  populis  labium  electumfUtinvocent  omnesnomen  ])  enim  fuerunt  testescontra  Susannam  (Dan,  xiii),et 


[Vulg.  m  nomine]  Dominif  et  serviant  eihumerouno, 
LXX;(fr)  Propterea  expeda  me,  dicit  DominuSy  indie 
reeurrectionis  mex  in  testimonium :  quia  judicium 
mernn  m  congregationes  gentium,  ut  suscipiamreges, 
«1  effundamsuper  eos  iram  meam  omnem^  iram  furo- 

Mox  quoaue  pro  litius  nascetur  David,TeiDosmifitius 
nqscetur  aomui  Jacob.ln  nostris  mss.etMartian.edi- 
tione  nihil  simile  invenire  est,  duxque  ills  voces, 
exstructum  postquam,  contextui  incommods  prae- 
terea  videbantur. 

(a)  Vocem,  opus,  £(jL(paTixa)T6p(o<;,duo  nostri  mss. 
suppient. 

(o)  y9m\enlon,Prseparareconsurge,tiOfq^em  in  su- 


contra  ipsum  Dominum  Salvatorem  (Matt,  xxvi),et 
tamen  non  stetit  verbum  in  ore  eorum.  Contra  Na- 
both  quoque  pene  tota  civitas  dixit  testimonium^ 
consensusqne  testium  pessimorum  nonfirmitatem 
habuit  veritatis,  sed  sceleris  conjurationem(IIIAe(|'. 

geriori  sectione  di]kimu8,in  Regin.  ms.non  baberi, 
ic  demum  looi  ab  eodem  recensetur. 
((;)Idem  ms.,  convertam  in  populis  linguam  ingene* 
ratiovcSf   etc,  juxta   nonnullorum    exemplarium 
Gra>cum  textum,Mox  cmeudsim\J9finvocantesnomen, 
pro  quo  erat,  nomine, 

(d)  Hursum  idem  mss.,  Et  sicut  antea  in  eedifica^ 
iione  lurris,  eto. 


IV79 


S.  EnSBBII  HIBRONTMI 


1380 


xxi).  Quia  judioiam,  ait,  meum  in   congregationes  A  ctiiadmventionibusiuiSfquibuspra^vaneata  e$inm: 


gentium,ut  suscipiam  reges,in  loco  videlicet  suppli- 
ciorum  suorum,ut  effundam  supereos  iram  meam, 
omnem  iram  furoris  mei.  Qui  minorest,  citomere- 
tur  veniam,  et  misericordiae  proximus  est :  Poten' 
tet  autem  potenter  tormenta  patientur  (Sapien.  vi,  6). 
Unde  gentes  et  gentium  muUitudo  congregatur  ad 
Judicium  ;reges  autem,  id  est^principes  dogmatum 
perversorum  adducentur  iu  poenam,  ut  effundatur 
super  eos  omnis  ira  furoris  Domini.Et  hoc  non  cru- 
delitate  fit  aliqua^  ut  arbitrantursanguinariiJudsi 
sed  misericordia^  et  consilio  medicantis.  Sequitur 
enim  :  In  igne  enim  %eli  mei  consumetur  omnis  terra. 
Gentibusquippe  ad  judiciufncongregatis,et  regibus 
ad  supplicium,uteffundatur  super  eos  ira^et  non  ex 


quia  tunc  auferam  de  medio  tui  magniloquos  swperUt 
tu«,  et  non  adjicies  exaltari  amplius  in  monte  sasds 
meo,  et  derelinquam  in  medio  lui  populumpauperm 
et  egenum^  et  sperabunt  in  nomine  Domini.  ReliqiuM 
Israel  non  fucient  iniquitatem^  neque  loquentur  m» 
dacium,et  non  invenietur  in  ore  eorum  lingua  dolem^ 
quoniam  ipsi  pascentur  et  accubabunt,et  nan  erit  f» 
exterreat.  LXX  :  De  finihus  fluminum  JSthiopix  m- 
cipiam  dispersos  meos :  afferent  victimas  mihuln  Ht 
itla  non  confunderis  ex  omnibus  adinventionibus  tuis^ 
791  quibus  impie  igisti  in  me,  quia  tunc  auferams 
te  detraetionem  conUvmelix  tuse,  et  ultra  non  adjieia 
ut  mognificeris  super  fnontem  sanctum  meunvet  rdfli* 
quam  in  te  populum  mansuelum  et  humitem^  et  rae- 


parte,  sed  tota,  et  ira  ac  furore  80ciato,consumatur  p  rebuntur  nomen  Domini^qui  fuerint  reliqui  de  Isrtd, 

*AA  V  *1*Vj  A  *t*1V  ^t^  m  ^  *  »        *  *  *  J  M  -  M.  B  ■ 


intoto  orbequidquid  terrenum  est,quidquid  ad  ope- 
ra  terrae,  id  est,  carnis  pertinet ;  omnes  ejus  vepres 
et  spinosa  fruteta  vastans,  zeli  mei  vorabit  incen- 
dium.  Ei  tunc  convertam  super  ponnloslinguam  in 
generationem  suam,  unusquisque  errore  deposito 
adantiquum  confessionisDominieloquium  reverta- 
tur  :et  in  nomine  Jesu  omne  genu  flectaturjCaalestium, 
terrestrium,  et  infernorum^et  omnis  S94  lingua  con- 
fiteatur  Dominum  Jesum  in  gloria  Dei  Patris{Philipp. 
II,  10).  Abjectisquelateribus,etbituminequ89  habe- 
bamus  pro  lapidibus  et  luto,  quibus  erroris  nostri 
superbiam  extruebamus  contra  Dominum,recipia- 
muslinguamquamanteperdidimus,et  simussubju- 
go  Ghristi,  dicentis  :  Jugum  meum  suave  est^  et  onus 
meum  leve  est  {Mat.  xi,  30).  Notandum  autem  quod 


et  non  facient  iniquitatem,  et  non  toquentur  vana  d 
non  invenietur  in  ore  corum  tingua  dolosa,  qwmisM 
ipsi  pascentur  et  accubabuntyet  non  erit  qui  exterred 
eos.  Cum  reddiderit  Dominus  credentium   popolii 
labiumelectum.et  invocaverint  omaes  nomen  Domi- 
ni,et  portaverintjugumejus  tunc  etiam  uliraflumi> 
na  iGthiopiae  (unde  venil  regina  Saba  aQdire  sapieo- 
tiam  Salomonis(III  A^^.x)deferent  victimas  DomiiM»: 
Et  /Ethiopia  praeveniet  manus  ejus  Deo    [Psat.  Lxm, 
32)  :  veroque  legifero,  qui  decem  plagis  percasnt 
iEgyptum  {Exod.  ii),  nubet  ^Ethiopissa,  invideote 
synagogaHebraeorum.Quod  autem  aitjuxtaHebrai- 
cum :  Imie  supplices  mei  filia  dispersorum  mecnmt 
deferent  munus  mihi,  hujuscemodi  est :  0  Israel,  o 
synagoga  quondam  filia,quam  in  toto  orbe  dispm 


in  eo  loco,ubinosinterpretati  sumu8:r^£/dampoptt-  C  licet  invideas  [i4/.  invidia],licet  eemulatione  crade- 


tis  tabium  etectum,  pro  electo,  Septuagintadixerunt, 
in  generationem  ejus^  ut  subaudiatur,'^ra?.  Et  binc 
error  exortus  est,quod  verbum  Ucbraicum  barura 
(mTll)  quod  Aquila  et  Theodotio  electum,  Symma- 
chusmttm/ttminterprctatusest:Septuagintaiegerunt 
BADURA  (ni*1*Tl)  RES  littoram  daleth  existimantes, 
propterelementi  nimiam  similitudinem,quod  parvo 
apicedistinguiturtNecnon  ubi  nos  transtulimus,  In 
dieresurrectionis  meas  in  futurumyei  omnes  interpre- 
tati  sunt,  in  testimonium.  Hcbraeus  qui  me  in  Scri- 
pturis  instituit,asserebat  laed  (*T7S)  in  praesenti  loco 
magls  ek  exi  id  est,m  /u/urum,debere  intelligi,quam 
in  testimonium,  ed  enim,  quod  scribitur  per  litteras 
AiN  etDALET,  ext,  ct  ,  fxapxuptov,  id  est  futurum,  et 


ris,  tamen  de  ^Ethiopia  mihi  victimae  deferentur,id 
est,  de  gentilium  populo.In  dieilla,  id  est,  quando 
gentium  crediderit  multitudo,etiam  tu  non  pe&itas 
confunderis  super  cunctis  erroribus  tuis,  qaibu 
praevaricata  es  in  me,  eligendo  Barabbam,  et  Dei 
filium  crucingendo(/oan.vi).Tunc  auferam  de  me- 
dio  toi  Scribas  et  Sacerdotes,  et  Phariseeos,  magni- 
loquos  superbis  tu8e,et  nequaquam  tein  montesan^ 
tomeoultrajactabis^sedhabebispopulumpanperen 
bomines  illitteratos,  etpiscatores,qui  sperabantiB 
nomine  Oomini.Reliqulffilsrael,  Qonmultitudoqiw 
clamavit :  Crucifige,  crucifige  eum  (Joan.  xix.  6) ; 
non  pontiflces  etoptimates;  sedreliquiaenequaqiiain 
facient  iniquitatem,  nec  loquentur  mendacium  ia 


testimoniumy  intelligi.  Possumus  hunc  locum  etde  n  Christo,  vecitati  credentes:  nec  invenietur  iii  ore 


primo  Ghristi  adventu  exponcre,quando,omni  erro- 
re  sublatOtdaemonibusque  calcatis,et  terrenis  operi- 
bus  de8tructis,apostoli  universis  linguis  locuti  sunt 
{Act.  ii),et  veteri  errore  8ubIato,unumconfes8ioni8 
redditum  est  labium.Sed  et  rcges  qui  destruuntur, 
etdivino  consumuntur  ardore,perversorumdogma- 
tum  principes  sentiendi  sunt. 

(Vers.  10  seqq.)  Uttra  flumina  ^thiopise,  inde  sup- 
plicesmei,fitii[ks.fHia  ]disporsorum  meorum,  deferent 
munus  mihi.  In  die  illo  non  confumderis  super  cun- 


eorum  lingua  dolosa,  scientes  quod  omne  meada* 
cium  de  diabolo  est  (Joan.  vui);  quoniam  ipsi  pt* 
scentur,  et  dicent :  Dominus  pascit  me,et  nihit  mild 
deerit :  in  loco  pascux  ibi  me  coltocavit.Superaqvum 
refectionis  educavitme^animammeam  convertit(PssL 
XXII,  1):  et  non  eritquiexterreat,  viocenteGdecre- 
dentium  persecutorum  superbiam.  Hoc  de  primo 
794  adventu  Ghrieti  intellectum  sit,  quod  JnAd 
sibi  in  flne  promittunt,et  sperant  se  habitatnros  ia 
Jerusalem,  et  in  morem  pecorum  corporalibai  de- 


(a)  Ms.  Regin.,  corporubilibus  bonis  operibusquecomplendos,  Paulo  post  ex  eodem.et  Viotorio  legimm 


1881 


GOMMENTARIORUM  IN  SOPHONIAM  LIBBR.  CAP.  III. 


nisJudflBopibasquecoinplendosetpascendosherbiB  A  vaniUju  {Eccl,  i,  2).  Bt :  Universm  vanitas  omni$  homO 


viridibus,  et  deletis  cunctis  gentibus,  sibique  subje- 
cti8,nullum  posse  reeiderequi  eos  exterreat.  Nosau- 
tem  accipientes  ex  hac  fabula  occasionem  veras  hi- 
storis»  dicimus  [AL  dicemus],  omnem  nigredinem 
anime,  et  tetrum  colorem,  ac  draconis  venenum, 
quo  tincti  fueramus  vitiis  atque  peccatis,  reddito 
nobis  iabio  electo,  sive  mundo,  et  candido  (ut  inter- 
pretatus  est  Symmachus)  derelinquere  nosin  flumi- 
nibus  iEthiopis  perversorum  dogmatum  magistros, 
quibus  ante  irrigabamur,  et  cum  disperso  \AL  disper- 
8is|  quondam  Israel  Ghristo  munera  delaturos.  In  die 
illa,  qua  nobisGhristi  lumen  fuerit  exortum,  dicetur 
ad  singulos  nostrum  :  non  confunderis  ex  omnibus 
iais  adinventionibus,  cogitationibus  videlicet  pessi- 


niveiis  (PsaL  38).  Nec  ore  nostro  mendacium  profe- 
ramus:  sed  accepta  potestate  caicandi  super  serpen- 
tes  et  scorpiones,  ct  super  omnem  virtutem|[inimici 
(Lur.  x),nullamtimeamusformidinem,necluporum, 
Ghristo  custodc,  vereamur  insidias  :  sed  dicamus, 
Dominns  iUuminatio  mea,  ct  salvator  meus ;  quem  ti- 
mebo  (Psal,  xxvi,  1)?  et  cstera,  qus  [in  vicesimo 
sexto  psalmo  continentur. 

(Vers.  14  seqq.)  Lauda  filia  Sion,  jubila  [Vulg^u- 
bilate],  Israel^  txtare  et  exsulta  in  omni  corde,  filia 
Jerusalem,  Abstutit  Dominus  judicium  tuum,  avertil 
inimicos  tuos :  rex  Israel  Dominus  in  medio  tui^  non 
timebis  matum  ulira.  In  die  itla,  dicetur,  Jerusatem, 
noli  timere :  5iom,  non  dissolvantur  manus  tu3S :  Domi" 


mis,  quibus  impie  agebamus  contra  Dominum,  et  j.  nus  Deus  tuus  in  n^edio  tui  fortis  ipse  satvabit,  gaude- 
tolletur  universa  superbia  et  contumelia  per  quam      bit  super  te  in  isetitia,  sitebit  in\dUectione  tua  [Vulg. 


erigebamur  contra  Dominum  et  contra  montem^ 
sanctum  ejus  Dominum  nostrum  et  Saivatorem,  et 
pro  superbis  vanisque  nominibus  relinquelur  in  no- 
bis  populus  mansuetus  et  humilis,  ut  nihil  arrogans, 
nihil  tumens,  nihil  quod  Deo  displiceat,  cogitemus. 
Simalque  considera  quod  in  die  judicii,  et  in  con- 
Bummationemunditollanturuniversanominadigni- 
tatam,  et  unus  populus  remaneat,  et  grex  sub  pa- 
store  bono,  qui  sit  mansuetus  et  humilis.Tunc  etiam 
popuius  Israel,  plenitudine  gentium  subintrante 
(Quia  conclusit  Deus  omnes  sub  peccatOy  ui  omnibus 
misereatur  {Rom,  xi ,  32)  timebunt  nomen  Domini. 
^t  reliquias  Israel  non  facient  ultra  iniquitatem,  per 
quam  Dominum  negaverunt,  nec  loquentur  vana : 


sua\ :  exsultabit  super  te  in  iaude,  Nugas  quse  [Vulg. 
gui[  a  lege  recesserunt,  congregabo,  quia  ex  te  erant : 
ut  non  uttra  tiabeas  super  eis  opprobrium,  LXX  :  Gati- 
de^  fitia  Sion ;  priedica,  filia  Jerusatem,  exsutta  et 
delectare  de  toto  corde  tuo,  filia  Jerusalem,  Abstulit 
Datninus  iniquitaUs  luas,  redemit  te  de  manu  inimico- 
rum  tuorum,  rex  Israel  Dominus  in  medio  iui :  non 
videbis  mala  uitra,  In  tempore  itto,  dicU  Dominus  Je- 
rusatem,  confide,  Sion,  non  dissotvantur  manus  tuse : 
Dominus  Deus  tuus  in  te  fortis  satvabit  te  :  adduret  su- 
per  te  taetitiam,  et  tnnovabitteincnaritatesua,et  Iseta- 
bitur  in  te  728  in  delectatione,  quasi  in  diesotemni: 
congregabo  confractos  tuos.  (a)  Vse  qui  accepit  super 
eam  opprobrium,  Non  videatur  mirum,  ut  saepe  dixi- 


ineptas  sibi  fabulas  promittentes  :  nec  invenietur  in  C  mus,  aliter  Hebraica  capitula,  et  aliter  LXX  Grsca 


ore  eoram  lingua  mendacii,  Ghristo  per  eos,  qui 
veritas  est,  loquente.  Tunc  enim  pascentur,  et  ipsi 
in  ano  grege,  et  accubabunt  in  Ecclesia,  et  veri  Na- 
buchodonosor  impetus  non  timebunt.  Hsec  videntes 
et  legentes  tanta  myEteria,cIamemus  cum  Apostolo, 
atque  dicamus :  0  profundum  iivitiarum  sapientise  et 
scientisB  Dei,guamt1t1  insa^utabilia  suntjudicia  tua, 
ei  investigabiles  vix  tux  {Rom,  xi,  33).  Quod  quidem 
et  propheta  sentiens,  et  secum  volvens,  de  Dei  judi- 
ciis  suspicatur.  In  nocle  cum  corde  meo  exercebar,  et 
scopebam  spiritum  tneum,  et  dicebam  :  Numquid  in 
sempitemum  abjiciet  Deus,  aut  non  addet  ut  misereor 
iur  uUra :  aut  continebit  in  ira  sua  misericordias  suasf 
et   dixi :  Nunc  coepi :  hxc  est  immutatio  dexterx 


videlicet  Latinaque  fmiri.  Ibi  enim  iu  sensu  diversa 
translatio  est,  ibi  necesse  est  diversa  esse  vel  prin- 
cipia  vel  fines.  Judaei  cum  Ghristo,qoem  putant  esse 
venturum,  haec  sibi  omnia  repromittunt,  quae  nos 
qui  Ghristum  suscepimus,  jam  cum  ipso  sumus  om- 

niaconsecuti.SiquisergoChri8tianorum,etmaxime 
novorum  prudentium,  quorum  nomina  taceo,  ne 
quemquem  Iffidere  videar,existimatnecdum  prophe- 
tiam  esse  completam,  sciat  falso  Ghristi  portare  se 
nouien,  et  Judicam  animam,  circumcisionem  tan- 
tum  corporis  non  habere.Si  enim  haec  necdum  facta 
sunt,  sed  futura,  frustra  credidimus.  Salvaloris  ad- 
ventum :  frustra  autem  non  credentes  intelligimus  in 
nobis  esse  completum  mysterium,  quod  temporibus 


excelsi  {Psal,  lxxvi,  7,  seqq,)  £t  est  sensus  :  Hoc  q  aeternis  tacitum  est,  et  nunc  manifestatum  est  per 
^_--._i.      IX      .         .__.  I.  Scripturas  propheticas  et  adventum  Domini  nostri 

Jesu  Ghristi  {Coloss,  j),Denique  consideremus  ordi- 
nem  lectionis,  et  videbimus,  quod  dicitur  non  ad 
Judaeos,  sed  Ghristi  Ecclesiam  pertinere.  Post  hoc 
enim  quod  praecesserat  {Judiciummeum  in  congrega" 
tiones  gentium,  ut  suscipiam  reges,  usque  ad  eum 
locum,  ubi  ait :  Ut  invocent  omnes  nomen  Domini,  ei 
serviant  ei  sub  jugo  uno :  Et,  uUra  ftumina  JEthiopim 
suscipiam  {b)  in  dispersis  meis  qui  afjerent  mihi  vicii- 


quod  putabamDominum  inaBternum  relinquerepec- 
catores,  et  misericordias  suas  ira  succedente  cohi- 
bere,  intellexi  idcirco  iactum,  ut  immutationedex- 
tera  8uae,  quae  excelsi  est  dextera,  universa  mutaret» 
et  inisereretur  his  quos  ante  projecerat.  Et  nos  igitur 
et  reliquiaB  Israel,  scientes  quod  reddituri  sumus 
rationem  pro  omni  otioso  verbo  {Matt.  xii),  et  quod 
dieperdet  Dominus  universa  labia  mendacia,  non  lo- 
qaamurvanitatem.Kant^c»  quippe  vanitatum,etomnia 

residere,  pro  quo  erat  resistere, 

(a)  Comma  istud,  Vce  qui  accepit,  etc.,  in  Hegin.i 
4ane«  noa  babetur. 


{b)  Idem  ms.,  suscipiam  inde  dispersos  meos,  coi 
lectioni  et  Grasci  quidam  libri  suflragantor. 


:I383 


S.  BD8BBII  HIERONTMI 


<884 


mas  :  et  post  reliquias  populi  Israel,  credentes  in  A.  matione  mundi  judicium  ejus,  fitaqnaqnameamja- 


Ghristo  atquesalvatas,  de  quibusdicitur :  £^^zm«6un/ 
nomen  Domini  qui  sunt  reliqui  de  fsraei,  et  non  erit  qui 
exterreat  &0j).Spiritu8  sanctus  de  generali  mun  di  con- 
summatione  prsBdicans  loquitur  :  Gaude,  filia  Sionf 
prxdica  filia  Jerusalem^  Istare  et  delectare  de  toto 
cordetuOjiiliaJerusaiem.OmnisquippeEcclesiastioa 
anima,quaB  in  8peculaconstitulaest,etcontemplatur 
pacem,  Istatur  et  gaudet  iniquitates  a  se  esse  subla- 
as,et(a)redemptasab  eo  quipretiososanguineomnes 
redemit.  Christus  enim  factus  est  sapientia  nobis  a  Deo, 
et  justitia^et  sanctificatiOy  et  redemptio  (I  Cor.  i,30).  Et 
redemit  nos  rex  israel,  qui  habitat  in  medio  nostri^di- 
cens  :  Ego  et  Patei*  meus  veniemus,  et  mansionem  apud 
eumfacemius  (Joan,  xiv,  23) ;  et  habitabo  et  inambulabo 


dicans  atque  corripiens,  sed  salvans :  et  avertitiai- 
micos  ejus,  daemonum  turbas.  Rex  Israel  DomiDiu 
in  medio  ejus  erit :  non  timebit  ultra  malum.  In  die 
iiia  dicetur  ad  Jerusalem  liberam  (b)  non  quae  servit 
cum  (lliis  suis,  sed  quiB  est  mater  sanctorum  {GalaL 
iv) :  Noti  timere,  Sion  (ipsa  VSO  quippe  estetJe- 
ruBalem),  nequaquam  tua  opera  dissolventur :  nee 
facies  qu8B  te  fecisse  lugebis  (Al.  lugebas).  Oominas 
Deus  tuus,  qui  salvabit  te,  fortia  et  potena,  ipsefat- 
bitabit  in  medio  tui,  gaudebit  super  te  in  ezaultatioie 
et  Iffititia,  et  silebit  peccata  tua  in  chantate  (^/.in 
pacc),  qua  te  dilexit :  et  exsultabit  super  te  in  laode, 
vel  quia  laudabilis  sis,  vel  quia  eum  tuis  laudibns 
canas.  Nugas,  sive,  ut  Aquila  interpretatas  e8t,fnMi- 


in  eis  (Levit,  xxvi,  12) :  799  et  ultra  non  videbimus  |.  tatoSf  qui  a  te  recesse7*untf  eongregabo,    quia  ex  k 


mala,  soias  virtutes  cogitantes  atque  facientes.  In 
illa  die,  dicit  Dominus^  videntibus  nobis  pacem,  et 
in  sublimi  positis,  ne  dissolvantnr  manus  tuae,  qui 
et  per  Isaiam  dixit :  Confortamini  manus  dissolut», 
et  opera  tua  robusta  sint  (Isai.  xxxv,  3).  Dominus 
enim  fortis,cui  nemo  potestresistere:  salvator  tuus, 
ipse  tibi  reddet  Ifletitiam  quam  perdidisti,  et  veteri 
homine  projecto,  in  novo  ambulare  te  faciet,  et  haeo 
faciet  in  dilectione  sua  :  non  tuo  merito,  sed  miseri- 
cordia  sua.  Et  laetabitur  in  te,  et  delectabitur,  quasi 
pinguissimam  solemnitatis  tuae  hostiam  suscipiens 
salutem  tuam  :  et  ipse  tibi  dicet :  congregabo  con- 
tritos  tuos  :  Cor^  quippe,  contritum  et  Uumilialum 
Detu  non  despiciet  (Psal,  l,  19) ;  et,  Calamum  con- 
tritum  non  conlringet  (Isai.  xlu).  Hssc  interim  si  vo- 


eranty  hoc  est^  hi  qui  per  vitia  atque  peccata  de  too 
sinu  fugerant,  et  faoti  erant  sub  dsemonam  pote- 
state,  redintegrato  omnium  statu,  venient  dA  te,et 
nequaquam  ultrasuper  perditis  flliis  tais  patierisop- 
probria.  Id  quod  diximus  nugas  (c)  (^Xi:3),  seiamiis  tn 
Hebraeo  ipsum  Lalinum  esse  sermonem,  etpro- 
pterea  a  nobis  ita  ut  in  Hehrso  erat,  positnm  :  nt 
nosse  possimus  linguam  Hebralcam  omnium  Hngoa- 
rumesso  matricem,quodnonest  hujus  temporisdis- 
serere.Miror  autemAquilam  et  Septuaginta,  pro  eo 
quod  nos  interpretati  sumus  erani,  in  eo  videlicot 
loco  ubi  diximus :  Congregabo  quia  ex  ie  erant :  pro, 
erantj  interpretari  voluisse  vas,  sive  q|7  :  quod  semper 
Aquila  non  pro  plangendo,  sed  pro  vocando  et  in- 
clamando  ponit :  Haja  (IM)  enim,   cujus  vcrbi  ini- 


luerimus  de  secundo  adventu  accipere  Salvatoris.  C  tium  est,  sumy  praeteritum  tempus  numero  plurali 

Porro  quia  propheta  Zacharias  ad  similem  laetitiam 

cohortaturSion  et  Jerusalem,  ethanc  ipsam  prophe- 

tiam  Mattbsus  dicit  in  primo  adventu  Ghristi  esse 

completam  (Matth.  xxi),   necessitate  compcllimur, 

immo  ordine  ipso  duoimur  veritatis, quod  in  Sopho- 

nia  dicitur,  non  futurum  sperare,  sed  factum.Scri- 

ptum  est  enim  in  Zacharia  :  Gaude  vehementerf  fitia 

Sion ;  prxdica,  filia  Jerusalem  :  ecce  rex  tnus  venit 

tibi  justus  et  salvator :  ipse  humitis  et  ascendens  super 

jugalem  (Al.  subjugalem)  et  pullum  novum  (Zach.  ix, 

9).  Hsec  juxta  Septuaginta  dicta  sint.  Gaeterum  juxta 

Hebraicum,  laudare  jubetur  Ecciesia  et  jubilare  Is- 

rael,  sensu  videns  Deum,  et  exsuUare  atque  Istapi 

in  omni  corde  locus  pacis,  ad  quem  dicium  est :  Pa- 


signiHcat,  erant,  vei  fuerant,  Haec  scio  molesta 
lcctori,  qui  si  animadverterit  non  me  controversias 
et  declamationes  scribere,  nec  in  locis  exsaltare 
communibus :  sed  Gommentarios,  et  Ck^mmentarioe 
prophetarum,  reprehendet  potius  sicubi  rhetoram 
more  ludere  voluero,  quam  arguet  in  tantis  obsco- 
ritatibus  ut  dignum  est  immorantem. 

(Vers.  19,  20.)  Ecce  ego  interficiam  omnes  q» 
afflixerunt  te  in  tempore  ilto :  et  salvabo  claudict»' 
tem,  et  eam  qua:  ejecta  fuerat  congregabo  :  et  pona» 
eos  in  taudem  et  in  nomen  in  omni  ierra  confusimtts 
eorum.  In  tempore  illo  quo  adducatn  vos;  et  iu  tem- 
pore  quo  eongregabo  vos :  dabo  enim  vos  in  nomen  et  tn 
taudsm  tmnibus  populis  terrXy  TSl  ewn  convertero 


cem  meam  do  vobis,  pacem  meatn  relinqua  vobu  n  captivitatem  vestram  coramoculis  uestris,  diciiDom» 
(Joan.  XIV,  27).  Abstulit  enim  in  fme  et  in  consum-      nus.  LXX :  (d)  Bcce  ego  faciam  in  te^  propier  te,  « 


fa)  Duo  ms.,  et  redemptam  se  ab  ea. 

(b)  Videntur  ob  ejusdem  vocis  liberam  recursum 
h«c  e  vul^atis  libris  verba  excidisse,  qua3  in  Reginae 
ms.  hic  interserunt;  Non  timebis  uUra  malum.  In 
die  illa  dicetur  ad  Jerusatem  liberam,  quae  et  si  velis 
textui  inferre,  non  abnuerim. 

(c)  Idem  et  Isidorus  sentitOriginum  lib.  x,  lit.  N, 
ubi,  NugaSy  inquit,  Hebrxum  nomen  est,  ita  enim  et 
in  prophetis  est  expositum,  ubi  dicit  Sophonias,  Nugas 
qui  a  lege  recesserunt,  et  CEtera,  quae  ex  praesenti 
Uieron^mi  testimonio  delibavit.  Ec}uidem  Latinee 
linguae  ingenium,sive  originem  minime  referre,sed 
ab  alia  antiquiori  lingua  adscitum  videatur  voca^ 


bulum  ipsum  Nugas.  Hoc  propemodam  indicat  e( 
Gharisius  lib.  i ,  ubi :  Nugas,  inquit,  lieei  indsdim' 
bile  sit :  tamen  commune  est  trium  generum^  hic,  it 
hxCj  et  hoc  Nugas.  Nos  haec  in  Hieronymi  dixerimos 
gratiam,  quem  post  Drusium  criticoram  filii  passim 
suggillant,  contendentes  non  eadem  eaee  vocii 
NUG^  significationem  in  Latino  atque  HebnBO,  ii 
quo  idiomate  sonare  potiua  aiunt,  nuarore  affedsm' 
Diximus  et  alibi  hac  de  re,  nec  pauca  Martiancosia 
S.  Doctoris  defensionem  seorsum  congessit  Paok) 
post  Regin.  ms.  praefert,  ut  nos  possemus  seire^  pro 
ut  nosse  possimus. 
(d)  Versiculus,  Yss  qui  accepiif  etc.,  qaem  dfadflvi 


1385  COMMENTARIORUM  IN  SOPHONIAM  UBER.  GAP.  III.  I^ 

tempore  illo,  et  salvabo  expressam^et  repulsam  susci-  A  ^&c  iojuria  urbis  suae  ultor  est  DomiiiUB»et  dicet  ad 


piam,  et  ponam  eos  in  gto7nam\  el  nominatos  in  omni 
terra,  Et  confundentur  in  tempore  illo  quando  bene 
vobis  fecero  :  et  in  tempore  cum  suscepero  vos,  quia 
dabo  vos  nominatos,  et  in  gloriam  in  cunctis  populis 
terrge;  quando  convertero  captivitatem  vestram  coram 
vobis,  dicit  Dominus.Et  boc  synagogaquaBiion  clau- 
dicat  sed  utroque  truocata  est  pede,  pollicelur  sibi 
in  adventu  Gbristi  sui  quem  sperat  esse  venturum 
et  putat,  omnes  gentes  interficiendas  a  Domino, 
qus  afflixerunt  Israel,et  salvandam  synagogam,et 
eam  quse  acceperat  libellum  repudii  colligendam.et 
ponendos  eos  in  laudem  et  in  nomen  in  omni  terra 
captivitatis  suae,in  qna  iuorant  ante  confusi.Et  boc 
fieri  tempore,  quando  captivitas  reducta  fuerit  Je« 


Sion  :  Ecce  ego  fadam  in  tepropter  to,id  est,  faciam 
ultionem  tuam,^/  salvabo  affUdamyWy^  ut  in  Gr«oo 
dicitur,^pr655am;  ut  sit  sensus  ;  Ggo  salvabo  eaxDt 
quse  in  presentiarum  qua8i(6)uva  et  olivaita  tenta- 
tionibus  atque  pressuris,  ut  prslo  et  trabe  preaaa. 
est  et  afflicta,ut  vinum  faceret  et  oleum,  et  de  vino 
biberet  Jesus  in  regno  Patris  8ui;de  oleo  aotem  nn- 
geretur  prae  participibus  suis.Ego  pntopropter  ez« 
pressionem  taHs  vini  et  olei,Job  multa  perpeeauni: 
postquam  autem  vinum^et  oieum  fecerat,  audiaie  % 
Domino  ;  Pvias  me  aliter  tibi  respondisse,nisi  utap* 
pareres  justus  ?  {Jpb,  xl.  sec.  LXX).  Quasi  ad  uvam 
et  olivam  loqueretur :  Existimas  me  aliter  te  pres- 
sisseet  afflixisse  atque  contrivisse,ni8i  ut  vinum  de 


rusalem,  et  exstructum  templum,et  reliquus caere-  n  te  et  oleum  exprimerem?  Sequitur:  Et  eam  qumre- 

• _        J_ t^     _  TT  _  •!_•  •a..**.  %.      *^  f ^'       ^  ^  •         •  ^T»    *       1  TV  11 


moniarum  ordo  servatus.  Hacc  sibi  repromittit,  et 
propterea  non  agit  pcenitentiam,  et  dum  speratin- 
certa,  perdit  certamsalutem.Nec  miror  synagogam 
hffc  dicere,  quas  quia  non  recipit  Ghristum,oculo8 
dolet,  et  cum  Lia  lippescit,  et  non  amatur  a  Jacob 
et  Raohel  succedente,  negligitur  (Gen.xxiv).  Ghris- 
tianos  miror,  immo  semi-Judaeos^qui  sibi  videntur 
esse  de  Ecclesia,  ita  dicere  et  ea  pronteri,qus  si 
vera  sunt,  frustra  credimus  in  Gbristum,  et  omne 
nostrumtolIilursacramentum,et  miserabiliores  su- 
mus  omnibus  hominibus,credenteseumvenisse  qui 
non  venit.  Quia  autem  spes  nostra  certa  est,et  Ju- 
daeorum  cassa  sunt  vota,secundum  priorem  intelli- 
gentiam  jam  texamus  prsesens  extremumquecapitu- 
lam,  et  de  Jesu  filio  Sirach  testimonium  profera- 


pulsa  fuerat  suscipiam,  Videtur  nos  Deus  repellere 
quando  relinquit  tentationi.  Unde  et  Job,  Visitatio^ 
inquit,  Domini  respexii  (Al.  despexit)  me  (Job,  z, 
12).  Et  non  solum  justi  loquuntur,  et  dicunt, 
Nunc  autem  repulisti  et  e(mfudisti  no$,  sieat  in 
quadragesimo  tertio  psalmo  scriptum  eet;  sad  ipse 
Dominus  atque  Salvator,  ex  persona  bominis 
quem  asaumpserat,  Tu  autem,  ait,  repulistis  ei 
despexisti :  distulisti  Chistum  tuum;  subvertifti  iesta^ 
mentumlSS  servi  (ut.Quod  autem  justorum  perso- 
na  sit  in  quadragesimo  tertio  psalmo  dicentium  : 
Nunc  autem  repulisti  et  confudisti  nos^  ex  sequenti- 
bus  approbatur  :  Haec  omnia  venerunt  supernos,nee 
obliti  sumu^te^neque  inique  egimus  in  testamento  tuo: 
nec  recessU  retro  cornostrum.l^Bja  igitur  qu»  in  ten- 


mus  :  Qui  mittit  laptdem  in  excelsum  super  caput  C  tationibusvidebaturabjectaySUscipietDominusinfi- 


suum  mittit  (EccL  xxiii).  Quia  enim  Sion  et  Jerusa- 
lem  in  excelso  posits  sunt,  quicumque  Sion  de- 
trahit  et  Jerusalem  et  mittit  in  eam  contumeliarum 
lapidesyin  suum  eoscaputjacit,etreverteturoppro- 
brium  ejus  in  caput  suum:D/  dolorejus  et  iniguitas 
(a)  super  verticem  ejus  descendet  {Ps.  vii,  17).  Quanti 
hodie  exprobrant  animse,  7S9  Dei  mysteria  con- 
sectanti  volentique  videre  pacem  ejus,  et  dicunt : 
Insanus  est,  et  ebrius,et  musto  plenus  :  hominum 
ccetus  fugit  :  delicias  aspernatur  :  aurum  pro  luto 
computat:solam  diligit  paupertatem.Qui  autem  in- 
fideles  8unt,etiam  crucem  Gbristi  exprobrant  ei,et 
ai  quando  eum  in  angustia  viderint  et  in  tentatione 
dicunt:  Ubi  sunt  misericordiffi  tua),et  justitiae  quaa 


ne;  et  ponet  eos  in  gloriam  et  nominatos  in  oniver- 
sa  terra,  Olios  videlicet  expressie  et  repul8s,id  est, 
Ecclesias.Quosautemaliospossumusintelligerefilios 
EcclesisB  nominatos,  nisi  apostolos  ?  Vide  mihi  Pe 
trum  et  Paulum  et  Matthffium  et  Joannem;  et  oon- 
sidera  hoc  quod  ad  Abraham  repromissum  eatilfa- 
gnificabo  nomen  tuumj  inillisopereperpetratum.Qao 
tidie  nominatur  in  Ecclesiay  quotidie  magnifieatur 
nomen  eorum  :  non  quodipsisprositanobisinEe- 
clesia  nominari^sed  quod  nos  magnificantea  nomen 
eorum,et  qus  scripserunt  lectitantesyconsequamur 
salutem.  In  tempore,  inquit,  illo,  quando  exprea* 
sa  et  repulsa  suscepta  fuerit,  et  filii  ejus  po8i« 
ti  in  gloriam  (gloriatur  [Al.   gloriabitur]   7S4 


operatus  est  ?  Quid  loquar  de  infidelibus,  cum  Ec-  n  quippe  Dominus  in  athletis  suis,  cum  eo8  vide- 


cleaiarumnonnulliprincipesbujuscemodihominibua 
exprobrent,et  vitam  ipsorum  arbitrentur  amentiam 
et  non  presentem  laudent  conversationem,  sed  ve- 
tera  pcccata  exprobrent  ?  nec  audiunt  esseprsecep 
tum:  Ifoti  improperare  homini  qui  converUtur  a  pec- 
eatis  suis  (Eccl.  viii).  Vae  igitur  ei,  qui  tulit  oppro- 
briumatquesuscepit,et  hiyuscemodi  se  officio  man- 
eipavit,  ut  detraheret  Sion,et  civitati  Dei:  quiapro 

in  ms.Regio  superiori  capitulonon  adjungi,huicin 
eodem  ms.  prtemittitur. 

(a)  Ma.  Regin.  ^niquitas  ejus  super  verticemiUiui: 
9t  paulo  po8t,  Dei  mystreriacontrectanctiffro  oonsO' 

PAflOL,  XXY. 


rit  coronari,  eicut  gloriatus  est  adversua  diabolam 
de  Jobiunde  et  Apostolus  in  profectadiacipulorum 
suorum  exsultans,  ait;  Etiam  per  vestram  gloriam) 
confundentur  qui  adversarii  vestri  fuerant,et  tule- 
rant  contra  vos  opprobrium  :  et  tunc  videbunt  eos 
quos  miseros  putaverant,  esse  felices,  et  quoa  pau- 
peres  existimabant  atque  dejectos,  potentes  fieri 
atque  gloriosos.  Tunc  cernent  captivitatem  eorom 

ctanti.  Denique  inferius,  quid  toquar  de  infidelikni 
hsBc  cum  Ecelesianm^  eto. 

(b)  Idem  ms.  quast  si  ad  uvam  et  oUvam  ;  et  BiM 
ut  firmlo  et  tapetopmsaf  eto. 

U 


0\     ■  f\    * 


iMtf  S.  EUSEBII  HIERONYMI  13» 

per  quam  in  hoc  saBCuloduro  fuerant  imperiosub-  A.  sibila,vdnena  torpeant,el  confnsio  ejus  proQciatad 
jugati,reduci  in  ccBlestem  Jerusalem:  seque  resur-  salutem.  Heec  juxta  Septuaginta.Hebraicam  autem 
gerein  opprobrium  et  in  confusionem  aeternam.Tri-  quia  excepto  principio^de  quo  in  fine  superioris  ct- 
bue  nobis,  Jesu  Ghriste,  expressis  et  afflictis  et  re-  pituli  diximus,  non  multum  ab  eorum translatiooe 
pnlsis  in  isto  sasculo,  ut  nos  recipias  et  ponas  in  discordat,  indigere  expositione  noD  arbitor. 
gloriam  :  confundatur(a)in  tempore  excetra,cessent 

£(a)Hunclocummoresuodepravaruntveteresedito-  ciatet  salutem  operetur.  Quod  et  nos  apprecamnr 

reSyConfingentes  de  suo  hujusmodi  lectionem.Con-  nemulis  nostris,  qui  hodic  confusioni  subjacent  et 

fundatur  quod  superbit.  cestsent  sihila,  etc,  non  in-  contemptui.  Mart.  —  Olim  erat,  canfundatur  quoi 

teiiigentes  de  Runno  scriptum  esse, Confunduiur  in  auperbit^  cesseni,  etc.  Regin.  ms.,    canfundatur  ser- 

tempore  excetra,  ut  confusio   momentanea  ei  profi-  pens  et  hydra,  cessent,  etc. 


S.  EUSfiBII  BICRO]NTMI 

STRIDONENSIS  PRESBYTERI 

GOMMENTARIORUM 
IN   AGGJBlDlll   PROPHET4 

AD  PAULAM  ET  EUSTOCHIUM 

LIBER  UNUS. 


PROLOGUS. 


7Sft-7S6  Secundo  anno  Darii,  regis  Persarum  B  ^^  casperunt  asdificare  templum  Dee  in   Jerusalem^  ei 

fllii  Hystaspis,  septuagesimum  annum  desolationis  cum  eis  prophetx  Dei  adjuvantes  eos  (I  Esdr.y^iX.- 

templi  fuisse  complctum  (quem  Jeremias(Cap.xxv)  Quotemporeapud  Romanos  septimusa  Romulort- 

vaticinatus  est)  Zacharias   quoque  prophela  testis  gnabat  7S7-7SS  Tarquiniu8Superbu8,habeQaai]« 

est:  qui  cum  Visionis  sustitulumin  secundo  anno  num  imperii  vicesimum  septimum,  qui  post  ocb 

ejusdem  regis  undecimo  mense   Sabatb,    vicesima  annos  expulsusestaBruto:ac  deinde  rempublicaia 

quarta  die  prsposuisset,  adjecit,    dicens  :  Domine  pcr  annos  quadringentos  sexaginta  quatuor,usque 

exercituum,  usquequo  non  misereberis  Jerusalem  et  ad  Julium  GaesaremconsuIesadmini8traveruQt.Hce 

urbiumJudatquibusiratuses^lsiesepiuagesimusannu^  propterea,  o  Paula  et  Eustochiuro,  diximus,  utdc 

est  (Zach.  i,  7,12).  Sed  et  Esdras,  exslructo  tantum  ipso  statim  titulo,qua  stato  Aggsus  propheta  ceci- 

altari,  et  jactis  fundamentis  templi,  ad  litteras  re-  nerit  agnoscatis.  Sciendunique  est  interim,  joxta 

gis  Artaxerxis  prohibitum  opus  refert  :  Tunc  inter-  litteram,magni  spiritus  et  Aggaeumfuisseet  Zacba- 

missum  est  opus  domus  Dei  in  Jerusatemj  et  non  fte^  riam  prophetas:  ut  adversum  Artaxerxis  regisedir- 

bat  usque  ad  annum  secundum  regni  Darii,regis  Per^  tum,  et  Samaritanos  gentesque  cunctas  per  circni- 

sarum  (I  Esdr.  iv,  24).  statimque   addidit :  Prophe-  tum,  aBdificationem  templi   impodientes,  juberent 
taverunl  autem  AggiBUS  propheia  et  Zacharia  fitius  p  templum  ex8trui:ZorobabeIquoque  et  Jesamfiiiuin 

Addo  prophetantes  ad  Judstos  qui  erant  in  Judasa  et  Josedec,  et  populum  qui  cum  eis  erat,  noQmioori 

Jerusalem,  in  nomine  Domini  Israel :  Tunc  surrexe-  fidei ;  ut  prophetas  magis  audirent  jubente8,quam 

runt  Zarobabel  filius  Salathiel,  et  Jesus  filtus  Josedec^  prohibentis  regis  imperium. 


INCIPIT  LIBER. 


7S7  (Gap.  I  Vers.  1.)  In  anno  secundo  Darii  re-  tabatindominibuscoQcaviSyetutsignific&ntiasGrr- 

gis,  inmense  sexfo,  indie  una  mensisfacium  est  ver«  ce  dicitur:xotXo(r:sO{xoi(;,id  estydeoraum  positisetio 

bumPominiin manuAggseiprophetae. Qu'iB.popu\u9qm  convalle  demersis  :  proplerea  nonad  eos  fitseiiDO 

videbatur  sibi  redisse  de  captivitate,necdum  «edifi-  Dei  sub  rege  Ezechia,  sive  Amon,  sive  Jo8ia;<l0i 

6averat  templum  nec  muros  exstruxerat  civitatis,  quamdiu  stabat  Jerusalem,  populo  Dei  impectve- 

neo  habebat  gloriam  pristine  Jeruialem;  sed  habi-  rant :  aed  sub  Dario  rege,  Persarom   prinoipi^dQ 


1389 


COMMENTARIORUM  IN  AGGiGUM  LIBBR.  GAP.  I. 


1390 


quo  etOaniel  mysticeinBuo  volumine  refert.  Darius  A  mundas  habens  manus  carneuB  l8rael|  eztendit  eas 


autem  in  lingua  nostra  sonat,  generationes  factas, 
sive,  qu3S  fuerunt :  quod  GraBce  dicitur  Yeveai  (a)^t- 
v6(jLsvai:  necmerebatur  ahsque  templo  populuset 
deorsum  habitans  alium  habere  regem,nisi  qui  ge- 
nerationibusserviebat,etamabatcarnem,etprimam 
Benlentiam  ineruditi  adhuc  honiinis,  et  ejceti  de  pa- 
radiso  custodiebat :  Crescite  el  multiplicamini,  et  im- 
plete  terram  {Genes,  i,  28,  et  ix,  1).  Ergo  quia  Darius 
amator  erat  coitus,  et  socius  draconis,  cujus  omnis 
virtus  in  lumbo  est  {Job,  xl)  :  idcirco  in  secundo 
anno  visio  populo  cernitur,  in  immundo  numero, 
et  post  unionem  virginitatis  et  paradisi  nuditatem, 
tunicassignificante  pelliccas.  Deniquein  Genesicum 
in  primo  die  dictum  sit,  et  in  tertio,  et  in  quarto, 


ad  Dominum  ;  sed  quia  sanguine  plenaesnnt,  loqui- 
tur  ad  eos  Dominus  per  propbetam  :  Si  extenderitis 
manus  vestras,  avertam  oculos  meos  a  vobis :  manus 
enim  vestrx  sanguine  plense  sunt  (Isai  i,  xv).  Non  fit 
in  manibuB  eorum  verbum  Domini,  quia  immund» 
sunt ;  non  venit  ad  eos  sermo  Dei,  quia  in  se  occi- 
dere  sermonem  Dei.  Nec  putandum  in  manu  tan- 
tum  Aggaoi  prophet»  factum  esse  sermonem  Domini: 
sed  quia  Aggceus  interpretatur  (d)  festivus^  omnis  qui 
potest  festa  celebrare,  non  infermento  veteri  matitix 
et  nequitix,  sed  m  azymis  sinceritatis  et  veritatis  (I  Cor. 
v,8),potest  Dei  recipere  sermonem.  Habeamus  et  nos 
mundas  manus,  et  vocemur  lopxd^ovcec,  id  est,  festa 
celebrantes,  et  ad  nos  fiet  sermo  Dei.  Proponamus 


7SS  et  in  quinto,  et  in  sexto,   post  consumma-  •»  anteoculosnostros^quialexspiritualisestySpirituales 


tionem  operum  singulorum  :  Et  vidit  Deus  quiabO' 
num  est :  in  secundo,  juxtaHebraicuro(et  Aquilam, 
et  Symmachuni,et  Theodotionem  non  habetur.  Ne- 
que  enim  poterat  secundus  dies,  qui  numerumfacit 
qui  ab  unione  dividit,  quod  bonus  esset,  Dei  sen- 
tentia  comprobari.  Mensisquoque  sextus  ascribitur 
qui  non  habet  solemnitates  Dei,  sicut  mensis  septi- 
mus  ;  sed  vicinusestdierumsex,inquibus  factusest 
mundus  {Ibtd.)  In  quolabaratur,etin  sudore  faciei 
comeditur  panis  :  et  terra  generat  nobis  tribulos  et 
spinas,  et  cum  sementemacceperit  tritici,  lolio  ma- 
gis  avenisque  fecundaest.  Sed  quiajamaltareaedifi- 
catum  fuerat^  et  adversum  repugnantes  hostes  tem- 
plum  (b)  voluerant  exstruere,  nec  exstruxerant :  in 
uno  die  mensis  sexti  factum  est  verbum  Domini  in 


solemnitates,  de  quibus  scriptum  est :  Tribus  tempo* 
ribus  mihi  festacelebrabitisinanno.  Solemnitatemaxy* 
morum  custodietis :  septem  diebus  comeditis  azyma  : 
sicut  prxcepi  tibi  in  tempore  mensis  novorum :  in  ipso 
enim  es  egressus  ex  JEgypto.  tion  apparebis.in  con- 
spectu  meo  vacuus ;  et  solemnitatem  messis  primUivO' 
rum  de  operibus  tuu  qusecumgue  seminaveris  in  agro: 
et  solemnitatem  consummationis  in  exitu  anni  in  con- 
gregulione  operum  tuorum  de  agro  {Exod.  xxiii,  14, 
seqq.yetDeut.xvi).  Sivoluerimusin  nobisfieri  sermo- 
uem,  Dei,  simus  Aggsei,  id  est,  festa  celebrantej,  et 
non  appareamus  in  conspectu  Dei  vacui  (II  Gor.  ix): 
seminantesque  in  spiritu,  de  spiritu  metamus  ater- 
nam  vitam ;  utcelebremu8(6)8oiemnitatemcon8un:- 
mationis  in  exituanni,  id  est,congregationemop6- 


manu  Aggaei  prophet®,  ut  deserens  populus  secuh-  C  rumnostrorumdeagro,  solemnitatemprimitivorum 


dum  annumDarii  regis,  qui  abunionedividit :  elsex- 
tum  mensem  qui  prsterierat,  et  qui  numerus  labori 
deputatur,  ad  unionem  reverteretur  Dei,  etimparem 
numerum  solumque  sequeretur  :  quem  mundum 
esse  gentilis  quoque  poeta  novit  dicens  {Virg. 
Bclog.  VIII : 


Namero  Deus  impare  gaudet. 


Fit  autem  verbum  Domini,  quserens  ad  quem  veniat 
et  quem  doceat,  in  manu  Aggaei  prophet<B,  qui  bona 
habehat  7S9  opera,  otin  cujus  factis  poterat  Dei 
sermo  requiescere.  Porro  ubi  manus  {c)  sanguine 
plenae  sunt,  et  interficitur  Jesus,  et  audet  populus 
dicere :  Sanguis  ejus  super  nos,  et  super  fUios  nostros 


de  operibus  nostris,  quaecumque  seminaverimus  in 
agro  cui  benedixit  Dominus.  Simus  quoque  Agg»i, 
et  per  omnem  vitam  nostram  usque  ad  consumma- 
tionem  anni,  id  est,  usque  ad  exitum  740  de  8»- 
culo  isto,  celebremus  festa  in  operibus  nostris, 
qus  nobis  orta  sunt  in  agro  nostro.  Multa  sunt,  et 
non  higus  temporis,  quae  de  solemnitate  dicantuFy 
quibus  potest  deomni  Scriptura  lector  diligens  coap- 
tare  intelligentiam  spirituaiem. 

Ad  Zorobabelf  filium  Salathietf  ducem  Juda :  et  ad 
Jesum  filium  Josedec,  sacerdotem  kiagnumy  dtcens. 
(f)  Legimus  in  Paralipomenon,  Jeconiae  qui  in  Baby- 
lonem  ductus  cst,  filium  fuisse  Saiathiel,  de  qno 
natus  est  Zorobabel  (I  Par.  iii,  6).  Quod  quidem  et 


(Matt.  xxvii),  ibi  non  fit  sermo  Dei.  Usque  hodie  im-  D  Matthaeus  generationem  Saivatoris  enumerans,  ait: 


(a)  Quare  pro  ^sveaC  YiYvojxivat  veteres  editiones 
retineant  alia  Graecaverba  ^evideic  YeYovoIat  vel  -^ty- 
ovT^ai  scire  non  possum.  Mart.  —  Contra  Graecae 
linguae  ingenium  scribit  Martianaeus  •^i^^^oidytai. 
Caeterum  mss.  magis  ad  veterem  lectionem  Erasmi 
ac  Victorii  YSYovotai,  vel  -^t^o^riOL'.  accedunt.  Uniua 
Heginae  habet  •^i^owX-zol'.. 

(b)  Contrario  s>ensu  unus  Regin.  ms.  noluerant 
{€)  Regin.  ms.  ubi  manus  sanguiness  sunt. 

(d)  Pro  festivus,  praefert  idem  ms.  sotemnitas. 

(£)Recursus  ejusdem  \erh\,  solemnitatemf  antiquia 
amanuensibus  fraudi  fuit,  ut  quae  inter  utrumque 
intermedia  est,  trium  fcrme  versuum  pericopen  ae- 
Bcripsisse  rati,  properanttoculsprsterirent.  jBxinde 
quinaotenus  prodieruntimpresailibri  bis  oareat  ne« 


cessariis  Hiernoymiano  contextui  verbis,  consum» 
mationis  in  exitu  annif  td  est  congregationem  ofenm 
nostrorum  de  agro^  solemnitatemy  qum  nunc  pnmum 
codicis  Reginae  ope  sufTecimus,  nihil  de  eorum  ^et- 
manitate  dubitantes,  quamet  ejus  codicis  auctontaa 
evincit,  et  notatus  in  veteribus  librispasaim  obvins 
lapsus  indicio  suo  probat. 

(f)  Puddat  nunc  imperitum  Joannemclericum  ob« 
jecisse  mihiet  stultitiae  vertisse  quod  scriptum  in  ti* 
tulo  Hbri  Paralipomenon,  incipit  prsefatio  Hierony^ 
mi  in  Paratipomenon.  Quasi  liceat  illi  in  crimenim* 
peritiae  mihi  vertere  quod  glorias  ease  deberet, 
imitari  scilicet  Hieronymum,  aUiue  in  lectione  mii, 
codioum  ostendere  fidem  ao  diligentiam.  lUiiTi 


I^ 


S.  EDSEBir  HIERONYMl 


tm 


^ost  tranmigrationem  autem  Babylonis,  Jeconias  ge- 
nuit  Salathiel :  Salathiel  auiem  genuii  Zorohahel :  Zo- 
robabel  autem  genuit  Abiud  {Mat,  i,  12,  13).  Hic  Zo- 
robabel  de  tribu  Juda,  hoc  est  de  David  stirpe 
dfescendens,  typos  esl  Salvntoris  :  qui  vere  destru- 
Cttrm  ffldificavit  templum,  id  cst,  Ecclesiam  ;  et  ro- 
dtnit  populum  do  captivitate.  Et  tam  de  veteris 
templi  lapidibus,  quam  de  novis,  qui  prius  fuerant 
impoHti,  aBdiflicavit  Ecclesiam,  id  est,  et  de  reiiquiis 
populi  Judaici,  et  de  gentium  multitudine,  Deo 
Patri  exstruxit  tabernaculum.  Interpretatur  autcm 
secundum  multiplices  Hebraici  sermonis  accentus, 
TCl  (5rj«jic  i:apaxst[x£vr,,  id  est,  ftuxus  adjacens,  ex- 
positus,  vel  ortus  in  Babylone,  vel  princeps  de  Baby- 
lone.fnmtB  interpretationi  illeffuxus  contrarius  cst, 
qui  sfguiBcatur  in  vocabulo  Jembel,  id  est,  fluxus 
vanus,  vel  fluxus  menslruaix  qui  utique  manifeste 
immunditiam  sonat.  Scd  et  Zabulon^  fluxus  noctis 
exprimitur.  Relinquentes  ergo  hujus  mundi  vanum 
et  sordidum  fluxum  atque  tenebrosum,  sequamur 
flaxom  Jesu,  qni  nobls  expositus  estad  bibendum, 
etlargissimo  fonte  se  prsbet,  juxta  illud  quod  dici- 
tur  inEvangelio  ;  StahatJesusin  templo,  etclamabat, 
dieens  :Si  quissitit,  veniatadme.et  bibat  {Joan, yu^Sl). 
Ethucipsumtuncpoterimus  bibere,cumpeticrimus 
s  Deo  patre,  juxta  quod  legimus  :  Petite,  et  dabitur 
vobis  [Maith^  vii,  6).  Salathiel  quippcinterpretatur, 
petitio  Dei,^i  nemo  venit  ad  Jesum,nisi  eum  adduxe- 
ritPater  [Joan,  vi,  45).  Nascetur  ergo  nobis  fluxus, 
positus  741  per  obsecrationem  Dei,  et  erit  de  tribu 
Jada,  regiascilicet,et  confitente  vel  laudanto  Deum, 
qttia  Judas  utrumque  sonat.Porro  orius  in  Babylone, 
seounrfuambistoriamquidemveredeZorobabeldici- 
tnr,  quir  ibi  natus  est.  Sed  et  juxtaaltioremintelli- 
gentiam  Dominum  nostrum  Jcsum  sonat:  quia  ipse 
qiloque  natus  sit  in  confusionehujus  ssculi,  etfue- 
fll  prope  gravfssimum  flumen  Chobar,  et  viderit 
ttiagnam  visionemiHamqnamsubtypo  ejus  Ezechiel 
{Cap,  i)  in  voluminis  sui  ccrnit  exordio.Quod  autem 
dixi  interpretari  Zorobabel,  principem  de  Babylone, 
non  quod  vere  princeps  interpretetur,hoc  dixi :  si- 
^idemapudHebraeosextribusintegris  nomen  ejus 
traditur  essecompositum  :  zo  enim  dicitur,  iste ;  rob, 
magisterf  sive  major :  bavbl  proprie  Babylonium 
sonat,  et  efficitur  noriien  Zorobabel  (SlsnT),  iste 
magister  de  Babylone.Sed  ad  compendium  intelligen- 
tis  pro  supradictis  minutis,  pjnncipem  volui  inter- 
pretari  de  Babylone,  sive  in  Babylone,  Ut  quomodo 
Jesus  niius  Nave,  qui  et  ipse  in  typo  Salvatoris  fuit, 
de  solitudine  populum  in  terra  repromissionis  indu- 
iit;  sic  et  iste  propterea  ortus  in  Babylone  sit,  ut 
eoB  qui  erant  ia  Babylone,  reduceret  in  terram  re- 

(a)  Quot  sintrestitutiones  nostrae  in  hoc  Ioco,non 
aliunde  scire  possumusquam  ex  depravatissimo  ve- 
terum  editionum  hujusmodi  et  falso  contextu;  Se- 
cundum  autem  ^uod  pontifex  eralportabqt  cognominis 
tjns  Jesus,  qui  tnlerpretatur  Dei  salus,  id  esi,  Domini 
saltts:  et  est  liiius  Josedech :  auod  et  ipsum  in  linguam 
nostram  vertUur  n%  id  est,  DeuSj  pi]?,  id  est,  justus, 

Justus  enim,  eto.  Gerte  et  nuno  confldenter  dicam 


j^  promissionis,  de  qua  oaptivi  abducti  f\ierant,  ethis 
qui  erant  in  vinculis  diceret;  Exite,  Et  qui  sede- 
bant  in  tenebris  :  Iliuminamini  (Isai,  xlix).  Sermo 
vero  Domini,  qui  factus  est  in  manu  Agg^i,  non  so- 
lum  ad  Zorobabel  dirigiturfliium  Salathiel,  de  quo 
jam  diximus ;  sed  et  ad  Jesum  filium  Josedec  sacer- 
dotcm  niagnum.Qnantumad  bistoriam  pertinet,  al- 
ter  est  Zorobabel  de  tribu  regia,  et  alter  Jesus  de 
tribu  saccrdotali.  Quantum  vero  ad  intelligentiam 
spiritualem  unus  atque  idem  est  Dominas  nosterat* 
que  Salvator,  rexet  magnus  sacerdos,  cujus  typum 
secundum  id  quod  rcx  erat,  portabat  Zorobabel ; 
secundum  id  autem  (a)  quod  Pontifex  erat,  portabat 
homonymus  ejus  Jesus,  qui  interpretatar  Jao  m/u/, 
id  est,  Domini  salus  (jruVl^),  et  est  filius  Josedec. 
quod  et  ipsum  in  linguam  nostram  vcrtitur  Jao  ju~ 

"  stus,  id  est,  Domini  juitus  (piyw)  Justus  enim  ct 
sanctus  Deus  Pater,  et  Dens  Filius,  et  non  estin 
ipso  iniquitas,74i9Adversu8Marcionemet  c»terDs 
haereticos,  qui  alteriusboni^  nesciocujusDeiflHum, 
et  non  Greatoris,  quem  jnstum  vocant,  asseroBt 
Dominum  Salvatorem.  Et  vere  est  Jesus  magnus 
Sacerdos,  cui  omnes  Dei  antistites  comparati,  parvi 
sunt  et  nihil.Si  enim  istc  magnus  dicitur  Sacerdos, 
utique  ad^distinctionem  eorum  dicitur,  qai  mino- 
res  sunt.  Minores  autemsuntomnes  qufextraeum 
et  post  eum  sunt,  ut  quomodo  primogenitus  eft 
omnis  creatarae,  et  primogenitus  ex  mortuis ;  sic 
princeps  et  magnus  sit  in  universis  sacerdotibus. 

(Vers.  2.)  Excait  Dominus  exercituum^  dieensiPd- 
pulus  iste  dicit,  nondum  venit  tempus  domus  Domhi 

C  aedificandx:  Diligenter  attende  quod  non  Zorobabel 
vel  Jesus  dicant ;  nondumvenitiempus  domus  Domini 
eBdificandx;  sed  populus  qui  adhnc  sub  Dario  regn 
constitutus,  necdum  jugum  servitutis  excasserat. 
Semperquequicaptivitaieretinentur,  etegressi  sant 
doJerusalem,  differunt  et  morantur  a^diflcare  tem- 
plum  Dei,  et  dicunt:  nondum  venit  iempusdomus  Do- 
mini  asdificandx.El  tuquando  videris  aliquem  egres- 
sum  dc  Ecclesia,  qni  traditus  fuerat  Satanae  in  inte- 
ritum  carnis,  ut  spiritus  salvus  fieret  (I  Cor,  v)  co- 
gitare  atque  disponere,  ut  a^diflcettemplumper  pa- 
dicitiam,  quod  per  iibidinem  ante  destruxerat,  et 
tamen  diem  de  die  trahere,  dic  ad  eum  ;  Vere  ettu 
de  populo  es  captivorum,  et  tu  dicis ;  nondum  vemt 
tempus  domus  Domini  sidilicanda!,Qu\  semel  deorerit 

|v  instaurare  templum  Dei,  huio  omne  tempus  aptom 
est  ad «dificandum  ;  nec  roxdiabolus  potestimpe- 
dire,  nec  bosles  per  circuitum,  nec  pietas simalata 
parentum,  afnnium,Iiberorum;  statim  ut  cooTersos 
inclamaveris  nomen  Domini,  dicet  :Ecce  adsum. 
(Vcrs.  3.)  Et  factum  est  verbum  Domini  in  numu  A§- 

nihil  pene  Hieronymianum  esse,sed  totum  Erasmia* 
num  et  Marianeum  in  praesenti  Commentario.Qaod 
si  ita  est,  ubi  ante  nostram  hanc  statem  exstititve- 
rus  et  genuinus  Hieronymus,  vere  pius,  veredoctos 
ac  Qdus  Interpres  ?  Mabt.  —  Olimeodem  sensu  erat, 
cognominis  :  Martianffius  absque  aspiratiooe  anumf^' 
mus  scribit,  veteresque  editiones,  qaod  Hebraict 
obtruderint  verba,  pius  satis  castigat. 


im 


COMMENTARIORf»!  IN  AGGiEOtt  UBER.  GAP.  I. 


iae4 


gmi  prophcUe,  dicens :  Nunquid  tempm  vobu  e$t  utha"  X 
biUUi  in  domibus  laqueatis :  et  domus  ista  deserta?Sive 
ut  LXX  interpretati  sunt,)coiXoTuaQ(jLoic,id  e8t,conca- 
vis.  In  eadem  die  qua  8upra,rursum  videtur  bsc  vi- 
sio.Et  proficientibus  propbeta  operibus,  propheties 
quoque  dona  succrescunt^et  habito  paulisper  silen- 
tio,  ad  id  quod  dixerat  populus  :  nondum  tempu>s 
domus  Domini  7441  ssdificandae,  profertur  Domini 
quasi  cogitata  responsio,  et  dicitur  ad  eos  :  Ergo  ne 
tempusest^utvoshabitetisindomibusdeorsumsitis, 
et  in  convalle  positis  :  et  mea  domus  que  in  monte 
eat,  deserta  erit  ?  sive  ut  babetur  in  Hebr»o  :  ut 
habitetis  in  domibus  laqueatis  (id  est,ornatis  atque 
compositis,et  que  non  tam  ad  usum  sunt  quam  ad 
delicia8),et  habitaculum  meum  in  quo  fuerunt  sancta 
saQotorum,  et  cherubim,  et  mensa  propositionis,  n 
pluvii8rigabitur,8qualebitsolitudine,soietorrebitur? 
PoFro  secundum  anagogen  :Omne  tempus  quo  ha- 
biiatio  vallie  eligitur,  vel  servin:us  deliciis,  impor- 
luDum  est.  Unde  et  Stoici  quibus  curae  est  verba 
siogula  deflnire,  tompus  dixerunt  esse  correctionis 
sive  efQcientiffi  :q  uod  signiflcantius  Grdece  dicitur 
^ptSvov  eivai  x»Top6(L>(Tea><;.Omne  enim  tempus  in  quo 
rion  virtutibus,sed  vitiia  deservimus,perit,  et  quasi 
n^m  fuerit»  reputatur  in  nihilum.  Si  quis  ergo  de 
n^s,  vel  in  convalle  habitat,  vel  in  voluptate  et 
lii;iuria  saculari  suum  contignat  domum,  iste  tem- 
plum  Deo  non  cBdificat,  nec  habet  Dominus  in  eo  ubi 
cdpat8Uumreclinet:etcumvuIpibus»dificetdomum, 
habitaculum  quondam  Dei  patituressedesertum. 

(Vers.  A.)  Et  nunc  hxc  dicit  Dominus  exercituum : 
ponite  corda  vestra  super  vias  vestras.  Non  sit  aliud  C 
loquentis  tempus,  et  aliud  facientis :  prscepta  mea 
sUUim  in  opusvertite  :  Dominusest  enim  omnipo- 
l^ixB  qui  prfficipit,et  utique  non  leve  est  Dei  omni- 
;•  jtentis  imperium.Habuistishucusque  corda  vestra 
vitiis  servientia,  sine  ordine,  sine  praeceptore,  quo- 
cnoiquetrahebantdesideria,  pergentes.Nunc  autem 
f  H>miou8  vobis  pr®cipit  ut  ordinetis  in  se  charita- 
loiQ,  et  ponatis  corda  vestra  super  vias  vestras,  ut 
uiliil  absquejudicio  et  consideratione  faciatis  ;  sed 
semper  aote  pedes  vestros  legalis  lucerna  praecedat, 
el  dioatis :  Lucema  pedibus  meis  lex  tua  et  lux  semitis 
meis  {Ps.  cxvni,405).  Vel  certo  ita  :  Quia  dicitis,non 
estiempus  aediflcandffi  domus  Domini,et  ipsi  habi- 
iatifi  in  hahitaculis  qusB  sunt  in  ima  demersa.domus 
«otem  mea  deserta  est  :  considerate,  jubente  me  n 
Domino,et  vos  in  memoriam  redigite  que  feceritis 
et  qus  passi  sitis. 

(Vers.  5,  6,)Seminastismuttum,etintutistisparum 
comedistis,  et  non  esti^  satiati  :  bibistis,  744  et  non 
estis  inebriatiioperuistis  vos  et  non  estis  calefacti.Etqui 
mercedes  congregavit,misiteas  in  saccullum  pertusum. 
OoiniB  laborvester  quiffidlGcastis  domus  vesiraset 
neglexisiis  domum  Dei,  non  habuit  eventum.Semi- 
nafiiis  enim  plura,  eimulto  minus  quam  satum  fue- 
jai,  congregastis  :  nec  potestis  dicere  ideo  famem 


8eoutam,quod  in  exeroendaterraagricolacea^ave&H* 
Comedistis  quoque  (ne  forsitan  e  vobis  quispiam 
diceret  voluntarium  fuisse  jejunium),  et  non  eeiif 
saturati,  quia  parvos  fructus   congregaverati^  in 
horrea.  Vinum  bibistis  e  vineis,Bed  non  tftnium  ut 
IsBtaretur  cor  vestrum,et  diceretur  de  vobis  :  Etvi^ 
num  exhilarat  cor  hominis  (Ps.  cii,  jl5).  Habuistia 
pallium,sed  quod  frigus  non  repelleret,nec  servaret 
calorem.Quicumque  etiam  vestrum  sive  negoiiaiioiie 
sive  mercenaria  manu  meroedes  congregavit,  fra- 
stra  labor  sine  preiio  laboris  impensus  esi.  Qmoeii 
enim  velut  si  quis  in  pertusum  saoculum  miitat, 
pecunifiB  defluxerunt.  Sed  et  juxta  inielligentiam 
spiritualem   hi   qui  de  Babylone  reverai  fiunt,   et 
necdum  sdiflcaverunt  templum  Dei,sed  adificatio- 
nem  ejus  quotidie  diCferenies,  dixeruni :  jNondum 
venit  tempus  domus  Domini  xdifiamdse  :  nec  capiiiri 
sunt,nec  adhuc  plena  liberiate  donati :  yeruip  qua^i 
inmeditullio  quodam  posiUpSeminaveruni  muliuo), 
et  intulerunt  parum :  comederuni  ei  non  flunt  aaiiaii: 
biberunt,  ei  non  suni  inebriati  :  operuerunt  «e,  ctt 
non  sunt  calefacti   :   congregaverunt  mericedes»  et 
quasi  in  pertusum  marsupium  miiterent,  perdida*' 
runt.Si  quando  videris  intermuliaoperapeccaioruai 
facere  quempiam  nonnulla  quaa  jusia  fiuntynon  est 
iam  injustus  Deus,uipropter  multa  mala,paaoora]n 
obliviscatur  bonorum ;  sed  faciei  eum  llla  tantuin 
metcre,que  in  bonam  ierram  seminaveriiyei  ioaua 
horrea  congregare.  Qui  autem   peoiius  iiron^c 
esi,  iste  omnino   non  comedei,  sed  fame  peribit. 
Porro  qui  seminai  multa,  et  inferi  pauca,  come^it 
parum,  ei  non  in  fiatietatem,  juxia  illud  quod  in 
maledictis  Levitici  Dominus  comminatur :  EtcamC' 
detis  et  non   saturabimini  [Levit.  xxvi,  26).  Qui  vero 
sanctus  est,usque  ad  saiietatem  comedet,  ex  exple- 
bitur  in  illo  qood  scripium  eai :  Justus  comedeni 
replet   animam   suann   {Prov.   xiii,    25).  Similiior 
qui    penitus    non    bibii   ,     siii    peribit    :    aiout 
74L$  et  in    Judith  (si  quis  iamen  vuli  librom  re^ 
cipere  mulieris)  :  £i  parvuli  siii  perieruot  {Judith^ 
vui).  Qui  autem  parum  bibii^bibii  qoidem,8ed  npa 
usque  ad  ebrieiatem.Porro  qui  poieai  dicere  ad  Do- 
minum  :  Catix  tuus  inebrians  quam  prcsctarus  est 
{Psal.  xxu,  6)  1  et  inebriatur  cum  Noe  {Genes.  \x)  . 
et  iicei  in  iEgypto  conslitutus,  iameo  io  coovivio 
Joseph  cum  patriarchis   et  fratribus  vino  madet 
(Ibid.xLiii) :  iste  prae  magnitudine  lctiiis  ei  quo- 
iidiano  gaudio  cum  apostolis  versuB  in  ec8ia8in,ap<- 
pellabitur  musto  plenus  {^ct.  ii).  Quomodo  auiem 
non  sit  huic  exposiiioni  conirarium  illud  quod  filii 
Jonadab  filii  Eechab  vinum  non  biberini,eilaaden- 
iur  a  Domino,  in  Jeremia  {Cap.  xxxv)  competeniioe 
(a)  disseretur.  Posi  haec  dicitur  ad  eos  qui  negU- 
gebant  aedificare  templum  Domini :  Operuistis  voSf  t^ 
non  estis  calefacti.  Quod  inteiligimus  de  ceoicslmo 
terlio  psalmo,  in  quo  de  Deo  dicitur  :  Abyssus  ut 
v^/tm^^um  amic^tts  eju^.Quamquam  enim  eeoundnoi 


(a)Morieattte(niotercedeoie,adilludu8quecapitulumooodeveoit,  sed  irigesimo  secuodo  opuaabrupit. 


1898 


S.  EUSEBIt  HIERONTMI 


1396 


Hebraioam  verilatem  referatur  ad  terras,  qus  [AL  X 
quod]  ambiantur  Oceano,  tamen  eecundum  LXX 
tranBlatores  qui  dixerunt :  t6  irepiSdXaiov  auxou^ge- 
nere  masculino,  et  non  aux^^,  feminino,  d^  Deo 
quod  dictum  est  sentire  compeliimus,  eo  quod  in- 
vestigabilis  sit  ejus  sapientia,  et  ponat  Dominus  te- 
nebras  latibulum  suum  {Psal.  xvii),  et  non  indi- 
gnis  quibusque  ejus  sacramenta  prodantur.Unde  et 
justus  IflBtatur,  et  dicit  :  In  corde  meo  abscondi  elo- 
quia  tua,  tU  non  peccem  tibi  {PsaL  cxxviii,  U).  Hoc 
pallium  de  multiplicis  sapientisB  sensibus  verbisque 
oontextum,  non  sinit  ferventes  spiritu  refrigerari» 
nec  dilectionis  oalorem,  Borea  flante,  fregiscere  : 
Qui  vero  medius  est,  et  habet  quidem  pallium,sod 
quo  non  totus  operiatur :  quomodo  parum  in  horrea 
oomportavit,  et  comedit,  et  non  in  satietatem,  et  ^. 
bibit,  et  non  in  ebrietatem  :  sic  operietur  quidem 
Mnsuum  operumque  suorum  pallio,sed  non  caleflet. 
Qui  autem  propter  nimiam  anim«  paupertatem  non 
habet  pallium  :  ideo  non  habet,  quia,  multiplicata 
iniquitate,  charitas  refrixit  in  eo  (Matth.  xxxiv). 
Unde  et  de  istiasmodi  homine,  cujus  ab  alio  pal- 
lium  po88idetur,in  lege  prsBcipitur  :  Reddes  ei  vesti.. 
mmtum  anteguam  sol  occidat  :  quoniam  pauper  est 
ei  in  ipso  habet  spem  (Deut.  xxiv,  15).  Sed  et  hoc 
eis  aooidit  qui  habitabant  |A1.  habitantf  in  convalli- 
baB,  sive  in  laqueatis  domibus,  746  et  dicebant  : 
Nwidum  venit  tempus  domus  Domini  aedificanda:.  ut 
mercedes  in  pertusum  sacculum  oongregarent(/5at. 
XL,  10»  et  LXii,  \2).  Si  quis  e  nobis  bona  operatur 
et  digna  mercede  (quam  nobis  redditurus  est  Do- 
minus,  de  quo  dicitur  :  Ecce  dominus,et  merces  ejus  G 
in  manibus  illius,  reddere  unicuique  secundum  opera 
sua  {Matth.  xvi,  20).  Et  aliud  Apostoli  :  Si  cujus 
opus  manserit^quod  superaedificavit^mercedem  accipiet 
(I  Cor.  III,  13),hic  oongregat  conservandas  mansu- 
rasque  mercede8,et  virtutibus  virtutes  semper  ad- 
Jangens,coaoervat  pecunias  in  sacculum  non  pertu- 
Bum.  Qui  autem  post  bona  opera  non  semel  et  bis, 
Bod  ftrequenter  peccattet  prsBteritam  oharitatem  se- 
qaentibus  vitiis  obsourat  et  sordidat,  iste  in  pertu- 
sum  saoculum  pecuniam  congregat.  Hsec  autem  om- 
niaevenerunt  eis  quidixeruntrNondum  venittempus 
domus  Domini  sdifiaandffi,et  cum  ipsi  habitarent  in 
oonvallibus,  desertam  esse  domum  Domini  patie- 
bantur. 

(Vers.  17,  18.)  Hxc  dicit  Dominus  exertuum  :  n 
Ponite  corda  vestra,  super  vias  vestras,  ascendiie  in 
montem^  afferte  [Vulg.  portate]  lignum,  et  sedificate 
domum :  et  aeeeptabilis  mihi  erit,  et  glorificaborfdicit 
Dominus.  LXX  :  Hxc  dicit  dominus  omnipotens  : 
Ponite  corda  vestra  in  vias  vestras,  ascendite  super 
montem  et  prsecidite  tigna  (csBtera  similiter).  Rur- 
ium  vobis  ego  Dominus  praBcipio,qui  et  prius  jusse- 
ram,ut  ponatis  corda  vestra  super  vias  vestras,  et 
consideretis  cuncta  quaB  geriti8,etrelinqu6ntesstu- 
dium  domorum  vestrarum  humilium,ascendatis  in 


montem,ubi  non  sunt  ligna  qus  comburantur,  aed 
quae  ad  opera  domus  mese  proficiant  :  et  ut  hoc  fa- 
ciatis  attentius,  mihi  scitote  placiturum  esse  quod 
facitis.  Aiunt  Hebraei  sola  tantum  ad  contignandum 
ligna  fuisse  necessaria,  stantibus  muris  templi  post 
incendium.  Hoc  illi.  Nobis  autem  praecipi  tur,  non 
extra  vias  nostras  ponere  corda  nostra  ;  sed  qus 
prius  posueramus,  rursum  ponere  in  viis  nostris, 
et  postquam  hoc  fecerimus,a8cendere  de  domibus, 
concavis  in  montem,ut  cum  pervenerimus  ad  mon- 
tis  {Al.  sermonisf  altitudinem,in  quo  necessariaad 
ffidificationem  templi  Dei  ligna  sunt,  de  omni  Scri- 
ptursB  sancts  monte,  in  quo  varia  virtutum  et  pa- 
radisi  ligna  plantata  sunt,  prsecidamus  ea,et  «difi- 
cemus  templum  Domini  747  operibus  honis  et 
dogmatibus  veritatis:quod  cum  fuerit  exstructum, 
placeat  Domino,et  \AL  utf  glorificetur  in  eo.  Igitar 
quiahaecmandata  sunt  nobisut  ponamus  cordano- 
stra  in  viis  nostris,ascendamu8  in  montem  rationa- 
bilem,  et  ad  singula  problemata,  congrua  de  testi- 
moniis  Scripturarum  ligna  quflerentes,  prscidamus 
ea,et  aedificemus  domum  sapienti»  in  nobis  :  post» 
quam  enim  haec  fuerit  exstructa,  finis  aedificationis 
ejus  erit,  ut  Dominus  glorific^tur  in  nobis. 

(Ver8.  9.)  Respexistis  ad  amplius.et  ecce  facium 
est  minus :  et  intulistis  in  domum,  et  exsufjflavi  iUmi : 
LXX  :  Respexistis  in  domum^  et  facta  sunJt  pauca  :  et 
intulistis  in  domum^et  exsufflaviilla.Vi  abjecta  mora, 
et  omni  ambiguitate  deposita,  studiosius  aedifioetis 
domum  meam,  dico  et  aliud  quod  vobis  acciderit, 
qui  distulistisffidificare  domum  meam,nonut  supra: 
Seminastis  multumt  et  quia  sementem  terra  non  red- 
didit,  intuiistis  parum ;  sed  cum  jam  candescerent 
segetes,  et  messium  tempus  instaret,  et  frumenta 
vos  tenere  in  manibus  putaretis,  messuistis  vacuos 
culmos,  et  inanes  stipulas  sine  spicarum  frugibus 
congregastis.  Plenae  erant  are»  :  spes  in  ocuIis,la- 
ctus  in  manibus.  Sed  hoc  quoque  ipsum  quod  vix 
de  multa  segete  et  infinitis  acervis  fuerat  electum, 
intulistis  in  domum,  et  mea  virtute  dispersum  est 
ExsufQavi  enira  illud,  et  redegi  ad  nihilum  :  quia 
frumentum  emortuum  et  vacui  folliculi,  quae  utilia 
esui(a)sunt,  farinam  et  similam  non  habebant.  Po- 
test  autem  hoc  quod  dixit :  intutistis  in  domttm,  et 
exsufflavi  illud^^i  de  donariis  accipi  quse  offerebant 
in  altari,  et  Deus  exsufflaverit  ea.  Sed  quia  dixit, 
intulistis  indomum,  si  eaquse  illata  sunt,  donaria 
intelligimus,  utique  in  templo  oblata  dicimas.  Et 
non  nobis  congruet,  quia  eo  tempore  domus  Dei 
adhuc  «edifioata  non  fuerat :  quod  quidem  usque  ho- 
die  plerisque  contingit,  qui  habitat  in  asdificiis 
humilibus,  et  quantum  in  se  e8t,despiciunt  desola- 
tam  domum  Dei,  et  cum  possint  8edifioare,contein- 
nunt :  et  quasi  jam  videntes  maturas  8egetes,fre- 
ctus  sibi  suorum  operum  repromittunt,  et  fallente 
spc,  pro  magnis  vix  parva  reperiunt.  Sed  et  bcc 
quoque  parva,  qus  748  in  domum   et  horream 


(a)  Regin.   ms.  qurn  uiilia  esui  non  sunt  (suppl.  habebant)  et  farinam  et  similam  non  habebani. 


1397 


COMMBNTARIORnM  IN  KQQMm  LIBBH.  GAP.  1. 


1890 


mentis  condiderant,   exsufflaDtur  a  sermone  Dei, 

quasi  indigna  ejus  cuslodia  atque  tutela.   Quoties 

vidi  ego  tam  in  doctrina  quani  in  conversatione  de 

quibusdam  sperata  plurima :  et  postquam  ventum 

est  ut  haberent  tempusmessiumjdest,  tempus  do- 

cendi,  vitamque  suam  in  exemplum  praebere  popu- 

lorum,  de  excelso  prscipitatos,  et  minus  inventum 

in  eis,  quamopinio  sibi  omnium  promittebat.  Unde 

accidit  ut  paulatim,negligentiasubrQpente,parvum 

quoque  ipsum  quod  videbantur  habere,  perderent. 

Hoc  autem  idcirco  perpessi  8unt,quia  securi  fuerunt 

in  pristinis  domibussuis,  neoascenderuntScriptu- 

rarum  monlem,ffidificationis  de  eo  dominic»  iigna 

caedentes,  nec  exstruxerunt  in  se  quotidie  domum 

Domini;sed  despicientes  ejus  de8olationem,etiam 

id  perdidere,  quod  se  habere  credebant.Supradicti 

enim  mali  hsc  causa  redditur. 

(Vers.  10.)  Qttamobrem,  dicit  Dominus  exercituum 

quia  domus  mea  deserta  est^et  vos  festinatis  unusquis- 

^ue  in  domum  suam,  propter  hoc  super  vox  prohibiti 

sunt  cceli  ne  darent  rorem,  et  terra  continuit  TVulg. 

prohibita  est  ne  daret]  germen  suum,  Non  soium,  in- 

quit,  coeli  pluviam  non  dederunt,  quibus    irrigata 

humus   fruges  facit  ;sed  ne  rorem  quidem  matuti- 

num,  atque  noctumum,ut  arentes  agri,  saltem  hu- 

moremodico  temperarentur.  Terraquoquedevora- 

vity  et  agricoiis  non  redditura  sementem,    et   quas 

sponte  solet  gignere,  avaro  sinu  tenuit.  Ego  hunc 

arbitror  esse  rorem,  de  quo  in  benediclione  dicitur 

ad  Jacob  :  Det  tibi  Deus  de  rorecoeli  [Oeu,  xxvii,  28), 

et  rorem  Hermonqui  descendit  super  montem  Sion 

{Psat,  cxxxii),  et  descendit,  non   de   aere  in   quo 

multiplex  volitat  aquilarum  et  accipitrumet  vultu- 

rum  numerus  ;  sed  de  coelo,ut  si  cujus  animaardet 

porturbationibus,  et  jaculo  diaboli   vulnerata   est, 

rcfrigeretur  hoc  rore,  et  sstus  suos  temperet  Quo 

retento,  terra  quoque  non  aCTert  germen  suum.Ne- 

queenim  sine  rore  Christi  potest  uUa  animaaCferre 

Irumenta. 
(y tvB.  ii,)  Etvocavisicatatem  super  terram^   et 

super  monteSf  et  super   triticumy  et  super  vinum  et 

super  oteum,  et  quoscumque  proferl  humus,  et  super^ 

^iomines  et  super  jumenta,   et  super  omnem  tabo- 

rein  manuum,  Pro  siccUate  (a)  Septuaginta    {i-a7xU 

P7.V,  749  id   est,   gladium  transtulerunt ;  »ed   et 

;n  Hebraico  tribus(a)litterisscriptum  reperi  (lin), 

UELH,  RES,  BETH,  quod  si  HARSE   lcgimus,    glttdium 

sonat:  si  oreb,  )cxj7a)(jLx(Al.)cxv>(jLa  ),quodnos  trans- 

(a)  Nihil  hoc  in  loco  Hieronymianum  apud  Eras- 
mum  et  Marianum,qui  et  po(jL^xlxv,et  xxOjxa,  Graeca 
verbo  posueruut,  quss  in  nullo  codice  manuscripto 
leguntur  :  deinde  Hebraica  similiter  obtrudunt  suo 
more,quorum  lectio  et  punctuatio  contraria  est  Hie- 
ronymu;  nam  illi  leguat  hhereb,ubi  S.Doctor  lege- 
bat  hareb,  et  gladium  interpretabatur  :ubi  vero  ule 
legebat  Hereb,  vel  Or«6,  juxta  quaedam  exemplaria, 
id  est,  sicdtatem^  illi  posuerunt  hhoreb,  Et  nostra 
itaque  prssenti  editione  locus  Sophoniaesupracap. 
XI  exphcandus  est,  ctcastigandi  critici  Scriptores, 
Bochartus  scilicet,SimoniusetaIiquaparte  Joannes 
DrusiuB,  quorum  memini  tom.  II.  Mart. 


B 


^  tulimus  siccitatem,  licet  melius  in  urentem  verUum 
transferri  possit.  Et  reveraquoniam  sermodeterr» 
est,  etde  agrorum  sterilitate,  magis  mihi  videtur 
ventu^  urens  inpraesentilocointelligi  debere,quam 
gladius  :  licet  omnis  plaga  quae  propterpecoata  ho- 
minibus  inferatur,possit  et  pro  gladio  accipi. Vocata 
est  autem  siccitas,  sive  gladius  super  terram,et  su- 
per  montes,  ut  non  proferanttriticum,  et  vinum  et 
oieum,etquaecumque  sponte  generathumus.Prsce- 
dente  autem  fame,  consequentur  superhomine8,et 
super  jumenta  mors  venit.  (e)  £t  idem  gladius  vel 
ventus  urens,  omnia  quse  manus  hominumlaborar 
vere,  consumit.Vocatur  itaque  vel  inducitur  vivens 
sermo  Dei,  efQcax,  et  acutus  super  omnem  gla- 
dium  bicipitem  (Heb,  i?),  ut  anima  negligens  (qu0 
terra  interpretatur  arens,  et  magis  in  conoavis  ha- 
bitare,  quam  domum  Dei  extruere  desiderat)  C|jas 
mucrone  feriatur,etquidquidfructuum'  sepotat  ha- 
bere,disperdat.Infertur  etiam  gladius  super  montes 
elevantes  seadversus  soientiamDei,et  superfrumen- 
tu  m,et  vinum,et  oleum,quibus  quasi  cibiset  potuet 
retectione,hffireticorumconcili;ibuladecepti8populis 
blandiuntur:Gongruequisdixeritpanemillorume886 
panem  luctus.etfuroremdraconum  essevinumeorum 
et  furorem  aepidum  insanabilem  :Oleum  quoque,ro- 
promissionein  decGQlestibus^quoquasi  unguntdisoi- 
pulos,  et  laborum  praemia  pollicentur,quffi  detestar 
tur  propheta,  dicens  :  Oteum  autem  peccaUnis  non 
impinguet  caput  meum  (Psal,  cxl).  Sed  et  aliaijuai 
absqueauctoritate  ettestimoniisScripturarum  quasi 
traditione  apostolica  sponte  reperiunt  atque  oon- 

C  iingunt,percutit  gladius  Dei  :homine8  autem  et  ja- 
menta,vel  XoYifffjLoj<etala6TJff£ic,id  esUcogitationes  et 
sensus  earum  accipiamus.  Vel  certe  rationabiles  in 
eis,  et  irrationabiles,  id  est,  doctos  et  indoctoi 
750  pariter,  ct  omnem  laborem  manuum,  et  Je- 
junia  eorum,et  observationes  variad,et  chameuniaai 
(d)  id  e8t,humi  dormitiones.Qui  tribus  quadragesi- 
misperannumjejunantes,et^Y]po(paY^sichumi]iant68 
animam  suam,et  velmaximedeTatianiradicecres- 
centes,super  hujuscemodilaboribusaudiunt:  Tanta 
passi  estis  sine  causa,  Haec  autem  universa  quae  dixi, 
possuot  de  Ecclesiae  rectoribus  intelligi,  qus  sdifl- 
cantes  carnalem  domum,  liberisque  suis  et  posies- 
sionibus  providentes,  non  curant,  vel  in  seipsis  ex« 
struere  templum  Dei,  vel  Ecolesiam  Domini,   qua 

rv  (e)  intecta  et  dirutaestyinstaurare  ;quorum  sspe  vita 
et  sermo  incongruus  scandalizat  plurimos  et  da 

(b)  Eecole  quae  superius ad Sophonis  cap.  ii,de  va- 
ria  hujusce  vocabuli  promintiatione,  atque  adeo  si- 
gnificatu  observamus. 

(c)  In  Eegin.ms.  mors  venit,  id  est,ffladiuSfVel  ven". 
tus  ur6nj,etc.Paulo  quoque  poBi,gl€ulium  ancipitemf 
pro  bicipitem,  legitur. 

(d)  Glossema  istud,  id  est,  humi dormiUonet, Regi" 
nae  ms.  Mox  ^r^poffaLffaLi^  reposuimus  ex  mss.   pro 

'(e)  Resorihimus  infecta  exRegin.ms.proquo  val- 
gati  libri  infecta  praeferebant.  Mox  idem  msa.  bono 
sque  sensu,  quorum  et  vitx  sermo  congruus  scanda- 
lizat,  eto. 


m 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


1400 


Ccclesia  i|]toit,  et  ad  solitudinem  perducit  domus 
M.  Neo  hffic  dioimus  quo  universos  generaliter  ac- 
ensemuSjSed  quod  in  omni  ofllcio  et  gradu  sint  alii 
qtn  ffidifioent,  et  alii  quidestruant  templumDei^et 
propter  eorum  vitium  nec  coeli  rorem,  necterradet 
igermen,  siccetur  humus,  montes  areant,  triticum, 
'0t  oleum,  et  omnia  qus  terra  gignit,homines  quo- 
que  ip8ietjumenta,etuniver8us  iabormanuum,se- 
oante  gladio,  et  siccitate,  vel  vento  urente  disper- 
•ant. 

(Veni.  12.)  Et  audivit  Zorobabel  filius  Salathiel,  et 
Itsus  fllius  Josedec  sacerdos  magnus,et  omnesreliquix 
populi  vocem  Dei  (Vulg.  addit  Domini)  sui,  et  verba 
Aggaei  prophetae,  sicut  misit  eum  Dominus  Deus  eorum 
nd  eos,  et  timuit  populus  a  facie  Domini,  Diligenter 
attende,  propter  duas  inteiligentias  Salvatoris  in 
Zorobabel  duoe  et  Jesu  sacerdote  (ipse  enim  et  rex 
CBt  et  sacerdos)  quod  non  dixerit,Zorobabel  et  Je- 
8UB  timuerunt,  sed,  audientibus  Zorobabel  et  Jesu 
•t  populo  verba  Aggsi  prophetaB,  quas  verba  sunt 
Domini,  solus  populus  timuita  facie  Domini,id  est, 
^ola  muItitudo,quffi  necdum  in  unum  etperfectum 
idrum  venerat,  nec  spiritui  copulatus  id  (a)  esse 
Ineruit  quod  spiritus.Timuit  autem  populus  a  facie 
D6mini,  soiens  quod  facies  Domini  super  facientes 
itiala,  ut  perdat  de  terra  memoriam  eorum  (Psal. 
xxxxn), 

(Vers.  13.)  Et  dixit  Aggaeus  nuntius  Domini,  de 

nufdiis  751  Domini,  populo  dicens :  Ego   vobiscum 

Itnn,  dicit  Dominus.  (b)  Quidam  putant  et  Joannem 

Baptistam,  et  Malachiam,qui  interpretatur  Angelus 

l)omfnt,etAggffium  quemnunchabemusin  manibus, 

faisse  angelos,  et  ob  dispensationem  et  jussionem 

i>ei  assumpsisse  humana  corpora,et  inter  homines 

oonversatos.  Nec  mirum  hoc  de  angelis  credi^  cum 

pro  salute  nostra  etiam  Filius  Dei  humanum  corpus 

tisumpserit :  et  ob  hanc  causam  etiam  de  apocry- 

phfs  prffibent  testimonium^ubi  dioitur:Quod  Jacob, 

quipostea  vocatus  est  Israel.angelus  fuerit,et  prop- 

terea  supplantaverit  fratrem  in  ventre  matris  suae 

(Gen.  XXV  etxxxii).Joanneraquoqueadvocem  Maris 

matris  Domini,exsultasse  in  uteroElizabeth(Lu(;^  i): 

et  omnium  rationabilium  unam  esse  naturam :  et 

ofo  faano  causam  homines   qui   placuerunt  Deo, 

cquales  angelis  fieri.  Hoo  illi  sentiant.  Gffiterum  nos 

nontium  Domini,  id  est,  angelum,qui  Hebraice  di- 

dtur  MALA.CH  ("^kSq)  simpliciter  prophetam  dictum 

reoipiamus  ab  eo,  quod  Dominivoluntatem  populo 

nuntiaverit,sive  quia  in  multis  locisDominusnoster 

atque  Salvator  angelus  Dei  dicitur,sicutibi:  Magni 

eansilii  Angelus  {Isai,  ix,  6),  typum  Salvatoris  dici- 

muB  in  Aggno  prfficurrisse.  Porro  quod  ait,  nuntius 

/a)  Ms.  R^gin»,nic  spiritui  copulatus  id  eratyguod 
^rttus. 

(6)  Nimirum  Origenestomosecundoin  Joannem, 
opijus  argumentum  moxtotidempeneverbis  Hiero- 
Qymus  recitat,n08que  inferiusadducemusad  prooe- 
nuumCommentariorum  inMalachiam.Quam  vero  ah 
eo  lonjge  S.  pater  abhorreret,  tota  ferme  eius  evin- 
Qit  epistola  ad  Evangelum  de  Melohisedech^in  nos- 


A.  Domini,  de  nuntiis  Domini,  tale  est  quasi  dixiaset, 
propheta  de  prophetis.  Quod  ait,nun/tttiDomintpo- 
pulo  dicens :  Ego  vobiscum  sum  dicit  Domiuus,  non 
loquitur  ad  Zorobabel  et  Jesum,  cum  quibus  et  in 
quibus  semper  erat  Dominus  (semel  enim  eosdixi- 
mus  secundumdiversasintelligentiasin  personaSal- 
vatoris  accipi),  sed  ad  populum  qui  timuerat  a  fs&cie 
Domini.  Quia  populus  erat,  necdum  ad  Dei  venerat 
oharitatem,  quffi  foras  mittit  timorera.  Accipit 
ergo  populus  pro  Dei  timore  mercedem,ut  Dominns 
eum  illis  sit,  et  est  sensus;  Egoero  vestera^jutor, 
ffidificate  domum  meam,quffi  in  vobis  destructa  est: 
me  in  medio  vestri  constituto,  nemo  ediflcationem 
vestram  prohibere  poterit. 
(Vers.  ii.)  Et  succitavit  Dominus  spiritum  ZorO' 

P  babel,  filii  Salathiel,ducis  Juda,  et  spirttttm  Jesu  flii 
Josedec  sacerdotis  magni,  lJi%  et  spiritum  reliquo- 
rum  de  omni  populo  :  et  ingressi  sunt,  et  fadeheaU 
opus  in  domo,  Dominiexereituum  Dei  sui  :in  die  vu»- 
sima  quarta  mensis,  in  sexto  mense,  in  anno  secunds 
Darii  regis,  Pro  duce  Juda,  Septuaginta  transtnle- 
runt,  de  tribu  Juda,  et  pro  opere,  opera  :  cetert 
similiter.Ubicumque  autem  nos  ponimus.  Dominvm 
exercituum,  illi  diverse  aut  Dominum  omnipotentem 
aut  Dominum  sabaoth,  aut  Dominum  virtittum  inte^ 
pretantur.Susoitatur  ergo  spiritusZorobabel  et  spi- 
ritus  Jesu,  interim  secundum  litteram,  ut  regnnm 
et  sacerdotium  ffidificent  templum  Dei.  Suscitatnr 
etiam  spiritus  populi,qui  in  eis  ante  dormiebat,noB 
cprpus,  non  anima ;  sed  ut  diximus,  spiritus  qni 
magis  ffidificare  scit  templum  Dei.E^  ingressijToris 

G  enim  fuerant /ck^te/^an^  opera^qnss  digna  erant  pene- 
tralibus  domus  Domini;in  eodem  annoDariiregis 
quo  et  supra,in  eo  mensequiet  in  principio  positas 
est :  sed  non  in  eodem  die.Ibi  enim  unus  dies  men- 
sis  ponitur :  hic  vero  vicesimus  quartus,  ut  inter 
primum  diem,quo  Dominus  loquitur  per  Aggeum. 
et  vicesimum  quartum,qno  ingressi  sunt,  et  facie- 
bant  opus  in  domo  Domini,  viginti  duo  dies  medii 
fuerint^  quot  et  litterffi  sunt  apud  Hebraeos.Necesse 
enim  habuerunt  doceri  qus  essent  elementa  pnn- 
cipii  sermonum  Dei,  quffi  eos  prohiberent  dicere, 
Tfec  dum  venit  tempus  domus  Domini  aedificandae,  et 
habitare  in  domibus  concavis,  et  ut  supra  dixi,  in 
ima  demergi.  Provocarentur  veroponere  corda  soa 
super  vias  suas,  et  meminissent  propter  negligen- 

])  tiam  quanta  perpessi  fuerint.  Et  ut  ascenderent  in 
montem,  et  caederent  ligna,  et  ffidificarent  domum 
Domini,  etnon  paterentur  eo  qus  fuerantanteper- 
pessi.  Denique  in  his  viginti  et  duobus  diebu8,timnit 
populus  a  facie  Domini,et  ingressi  sunt  in  die  vioe- 
simo  quarto  mensis,  in  sexto  mense  anno  secnndo 

tra  recensione  73,tum  122  adAlgasiam  qusstione  i, 
Ut  plane  adeo  injuriosi  Hieronvmo  sint,  qui  vel  ex 
hoc  Commentari  loco,  ut  olim  Hufinua  Invectiv.  i» 
vel  exapocrypbooperecommentariorum  inPsalmos, 
ut  Genebraraus,  huic  eum  adhffisisseerroriputaot 
Plura  inferius  ad  Malac.  cap.  i  dicenda  hae  de  re 
nobis  sunt. 


tioi 


COMMENTARIOaDM  IN  AQGiBDM  LIBBR.  GAP.  IL 


Darii  regis,  at  f&oiebant  opus  in  domo  Domini  eier-  A 
eitunm  Dei  sui.  Prsoipitur  autem  nobis,  ut  aedificari 
possit  domos  spiritualis  in  sacerdotium  sanctum,  ad 
offerendas  spirituales  victimas  placentes  Deo^tales 
no8prffibere758utsusciteturinnobisSpiritus8anc- 
tas,  et  ingrediamur  in  domum  Domini,  et  faciamus 
opera  Domini .  Jam  enim  Zorobabel  de  genere  David, 
etJesassacerdos  insetemum  suscitatusestaPatrein 
▼irtute,8ecundumspiritum  sanctificationisde  resur- 
reotione  mortuorum,  ut  ille  praesit  operi ;  nos  vero 
faoiamus,  ipso  adjuvante  et  disponente.  Qusb  tamen 
opera  Dei  facere  aute  non  possumus,  nisi  timeamus 
a  facie  Domini,  et  credamus,  et  ingrediamur  tem- 
plum  Dei,  et  ea  qusB  domui  Dei  digna  sunt  perpetre- 
muB.  Qnoniam  vero  adbuc  in  sfficulo  sumus,  et  tem- 
pns  a^dificationis  nostrffi  sub  Dario  rege  versatur,in 
qno  generationi,  conjugiis  carnique  servitur :  idcirco  ^ 
in  sexto  numero  quo  factus  est  mundus,  et  in  se- 
eundo  anno  qui  dividit  unionem  (materia  enim  in 
qua  mundi  reparatio  sobolisque  consistit,  duplicem 
namerum  diligit),  ingredimur  domum  Domini,  et 
utroque  populo  congregato,  exstruimus  templum 
Dei.Ex  (a)  duobus  enim  duodecim  numeris,  vicesimi 
quarti  numeri  summa  consistit :  quia  tam  ex  oiroum- 
eisione  quam  ex  gentibus^Gbristi  Ecclesia  primaqua^ 
eversa  fuerat,  aadificata  est.  Sed  et  boc  possumus 
dioere,  quia  octavus  nuraerus  qui  sanctus  est,  et  in 
Terecircumcisionis  typo  accipitur,  triplicatus  vicesi- 
mum  quartum  numerum  facit,  figuraliter  nos  doce- 
mnr,  utcdificemus  domum  Domini  in  amputatione 
camis,  et  vitiorum  circumcisione,  et  veram  purita- 
tem  esse  oredamus  in  nomine  Patris  et  Filii  et  Spi  •  C 
ritue  sancti.  Porro  alius  sexies  quartum  supputavit 
numerum,  et  quatuor  refert  ad  elementa  mundi,  ex 
quibus  Bubsistimus ;  sex  vero  ad  conditionem  mundi, 
in  quo  ipsa  elementa  versantnr.  Et  dicit :  quia  adhuo 
in  materia  sumus,  et  gravi  corpore  circumdamur, 
et  servimus  generationibus,  extraere  quidem  nos 
templum,  et  intrare  in  domum  Dei^  et  quasi  de  somno 
gravi  suscitari  spiritum  nostrum  ;  sed  adhuo  in  vi- 
cesimo  quarto  die  idipsum  facere. 

(Cap.  11.  —  Vers.  1  seqq.)  In  septimo  mense,  vi- 
cesitna  et  prima  mensis,  factum  est  verbum  Dommi  in 
wumu  Aggsei  prophetae  dicens :  Loguere  ad  Zorobabel^ 
filium  Salathielf  dueem  Juda,  7  54  et  ad  Jesum  filium 
Josedec  scu:erdotem  magnumf  et  ad  reliquos  populi,di' 
eens :  Quis  in  vobis  est  derelictus,  qui  vidil  domum  is-  j^ 
fam  in  gloria  sua  prima?  quid  vos  videtis  hancnunc? 
mimquid  non  ita  est  quasi  non  sit  in  octUis  vestris  ?  Et 
nunc  confortare,  Zorobabetf  dicit  Dominus,  ei  confor- 
iare,  Jesu  fili  Josedec,  sacerdos  magne,  et  confortare, 
emnis  populus  terrx,  dicitDominus  exerdtuumy  et  fa- 
eite :  quoniam  ego  vobiscum  sum,  dicit  Dominus  exer- 
eituum,  Verbum  quod  pepigi  vobiscum  cum  egredere- 
mini  de  terra  jEgypti,  et  spiritus  meus  crit  in  medio 
vestrum,  notite  timere.  Quia  hsec  dicit  Dominus  exerci- 
tuum,  adhuc  unum  modicum  est,  et  ego  commovebo 

(a)  Melior  utique  lectio  sit,  quam  et  Victorius  pro- 
bat,  ex  his  enim  duodecim  numeris. 


eeelum  et  terram^  et  mare  et  aridms^  et  iHMwftd  emnm 
genies,  Et  veniet  desideratus  eunetis  gentibuef  et  im* 
plebo  domum  ista  gtoria,  liidt  Dominiu  exercituum, 
Meum  est  argentum,  et  meum  Odt  aurum,  didt  Demi'- 
nus  exercituum,  Magna  erit  gloria  domus  istius  noviS' 
sima^,  plusquam  primsR^  dicitDominusexercituum,Bt 
in  loco  isto  dabo  pacem,  dicit  Dominus  exercituum* 
Eodem  anno,  sed  menee  septimo,  in  quo  solemnita- 
tes  [Dei  Al.  die]  sunt  prima  et  viooBima  die  menBis, 
id  est,  completis  tribus  hebdomadibus,  ot  perfeota 
in  mysterio  Trinitatis  requie,  tertio  factum  est  ver- 
bum  Domini  in  manu  Aggei  prophete,qai  ooniiBUO 
labore  sudabat,  ut  semper  in  eo  sermo  Dei  haberet 
(6)  accessum.PrflBteritorum  enim  oblivi8cen8,et  in  fu» 
turum  se  extendens  {Phitipp,  ni),  ita  quotidie  labo- 
rabat,quasi  precedentium  operum  nihil  haberet.Di- 
eitur  ergo  ei :  Loquere  ab  Zorobabel,  et  ad  Jesum,  et 
reliquum  populum,  qui  viderunt  aniiquam  domum 
Dei,  et  nuno  intersunt  inBtaurationi  eja8,numquid 
ad  comparationem  prioris,  non  talis  eet  ista  qa« 
cernitur,  ut  quodam  modo  non  esBe  yideatur?  Vo-^ 
rum  nolite  deeperare,  neo  lassas  manus  dimiltiie, 
sed  et  tu,  Zorobabel  et  tu,  Jesu,  et  omniB  popule, 
confortamini,  et  facite  opus  in  domo  mea :  Bgo  enim 
Bum  vobisonm,et  sermo  meusquem  pepigiipobisoum, 
oum  egrederemini  de  terraiGgypti.  Bt  spiritus  meus 
non  recedet  a  vobis :  nolite  timere,  ego  Bum  qui  jo« 
beo  DominuB  omnipotens,  oujus  dixisse,  feciBse  est. 
Quando  primum  testamentum  7SS  dabam,  et  in 
Sina  monte  snm  visuB,  oommovi  ocelum  et  terram,ot 
mare  Eubrum,  et  deeertum,  ut  vobiBoum  ponerem 
Testamentum ;  nunoautem  polliceor  vobismeadhuo 
semei  crelum  et  terram,  et  mare  et  aridam  oommo- 
turum,  ul  illis  commotis,  moveantur  omnes  gentes, 
et  veniant  juxta  LXX  qum  electa  sunt  Domini  de  oun- 
etis  gentibus ;  juxta  Hebraioum  vero,  veniet  desidersh 
tus  cunctis  gentibus  Dominus  noster  atqoe  Salvator. 
Tuno  implebo  domum  istam  gioria  miijore  quam 
priorem,et  semper  vobis  addam,dioit  Dominus  om- 
nipotens.Etneforsitansponsorem  putetisinfirmum : 
meum  est  aurum,  et  meum  est  argentum,  et  mem 
suntcuncts  opes.  Ego  in  oraamentum  templi  aoram 
argentumque  donabo,utm8jor  fiat  htgusdomus  glo- 
riam  quam  prioris.  Et  quiadifQcile  videiurquod  pol- 
liceor  et  humana  infidelitas  ad  mi\)ora  promissa 
semper  hoBsitat,  propterea  rnrsum  dico  qui  promiito, 
DominuB  omnipotens  sum.  Porro  qnia  soio  ad  «difi- 
oationem  inclyt»  domus,  et  que  superatura  sit  do- 
mum  pristinam,  pihil  ita  faoere,  ot  paeem,  ideiroo 
et  hanc  spondeo.  Dabo  enim  in  looo  isto  paoem,  di- 
oit  Dominus  exercituum :  ut  pax  que  exsaperat  om- 
nem  sensum,  ousiodiat  domum  meam,ei  sit  in  paoo 
loous  meuB.  Has  interim  roEpa(pp«t«tixu>c  ezposiilonis 
lineas  duxerim,  ut  ex  his  ad  snblimiorem  inielligen- 
tiam,  etiam  nobis  tacentibus,  prudens  leotor  asoen- 
dat.  Fit  orgo  sermo  Dei  ad  eos  qai  operari  ecBperant 
in  domo  Domini  omnipotentis,  jam  in  requie,  id  est, 

(6)  Ms.  Regin.,  ht^eret  aseensum. 


1403 


S.  EDSEBII  HIERONTMI 


1404 


in  mense  septimo,  et  in  Trinitatis  plenissimo  saora- 
mento,  vicesima  prima  mensis,  et  ad  Aggseum  Dei 
festacelebrantem,  qui  rursum  manum  suam  sermoni 
Domini  praparaverat,  et  dicit  ad  eum  :  Loquere  ad 
Zorobabel  de  tribu  Juda,  et  ad  Jesum  sacerdotem 
magnum,  qui  pro  nobis  et  homo  fieri  dignatus  est  et 
Sacerdos,  et  ad  reliquias  populi:  ad  comparationem 
enim  totius  orbis,  (a)  par?a  pars  fuit  in  principio  cre- 
dentium.Igitur  quae  locutus  sit  audiamus.Fuit  quon- 
damin  Israel  domus  Dei,  qui  nunc  itadeserta  est, 
ut  nec  fuisse  credatur;  ex  756  quo  quae  fuerat  di- 
lecta,  (b)  facta  est  non  dilecta,  et  qui  non  populus  Dei, 
ecBptt  esse  populus  Dei.  £t  est  domus  illa  quondam 
gloriosa :  nuno  in  conspectu  Zorobabel  et  Jesu  et  re- 
liquiarum  populi  quasi  non  sit.  Hoc  autem  non  solum 
detempli  flediflciis  quse  cernimus  corruisse,  accipere 
debemus ;  sed  de  omnibus  quee  quondam  prseclara 
habuere  Judeei.  Verumtamen  quia  facta  est  prior 
domus  quasi  non  subsistens,  provocatur  Zorobabel 
dux,  et  Jesus  sacerdos,  ut  regnum  Ghristi,  et  sacer- 
dotium  roberetur,et  populus  ejus  qui  quondam  ter- 
re  fuit  populus,  faciat  opera  in  domo  Domini,  et  sciat 
Deum  sibi  esse  prsesentem  :  faciat  quoque  verbum, 
quod  pepigit  Dominus  cum  eis  quando  egredieban- 
tur  de  terra  iEgypli.  Atque  utinam  et  nos  egredia- 
mur  de  .£gypto,  ut  verbum  testamenti  quod  accepi- 
mus,  impleamus.  Repromittit  quoque  Dominus  Deus 
his  qui  taciunt  opera  in  domo  ejus,  et  implent  quem 
accepere  sermonem,  spiritum  8uum,dicens :  Elspi* 
ritus  meu$  erit  in  medio  vestrum,  Sacramentum  cer- 
nite Trinitatis :  Ego  sum  vobiscum,  et  spiritus  meus, 
et  Verbum»  in  quo  posui  testamentum  cum  egrede- 
remini  de  ifigypto.  Quod  autem  dicitin  medio  ves- 
trum,  juxtailiud  sentiendum  est^quod  in  Evangelio 
tcriptum  legitur :  Medius  enim  vestrum  siat^  quem  vos 
nescitis,  qui  post  me  veniet  (Joan.  i,  26).  Uaec  ergo 
dicitDominus  exercituum  ad  vos  qui  videtisdomum 
priorem  sic  esse  quasi  non  sit. M ovi  ccelum,  quando 
de  cobIo  audita  est  vox  mea.  Movi  terram,  quando 
priori  populo  tradidi  Testamentum  ;  et  in  adventu 
meo,caligo,  turbo,  tenebrs  cernebantur.  Movi  mare 
Rubrum,  quando  viam  praebui  populo  transeunti. 
Movi  aridam,  vel  iEgyptum  per  plagas  cultu  Dei  va- 
cuam^  vel  solitudinem  per  quam  quadraginta  annis 
(c)  circumduxi  populum.Haec  adhuc  semel  movebo. 
Quod  factum  cernimus  in  adventu  Domini  Salvato- 
ris.  Tempore  quippe  passionis  ejus,  fugiente  sole, 
CGslum  motum  estet  tenebrae  factasuntsuperomnem 
terram  ab  hora  sexta  usque  ad  horam  nonam  (Matt. 
xxvii,e^  Luc.xxiii).  Mota  est  terra,et  saxa  scissa  sunt, 
757  et  sepulcra  reserata ;  motum  est  mare  dra- 
cone  qui  in  eo  erat  interfecto  ;  mota  est  et  arida, 
infructuosa  quondam  gentium  solitudo.  In  hoc  au- 
tem  oniversitatis  tremore,  commotse  sunt  etiam 


X  omnes  gentes ;  quia  in  omnem  terram  exivit  Boniis 
apostolorum  Domini,  et  verba  eorum  penetraverant 
usquo  ad  termonos  orbis  terriB  {PsaL  xviii).  Ob  id 
autem  omnes  mot«e  sunt  nationes,  ut  ex  eamm 
motu  (d)  veniret  electa  gentium  multitudo,  et  qus 
ubicumque  prseclara  sunt.  Verbi  gratia,  electa  de 
Gorintho,  quia  multus  erat  in  ea  populus  Dei.Electa 
de  Macedonia,  quia  grandis  in  Thessalonica  Dei 
Ecclesia  congregata,  non  habebat  necessarium  utde 
charitate  doceretur  (I  Thess.  14).  Electa  de  Epheso, 
ut  arcana  Dei  et  nullis  antea  revelata  sacramenta 
cognoscerent.  Quid  plura  ?  omnes  gentes  commots 
sunt,  ad  quas  Salvator  apostolos  miserat,  dicens: 
Euntes,  docete  omnes  gentes  (Mat.  xxviii,  29),  et 
ex  multis  vocatis  pauci  electi,  primitivorum  Eccle- 

^  siam  construxerunt.  Unde  et  apostolus  Petrus :  Sor 
lutat  vos^  inquit,  quae  in  Babylone  est  electa,  et  Mor- 
cus  filius  meus  (I  Pet.  v,  15),  et  Joannes  :  Senwr, 
inquit,  electas  dominae;  ac  deinde  filios  memorat 
electffi.  Gommotis  ergo  gentibus,  quas  quidem  pos- 
sumus  et  contrarias  accipere  fortitudines,  non  va- 
lentes  splendorem  Domini  sustinere,  veneranl 
electa  omnium  gentium,  et  repleta  est  gloria  domus 
Domini,  quae  est  Ecclesia  Dei  viventis,  columna  et 
firmamentum  veritatis.  Hsc  secundum  LXX.  Cete- 
rum  in  Hebraico  meiius  et  signiticantius  habeturat 
supra  posuimus  :  Et  movebo  omnes  gentes^  et  veniet 
desideratus  cunctis  gentibus.  Vere  enim  postquam 
ille  venit,  impleta  est  gloria  domus  Domini.  Et 
quantum  Dominus  distat  a  servo,  tantum  domos 
(e)  Domini  melior  est,  cui  prieest  Dominus,  a  domo 

C  priore  cui  preefuit  servus.  Quod  autem  ait :  Meum 
est  argentum,  et  meum  est  aurum,  dicit  Dominm 
exercituum,  non  puto  quemquam  existimare  quodde 
argento  loquatur  et  auro  quae  a  divitibus  et  r^but 
possidentur.  Hoc  enim  modo,  non  solum  argentnm 
et  aurum  Dei  est  quasi  Greatoris ;  sed  et  ctetera  me- 
talla,  ses,  stannum,  plumbum,  et  quod  domat  759 
omnia  ferrum.  Sed  ego  argentum,  quo  domua  Dei 
ornatur,  existimo  eloquia  Scripturarum,  de  quibiM 
dicitur  :  Eloquia  Domini  eloquia  casta ;  argentum 
igne  examinatum,  probatum  terrse  purjfatum  septn^ 
plum  (Psal.  XI,  7);  et  aurum  quod  in  occulto 
sanctorum  sensu,  et  in  cordis  versatur  arcano«  et 
'  splendet  vero  lumine  Dei,  quod  et  Apostolom  de 
sanctis,  qui  super  fundamentum  Ghristi  aBdificant» 

n  sensisse  perspicuum  e8t,aurum,  argentum,  lapides 
pretiosos  ( I  Cor.  iii ) ;  ut  in  auro  sensus  occoItiM 
sit,  in  argento  sermo  (f)  decens,  in  lapide  pretioao, 
opera  Deo  piacentia.  His  metallis  iHustrior  fit  Eo- 
clesia  Salvatoris,  quam  quondamsynagpogaftierat; 
his  lapidibus  vivis  flediflcatur  domus  Ghriati,  et  pax 
ei  praebetur  aeterna.  Porro  quod  sequitur  iu  Septua- 
ginta  :  Et  pacem  animx  in  acquisitionem  amm  qw 


(a)  Idem  ms.,  quota  pars  fuitt  etc. 

(b)  Solemni  amanuensium  lapsu  eVictoriieditione 
exciderunt  verba,  facta  est  non  delicta. 

(c)  Denuo  enim  ms.,  quadraginta  annis  populus 
circuivit. 


(d)  Ferme  rectius  in  eodem  ms.,  venirent  eledA 
gentium,  et  qux  ubicumque  praeclara  sunt. 

ie)  Vacat  hic  loci  in  Regin.  ms.  vox,  Domini. 
0  Victor.  sermo  dicens;  ferme  reoUus  in  Regiii. 
ms.  sermo  decens. 


1405 


COMMENTARIORUM  IN  AGGiGUM  LIBER.  GAP.  II. 


1406 


creatur  ut  suscitet  templum  istudf  quasi  superfluum  A 
et  vix  cohdBrens,   quippe  quod  nec  apud  Hebraeos, 
nec  apud  alium   quemquam   interpretem   fertur, 
omisimus. 

(Vers.  11  seqq,).  Jn  vicesima  et  quarta  noni 
mensis,  in  anno  secundo  Darii  [Vulg.  addit  Regis] 
factum  verbum  est  Domini  ad  Aggaeum  prophelam. 
dieens  :  Hxc  dicit  Dominus  exercituum;  interroga 
sacerdofes  legem,  dieens  :  Si  tulevit  homo  camem 
sanctificatam  in  ora  vestimenti  suiy  et  tetigerit  de 
summitate  ejus  panem,  aut  puimentum,  aut  vinumf 
aut  oleumf  aut  omnem  dbum ;  numquid  sanctificabi' 
tur  ?  Respondentes  autem  sacerdotes,  dixerunt :  Non. 
Et  dixit  Aggaeus  :  Si  tetigerit  pollutus  in  anima  ex 
omnibus  his,  numquid  contaminabitur  f  Et  responde- 
runt  sacerdoteSjCt  dixerunt:contaminabttur.Et  respon-  n 
spandit  AgggeuSy  et  dixit :  Sic  populus  iste,et  sic  gens 
ista,  ante  faciem  meam,  dicit  Dominus  ;  et  sic  omne 
opus  manuum  eorum,  et  omnia  qux  obtulerunt  ibi, 
contaminata  erunt  LXX  :  Yicesima  et  quatia  noni 
tnensiSf  anno  secundo  sub  DariOy  factus  est  sermo  Do^ 
fnini  ad  Aggxum  prophetam  dicens  :  Haec  dicit  Do- 
minus  omnipotens  ;  interroga  sacerdotes  legem,dicens 
Si  sumpserit  homo  camem  sanctam  in  summitate  vos- 
Hmenti  5ut,  et  tetigerit  summitas  vestimenti  ejus  pa- 
nem,  aut  cocHonemy  aut  vinum ,  a\U  ole  um,  aut  om- 
nem  cibumy  si  sanctificabitur  ?  Et  responderunt  sacer 
dotes,  et  dixcrunt  :  759  /Von.  Et  dixit  Aggaeus  :  Si 
tetigerit  immundus  in  anima  de  omnibus  his  contami" 
nabitur.  Et  responderunt  sacerdoteSy  et  dixerunt : 
tontaminabitur.  Et  respondit  Aggaeus,  et  dixit :  Sic 
populus  iste,  et  sic  gens  hssc  coram  me,  dicit  Domi-  C 
nus  et  sic  omnia  opera  manuum  eorum.  Et  quicum'- 
que  appropinquaverit{a)ibif  contaminabitur,  propier 
munera  eorum  matutina  dolebunt  a  facie  matitiarum 
suarum  et  odoratis  in  portis  arguentes.  Propterea  et 
Septuaginta  interpretum  editionam  posuimus,quia 
in  quibusdam  verbis  dissonare  videbantur.  Et  hoc 
quod  dicitur  :  Propter  munera  corum  matutina,  do^ 
lebunt  a  facie  malitiarum  suamm^et  odoratis  in  por^ 
iis  arguentes,  nec  in  Hebraeo,  nec  apud  alios  inter- 
pretes  invenitur.  Notandumquod  in(^)isto  loco :  /n 
vicesima  et  quarta  die  mensis  noni  anno  secundo,  non 
ut  supVa  tertia  vice  dicitur  :  Fuctumest  verbum  Do- 
fnini  in  manu  Aggmi  prophetae ;  sed  ad  Aggseum  pro- 
phetam.  Ibi  enim  (quia  adhuc((;)profcctum  habebat 
et  opera  tantum  munda,  cor  autem  illius  necdum  j) 
plenam  sapientiam  receperat ;  sive  quia  habitabat 
adhuc  inter  eos,  qui  dicebant  :  Nondum  venit  tem" 
pus  damus  Domini  gedificandx)  in  operibus  tantum 
Cjjos  sermo  factus  est  Domini.  Hio  autem  quoniam 
Jam  templi  jacta  sunt  fundamenta  et  ingressus  est 
populus  cum  principibus  in   domum  Dei,  et  faoit 


opus  congruum  templo  Dei,  et  audivit  mysterium: 
Movebo  omnes  genles  et  veniet  desideratus  cunctis 
gentibus,  et  pienus  est  vaticinio  ;  propterea(d)totu8 
ad  Aggsum  fit  sermo  Domini.  De  vicesima  quarta 
die  et  secundo  annojamdizimus:Noni  mensis  nu- 
merus  qui  hic  additur,numquam  in  bonampartem 
legitur.  Pascha  immolat  populus,  et  alias  celebrat 
festivitates  ;  omnis  ejus  soiemnitas  die  finitur  oc- 
tavo,  nec  ad  n<mum  pervenit.  Qui  agnum  paschas 
prflBparant,transacta  die  nona^incipiunt  praeparare. 
Dies  quoque  propitiationis  et  ezpiationis  mensis 
septimi,  post  diem  nonam  celebratur.  Et  in  Jere- 
raia  (Cap.  ziz  et  lii),  siout  legentibus  poterit  esse 
manifestum,Jerusalem  nono  anno  a  Babyloniis  op- 
pugnatur.Quia  igitur  prophetia  de  immunditia  po- 
puli  futura  760  erat  ;  idcirco  secundo  anno  Darii 
nonus  mensis  jungitur  Rursum  quia  datur  loooa 
pQBnitentisB  post  immunditie  correptionem,  vice- 
sima  quartadie  sermo  Dei  fit  ad  Aggeom  prophe- 
tam,utqua8i  ez  persona  Domini  qunstionem  a  sa- 
cerdotibus  sciscitetur  ez  lege  venientem,  et  dicitur 
ei  :  Interroga  sacerdotes  legem^  dieens.  Simulqoe 
considera  sacerdotum  esse  ofQcii,  de  lege  interro- 
ganti  respondere.  Si  sacerdos  est,  sciat  legem  Do- 
mini  :  si  ignorat  legem,ipse  se  argoit  non  eese  Do- 
mini  sacerdotem.  Sacerdotis  enim  est  acire  legem, 
et  ad  interrogationem  respondere  de  lege.  Qood 
quidem  et  in  Deuteronomio  (Cap.  17)  legimos,  ot 
sicubi  in  urbibus  Israel  qusestio  (herit  ezorta  inter 
sanguinemet  8anguinem,interjudicium  etjodiciom 
lepram  et  lepram^contradictionem  et  contradiotio- 
nem,eant  ad  sacerdotee  atqoe  LevitaB,et  ad  ponti- 
ficem  qui  in  diebus  illis  fuerit  oon8titoto8,etqu8B- 
rant  ab  eo  legem  Domini  ;  qoibos  respendentiboSy 
faciant  qood  jubentur.  Quod  si  non  fecerint,  ezter- 
minentur  de  populo  suo.  Et  ne  forsitant  in  veteri 
solumlnstrumentohaBcprscepta  videantur;  loqui- 
tur  et  ApostoluB  ad  Timotheum»epi8Copum  non  so- 
lum  irreprehensibilem  esee  debero,et  unius  ozoria 
virum,  et  sapientem,  et  pudicum,  et  omatum,  et 
hospitalem,  sed  etiam  doctorem  (I  7tm.  iii).  Et  ne 
casu  hocdizisse  videretur,  ad  Titum  quoquesuper 
presbyteris  (quos  et  episcopos  intelligi  vult)  ordi- 
nandis,  eadem  cautela  servatur  (Tit.  i,  5  seqq.). 
Propter  hoc  reliqui  te  CretXy  ut  quae  residua  erant 
corrigeres  et  ordmares  pnr  civitates  presbyteros  sieut 
ego  prsecepi  tibi ;  Si  qnis  est  irreprehensibilis  unius 
uxoris  vir^  filios  habens  fideles^non  (c)  in  accusatione 
luxurise  vel  in  subjectos.  Opartet  enim  episcopum 
irreprehensibitem  esse  sicut  dispensatorem,  non 
procacemf  non  iracundum,  non  violentumt  non  per- 
cussorem,  non  lurpis  lucri  cupidum  ;  sed  hospitalemt 
pudicum,  benignum,  justum,  sanctum,  continentemf 


(a)  Rescripsimus  ibi,ex  Regin.ms.  juztaGrscum 
teztum,  i^^lrri  ixeT  appropinquaverit  ibi,  pro  quo 
Martiansus  tibi  leeit. 

(b)  Hegin,  ms.,  Notandum  autemy  quod  in  quarto 
loco,  etc,,  rectius,  ut  videtur. 

(c)  Idem  ms.i  quia  adhuc  prophetiam  habebat. 


{d)  Victorius,  fortasse  rectiuf ,  ad  totum  Aggseum 
sermo  fit  Domini. 

(e]Hnc  ez  antiqua  Vulgata  recitat  Hieronymas  ut 
probant  voces  sequentes  insubjectos,  consotari  in 
aoctrina  sanaf  etc.,  quie  leguntur  in  omniboB  codi- 
cibos  mss.,  ot  nos  edidimos.  Mart. 


ttttt 


B.  Evfmn  flimoNTMi 


14» 


kmiwUem  in  iacttina  iermnm  fidelem  ;  ut  possU  A 
oonsoUtriindoeMna  sana,€t  eos  qm  contradicunt 
arguere,  Sunt  enim  muUi  et  non  subjecti,  vanitoqui, 
etseductores,  et  maxime  qui  de  eircumeisione  sunt^ 
701  quibus  oportet  im^nere  sitenUwtn.  H®c  pro- 
lixius  posui,  ut  tam  ex  veteri,  quam  ez  novo 
Teatamento,  sacerdotum  esse  oflicium  noverimus, 
Bcire  legem  Dei,  et  retipondere  ad  qus  fuerint  in- 
terrogaii.  Nec  simplicitatem  et  ciborum  centinen- 
tiaro  in  miagistro  suflGoere  :  nisi  quod  ipse  faeit, 
poasit  et  alios  erudire.Certe  quia  reaponsuros  puto: 
hoc  eorum  esae  qui  seab  adolesoentiaprsparant  ad 
doeeodum,frequenier  aotem  judioio  Domini,et  po- 
pulorufa  auffragio  in  sacerdolium  simplices  eligi : 
sidtam  iUfid  haheant,  ut  postquam  aacdrdotes  fue- 
rit  ordinaii,  diaoant  iegem  Dei,  ut  potsint  docere  ^ 
qm^  didioerint,et  augeant  soientiam  magis  quam 
opes,  et  non  erubescant  a  laicis  dif>cere,  qui  nove- 
rintea  qu»  adofOcium  pertinent  sacerdotumimagii 
que  Boeiee  et  diea  in  Scripturarum  traciatu,  quam 
141  ratiociniifl  ei  «uppuiatione  consomant.  Quid  ast 
fMitem  guod  es  persona  Domioi  Aggvus  inierrogai 
aaoerdoies  ?  $i  iulerit  homo  camsm  sancti/icatam  in 
ora,sicein  eummitate  vsstimettti  sui,  et  ietigerit  de 
ssmmiUUe  t^us  panemt  asU  pulmentum,  aut  vimun^ 
aui  0leum,  «lU  omnem  eibum,  numquid  sanctificabi'' 
ff«r?Aiitequam  de  quasiione  tractemusydebemus  in- 
t^nm  Juztalitteram  7iosBe,quid  sit  caro  sanciiiicata 
et  quid  fiilimfjQuadus  in  anima^Hosiia  qusB  immo- 
lnbsiiar  in  altari  carnes  illiua  sanci»  erani  et  inier 
ipeas  sanciiScaias  carnes  eratmulta  diver8itas«Alias 
eoim  «aDerdotea  in  iempli  adytiscomedebani:alia8  C 
pr^pioquieorttmrdomiialiashiquidaaacerdotibusvi- 
debanturesse  macutaiiialias  Israelit»  qui  nullam  ha~ 
babaBi  immundiiiam.  Hujus  diversiiaiis  plena 
rfkiio  m  Mvitieo  dioiiur,  Immundus  autem  in  ani- 
ma  diiiebaiiur^  qui  corpus  bomiais  laoriui  aiii- 
gerai.  In  quo  animadveriendQm»  quamdiu  anima 
in  coppore  sii,  immundum  non  esse  corpus  hu- 
QMniim  :  slatim  vero  ui  spiritus  vegeians  artus 
reoesaerii,  immundum  Oeri  quod  terrenum  esi, 
sioui  in  eodem  l^eviiico  aoribiiur  :  Et  aU  Domi- 
nus  ad  Mat^sen,  dicens  ;  Dic  sacerdotibus  filiis  Aa^ 
ron^  et  diees  ad  eos  :  In  animabus  non  contandna" 
bu9Uur  ingente  9ua  ;  e$d  in  aognatis  qui  appropin- 
pinquant  eis,  super  nuUre,  et  super  patre.  et  super- 
fUiU  et  fiiiabus^  etsuper  fratre  et  sorore  sws  uirgvne  j) 
qu»  %%%  appropinguat  ei,  einanest  tradUa  viro : 
SMper  hU  non  contaminabUur^  et  nonpoUuelurre' 
pente  in  papulosuQ  in  eoniaminaUonem  sui  {LepU 
jxjUf  ii  ^).  Gonsidera  his  priecipi  «acerdotibus 
Qon  ingredi  ad  quemlibei  mortuum,  nisi  ad  eos 
cegfsatOB^ei  propinquos,  de  quibus  supra  dietum 
esi.  Sacerdos  autem  magnus,  id  est  pontifex,  plus 
aliquid  habebat  a  caBteris  sacerdotibusret  nec  pietas 
illum,  nec  affectus  flectere  poterat,  ut  immundus 
flenei  in  aupradictis  nominibus.Aii  enim  Scripiura: 
Et  superomnem  animam  qu»  mortua  est  non  ingre- 
dietur :  super  patre  suo,  negue  super  matre,  «ua,  et 
non  contaminabUur.  Scientes  ergo  quld  sit  caro 


sanctificata.  ei  immundus  in  anima,vid6amaBpio- 
pbeta  quid  quffirat.  Si  bomo  quicumque,  non  hie 
de  Pontinoe  dicitur,  aut  de  sacerdote,  aut  de  Le- 
vita  ;  sed  quilibet  horao :  ubi  persona  non  poniUir 
passim  omnibus  lioei  carnem  tangere.  Si  tulerit, 
inquii,  carnem  sanctificatam  ei  ligaverit  in  sum- 
mitaie  vesiimenii  sui,  et  ipsa  summitaa  vestimenti 
panem  tetigerii,autquamlibetaliam  coetionem^airt 
vinum,  aut  oleum,  aut  omne  extra  hasc  quo  homo 
vesci  poiesi,  nunquid  panis,  aut  vinam,aut  oleum 
auiomnis  cibus,taciu  vestimenii  in  quo  oaro  aaBela 
ligaia  esi,  sanciificari  poiesi  ?  Bi  respondentea  sa- 
cerdoies  dixeruni  :  Non  poiesi,  hoc  eai,  nihil  oo- 
mm  sanctificabitur  de  quibus  qucris^sed  ita  aotuB- 
quodque  permanebii  uifuerai.Ruraumaliaqoastio 
proponitur  sacerdotibus:qaodBcilicet  bene  respon- 
derint  ad  superiorem,  et  quasi  similiiudo  proble- 
maiis  coaptatur,  in  qua  imperiius  faoile  labi  potuit 
Da  enim  aliquem  nesoire  legem,  et  sicai  reBpondii 
de  sanciificata  carne  non  sanciificari  paaem,  a»i 
puimenium,  aui  vinum,  aui  oleum,  aut  omnemoi- 
bum,et  in  hoo  eque  re8pondebii,et  dioei:Palluittm 
in  anima  non  cont^inare  ea  qu«  aaaoiacaroaan- 
ctiflcare  non  poiuii.  Interrogai  igiiur,  et  dicit :  Si 
ieiigerii  is  qui  pollutus  in  anima  eai,  boc  eaty  qm 
coniagione  moriui  esi  immundus  eileotuB,  ex  hk 
emnibua,  panem  videlioet  aui  pulmeniumy  «ui  vi- 
nuip,  aui  oleum,  aut  reliquos  ciboB  ;  aumquid  ez 
contaoiu  eorum  h»c  qu»  ietigerit  pollaeotur  Y  £i 
responderuni  sacerdote0,quorum  priaoepB  eimt  Je- 
sus  fliius  Josedec,  unde  ei  legem  noverant  V#S,iit 
dixerunt  contactu  cjus,  qui  immundua  eet»  om&ia 
que  ab  eo  coniaoia  suni  pollui.  Si  respoadit  Ag- 
g«u8  et  dixit,  de  euperioribus  taoena.  quod  aaa- 
oiiflcaia  caro  caieros  cibos  saociifioare  oon  possii 
ei  de  seoundaianiummodo  qusatiooeaermoaiaaBi 
iexens  oocasionem  :  Sic  popiUus  iste»  4t  Hc  gms  isU 
ante  factem  meam,  dicU  Dominus  :  Qui  immandua 
esi  in  anima  et  morticinum  ^iigerit»  omae  qaod 
ieiigerit,  et  quod  obiulerit  mihi,  iouDaodam  erit 
Ouod  autem  dicit  secundum  litteram,  huJaaoM)di 
esi  :  0  popule^qui  altariiantumexatracio^  dirala 
domo  mea,  hosiias  mihi  oflers  i&  aitari«ei  viotifliis 
ejus  ei  carnibus  ie  sanciificari  paiaa:a(uto  ooatap 
saaciificari  ie  ex  hostiis  qu«,  iemplo  diroio,  tibi 
prodesse  aon  poteruni  :  quam  contamiaaii  oouiie 
opera  iua,  et  cuncta  qu«  agia,  e;^  eo  qood  negUgiB 
etiuammagisdomum  quam  meamexe^aereooaaUis 
es.  Sanctum  quidem  esi  quod  offertar  ia  «Uori^aad 
non  iam  sanciiflcaris  ex  hostiis,  qaam  ex  eo  quod 
in  convallibus  habitas,  ei  inleres  mortaie  operibas 
poUueris.  H«o  juxta  historiam  :  quaniiquBm  apiri- 
tualis  in  eainieliigenii»  lineaa  duxerimueXMMam 
secundum  dbvaYt^T^^'  Ecclesiasiicus  vir  qui  immo- 
lavitagnum  immaculatum  et  anniculum.et  iadutiu 
est  Ghristo,  3i  tulerit  de  camibus  ^us,  et  ligaverit 
in  summitate  vestimenti  sui,ei  ipsa  BammitaaieU* 
gerii  Scripiurarum  panem  quiconfirmat  coida  cre- 
deniium  ;  aut  coctionem,apostoliea8  BpietolaaifHi 
quadi  veteris  Legis  earnes  concidant  et  decoqaont 


IK» 


GOMMENTARIORDM  IN  AGOiGnM  LIBER.  CAP.  II. 


14t0 


ot  eonditas  prsbent  esui ;  aut  vinum  quod  laatiflcat  A 
cor  hominis ;  aut  oleum,  in  quo  exhilaratur  facies 
audientis  ;  automnem  cibum  :  lao^  quo  aluntur  Ck>- 
rinthii  (I  Cor.  2),  et  olera  quibus  vescuntur  inflrmi 
(Rom.  XTV,  3),  et  cffitera  hissimilia:  non  statim 
quasi  sanctiGoata  ea  comedent  quibuscumque  data 
fnerint.  Non  enim  ex  eo  quod  dicuntur ;  sed  ex  eo 
quod  suscipiuntur,  sanctificant  audientes  :  quia 
multi  auditores  (a)  legis  sunt,  et  nqn  factores.  Sed  et 
ob  id  puto  hffic  univerea  quae  dixi,  ex  tactu  vesti- 
menti  ad  vescentes  nequaquam  sanctiflcata  deferri, 
qnodsummitate  tantum  pallii  continguntur  ;  et  san- 
ctificate  cames  intrinsecus,  humorem,  sanguinem, 
venas  764,  nervosque  non  norunt.  Sicut  igitur 
snmmitas  vestimenti  dominioi,  et  levis  taetus  non 
sanctificat,  nisi  eum  qui  comederit  carnes  agni,  et 
sangainemejusbiberit :  sicecontrarioimmundusin  " 
amma,  perversas  quffique  doctrinse,  quodcumque 
tetigerint,  immundum  faciant  necesse  est.  Habent 
enim  in  sacramentis  p^nem,  et  vinum,  et  oleum, 
et  omnem  cibum  ;  sed  saoramenta  eorum  quasi  pa- 
nia  luctus,  omnes  qui  ea  contigerint,  contamina- 
buntur.  Legunt  etipsiScripturas,  etquasi  de  Scrip- 
tnrarum  testimoniis  conspergunt  panem,  et  tota 
noete  in  clibano  coquunt  illum  ;  sed  cum  ad  ve- 
scendum  datus  fuerit,  comedentes  adinsaniam  pro- 
Tocat.  Habent  pulmentum  et  coctionem,  conantes 
joxfca  perversitatis  susb  sensum  mystica  quaeque  de 
Scripturis  texere,  et  quasi  coquere,  et  condire  car- 
nes  i^i,  sed  coctio  illa  perditio  est.  Habent  et 
vinum,  sed  non  de  vinea  Sorec,  et  quam  plantavit 
Dominus  in  Jeremia,  electam  et  totam  veram  {Jet .  C 
ii)  ;  sed  devinea  Sodomorum.  Habent  et  oleum  quod 
de  veteris  et  nov»  Scripturse  testimonii»  violenter 
exprimunt,et  quasi  in  refectionem  deceptis  et  lassis 
mentibus  pollicentur;  sed  detestatur  illud  sanctus, 
et  dicit :  Oleum  atUem  peccatoris  non  impinguei  ca^ 
fui  meum  (Ps,  gxl,  5).  Habent  et  di?ersos  cibos, 
muUiplices  videlicet variarum  uiroB&TscDv  diversosque 
iractatns,  quos  quia  immtindi  suntqui  scripserunt, 
at  immundo  ore  prolati  sunt,  omnis  qui  tetigerit, 
Immundusflet,  et  ineorumtraheturerrorem.  Unde 
respondit  Aggaeus,  qui  scit  difTerenlias  solemni-  • 
tatum,  et  ob  id  festi  sortitus  est  nomen :  Sic  popu- 
lns  iste  et  sic  gens  ista,  Judaeorum  videlicet,  atque 
gentilium^  et  hsreticorum  omnium  in  conspectu 
meoy  dioit  Dominus :  Omne  quod  feoerint,  quod  «^ 
mihi  obtulerinty  vel  vota  pro  salute,  vel  paciflca, 
val  pro  peccato,  vel  pro  delicto,  vel  in  holocau- 
0tum,  aive  eieemosynas,  sive  jejunia,  sive  victue 
continentiam,  et  corporis  castitatem^  oontaminata 
enint  in  conspectu  meo.  Quamvis  enim  sancta  vi- 
deantnr  specie  sui  qus  ofTeruntur  a  talibus :  tamen 
quia  tacta  eunt  ab  eo  qui  pollutus  in  anima  esty 
omnia  poliuentur. 

(Vera.  17  seqq.)  7WEt  nunc  ponite cordavesiraa 
die  hac  etsupra :  antequamponereturlapissuperlajn' 

(a)  Deerat  penesMartiannum,/tf(^ti  :idgenu8  alia 
paaaim  reatituimus 


dem  tn  templo  Domini,  Cumaocedereiu  adacervum  trt- 
ginii  modiorum^  et  fierenidscem,  et  intraretisad  toreu- 
lar^  ut  exprimeretis  quinquaginta  iagenas^etfiebaHt  oi- 
ginii.  Percussi  vos  vento  urente,et  aurigine^et  grtmdme 
omnia  opera  manuum  vestrarumy  et  non  fuit  in  vobis 
qui  revertereiur  ad  me,  dicit  Dominus,  LXX :  Bi  nusie 
ponite  super  corda  vestra  a  die  kac  et  supra^  amiteq/kam 
poneretur  lapis  super  lapidem  in  templo  Oommi,  ^iit 
eraiis  quando  mittebatisin  cypselemkordsivigiMsa- 
ia,  ei  /iebant  decemsatahordei :  ei  ingrediabamint  tor- 
cular,  ut  hauriretis  quinquagintaamphoras^  etftebamt 
viginti.  Peneussi  vos  sterUitcUe^  et  eorruptione  aeris^ 
et  grandine  omnia  opera  manuum  veJrarum :  eH  non 
reversi  estis  ad  me,  dicit  Dominus.  Licet  omnia  qua 
obtulistia  mihi  inaltari,quiatempium,  non  «diflca- 
veratiSy  contaminata  fuerint  (sine  exstruotione  quip- 
pe  templi,  donum  omnepollutumest) ;  tamen  nuno 
te  hortor,  o  popule,  nt  aensu  ad  preterita  reverta- 
ris,  consideresque  que  facta  sint,  hoc  est,  et  ab 
hac  die  vicesima  quartanoni  menais  annoaecundo 
Darii,  quidquid  retro  gestum  est  mente  comple- 
ctere,  et  propter  qu»,  quanta  sustinueria,  nt  onm 
deinceps  prospera  tibi  evenerint,  sciaa  qna  eausa 
evenerint.  Ergo  antequam  inciperes  adifloare  tem- 
plum,  etlapidem  superlapidem  ponere,  oum  acoe- 
deres  ad  acervum,  et  putares  viginti  te  habere  mo« 
dios,  (6)  nonne  vix  mediam  partem  coUigere  pote- 
ras?  Sive  juxta  LXX  :  Gum  mitteres  viginti  modiM 
hordei  in  vas  quod  vocatur  cgpseUs,  et  exiatimares 
te  quamquam  hordeum  mittereajumentoram  eibumy 
vel  de  ipsis  viginti  modiis  esse  eecurum,  nonne 
postea  reversusad  voa  vixdecem  modioa  reperisti? 
Ad  torcular  quoque  oum  accederitis,  et  videritie 
uvas,  et  quinquaginta  amphoraa  vobiBOcuiipolHoe- 
rentur :  non  dico  partem  mediam^  sed  vix  viginti 
amphoras  exprimere  poteratis.  Et  hsc  feci  perou- 
tiens  V09  vento  orente,  et  comiptione  aeris,  et 
emorientibus  frugibu8,vacuiflque  spicarum  folliouliB. 
et  vinearum  botris,  ut  malorum  pondere  voa  ad 
meam  notitiam  provocarem :  7M  et  nec  aio  Aiit 
qui  reverteretur  ad  me.  HebreuB  totam  loci  h^jus 
continentiam  ab  eo  quod  Bcriptum  est :  Et  nune  po- 
niiecordavestra  adiehae  etsupra,  ueque  ad  eum  lo- 
cum  ubi  ait :  vinea  et  ficus  et  malogranatum,  et  /t- 
gnum  olivse  non  ftoruiij  ex  die  i^tabenedieam,  ita  ex- 
posuit  [AL  exponit] :  Gerte  nunc  templi  fundamenta 
Bunt  Jaota ;  ex  hac  igitur  die  qnafundamenta  jeciB- 
tis  (cum  in  prsteritom  vob  sterilitatey  et  fame,  et 
grandine,  siccitate  punierim,  et  non  iuerit  qni  ad 
me  per  has  plagas  reverteretur  e  vobi8}tponitecor- 
da  vcBtra  in  futurum  et  deinceps»  et  videte  quia 
omnia  vobis  proepero  cursu  fluant.  Hocautem  eve- 
niet  quia  templum  meum  sdiflcare  cspiatis :  neo  in 
solo  altari  habentes  flduciam,  edificationem  maas 
domuB  GontemnitiB.  Joxta  quem  Bcnsum  brevit«r 
po88umusdicere,fro8tra  aliquos  moneraoCTerre  Oeo, 
et  eleemosynis  atque  oblationibosputare  Denm  pOB- 

(6)  Voculam^  nonne.  atque  adeo  interrogandi  no« 
tam  Rflfin.  ma.  non  babet, 


i«l 


S:  BUSEBII  HIBRONYMI 


1413 


se  pJacari,  cum  ipsi  non  exstruzerint  in  se  tempium  A  ginti.  Quem  numerum  amab  Bsau,  unde  et  Jacob 


Spiritui  sancto.  Tunc  enim  prosunt  eleemosynae,  et 
munera  quaB  oflerunturinaltari,  cum  seipsum  quis 
edificaverit  templum  Dei,  et  post  aedificationem 
templidona  obtulerit  in  altari.  Porro  secundum  tro- 
pologiam,  et  adnosdicitur  qui  nunc  inJesumChri- 
stum  credlmus,  si  tamen  credimus  etopere  fidei  os- 
tendimus  veritatem,  ut  revertamur  mente  ad  illud 
lempus  quando  gentiles  eramus,  quotidie  vitiis  ser- 
11«]^,  nec  ezstruxeramus  in  nobis  templum  Deo. 
Quomodo  antam  arcbitectus  et  scientissimus  csb- 
mentariuslapidemjangitlapidiyet  interiorem  supe- 
riori  calce  gypsoque  conglQtiiLat :  ita  et  architectus 
(quem  se  et  apostolus  essc  dicit ;  Quati  sapiens  ar- 
chiUctus  fundamentum  posui  (I  Cor.    iii,   10)  :  et 


sciens  eum  hoc  numero  delectari,  mittit  quaedam 
animalia  in  munere,  viginti  et  viginti.  Simulque  et 
cerne  quod  ipse  Jacoblicet  sanctus  (tamen  eo  tem- 
pore  quo  non  erat  cum  patre  suo  Isaac,  id  est, 
risu ;  et  matre  sua  Rebecca,  id  est,  patientia ;  sed 
vicinos  babebat  Assyrios,  et  habitabat  in  Mesopota- 
mia,  hinc  atque  inde  se  cingentibus  fluviis),  vigioti 
annorum  spatio,  crudel^ssimo  et  avarisslmo  servi- 
vit  Labano  {Gen.  xxxii).  Nec  moveat  7#S  quemi 
piam,  si  dicamus  aliquos  ante  fldem  Christi  et  ez- 
structionem  templi  ejus,  mediam  partem  se  laboria 
suiposse  percipere.cum  apud  incredulos  nul]usfni&> 
tus  sit  bonorum  operum.  Non  enim  viginti  reponit 
et  invenit  viginti ;  sed  cum  [AL  si]  viginti  reposue- 


quem  de  Jerusalem  abiaturum  se  Dominus  commi-  |.  rit,  invenit  decem,  id  est,  mediam  partem  laboria 


natur)  novit  quomodo  opera  jungat  operibus,  et 
paulatim  exstruat  templum  Pei.  Fundamentem  au- 
tem  hujus  templi  ponitur  Jesus,superquemunu8- 
quisque  videat  quid  sediOcet :  Aiius  flpdificat  aurum, 
argentum,  lapides  pretiosas  ;  aiius,  ligua,  fenum, 
stipulam.  Ettribus  bonis  tria  econtrario  opponun- 
turmala.  Istisuutlapidesdequibus  exstructurumse 
Jerusalem  Dominus  repromittit;767  Ecce  egoprae- 
parabo  tihi  carbunculum  lapidem  tuum,  etfundamenta 
tua  saphirum,  ei  ponam  propugnacula  tua  jaspidem 
[Al.  jaspim],  et  portas  tuas  de  lapide  cryftallo,  et 
murum  tuum  de  lapidibus  electis  (Isai.  liv,  'll,  12). 
Neque  enimputandum  est  secundum  Judaicas  fabu- 
las  et  inepta  flgpnenta,  Deum  auro  et  gemmis  aedifl- 
caturum   Jerusalem,  et  non  vivis  iapidibus,   qui 


sui.  Judoei,  et  ethnici,  et  Philosophi  hujus  sscoli, 
caeterique  qui  sapientiam  jactant,  in  praesenti  tan- 
tum  tempore  conversationis  suae  et  laboris  fructum 
et  gioriam  capiunt,  omnisquespeseorum  etmerces 
futuri  saeculi  toilitur.  Hoc  autem  ideo  flt  ne  penitas 
desperantes  contemnantpcBnitentiam;  sed  aliquando 
conversi  ponant  lapidem  super  lapidem,  et  aedifi- 
centtemplum  Dei.  Quod  siin  incredulitateperman- 
serint,  id  ipsum  medium  quod  videbantur  habere, 
perdent.  Scquitur  enim  :  Percussi  vos  vento  urente, 
et  aurigine,  et  grandine  omnia  opera  manuum  ves<ni- 
rum,  Quidquid  autem  aurigine  et  grandine  et  vento 
urente  percutitur,  in  pulvorem  redigitur  et  favillam, 
nihiiquo  in  eo  quod  ad  utilitatem  et  ad  esum  perti- 
neat,  invenitur.  Quac  quidem  cuncta  fecit  Dominus, 


nunc  volvuntur  super  terram,  et  juxta  naturas.Ia-  G  quianonestinventus  ineisquirevertereturad  eum. 


pidum,  vel  igniti  flde  sunt,  ut  carbunculus  ;  vel 
toti  coBiestes,  et  in  thronum  Dei  redacti,  ut  sapphi- 
rus  ;  vel  innocentia  et  bonorum  operum  simplicitate 
lucentes,  ut  crystallus.  Dicitur  ergo  nobis  ut  consi- 
deremus  quae  retropassifuerimusantequam  in  no- 
bis  aediflcaremus  templum  Dei.  Cum  accederitis,  in- 
quit,  ad  acervum  viginti  modiorum,  et  fierent  decem  : 
sive  juzta  LXX :  Cum  mitleretis  in  cypselem  viginti 
modios  hordeif  et  fierent  decem  modii  hordei,  Quid- 
quid  enim  ante  Ghristum  videbamur  hahere  virtu- 
tum  bonorumque  operiim,  non  erat  frumentum, 
sed  hordeum :  et  ipsum  hordeum,  non  secundum 
spem  et  vota  nostra,  quod  de  Isaac  legimus,  cente- 
nas  fruges  dabat  (Gen.  xxvi),  sed  vix  mediam  par- 


Quod  si  reversi  fuerint,  et  aediflcaverint  tempiom 
Domini,  a  die  qua  aediflcare  caeperint,  habebunt 
quae  prophetiae  sermo  subtexit. 

(Vers.  19,  20.)  PonUecorda  vestra  ex  die  ista  et  w 
futurum,  a  die  vicesima  et  quarta  noni  mensis,  a  He 
qua  fundamenta  jacta  sunt  templi  Dominiy  ponite  su^ 
per  cor  vestrum,  Numquid  jam  semen  in  gennine  est^ 
et  adhuc  ficus  et  vinea  it  malogranatum,  et  lignum 
olivds  non  floruit  f  ex  die  ista  benedicam.  LXX  :  Po- 
nite  corda  vestra  a  die  ista  et  in  futurum :  a  quarta  et 
vicesima  noni  mensis,  et  a  diein  qua  fundamentajacta 
sunt  templi  Domini,  ponite  in  cordibus  vestris  :  Si 
ultra  cognoscetur  super  terram  area,  et  si  adhuc  vinea 
ei  ficus  et  malogranatum,  et  ligna  olivx  qwe  nan  fe- 


tem  laboris  nostri  ex  eo  invenire  poteramus,  et  di-  j^  rant  fructum  f  a  die  hac  benedicam.   Ezposui,  ait, 


cebatur  ad  nos :  Tanta  passi  estis  stnc  causa 
{Gatat.  III,  4)  ?  Sed  et  cum  intraremus  ad  torcular, 
et  quinquaginta  vini  amphoras  supputaremus  (quem 
numerum,  completis  septem  hebdomadibus,  unio 
divinitatisincludit),  etputaremusnoshaberevinum, 
quod  laetiflcat  cor  hominis,  subtrahehatur  nobis 
sanctus  numerus  tricenarius  (in  quo  baptizatur  Do- 
minus,  et  Ezechiel  visionem  cernit  in  prophetiae 
suflB  ezordio,  et  juzta  Hebraicum  sacerdotes  accc- 
debant  ad  ministerium  Dei),  et  relinquebantur  vi- 


vobis  quae  sustinueritis  antequam  inciperetisaedifl- 
care  templum  meum :  nunc  exponam  quae  vobis  ven- 
tura  sint  prospera,  quia  templum  meum  aedif]- 
care  caepistis.  A  die  igitur  vicesima  quarta  noni 
mensis  in  quo  templi  fundamenta  sunt  jacta, 
769  quanta  rerum  abundantia  futura  sit,  conside- 
rate.  Nonus  es.  mensis  quem  nos  Novembrem,  rd 
Decembrem  dicimus.NiSAN  (p^l)  enim  apud  Hebrcos 
^ensis  est  primus,  qui  appellatur  mensis  novorum: 
eo  tempore  quo  Pasoha  faciunt,   id  est,  incipientfl 


(a)  Iq  aliquot  mes.,  qdmtmpertineat,  Victor.j  ad  mm  perveniet. 


1413 


COMMENTARIORUM  IN  AOGiEUM  LIBBR.  CAP.  II. 


1414 


veris  exordio,  qui  secundum  Iud»  curaum  sspe 
quamdam  partem  mensis  Martii  possidet,interdum 
incipit  in  Aprili.  Ergo  si  Nisan,  Aprilcm  intelli- 
gimus,nonu9  mensis  secundum  supputationem  He- 
braBorum  December  erit.  Igitur  decimus  [AL  De- 
cemberjestmensis  eo  tempore  quo  semina  latitant 
in  terra,  nec  futura  fecunditas  coqjectari  potest. 
Numquid  jam,ait,semen  in  germine  est  ?  Quod  me- 
lius  Uebraicedicitur,in  foiliculo,uttbecamfrumenti 
BigpiGcet.  Numquid  vinea  et  ficus,  et  malograna- 
tum  et  iignum  olivao  florem  suum  dederunt?  ut  ez 
flore  intelligatur  et  fructus.  (a)  Utique  non  ;  mense 
6nim,ut  diximus,  Decembri  iuturarum  nulia  signa 
suntfrugum.Neigiturdicatis,  boc  meprudenti  ra- 
iione  coigicere,et  futuram  fecunditatem  de  floribus 
«rbonnn  berbisque  segetum  suspicari :  ecce  nulla 
fligna  sunt ;  ettamen  ego  prsedico  vobis,  quia  c<spi- 
bUs  aediOcare  templum  meum,  ad  benedictionem, 
meam  trugum  omnium  fecunditatem.  Hoc  secundum 
Hebraicumdiximus.  Gflsterumsecundum  Septuagin- 
talonge  alter  est  sensu8,quem  et  ipsum  primum  de- 
bemus  juxta  litteram  exponere,ut  postea  codptus  tro- 
pologis  ordo  tractetur.  Ponite  corda  vestra  a  die 
hao,  qua  templum  fbndatum  est,  in  futurum,et  vi- 
debitistantasfuturasesse  segeteB,et  tanta  decunctis 
agris  frumenta  portari,utarea  nesciat  fruges  suas, 
Bive  ut  non  sint  are«  singulorum,  sed  prs  multitu- 
dine  jungatur  area  aresB,  et  arearum  separatio  ne- 
Bciatur  in  terra.  Vinea  quoque  et  flcus,  et  malogra- 
natum,  et  lignum  olivs  quie  prius  vestro  vitio  non 
aCrerebantfructu8,quia  mibi  necdum  ccBperatis  flsdi- 
ficare  templum,tanta  uvarum  et  pomorum  abundan- 
iiacurvabuntur,utmanifestafecunditasmanifestam 
indicet  benedictionem.  Nonum  autem  mensem,non 
in  bonam  partem  accipi,  etquartusEegnorum  liber, 
770  et  Jeremiaa  narrat  hi8toria,in  quoobsessa  di- 
citur  esse  Jerusalem  (IV  Reg,  xxv,  et  Jer,  xxx  et 
2XXII).  Tamen  quoniam  infine  noni  mensis,  templi 
fbndamenta  jaciuntur,  hoc  intelligere  poesumus, 
quod  non  incipiatur  exstrui  templum  Domini,  nisi 
malaoperaflniantur.Undeet  in  vicesimaquartadie 
mensis  ejusdem,  fundamentum  templi  ponitur,  in 
quo  numero  duplex  Su)8ex2<  et  tres  6Y$od$e<,  qua- 
tuorquc  k^i^z^  sunt,dequojam  supra  plenius  dispu- 
tatum  est.  Quicumque  ergo  Dei  cultui  se  dedicave- 
rit,  et  contempserit  p^BufjLov,  id  est  negligentem  pa- 
tronum  (qui  in  EzrsB  volumine  juxta  Septuaginta 
interpretes  (I  Esdr,  iv,templum  Dei  flediflcari  vetat), 
i8te(fr)nescit  mensuram  frugumet  mercedis  suae.  Vel 
certe  propter  boc  quod  dicitur :  $i  adhuccognoscetur 
super  terram  area,  qui  seminaverit  in  spiritu,  et  de 
epiritu  messuerit  vitam  sternam  {Galat.  vi),  nequa- 
quam  sibi  tbesaurizabit  in  terra,  sed  omnia  opera 
€jus,  et  mercedes  operum  in  cslestibus  colligentur. 
Vinea  quoque,  id  est,  sermo  Dei,  cujus  in  unoquo- 

(a)  Hanc  placuit  Reginae  codicis  lectionem  prflBfer^ 
re :  Utique  non;  mense  enim,  ut  diximus,  etc.In  vul- 
gatis  antea  libris  ersLt,uiique  nono  mensefUtdiximut, 

{b)  Regio.  m%B, ^isUnesciel  nmsurQMfnercedis  nue. 


A.  que  Pater  agricola  est :  et  flcus,  Spiritus  sancti  dona 
dulcissima ;  et  malogranatum,Bcclesiasticadogmata 
et  scientia  Scripturarum,quaB  sponsfls  genis  in  Gan« 
tico  canticorum  comparatur  {Cant,  viii),  et  ligna 
olivflB  dabunt  refectionera,  et  illuminationemcordiB 
ei  qui  cceperil  sedificare  templum  Dei.  Quod  autem 
vinea  et  fieus  etoliva  (paulisper  de  malogranats  dif- 
fero)  referantur  ad  personam  SalTatoris,  et  DeiPa- 
tris  et  Spiritus  sancti,  in  Judicam  libro  [Cap.  e^ 
pleniuB  legitar,ubi  vadunt  infrnctuosa  Iigna,ut  con- 
Btituant  regem  super  se,dicuntque  per  ordinem  vi- 
neae  et  ficui  ot  olivs,  ut  regnent  super  ea,  et  tam, 
vinea,  quam  ficus  et  oliva  renuunt  tale  imperium, 
nec  dignantur  super  infructuosa  ligna  regnare.  Tuno 
illa  veniunt  ad  lignum  bterilitatis  suae  regem,id  eat 

|v  ad  rhamnum  spinosum  fruticem,  et  arbusoulam 
sentibus  uncinisquecontextam^quas  teneatquidquid 
attigerit,  et  retentum  vulneret,  et  vulneratorum 
sanguine  delectetur.-insuperetignem  emittat  ase, 
et  regnata  ligna  consumat.  Eeferimus  autem  rbam- 
num  ad  diabolum,  et  secundum  virgulti  naturam, 
illius  naturam  interpretabimur,  771  Porro  vinee 
et  ficus,et  oliva  ibi  erunt,ubi  malogranatum  fuerit^ 
quflB  arbor  propter  granorum  nimiam  multitudinem 
et  intertextis  membranulis  quamdam  geometricmm 
compositiondm,  et  diversas  quidem  mansiunculaB, 
sed  tameu  omnes  una  cortice  comprebensas,  sem- 
per  in  Scripturis  super  Ecclesis  persona  ponitur. 

(Vers.  2i  seqq.)  Et  factum  est  verbum  Domini  se^ 
cundo  ad  Aggseum  in  vicedma  qnarta  {c)  die  mensis 
dicens :  Loquere  ad  Zorobabel  ducem  Juda,  dicens : 

C  Ego  movebo  coelum  pariter  et  terram,  et  subvertam 
solium  regnorum.et  conteram  fortUudinem  regni  gen- 
tium :  et  subvertam  quadrigam  et  ascensorem  ejus  ;  et 
descendent  equi  et  ascensores  eorum  vir  in  gladio  fra» 
tris  sui,  In  die  i7/ii,  dicit  Domintu  exercituum :  Assu* 
mam  te,  Zorobabel  fili  Salathiel^ve  meus,  dicit  Do- 
miuus,  ^t  ponam  te  quasi  signaculum :  quia  te  etegi^ 
dicit  Dominus  exercUuum.  In  LXX  addita  sunt,  {di 
mare  et  aridam ;  et  minus  babet,  Conteram  fortUu^ 
dinem  regni  genlium,  quod  plenius  ex  ipsorum  lec- 
tione  ne8citur[A/.  noscetur^.Notandum  autem  quod 
in  eadem  die,  boc  est,  in  vicesina  et  quarta  noni 
mensis,  tacito  mensis  numero,  quia  de  Gbristi 
prophetabant  [^4^  prophetabatur]  adventu,  et  de 
reguo  ejus,  secundo  ad  Aggfleum  sermo  fit  Domini 

D  nostri,non  in  manu^usut  prius  neque  ad  Aggsum 
prophetam,  ut  in  visione  quarta,  scd  tantum  ad 
Aggfleum,id  e8t,ad  Domini  festa  celebrantem  :  quia 
nequaquam  venturum,  sed  venientem  nuntiaret  et 
cerneret.  Et  quomodo  Abrabam  vidii  diem  Cbristi, 
et  Istatus  est  {Joan.  viii) ;  et  Joannes  Agnum  Dei  di- 
gito  demonstravit  {Joan.  i) :  sic  et  ipse  videns  re- 
gnum  Filii  Dei,baberetin  se  universas  solemniiatea. 
In  boc  loco  apud  plerosque  diversa  sententia  eat : 

{e)  Vocem,  die,  ignorant  Uebr»us,  et  Hieronymi 
Latina  versia. 

(d)  Post  verba  scilicet,  cselum  et  krram. .  Pafilo 
inferiuB  voi  nostri,  in  Regio  ma.  noa  Ml. 


Ult 


S.  EUSEBII  HIBRONYMI 


4416 


Aiii  enim  suspicantur  dd  primo  ejua  adventu  dici :  A  subjugalemjet  pullum  asiDffinoveliumyetdisperdat 


alii  de  secundo»  quando  in  sua  migestate  venturus 
[ili.futuru8]eat.  Nos  utrumque  suscipimue,  quia  et 
tunc  regnavit  oum  venit,  et  postea  regnaturus  est. 
Attamen  si  define  mundi  voIuerimu8accipere,illud 
dicemusquodapostoiusad  Grinthios  loquiiur :  Des- 
truendum  omnem  principatum  et  omnem  potestatem 
et  779  virtutem,  ut  sit  Deus  omnia  in  omnibus 
(I  Cor,  xv).  Btquiamysticumestquod  dicitur,  et  ad 
finem  rerum  perlinet;  idcircojubelur  propheta  ad 
sol  um  Zorobabel  loq  ui ,  q  u  em  in  ty  po  Cohristi  propter 
asBumptionem  corporis  exsemioe  Duv  id  processisse 
monatravimus.  HuicergodicunturqusB  in  dne  ven- 
tura  siot,  quod  transeat  figura  hujus  mundi,  et  fia^ 
ecslum  novum,etterranova,(a)  etcommoveatDomi' 


quadrigas  ex  Ephraim  (Zach,  9),  et  equum  de  Jeru- 
Balem,ut  fiat  unus  grexet  unus  pa8lor,et  utrumque 
agmen  tam  de  gentibus  quam  de  Judsis,8ub  paci- 
flco  pastore  teneatur.  Ut  autem  hso  quas  perversa 
sunt  destruantur,  unusquisque  in  gladio  (quem  ego 
puto  sermonem  esse  doctrinae  acutissimum,  et  per- 
versa  qusque  resecantem)  consurget  adversus  fra- 
trem  suum,amputans  omnecontrarium.Sedhorum 
universorum  finis  est  optimus.  Post  destructionem 
enim  soliorum,  et  fortitudines  [AL  fortitudinisjre- 
gnantium,et  quadrigarum,  etequorum^et  equitum 
in  die  illa,  dicit  Dominus  omnipotena  :  Assumam  U 
Zorobabel,  filium  SalathielyServum  nteum.Scrvus  au- 
tem  dicitur  propter  corpus  humanum,quia  tunc  et 


nus  CQ^lum  et  terram,  et  destruat  omnem  principa-  j.  ipse  filius  subjicictur  ei  qui  subjecit  sibi  omnia,et 

ium,et potestatem,  etvirtutem,  etdissipet (t) reges      '       »^-  -*-  '^       .j-i--.       .•  ,_.  _.      «^ 

regum,  siveuthabetur  in  Hebrso,  regnorum,  et  in- 

terficiat  omnem  fortitudinem  contrariam,  ut  ipsis 

quoque  qui  ante  regnaverant,  et  gentes  sub  sua  te- 

nuerant  ditioQe,prositregnieorum  Jcslructio,et  om- 

nlpreliandi  studio  dissipato,  sequaturpax  :  hoc  est 

eoim  quod  eAi:Etsubvertamqtiadrigam,sive  quadrigaSy 

ilascensoresearum,  eldescendentequiet  ascensores  eo- 

rum.fiftut8ciatiBinBubversionequadrigarum  et  cor- 

roentiumequitum^hocquoddiximussignificari :  Vi- 

dete  quomodo  deChristo  dicatur  in  21achariaquod  ve- 

niatmauBuetusrex,  etascendenssuperjugalem  [^4/. 


(a)  In  Victorii  editione  eomma  \%i\xA,etcommoveat 
Daminus  ccelum  ei  t^rrom^destderatur. 

{b)  Cum  Victorio  Regin.mss.,  et  dissipet  sedes  Rc' 
qum.   Intra,   et  currentium  equitum,  pro  corruen-  C 
num,  etc. 

(d)  Sane  videreturad  codicis  ReginsB  fidem  legen- 
dumexS.Doctoris  persona,  quamquam  a  lactesem' 
perinfantem  ac  mutum  fuisse  me  autumem  ;  verum 
quod  subsequitur,  cui  ego  dicam,  elc,  id  nullo  opi- 
nari  modo  patitur.  Hieronymus  Aledo  aBmulum 
snum  dixerit,quod  ab  inferendis  injuriis  numquam 
desineret.  Porro  ad  postrema  verba,  virlutfim  mulr 
tam  sive  virtutes  muUaSj  utrumque  enim  legitur, 
hffic  observat  Victorius :  Hanc,  ait.  lectionem  se- 
cutus  est  is,  qui  Marcum  interpretaiur  a  principio, 


in  subjectis  omnibus  videbitur  etipse  sub]ecUi8.S6d 
cum  hoc  fuerit  impletum,ponet  ilium  Deua  quasi  si- 
gnaculum  in  manu  sua:  Hunc  enim  signavii  llt 
Deus  Pater  {Joan,  vi,  27) ;  et  hic  est  imago  Dei  invi« 
sibilis,  et  forma  substantiffi  ejus :  ut  quicumqoe 
crediderit  in  Deum,  hoc  quasi  annulo  consignetur. 
Obsecro  te,  lector,  ut  ignoscas  celeri  aermooe 
dictanti,  nec  requiras  eloquii  774  venustatem, 
quam  multo  tempore  Hebrss  lingu/e  studio  perdidi: 
quamquamme(c)Alecto  semper  infantemacmutum 
luisse  autumet,Cui  ego  dicam :  Dominus  dabit  ver- 
bum  evangeliT^nli,  virtutem  mullam  ( Ps.  Lxvii,  12). 

in  opere  quod  Hieronymo  ascribitur,  eamque  ex 
cunctis  Vaticanse  bibliothecs  mss.  unus  tantum  co- 
dex  retinet :  sensusque  hujus  leciionis  est :  Domi- 
nus  dabit  virlutes  multas^seu  virtutem  multam^evan' 
gelizanti  verbum.  Nos  tameu  correximus ;  Dominus 
dabit  verbum  evangelimnti  virtute  multa  Bvamgeii' 
xantibus  enim  legiturcunctisin  vulgatiseditionibus 
Graccis,  et  Ltatinis,  tam  manuscriptis,  quam  im- 
pressis.  Eamque  lectionem  non  solum  alibi  ipsa 
Hieronymus  semper  sequitur,  sed  servavit  adhnc 
vetustissimus,  ac  mille  ferme  annorum  Vaticanos 
GraBCus  codex,legens  8*jva{jL3i  icoXX-fi,con8entiuntqiie 
cum  eadem  quadraginta  sex  Bibliorum  penes  me 
vetustissima  manuscripta  exemplaria.  Hebraicelo- 
cutiduis  ambiguitas  diversitatem  introduxit. 


S.  EUSfiBII  BIEAONTMI 

bTRIDONENSIS  PRESBYTBRI 

GOMMENTARIORUM 

IN 

ZAGHARIAM    PROPHETilM 

AD  EXSUPERIUM  TOLOSANUM  EPISCOPUM 

LIBRI  DUO. 


PROLOGUS. 


TfS-YY<  Ultimo  jam  autumni  tempore  fratcr     noster,  illiua  tuus,  Siainnius  monaohus,  toa  Bibi 


UI7 


COMMENTARIORtJM  IN  ZACHARIAM  LIB.  I.  CAP.  I. 


14(§ 


dignatienift  epistoiam  rcddidit :  qua  ieclu,  gavisus  A 
siim  essete  sospitem,  et  memorem  mei,  omniumque 
fratrum  qui  in  sanctis  iocis  Pomino  serviunt,  in 
quoram  refrigeriis  facis  tibi  amicos  de  iniquo  mam- 
mona,  et  prmparas  aaterna  tabernacula,  ut  possis 
cum  David  dicere  :  Quam  dileda  tabemacula  hia, 
Damine  virtuium :  concupiscit  et  deficit  anima  mea 
tnatria  Domini  (Ps,  lxxxiii,  1).  Si  enim  Passer  invenit 
sibi  damumf  et  turtur  nidum  ubi  jxmat  pullos  suos 
(Ibid,) :  cur  tn  qui  pontifex  Domini  es,  et  calcas  in 
flne  mundi  torcularia,  ut  sitientibns  populis  sangui- 
nis  Gbristi  vinum  tribuas,  non  libere  proclamabis 
ae  dices  :  Cor  meum  et  caro  mea  (a)  exsultaverunt 
in  Deum  vivum  :  beaii  qai  habitant  in  domo  tua 
(Ps,  Lzxxiii,3).  A.udito  teinvallelacrymarum,inloco 
quem  Deus  posuit  ad  certamen,  ut  vincentibus  co-  -n 
ronam  daret,  asccnsiones  in  tuo  corde  disponere, 
et  ire  de  virtote  in  virtutem,  et  imitari  Domini  pau- 
pertatem,  ut  cum  illo  dives  fias,  et  in  te  reclinet 
caput,  et  per  singulos  (b)  dies  suscipiatur,  visitetur, 
alatur,  vestiatur,  et  praecipue  sanctarum  Scriptura- 
rum  lectione  fervere.  Cumque  tibi  777-778  cupe- 
remingenioli  mei  aliquod  offerre  munusculum,  et 
coepta  in  duodecim  prophetas  explanatio  perveniret 
ad  calcem,  susceptum  opusdesererenolui,  sed  quod 
et  absque  te  dictaturus  eram,  tuo  potissimum  no- 
mini  consecravi , etgaudeoquod obscurissimusliber 
Zachariae  prophet^,  et  inter  duodecim  longissimus, 
eo  tempore  disserendus  est,  quo  ob  fcstinationem 

(a)  Ita  mss.  nostri  et  Yictorius  ex  cunctis  vulgatis 
libris.  Martianffius  retinnit,  exultavit,  q 

(b)  Vocem  dies  Regin.  ms.  nescit.  Et  verius  for- 
taese  vacat,  estque  nomines  subintelligendum,  pro 
dies. 

(c)Iosiffnis  hic  error  in  veteribus  editionibus  quaa 
absque  uilo  sensu  legunt,  quos  cum  tribus  aliis  in 
Osee  et  Michwa  irpoffecpcavTjjev.  Pro  mihi  itaque  obtru- 
dont  nomen  Micnxa^  quod  imperitia  exscriptorum 
antiquorum  fluxitinqui-edam  recentioraexemplaria. 
At  lectio  aliorum  codicum  ms.  manifestissime  com- 
probatur  et  prajfatione  in  Osee  prophetam,  ubi  scri- 
ptum  est :  Vxdl Didymum,,,,  rogavique eum ut  scribe- 


ejus  qui  reversurus  cst,  nullam  moram  pktitur  in* 
tcrpretatio  :  sed  velim  nolim,  saltem  lucrativis  pcSr 
noctem  horis  atque  furtivis  dictare  compellor,  quod 
tibi  dirigam.  Scripsit  in  hunc  prophetam  Ongenes 
duo  volumina,  usque  ad  tertiam  partem  iibri  a  prin- 
cipio.  Hippolytus  quoque  edidit  Gommentarios,  et 
Didymus  quoque^planationum  libros,  me  rogante, 
dictavit,  (c)  quos  cum  aliis  tribus  in  Osee  et  mihi 
•7cpo<jft<p(i)VT)ffcv  :  sed  tota  eorum  eJiJY^*^^  allegorica 
fuit,  et  histori»  vix  pauca  tetigerunt.  Itaque  imitari 
cupiensillumpatremfamilias,  quiprofertdethesaurd 
suo  nova  et  vetera  (Matth,  iii.  52) :  et  feponsam  de 
Cantico  canticorum,  qusB  dicit:  Nova  cum  veteribus 
fratruetis  meus  servavi  tibi  (Cant.  vii) :  historiae  He- 
brsorum  tropologiam  nostrorum  miscui,  ut  sdifl* 
carem  supcr  petram  et  non  super  arenam  (Matth,  vu), 
acstabilejacerem  fundamentum,  quod  Paulus  ar^ 
cbitectus  posuisse  se  scribit  (I  Cor,  in).  Tus  bene- 
volentise  erit,  non  eruditionem  nostram,  quse  vel 
nulla,  vel  parva  est ;  sed  pronam  in  to  suspicere  vo- 
luntatem  :  ut  nos  ad  cstera  provoces,  et  in  longo 
Scripturarum  campo  currere  cohorteris.  Si  qui  au- 
tem  sunt,  quibus  interpretationem  et  horum,  et 
aliorum  voluminum  ante  promisi,  iguoscant  incre- 
dihili  in  te  amori  meo,  et  quidquid  tibi  scripsi,  sibi 
scriplum  arbitrentur:  Charttas  enim  henigna  etfi, 
chariias  non  semulatur,  non  quserii  quse  sua  sunt.  Sed 
jam  tempus  est,  ut  Zachariai  verba  ponentes,  Spi- 
ritui  sancto  interpretationis  vela  pandamus. 

ret  in  Osee  commentarios ;  qui  tres  libros,  me  patente 
dictavtt,  quinque  quoque  alios  in  Zuchariam.  Hffic  per- 
fecte  quadrant  ad  locum  praesentem  a  nobis  restitu- 
tum,  ut  prudenti  lectori  exploratum  est.  Non  ergo 
in  Michaeam  scripsit  Didymus,  sed  in  Osee  et  m- 
chariam.  Mart.  —  Pro  mihi,  duo  e  nostris  codd, 
Palatin,  aliter  etRcgius,  Micha^  aut  Michx,  cum  an- 
tiquis  editionibus  praeferunt :  falso  tamen,  ut  probe 
notatum  cst  Martianseo.  Nam  in  Osee  et  Zacbariam 
elucubrasse  Didymum  Gommentarios,  Hieron.  ipse 
prolo^o  in  Osee  testatur,  seque  ait  petente  dictatos. 
In  Micha^am  non  item. 


LIBER  PRIMUS. 


(Cap.  I.  —  Vers.  1.)  1n  mense  octavOy  in  anno  se- 
cundo  Darii  (a)  factum  est  verbum  Domini  ad  Za- 
chariamj  fitium  Barachiae,  filium  (Yulg.  filii)Addo, 
prophetam  dicens,  LXX  :  M  octavo  mense  anni  secun- 
d%  $ub  DariOj  factum  est  verbum  Domini  ad  Zaehariam 
Barachise^  liUum  Addo  prophetam,  dicens.  Secundo 
anno  Darii  fllii  Hystaspis,  septuagesimum  desolatio- 
nis  templi  annum,  qui  abJeremia  (Cap.  xxv  et  xxix) 
praedictns  est,  fuisse  completum,  ipse  Zacharias  te- 
8tis  est,  dicens,  Domine  exerdtuum,  usquequo  non 
tnisereberis  Jerusatem  el  urbium  Juda,  quibu^  iratus 
es  ?  Ecce  iste  septuagesimus  annus  est  (Zach.  i,  12) : 
nullique  dablom  quin  Gyrus,  rex  Persaram,qui  Ghal- 

(a)  Additum  regis,  quod  neque  in  Hebr«o  resonat 

PAnoi.  XXY. 


D  dseorum  destruxit  imperium,  primo  anno  regni  sui 
quinquagintacircitermilliahominumcaptivorumde 
Babylone  remiseritinJudaeam^quivasa  quoquequa 
Nabuchodonosor  abstulerat^  reddidit;  et  templum 
refledificari  [///.  (ediflcarijjussitin  Jerusalcm  :  prin- 
cipesque  populi  qui  reversus  est,  constituit  Zoroba- 
bei,  filium  Salathiel,  et  Jesum,riliumJosedec8acer- 
dotem  inagnum.  Interfecto  igitur  apud  Massagetas 
Gyro,  qui  triginta  annis regnavit  in  Persis,  aTomyri 
reginaMessagetarum.  GambyseH  flliusejus  successit 
in  regnum,  qui  expletis  octo  annis,  duos  magos  (tb,* 
tres  habuit  successores  :  quibus  occisis  a  populo, 
Darius,  filius  Hystaspis,  exsententiaseptem  familia- 

ms8.  nostrorum  ope  hic  iDduximus. 


1419 


S.  JIUSEBII  HlERONYMl 


iiao 


rum  rex  Persarum  coostitutus  est.  Gujus  regni  anno  A 
secundo  factus  est  sermo  Oomini  ad  Aggsum  pro- 
phetam,  et  ad  Zachariam,  filium  Barachise,  filium 
Addo.  Super  Aggso  jam  diximus,  de  Zachariae  ti- 
tulo  pauQ»  dicenda  sunt.  Qui  cum  sit  filius  Barachis 
qusritur  quare  dicatur  filius  Addo.  Neo  ambigitur 
juxta  Paralipomenon  librum,   quin  ipse  sit  Addo, 
qui  missus  est  ad  Jeroboam,  filium  Nabath  (11  Par, 
xii),  sub  quo  altare  dirutum  [Al.  diruptum]  est,  et 
manus  regis  aruit,  rursumque  ad  preces  illis  resti- 
tuta  est  (III  Reg,  xiii)  :  Igitur  a  primo  anno  Gyri  re- 
gis,  usque  779  ad  secundum  annuni  Darii,  fiiii  Hy- 
staspis,  supputantur  anni  quadragintainquibustan- 
tum  altare  fuerat  exslructum,  et  jacta  templi  funda- 
menta,  vicinis  in  circuitu  nationibus  opus  prohiben- 
tihus,  et  Gambyse  rege  Persarum,  qui  [AL  quodj  ^ 
super  hac  re  ad  principes  Syri»  xo^Xtj^,  et  Phoenicis, 
ac  Samariae  litteras  miserat.  Super  quo  plenius  Es- 
dras  scribit  historiam.  SedAggseus  in  mense  sexto 
in  dieprimoejusdem  mensis  prophetare  exorsus  est. 
2^charia8  vero  in  eodem  quidem  anno,  sed  non  in 
eodem  mense :  nam  po8tduosmense8  0Ctavo(a)anni 
mense  fudit  vaticinium.  Unde  recte  juxta  ordinem 
duodecim  prophetarum,  illedecimus,  et  bic  undeci- 
mus  ponitur.  MagnaBque  confidentis  est,  immo  spei 
fideique  in  Dominum^ut  quod  tanto  tempore  preeter- 
missum  est,  vel  rege  prohibente,  vel  gentibus,  ad 
coromotionem  duorum  hominum  facere  incipiant. 
Hffic  juxta  historiam  solito  more  pra^misimus.  Nunc 
secundum  avxY<<>Y^v  breviterdisserendum  est.Octa- 
vus  apud  Hebreeos  mensis  qui  apud  illos  maresvan 
(pwnD)  apud  iEgyptos  Ai/iir,  apud  nos  November  C 
dicitur,  hyemis  exordium  est :  in  quo  aestalis  calore 
consumptu,  omnis  terra  virore  nudatur,  et  morta- 
lium  corpora  contrahuntur,  nec  est  ulla  ex  lege  so- 
lemnitas.  Scriptum  est  enim  quod  ter  per  annum 
apparere  debeat  omne  generis  mascuh'ni  eoram  Do- 
mino  Deo  nostro  {Exod.  xxxiv).  Prima  festivitas  est 
Azymorum,  Pha$e,quod  apud  nos  Grseco  Latinoque 
sermone  Pascha  dicitur.  Secunda  Pentecostes  post 
septem  hebdomadas,  in  quapanes  propositionis  de 
novis  primum  frugibus  ofTeruntur.  Tertia,  in  mense 
septimo,  (b)  tubarum  propitialionis  et  tabernaculo- 
rum  ,id  e8t,axT,voT:Tj-]f  fot;,cujud  extrema  dies  egressio- 
nisappellaturetterminus.Ergo  in  captivilate  popu- 
lusconstitutus,  etadhucsubregePersarum,  necdum 
sdificato  templo,  necdum  mcenibus  murisque  urbis  j^ 
exstructis,  non  videt  prophetiam  tempore  iaetitiae, 
sed  postlffititiam.  £t  tamem  quihabebatmemoriam 
Domini,  etproptermemoriam,  benedictionem,  780 
et  ob  benedictionem,  testimonium  :  idcirco  ad  eum 

(a)  Victorius,  octavo  sctlicet  annimense.  Paulo  post 
vulgati  omnes  libri,  commotionem^  pro  commonitio- 
nem.  Nos  Eegin.  ms.  prffilenmus. 

(b)  Mendose  erat  penes  Martianaeum,  turbarum, 
Mox  pro  egressioniSf  corrigjt  Victor  egressio,  in  recto. 
Locus  est  Levit.  xxiii,  ubi  LXX  habent  i^oSiov. 

(r)  Amovimus  hinc  negandi  particulam  ad  Regin. 
As.  fidem,  et  S.  Doctoris  mentem.  Victorius  quoque 
cui  h(Bo  lectio  magii  plaouit,  eam  ne^tionem  ia 


Zacharias,  filius  Barachiffi,  filius  Addo  miititar  :Za- 
charias  interpretatur  memoria  DonUni :  Barachia, 
benedictio  Domini:  Addo,  tesUmonium  ^us,  YideA- 
mus  ergo,  sermo  Domini  qui  erat  in  principio  apnd 
Deum  Patrem,  quid  in  Zacharia  propheta  sit  locutai 
ad  populum. 

(Vers.  2, 3.)  Iratus  estDominus  super  paires  vestrot 
iracundia,  et  dices  adeos :  H«c  dicit  Damtnus  ezerd- 
tuum :  Convertimini  ad  me,  ait  Dominus  exercitvm 
et  convertar  ad  vos,  dicU  Dominus  exerciiunm,  Ne  sitis 
sicutpatres  vestriad  quos  clamabant  prophetx  priores, 
dicentes.  LXX  :  Iratus  est  Dominus  super  patres  w- 
stros  ira  magna,  et  dices  ad  eos :  Hxc  dicU  DominMS 
omnipotens :  Convertimini  ad  me^  dtcit  Dominus  vtrts^ 
tum,  et  converlar  ad  vos,  dicit  Dominus  virtutum :  et 
nolite  fieri  sicut  patres  vestri,  quos  arguentnt  pro- 
phetse,  qui  prius  fuerant,  dicentes.  Ira  Domini  noB 
perturbationera  ejus  significat  qui  (c)  irascitur ;  sed 
eorum  merita  atque  peccata,  in  quos  ira  Dei  dessvit: 
alioquin  Dominus  numquam  iratus  ulciscitur ,  sed  ad 
hoc  corripit,  ut  emendet.  Unde  et  propbeta  preci- 
tur  in  Psalmis  :  Domine,  ne  in  furore  tuo  arguasms 
neque  in  ira  tua  corripias  me  (Psal.  vi,  1).  Et  in  alio 
loco  legimus  :  Corripe  nos,  Domine :  verumtamen  ntm 
in  furore  tuo,  sed  in  misericordia  (Jer.  x,  24).  Iratni 
est  ergo  Dominus  super  patres  eorum  qui  nunc  cor- 
ripiuntur,  non  juxta  Septuaginta  interpretes  traiM- 
gna;  sed  ira  simpliciter.  Si  enim  ira  magnaesset 
iratus,  numquam  per  Danielem  et  Ezecbielem  capti- 
vos  ad  pcBnitentiam  provocasset.  Cumque  in  iUoi 
iratus  sit,  ad  vos  loquitur  Dominus  exercituum,  pro 
quo  in  Hebraico  positum  est  sabaoth  (3DW),  qood 
interdumSeptuagintaommpotentem,  interdum  virtih 
tum  transtulerunt.  Et  loquitur :  Convertimini  ad  me, 
et  convertar  ad  vos,  juxta  iliud  quod  legimus :  Ac- 
cedite  ad  Dominum,  et  accedet  ad  vos.  Quibus  hoe 
contrarium  est :  Recessistis  a  me^  et  ego  recessi  a  vs- 
bis.  Prsecipit  autem  eis,  ut  revertantur  ad  Dominom 
qui  de  Babyloniasunt  reversi,  ut  et  Dominus  reve^ 
tatur  781  ad  eos,  ne  incipiant  sustinere  filii,  quod 
quondam  sustinerunt  patres,  ad  quos  similiter  pro- 
phetae  illius  temporis  sunt  locuti.  Notandum  qaod 
in  paucis  versiculis  brevibusque  sententiis  semperia 
Aggaeo  et  Zacharia  addatur,  dicit  Dominus  exerci* 
tuum^  ut  sciant,  Dominus  esse  qui  prscipit  advenoi 
regis  imperium  et  hostes  circumfrementes  :  et  hae 
ad  sedificationem  templi  fiducia  concite.ntur. 

(Vers.  4.)  Hxc  dicit  Dominus  excrcituum  :  CoMh 
timinide  viis  vestris  malis,  etcogitationibus  vestrispt- 
simis  :  et  non  audierunt,  neque  attenderunt  admi^^ 
cit  Dominus.  LXX:Haecdicit  Dominus  (d)  omnipotess: 

quinque  Florentis  aliisque  Brixiffi  codicibussetei' 
tatur  non  invenisse.  Sdnsu?que,  ait,  est :  In  Oomin» 
ira  non  significat  perturbationem  Dei,cum  irascitor, 
sed  significat  eorum  merita,  atque  peccata,  in  qo<ii 
Dei  ira  deseevit.  Alioquin  Dominus  numquam  iratoi 
ulciscitur ;  sed  hoc  corripit,  ut  emendet. 

{d)  Pro  omnipotens,  in  Re^in.  ms.  t;;r^ttiiim  IttitiR 
sicoueestin  Complutensi  Grsoo  cxemplan,^ 
Suv«|Ai«ov, 


4421 


COMMENTAUIORUM  IN  ZACHAHIAM  LIB.  I.  CAP.  I. 


14» 


,4. 


Convertimini  a  viis  vestris  pessimis.et  ab  adinventioni-  A  wfnt  ad  Zachariamy  filium  Barachise,  fUium  [Vulg.  /l- 


hus  vestris  malis :  et  non  attenderunt  ut  audirent  me, 
dicit  Dominus.  Ex  superioribus  pendetsentenlia,  et 
quae  sequuntur  prioribus  coaptanda  sunt.Non  enim 
Zacharias  ad  populum  loquitur  ;  sed  ostenditquid 
priores  propbetas  ad  patres  eorum  locuti  sunt,  ad 
quod  clamaverunt,  dicenles  :  llaec  dicit  Dominus 
exercituum  :  Convertimini  de  viis  vestris  malis  et  cogi- 
tationibus  vestris  pessimis.  Hoc  clamabat  Isaias,  boc 
Osce,  Joel,  Amos,  et  Jeremias,  ut  vias  malas  dcsere- 
rent,etcogitationespessimasderelinquerent,quibus 
et  opere,  et  niCnle  peccabant:  etnihilominusper 
prophetas  Dorainum  eommonentem  non  audierunt,- 
Dequeattenderunt,nequaquam  prophetas  qui  cis  io- 
quebantur,  sed  me,  (a)  dicit  Dominus  :  In  illis  enim 


tii]  Addo,  praphetam,  dicens.  LXX  :  Quarta  et  vicesi' 
ma,  undccimo  mense,  qui  est  inensis  Sabat:  in  sliscundo 
anno  sub  DariOy  factus  est  sermo  Domini  ad  Zacha- 
riam  Barachiw  filium  Addc^prophetarn  dicens.  Quidam 
pro  undecimo  mense  ponuntduodecimum  :  et  vice- 
simum  quartum  diem  ejusdem  mensis  arithmelicis 
rationibus  interpretantes,  quadrangulum  nrmumet 
stabilem  numerum  suspicantur,  volentes  certaesse 
etstabiliaquffi  scribuntur;  nos  autemdicamusquod 
in  eodem  anno  Darii  regis  secundo,  tertio  menae 
post  primam  Visioncm,  id  est,  uDdecimo  postocta- 
vum,  qui  apud  HebraBOS  appellatur  sabat  (Miy), 
rursum  ad  Zachariam  factus  sit  sermo  Domiui.  Se* 
cundum  numerum  esse  immundum,  etad  coi^juDO- 


ego  eram  qui  loquebar  et  contemnebar.   Unde  et  n  tionem  carnis,  et  rerum  saeculi,  ad  materiao  perti- 


Dominus  in  Evangeiio  :  Qui  voSy  inquit,  recipity  me 
recipit  {Mutth.  x,  40). 

(Vers.  5,  6.)  Palres  vestri  ubi  sujity  et  proplielx? 
numquid  in  sempiternum  {b)  vivent?  Verumtamen  verba 
inea  et  legitima  mea^  qux  mandavi  servis  meis  prophe- 
tis,  numquid  non  comprchenderunt  patres  vestros?  et 
conversi  sunt^  et  duccrunt :  Sicut  cogitavit  Dominus 
exercitum  facere  nobis  [Al.  nobiscum]  secundum  vias 
nostras  et  secundum  adinve^itiones  nostraSy  fecit  nobis. 
LXX  :  Patres  vesfri  ubi  sunt,  et  prophetie  ?  numquid 
in  sempitemum  vivent?  Verumtamen  sermoncs  meoSy 
et  tegitima  mea  suscipite,  quse  ego  prsecipio  in  spiritu 
meo  servis  meis  prophetis,  qui  comprehenderunt  patres 
vestros  :  et  responderuntatquedixerunt:  Sicut  prsepa- 
ralus  est  Dominus  omnipotens  ut  faceret  78^  nobis 


nentem,  saspe  docuimus.  Meusis  autem  undecimui 
qui  appellatur  sabat,  et  lingua  nostra  in  viryam  ver- 
titur,  austeritatem  et  correptioDem  sonat,  juxta  ii- 
iud  Apostoli :  Quid  vultis?  7H9  in  virga  veniam  ad 
vos  (I  Cor.  IV,  21)?  Et  Psalmistae  dicentis  :  Virga  hia 
ct  baculus  iuus,  ipsa  me  consolata  sunt  (P5a/ xxii,  5), 
£t  est  in  accerrimo  tempore  hyemis,  qui  ab  ^Egyp- 
tils  Mechir^  a  Macedonibus  irEp^Ttoc,  a  Romanis  Fe- 
bruarius  appellatur.  Vicesima  quoque  quarta  measis 
dies  iliustrem  Doctis  umbram  siguiOcat,  deficicDte 
iuna  in  tenebras ,  et  csbco  ac  perpetuo  noctis  hor- 
rorc  crcsceote.  Unde  congrue  qui  adhucin  captivi- 
tate  erant,  et  majore  sui  parte  in  Medis  atque  Ghal- 
daiis,  et  Assyriis  exulabant,  in  secuudo  aoDO  et  ud- 
decimi  mensis  gravissimo  frigore,  et  io  vecesima 


secundum  vias  nostraSyCt  secundum  adinventiones  nvs-  C  quarte  die  ejusdem  mensis,  cerouot  Judaico populo 
traSf  sic  fecit  nobis.  Ubi  suot,  inquit,  patres  vestri,      quae  .'equuntur. 


qui  non  audierunt,  neque  attenderunt  me?  ubi  pro- 
pbets  vestrtTe^diro  xoivoj  enim  audiendum  est :  patres 
vestri  ubi  sunt,  et  prophetae  vestri  ubi  sunt?  id  est, 
pseudoprophctffi :  numquamonimdesanctisprophe- 
tis  diceret :  numquid  in  sempiternum  vivent^  Et  his 
ergo  qui  peccaverunt,  et  noluerunt  ad  me  reverti 
\Ai.  convertif,  et  his  qui  peccantes  falsis  poUicita- 
tionibus,  deceperunt,  morte  subtractis,  verba  mea, 
qus  per  prophetas  meos  locutus  sum,  permanent  in 
«Bternum,  quaj  comprehenpcrunt  patres  vestros,  et 
ostenderunt  vera  esso  quae  dixi.  Qiii  patres  vestri  re- 
rum  exitu  prophetarum  meorum  in  se  vaticiniacom- 
probanteSiConversi  sunt  ad  pcrnitentiam  atquedixe- 


(Vers.  8  seqq.)  Vidi  per  noctem :  et  ecce  vir  ascenr 
dcns  super  eguum  rufum,  et  ipse  stabat  inter  myrteta^ 
qux  erant  in  profundo,  et  post  eum  equi  ruft^  varii  et 
atbij  et  Aixi :  Quid  sunt  isti,  dofnine  mi?  Et  dixii  ad 
me  angelus  qui  loquebatur  in  me :  Ego  ostendam  tibi 
quid  sint  hxc,  Et  respondebit  vir  gui  stabat  inter  myrte» 
ta,  et  dixit :  Isti  sunt  quos  misit  Dominujt^  ut  peram' 
bularent  terrnm,  El  responderunt  angeto  Domini,  qui 
stabat  inter  myrteta,  et  dixerunt:  Perambulavimus  ter- 
ram,  et  ecce  omnis  terra  habitatur  et  quiescit,  Et  re^ 
spondit  angelus  Domini,  et  dixit :  Domine  exercituum^ 
(c)  usquequo  tunon  misereberis  Jen^salem,  et  urbium 
Juda^  quibus  iratus  es  ?  Iste  septuagesimus  annus  est. 


rtint :  Sicut  praedixit  Dominus  excrcituum  ut  faceret  q  Et  respondit  Dominus  angeto  qui  loquebatur  in  tite, 


nobis,  secundum  opera  nostra  atque  peccata  reddi- 
dit  nobis.  l  egamus  Danielem  ex  pcrsona  sua,  et  po- 
puli,  Domino  confitentem,  quod  eum  audirenolue- 
rint,  et  juste  sibi  acciderint  qu(BCumque  perpessi 
sunt  {Dan.  iii). 

(Vers.  7.)  In  die  vicesima  quarta  undecimi  mensis 
Sabat :  in  anno  secundo  Dani^  facium  est  verbum  Do- 


.       (a)  Unus  Regin.  ms.,  sed  contempserunt  me,  dicit 
.  t^aminus. 

1       {b)  Hic  ex  nostris  mss.,  Hebraeo  et  Vulgata  asseo- 

Jtlentibus,' rescripsimus  vivent,  pro  quo  erat  vt- 

vunt.  In  fine  cum  legeretur,  ita  fecit  nobi*  ex  iis- 


verba  bona,  et  verba  consotatoria.  LXX  :  Vidi  in  noc^ 
te :  et  ecce  vir  ascendens  super  equum  rufum ,  et  ipse 
stabat  inter  duos  montes  umbrosos,  et  post  eum  equi 
rufi,  et  varii^  et  albi,  et  dixi :  Quid  sunt  isii,  dominef 
Et  dixit  ad  me  angelus  qui  toquebatur  in  me :  Ego  OS' 
tendam  tibi  quid  sint  lixc.  Et  respondit  vir  qui  stabat 
inter  montes,  et  dixit  ad  me :  Isti  sunt  quos  misit  2)o- 

dem  mss.  et  textibus,  nos  ita  adverbium  expuDxi- 
mus. 

{c)  Vocera  usquequo,  quae  et  io  Ilebrso  ^no-TST 
resonat,  et  in  Vulgata  editiooe  :  deerat  vero  hic 
penei  Martian»umi  nos  ex  Regioe  ros.  suffeoimoix 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


1494 


Hiifitii,  ui  eitcuireniUrrmn,  Et  responderunt  aiigelo 

OMHmiy  fttt  dubat  inter  numtes,  atque  dtxerunt :  Cir" 

miMmm  amnim  terram,  et  ecce  omnis  terra  habitaiur 

Hquk^,  Et  respondit angeltis  Dominif  et  dixit:  Do- 

mine  amnipotens,  usquequa  nonmisereberisJerusalem, 

■ik  urbium  Juda^  quibus  iratus  es  ?  Iste  est  septuagesi- 

mui  annus.  Et  respondit  Dominus  angelo  qui  loque- 

hnlwr  tn  me^  verba  bona,  et  sermones  consolatorios, 

PfioinaJ^diBseramua  hisioriam  :  Ktdt,  inquit,  per 

7^4  nectem  :  non  in  die,  sicut  Moyses,  qui  Deum 

-€mm  videbat  ad  faoiem  :  et  Isaias  qui  loquebatur  : 

Fidi  Deminum  super  thronum  excelsum  et  elevatum 

IJkftt»  Yi,  1) :  antequam  populus  duceretur  in  capti- 

Yilatem,  anteqoam  Jerusalem  destrueretur  et  tem- 

]^iiq);^8ed  adhuc  in  Bervitutis  malis  populo  consti- 

4ulo,  ea  que  pro  eia  videt^  cernit  in  tenebris.  Et 

eoee  vir  ttscendens  super  equum  rufum.  Hunc  Uebrffii 

Miehaelem  angelum  putsnt,  qui  ultor  iniquitatum  et 

peocatorum  sit  Israel.  Et  quod  steterit  inter  myr- 

leta  qim  erant  in  profundo,  Myrtos  intelligi  volunt 

firoptietas  et  sanctos,  qui  in  medio  captivi  populi 

yersabantur,  et  erant  in  profundo  :  virum  autem, 

id  eet,  Miohaelem,  equi  rufl  et  varii,  et  albi  seque- 

tMmiup,  ordine,  ut  ezisiimant,  commutato  :  ut  albi 

Medoe  Pereaeqae  signiOcent,  quia  sub  ipsis  dimissa 

-eeptivitas  et  tempium  instauratum  est :  varii,  Mace- 

<lonas,quoram  nonnuUi  amici,alii  persecutoresfue- 

vant  (plenieslme  super  hoc  Dunielis  (Cap.  8)  ultima 

idsie  loquitur) ;   Rufl  vero  regnum  Romanorum 

enaentam  et  sanguinarium,  quod  populum  interfe- 

eertt,  templumque  subverterit.  Alii  vero  ordinem 

"^ai  soriptus  est^  conservantes,  virum  qui  ascenderit 

super  equum  rufum,  et  equos  rufos,  varios  et  al- 

^koM^  qaatuor  regna  interpretantur.  Primum  et  se- 

euBdiim  sanguinarium,  Assyrios  etChaldaeos,  quo- 

rum  primi  decem  tribus  sub  Salmanasar  duxere  cap- 

tivas.  Secundi  Judam  et  Benjamin,  incensa  Jerusa- 

lem  civitate,  temploque  subverso.  Tertios  et  quar- 

toe  varios  et  albo8,Medo8  significari  putant  et  Per- 

sae :  quorum  alii  olementes  fuerunt,  ut  Gyrus,  et 

Darius  filius  Hysiaspis,  et  Assuerus,  quem  Gneci 

Ariaierzem  vocant,  sub  quo  Esther  impletur  histo- 

f ia :  alii  crudeles,  ut  Gambyses,  et  cateri.  Videnie 

evgo  propbeta  virum  ascendentem  super  equum  ru- 

fom,  et  post  eum  equos  rufos,  varios,  et  albos,  et 

ignoranie  quod  viderat,  visionisque  sus  cupiente 

seire  rationem,  atque  dicente  :  Quid  sunt  isti,  do- 

mtfif  fnt?  Angelue  qui  loquebatur  in  eo,  promittit  se 

es^e  dicturum  :  et  illo  reticente,  vir  qui  stabat  inter 

(<0  Maluisset  Viciorius,oum  vetus  olim  lectio  es- 
se^,  ^t  in  dispensationem  nostrx  camis  assumens, 
rescfibi ,  Qui  in  dispensationem  nostrx  camis  assum- 
pta^\  Sic,  ait,  infra  ZachanaB  ix :  Pharetra,  inquit 
BSeronymus ,  in  qua  sagitta  abscondilur ,  dispensatio 
est  camis  assumpUe.  Et  Ephes.  iv  :  Nec  slatin,  in- 
quit,  ista  dicentes,  locum  alteri  hxresi  damus,  quae 
atmiiiajtam  Christi  asserit  dispensationem.  Sed  sic 
^T^um  ^t  Dei  hominis  filium  confitemur ,  ne  dispensa^ 
tipnem  asfumpti  hominis ,  qua  salvati  sumtis,  ex  parte 
credenteSf  in  parte  f run^^tis.  Ghrisius  enim  veram 
noetram  oarnem ,  sea  quod  saoratius  dicitur ,  veram 


A  myrteta,commemorat.Isia  suntregnaquibusprsce- 
pit  Dominus,  ut  perambularent  ierram,  et  suas  eam 
785  subj[icerent  potestati.  Denique  angeli  qui  re- 
gnis  et  nationibus  prffisidebant,  non  ad  alium  ve- 
niunt,  sed  ad  ipsum  virura  et  angelum  Domini ,  qui 
stabat  intftr  myrteta,  et  dicunt:  Perambulavimus  ter- 
ram ,  et  ecce  omnis  lerra  habitalur  et  quiescit,  Et  eat 
sensus  :  Omnia  sub  nobis  regna  iuia  sunt  et  paeata, 
nec  aliqua  premuntur  angustia.  Ex  qua  responsione 
angelus ,  qui  interpellabat  pro  Israel ,  occasionem 
accipit  pro  populo  deprecandi,  et  dicit  ad  Domi- 
num  :  Gum  omnis  orbis  quietus  sit  et  pacatus,  qua- 
re,  Domine,  non  misereris  Jerusalem  ei  urbium 
Juda:  maximo  cum  secundum  promissa  iua  captivi- 
tatis  tempus  expletum  sit?  Responditque  Dominus 

j.  angelo  qui  loquebatur  in  propheta  verba  bona,  ver- 
ba  consolaioria  :  bona,  de  futurorum  promissione : 
consolatoria,  de  pracsentium  necessiiate.  Hscjuxta 
litteram ,  ne  videremus  celare  nostros ,  qus  a  pere- 
grinffi  lingus  magistris  didicimus.  Cffiterum  Eccle- 
siarum  magistri,  noctem  in  quacernitur  visio,  ob- 
scuritatem  mysticae  visionis  intelligunt.  Posuitenim 
Deus  ienebras  latibulum  suum  [Psal.  xvii,  12).  Et 
juxtaSeptuaginta  interpretes  de  eu  dicitur  :  Abyssut 
sicut  vesiimentum  amiclus  ejus  (Ps.  ciii,  6).  Vir  au- 
iem  qui  ascendebat  super  equum  rufum ,  DominuB 
Salvator  est,  quia  (a)  dispensationem  nostrae  carnis 
assumens,  audit  in  Isaia :  Quare  rubra  sunt  vests- 
mentatua  (Isai.  lxiii,2)?  Hic  qui  nunc  (b)  capiivo  po- 
pulo  rufus  ostenditur,  in  Apocal^^psi  Joannia  in  can- 
didis  vesiibus,  et  in  candido  equo  sedere  describi- 

C  tur  (Apoc.  III  et  vi).  Quod  autem  siare  dicituriDter 
duos  montes  umbrosos  (licet  in  Hebraeo  -non  habea- 
tur  du^s),  novum  et  vetus  sentiunt  Instrumentum, 
quod  densissimis  foliis,  et  nemore,  et  umbrosis  sil- 
vis  dicitur  esse  coopertum,  qui  muliis  obscuriiati- 
bus  involutum  est.  Myrteta  autem  quse  erantin  pro- 
fundo,  inter  quse  siare  describitur,  angelicas  intsl- 
ligunt  potestates,  quae  ei  etiam  in  carne  posito  mi- 
nistrarunt.  Vel  certe  montes  ( ut  tollamus  quod 
scriptum  786  non  est,  duos)  absolute  et  abaqut 
numero,  plurimos  sanctos  sentire  possumuset  apo- 
stolos  atque  apostolicos  viros,qui  totum  orbem  rafi, 
et  varii,  et  albi  peragrasse  memorantur.  Quorom 
alii  martyrio  coronali  sunt,  et  appeliantur  ruii.  Alii 
operibus  et  doctrina,  et  varietate  signorum,  varii 

n  nuncupantur.  Alii  virginitatis  iniegrorumque  dog- 
matum,et  puri  cordis,((;)  quod  cernit  Deum^prsmit 
susceperunt.  Denique  inierrogat  propheta  eumdem 

carnis  nostrs  dispensationem  assumpsit :  contraid 
quod  Marcion,  Manichaeus  et  Valentinus  hsretici 
blasphemabant.  Sicenim  verum,  et  non  phantasti- 
cum,  nec  spirituale,  aereum,  aut  coeleste  Ghristi 
corpus  fuisse  monstratur,  uteruditissime  hunc  ei^ 
rorem  confutat  D.  Hieronymus  capite  14  et  17  super 
Matthseum  :  et  post  eum  Gatholicae  veritaiis  patro- 
nus,  propugnatorque  D.  Thomas,  in  iii  p.  Summ«, 
q.  5,  art.  1  et  2. 

(b)  Regin.  ms.,  qui  nunc  de  captivo  populo  rufiiiss 
ostenditur. 

(c)  Idem  ms.y  quo  cemunt  Deum, 


1415 


COMMENTARIORUM  IN  ZACHARIAM  LIB.  I.  CAP.  I. 


149« 


virum  et  angelum  qui  etabat  inter  myrteta,  et  di-  A 
cit :  Qui  [Al.  Quid]  sunt  isti,  domine  mi  ?  Et  angeius 
qui  loquebatur  in  eo,  sensus  videlicet  prophetalis, 
promittit  se  ostensurum  esse  quod  cernitur  \AL 
cerniti.  Gumque  promiserit,  non  ipse  respondit, 
sed  altcr  qui  stabatinter  myrteta,  et  dicit :  Isti  siint 
quos  misit  Dominus,ut  perambularent  terram,  A  Do- 
mino  enim  missi  sunt  apostoli,  ut  totum  orbem 
Evangelica  prsedicatione  compierent,qui  poptquam 
eipleverunt  opus,rcversi  sunt  ad  magni  consilii  an- 
gelumiqui  stabat  ioter  eos,qui  cum  Apostolo  loque- 
bantur  :  Christi  bonus  odor  sumus  in  bis  qui  salvi 
fiunt,  et  in  his  qui  pereunt  [l  Cor,  ii,  25),  et  inter 
utriusque  vocationis  populos.  Et  dixerunt  ad  eum; 
Perambulavimus  terram,implevimus  opus  quod  no- 
bis  injunctum  est,  et  ecce  omnis  terra  habitatur  et  «x 
quiescit,  qus  ante  deserta  erat  a  Deo  :  nunc  habi- 
tatio  ejus  est,  quiescit  a  bellis,  a  vitiorum  praeliis 
atque  peccatis  :  quia  haereditatem  Domini  suscepit 
revertentis  ad  Patrem,  atquedicentis :  Pacem  meam 
do  vobis,  pacem  meam  relinquo  vobis  [Joan.  xiv,  27). 
Quod  autem  plena  misericordia  postulatur,  ut  in- 
Btante  anno  septuagesimo,misereatur  Deus  Jerusa- 
lem,  et  urbium  Juda,  ad  illam  intelligentiam  refe- 
runt:Quodquamdiuverapaxveniat,et  sabbatismus, 
et  scptem  decadarum  numerus,id  est,  annus  sep- 
tuagesimus  impleatur,  nec  Jerusalem  plenam  reci- 
piat  libertatem,  quae  interpretatur  visio  pocis,etest 
Ecclesia,  nec  urbes  Juda,  animae  7S7  Dominum 
condtentes.Denique  Dominus  repromittit  verba  bo- 
na,  verba  consolatona  :  quod  nunc  ex  parte  cerni- 
mus,  el  ex  parte  propbetamus  (I  Cor.  xiii,12).  Cum  C 
autem  venerit  quod  perfectum  est,de8truantur  qu® 
ex  parte  sunt  :  etlibcrati  de  Babylone  hujus  saeculi, 
clamemus  :  In  convertendo  Dominus  captivitatem 
SioUf  facti  sumus  sicut  consotati  (Psal,  cxxv,  1). 

(Vers.  14  seqq.)  Et  dixit  adme  angetus,  qvi  loque^ 
batur  in,me :  Ctama.dicens  :  Hjbc  dicit  Dominus  exer. 
cituum  :  zetatus  sum  Jerusatem  et  Sion  %eto^  magno, 
et  ira  magna  ego  irascor  \k{.  irascar\  super  gentes 
oputentas  :  quia  ego  iratus  sum  parum,  ipsx  iVulg. 
ipsi\  vero  adjuverunt  in  malum.  Propterea  hdec  dicif 
Dominus  :  Revertar  ad  Jerusalem  in  misericodiis  :  et 
domus  mea  xdificabitur  in  ea,  ait  Dominus  exerci-  . 
tuum  :  et  perpendiculum  extendetur  super  Jerusatem, 
LXX  :  Et  dixit  ad  me  angetus,  qui  loquebatur  in  me  : 
Clama,dicens  :  Uxc  dicit  Dominus  omnipotens  :  %vta'  d 
tus  sum  Jerusalem  et  Sion  zelo  magno,  et  ira  magna 
ego  trascor  super  gentes  qux  superimpositae  sunt :  pro 
eo  quod  ego  quidem  iratus  sum  modicum,  ipsi  vero 
superpositi  sunt  in  mala,  Propterea  hxc  dicit  Domi- 
nus  ;  convertar  ad  Jerusalem  in  misericordia,  et  do^ 
mus  mea  instaurabitur  in  ea,  dicit  Dominus  omnipo- 
tens :  et  mensura  extendetur  super  Jerusalem,  Adhuo 
verba  bona,  et  verba  consolatoria  hsec  sunt,  quae 
nuDC  propheta  clamare  praecipitur :  quod  zelatus  sit 
Dominus  Jerusalem  et  Sion  zelo  magno.  Qui  autem 


zelatur,  amare  se  eam  quam  zelatur»  ostandit,  nt* 
quaquam  dioens  per  Jeremiam  :  Sicut  deipieit  m»» 
lier  virum  suum,ita  despexii  me  domua  Israel  {Jerem. 
III,  20).  Cui  per  Ezechielem  DomiDUS  loqnebatur  t 
Irascens  jam  non  irascur  tibi,   et  zeltu  meus  recessit 
a  te  {Ezech,  xvi,  42).   Qui  ergo  zelatus  eat  Jeruaav 
lem,  et  Sion  (una  est  autem  atque  eadem  civitas), 
nunc  irascitur  super  gentes  opulentas,  quas  supw 
equosrufos  etalbos  etvarios  Dominavit:  qnodipae 
tradiderit  eos  ad  corripieDdum  :  ilie  vero  savierint 
iD  traditos ;  hic  ut  lllium  a  pffidagogo  voluerit  emen- 
dari  ;  illse  ut  hostem  interficere,  et  punire  eonat» 
sint  Gui  simile  est  illud  in  Isaia  :  Bgo  dedi  eos  im 
manus  tuas :  tu  autem  non  fecisU  eis  misericordiam.{a) 
Senis  aggravasti  jugum,et  dimsti.ero  in  sempiterrmm 
domina  (Isai.  xlvii,  6)  .Zelus  autem  dvOp(Dicoici04d< 
7SS  sic  accipitur,  ut  ira.  Ex  quoloco  convincun!- 
tur  h»r6tici,qui  veteri  detrahunt  Te8tamento,qn«4 
irascens  Deus  ood  perdere  cupiat  eas  in  quoe  iraaci» 
tur ;  sed  emeudare.  Quia  ergo,  iDquit»  zelalus  eum 
Jerusalem,et  Sioa  zelo  magD0,qua8  adversarii  ]»lai« 
quam  volueram,depre8serunt :  idcirco  hctc  dicit  Do- 
minus  :  Eevertar  non  in  una  miserieordia,  led  iii 
multis  misericordiis  ad  Jerusalem,  et  demua  nea, 
id  est,  templum,  edificabitur  in  ea  sub  SSorobabel» 
et  Jesu  niio  Josedec  :  et  perpeDdiculum  csmenU- 
riorum  extendetur  super  Jeru8alem.  Poteat  Jerusar 
lem  et  Sion,  visio  pacis  et  specula,  <|us  non  belli^ 
hujus  s£culi,nec  humilia  atque  terrenay  sed  paoem 
atque  concordiam,  et  calorum  excelea  oonsiderai, 
Ecclesia  intelligi.  Gui  propter  vitia  atque  peooatay 
et  refrigesccDtem  quotidie  charitatem  ira^oena  Po» 
minus  (Matth,  xxiv),  tradet  eam  per8eoutionihu8y.ii| 
quasi  in  conflatorio  mundum  aurum  appareat,et  ar- 
gentum.   Adversarii  vero  quibos  tradita  eet,  eam 
delere  iDDitente8,impleDt  Jerusalem  oruorecarsorcriki 
a  portausque  ad  portam.  Unde  DomiDU^  pacem  dt 
misericodiam  repromiteDS,  rur^nm  eam  ediftcattN 
rnm  esse  se  dicit.  Et  perpeDdiculum  sive  fnnicuhnii 
secuudum  meDsuras  et  ordinee  singntoptim  in  €M 
esse  tendeDdum.Quid  sit  autem  funicnln8,8eqnettt1 
capitulo  demoDstratur,  ubi  dicit  propheta  :  L^tfM 
ocutos  meos  et  vidi :  et  ecce  vir,  et  tn  manu  ejus  funt* 
culus  mensorum,  Templum  antem  Dei  qnod  adveif<' 
sarii  destruxeruot,  poteBtetDomini  venerabiie  edr^ 
pus  intelligi,  dequo  ipse  dicebat  :  Solviie  tefhpMH 
hoc,  et   ego  in   triduo  suscitabo  itlud  {Joan.  ii,  l^. 
Quod  in  passione  destructum^in  reeurreotioile  sne- 
citatum  c8t,etomniumtemplorum  8eminariumat(jatf 
exordium  fuit,de  quibns  et  apostolus  roquitnr  :  fdJf 
estis  temptum  Dei,  et  Spiritus  sanetus  habitat  tn  t&^ 
bis  (II  Cor,  VI,  16). 

•  (Vers.  17.)  Adhuc  clama  dicens :  Hme  dicit  Dotninvtr 
exercituum :  qdhuc  afftuent  civitates  mem  boni9 ;  ei  eo^^ 
sotabitur  adhuc  Dominus  Sion,  et  diget  adhuc  JeruscL 
tem, L\\:[b)Et  dixit  ad  me  angelus  qui  loquebatur  tt 
me  :  Adhuc  ctama,  dicens  :  Espc  dicit  Dominus  onHhf* 


(a)Regin.:5«(ipro  S€f}t5:tum  alii  Wbrl,  jugum  valde^      toquebatur  in  me,oum  ia  nostris  mas.  tum  in  Cmnh 
{b)PTior  iste  versiculus,  Et  dixit  ad  me  angetus  qui     pluten8i,et  Aldino  Qrsc»  exemplanbus  noabajbeUir 


1427 


S.  EUSEBII  HIERONYMl 


142S 


potens  :  adhuc  diffundentur  civUafcs  in  bonis^et  misere-  \  q"'f5  hal)ebat  aurcum  caput,et  pectus  argenteum,et 


bilur  189  Dotninus  adhuc  Sion,  et  eliget  adhuc  Je^ 
rtwa/^m.Angelus  qui  supra  dixerat  ad  prophctam  ; 
Glama  :  Haec  dicit  Dominus  exercituum,  nunc  quo- 
que  impeliit  ut  clamet,  non  vocis  intensione,  sed 
mentis:ethoc  est  quod  clamahdum  praDcipit:Adhuc 
affluent  civitates  meae  bonis  quas  nunc  ccrnis  a 
Babylonio  igne  vastatas,  rursum  rebus  omnibus 
abundabunt,ctpraesentibus  bonis  praBteritam  mise- 
riam  Dominus  consolabitur,  et  eliget  Jerusalem, 
quam  paulo  ante  projecerat.  Quod  si  referimus  ad 
Eccle8iam,cui  vera  bona  et  perpetua  pollicetur,iIla 
bona  esae  credenda  sunt,  de  quibus  scriptum  legi- 
mu8  :  Videas  bona  Jerusalem  [Ps,  cxxvii,  5).  Et  in 
alio  loco  :   Si  voluerifis  et  audieritis   me,  qux  bona 


8ubumbilicum  aeneum,  et  crura,  ac  pedes  ferreos 
et  fictiles,  has  quatuor  gentes  interpretatus  est 
{Dan.  II). Ht  rursum  in  alia  visione  quatuor  beslias, 
leacuam  et  ursum,  et  pardum,  et  aliam  horribilem 
bestiam,  cujus  nomen  non  posuit,  easdem  gentes 
8ub  alla  figura  monstravit.  Medos  autem  et  Persas 
unum  regnum  esse  post  victoriamCyri,non  ambiget 
[/1/.  ambigit],  qui  ct  saicularcs  et  sacras  litteras 
legcrit.  Et  rectissime  pro  regnis  cornua  posuit, 
hanc  habente  Scriptura  sancta  cousuetudinem,  ut 
regnum  semper  interpretetur  in  cornibus,  ut  est 
illud  :  lU  exaltavit  comu  Christi  sui  (Psal,  cxlviii 
14).  Et  in  alio  loco  :  Et  erexit  cornu  salutis  nobis  in 
domo  David  pueri  sui  (Luc.i,  69).  Et  decem  cornua 


sunt  terrXf  comedetis  [Isai.  i,  49).  Et  illud  :  Fidens  „  in  ultimo  regnatura,  idem  Daniel  propheta  teslatur 
eris  in  Domtno,  et  elevabit  te  supcr  bona  terrx.  Oua3  [Dan.  vii).  Eo  ergo  tempore  quo  baec  visio  cerne- 
sibi  vir  sapiens,  cui  Dominus  incerta  et  obscura 
Buae  sapientiaB  revelarat,spe  futurorum  promittit,et 
dicit :  Credo  videre  bona  Domini^  in  terra  viventium 


[Psal,  xxvi,  43).  His  bonis  post  sajvissimse  perse- 
cutionis  incendla,  qua;  a  gentibus,  et  ab  haere- 
ticis  Arianis  Ecclesiae  Domini  pertulerunt,  parce 
reddita,videmus  Domini  Ecclesias  aflluere,  et  con- 
Bolatam  Sion,  et  electam  Jerusalem,  quas  dudum 
abjecerat.  Uoc  ipsum  et  de  templo  Domini,  et 
de  unoquoque  eredentium  intelligere  possumus. 
Quidam  consolatam  Sion,  et  electam  Jerusalem  et 
cstera  qnae  in  bunc  modum  a  prophe  tis  omnibus  prae- 
dicantur,  ad  CGslestem  Jerusalem  referunt,  quae 
destructa  perruinam,  per  virtutes  aedificanda  sit, 
QuaQ  nos  omnia  rectius  super  Ecclesia  interpreta-  C 
bimur. 

fVers.  18,  19.)  Et  levovi  oculos  meos  et  vidi :  et 
eece  quatuor  comua,  et  dixi  ad  angetum  qui  loque- 
batur  in  [Al.  ad]  me :  Quid  sunt  hxc^iEt  dixit  ad  me: 
Haec  sunt  comua  quse  ventitaverunt  Judam,  et  Israet 
etJerusatem.  Et  ostendit  mihi  Dominus  quatuor  fabros, 
et  dixi  :  Quid  isti  veniunt  facere^i  Quiait.dicens:  Hxc 
snnt  comua  quse  ventilaverunt  Judam  per  singulos 
viroSf  et  nemo  eorum  levavit  caput  suumf  et  venerunt 
isti  deterere  f a,  ut  dejiciant  cornua  gentium  quoe  ele- 
Vaverunt  comu  super  terram  Juda,  ut  dispergerent 
eam,  LXX  :  Et  levavi  oculos  meos  et  vidi :  et  ecce 
qtuUuor  comua^et  dixi  ad  angelnm  qui  loquebatur  in 
me  :  Quid  sunt  h3ec,  Domine  ?  Lt  dixit,  ad  me  :  Hxc 


batur,  jam  Babyloniorum  regnum  praeterierat,  in- 
stabat    Persarum   atque   Medorum,   futurum  erat 
Graecorum  atque  Macedonum,  et  Bomanorum.  Qu« 
Babylonii,    quae    Medi  atque  Persae,  quae  Graeci,  id 
est,Macedones  fecerint  Judae,  Israel,  et  Jerusaiem, 
vir  eruditus  agnoscit,maxime  sub  Antiocho,cogno- 
mento  'E7:icpav£t,  sub    quo   Macbabaeorum   historia 
texitur.  Post  adventum  quoque  Domini  Salvatoris. 
quando  circumdata  est  Jerusalem,quaB  sustinuerint 
Israelitae,  et  Evangelium  ante  denuntiat  [Luc.  xix), 
et  Josephus  bistoriae  Judaicae   scriptor  vernaculu? 
plenissime   edocet.  Ista   cornua  ventilaverant,    et 
disperserunt  Judam,  per  singulos  propemodum  vi- 
ros,ut  ncmo  eorum  gravi  malorum  pondere  depres- 
8US  levaret  caput.Quatuor  quoque  fabros,8ive  arti- 
fices   quos   Graeci  tixTovac   vocant  191  non  ipse 
propheta  conspicit,   sed    ei   Dominus  ostendit,  et 
exponit  qui  sint  fabri  et  artifices,quo8  nos  angelos 
intelligimus  obedientes  Dominicae  potestali  ut  quod 
gentesdestruxerant,istiaedificent.Hocautem,proquo 
nos  ex  Hebneo  interpretati  sumus.V etierunt  i.$ti  dete- 
rere  ea,r^gna  videlicet,Septuaginta  interpretati  sunt: 
Venerunt  istiexacvereea^in  maw/^tw  «uw.Exacuere  ea 
autem.pro  deterere  accipiendum  est.Vel  cerledeterc- 
re,ut  omnia  sub  Christi  jugo  colla  siibmittant.et  non 
(ut  quidam  interpretatus  cst)  cum  exacuta  fuerint^ 
pejora  fiant.Si  enim  ad  hoc  veniantangeli.ut  malos 
pejores  faciant,  non  fabri  appellandi  sunt,  id  est, 
destructores  malorum,  ct   aediticatores    bonorum  ; 


suntcomua  qux  disperserunt  Judam,  et  Israet,  190  D  sed  et  ipsi  pro  malis  et  dcstrucloribus    accipiendi. 


et  Jerusalem,  Et  ostendit  mihi  Dominus  quatuor  fa- 
brosyet  dixi :  Quid  isti  veniiunt  facere  ?  Et  dixit :  Hcec 
sunt  comua  quae  disperserunt  Judam,  et  Israet  con- 
fregcrunt  :  et  nullus  eorum  levavit  caput :  et  egressi 
sunt  isti  ut  exacuant  ea  in  manibus  suis.  Quatuor 
cornua,  gentes  sunt  qu3e  etevaverunt  comu  super  ter- 
<  ram  Domtni^  ut  dispergerent  eam.  Quatuor  cornua 
quae  ventilaverunt,et  disperserunt  Judam,et  Israel, 
etJerusalem,  quatuor  gcntes  essc,  Babylonios, 
Medos  atque  Persas.et  MacedonaSjac  Ilomanos,  ct 
nunc  Dominus  a  propheta  interrogatns  exponit.et 
Daniel  plenissime  replicat.  Qui  in  Visione  imaginis 


Ethoc  notandum  quod  istaquatuorcornuagentium, 
unumcontrapopuluml)eicornuelevaverint;nonenin] 
regnaveruntparitor,etsimuloppresseruntIsrael,9ed 
sibi  invicem  successerunt,Babyloniis,MedictPersaB, 
Persarum  regno,regnum  Macedonum;regno  Macedo- 
num,imperium  Romanorum.  Ilacc  sequentes  histo- 
ria;  ordinem  diximus.Quod  autem  oculos  propheta 
levassc  sc  dicit,illi  spiritualitcr  sensui  coaptandum 
est  Lcvavi  oculos  meos  in.  monteSy  unde  veniet  auxi- 
lium  mihi  {Ps.  cxx,  1).  Et  :  Levate  oculos  vestros,  et 
videte  regionesy  quoniam  jarn  albx  sunt  ad  metendum 
{Joan.  IV,  35).  Et  quod  in  Isaia  legimus  :  Dixit  san- 


44S9 


COMMENTARIORUM  IN  2ACHARIAM  IJB.  I.  CAP.  II. 


1430 


ctus,Levaieoculosvestros,etvidete  quis  ostendit  hxc  A.  prius  oculis  elevatis  in  quatuor  cornibuB  tristia  vi* 


omnia  (Isai,  li,  6)  ?  Elevatione  ergo  oculorum  opus 
eat  et  intelligentia  8pirituali,ut  videarausconlrarias 
fortitudine8,quaecontrano8elevaveruntcornu  suum 
et  de  quibu8  Apostolus  loquitur:  Non  est  nobis  colluc- 
tatio  adversus  carnem.etsanguinem :  sed  adversum  prin- 
cipatus^  adversum  potestates,  adversum  mundi  hujus 
7  ectares  tenebrarum  istarum,adversum  spiritualia  ne- 
quitias  in  ccelestibus^Ephes, \i,i2).EoB  quatuor  adversa- 
rios,qui  contraSanctossemperdimicabant,  Ghristus 
oppressit  adveniens.  Et  de  hisPsalmista  congemi- 
nat :  Super  aspidem  et  basiliscum  ambutabis  et  con- 
culcabis  leonemet  draconem  (Ps.  xz,  13).  Possumus 
quatuor  cornua,  quae  regnaverunt  contra  populum 
Dei,  et  quatuor  irdOT)  accipere,quae  eruditi  non  ver- 


derat,  nunc  rursum  oculos  levat,  ut  videat  virum 
de  quo  scriptum  est :  Ecce  vir,  Oriens  nomen  ejus 
(Zach,  VI,  12) :  de  quo  et  supra  leG^imus :  Et  ecce 
vir  ascendens  super  equum  rufum,  et  stabat  inter 
myrteta  qux  erant  in  profundo,  sive,  inter  m^mtes 
umbrosos  [Zach,  i,^),Y,\.  de  quo  Pater  loquitur: 
Hic  asdificavit  civitatem  meam  (Heb.  xi),  cujus  artifex 
et  conditor,  Deusest.  Hicetab  Ezechiele  cernitur, 
habens  funiculum  in  manu,etcalamum  79Sad  men- 
suram  ci|t)iti  virilis,  ut  metiatur  Jerusalem,  .cujus 
descriptiones,  idest,  latitudinem,  et  longitudinem, 
idem  propheta  mystico  sermone  pro8equitur(E2^^. 
XL.)  Quidam  putant  hoc  ex  parte  completum  sub 
Zorobabel,  et  Jesu,  et  Esdra,et  Nehemia,  et  caeteris 


bum  de  verbo  exprimentes  T^7xol^-/i'kui<:  passionesysed  ^  ducibus  sive  regibus,  qui  usque  ad  adventum  Do- 


perturbationes  interpretatur,  aegritudinem  animi  et 
gaudium  :  599  duo  pradsentia,  el  duo  futura,  me- 
tum  et  cupiditatem.  de  quibus  et  illustris  poeta  si- 
gnificat  (iEneid.  vi): 

Hinc  metuunt,  cupiuntque,  dolent,  gaudentque. 

Adversumbas,quatuorfabri,et  (utita  dicam)medici« 
bonique  artinces,non  cernuntur  a  propheta,nocdum 
enim  absque  ostensione  Dei  per  se  eos  videre  poterat, 
Bedo3tenduntureiaDomino,quatuor8cilicetvirtuteey 
prud  entia,  justitia,fortitudo,temperantia,de  quibus 
plenissime  inOfficiorum  libris Tullius  disputat,scri- 
bens  proprium  quoque  dequatuorvirtutibus  librum 
Quiergovitiadestruunt,virtutesaedificant,omnesque 


mini  Salvatoris  populum  rexerunt  Israel.  Alii,  vero 
et  maxime  Judaei  in  mille  annorumregno  interpre- 
tantur,  corporales  corporalia  requirentes.  Nostro- 
rum  autem  plerique  referunt  ad  ccelestem  Jerusa- 
lem,  et  hanc  dicunt  iterum  extruendam,qua9  tuina 
animarum  peccatricum  fuerat  destituta.  Hoc  hasre- 
tici  suspicentur.  CaBterum  nos  montem  Sion,et  ma- 
trem  primitivorum  atque  sanctorum  interpretemur 
Ecclesiam,  quae  aedificata  est  in  passione  Domini  et 
resurrectione,  et  quotidie  aedificatur  abeo  qui  novit 
mensuras,  et  merita  singulorum.  Quod  de  Ecclesia 
diximus,  potest  et  deanimabus  accipi  credentium, 
quae  quotidie  aedificantur  a  Domino,  et  cernunt  pa- 
cem  ejus  quae  apostolis  est  relicta. 
{\ ers.  ^  3eqq.)Bt€cce  angelusqui  loquebaiur  m 
sancti,  qui  baec   remedia   possidentes   mBieiursinif^  me^egrediebatur  ;€t  angelusalius  egrediebaturinoC' 


semper  Ecclesiam,  fabri  appellandi  sunt.  Unde  et 
Apostolus  loquebatur  iQuasi  sapiens  architectus  fun- 
damentum  posui  (Cor,  iii,  10).  Et  iratus  Dominus 
de  Jerusalem  ablaturum  esse  se  dicit  architectum 
etvirum  sapientem  (/^at.  iii).  EtipseDominus,  Dei 
omnipotentis  Filius  et  Greatoris  [Al.  Greator]  om- 
nium,fabri  filiusappellatur.  Legi  incujusdam  Gom- 
mentariis,  quatuor  fabros,  quatuor  Evangelistas 
intelligi,  qui  oppressum  Israelem,  sensum  videiicet 
yidentem  Deum,  et  Judam  Dominum  confitentem, 
et  Jerusalem  visionem  pacis,  in  pristinam  sedcm 
restituant,  et  quosvitiorum  gentes  disperserant  de 
Ecclesia,  per  praedicationem  Evangelii  retraxerunt 
ad  salutem. 


cursum  ejus,et  dixitad  eum :  Curr€,loquere  ad  pue- 
rumistum.dicens  :  Absque  muro  habitabitur  Jerusa' 
lem,prxmultitudine  hominumetjumentorum  in  m^- 
dioejus.Et ego ero et,  ait  Dominus^murus ignis  in  cir- 
cuitu,  et  in  gloria  cro  in  medio  ejus.  LXX :  Et  eece 
angelus  qui  loquehatur  inmestabat^etangelus  alius 
egrediebatur  inoccursum  ejus.etdixitadeumdieens: 
Curre  et  ioquereadolescentuloitli,dicens:Frugifera 
habitabitur  Jerusalem  amuttiiudinehominumetjU'' 
mentorum  in  medio  ejus.  Et  ego  eroilli,dicit  Domt- 
nus,murusignisincircuitu,etin  gtoriameroin  medio 
ejK^. Angelum  qui  loquebatur  in  propbeta,et  stahat^ 
siveut  in  Hebraicolegitur,«(/re(<i^^a^vr,(a)hooenim 
significat  Jash  (nit^)  Hebraei  Micbaelem  putant.  Et 


(Cap.  II.  —  Vers.  ^,  2.)  Et  levavi  oculos  meos,   et  n  alterum  angelumqui  egrediebatur  et  veniebat  in  oc- 


vidi :  et  ecce  vir,  et  in  manu  ejus  funiculus  menso- 
rum.  Et  dixi :  Quo  tu  vadis  ?  Et  dixit  ad  me,  ut  me- 
tiar  Jerusatem,  et  videam  quanta  sit  latitudo  ejus,  et 
quanta  longitudo  ejus  [Al.  altitudo  illius].  LXX  :  Et 
levavi  ocuLos  meos,  et  vidi:  et  ecce  vir,  et  in  manu 
ejus  funicutus  geometrse,  et  dixi  ad  eum :  Quo  tu 
vadis  f  Et  dixit  ad  me,  ut  dimetiar  Jerusalem,  et  vi- 
deam  qmnta  sit  latitudo  ejus,et  quanta  longitudo.  Qui 


cursum  ejus,Gabrielem  suspicantur,qui  loquitur  ad 
Michaelem,  ut  loqoatur  prophetae,  quantam  rerum 
omniumabundantiam,etmultitudinemhominum,et 
jumentorum,  firmitatemque  murorum  habitura  sit 
Jerusalem,  qua>  inpraesentiorumusquead  favillam, 
et  cineres  videatur  esse  destructa.Nos  autemjuxta 
spiritualem'794  sensum,  haecomnia  interpretemur 
in  Ecclesia,  qu»  absque  muro,  sive  ut  Septuaginta 


(a)HouJotse  in  participio  legebat  Hieronymus, 
juxta  hodiernam  Massorethicam  punctationem,sed 
Jatsa  sivc  Jasa  moresuo,  in  praeterito,  uti   ex  fide 


omnium  mss.  oodicum  exploratum  nobis  est.Bditi 
legunt  N2rv  cum  kholem,  pleno,  sive  cum  oatt,quod 
non  exprimit  exemplar  Massorethicum.BfART. 


1431 


S.  BD8EB1I  HIERONYMI 


im 


transtulerunt,  xaTaxapiro;,  id  est  frugum  omnium  A 
abundantia  habitetur,  et  habcat  multitudinem  ho- 
minum,  ac  jumentorum,  et   Dominus   sit  in  cir- 
cuitu  ejus,et  ipse  in  medioillius  versetur  in  gloria. 
Ista  est  civitas  de  qua  alibi  lcgimus:G^rt05a  dida 
sunt  de  te,  civUoi  Dei  (Ps.  lxxvvi,    2).  Et   rursum  : 
Magnus  Dominus  el  laudabilis  nimis,  in  civitate   Dei 
nostriy  in  monte  sancto  ejus  {Ps,  vn,  1).  In  haec  qui- 
cumque  habitat,  dicere  potest :  Ego  autem  sicut  oli- 
va  frugifera  in  domo  Dei  {Ps,   li,   40).    Et:   Domi- 
nus  regit  me^  et  nihil  mihi  deerit  vin  loco  pascux  ibi 
me  cotlocuvit.  Super  aquas  refectionis  educavit  me 
{Ps.  XXII,  4).  Et  habitabitur,  inquit,  Jerusalem  praB 
multitudine  hominum  etjumentorumabsque  muro, 
sive  frugum  omniumabundantia.Quidam,  bomines 
et  jumenta  duos  populosinterpretantur.Jud(Borum  |^ 
atque  Gentilium,quod  illi  qui  in  Legeversati  vene- 
rint  ad  fidem  Ghristi,  homincs  appellati  sint :  nos 
autem  qui  post  idololatriam  quasi  in  desertoLegis  et 
solitudine  fuimus  prophetarum,  et  ejus  recepimus 
passionem,  jumenta  dici  debeamus.  Alii  autem  ra- 
fionabiles  quosque  etScripturarum  eruditos  scientia 
homineaintelligi  volunt :  jumenta  vero  simplices 
quosque  credentium,  et  de  his  dici :  Homines  et  /u- 
menta  salvos  facies  (Al.  salvabis),  Domine  {Ps.  xxxv, 
7).  Haec  jumenta,  et  har^c  aaimantia   audiunt   boni 
pastoris  vocem,  et  cogaoscunt,  et  sequuntur  eum  : 
qui  ipse  est  et  pastor,  quia  regit  nos  ;   et   ostium 
quia  per  illum  in  Ecclesiam,  etadPatrem  ingredi- 
mur  {Joan.  x)  ;  et  murus  ignisin  circuitu,  ut  cre- 
dentes  et  habitantes  in  medio  calefaciat  {Al.    cale-    - 
fiant),  qui  prius  frigore  charitatis  intepuerant,    et  G 
possint  spiritu  esse  ferventes.  Lupos  autem   et  sae- 
vissimas  bestias  (de  quibus  scriptum  est  :Ne  tradas 
hestiis  animam   confitentem  tibi  {Ps.  lxxiii,  19) :    et 
quorum  fructus  est,  fenum,ligna,  stipula  (I  Cor.  iii, 
12) .'  et  afTerunt  tribulos  et  spinas)  suo  igne  consu- 
mat ;  et  qui  adversariis  ignis  est,  sit  in  medio  cre- 
dentium  gloria.Quod  autem  murusJerusalem  sitDo- 
minus,et  in  alio  loeo  legimus :  Dominus  in  circuitu 
eju^,  et  Dominus  in  circuitu  populi  sui  {Ps  cxxiv,  2). 
Haec  omnia  Judaei  sub  7jXei[x|jL£v({),quem  sibi  spe  va- 
nissima  repromittunt,  putant  carnaliter  esse   ven- 
tura,  quod  tantamJerusalem  habitura  sit  beatitudi- 
nem,  995  utprae  multitudine  hominum  et  omnium 
jumentorum,  murum  haberenon  possit  ;sed  murus 
dit  ipsius  Domini  defensio,  et  illius  in  medio  habi-  D 
tantis  gloria  perfruatur. 

(Vers.  6  seqq.)  0  ofugitede  terra  Aquilonis,  dicit 
Dominus ;  quoniam  in  quatuor  ventos  |Al.  ventis]coeli 
dispersi  vos,  dicit  Dominus  0  Sion^  (6)  surge  quas  ha- 
bitas  apnd  filiam  Babylonis.  Quia  lisec  dicit  Dominus 
exercituumf  post  gloriom  misitme  ad  gentes,  quse  spo- 

{a)  Qjuamplures  mss.  relinqentes  vocem  Graecam 
legunt  hoe  modo  :  Hxc  omnta  Jxidaei  sub  Mcssia 
guem  sibi^  e:c.  S.  Cvfjiranni  rnonasterii  exemplar 
ms.  post  Messsa,  subjungit  vocem  Graecam  corrup- 
tam.  Vide  jam  dicta  de  nomine7iXEt[x[xevo;,  incap. 
xxvi)  Isaia,  in  notis  nostris.  Mart. 


liaverunt  vos :  qui  enim  tetigerii  vos^  tan^tt  pupillmn 
oculi  ejus.  Quia  ecce  ego  levo  manum  meam  smper 
eos,  et  erunt  prsedx  his  qui  serviebant  sibi,  et  cogno- 
scetis  quia  Dominus  exercituum  misit  m6.  LXX  :  0  o 
fugite  de  terra  Aquilonis.dicit  Dominus,  quia  de  quA- 
tuor  ventis  cceli  congregabo  voSydicit  Dominus.  In  Sian 
satvamini,  quihahitatis  fitiam  [Al.  in  fiiia]  BabyUmis, 
Hsec  enim  dicit  Dominus  omnipotens  ;  post  gloriam 
misit  me  ad  gentes  qux  spoliaveruni  vos :  quiagui  ie- 
tige7it  vos,  quasi  {c)  qui  tangal pupillam  oculi  ejus  : 
Ecceego  inferammanum  meamsuper  «m,  et  erumt 
prxdw  his  qui  servierant  eis,  et  cognoscetis  guia  De- 
minuji  omnipotens  misit  me.  Plag»  orbi8,qua8  Grsci 
appeilant  xXlfxaTaJuxta  situmJerusalem  iDteUigan- 
tur  et  templi.  Assyrii  ergo  et  Babylonii.qui  Dei  po- 
pulum  vastaverunt,habitant  in  terra  Aquilonis.Oe- 
nique  in  Jeremia  {Cap.  i),  oUa  quae  juxta  Eseobiel 
(Caj9.  xxiv)  plenaest  carnibus  (intelligitur  autem 
urbs  Jerusalem)  a  facie  Aquilonis  accenditur.  Quia 
igiturangeluspraeceperat  qui  occurrerat  angelopro- 
phetanti  in  Zacharia,  ut  loqueretur  ad  puerum  (ad 
comparationem  enim  angelicae  dignitaiiSjOmiiis  hu- 
mananalurapueritianuncupatur,quianonangeli,in 
nos,  sed  nos  in  angeloa  proQcimus),  et  diceret  ei: 
absque  mxiro  habitabunt  [Al.  hiibitabitur]  Jerusalem, 
et  reliqua.  Nunc  idem  ad  eos  fit  sermo  Oominiqoi 
habitant  in  Aquilone  :  ut  a  ventis  quatuor  congre- 
genlur,  in  quos  fuerant  in  totoorbedispersi,  etrc- 
vertantur  in  Sion  qui  habitabant  in  Babyione.  Vd 
certe  ita :  Qui  in  quatuor  plagis  [^4/.  partesj  caM 
dispersi  estis,  fugite  de  terra  Aquilonia,  et  o  Sioa, 
quae  nunc  habitas  in  Babylone,  fuge  et  revertaread 
pristinam  sedem.  Quod  autem  tertio,casu  vocativo 
dicitur  o,exhortantis  ad  fugam  est,  ut  non  aemel, 
795  sed  crebrius  ad  fngiendum  sciant  se  esse  com- 
monitos.  Dicendum  etaliter :  Aquilo  ventusdurui- 
simus  est,qui  durissimahabitatorum  suorum  corda 
facit,  et  a  quo  succenduntur  malasuper  omnes  qui 
habitant  in  terra,et  ad  quem  juxta  hunc  ipaumZa- 
chariam  prophetam,  egrediuntur  equi  nigri,  ut  in 
sua  regione  consistant  {Zach.  i  et  vi).  llie  quoqna 
qui  in  Isaia  gloriabundus  dixerat :  In  coslum  ascen- 
dam^  super  sidera  C'£li  ponam  thronum  meum^sedek 
in  monte  sublimij  super  montes  excelsos  in  Aquiloue 
{Isai.  XIV,  13),in  frigidissimo  terrarumloco  regnom 
habere  sc  jactat.  Legimus  in  alio  loco  :  Ecce  fumms 
ab  Aquilone  venit  {Ibid.,  81) :  et  qui  procul a  sancta 
urbe  discesserant,  dicitur  de  eis  lEcce  isti  de  Umge 
veniunt  ab  Aquitone  et  mari  {Ibid.,  xlix»  12).  Et  per 
Jeremiam  Spiritus  sanctus  loquitur,  provocaBseos 
qui  in  captivitate  sunt,  ut  redeant  Jerusalem  lYadi 
ei  lege  sermmes  meos  istos  ad  Aquilonem  et  dices : 
Reverte  ad  me^  habitatio  Israel,  dicit  Dominus  (Jer, 

{b)  Hieronymi  iuterpretatio,  fitge,  pro  mrg&:9tt 

autem  in  Hebrajo  ^TdSot  paulo  quoque  post,  oculi 
mei  pro  oculi  ejuSy  in  Vulgata  Hieronymi  editione 
est  cum  Hebraeus  tamen  praeferat  la>y 

(c)  Antea  erat  quasi  tanjjat  :levia  autem  id  geoas 
menda  tapiti  passim  castigamus. 


1433 


COMMENTARfOnD.S:  Ilf  ZACaiARIAM  LIB.  1.  CAP.  IL 


i43l 


XLVi).  PnBcipitur  itaque  nobia  qui  habitavimus  ad  A  giam,  contrarias  aooipe  fortitndines,  qutt  quotidia 


Aq«iionem»et  calorem  Domioioi  fervoris  amieimus, 
qui  dispersi  sumus  in  orbe  terrarum,  et  de  quibus 
Bvangelium  prssdicat,  quod  in  quatuor  ventos  miltat 
angelos  suos  Dominus  (Afan:.  xtii),  et  congreget 
Doey^et  qui  in  hujus  saBCuli  (a)  vitiis  et  conclusione 
versamur  :  ut  fugiamus  in  Sion  Ecciesiam  Domini, 
ethumilia  relinquentes,  in  specula  ejuset  subiimi- 
tatedogmatum  consistamus.  Quod  autem  sequitur : 
Hssc  dicit  Dominus  exercituum^  post  gloriam  mi$il 
Wt  et  reliqua,  vox  Salvatoris  loquentis  inducitur, 
qui  omnipotens  Deus  a  Patre  omnipotente  missum 
ae  eese  dioit,  non  juxta  id  quod  omnipotens  est ;  sed 
jaxta  id  quod  post  gloriam  missus  est.  Qui  cum  in 
forma  Dei  esset,  tum  rapinam  arbilratus  est  aequalem 


pecoatores  su»  subjiciunt  poteetati^et  sibi  eos  ser- 
vire  compellunt. 

(Vers.  10  seqq.)  Lauda  et  Isetare,  Mia  Sion,  quia 
ecce  ego  venio,  et  habitabo  in  medio  tuif  aii  Dominus. 
Et  appUeabuntur  gentes  muttse  ad  Dominum  in  die 
itla,  et  erunt  mihi  in  populum,  et  habitabo  in  medio 
tuif  et  scies  quia  Dominus  exerciiuum  misit  me  ad  te. 
Et  possidebit  Dominus  Judam  partem  suam  m  terra 
sanctificQta,  et  etiget  adhuc  Jerusalem,  LXX  :  Lmtare 
et  gaude,  fitia  Sion,  quia  ecee  tmiam,  et  799  habir 
tabo  in  metkio  lui,  dicit  Dominus :  et  confugient  gentes 
multx  ad  Dominum  in  die  illa,  et  erunt  ei  in  popiulum^ 
et  habitabunt  in  medio  tui :  et  scies  quoniam  Demi' 
nus  omnipotens  misU  me  adte^et  possidebit  Dominus 


u  esse  Deo,  sed  semetipsum  exinanivit  formam  servi  ^  Judam  partem  suam  in  terra  sancta^  et  etiget  adhue 
_^  ^_-x        ^  -r-j.  j  Jerusalem.  Et  h»c  adhuc  ex  persona  Domini  intel- 

ligenda :  quod  hortetor  populum  suum  de  captivitate 
in  sedem  pristinam restitutum  g^udere  atque  Iffliari, 
quod  ipse  Dominus  veniat,et  habitet  in  medio  ejue, 
et  multffi  gentes  credituros  sint  in  eum,  de  quibae 
dicitur  :  Postula  a  me.et  dabo  tibi  gentes  hsereditatem 
tuam,  et  posseseianem  tuamterminos  terrse  (Ps,  ii,  8) : 
et  habitetin  medio  ejus  loquens  ad  discipuloa :  Ecee 
ego  vobiscum  sum  omnibns  diebus^  usque  ad  consum' 
mationem  sseculi  {Mai,  xxviii,  20).  Bt  possideat  Do- 
minus  Judam  partem  soam  confitentem,  et  creden- 
tem  nomini  suo^et  non  alibi  possideat,  ntsi  in  ternA 
sancta,  qu»  interpretatur  Ecclesia,  et  eligat  adbne 
Jerusalem,  quam  tentationi  in  pereecutioniboe  de- 
reliquerat.  Judnopum  alii  putant  sub  Zorobabel  et 


aecipienSf  et  factus  est  obediens  Patri  usque  ad  mor- 
X«m,  et  morlem  crucis  {Philip,  ii,  6).  Nec  mirum 
q«od  Gbristus  dicatur omnipotens,  ex  cujus  persona 
legimus  in  Apooalypsi  Joannis :  H£ec  dicit  testis  fide' 
kSf  imtium  ereatwae  Dei,  qui  est^  et  eras,  et  venturus 
esi^  Dominus  Deus  omniftotens  (Apoc,  i,  4,  5). 
Illud  quoque  quod  in  vicesimo  tertio  psalmo  iegi- 
mua  :  Levate  portas,  pHncipes^  vestras,  et  797  ete^ 
vamini,  porise  «terwdeSj  et  introibit  rcx  glorise 
(Vers.  7)  :  rursumqueab  aliis  angelis  diciturigno- 
rantibus  myeterium  carnis  [i42.  incarnationis]  assum- 
pt»  :  Quis  est iste  rex glorimt  Dominus  viriutum  ijm 
eei  rex  glorisSf  refertur  ad  Ghristum.  Ubi  enim  nos 
legimua  Domintu  virtutum,  in  Hebraico  scriptum  est 
«ABAOTH  (lYIKlsr),  quod  a  LXX  interpretibns  omni' 


poientem  vertitur.  Ex  quo  intelligimus,  ubicumque  C  jesa,  Esdra  et  Nehemia,  heo  ex  parte  eompleia^ 

maxime  quoniam  Jerusalem  eiigitur,  et  poseidetof 
Judas  :  dua  videlicet  tribus  qo»  revers»  eunt  de 
eaptivitate  Babylonica,  et  appellatss  suat  Judas,  el 
non  Israel,  qui  [At,  quia]  apud  Medos  huo  ueque 
versantur.  Atii  vero  in  fbturum  diffemnt,  quod  tune 
orediturae  sint  gentes  in  eum  qui  mittatur  a  Doraino, 
et  eligenda  sit  lerusalem,  cum  utique  jam  emnes 
gentes  crediderunt  in  Dominum  8alvatorem,  nee 
possit  eligi  qus  omnino  deetrueta  eet.  Recte  aatem 
postcaptivitatem  fllia  Sion  provoeatiir  ad  gaedium, 
de  qua  et  in  psalmo  dicitur :  Cum  eonverterii  Domi' 
nus captivitaiem{d)populi  euif  extultatniJaceb,  ei  Is^ 
tabitur  Israel  {Ps,  lii,  7). 
(Vers.  13.)  Sileat  omnis  caro  a  facte  Damini,  quia 


Dominus  virtutum  deCbristo  dicitur.omnipotentem 
mmdebere  intelligi.Neo  mirum  si  Ghristus  dicatur 
omnipotens :  Cui  tradUa  esi  omnis  potestas  in  ccsto  et 
m  ierra  {Mai,  xxviii,  18).  Et  qui  dicit  :  Omnia  quae 
Pairis  sunt,  mea  sunt{Joan,  xvu,  10).  Si  autem  om- 
iii&«  id  eat,  (b)  Deus  ex  Deo,  Dominus  ex  Domino, 
lumen  4e  Juroine,  ergo  et  ex  omnipotente  omnipo- 
ians :  neque  euim  (ieri  potest,  ut  quorum  una  naiura 
eflt,  diversa  sit  gloria.  Missus  est  ergo  postgloriam 
divince.  m^statis  ad  gentes,  que  spoliaverunt  po* 
puium  Dei,  ut  qui  eos  fuerant  ante  praedati,  prsdfle 
ffiDieervientibus  8ibi,etomnis  quondam  servientium 
iarba  oogno8cat,quoniam  omnipotens  Deus  miserit 
enm.  Quod  auiem  dicit :  Qui  teUgerU  vos^  tangUpu* 


piUam  octm  ejus ;  tactum  pro  vexatione  et  injurJa  ^  consurrexit  de  habitaculo  sapmcto  euo,  LXX  :  Timeai 


aeoipe,  juxta  illud  quod  legimus  :  Nolite  tangere 
chrisioe  mees,  et  in  propketis  meis  notite  matignari 
(Ps.  Giv,  15)«  Qui  enim  sanctos  Domini  tetigerit,  sio 
eet  quasi  vex&re  oupiat  pupillam  oouli  ejue,  et  ilium 
nitaiiir  clara  luce.  privare,  de  qua  loquitur  in  Evan- 
gfilia  :  Km  esUs  Imx  mundi  {Mat,  v,  14).  Elevat  au- 
iem  Deu9  manum  suam,  ut  percutiat  gentes  adver* 
Mrias^et  popuium  suum,(c)vel  in  Jerusalem  reducat, 
vel  in  Beclesiam.  Gentee  fdversarias  juxta  tropolo- 

(a)  Regin.  mss.,  m  hujus  Sceculi  nocle  versamur, 
{b)  Nicen»  Synodi  verbis  in  Symbolo  Hierony- 
mum  uti,  vulgo  notum,  et  Victorio  notatum  est. 


omnis  caro  a  faeieDomini^  quoniamsurrexUdenubi'' 
bus  sancHs  jruu.Gum  hnc  ita  se  habeant,  etpoeees- 
surus  sitDominue  Judam  partem  8uam,etelect«rttfl 
Jeruealem,  omne  hominum  genue  Domini  formidet 
adventum,  quia  snrrexit  de  habitaeulo  sancto  8ue« 
Burgere  autem  Dominus  799  dicitu? ,  et  quasi  evi- 
gilare  de  somno,  quando  coaeurgit  in  vindictmi  po- 
puli  sui  Juxta  illud  quod  scriptum  est :  Exsurge,  ui 
quid  dormis,  Domine  {Ps.  xliii,23)?  eive  Juxta  LXX 

{c)  In  Eegin.  mss.,  vel  Jemsatem  reducai  m  Ee- 
clestam, 
(d)IdemjuxtaVui{satedit.,0iipffvt'fiiiemjp<^  me. 


1485 


8.  BUSBBn  HIERONTIII 


1436 


qui  dixeruntjurrextt  de  nubibus  sanclis  suis.psLirlBiT- 
chas,  prophetas,  et  apostolos  intelHge,  quibus  maa- 
davit  Dominus  ne  pluant  super  Israel  imbrem.  Istas 
Bunt  nubes,  de  quibus  scriptum  est :  Et  nubes  spar- 
gant  iustitiam  {Isai,  xlv,  8) :  neque  enim  nubes  ist» 
corporeae,in  quasaer  densior  cogitur^possunt  pluere 
justitiam.In  his  et  cum  his  nubibus  Dominus  in  Evan- 
gelioventurum  se  esse  dicit  {Luc,  xxi).  Et  in  Isaia 
legimus,quod  DominusiniEgyptumveneritin  nube 
levi  {lsai.xix),MgypiuB  mundus  accipitur,  in  quem 
Dominus  descendisse  memoratur  in  carne,  qus  edita 
de  utero  virginali,  nullo  humani  seminis  et  pecca- 
torum  pondere  gravabatur.  Quod  autem  omnis  caro, 
non  absolutehominum,et  bestiarum,etvolatilium, 
et  piscium  ;  sedspecialiter  hominum  accipiatur,illa 
Scriptura  significat :  Exaudi  orationem  meamjUd  te 
omnis  caro  venict  {Ps,  lxiv,  3).  Neque  enim  ad  Do- 
minum  omnis  caro  irrationabilium  ventura  estani- 
mantium;  sedilla  quaBdonum  sancti  Spiritus  suscep- 
tura  est,  et  de  qua  dicitur :  Effundam  de  spiriiu  meo 
super  omnem  camem,  et  prophetabunt  fUii  vestri  et 
fUix  vestrae  {Joel.  ii,  28). 

(Gap.III.  ~  Vers.  1  seqq.)£^  ostenditmihi  (a)  Jesum 
sacerdotem  magnum  staniem  coram  angelo  Domini :  et 
Satan  stabat  a  dextris  ejus^  ut  adversaretur  ei.  Et  dixit 
Dominus  ad  Satan  :  Increpet  Dominus  in  id,  Satan,  et 
increpet  Dominus  in  te  qui  elegit  Jerusalem.  Numquid 
non  iste  torrisest  erutus  de  igne  ?  Et  Jesus  erat  induttu 
vestibus  sordidis,  et  stabat  ante  faciem  angeli^  qai  re^ 
spondit,  et  ait  ad  eos  qui  stabant  coram  se^  dicens  : 
Auferte  vestimenta  sordida  ab  eo.  Et  dixi  ad  eum  : 
Ecce  abstuii  a  te  iniquitatem  tuam,  et  indui  te  muta- 
toriis.  El  dixit :  Ponite  cidarim  mundam  super  caput 
ejus,  et  posuerunt  cidarim  mundam  super  caput  ejus^ 
et  induerunt  eum  vestibus.  LXX  :  Et  ostendit  mihi  Do- 
minus  Jesum  sacerdotem  magnum^stantem  ante  faciem 
angeli  Domini,ei  diabolus  stabat  a  dextris  ejus^  ut  ad- 
versareturei.  Etdixit  Dominus  ad  diabolum :  Increpet 
Dominus  in  te.  diabote,  et  increpet  in  te  Dominus  qui 
elegit  Jerusalem.  Nonne  iste  ut  torris  est  ftOO  erutus 
de  igne  ?  Et  Jesus  indutus  erat  vestibus  sordidis,  et 
stabat  ante  faciem  angeti,  et  respondit,  et  ait  ad  astan- 
tes  coram  facie  sua,  dicetis:  Auferte  vestimenta  sordida 
ab  c^.  Et  dixit  ad  eum  :  Ecce  abstuli  a  te  iniquitates 
tuas :  et  induite  eum  poderem,  et  imponite  cidarim 
mundam  super  caput  ejus,  et  imposuerunt  cidarim 
mundaifi  super  caput  ejus,  et  circumdederunt  eum  ve- 
stimentis.  Aniequeim  veniamusad  intelligentiam  spi- 
ritualem,quomodo  Hebraeilocum  istum  edisserant, 
Btrictim  breviterque  dicendum  est.  Jesum  sacerdo- 
tem  magnum,  quem  GroQci  ip^iepia,  Latini  j^onh/i- 
cem  vocant,  fllium  Josedec  intelligi  volunt,qui  cum 
Zorobabel  populo  prffifuil.  Ex  cujus  dextris  stabat 
adversarius  (hoc  enim  interprelatur  Satan)  ut  adver- 
saretur  ei.  Et  recte  stabat  a  dextris  illius,  non  a  si- 
nistria,  quia  vera  erat  accusatio,  eo  quod  et  ipse 
cum  csBteris  alienigenam  accepisset  uxorem,  quod 


B  in  Esdra  et  in  Malachia,  qui  hunc  prophetam  Bequi- 
tur,  plenissimum  acriptum  est  (I  Esdrsexa,etMat4uh. 
ii).  Dixitque  Dominus  ad  Satan,  ad  aocusatorem,  et 
ad  adversarium  eJus,ipBe  est  enim  inimicus  et  vin- 
dex,  ac  accusator  fratrum  suorum :  Increpet  Dominm 
in  te,  Satan :  ut^  pluit  Dominus  a  Domino :  et  inerepd 
Dominus  in  te,  qui  elegit  Jerusalenu  Cum  ergo  de 
cunctis  Juds  urbibus  nunc  electa  Bit  Jerusalem.ne- 
quaquam  ei  imputante  Dominq  peccata  qus  fecit, 
cur  quasi  torrem,quem  vuJgo  titionem  vocant^JeBQm 
oonaris  obruere,  qui  de  Babylonia  captivitate  quasi 
BemiustuB  evasit?  Quodaulem  sequitur  :  Jesuserst 
indutus  vestibus  sordidis,  tripliciter  interpretantur. 
Vel  ob  conjugium  illicitum,  vel  ob  peccata  popoli, 
vel  propter  squalorem  captivitatis.  Angelus  autem 

o  ante  cujus  faciem  stabat  JesuB,precepito»teri8a])- 
gelisex  persona  Domini,utauferrentab  eo  sordida 
vestimenta,  de  quibus  supra  diximus.  Qui  cum  pr»- 
ceptum  opere  complessent  rurBum  idem  angeluslo- 
quitur  ad  Jesum  :  Ecce  abstulia\teiniquitatem  tuam : 
hec  sunt  sordida  vestimenta,  et  indui  te  muiatoriis, 
hoc  est,  Israelitem  tibi  conjugem  copulavi,  pro  qoo 
Septuaginta  transtuIeruntico8i{p7)  quam  nos  tunicam 
tatarem  possumus  dicere,  eo  quod  usque  ad  taloB 
et  pedes  [Al.  ad  pedes  et  talos]  defiuat.  Quodqoe 
ftOl  sequitur  :  Ponite  cidarim  mundam  super  capni 
ejut,  ppo  cidari  in  Hebraeo  legimus  saniph  i^ys\ 
qus  mitra  a  plerisque  dicitur,  et  in  hao  volant  intel- 
ligi  sacerdotii  dignitatem,  quod,  ablatis  sordibas 
peccatorum,  mundum  habuerit  sacerdotium.  B«c 
Judsi.  Nostri  autem  ita  disserunt,  sacerdotem  eBse 

C  magnum,  ad  quem  dicitur  :  Tu  es  sacerdos  in  sster- 
num,  secundum  ordinem  Metchisedec  {Ps.  cix,  4). 
Qui  quoniam  per  se  videri  non  potest,  a  Domino 
prophetsB  ostenditur  stans  coram  angelo  Domini, 
quem  volunt  magni  consilii  esse  angelum,  non  quod 
alter  et  alter  sit,  aut  duas  personaa  recipiamns  in 
Filio  :  sed  quod  idem  atque  unus,  et  quaei  homo 
Bordidatus  ostenditur,  et  quasi  angelae  mediator 
hominum  et  Dei  apparere  dicatur.  Non  autem  esBe 
Jesum  filium  Josedec,  ex  hoc  conantur  oetendere, 
quod  non  sit  appositum  in  presenti  loco,  fittus  Jo- 
sedoc,  qui  in  aliis  locis,  et  ubi  vere  de  Jesu  dicitor 
filio  Josedec,  semper  patris  cognomine  cenBeatar. 
Stans  i^itur  cernitur  Jesus^  et  Btabili  conBiBtens 
gradu  :  et  Satan  stabat  a  dextris  ejus^  ut  adversaretur 

jj  ei.  Tentatus  enim  est  per  omnem  modam  absqoe 
pecoato.  Et  in  Evangelio  ad  eum  tentator  aeoedit, 
quffirens  semper  dextris  ejus  etvirtutibus  contraire. 
Quodque  sequitur :  Increpet  DonUnus  in  te,  Satan,^ 
increpet  Dominus  in  te  qui  etigit  Jerusalem^  aio  ediB- 
8erunt,quia  Pater  et  Filius  Dominus  est^et  in  cente- 
Bimo  nono  psalmo  legimus :  Dixit  Donunus  Domiti» 
meoy  sede  a  dextris  meis:  Dominus  de  adtero  Domino 
loquitur,  non  quod  ipse  DominuB  qui  Ioqoitur,incre- 
pare  non  possit^sed  quod  ex  unitate  natare,  cam  alter 
increpaverit,increpet  ipse  qui  loquiinT.Quienimvikt 


(a)  Vulgata  Hieronymi  editio  interserit,  Dominus. 


1437 


COMMENTARIORUM  IN  ZAGHARTAM  LIB.  T.  CAP.  ITT. 


1438 


Filium  videty  et  Patrem  (Joan.  xiv,  0);  ct  istc  esl  A 
qui  elegit  Jeru8alem,P^cclesiamqude  pacemDomini 
contempiatur.  Torris  autem  de  igne  erutus,  rectis- 
sime  intelligi  potest,  qui  cum  in  Babylone  fuerit, 
non  cst  Babylonio  igne  consumptus,  nec  flamma 
ssculi  hujus  attactus.Unde  etMoyscs  in  soliludine 
cernit  visionem  raagnam,  in  qua  ardebat  rubus,  et 
non  comburebatur(£xorf.iii}.Hic  Jesus  erat  indutus 
vestibu8Sordidi8;quicumnon  recissetpeccatuni,pro 
nobis  peccatum  factus  esi,et  ipse  infirmitates  nostras 
portaty^O%et  pro  nobis  dolet,et  nos  reputavimus  eum 
esse  in  dotore^et  inplaga^et  inanfjusiia.  Ipsevero  vul- 
neratus  est ,[a) propter  peccata  nostra  (Isai,  Liii,4).Etin 
Apostolo  legimus.*  Christus  redemitnos  de  maledicto 
LegiSf  factus  pro  nobis  maledictum  (Galat.  ni,  13). 
Hic  in  vicesimo  primo  psalmo  loquilur:  Longe  a  n 
salute  mea  verba  delictorum  meorum  (Psal.  xxi,  1). 
Et  in  aexagesimo  octavo  psalmo  :  DeuSy  tu  scis  insi- 
pientiam  meam,  et  delicta  mea  a  te  non  sunt  abscon- 
dita  (Psal.  lxviii,  6).  Quffi  universaappellantursor- 
dida  veslimenta,  et  auferentur  ab  eo  cum  peccata 
nostra  deleverit,  ut  quia  ille  sordidis  indutus  est 
vestibus,nos  resurgentesin  eo  audiamus  postbap- 
tisma  :  Candida  sint  semper  ve^timenta  tua(Eccl.  ix, 
8):  credentiumque  omnisEcclesiaauditperlsaiam: 
Lavaminiy  mundi  eslote  (Isai.  i,  10).  Et  de  ipsa  pro- 
phetatur  in  Cantico  canticorum :  Qux  est  ista  qux 
ascendit  dealbata  (Ca7it,  iii,  6)?  nooTjpTjV  autem,  in- 
carnationem  ejus  accipe,  qujc  de  terra  est,  et  si- 
gnificatur  in  pedibus.  Cidarim  mundam  super  ca- 
put  illius,  splendorem  divinae  majestatis  intellige, 
ut  unus  atque  idem  secundum  hominem  itoSYipr^,  ^ 
secundum  Deum  cidari  ornatus  esse  videatur. 

(Vers.  6,  l.)Elangelus  Domini  stabat,et  contesta- 
batur  angetus  Domini  Jesum ,dicens :  Hxc  dicit  Do- 
minus  exercituum  :  Si  in  viis  meis  ambulaveris^  et 
custodiam  meam  custodieris^tu  guoque  judicabts  do- 
mum  meamyCt  custodies  atriamea^etdabotibiambu' 
lantes  de  tiis  qui  nunc  hic  assisiunf.  LXX  :  J^t  angetus 
Dorrini  stabat :  et  contestahatur  angetusDominiad 
Jesum,  dicens  :  Hsec  dicit  Dominus  omnipotens :  Si 
in  viis  meis  ambulaveris,et  prxcepta  rneacustodieris, 
et  tu  judicabis  domum  meam ;  et  si  custodierts  atrium 
meum^dabo  tibiqui  conversentvr  in  medio  stantium 
istorum,  Uebraei  coeptaB  interpretationis  ordinem 
prosequentes,  ad  Jesum  filium  Josedec  ab  angelo 
Domini  haec  dicta  intelligunt ;  quod  post  ablationem  D 
vestium  sordidarum,et  restitutam  mundi  sacerdotii 
dignitatem,praBcipiatur  ei  juxta  illud  quud  in  Evan- 
gelio  scriptum  est :  Ecce  sanus  factus  es,ultra  noli 
peccare,  ne  quid  tibi  deterius  fiat  (Joan.y,  14) ;  et 
repromittitur  ei  pr8emium,8i  in  viis  Domini  ambula- 
verit,  et  ejus  praecepta  servaverit,  quod  et  ipse  ju- 
dex  sit  domus  ejus,  id  est,  pontifex  pcrseveret  in 
templo,  et  custodiat  atria  ejus,  atque  vestibula, 
SOS  ct  det  ei  Dominus  ex  angelorum  numero  (qui 
eo  tempore  stabant   ante   conspectum   ejus)  quo- 


rum  circumvalletur  auxilio,etab  omnihostium  frau- 
de  secnrus  sit.  Juxta  nostros,  qui^haec  omnia  refe- 
runl  ad  Dominum  Salvatorem,  hoc  videtur  esse  dif- 
flcile,  quod  Jesu  ab  angelo  dicitur  :  Si  ambulaverit 
in  viis  domini,et  ejua  praecepta  8ervaverit,ipse  quo- 
que  judicetdomumejus,etcu8todiatatria  illius,  et 
det  ei  Dominus  ambulantes  de  his  qui  assistant  ei. 
Quod  facile  soMtur,si  consideremus  eum,  qui  for- 
mam  servi  est  dignatusassumere(P/i272)9.ii).  Et  cum 
dives  esset,  pro  nobis  pauper  factus  est  (l\  Cor.  viii, 
9).  Quidquid  igitur  de  membris  dicitur,  refertur  ad 
corpus  :  noster  profectus,  Domini  victona  est.  Cum- 
que  nos  pervenerimus  in  virum  perfectum,  in  men- 
suram  aetatis  plenitudinis  Christi  (Ephes^  iv),illeju- 
dicabit  domum  Dei,  secundum  id  quod  Apostolus 
dixit :  Cliristus  autem  sicutfilius  super  domum  ejus, 
cujusdomus  sumusnos(Hebr.\u,  6).  Et  [ad  Timo- 
theum  :  Si tardavero,ut sciasqiumododebeasindomo 
J)ei  conversari,quae  estEcctesiaDei  viventis,columna 
et  firmamentum  veritatis  (I  Tim.  iii,  15).  Et  non  so- 
lum  judicabit  doroum  ejus;  sed  custodietatria^Oo- 
mini,  de  quibus  scriptum  eBtiAdorateDominumin 
atrio  sanclo  ejus   (Ps.  xxviii,  2).  Judicabit  autem, 
sive  dijudicabit,  dominum  ejus.et  pro  meritis  sin- 
gulorum,  alii  dans  decem  civitates,  et  alii  quinque 
(Luc.  xix),  et  alios  in  Ecclesia  constituens  prophe- 
tas,  et  alios  apostolos,  alios  doctores,  alios  signa 
facicntes  (I  Cor.  xii),  alios  pro  oculis  habens,  alios 
pro  manibus,aIios  pro  pedibusjuxtailludquod  le- 
gimus  :  Deusstettt  in  synagoga  deorum,inmedioaU' 
tem  deos  dijudicat  (Ps.  lxxxi,  1).  Dedit   quoque  et 
de  angelorum  numero  mini8tros,qui  in  carne  cons- 
tituti  similes  angelorum  sunt,  et  de  quibus  Apo- 
stolus  loquebatur :  Nosfermunicipatus  in  ccetestibus 
est  (Phil.  III,  20). Si  enim  angeli  non   nubunt  neque 
nubuntur,etqui  in  virginali  continentia  perHcverant 
Bimiles|angelorumsunt(iVatf/i.xxii),curnonputemu8 
angelicaedignitati8apostolos,et8ancto8quosque  da- 
tos  Jesu  ,qui  assistant  ei  in  Eccle8ia,et  numquam  fluc- 
tuantes  babeantpedes,8ed  cum  stantcstentDomino? 
( Vers.  8, 9).AudiJesu  sacerdos  magne,  tu  et  amici 
tui  qui  habitant  coram  te,quia  viriportendentessunt, 
Ecce  enim  ego  adducam  S04  servum  meum  Orien- 
tem,quia  ecce  lapis  guem  dedi  caram  Jesu,  super  ia- 
pidem  unum  septem  oculisunt.  LXX  :  Audiergojesu 
saeerdos  magne,etproximituiquisedent  antefaciem 
tuam,  quia  viri  tspaTOTx^Troi,    id   est,  portentomm 
spectatoressunffguia  ecce  egoadducam  servum  meum 
Orientem,quia  tapisquem  dediante  faciem  Jesu  super 
tapidem  unum,septem  oculi  sunt.  Nostri  in  hoo  loco 
arctantur  a  Judajis,  quodjuxta  consequentiam  tex- 
tumque  sermonis  magis  debeant  Jesum  sacerdotem 
intelligere  filium  Jo8edec,quam  Dominum  Salvato- 
rem.Si  enim  ad  Dominum  sermo  est,et  ad  Christum 
dicitur:  Audijesu  sacerdos  magne  :  quis  est  de  quo 
infertur :  Ecce  egoadducamservum  meum  Orientemt 
qui  alio  nomine  lapis  appeliatur,et  datus  estcoram 


(a^lniersevilRi-.gin. ma.ypropteriniquifatesnostras      propfer  iniquitates  nostras,  et  infirmatus  est  prap- 
et  infirmitates^et  propter,  etc.  Rectius  penes  Victor. ,      ter  pecccUa,  etc. 


f4M 


S.  BUSEBII  HIERONYMI 


UM 


Jesu^et  super  hoo  lapide  septem  sunt  oculi  ?  Econ-  A  contriverit,  quem  etiam  in  Daniele  de  monte  tine 


trario  nostri  nituntur  asserercet  Jesum  sacerdotem 
magnum,etOrientem,et  iapidem,  secundum  diver- 
sas  intelligentias  Cbristum  appeliari.  Sed  hoc  quo- 
modo  de  ipso  [Al.  seipso]  dicatur  ad  eum  quasi  de 
altero,exponere  difficillimum  est.  Qui  igitur  Jesum 
voiunt  esse  (ilium  Josedec  sacerdotem  magnum, 
amicos  ejus  qui  habitant,  vel  sedent  coram  eo,  et 
qui  viri  sunt  portendentes,  discipulos  ejus  interpre- 
tantur  et  propbetas.Prophetaa  enim  in  signum  sunt 
positi  futurorum.Quidest  igitur  quod  Jesus  et  amici 
ejus  coguntur  audire :  Adducam  servum  meum  orien- 
tem,  et  reliqua  ?  Supra  promi&erat  [Al,  permiserat] 
Deus  Jesus  filio  Josedec  sacerdoti  magno,  quod  si 
in  viis  ejus  ambulasset,et  ejus  praecepta  servassety 


manibus  praicisum  iegimus  {Dan.  ii). 

(Vers  10.)  Ecce  ego  calabo  sculpturam  ^uSy  didt 
Dominus  exercituumy  et  auferam  iniguiialem  tem 
illius  in  die  una.  In  die  illa  dicit  Dominus  exercituum, 
vocabit  vir  amicum  suum,  subter  vineam,  et  subter  fi- 
cum.  LXX ;  Ecce  ego  fodiam  foveamj  dicii  Domvm 
omnipotenSy  et  contrectabo  omnem  iniquitaiem  term 
iltius  in  die  uno.  In  die  illo,  dicit  Dominus  omnipa- 
tens^  vocabit  unusquisque  proximum  suum  subter  vi- 
tem  et  subter  ficum.  Supra  dixerat :  ecce  la/pis  qum 
dedi  coram  Jesu,  super  lapidem  unum  septem  ocuU 
sunt.  Nunc  consequenter  (x&xacpopav  servat  a  lapido, 
et  dicit :  Ca^labo  sculpturam  ejus ;  sive  scuXpam  cc^ 
laturamillius.Quod  enimHebraice  scriptum  est(^)  m- 


ipsedyudicaret  domum  ejus,et  atria  ejus  custodi-  ^  piiate  phethee  (nnns  nnSDX  Aquila  interpretatns 
ret,et  daret  ei  ministros  angelicsB  dignitatis  :  nunc      est  SiocYXj^/b)  9cvoiYp.z  aux^;,  id  est,   sculpam  aper- 


ei  dicit  et  amicis  illius,plenam  felicitatem,  et  perfe- 
ctam  beatitudinem  tunc  futuram,  quando  venerit 
Oriens,de  quo  scriptum  est :  Ecce  vir  Oriens  nomen 
ejus  {Zach.  vi,  12).  Et  in  Malachia  ;  Orietur  in  [Al. 
tacet  m]  vobis  timentibusnomen  meum  soljustitiaStel 
sanitas  in  pennis  ejus  {Mata.  iv,2).  Et  in  Numeris : 
Orietur  stella  ex  Jacob,  et  {a)  hamo  ex  Israel  {Num. 
XXIV»  17).  In  Evangelio  quoque  apertissime  de 
Ghristo  legimus  :  In  quibus  visitabit  nos  Oriens  ex 
alto :  Illuminare  eos  qui  in  tenebris  et  in  umbra  mor' 
tis  sedent^  ad  dirigendos  pedes  nostros  in  viam  pa- 
cis  {Luc.  I,  78).  Qui  Oriens  ipse  dicitur  et  lapis  an- 
gularis  (Ephes.  ii),  quia  populum  utrumque  S05 
conjungat,  et  duos  parietes  in  unam  domum  con- 


turam  ejus  :  Theodotio  et  Symmachus,  sculpam 
sculpturam  ejus.  Et  est  sensus  S06  Istum  lapidem 
clavis  crucis,  etlancea  miiitis  faciam  vulnerari.etia 
illius  passione  auferam  iniquitatem  terra)  in  die 
una,  de  qua  scriptum  est :  Hxc  est  dies  quam  fecU 
Dominus,  exsultemus  et  Isetemur  in  ea  {Ps.  cxvii,24.) 
In  die  illa  passionis  Ghrisli,  vocabit  vir  qui  perfectos 
est  in  Ghristo,et  cum  apostolis  ad  Dominicae  bene- 
volentis  culmen  ascendit,  proximum  suum,  vel  cre* 
dentes  ex  JudaBis,  vel  certe  gentilium  populum.sub- 
tervineam  quae  appellaturSorec,  et  de  quadieit  in 
Evangelio  :  Ego  sum  vitis  (Joan.  xv,  1),  et  cujus  fra- 
ctus  Istiiicat  cor  homiais :  et  suhter  ficum»  Spiritos 
sancti  poma  dulcissima,  utaeterna  pace  requiescant, 


societ:  Hic  non  credentibus  lapis  scandali  est,  de  C  et  compressa  seditione  mundi  et  cruore  bellatorum 


quo  et  in  Psalmis  dicitur :  Lapidem  quem  reprobor- 
verunt  aedifiamtes,  hic  factus  est  m  capud  anguli :  A 
Domino  factum  est  istud  {Ps.  cxvu,  22,  23).  Super 
hunc  lapidem  septem  oculi  8unt,de  quibus  loquitur 
Isaias  :  Exiet  virga  de  radice  Jesse,  et  flos  de  radice 
ejus  ascendett  et  requiescet  super  eum  spiritus  Dei^ 
spiritus  sapientix  et  intelligentiae.spiritus  consilii  et 
fortUudiniSt  spiritus  sdentix  et  pietatis,  et  implebtt 
eum  spiritus  timoris  Dei  {Isa,  xi,  1  seqq.)  Qui  sacer- 
dotem  magnum,et  amicos  ejus  Dominum  Salvatorem 
et  diacipulos  ilUus  inteiligi  volunt  viros  T&paxoorxo- 
icou;,et  portendente8,sic  sccipiunt,  ut  ad  apostuios 
(i4/.discipulos)referant,qui  ejus  mystica  signa  per- 
Bpexerint,et  ex  prsesentibus  futura  cognoverint,dum 


[Al.  bellorum],  sciant  se  essesub  rege,  cujus  my- 
stice  in  Salomone  nomen  est  pacis.  De  hac  eadem 
sessione  subter  vincam,  et  subter  flcum,  etiam  Mi- 
chaeas  propheta  commemorat,  dicens :  In  die  ill^ 
vocabit  unusquisque  proximum^et  fratrem  suum  subter 
ficumy  et  vineam  suam,  et  non  erit  qui  exterreat  {Mic, 
IV,  4).  Quod  autem  scriptum  est  juxta  Septuaginta : 
Ecce  ego  fodiam  foveam,  possumus  foasam  vel  fo- 
veam,  pro  sculptura  lapidis  intelligere  :  omne  eoim 
quod  sculpitur  et  foditur.  Tamen  si  quis  et  conten- 
tiosius  noluerit  hoc  referre  ad  lapidem  ;  sed  quasi 
proprium  habere  principium,  suamque  senteotiam, 
dicamus  Deum  omnipotentem  in  die  passionis  Filii, 
sui,  sive  (ut  Judaei  putant,  in  uitimo   fine  mundi, 


in  eo  qui  a  nativitatc  csecus  fuit(yoan.  ix),  oculos  re-  j)  quando judicaturus  advenerit)  effodereetin  medium 


stitutos  super  populo  gentilium  interpretantur,et  in 
muliere  sanguine  defluente  {Matth.  ix),  Ecclesiam 
edisserunt  sanguinis  operibus  liberatam.Hoc  autem 
quod  sequitur :  quia  ecce  lapis  quem  dedi  coram  Jesu, 
amatores  historise  sic  de  Ghristo  iDteliigunt,ut  post 
Jesum  filium  Josedec  Gbristum  dicant  venturum. 
Hoc  enim  esse  coram  Jesn,id  est,  in  conspectu  ejus, 
et  ante  faciem,ut  futura  significet,et  appellari  eum 
lapidem  pro  fortitudine,et  robore,quo  omnia  regna 


proferre  opera  singulorum,  et  contrectare  univer- 
sam  terram  in  die  judicii :  hanc  enim  esse  diem 
unam,  et  in  die  illa  unumquemque  sanctorum^  so- 
cios  suos  et  amicos,  qui  et  ipsi  sunt  sancti,  vocare 
ad  requiem,  et  operum  suorum  virtute  gaudere. 

(Cap.  IV.  — -Vers.  i.)Et  reversus  est  angelus,q*i 
toquebatur  in  me^et  suscitavit  me  quasi  virum  qui  sus- 
citaturde  somno  suo.  LXX :  Et  revet^sus  est  angiUt^ 
qui  loquebatur  in  me,  et  suscitavit  me  sicut  iusciisn 


ia)  Regin.  ms.,  et  consurget  homo,  etc. 

(6)  Idem  ms. ,  Maphete  pHaetehsee;  tum  Aquils  Gra- 


cumtextum,  verbumque,  td  es^,  preterit. 


1441 


COMMENTARIORUM  IN  2ACHARtAM  LIB.  t.  CAP.  IV. 


1441 


B 


iolei  hamo  de  somno  suo.  Quo  eniin  abierat,  ul  re-  A 
Terteretar,  maxime  qni  loquebatur  in  propheta, 
et  absque  eo  in  quo  loquebatur  eeee  non  pote- 
rat.  Sed  quotiescumque  humana  fragilitas  suae  relin- 
quitur  imbeciliitati,  Dei  [AL  Deusj  a  nobis  et  ange- 
lorum  ejus  auxilium  S07  abire  credendum  est. 
F^rgo  et  propheta  stupore  magnae  visionis  attonitus, 
tota  mente  torpebat,  et  clarum  veritatis  lumen  vi- 
dere  non  poterat :  unde  a  visione  prsterita  suscita- 
tur  ad  aliam  visionem  quasi  de  somno  evigilans,  ut 
Tideat  quod  clausis  oculis  non  videbat.  Dicamus  et 
aliter.  Proverbium  Salomonis  testimonium  est :  Si 
sederis,  absque  timore  eris :  si  atUem  dormieris,  dulci- 
ter  dormies,  ei  non  timebis  terrorem  supervenienlem 
Hbi,  nee  impetus  impiorum  ingruentes  (Prov,  iii ,  23 
et  seqq*)  Qui  boc  somno  dormierit,  et  audierit  di- 
oium  de  se  quod  scriptum  de  Lazaro  legimus :  Si 
dormil,  salvus  erit  (Joan.  xi,  12),  poterit  cantare  cum 
sponsa  :  Ego  dormio,  el  cor  meum  vigilai  (Cant,  v,  2). 
Videamus  ergo  ad  qu®  contemplanda  quasi  de  som- 
no  propheta  consurgat. 

(Vers.  2  seqq.)  Et  dixil  ad  me^  quid  tu  vides?  et 
dixi  :  Vidi^  et  ecce  candelabrum  aureum  totum^  et 
lampas  ejus  super  caput  ipsius  :  et  septem  lucemas 
ejus  super  illud :  septem  et  septem  injusoria  lucemis, 
quae  erant  super  caput  ejus,  Et  dux  olivse  super  illud, 
una  a  dextris  lampadis^  et  una  a  sinistris  ejus,  Et  re- 
spondi,  et  aio  ad  angelumf  qui  toquebaiur  in  me^  di- 
cens :  Quid  suni  hasCj  domine  mif  et  respondit  ange^ 
lus  qui  loquebatur  in  me,  et  dixit  ad  me :  Numquid 
nescis  quid  sunt  hmc?  ei  dixi :  non,  domine  mi.  Et 
respondit,  et  ait  ad  me,  dicens  :  Hoc  est  verbum  Do-  G 
mini  ad  Zorobabel,  dicens :  Non  in  exercitu,  nec  in 
robore;  sed  inspiritu  meo,  dicit  Dominus  exercituum: 
Quis  tu,  mons  magne,  coram  Zorobabel  in  ptanum? 
et  educei  lapidem  primarium,  et  exsequabit  gratiam  . 
gratix  ejus,  LXX  :  Ei  dixit  ad  me,  quid  tu  videsl  Et 
dixi :  Vidi,  ei  ecce  candelabrum  aureum  totum,  ei 
Itmpas  (a)  super  eum ;  et  septem  tucemas  super  illudy 
et  septem  infusoria  lucemarumj  qux  erani  super  iltud, 
Et  ecce  dux  olivas  super  illud^  una  a  dextris  lampadis, 
et  una  a  sinistris :  ei  interrogavif  ei  dixi  ad  angetum 
qui  loquebatur  in  me^  dicens :  Quid  sunt  haec,  Domi- 
ne^  respondensque angelus  gui  loquebaiur  in  me,  dixii 
ad  me :  Son  eognoscis  quid  sunt  hsec  ?  Ei  dixi  :  Non, 
domine,  Ei  respondit  et  aii  ad  me  dicens :  Isie  esi 
sermo  Domini  ad  Zorobabel,  dicens :  Non  in  fortiiu-  n 
dine  magna,  neque  in  robore,  sed  in  spiritu  meOj  dicit 
Dominus  omnipotens  :  Quis  es  tu,  mons  magne,  ante 
faciem  Zorobabel,  ut  corrigas?  et  educam  lapidem 
908  hxredilatis  :  aequalitatem  gratix  gratiam  ejus, 
Angelus  qui  suscitavit  Zachariam  quasi  de  somoo 
hominem  consurgentem,  interrogat  quid  viderit,  ut 
illo  respondente,  et  ignorante,  et  sciscitacte  quid 
eernat,  atquc  dicente  :  Quid  sunt  hxc^  domine  mt? 
audiamus  ab  eo  :  Hoc  esi  verbum  Domini  ad  Zoro- 
habel :  Non  in  exercitUf  nec  in  robore;  sed  in  spiriiu 


tnto,  dicit  Dotninus,  Dicamus  igilur  singula  percur- 
rentes,  primum  quid  videatur  flebrffii»,  a  quibus  in 
veteri  Testamento  eruditi  sumus  :  deinde  per  bos 
quasi  gradus  ad  EcclesifiB  culmina  [At,  liminHJ  eon- 
Bcendamus.  Gandelabrum  aureum  solidum,  Legem, 
id  est,  v6[jiov  interpretantur.  Lampadem  antem,  id 
est  flammam  in  vertice  candelabri  lucentem  atque 
fulgentem,  Christum,  qui  caput  Legis  sit,  et  omnem 
mundum  illuminet.Septem  lucernas  superoandela- 
brum,  septem  gratias  Spiritus  sancti,  de  quibus  su- 
pra  diximus,  quod  in  lapide  uno  septem  oculi  sini. 
NuUi  enim  dubium  quin  Lex,  Spiritu  sancto  dictante» 
conscripta  sit.  Septem  autem  inlusoria  in  quibus 
oleuin  sit,  quod  mittatur  in  lucernas,  quae  super  can- 
deiabro  luoeant,  hoc  intelligi  volunt,  septem  istae 
gratias  de  coelo  ad  bomines  per  Legem  descendere. 
Duas  autem  olivas  super  candelabrum  a  parte  dez- 
tera  et  sinistra,  inter  quas  media  lampas  luceat,  Le- 
gem  et  Propbetas  interpretantur.  Gumque  propheta 
narrasset  visionem  suam,  nesciens  quid  videret, 
interrogat  angelum  loquentem  in  se,  sensum  videli- 
cet  aDeo  illuminatum.  Iste  enim  angelus  noster  est, 
qui  prudenter  intelligens,  Dei  nobis  indicat  voluntA- 
tem,  et  dicit :  Quid  sunt  haec,  domine  mi?  Angelus 
autem  non  explanat  visionem  prophet»,  ut  rogatus 
ab  eo  fuerat;  sed  interrogantem  rursum  interrogat : 
Num  ignoras  quid  sint  hsBC  ?  Quo  respondente,  ne- 
scio  :  etiam  ipse  respondit ;  Hoe  est  verbum  Domini 
ad  Zorobabel  dicens :  Non  in  exercitu,  nee  m  robore, 
sed  in  spiritu  meo,  dicit  Dominus.  Sermo  ergo  Domi- 
ni  ad  Zorobabel,  qui  locutus  est  non  in  ezercitUy  ne- 
que  in  robore ;  sed  in  spiritu  meo^ipse  eet  interpre- 
tatio  visionis:  non  in  exercitu,  neque  in  multitudine 
bellatorum ;  sed  in  spirituDei  reduetum  populum.et 
plenius  reducendum,  et  adversarios  eese  vastandoa. 
800  Quodque  sequitur :  Quis  tUy  monsmagne,  eoram 
Zorobabet  in  planum;  ad  diabolum  dictum  inteiligunt, 
qui  stabat  a  dextris  Jesu,  ut  adversaretur  ei,  et  ae 
elevabat  contraZorobabel  et  populum  Jud®orum.  In 
planum  autem  versus  ethumiliatusest:  et  sob  pedi- 
bus  jacet  Israei,  quia  educet  Deus  lapidem  prima- 
rium,Ghri8tumFilium  suum  quisemperauxilio  fuit 
popuio  Israel.  Kt  gratia  ejus,  id  est,  iapidis  in  eo6 
quosreduxitdecaptivitate,exequabit  gratiam  quam 
in  patres  eorum  sempcr  exercuit.  H»c  ab  Hebraeis 
dicta  reperimus.  Nuno  qui  ab  ecclefliaaticiB  viris  in 
Gommentariis  scriptum  sit,  disseramus.  Gandela- 
brum(i4/.au  tem)aureum  de  auro  pnrissimoEcclesiam 
inteliigunt,quffi  inScripturis  sanotis  sensum  ac  men. 
tem  magis  quam  vorba  perquirit.  Quod  autem  in  sen- 
8U  aurum  accipiatur,  posterioraet  humeri  columb« 
in  sexagesimo  septimo  psalmo  ostendunt:  quadioun- 
tur  auri  virore  sive  fulgore  radiare.  Lampadem  et 
ipsi  Christum  intelligunt,  quod  luceat  in  Ecclesia. 
qui  de  seipso  dicebat :  Nemotucemam  accendU^tponit 
eum  sub  modio  (MaU,  v,  15),  hoo  est,  sub  mensura 
Legis;  sed  super  candelabrum,  id  est,  Evangelii 


(a)  Viotorius  oorrigit,  super  Uludj  •cilioet  candeU^nmm,  Tum  Regin.  im.,  et  eeptem  lueemMf  m  itcto» 


14  43 


S.  EUSEBII  HlERONTMl 


1444 


libertat6m,ut  luceat  cunctis  qui  sunt  in  domo.  Lu-  A  et  ex  Israel  credentes  accipiant,  et  populus  ethnico- 


cernas  septem  et  efTusoria  [Al.  suifusoria]  earum  et 
ipsi  gratias  sancli  Spiritus  intelligunt,  per  quas 
oleum  misericordias  Dei  cunctarumque  virtutum 
Ecclesia  suscipit.  Duas  olivas  super  candelabrum, 
ei  ipsi  Moysen  et  Eliam  intelligunt,  qui  cum  Domino 
loquebatur  in  monte,  et  significabant  quid  in  Jeru- 
salem  passurus  esset  (Malth,  xvii).  Omnis  enim  lex 
et  propheta  de  Ghristi  prfledicant  passione.  Alii  duas 
olivas  a  dextris,  et  a  sinistris,  Legem  et  Bvangelium 
interpretantur,  ut  in  dextra  Evangelium  sit,  in  sini- 
stra  Lex :  de  qua  dextra,  et  sinistra  dicitur  in  Gan- 
tico  canticorum  :  Sinistra  ejus  sub  capite  /neo^  et  dex- 
tera  illius  amplexatur  fAi.  amplexabitur]  me  {Cant, 
II,  6).  Montom  autem  plerique  nostrorum,  diabolnm 


rum.  Undeet  Gabriei  loquiturad  Mariam  :  Invenisti 
gratiam  apuii  Dominum  (Luc,  i,  30).  EtPaalusapo- 
stolus  scribit :  Gratias  enim  salvati  esiis  {Ephes.  ii, 
8) :  et  Joannes  evangelista  :  Lex,  inquit,  per  Moy' 
sen  data  est :  gratia  autem  et  veritas  per  Jesum  Chri- 
stum  facta  est  [Joan.  i,  17). 

(Vcrs.  8  seqq.)  Et  factum  est  Verbum  Domini  ad 
me  dicens  :  Manus  Zorobabel  fundaverunt  domum 
istam^  et  manus  ejus  perfieient  eam,  et  scieiis  guia  Do- 
minus  exercituum  misit  me  ad  vos.  Quis  enim  despexit 
dics  parvos?  et  Ixtabuntur,  et  videbunt  lapidem  slan- 
neum  in  manu  Zorobabel.  Septem  isti  ocuti  H^tsunt 
[Vuig.  tacet  sunl\  Domini,  qui  discurrunl  in  universa 
terra.  LXX  :  Et  facius  est  sermo  Domini  ad  me  dicens: 


interpretantur,etAntichristum,quicoramZorobabel  n  Manus  Zorobabet  fundaverunt  domum  isiam^  etmanm 


(de  quo  nasciturus  estGhristus)  stare  audeat,  etse 
erigere,  et  in  Evangelio  dicere  :  E3ec  omnia  mihi  tra- 
dita  suntf  et  dabo  ea  tibi,  si  procidens  adoraveris  me 
(Mati.  IV,  9).  Quem  Dominus  suis  pedibus  proster- 
nens,  et  de  superbo  humilem  faciens,  atque  dejec« 
tum,  dicit  :  Vade  retro^  Satana,  scripium  est  enim : 
Dominum  Deum  tuum  adorabis,  et  810  ipsi  soli  ser- 
vies  (Ibid.t  10,  ei  Deut,  vi,  13).  Dantqueexemplum 
in  Evangelio  lunatici,  quem  cum  apostoli  non  potuis- 
sent  sanare,  interrogant  cur  sanare  nequiverint,  et 
audiunt  :  Amen  dico  vobis,  si  habueritis  fidem  sicut 
granum  sinapis,  dicetis  monti  huic^  iransi  hinc,  et  trans- 
ibit;  ei  nihil  impossibite  erit  vobis.  Hoc  autem  genus 
non  ejicUurf  nisiper  orationem  eijejunium  (Matt,  xvii, 
19,20).  Monsibi  aperte  diabolus  accipitur.AIii  autem 


ejus  complebunt  eam,  Et  scies  quoniam  Dominus  om- 
nipotens  misit  me  ad  te  :  quis  enim  dexpexit  in  dies 
parvos"!  et  tcOtabuntur^  et  videbunt  lapidem  sianem 
in  manu  Zorobabel :  septem  isti  ocuii  (a)  Domini  surd^ 
qui  respiciuni  super  omnein  teiram,  Ab  Hebr<sis,eta 
nostris  multa  dicuntur,  quorum  pleraque  sectantes, 
et  alia  repudiantes,  quid  nobis  placcat,  iQferamus, 
servantes  historice  veritatcm,  ut  ex  hac  possimas 
eum^qiii  perhistoriam  prophetatur,  agnoscere.Ma- 
nusZorobabcI  principis  Judaeorum,  qui  reversi  sunt 
de  Bahylone,  templi  fundamenta  fecerunt,  et  manns 
ejus  usque  ad  templi  fastigia  venient,  complentes 
quod  coeperant,  et  omnia  quae  cccpta  fuerant,  ex- 
struentes.  Lcgimus  apud  Ezram  quod  a  Zorobabel 
templum  coeptum  sit  atque  perfectum  (I  Esd,  rr 


temeritatenonparva,hocquod  manifestedediabolo  C  et  vi).  Gumque,  ait  Zacharias  propheta  in  templo, 


dicitur,  ad  Ghristum  referunt,qui  in  Scripturissan- 
ctis  mons  saepius  appellatur.  Nec  necesseest  dare  ex- 
empla,  quorum  magna  copia  est.  Ad  hunc  autem  du- 
cunturerrorem,  quia  scriptum  est  in  Septuaginta: 
Quis  es  iu,  mons  magne,  ante  faciem  Zorobabety  ui 
corrigas?  quod  videlicet  mons  iste  qui  ante  faciem 
Zorobabel  est,  hoc  est,  qui  de  Zorobabel  stirpe  de- 
scendat,  velit  mundum  ipse  corrigcre,  et  de  ipso  sit 
quod  sequitur  :  Educam  lapidem  haereditatis  de  qua 
sciptum  est :  Tu  es  gui  restitues  hgereditatem  meam 
mihi  (Psal.  xv,  5).  Et  in  alio  loco  :  Llegit  nobis  hx- 
reditatem  suam  pulchritudinem  Jacob  quam  dilexit 
(Psal,  XLVi,  5).  Et  rursum  :  Facta  est  pars  Domini 
Jacobf  funiculus    hxreditatis  ejus  Israel  (Psal.  civ). 


quod  nunc  sdificatis,,  videritis  a  vobis  culmon 
impositum,  iunc  inteiligetis  mo  missum  a  Domi- 
no,  et  qu8e  locutus  sum,  ipso  mandante,  dixisse, 
Quis  enim  despexit  dies  parvos?  Quis  hic  pro  raro 
accipitur  juxta  illud  :  Quis  putas  esi  dispensator  ftde- 
lis  et  prudens  (Luc.  xii,  42)  ?  Et,  Domine^  quis  habi- 
tabit  in  tabernacuio  tuo,  et  quis  ascendct  in  montem 
sanctum  tuum  (Psal.  xiv,  1)?  Rarus  ergo  est,  qui  dies 
parvos  hujus  saecuii  despiciat,  et  regiam  potestatem 
putet  esse  nihili.  Gum  viderimus  potentes  s^uli 
fulgere  auro,  purpura,  gemmisque  rutilare,  circuib- 
dari  exercitu,  dicamus  in  nobis  :  quis  putas, despicit 
dies  parvos?  Unde  et  Jacob  vitam  hominum  brevem 
intelligens  :  Parvi  sunt^  inquit,  ei  pessimi  dies  vitse 


Et  in  secundo  psalmo  :  Dominus  dicit  ad  me,  filius  jj  mex  (Gen.  xlvii,  9).  Qui  ergo  despexerint  dies  par- 


meus  es  tu,  ego  hodie  genui  ie.  Postula  a  me,  et  dabo 
tibi  genies  hgerediiaiem  iuam  (Psal.  xi,  7,  8).  Educet 
autemDominuslapidemprimarium,dequolegimus: 
Inprincipio  erat  Verbum,  et  Verbum  erat  apud  Deum, 
ei  Deus  erat  Verbum.  Et :  Omnia  per  ipsum  faeta  sunt^ 
ei  sine  ipso  factum  est  nihit  (Joan.  i,  1,  3).  Quod 
autem  dicit:  Exxquabiigratiamgratix  ejus,  hocsi- 
gnificat.  No8  omnes  de  plenitudine  ejus  accepimus, 
et  gratiam  pro  gratia^  id  est,  pro  gratia  Legis,  gra- 
tiam  Evangelii,  ut  squalem  gratiam,  et  par  munus 


vos  ( hoc  autem  refert  ad  regiam  potestatem,  ut 
commoneat  Zorobabel,  et  Jesum,  et  populum  sdifi- 
cantes  templum  Dei,  nequaquam  adversarios 
timere  prohibcntes ;  sed  audire  Dominum  cohor- 
tantcm),  ex  eo  quod  dcspiciunt  regale  fastigium, 
Iffitabuntur  et  videbunt  auxilium  Salvatoris,  quide 
Zorobabel  stirpe  promittitur,  et  propter  fortitudi* 
nem,  lapis  appellatur,  et  lapis  stanneus  :  Pro  qao 
in  Hebraico  scriptum  est  Abdil  [Al,  Abdelj,  (S^Tsn), 
eo  quod  sit  murus  et  fortitudo  roburque  creden- 


(c)  Regin.  ms.  quin  et  Vatioanum  exemplar  GroQOum  vocem  Dominx  non  agnosount. 


I44S 


GOMMENTARIORUM  IN  ZACUAHIAM  LIB.  I.  GAP.  IV. 


i446f 


tiam.  Sicuteaim  ft19  stannum  ab  igne  alia  me-  A  qusBHebraicesiNTHonoTH  [AL  Sinthurotb]  (n*linur)» 


ialla  defendit,  et  cum  sit  natura  es  ferrumque  du- 
rissimum,  si  absque  stanno  fuerity  uritur  et  cre- 
matur,  sio  omnis  angelorum  et  hominum  fortitudo, 
si  Don  habuerit  auzilium  Salvatoris,  imbecilla  pro- 
batur  et  fragiiis.  Lapis  aulem  iste,  id  est,  massa, 
qoi  apud  Hebrsos  ardil  scribitur,  id  est,  stanneus, 
hviyjoXo-^^iixoLi  ii7o^(«)p{|^(ov,  id  est  separans,  et  secer^ 
«lem^ut  quomodo  stannum  mizta  etadulteratainter 
86  per  ignem  metalla  dissociat :  ita  Dominus  verus 
probator  et  xo^veuxfjc  ab  auro  et  argento  bonorum 
operum  ss  vitiorum  plumbumque  secemat,  ut  pu- 
rum  aurum  remaneat  et  argentum.  Aliis  verbis  dciro- 
^b>p(((i>u  iste  et  separator  in  Evangelio  scribitur  : 
^tf^  veniilabrum  in  manu  sua,et  ipse  purgahit aream 


Grsece  (Au^coxTjpe;  appellantur,  qui  et  ipsi  duo  (au^u)- 
TT)pec,  super  quos  due  spicc  sunt,vel  duo  rami  oli- 
varum  de  auro  purissimo  sunt.Cumque  et  de  duobus 
ramis  propheta  qusreret,  et  rursum  interrogaretur 
ab  angelo,  utrumnam  sciret  qui  duo  rami  signiOca- 
rent,  et  ilie  dizisset :  non,  Domine :  respondit  an- 
gelus  Domini ;  Isti  sunt  duo  fUii  olei^ui  Symmachus 
voluit,  sive  (a)  (ttiXitv^xtjto;,  ut  interpretatus  est 
Aquila,  id  est,  splendoris  :  vei  tto^oxt^xoc,  hoc  est, 
pinguedintSf  ut  verterunt  Septuaginta  :  autXa(i.icp6- 
x7)xoc,  id  est,  claritatiSf  ut  Theodotio  transtulit :  ^t 
assisluntDominaiori  universx  terrae.  Deduabus  olivis 
qu8B  erantad  dezteram  lampadis  et  sinistram,  supra 
lcgimus,  Et  idcirco  nunc  interrogans  super  his  pro- 


euam^  et  separahit  paleas  a  Iritico  (Luc,  iii,  17),  qui  |v  pheta,  non  meretur  audire,  quia  prioranon  retinet. 


clamat  per  Jeremiam  :  Quid  paleis  ad  frumenium  ? 
dieit  Dominus  (Jer,  zziii,  28).  Multi  nostrorum  ma- 
1IQ8  Zorobabel,  qui  fundaverit  domum,  et  ipse  per- 
fecerit  eam,  Christum  interpretantur.  Quod  si  reci- 
pimus,  cogemur  ezponere  quid  sit  lapis  stanneus 
in  manu  Zorobabel.  Neque  enim  in  manu  Christi, 
Ghristus  alius  approbaodus  est?  Licet  qnidam  lapi- 
dem  stanneum  corpus  Domini  acceperint,  quod 
DQllis  peccatorum  fueril  maculis  sordidatum,  neo 
plumbus  vocetur,ad  stannum  purissimum.  Septem 
aatem  oculos,  qui  discurrunt  in  universa  terra,  et 
eunota  dijudicant,  supra  ezposuimus,  septem  esse 
spiritus :  et  quod  Deum  nihil  lateat,  qui  et  pra- 
ieritorum,  et  prsBsentium,  et  futurorum  conscius 
est,  et  reddit  unicuique  secundum  opera  sua,  ma- 


sive  quod  ibi  obscurius  dictum  est,  hic  manifestius 
audire  desiderat,  aut  certe  silentio  angeli  confutatur 
ejus  pertinacia,  quod  majora  se  scire  contendat, 
quamquam  Hebrei  ideo  eum  de  olivis  interrogan- 
tem,  nihil  audisse  confirment,  quianon  bene  inter- 
rogavit,  nec  totum  quesierit  quod  scire  debuerat. 
Dooique  postea  plenius  sciscitatur  addens,spicas  vel 
ramos  olivarum,  de  quibus  supra  tacuerat :  ibienim 
dizit :  Quid  sunt  duas  oiivse  istse  ?  hic  interrogat : 
Quid  sunt  dussspicse  olivarum  ?  |jLexacpopixa>c  quod  in 
morem  spicarum  (b)  rectie  sint  arbores,et  quasi  spica 
aristis,  sic  istsB  vallo  quodam  ramorum  atque  folio- 
rum  tectiB  sint  et  in  subiime  surgentes.  Duas  olivas 
quidam  e  nostris  S14  Filium  interprotantur,  et 
Spiritum  sanctum,  et  mediam  lampadem  Deum  Pa- 


zime  cum  in  persona  separantis  bonos  a  malis^  et  C  trem.  Sed  nescio  quomodo  absqueblasphemia,  alte- 


conflatoris  advenerit. 

(Vers.  11  seqq.)  Et  respondi,  etdixi  adeum :  Quid 
sunt  iu3e  olivss  istse  ad  dexieramcandelabri^etadsini'' 
stram  ejus  *  Et  respondi  secundo,  et  dixi  ad  eum :  Quid 
suniduse  spicx  oiivarumt  qux  sunt  juxia  [Al.  super] 
duo  rostra  aurea,in  quibus  sunt  suffusoria  ex  auro  ?£l 
aii  ad  me  dicens :  Numquid  nescis  quid  sunt  h«c  ?  Ei 
dixi^non,  domine  mi.Et  dixit:  Isti  sunt  duo  /ilii  otei^ 
qui  assistunt  Dommatori  universx  terras.  LXX  :  Et 
respondi,  et  dixi  ad  eum:  Quid  sunt  dum  oiivas  istse  a 
dextns  candelabri,et  a  sinistris  ?  Et  interrogavi  secundo, 
ei  dixi  ad  eum :  Quid  suni  duo  rami  olivarum,  qui  in 
fnanibusHtZduarumnarium  aurearumsuni,  et  qux 
infunduni  et  retrahunt  suffusoria  aurea.  Et  dixit  ad 


rum  a  deztris^  alterum  accipiant  a  sinistris.  RamoB 
quoque,  sive  spicas  olivarum,  incarnationem  Salva- 
toris  et  eimilitudinem  columbie  Spiritus  sancti  edis- 
serunt,  quia  totas  olivas  videre  nequeamus,  sed 
partem  quamdam  et,  ut  ita  dicamramusculos  incar- 
nationis  Christi,  et  ostensionis  Spiritus  sancti  nobis 
esse  monstratos.  Alii  duo  intelligunt  Testamenta,  a 
deztris  Evange^ium,  a  sinistris  Legem,  eo  quod  in 
altero  spirituaUs  sensus  sit,  in  altero  corporalis  :  et 
quod  nec  totum  Bvangelium,  neo  totam  Legem  ez- 
planare  possimus,  et  nunc  ex  parte  cognoscamus^  et 
ex  parte  propheiemus  ([  Car.  ziii,  9),  et  necdumpos- 
simus  intelligere  quod  perfectum  est.  Sunt  quiduos 
ramos  oiivarum  vel  duas  spicas^et  filios  pinguedinis 


me  :  Nescis  guid  sunt  haec  ?  ei  dixi :  Nequaquam,  ])  vel  splendoris,  sacerdotium   interpretentur  et  Le- 


domine,  Ei  aU  :  Isii  sunt  duo  hlii  pinguedinis,  qui 
assislunt  Domino  universas  ierrx,  Interrogante  pro- 
pheta  quid  signiBcarent  du»  olivfle,  quarum  altera 
stabat  ad  deztram  candelabri,  altera  ad  sinistram, 
Dominus  sive  angelus  Domini  noluit  respondere. 
Quod  propheta  intelligens,  secundo  scisoitatur,  et 
dicit  :Quid  sunt  duoBspicffiiste  olivarum,  sive  duo 
rami  ?  de  minoribus  interrogans,  quoniam  msgora 
audire  non  meruit.  Duo  autem  isti  rami  sunt  in 
mann  duarum  narium,  sive  super  duo  rostra  aurea, 


gem,  que  prffibeant  gaudium  universe  terrae.  Alii 
Enoch  et  Eliam,  quorum  alier  in  prsputio,  alter  in 
circumcisione  placuit  Deo,  et  cum  corpore  raptus  in 
coQlum  est  (Grn.  v,  et  l  Reg.  ii).  Pro  splendore,  et 
oleo,  et  pinguedine,  et  claritate,  in  Hebraico  Ibgimus 
iSAAR  (inir^),  juzta  illud  quod  de  gaudio  et  felicitate 
sanctorum  in  Psalmis  scriptom  est :  Inebriahuntur  ab 
uberiaie,  sive  pinguedine  domus  luas  (Psal,  zzzv,  0) : 
ickSxt^c  [il/«ici6x7jxoc]  enim  magis  pinguedinemqusLm 
uberiatem  sonat.  Heo  utquivimuS)  et  ut  vires  inge- 


(a)  Confer.  epist,  67  ad  PamQaoh.  nnm.  41, 


(b)  Martian«ue  retinuit  tod^  sUU  (irkom% 


*m 


S.  GUSBBtC  HIERONYMt 


fM 


nioli  Dostri  ferre  potuerunt,  loeuti  eumus»  et  He- 
brsorum  etnoetrorum  varias  opinionesbreviter  per- 
stringentes,  si  quis  melius  immo  verius  dixerit,  et 
nos  libenter  melioribus  acquiesoimns. 

(Gap.  V.  -  Vers.  1  &eqq.)  Et  eonversus  sum^  et 
levavi  oculos  meosy  et  vidi^  et  ecce  volumen  volans,  et 
dixit  ad  me :  Quid  tu  vides  ?  Et  dixi :  Ego  video  volu^ 
men  volans :  longitudo  ejus  viginti  cubitorum,  et  lati- 
ludo  ejus  deeem  cttbitorum.  Et  dixit  ad  me :  Hxc  est 
malediclio  quseegredietur  super  laciem  universx  terrse : 
quia  omnisfur,  sicut  ibi  scriptum  est,  judicabitur,  el 
omnis  jurans  ex  hoc  similiter  judicabiiur.  Educam  il' 
lud,  dicit  Domiaus  exercituum,  et  veniet  ad  domum 
furis,  et  addomum  jurantis  in  nomine  meo  mendaci* 
tery  et  commoiabiturin  medio  domus  ejus,  et  consumd 
eam^  et  ligna  ejus^  et  lapides  815  ejus  LXX :  Et 
comversus  sum,  et  Levavi  oculos  meos,  et  vtdi  falcem 
wdantem.  Et  dixit  ad  me :  Quid  tu  vides  f  Et  dixi : 
Ego  video  falcem  volantem^  longiludiniscubiiorumvi' 
ginti,  et  latitudinis  cubitorum  decem.  Et  dixit  ad  me : 
Hsec  maledictio  qiue  egreditur  super  faciem  omnis 
terrae :  quia  omnis  fur  ex  hoc  usque  ad  mortempunie- 
(nr,  et  omnis  perjurus  ex  hoc  usque  ad  mortem  cru- 
ciabitur.  El  educam  illud,  dtcit  Dominus  omnipotens, 
et  ingredietur  in  domum  furis,  et  domum  jurantis  in 
nomine  meo  mendaciter,  et  requiescet  in  medio  domus 
ejus,  et  consumet  eum,  et  ligna  ejus,  et  lapides  ejus, 
Conversus,  inquit  propheta,  ad  aliam  visionem,  et 
a  Istis  atque  felicibus  oculos  meos  ad  tristiora  sus- 
toliens,  cerno  volumen  volans^a)  quo<1  Hebraice  di- 
citur  ME6ELLA  [Ai.  Gemell.]  (nSllD),  et  ab  Aquiia  et 
Tbeodotiono  versuro  estoi^Bipa,  a  Symmacho  xe- 
^XU  id  est,  capitulum^  juxta  illud  quod  in  psalmo 
legimus  :  In  capitulo  libri  scriptum  est  de  me  [Ps.  xix 
8^ ;  sive  juxla  Septuaginta)^)  opsTravov  TreT6{i.evov,  id 
est,  falcem  volantem.  Omniaenim  quae  supra  vide- 
rat>  ffidificationem  templi,advenium  Domini  Salva- 
toris,  libertatem  de  Babyione  populi  nuntiarant. 
Itaque  ne  elevaretur  cum  Apostolo  cor  ejus  (cui 
datus  est  angelus  Satane  qui  eum  colapbizaret 
(11  Cor,  xii),  ne  se  extolleret),  videt  et  ipse  qus 
tristiasunt,  ul  quidquid  ex  booorum  revelatione  ar- 
roganti®  creverat,  ex  tristium  comminatione  de- 
crescat.  Volumen  autem  volans  ostenditur,  in  quo 
omiiium  peccatadescriptasunt,ut  unusquisque  reci- 
piat  secundum  opera  sua,  sivebonum,  sivemalum, 
dicente  Daniele  :  Throni  positi  sunt,  et  libri  aperti 
sunt  {Dan.  vu,  10).  Sin  autem  faicem  accipimus,  ut 
LXX  transtuleruntjde  Apooalypsi  Joannis  sumamus 
eiemplum,  in  qua  scriptum  est :  El  respondit  an- 
getuSf  et  dixit  ei  qui  sedebat  super  equum :  Miitefalcem 
tuam  acutissimam,  et  mete  vineam  (c)  tuam,  quoniam 
maturas  sunt  uvas  ejus  (Apoc.  xiv,  18)  Pro  falce  in 
Deuteronomio  sagittaseigladium  legimus:  Inebriabo 
sagittas  meas  sangaine,  et  gladius  meus  devorahU 


fi  oarues  Deutxxxii,  42).  £t  quia  Dea»  aiigriiBpee'» 
cantibusnon  pepercit,qui  proprio  Titio  habitacnhm 
perdidere  coeleste,  ideo  ipse  dicit  per  Isaiam :  liie- 
briatus  est  gladius  meus  in  oaelo  (Isai.  xxxit,  5). 
Gladio  eniminteribunt  816  omnes  peccatores  po- 
pnli,  non  utiquegladio  corporali  (siqaidem  malta 
et  diverss  prsBter  gladium  ad  mortem  vi»  sant),8ed 
gladio  spirituali,  quo  percutiendi  sunt  qui  noneg^ 
runt  pcBuitentiam,  etqnibus  comminatur  Psalmista 
proclamans ;  Nisi  convertamini^  gladium,  ntum  tibra- 
bit :  arcum  suum  tetendit,  et  paravii  ittum :  et  in  ips§ 
paravit  vasamortis  {Psat.  vii,  13  et  14).  Et  in  Jereniit 
legimus:  C/s^ii^^uo  secabis  mucro,  vel  gladius  Dfh 
mini  ?  Usquequo  non  quiesces  ?  eonvertere  in  uagiMm 
tuam  (Jer,  xLvn,  6).  Iste  gladixis  non  solam  falx  a^ 

P  pellatur,  quse  fenum,  stipulam,  apinasque  socci^it; 
sed  et  securia  arborum  dicitur,  qum  succidet  eoi, 
qui  non  fecerint  dignos  fructus  poenitentia.  Et  dt 
quibus  Joannes  Baptista  proclamabat :  Bceeseems 
ad  radices  arborum  posita  est :  Omn  is  arbor  quat  nm 
facit  fructum  bonum,  excidetur  et  in  ignem  miSttm' 
(Matt.  III,  10).  Volumen  istud  in  quo  peccata  om- 
nium  describuntur,  sive  falx  que  cunctorum  deKett 
succidit,  mittitur  in  vineam  Sodomorom,  de  qoa 
scriptumest :  Inimici  nostii  insipientes:  ex  vineaetdm 
Sodomorum  vinea  eorum,  et  propago  eorum  de  Gs* 
morrhis :  Uvaeorum,uva  leilis,  et  botrus  amaritudaui 
eis.  Furor  draconum,  vinum  eorum  et  furar  aSfiiis 
insanabilis  (Deui.  xxxii,3l  seqq.).  H«ec  falxvigintiht- 
betcubitos  longitudinis,et  decem  latitudini8,ia  qit 
numero  tristibu»  isBta  sociantur.  Ad  hoc    eniro  Do- 

C  minus  corripit  ut  emendet.  In  vicesimo,  qui  ex  dnt- 
bus  decadibus  erf]citur,au8teraettristianant)aBtiir: 
in  decimo,  id  est,  una  decade,  melioraet  prospera: 
per  omnia  enim  flagella  atque  supplicia  eruditor  Is- 
rael.  Simulque  moneamus  eos  qui  parva  putanteri- 
mina  furtum  atquo  perjurium,  quod  indacatarbt- 
ledictio  qu«  in  volumine  ao  [Al.  a]  face  deseriptt 
est  in  domum  furis  atque  perjuri,  ct  commoretar 
in  ea,  et  omnia  ejus  ligna  lapidesqae  consunMi 
Quod  si  in  his  quae  minora  putantur  (fuKam  dieo, 
et  perjurium)  tanta  pcenarumcomminatioest,  qoii 
dicemus  de  fornicatione,  adulterio,  bomicidio,  n* 
crilegio,  cunctisque  criminibus,  qute  ab  Apottolo 
inter  carnis  opera  numerantur  (GaZot.  v)  ?Le|^  vi- 
ginti  cubitos  longiludinis,  et  decen;  latitadinis,  td 

{)  ffitatem  referri  Domini  Salvatoris,  id  eat  trioena- 
rium  numerum  1117  efTicere :  qaod  no  jodktt 
Pater  quemquaro  :  sed  omne  judicium  dederit  FiMOr 
et  ab  00  mundus  judicandus  sit  {Joasu  y). 

(Vers.  5  seqq.)  Et  egressus  est  angeius  qai  toqwAe- 
tur  in  me,  et  dirit  ad  me :  Leva  ocutos  luas,  et  vie 
quid  sit  hoc  quod  egredietur.  Et  dixi:  QuiiHm 
est  ?  Et  ait :  Hssc  est  amphora  egrediens  ;  et  disM: 
Hxc  est  oculus  eorum  in  uniuersa  terra.    Et  eece  It 


(a)  Omnes  mss.  codices  quos  inspexi  babent  hic 
metatbesim  primae  syllabae  :  legunt  enim  Gemella 
pro  Magella.  Mart. 

(6)  Verba  SfiTcoEvov  icfT^fAcvoV|  td  est^  in  Palatin.  ac 


Regina  mss.  desiderantur. 

&  Victorius  quinque  Florentinorum  codicamope, 
et  brixianorum  ali^uot,  itemque  Vulgatte  editionil 
anotoritate  roposuiti  terrm,  pro  tuam. 


tuo 


COMMENTARIORUM  IN  ZACHARIAM  LIB.  I.  CAP.  y. 


i4!S0 


UMlmmpUiiminp9rtab(aur,et  eccemnlier  una{a)sedcn$  A 
in  medio  amphorm.  Rt  dixit :  Bsec  est  impietaSy  et 
prcifecU  eam  in  medium  amphorKt  et  misit  massam 
plmnbsam  in  o$  ejus.  LXX :  Et  egressm  est  angelus  qui 
loguebatur  m  me^  et  dixit  ad  me :  Suspice  oculis  tui$ 
et  vide  quid  sit  quod  egreditur;  et  dixi,   Quid  est  ? 
Et  aU  :  Bm  est  mensura  quse  egreditur,  Et  ait:  Hsee 
ast  iniquittts  sorum  In  omni  terra,  Bt  ecce  talentum 
piii$mbi$levatume$t:et  ercemulieruna  sedebatinmedio 
w^ensursB^et  dixit :  Bsec  est  iniquitaSt  et  projecit  eam 
m  medio  mensurmj  et  projecit  lapidem  plumbeum  m 
0$  €jus,  Ampbora  siye  mensQra  egrediebatur,  et  fe- 
rebator  in  aere.fit  ne  dubitaremus  quo  proprie  vo- 
(Mdmlo  nancupetur,tpse  angelus^qui  ostenderat  am- 
phoram,  sive  n>eneuram,  iili  nomen  imponit,  et  di- 
eitJiiKta  Sepiuagtnta  fhssc  est   iniquitas  eorum  in  p 
umiversa  terra;  juxta  HebraBos  /  Bic  [Al.  Bxe\  est 
oeulus,  id  est,  ostensio  omnium  pecoatorum.Et  ecoe 
miiliBr  sedebatin  medio|amphor8B,ve]  mensurs,que 
apnd  Hebrsos  dicitur  BPHi(ns^M),  orebroque  a  LXX 
in  pt^t  [Al.  ^hi]  vertitur ;  et  hsBC  ipsa  mulier  vo- 
cabatur  impietas,  Gum  basc  itaque  [Al,  ita]  oerneret, 
ecce  taientum  piumbi,id  est,  massa  instar  lapidis 
ferebatur,  vel  suo  impetu,  vel    Domini  jussione, 
vei  Ylirebatur  ab  alio  cujus  nomen  tacitum  est.  An- 
gelueaQtemiste  quiloquebatur  inpropheta,etegre- 
diene  ex  eo,  illi  universa  monstrabat,  arripuit  mu- 
lierem  qae  vocabatur  impietas,et  prsecipitem  misit 
iamedium  amphoras,quffi  prins  libero  ferebatur^et 
sopra  flonphoram  sedens,  omnibus  appGrebat.   Ac 
ne  forte  rursum  elevaret  caput,et  sua  iniquitate  et 
impietate  gauderet,talentum  plumbi  in  modum  gra-  C 
vieeimi  lapidis  mittit  in  os  ampboraB:ut  impietatem 
in  medio  opprimat  atque  concludat,  ne  quo   [Al, 
quoquo]  modo  possit  erumpere.H«c  quasi  umbras 
qoesdam  et  lineas  futurae  imaginis  ftlS  duximus, 
ut  qtiod  reliquum  est  suis  coloribuS'  impleamus. 
Aogeius  qui  loquebalur  in  propheta,egressu8  de  eo, 
et  quasi  cominus  loquen8,pr«cipit  illi  ut  levet  ocu- 
les  saos,et  videat  peceata  populi  Israel  in   mensu- 
rom  ceacervata  perfectam,et  impleta  delictaouncto- 
nim :  et  hanc  esse  ocutum  eorum^  quod  Hebraice 
dieltur  enebc  (D3^3r),et  scribitur  per  ain,  jod,   nun, 
:  Sive  iniquitatcm  eorum  :  qus  si  per  vau  litte« 
scripta  esset  recte  legeretur  onam  [AL  unam] 
(anM)>  ut  IJCX  putaverunt  :et  hic  errorin  editione 
Volgata  frequenter  inolevit,  ut  quia  vau  et  jod  lit-  j^ 
teraeadem  formaysed  mensura  diversse  sunt^altera 
legatur  pro  altera.  Hmc   amphora  sive    mensura, 
ocuhis  eoram  est  in  universa  terra,hoc  est,  osten- 
8io  peocatorum,  ut  quorum  vitia  dispersa  latita- 
bant,in  unum  coacervata  oculisomnium  panderen- 
ior,  ot  egrederetur  de  loco  suo  Israel,  et  cunctis 
g^otiboe  qualis  in  terrasua  fuerit,monstraretur.Bt 
eoce  talentom  plumbi  portabatur.Pro  talento  plumbi 
in  consequentibus  legimus  lapidem  plumbi.  Talen' 

(a)Nostri  mss.ipsequeHieronymusin  subnexa  ex- 
poeitione,  sedebat,  praferunt. 

(fr)Gonferendus  Helianus  Hist.animal  lib.xiiiycap. 

PATtOi.  XXY. 


lum  vocatur  ciiAcnAR  (IDD) ;  lapis  aben  (IIK).  Ipse 
est  igitur  lapis  plumbi,quiet  talentum  plumbi,quod 
nos  manifestius  exprimentesjmassam  vel  sphaeram 
plumbi  interpretati  sumus,ex  quo  significatur  pon- 
dusgravissimumpeccatorum.Etsuper  hanc  mensu- 
ram  atque  amphoram  omnium  delictorum,  media 
sedebatimpietas,quaraalio  nomineidololatriam  pos- 
sumus  appellare,et  negatiouem  Dei.  Unde  a  Sal- 
vatore  dicitur  ad  Judaeos  :  Implete  mensurampatrum 
vestrorum  {Matth,  xxiii,  32).  Haec  impietas  quae  se- 
debatsuper  peccata  Israel,  et  in  suo  scelere  glo- 
riabatur,  postea  mittitur  in  medium  Babylonis,  et 
captivitatis  malo  premitur.VeljuxtaTheodotionem 
ipsa  se  projicit  et  abscondit  in  medium  amphor», 
ducitque  super  se  pondus  gravissimum  plumbi,  ut 
obturatum  os  habeal,et  ultra  se  jactare  non  possit. 
Vel  certe  ab  angelo  Dei  opprimitur,  ut  quae  prius 
Istabatur  in  scelerc,  sBterno  silentio  conticescat. 
Quo  autem^  et  a  quibus  conclusa  portetur,sequens 
lectio  docet. 

(Vers.  9  seqq.)  Et  levavi  oculos  meos,  et  vidi,  et 
eccedu{€  mulieres  egredientes,etspiritus  in  alis  earum 
et  habebanl  alas  quasi  Sf  9  alas  milvi,  et  levaverunt 
amphoram  inter  terram  et  coslum.Et  dixi  ad  angelum 
qui  loqtiebatur  in  me:Quo  isUB  deferunt  amphoram  ? 
Etdixit  ad  me  :  Ut  sedificetur  ei  domus  in  terra  Sen^ 
naar,et  stabiliatur,  et  ponatur  ibi  super  basem  suam 
LXX;  Et  levavioculos  meos^et  vidi.et  ecce  duae  mu- 
lieres  egredientes,et  spiritus  in  alis  earum^  et  ipsae 
habebantalas  sicut  atae  sunt  upupas.  Et  etevaveruni 
mensuram  interterram  et  caelum,  Etdixi  ad  angelum 
qui  loquebatur  iu  me  :  Quo  istx  deferunt  mensuramf 
Et  dixit  ad  me  :  Ut  xdificent  ei  domum  in  terra  Ba* 
bylonis,etprxparent,et  ponant  eam  ibi  super  sedem 
fuam.Duas  mulieres  egredientes,'Jud8Bi  arbitrantur 
regnumMedorumetMacedonum,quorumutrumque 
afflixeritpopulumBabyIonium,etibiimpietaseorum 
sedem  posuerit.HfiBC  autem  arteconflngunt,ne  quod 
de  se  dictum  est,in  se  intelligatur.  Duas  enim  mu- 
lieresquaeegrediuntur,haud  dubium  quin  deteira 
Judsa,accipiendffi  sunt  decem  et  duas  tribus:  qua- 
rum  alterae  ab  Assyriis,  alterae  a    Chaldaeis  capto 
sunt.  Et  in  alis  earum  erat  spiritus,  id  est^  potestas 
diaboli,  de  quo  in  Ecclesiaste  scriptum  est :  Si  spi- 
ritus  potestatem  habentis  ascenderit  super  te,  locum 
tuum ne  dimiseris{Eccl.  j,i,)Et  in   Evangelio   spi- 
ritumimmundumlegimusquicumdedomosuafue- 
rit  ejectus,  circumiens  deserta  et  arida,  cum  aliis 
septem  spiritibus  nequioribus  se,  revertitur  in  pri- 
stinam  domum  (Luc.xi).  Ab  hoc  igitur  spiritu   ista 
mulieres  quasi  vento  flatuque  raptataB,voIatu  celeri 
ferebantur,   et   habebant  alas  ;  juxta  Hebraicum 
AsiDA  (nTDn),quod  Aquila,  Symmachus,  et  Theo- 
dotio  herodionem  ;  soli  LXX  upupam  transtulerunt. 
(b)  Asidam  Hebraei  milvum  putant,avem  rapacissi- 
mam^etsemperdomesticis  avibus  insidiantem;hero- 

22.  Sunt  qui  ciconiam  dicant,a  quibus  dissentit 
Olympiodorus. 


49 


1451 


S.  EUSEBll  HIERONYMl 


14» 


dionem  vero,hi  qui  de  volucrum  scripsere  naturis,  A. 
tria  geaera  autumant:  unum  album^aliud  stellatum 
tertium  nigrum,quod  et  ssevissimum  est  et  sangui- 
narium,et  pugnans  ad  coitum  impatiens  :  ita  ut  ex 
oculis  eorum  erumpat  cruor.Upupam  autem,quam 
nos  de  Graeci  nominis  similitudine  traxiaius  (nam* 
et  ipsi  popam  appellant  ab  eo,  quod  stercora  hu- 
mana  consideret  [AL  consideat]),  «vem  dicuntS^O 
esse  spurci8simam,semper  in  sepulcris,  semper  in 
humano  stercore  commorantem:dcniquc  et  nidum 
ex  eo  facere  dicitur,  et  puilos  suos  de  vcrmiculis 
stercoris  aierc  putresccntis.Quamcumque  extribus 
avibus  intelligere  voiueris  asidam,  convenit  istis 
mulieribus  Judae,  et  Israeli,  qus  propter  peccata 
putentia  traditas  sunt  dsmonum  potestati^et  ab  eis 
duct(B  in  captivitatem.Tuleruntque  amphoram  sive  ^ 
mensuram,inqua  ciausa  tenebatur  impietas,massa 
plumbi  desuper  posita  ne  possit  exire,  et  pondus 
gravissimum  omnium  peccatorum  per  aerem  inter 
terram  et  CGelum(a).Quod  propheta  intelligens,  non 
interrogabat[^/.interrogat]  quas  sint  istae  mulieres 
(patebat  enim  spiritui  prophetali)uec  quid  portent. 
de  quo  supra  fuerat  eruditus ;  sed  quo  portent, 
Denique  sequitur  iDixiadangelum  qui  loquebatur  in 
me  :  Quo  istx  deferunt  amphoraml  Qui  respondit : 
Vi  xdificetur  ei  domus  in  terra  Sennaar,  Pro  quo 
Septuaginta  transtulerunt,  in  terra  Bahytonis.  Sen- 
naar  enim  campus  est  Chaldasorum,  in  quo  hi  qui 
moverant  ab  Oriente  pedes  suos,et  in  Oei  servitute 
stare  non  poterant,  xdiflcaverunt  turrim  superbias 
(Genes,  xi);  unde  et  civitas  ipsa  appcllata  cst  haby- 
/on,id  %^ifConfusio^QO  quod  ibi  lingusD  omnium  con-  C 
fus6B  sint  atque  permixUB.  Impietas  ergo  defertur 
ab  istis  mulieribus  in  Kabylonem  :ut  ibi  ffidificetur 
domus  ejus,et  stabiliatur,et  ponatur  super  basem 
8uam,et  SBterna  statione  requiescat.  Vere  enim  in 
Babylone  sedes  est  impietati8,et  juxta  historiam  et 
juxta  mysticos  intellectus.Si  volueris  duas  mulieres 
accipere  haereticorum  populoset  JudaBorum(quorum 
utrique  egrediuntur  afacie  Dei,  etspiritu  feruntur 
incerto,ethabent  alas  milvi,herodii,et  upupae,  dum 
semper  in  modum  perdicis  faciunt  divitias,non  cum 
judicio  (Jerem,\y\i\ei  de  Ecclesia  rapere  festinant, 
etcontentionibusacjurgiisdelectantur,etquoscum- 
que  deceperint^trahunt  ad  interitum,  volutantur  in 
coeno  libidinum  et  sordibus  sempiternisj,  istae  mu- 
lieres  levant  pondus  impietatis  gravissimum,etaedi-  j) 
flcant  in  confusione  domum  suam,et  serviunt  regi 
BabyIonio,utibi  habitent  b(Rreticorum  populiet  Ju- 
daBorum,S91  ubi  morantur  idololatria;,  ligno  et 
lapidibus  servientes. 

(Cap.  VI.)  Ei  conversus  sumjCt  tevavi  oculos  meos, 
ei  vidi  lEtecce  guatuor  quadrigse  egredientes  tn( Vulg. 
de)  medio  duorum  montium,  et  montes,  montes  penei 
(Vulg.  3erei),  In  qnadriga  prima  equi  rufi,in  quadri- 

(a)  Supplet  Victorius  verbum,  elevantes, codicum 
quorumdam  suffragio. 

(6)In  aliis  libris  xaptepov);:  verius  xpaTaiqu;  Aquila 
po8uerit,E  tu)v  LXX  exemplaribuB,  quaa  ^^apou^  prse- 


ga  secunda  equi  nigri^et  in  quadriga  iertia  equi  alH^ 
et  in  quadriga  qu^rta  equi  varii  et  fortes.Et  respandig 
et  dixi  ad  angelum  qui  loquebatur  in  me  :  Quid  stmt 
fuBc,  domine  mi  f  Et  respondit  angelus^  ei  ait  adme: 
Isti  sunt  quatuor  venti  cobH,  qui  egrediuntur^ut  stent 
coram  Dominatore  omnis  terrx.  In  qua  erant  equi  ni- 
grijegrediebantur  in  terram  AquH(miSyet  albi  egresti 
sunt  post  eos.el  varii  egressi  sunt  ad  terram  Austri, 
Qui  autem  erant  robusiissimi^exierunt^  et  quxrebant 
ire  et  discurrere  per  omnem  terram.  Et  dixit :  Ite  et 
perambulate  terram,et  perambulaverunt  terram.Et  v(h 
cavit  me^et  locutus  esi  ad  me,  dicens  :  Ecce  qui  egre- 
iiuntur  in  terram  Aquiionis^  requiescere  fecerunt  spi- 
ritum  meum  in  terra  Aquilonis.  LXX.*  Et  convenus 
sum,  et  levavi  oculos  meos,et  vidi  :  Et  ecce  quatuor 
quadrigx  egredienies  de  medio  duorum  montium,  H 
monies  erant  montes  amei,  Inquadriga  primaequi  n- 
fi^  ei  in  quadriga  secunda  equi  nigri^  et  in  quadri^ 
tertia  equi albi^etin  quadriga  quartaequi varii  sturm' 
ni.Et  respondif  et  dixi  ad  angeium  qui  loquebatur  in 
me  :  Quid  sunt  hxc,domine  ?  et  resqondit  angetus  qvi 
loquebatur  in  me,etdixit:Hi  sunt  quaiuor  venti  cali. 
qui  egrediunlur  ut  assistant  Domino  omnis  lerrx.  h 
quo  erantequi  nigri  egrediebantur  super  terramAqtd' 
tonis,et  albi  egrediebantur  post  eos^et  varii  exibant  m 
terram  Austri,et  stumimi  egrediebantur^et  considen- 
bant  ut  circuirent  terram.Et  dixit  :Ite  et  circuite  ter- 
ram^et  circuierunl  terram  :  et  clamavit^et  locutus  ai 
ad  me  dicens  :Ecce  qui  egrediuntur  superterram  Aqui' 
lonis :  requiescere  fecerunl  furorem  meum  in  terraAqti- 
lonis.  Transivi,  ait,  ad  aliam  visionem,  et  ocalof 
cordis  mei  ad  ccelum  altius  sublevavi  :vidiqoeqiia- 
tuor  quadrigas  egredientesde  medio  duomm  moa- 
tium  qui  erant  aenei,  idest,insuperabilea  atqaefor- 
ti?simi,et  qui  nulla  possent  vetustate  consoim.Qaos 
enim  supra  montes  M9myrteos,vel  umbrosos  di- 
xerat  atque  nemorosos,  nunc  aeneos  vocat.  In  qat- 
driga  prima  equi  rufi  erant,cruenti,  et  sangoinarii, 
et  Babylonia  crudelitate  terribiles.  In  quadriga  se- 
cunda,equi  nigri,  regnum  Medorum  atque  Perea- 
rum  :  quod  biga  sedens  et  egrediens  per  Assoeri 
regis  edictum,  mortem  omnium  Judsomm  tnati 
nuntio  praBferebat.In  quadriga  tertia.cqui  aIbi,M&- 
cedones,sub  quorum  rege  Anliocho  Machabeoram 
victoriam  legimus.  In  quadriga  quarta,  equi  varii 
fortes.  Scimus  enim  Romanorum  rege8,alio9  in  geo- 
tem  Judasam  fuisse  clementes^ut  C.  Caesarem,  Aa- 
gustum  et  Claudium:  alios  persecutoresatqoe  terri- 
biles,  ut  C.  Caligulam,  Neroncm,  Vespasianam 
et  Hadrianum.  Pro  fortibus,  quos  Aquila  (b)  t?*- 
Tspou;,  Septuaginta  ^'xpou;  transtulerunt,  in  He- 
braicoscriptum  est  amasih  (D>yDV).  Et  qocdam 
cxcmplaria  niUle  habcnt  ttjo^ouc,  confandentii 
colorum  differentias  atque  regnorum,cum  -wippoi» 
id  est,  rufi,  non  amasim,  sed  adamim(q^7h)  app^' 

ferant,quod  verbum  sturninos  significatnullasape^ 
sunt  quod  sciam  :  omnia  habent  ituj^^ou;,  md^  ^ 
Ilieronymus  notat. 


1483 


COMMENTARIORUM  IN  ZACHARIAM  LIB.  II.  CAP.  VI. 


1451 


lentur.Propheta  ergo  quffircnte  quid  sibi  velieat  si-  A 
gnificare  quae  cerneret.  Angelus  qui  loquebatur  In 
eOy  respondet,  et  narrat  quatuor  ease  ventos    coeli, 
id  est,  quatuor  plagas  mundi,qus3  Graecivocant  >cAi 
[xaza^  qui  assistant  etpareant  Domini  voluntati.Ni- 
hil  enim  hso  quatuor  regna,  quae  diximus,  absque 
Domini  voluntate  fecerunt.  Iii  quaerantequi  nigri, 
egrediebantur,  inquit,  in  terram  Aquilonis.  Quam 
pulchra  quadriga  prima  in  quaerant  equi  ruii  prae- 
termittitur,quid  et  secunda  et  tertia  fecerint  quarta- 
que  describitur. Jam  enim  eo  tempore,quo  haec  pro- 
pheta  referebat,regnum  praeterierat  Babylonium,et 
omnem  Asiam  Medorum  potentia  possidebat ;  sub 
quorum  rege  Dario,  unno  ejus  secundo.mense  un- 
decimo  (^4/.  decimo),  qui  appellatur  sauat   (mi^), 
vicasima  quarta  die  mensis,omnia  quae  supra  expo-  p 
suimus,  contemplatur.  In  qua  erant  iglturequi  ni- 
gri,egrediebantur  in  terram  Aquilonis:ut  Chaldaeo- 
rum  regnum  (a)  Medico  virtus  everteret.Et  hoc  no- 
tandum.  quod  xXlfjLaxa,  id  est,plagae  orbisetmundi, 
juxtasitum  Jerusalem,ettempli  in  Scripturissanctis 
appellentur.  Albi  quoque  egressi  983   sunt   post 
eos,  secuti  Medorum  Persarumque  vestigia,  reges 
Macedonum,utChaldaeos  ac  Babylonem  suo  imperio 
subjugarent.  Quarti  vero,  id  est,  sturnini  et  varii, 
pro  quoinHebraeolegitur  borodim  (D^iis),  et  qui 
alio  nomine  appellantur  AMASiM,idest,  /br/d5,atque 
robusti,  egressi  sunt  ad  australem  plagam,ettotam 
terram  impetu  celeri  lustraverunt.Clamatque  ange- 
lus  qui  loquebatur  in  propheta,ad  imperium  Roma- 
norum  :  lie,  perambulate  terramj  et  orbem  circuite 
.  terrarum,ve8trisque  pedibus  cuncta  regnasubster-  C 
nite.  Conversusque  ad  prophetam  clara  voce  testa- 
tur  :  Ecce  quiegrediunturinterram  Aquitonis^requie- 
scere  fecerunl  spiritum  meum  in  /«rra,ad  quam  pro- 
fecti  sunt.  Traditum  mibi  estabHebraeisinlocovel 
difficillimo,  quod  Alexander  etomnesMacedones,id 
est,  equi  albi  qui  egressi  sunt  post  Medos  et  Persas, 


qui  ct  ipsi  perrcxerant  in  terram  Aquiioni8,requie- 
scere  fecerint  spiritnmprophetaleminterraAquilo- 
nis,eo  qnod  contra  Medos  Dei  impleverint  voluntar 
tem,etin  breviimperium  MedorumatquePersarum 
a  Macedonibus  sitdeletum.Grandisenimeorum  est 
consolatio  qui  premuntur,si  ecianthostes  suoscito 
esse  perituros.  Haec  ut  potuimus,  immo  ut  accepi- 
mus,  nostrae  linguae  studiosis  tradimus  [///.  tradi- 
dimus]  sequenteshistoriae  veritatem:  nec  quadrigas 
Pharaonis,et  currus  Babylonios  instar  explanationis 
iEgyptiae  tenaci  memoria  conquirentes  ;  894  noQ 
enim  quid  ubi  scriptum,  sed  qua  ratione  sit  scrip- 
tum,considerandum  est'Juxta  allegoriamquaecum- 
que  in  quatuor  cornibus  et  quatuor  fabrisdiximus» 
etiam  inpraesenti  locoaccipiamus.Legiincujusdam 
volumine,  quatuor  quadrigas,  in  quibus  sunt  eqoi 
ruti  et  nigri,et  albi,et  varii,ac  fortes,quatuor  Evan* 
gelia  intelligenda  et  equos  Apostoios,per  diversita- 
tem  colorum  diversas  gratias  possidentes:  quorum 
alii  rufl  sint  in  martyrio,  alii  obscuri^  et  nigri,   et 
Ghrlsti  mysteria  cognoscentes,dequibu8  dicatur  in 
Psaimis  :  Caligo  sub  pedxbus  ejus  (P«a/.xvii,  iO).Et : 
Posuit  tenebras  latibulum  suum(lbid.j  xii).  Aliialbi, 
gratia  virginali;alii  varii  etfortes,habentesgratiam 
curationum  diversarumque  virtutum.Hae  quadriga 
quatuor,  sive  currus,  missi  sunt  in  quatuor  ventos 
coeli,  id  est,ad  cardines  mundi,et  universumorbem 
terrarum  ut  explerent  Domini  voluntatem  :quibu8 
postea  infertur  ab  Angelo  :  Itey  et  perambulate  ter^ 
ram,  et  in  cunctis  terrarum  finibusEvangeliumse- 
minate.  Hoc  quoque  quodsequitur:  Eccequi  egre^ 
diunturin  terram  Aquilonisrequiescerefeceruntspiri-' 
tum  mewnin  terra  Aquilonis,  sicexplanavit,utdioe- 
ret  requievisso  spiritum  Domini,  sive  angeli,quan- 
do  in  terra  Aquilonis,  diaboli  regnadurissimaapo- 
stolica  praedicatione  subversasunt,ethaece8se  regna, 
quae  Domino  Salvatore  in  monte  excelso   diaboluB 
ostendcns,  sibi  tradita gloriatus  sit  (Mattk.  iv). 


(a)  Vitiose  lectumest  hactenus,  modica.Noa  Medicam  idest,  Medorum,  ex  Regin.  mss.   substituimusy 
bistoriae  atque  oralionis  contextu  cogente. 

LIBER  SECUNDUS. 


M5'MBAh  obscuris  ad  obscuriora  [Al.  ob-  Q 
scurajtransimus.etcumMoyseingredimurinnubem 
et  caliginem  (Exod,  xxxiv).  Abyssus  abyssum  in- 
vocat,  in  voce  cataractarum  Dei  (Ps,  xli,  8)  :et  gy- 
rans  gyrando  vadit  spiritus,  et  in  circulos  suos  re- 
vertitur  (EccL  i,  6) ;  Labyrinthioa  patimur  errores, 
etChristi  casca  regimus  filo  vest4gia.(a)Adhancdif- 
flcultatem  urget  petasatus  libri  portitor  (Horat.  i, 
epist.  2)  : 

(a)  Aliqui  putant  petasatum  dici,qui  cothurno  vel 
socco  calciatus  est;sed  hic  rectiusintelligitur  porti- 
tor  petasatus,  qui  palaso  sive  galero  tectus  est:  (][uod 
signiiicat  hommem  aditerparatum,ut  erat  Bisiniae 
qui  in  i£gyptum  ire  festinabat.  Mart. 


Dimidium  facti,  qui  ccepit,  habet. .  .  . 
quanto  magis  nos  qui  tcrtiam  partem  jam  confeci- 
mus  vifR^eodem  debemus  in  reliquis  laboresudare, 
ne  perdamus  prxterita,ct  imperfectum  opu3  augeat 
lectoris  dcsiderium  !  ltaquc,mi  Exuperi  Papavene- 
rabilis,  adesto  praesens  orationibus,qui  corpore  ab- 
sens  es,  et  impctra  a  Domino,  ut  aufcratur  a  facie 
mea  velamen  Zachariae,(//)  quod  ante  oculos  obten- 
debatur  [Al.   appendcbatur]   Moysi   (Exod.  xxxi)  ; 

(b)  Erasmus  \eg\iante  oculos  ostendebotur .'^AmdL" 
nus  vero  Erasmi  ctk9i\Qaxor,ante  oculos  appendeba- 
tur  ;  nos  manuscriptaexemplariasecutisumu8,quia 
omnia  istiusmodi  retinent  obtendebatur,  Mabt. 


«WB 


S.  ECBGBn  HTERONTMTl 


VBt 


•U  Cor.  ni),  quia  fiilgorem  vuUub  eju8,vulgu8  igno-  ^  etsumes  ab  eis  qutt  ofiferantur  mtm 

liile  ferre  non  poterat  :  ut  ego  qooque  cum  David 

^tieam  dicere:  Ddrmnusdabitverbum  tvangelizantibus 

Ttrtute  rmlta  {Ps.  lzvii,  12).  Sccundi  libri  Bxplana- 

Honum  in  ZachariamiiBtud  exordiam  est.quem  tanta 

«eleritatedictamoSyUt  pene  non  sit  emendandispa- 

4zram  ;  dum  frater  Sisinnius  iEgyptum  ire  festinat, 

lit  odorem  bonae  fragrantifi,qui  a  te  missus  est  fV*a- 

tribus,  iUuo  quoque  perferat;  et  nequaquam  iEthio- 

phB  flom?ne,sed  Galliarum  largissimis  aquis  rigen- 

inr  a)*va  i^itientia. 

(Vers.  9.  seq.)Et  factum  est  verbum  Domini  ad  me 
iHcens:  Sumea  transmigratione  ab  Holdai  et  a  Tobia. 
etab  Idtija^  et  venies  tu  in  die  illa.et  tntrabis  domum 
'Jviise  filit  SophonisequiveneruntdeBabylone.Etsumes 


et  aurum,  etintrabis  domum  Jo8ie,fi1ii  SopbonfaB: 
et  ibi  facies  coronas,  auri  atque  argenti  varietsta 
distinctas,  non  unam  coronam  ;  sed  vel  duas  vd 
plures  :  ataroth  (niiny)  quippe,  id  est,  cHc^jxjxarra, 
non  unum,  sed  vel  dualem^visl  pltirklem  nttmemm 
signiflcant.Gumque  coronas  feceris,  impones  Tiixafu 
ek  eis  in  capite  Jesu  filii  Josedeo  sacerdotie  fnagin, 
et  loqueris  ad  eum:  Hmc  dicU  Dominus  omnipatens: 
Eccj  vir  cujus  nomm  esty  Oriens,  quod  Heforaioe  dl- 
citur  SEMA  (HDV),  non  per  sm,  ted  per  SktfE  litt&- 
ram  scriptum.Qui  idcirco  Oriens,  id  est,  ivaeco^rf), 
vel  (b)  (ivatpjT^,  sive  pXd<rcT,[ia,  nuncupatur,  id  est, 
germen,  quia  ex  se  repente  sucorescet,  et  ex  radioe 
Bua  in  similitudinem  germinis  pnlluiabit,  qni  ^t 
'•mgentum  et  aurum^etfaciescoronas,etponesin  capite  p  sedificabit  templumDomini.Gumque  Bliid  ei^mie- 
■ —  ct^j  f^ — I j^*-- -•  -.1^-. — r-^^  —  j--   D  j.j^  -pgg  quoque  portabit  ginriam,  id  est,  ooronirm 

alteram,qu»  Hebraice  Hon  (Tin),et  ab  alio  imeo^- 


Jetu  filii  Josedec  sacerdotis  magni^et  toqueris  ad  eum  di- 
isens  :  Hssc  ait  Dominus  exercituumjdicens:  Ecce  vir^ 
Oriens  nomen  ejus^  et  subier  eum  orietur ^etxdificabit 
Wmptum  Domini.  Et  ipse  exstruel  templum  Domino,et 
ipsepartdbitgtoriam,etsedebit  etdominabitur  super  so- 
iiOsuo,et  erit  sacerdos  super  solioiet  consilium  pacis  erit 
inter  iltos  duos .  Etcoroms  erunt  Heiem  et  Tobise  et  Idajde 
ei  Heu  filio  Sophbnue,  memoriaie  in  templo  Domini. 
Et  ^ui  proeul  sunty  venient  et  asdificabunt  in  templo 
Domini,et  scietis  guia  Dominus  exercituum  misit  me  ad 
vos.  Eritautem  hoCfSi  auditu  audieritisvocem  Domini 
Dei  vestri.  LXX  :  Et  factus  est  sermo  Domini  ad  me 
dieens  :  Accipe  quss  de  captivitate  sunt  a  prindpibus, 
-etab  ulitibits  ejus,  et  qui  cognoverunt  eam :  et  ingre- 
-dieris  tu  in  die  illa  in  dothum  Josix  filii  Sophoniae, 


'OQc  :  ab  alio  eijirpiTreta  :  ab  ah*o  dpeti] :  ab  aHo  ^i^k 
scribitur.quae  vel  inclytum,  vel  decorem,  |vel  'vtmt- 
iem^  vel  gloriam  sonant.  Significari  aotem  potaht 
Zorobabel,  qui  ex  bumili  atque  capthro  in  ducem 
populi  Judaici  repente  consurgens^sdTflcaVit  tetn- 
piumDomini,  et  sedit  snper  soliosuo,  et  prihc7|M 
potestate  dominatus  est :  sed  et  pontif^,  inquit, 
Jesus  filius  Josedec  sedebit  in  8acerdotklithrono;i9t 
junctis  animis  atque  oon8iIiis,Dei  populum  gubern^- 
bunt.Et  erit  pax  inter  duos  illo8,hoc  est^inter  etfih 
qui  de  tribu  regia  e8t,et  eum  qui  de  Levitica  stir^ 
de8cendit,utsaoerdotium  pariter  etregnum  Dei  tfM 
populum  regant^ipsasque  coronas  quasde  aurofe- 


-^t  venit  de  Babylone,et  accipies  argentum  et  aurum,  €  ceris  et  argento,  postquam  impdsits  fuerint  caplci 


a  facies  coronas,  et  impones  super  caput  Jesu  (a)  fiHi 
'J09edec  sacerdotis  magni^et  dices  ad  eum  :  Hxc  dicit 
^^&minus  omnipotens :  Ecce  vir,  Oriens  nomen  ejus^et 
eubter  eum  orietur,  et  xdificabit  donium  Domini,  et 
Hpke  acdpiet  virtulem  et  sedebit,  et  imperabit  super 
throno  %uo.  Et  erit  sacerdos  a  dextris  ejus,  et  consi- 
tium  pacis  erit  inter  duos:coronaautem  exspectanlibus 
'ifUtitibus  efuSfCt  qui  cognoverunt  eam,  et  in  gratiam 
fitii  SophonisSy  et  in  psalmum  in  domo  DominiyCt  qui 
Tonge  siint  ab  eis,  venient  et  sedificabunl  in  domo  Do- 
mini.Et  scietis  quia  Dominus  omnipotens  misit  me)ad 
voSf  et  897  eril,  siauditu  audieritis  vocem  Domini 
Dei  vestri.  Semel  proposui  arcana  eruditionis  He- 
braicffi,  et  magistrorum  synagogaB  reconditam  dis- 


Jesu  filii  lo8edecetcapitiZorobabelf!lii9aIatfai'el,no^ 
minibuseorum  a  quibus  oblats  sunt.consecrabisin 
templo,  id  e8t,Helem,et  Tobis,  et  Idi^»,  et  "Hen. 
Nomen  secundum  et  tertium  idem  e^t  qubd  stipra. 
Primum  mutatum  est,  et  pro  Holdai  nunc  JSetHk 
posuit.  Quartum  quod  supra  non  dixerataddttotn, 
hoc  est  Hen,de  quibusloquemurin  consequentibua, 
Hepositis  autem,  ait,  cordnisin  templo  Domini,  et 
in  sempiternam  memoriam  consecratis^de  toto  orbe 
terrarum,  et  procul  posits  gentes  venient^et  «difi- 
tmbunt  in  templomeo  unusquisqueproviribns  suis. 
fit  tunc  exitu  rerum  et  prosperitateomnium  cogno- 
dcetis,quod  Dominus  miserit  me,et  ipso  cnnctaju- 
bente,  prsedixerim.  Hsec  autem  omnia  'enmt,   sl 


eiplinam,  eam  dumtaxat,  qu®   Scripturis  sanctis  D  obedieretis  preeceptis  Domini.et  mandata  Hliua  fe^ 


convenit,  Latinis  auribuQ  prodere.  Quamobrem  ne- 
cessemihi  est  in  locis  obscurrissimis  historiffi  lineas 
ducere,  et  sic  quse  ab  ecclesiasticis  viris  accepi, 
proferre  in  medium,  lectoris  arbitrio  quid  magis 
sequi  debeat,  relinquens.Et  primum  lectionis  ordo 
Veddendus  est,  ut  quod  dicitur,  juxta  litteram  per- 
spicuum  fiat.  Accipe,  inquit,  ab  Holdai,et  a  Tobia, 
*et  ab  ldaja,qui  de  Babylonica  captivitate  venerunt, 

(a)  Deerat  penes  Martianseum  vox  filii. 

(b)  Prior  interpretatio,  avatptST),  Aquilae  est:po8tei 
rior,pXa9TT)[jba,Symmachi,quod  excodice  Hexaplari 
Parberinio  discimus. 


ceriti8.Ho/(iat  interpretatur  deprecatio  Domini,  quod 
Grsece  signiflcantiusdiciturXiTaveuvic  KupCou.reMi, 
bonus  Domini.  Idaja  (c)  notus  Domini.  Pro  houmu 
(nSn),nunc  in  primo  loco  poBuit  HEiJSM(DSn),qQod 
interpretatur  somrdum  ;  et  in  quarto  loco  addldit 
HEN  (]n),  id  est,  gratia.  Horum  quatuor  homihm 
coronae  erunt  apud  filium  Sophoniae,  quem  sQpra 
Josiam  legimus,qui  custos  et  sedituus  est  tempUDo- 

(c)  Corrupte  Martian.retinuit,poftis  DOhiini^  MBf» 
tradicentibus  mss.quoque  noBtris,  et  Hebi^iea  ely^ 
mologia  a  7i>  verbo  derivata. 


1451 


COMMBNTARIORCM  IN  ZAGHARIAM  LIB.  II.  CAP.  TII. 


1458 


miniyetibi  «ternastatione  reqniescent.  Hebroi  Ana«  A  iubtereum  orieturf  el  reliqua.  Non  Jeeum  dtvidtmuB, 


niam,  Azariam  et  Misael  de  captivitate  venientes 
aurum  et  argentum  in  munera  templi,  et  ooronae 
pontiOoie,  ac  dncis  attulissecommemorant,  et  quem 
aopra  non  dixerat,  Uen,  id  est,  gratiam,  Danielem 
venisse  cum  munere,  et  idcirco  Helem  positum  pro 
HokUd,  ut  ex  interpretatione  nominis  quod  dicitur 
iommumt  ostendalur  in  captivitate  positum  Danie- 
lem,  et  tres  pueros  regalis  somnii  mysteria  cogno- 
visse.  Assumptis  enim  tribus  pueris,  Daniel  oravit 
Dominum,  et  interpretationem  somnii  consecutus 
est  {Daniel.  ii).  U»c  juxta  historiam  Gircumcisio 
oonatuE  ezponere.  Nobis  autem  incumbit  ne- 
oessitaa  juxta  LXX  interpretes  dicere  quea  nostri 
dizere    majores.   Accipe  a  oaptivitate,  et  a  prin- 


neo  duas  personas  in  unam  8SO  possumus  flacere 
personam  ;  sed  ipse  qui  Jesus  appellatur,  eo  quod 
salvaverit  mundum,  et  Oriens  dicitur,  quiain  diebus 
ejus  orta  est  justitia.  Et  canitur  in  Psalmo  :  Veritas 
de  terra  arta  est  {Ps,  lxxxiv,  12),  eo  quod  de  utero 
virginali  in  ssculorum  consummatione  generatus' 
dixerit :  Ego  sum  veritas  (Joan.  xiv,  6),  et  extrema 
horaveneritJuxtaJoannis  Epistolamdicenti^fl  Joan» 
II,  18) :  Filioliy  nunc  exiremahora  esl^  in  quastan- 
tem,etnihilagentem  gentium  populumconduxitex 
denario,  et  misit  ad  vineam  (Matth,  xx).  Alioquin 
si  secundum  diversitatemnominumdiversusefBci- 
tur,  alius  erit  pastor,  alius  aries,  aiiua  agnus,  alins 
janua,  alius  lapis  offensionis,  et  petra  scandali.  Iste 


oipibus,  et  ab  utilibus   ejus,   et  ab  his  qui  co- n  igiturqui  nostris  virtutibuscoronatuseat,  orieturet 


gnoveruntSM  eam,  aurum,  et  argentum,  et  ingres- 
ausin  domum  Josi»  filii  Sophoni»,  qui  et  ipse  ve- 
niide  Babylone^  £ac  in  ea  coronas  aureas  et  argen- 
teas,  quas  impones  super  caput  Jesu  fllii  Josedec  sa- 
cerdotis  magni.  Gaptivitas  Judsorum,  id  est,  populi 
Dominum  confitentis,  vitia  suntatque  peccata :  qufB, 
quicxBperit  agere  pceoitentiam,  et  desiderare  pristi- 
nam  Jecusalem,  id  est,  Ecclesiam  Gbristi,  in  Baby- 
lene  deserit  ac  dimittit,  et  offertur  a  principibus 
captivorum,  et  ab  utilibus  ejus,  id  est,  captivitatis 
(^  et  ipai  pro  utilitate  sua  traditi  sui  angelo  Sata- 
nm  in  interitum  camis,  ut  spiritus  salvus  fleret 
(I  Cor^  v),  et  ab  his  qui  cognoscent  eam,  videlicet 
captivJtabem,  in  bonam  partem  post  supplicia  esse 
^RsrtBndam.  Offertua  autem  aurum  et  argentum  ab 


appellabitur  Orf>ns.  Ad  quem  locutus  est  Pater : 
Filius  meus  es  tu :  ego  hodie  genui  te  {Ps.  ii,  7) :  Ei 
subter  eum  orietur  multitudocredentium,  eCediftoa- 
bit  domum  Domini,  Ecclesiam,  et  ipse  accipiet  vir- 
tutem  et  decorem  ac  profectum,  et  gloriam  singalo- 
rum,  et  sedebit  et  dominabitur  in  throno  suo,  in 
throno  David,  de  quo  et  in  Evangelio  scriptum  est : ' 
Et  erii  sacerdos  a  dexiris  ejus  {Luc.  i),  sive  Jaxta 
Hebraicum,  super  tkronus  suum ;  quia  ipse  et  rex  et 
Pontifex  est :  et  sedebit  tam  in  regali,  quam  in  sa- 
cerdotali  throno,  et  consilium  pacifloum  erit  Inter 
utrumque,  ut  nec  regale  fusUgium  sacerdotalem  de- 
primat  dignitatem,  necsacerdotiidignitaspegalefks- 
tigium,  sed  in  unius  gloria  Domini  Jesu  utpumque. 
consentiat.  Legi  in  cujusdam  libro  hoc  quod  dioitur ' 


bis,  qui  et  sensu,  et  sermone  Dominum  confitentur,  C  (Zach.  vi,  13) ;  Eteonsilium  padficum  erii  inter  duas, 


ei  ftont  ex  eo,  id  est,  auro  et  argento  (a)  coronffi  in 
ckomo  Josie,  qui  interpretatur  salvaius,  etest  fiiius 
visitaiionis  Donuni,  id  est,  &ici9xoicf,^  Kup{ou  Yisitatur 
eaim  a  Domino  qui  prius  male  agrotaverat.  Et  recte 
dioitur  Josias,  salvaius,  quiaet  ipse  reversus  est  de 
Babylone.  Imponuntur  autem  corona,  vel  corona, 
Jeau  filio  Josedec  sscerdoti  magno.  quia  nobis  profi- 
oieatibus  et  reversis  ad  meliora,  per  singulas  virtu- 
tes  nostras  Dominus  coronatur :  immo  nobis  virtute 
pjQsnitentiflB  coronatis,  salvator  in  singulis  coronam 
aodpit,  Juxta  illad  quod  et  Paulus  loquitur :  De  cse^ 
tss^  reposita  esl  mihi  corona  jusiitiagy  quam  reddet 
migi  Dominus  justus  judex :  non  solum  autem  mihi^ 
sed  et  omnibus  qui  diligunt  adventum  Domini  Salvato- 


ad  Patrem  referri  et  ad  Filium  :  quia  non  suam.  sed 
Patris  venerit  facere  voluntatem,  et  Pater  in  Filio  sit, 
etFilius  inPatre(/6uf.,  xiv).  Gorona  autem,  idesi 
insigne  victories,  cum  Ghristus  fuerit  coronatas,  his 
quoque  repromittitur,  qui  exspectant  eum,  et  intel- 
ligunt  utilitatem  quondam  captivitatis  su»,  et  nove- 
runt  Dei  universa  mysteria,  ut  sint  in  graiiam  Aiii 
Sophoni»,  hoc  est  visitationis  Domini.  Et  qui  in  Ba- 
byione  dicebant  {Ps.   cxxxvi,  i,  2) :  Super  flumina 
Babylonis  ibi  sedimus  et  flevimuSy  cum  recardaremur 
Sion :  in  salidbus  in  medio  ^us  suspendimus  organa 
nostra,  postquam  reversi  fuerint  in  Jerusalem,  acoi- 
piant  Psalmum  et  tympanum,  et  canant  in  Eoolesia 
Domini,  et  qui  per  migora  M I  peccata  longe  fiie- 


m  nastri  Jesu  Ckristi  (I  Tim.  iv,  8).  Unde  h  corona  g  rant  ab  Judaea,  et  confessione  verissima,  veniant» 


jusiitia  et  pater  Domini  Salvatoris  nomen  accepit. 
Jaudec  enim  interpretatur  Dominus  justitise,  eo  quod 
reddat  unicuique  secundum  operasua.  De  haccorona 
ei  Jaoobus  in  Bpistola  sua  loquitur  :  Beatus  vir  qui 
suetinet  tentationem,  quia  cumprobatusfuerit,  accipiit 
ccrtmam  vitx,  quam  repromisit  Deus  diligentibus  se 
(Jacob.  u).  Jubetur  autem  prophet»  ut  postquam  co- 
ronam  imposuerit,  vel  corona8,supercaputJesufilii 
Josedec  sacerdotis  magni,loquaturadeum,etdicat: 
Bms  dieit  ihfminus  :  Ecce  vir,  Oriens  nomen  ejus :  et 


et  per  singulos  profectus  suos  odificent  domum 
Domini,  et  tunc  universi  pari  mente  oognoscanty 
quod  Dominus  omnipotens  prophetam  misent  ad 
eos.  Fient  autem  omnia  qu»  promissa  sant,  si  Do- 
minum  audire  voluerint,  etaota  pmnitentia,  inboni^ 
operibus  manserint. 

(Gap.  VII.  —  Vers.  i  seqq.)  Etfaetumestinanua 
quarto  Darii  regis  :  faetum  est  verbum  Dominii  ad  Ith 
chariam,  in  quaria  mensis  noitt,  qui  est  Casteu.  (b)  Et 
miserunt  ad  domum  Dei  Sarasar  ei  Bogommeiock^  e$ 


vuJgal 


legMar 


1459 


S.  EDSEBII  HIERONYMI 


1460 


viriquierant  cumeo,  ad deprecandam  faciem  Domini:  A.  nium,  et  curatos  quosque  sanctifioat.  PoBtquam  in« 


utdicerenl  sacerdotibus  domus  Domini  exerciluum  et 
prophelis  loquentes  :  Numquid  flendum  est  mihi  in 
quinto  mense  ivel  sanctificare  me  debso,  sicut  fecijam 
multis  annis  ?  Et  factumest  verbumDominiexercituum 
ad  mCy  dicens  :  Loquere  ad  omnem  populum  terrXy  et 
ad  sacerdoteSy  dicens :  Cum  jejunaretis  H  plangeretis 
in  quinto  et  septimo{a)per  hos  septuaginla  annoSy  num- 
quid  jejunium  jejunastis  mihi^i  et  cum  comedistis  et 
cum  bibistis  ?  Numquid  non  vobis  comedistis  et  vobis- 
metipsis  bibistis  ?  Numquid  nun  sunt  verba  qux  locu- 
ius  est  Dominus  in  m^inu  prophetarum  priorum^  cum 
adhuc  Jerusatem  habitaretur^  et  esset  opulenta^  et  ipsa 
eturbes  itlius  (Vulg.  tacet  illius)  in  circuitu  ejus,  et  ad 
austrum  et  incampestribus  habitantur  ?  LXX  :  Et  fac- 


ierrogaveran  t  Persar  u  m  d  u  ces  per  eos  q  uos  miseran  t, 
et  ad  sacerdotes  atque  prophetas  sciscitantium  fue- 
rat  expleta  legatio,  fit  sernio  Domini  ad  prophetam, 
imperans  ut  loquatur  ad  vulgum  et  ad  eacerdotea, 
quid  legatis  debeant  respondere.  Quando  jejunaba- 
tis  et  plangebatis  in  quinto  mense  captivitatis  Jeru- 
salem,  etin  septimo  mense,  quando  Godolias  inter- 
fectus  est  ab  Ismael,  per  annos  septuaginta  desola- 
tionis  templi  et  subversionis  Jerusalem,  numquid 
mihi  proderatquod  jejunabatis  (IV  Reg.  ixv:  Jer, 
XLi)  ?  Et  contrario,  si  quando  (b)  mauducatis  etbibi- 
tis,  numquid  non  vobis  et  comeditis  et  potatis  ?  Ne- 
que  enim  his  rebus  placatur  Deus,  sed  bonis  operi- 
bus,  et  si  illius  praeceptafaciamus,quiaescano8non 


tum  est  in  quarto  anno  sub  Dario  rege :  factus  est  n  commendat  Deo.  Neque  si  non  manducaverimua 


sermo  Domini  ad  Zachariayn^  quarta  die  metisis  noni 
qui  est  Casleu,  et  misit  in  (Al.  de)  Bethet  Sarasar  et 
Arabesser  rex,  et  viri  ejus  ut  deprecarentur  Dominum, 
dicens  ad  Sacerdoles  domus  Domiiii  omnipotentis,  et 
ad  prophetas,  dicens  :  Ingressa  est  huc  in  mense  quinto 
san€tificatio]  juxta  quod  fecerunt  jam  annis  pluribus  : 
el  /actus  est  sermo  Domini  virtutum  ad  me,  dicen^ : 
Dic  ad  omnem  poputum  terrx^  et  ad  sacerdoteSy  dicens : 
Si  jejunatis,  et  plangitis  in  quinlis  et  septimis,  et  ecce 
septuaginta  anni,  numquidjejuniumjejunastismihiet 
si  comeditis  aut  bibitis,  nonne  vos  comeditis,  et  vos  bi~ 
bitis  ?  Numquid  non  ista  sunt  verba  mea,  quae  locutus 
est  Dominus  in  manibus  prophetaram,  quifueruntprius 
quando  Jerusalem  habitabatur,  et  erat  abundans,  et  ci- 
vitatesperejuscircuitum,M^etmontanaetcampestria 


deficiemus  :  neque  si  manducaverimus,  abundabi- 
mus.  Numquid  non  haec  sunt  verba  mea,  adbuc 
8S3  stante  Jerusalem  et  urbibus  Juda,  quas  loque- 
bar  ad  vos  in  manibus  prophetarum  meorumy  cum 
adhuc  staret  Jerusalem,  et  urbes  Juda  rebus  omni- 
bus  abundarent^  et  tam  montana  regio,  quam  cam- 
pestris  frugibus  redundaret,  et  fidissima  pace  fnie- 
retur  ?  Hsc  autem  erant  verba  Domini,  quaa  sequens 
Scriptura  testatur,  velle  se  verum  judicium  et  mise- 
ricordiam  in  proximos,  et  viduam,  et  pupillum,  et 
advenam,  et  pauperem  non  calumniari,  et  malum 
non  cogitare  in  corde  suo.  Haeo,  inquit,  noluerunt 
facere,etsurdisauribusmeaimperiacontempserunt: 
quam  ob  rem  venit  indignatio  magna  super  Jerusa- 
lem  ;  et  quomodo  illi  me  audire  noluerunt,  sicetego 


habitabantur  ?  In  quarto  anno  Dariis  regis,  in  mense  C  non  exaudivi  eos  :  et  nunc  tanta  scrupulositate  qns- 


nono,  qui  appellatur  ciSLEU,  (iSdd)  et  in  quarta 
mensis  ejusdem  dic  miserunt  ad  domum  Dei,  id  est, 
ad  templum  quod  jam  a  Zorobabel  et  a  Jesu  fuerat 
instauratum,  Sarasar  et  Rogommelcch  et  caeteri  qui 
cum  eis  erant,  quos  Persas  fuisse  duces  regis  Darii 
timentes  Deum,  Hebraei  autumant :  utquia  jam  au- 
dierant  templum  esse  constructum,  quaererent  a  sa- 
cerdotibus  domusDomini  etprophetis,  utrumsecun- 
dum  consuetudinem  pristinara  flereetjejunarede- 
berent,  an  luctum  mutare  IsBtitia.  Et  est  sensus 
sciscitantium  :  Quinto  mense  qui  appellatur  apud 
Romsinos  Julius,  a  Nabuchodonosor  subvcrsa  est  Je- 
rusalem,  quam  ob  causam  propter  solitudinem  tem- 
pli  huc  usquejejunavimus  et  planximus,  etmoero- 


runt,  quando  debeant  jejunare  et  plangere,  cum  ante 
dixerim  per  Isaiam :  Non  tale  jejunium  elegi^  dieit 
Dominus,  neque  ut  humiliet  homo  animam  suam ,  $ed 
sotve  omne  vinculum  iniquitatis :  dissolve  obhgationes 
violentarum  cautionum :  esurienti  da  panem  tuum  ex 
animo.  Si  videris  nudum^  operi  cum ;  et  pauperem  et 
absque  tecto  indue  in  tabemaculum  tuum.  Tune  erum- 
pet  temporanea  lux  tua,  et  sanitates  tux  ciio  orientkr 
{Isai.  Lviii,  5,  seqq.).  Hoc  quod  scriptum  est  in  Sep- 
tuaginta  :  Misit  de  Bethet  Sarasar  et  Arabesser  [Al. 
Arbath  Sager]  rea;,nullus  nostrorum  potuit  exponere: 
neque  enim  quod  male  versum  est  ex  HebraBOy  ulla 
ratione  explanari  potest.  Quis  est  enim  iste  Sarasary 
yelArabesserrex^^RMicuius  rex  provinciaBy  aut  in 


rem  nostrum  fletu  et  jejuniisconsolati  sumus.  Nunc  q  quamveidequamisitBethelTautcujusBethelrexesse 


quia  dicitur,  templum  esseconstructum,  etvidemus 
nequaquam  causam  permanere  tristitiae,  respondere 
quaesumus,  utrum  hoc  facere  debeamus,  an  mo^ro- 
rem  gaudio  commutare?  Et  simul  considerandum 
quodfletusatquejejuniumsanctificatiodicitur.Unde 
et  in  Joel  praeceptum  est  sacerdotibus,  ut  sanctifi- 
oent  jejunium  et  prasdicent  curationem  {Joel.  v). 
Curat  enimvulneradelinquentis,  abstinentia  etjeju- 

apud  Erasm.  et  Marian :  Et  Regemmelech,  in  LXX 
vero,  Et  Arbaih  Sager  rex,  ctc.  Quae  depravationes 
occurrunt  etiam  infra  in  Commentariis,  ubi  haec 
eadem  nomina  posita  leguntur.  Mart. 


poterat  Arabesser,  quae  olim  cum  Judaea  fuerat  de- 
stituta,  et  eo  tempure  nequaquam  vocabatar  Bethel, 
id  est,  domus  Dei ;  sed  Bethaven,  id  est,  domu$  idoU  ? 
Hoc  quoque  quod  sequitur :  Ingressaest  hucinmense 
quinto  sanctificaiio^  sicut  fecerant  jam  per  multos  ax- 
noSy  sic  conatur  exponere :  sanctiflcationem  ingres- 
sam,  vasa  templi  qua  a  Nabuohodonosor  soblata 
fuerant,  illo  tempore  restituta.  De  quinti  autem  et 

(a)  Interserit  Regin.  ms.  mense,  quod  Hebrasuset 
Vulgatus  interpres  tacent. 

[b)  Re^in.  ms.,  manducabatis,  ei  bibebatis,  mozque 
comedisltSy  et  potastis. 


1461 


GOMMENTARIORUM  IN  ZACHARIAM  LIB.  II.  GAP.  VII. 


1I6S 


Boptimi  jejunio,  tentaverunt  referre  ad  dies  hebdo-  A  j^^^^o  au/emnt  {Isai,  ?,  23)  :  et  propter  vos  8Sft 


madis.Sed  quiasequitur,decimijejunium,compul8i 
sunt  ad  menses  referre,  et  quod  sit  ipsum  quinti, 
septimi  decimiquemensis  jejunium,  omnino  silue- 
runt.  Unde  priore  simus  explanatione  contenti,  et 
non  inclinemur[;4/.  indignemur]  adfalsos  commen- 
tantium  8S4  conatus  qui  de  interpretationis  errore 
veuerunt. 

(Vers.  8  seqq.)  Et  factum  est  verbutn  Domini  ad 
Zachariam,  dicens  :  Hsec  ait  Dominus  exerciiuum  di- 
cens  :  Judicium  verum  judicate,  ei  misericordiam,  et 
miserationes  facite  unusguisque  cum  fraire  suo,  Et  vi- 
duam,  et  pupiilum,  et  advenam,  et  pauperem  nolite 
calumniari  :  et  malum  vir  fratri  suo  non  cogitet  in 
corde suo,  Etnoluerunt  attendere,et  verterunt  scapulam 


Abacuc  ex  persona  eorum  qui  opprimuntur,  Deo  fa- 
ciat  invidiam :  Contra  me  factum  estjudicium,etjudex 
accipii :  ideo  dissipata  esi  lex,  et  non  pervenit  usque 
ai  finem judicium,  quia  impius  opprimitjustum  {Abac, 
i,  3,  4).  Nec  novum  putemus  Dei  esse  praeceptum, 
olim  per  Moysen  ista  mandaverat :  Sic  magnumju- 
dicabis  ut  parvum  :  personam  non  accipies,  ei  pauperis 
non  misereberis  in  judicio :  quoniam  Dei  judicium  est 
(Deut.  I,  17).  Misericordiam  quoque  et  miserationea 
facietunusquisque  cumfratresuo.Post  judicii(6)  se- 
veritatem  sequatur  in  cunctos  clementia,  et  maxime 
in  fratres,  quos  vel  ejusdem  sanguinis,  vel  unius 
nobiscum  fldeiesse  perspicimus.  Viduam  quoque  et 
pupillum,de  quibus  nobis  prnceptum  est:  Estopu- 


recedentem:  etaures  suasaggravaveruni,ne  audirent :  p  piUit  pater,  et  pro  viro  matri  eorum ;  judicans  pupU- 


et  cor  suum  posueruni  adamantem  [Vulg.  ut  adaman- 
iem]  ne  audireni  legem,  et  verba  qux  misit  Dominus 
exercituum  in  spiriiu  suo  per  manum  prophetamm 
priorum,ei  facta  esl  indignatiomagnaa  Domino  exerci- 
iuum.  Et  faetum  estsicut  locutusest,etnon  audierunt: 
sic  clamabunt,  ct  non  exaudiam  dicit  dominus  exerci- 
iuum.  Et  dispersieos  per  omnia  regna,gux  nesciunt; 
ei  ierra  desolata  est  ab  eis,  eo  quod  non  essel  transiens 
et  revertens ;  eiposueruntierram  desiderabilem  in  dc' 
sertum.  LXX  :  Et  factw  est  sermo  Domini  ad  Zacha- 
riam  dicens  :  Hsec  dicit  Dominus  omnipotens,dicens : 
Judiviumjustum  judicate,  et  misericordiam  et  misera- 
tionem  faciat  unusquisque  ad  fratremsuum:et  viduam, 
et  pupillum,  et  pauperem  non  opprimatis  :  et  malitiae 
unusquisque  fratris  sui  nolite  meminisse  in  cordibus 


lum,  et  justificans  viduam  {Eccl.iv,  10).  Et  advenam 
et  pauperem  nolite  calumniari,  quia  alterum  pere- 
grinatio,  alterum  egestas  humilem  facit.  Et  malum 
vir  fratri  suo  non  cogitet  in  corde  suo,  sive  ut  a 
Septu  agi  nta  d  ici  tu  r:  E^  ma/t7ta?  tintM^uu^ti^ /ra^j  n«t 
{c)  non  meminerit  in  cordibus  suis  {Luc.  x).  Fratrem 
autem  etproximum,  vel  omne  hominum  genusde- 
bemus  accipere  ;  quia  ex  uno  sumus  parente  gene- 
rati,  vel  eos  qui  domestici  fidei  sunt,  juxta  parabo- 
lam  Bvangelii,qu8B  proximum  non  consang^ineumy 
sed  omnes  homines  vult  intelligi.  Quod  autem  ante 
debeat  ira  finiri,  quam  sol  occumbat,  et  omnium 
malorum  quie  ab  aliis  passi  sumus^deleri  memoria, 
et  in  multis  locis  legimus,et  maxime  in  {d)  Jeremia, 
qui  ex  persona  Dei  loquitur  :  Bt  maliiix  proximisui 


vestris.  Et  noluerunt  attendere,  et  iederunt  dorsum  C  unusquisque  in  cordibus  vestris  ne  memineritis.  Gum 


contemnens:  et  aures  suas  aggravaverunt,ut  non  audi- 
rent :  et  cor  suum  posueruni  inobediens,  utnon  audi- 
rent  legem  meam,  et  verba  mea  qu3S  misit  Dominus 
omnipotens  in  spiritu  suo,  in  manibus  prophetarum 
priorum.  Et  facta  est  ira  magna  a  Domino  omnipo- 
tente,  et  erit  sicutdixi,  et  non  audierunt  eum.  Sic  cla- 
mabunt,  et  non  exaudiam  eos,  dicit  Dominus  omnipo' 
iens  :  et  ejiciam  eos  in  omnes  gentes  quas  ignoraverunt: 
et  terra  desolata  est  post  eos  a  perambulante  et  revcr- 
iente,eiposuerunt  ierram  electam  in  solitudinem.  Haec 
magis  volui,  ista  qu6?sivi,  quse  non  facientes,  capti- 
vitati  estis  traditi ;  el  (a)  non  desolationis  ac  mortis 
quintimensisseptimiquejejunium.Justumjudicium 
judicate,  ne  audiatis  in  Psalmis  :  Usquequo  judicatis 


ego  ista  pra*ceperim,  illi  attendere  noluerunt,  et 
verterunt  scapulam  recedentem,  sive  dorsum  con- 
temnens,exhabitu  corporis  meaimperiarespoentes. 
Solemus  enim  quando  rugata  fronte,  et  nare  con- 
tracta  contemnimus  admonentes,  dorsum  vertere^ 
juxta  illud  quod  scriptum  est:  Verterunt  ad  me  dorsa^ 
et  non  facies  suas  {Jerem.  ii,  27).  Et  aures,  inquit, 
suas  aggravaverunt  ne  audirent,  sicut  aspidis  [Al, 
aspidesjsurd®  obturantis[^/.obturantes]aure8  suaa, 
quffi  non  audiet[i4/.exaudient]vocem  incantantium,et 
venefici  incantantiB  sapienter.  Ingravaverunt  enim 
aures  suas  8S6  ut  non  audirent,  et  cor  suum  po- 
suerunt,  ut  non  acquiescerent  legi  Dei.  Unde  Isaias 
ad  eos  comminans  loquitur  :  Incrassatum  est  car 


iniquitaiem,  et  personas  peccaiorum  sumitis?  ludieate  j)  populi  hujus,  el  auriOus  suis  graviier  audierunt,  ei 


pupillo  ei  vidude :  humilem  et  pauperem  justificate  {Ps, 
Lxxxi,  2,  3),  ne  vobis  quoque  loquatur  Isaias  :  Qui 
justificant  impiumpropter  munera :  et  quodjmtumest 

(a)  Regin.  ms.,  captivttati  estis  tradili,etdesolationi 
ac  morti.  Justumjuaicate,  ne,  etc,  cui  fere  Victorius 
concinit,  inducta  negandi  particula. 

{b)  Minus  recte  legunt  vulgati  libri,  Posijudicii  ve- 
ritalem  sequatur,  etc.  , 

{c)  Penes  Victor.,  ne  memineritis  in  cordibus 
vestris. 

{d)  Pro  Jeremiss,  quod  leguntomnes  mss.  codices, 
Marianus  Zai;Aarta?  nomen  substiluit.quiahaec  verba 
conseauentia  leguntur  in  hoc  eodem  propheta,  non 
apud  Jeremiam.  Nob  autem  imitari  voluimus  pru- 


oculos  suos  clauserunt,ne  forte  viderent  oculissuis,  ei 
audirent  auribus,  et  corde  intelligerent,  et  converte- 
rentur,  et  ego  sanarem  eos  {Isai.w,  et  Aci.  xviii,27). 

dentiam  doctissimorum  virorum  qui  non  ausi  sunt 
in  Kvangeliis  nomen  Zachari®  substituere,  et  delere 
nomeiiJeremiaB,quodtamenfluxitimperitiaveterum 
librariorum  in  conlextum  sacrum  Evangelii  secun- 
dum  MatthaBum,  cap.  xxvii,  vers.  9.  Mart.  —  Gum 
bsc  non  Jeremiae,  sed  potius  Zachari»  verba  sint, 
quae  infra  replicatS.  Doctor  cap.  8,  corrigit  hic  Vic- 
torius,  in  Zacharia ;  cujus  tametsi  exemplum  contra 
mss.  Gdem  non  sequimur,  non  videtur  damnanda 
licentia. 


U68 


S.  EUSEBU  HiCRONTMi 


M64 


Porro  quod  dicitur  juxta  Hebraicum  :  Et  cor  suum 
posuerunt  adamantem  (Al.  ut  adamantem)^  duritiam 
cordis  ostendit,  et  cor  lapideum,  quod  nolueriDt 
verba  Dei  suscipere.  Adamas  enim  lapis  fortisaimus, 
qui  Hebraice  dicimur  samir  (TDU},intantum  durus 
est,  ut  omnia  metalia  confringat,  et  ipse  non  con- 
fringatur  ab  uilo.  Unde  a  Graecis  indomabilis  dicitur. 
Ab  hoc  adeunante  induratum  est  cor  Pharaonis,  ne 
dimitteret  populum  Dei  {Exod,  vii  et  seqq,).  Et  quia 
habuerunt,immo  posueruntcor  suum  adamanlem, 
propria  voluntate  cordis  dnritiam  suspicientes,  ne 
audirent  verba  Domini,  qusB  misit  in  spiritu  suo, 
id  est,  in  Spiritu  sancto  per  manum  prophetarum 
priorum,  Isaiae,  Osee,  et  caeterorum,  qui  mundas 
habuerunt  manusquos  ante  captivitatem  fuisse  ma- 
nifeslum  est :  idcirco  ad  magna  peccata,  magna 
facta  est  indignatio,  et  Domini  verba  completasunt, 
par  pari  referentis,  ut  sicut  illi  ambulaverunt  ad 
eum  perver8i,etipse  adversumeos  perversus  ince- 
deret,et  non  audiret  verba  (a)  inclamantium,  quiaet 
illi  verba  Domini  surda  aure  contempserint.Quam- 
obrem  et  dispersit  eos  per  omnia  regna  qu»  ne- 
sciunt,  Asayriorum,  et  Gbaldsorum,  Medorum,  at- 
que  Persarum,  et  gentium  cseterarum,  qus  his 
imperiis  subjacebant,et  in  quarum  terris  disseminati 
sunt.  Et  omnis  Judaea  deserta  eat,  eo  quod  nullum 
faabuerit  habitatorem,  et  non  esset  in  ea  transiens 
et  revertens.  Et  terram  qu®  favus  erat  prae  omnibus 
terris  el  propter  abundanti»  multitudinem  lacte  et 
mellemanabat,verterunt  in  solitudinem.Possumus 
hsc  et  ad  eos  referre,  qui  in  Ecclesia  delinquentes, 
projecti  sunt  de  terra  confessionis  ;  quia  noluerunt 
audire  Dominum,et  verterunt  ad  eum  scapulam  re* 
cedentem,  et  aures  suas  aggraverunt,  et  cor  po- 
suerunt  ut  adamantem.Et  factaest  super  eos  indi- 
gnatio  8S7  Domini,  et  dispersi  sunt  per  omnia 
regna  vitiorum,  et  desolata  est  terra  eorum,  vel  ani- 
ma  vel  corpus,  non  habens  habitatorem  Dominum, 
nec  in  se  spiritum  revertentem.  Et  terra  quondam 
desiderabiiis,  qus  erat  hospitium  Trinitatis,  versa 
est  in  desertum,  habitationemque  draconum.  QuaQ 
plana  sunt,  velociter  transeamus,  ut  in  obscurig 
spatium  disserendi  sit:nonenimIongosflorente8que 
tractatus  in  quibus  plausibilis  ludit  oratio^sed  com- 
mentarios  scribimus,  quorum  officium  est,  prsterire 
manifesta,  obscura  disserere. 

(Gap.  VIII.  —  Vers.  1  seqq.)  Et  factum  est  verbum 
Domini  exercituum,  dicens  :  Hxc  dicil  Dominus  exer' 
cituum  :  Zelatus  sum  Sion  zelo  magno,  et  indignatio- 
ne  magna  zelatus  sum  eam.  Hasc  dicit  Dominus  exer' 
cituum  :  Reversus  sum  ad  Sion,  et  habitabo  in  medio 
Jerusatem  :  et  vocahitur  Jerusalem,  civitas  veritaiis ; 
et  mons  Domini  exercituum^  mons  sanctificatus,  LXX : 
Bt  factus  est  sermo  Domini  omnipotentis,  dtcens  : 
Hmc  dicit  Dominus  omnipotens  :  Zelatus  sum  Jerusa- 
lem  et  Sion  zelo  magnOy  et  furore  (b)  maximo  zelatus 


A,  sum  eam,  Hasc  dicit  Dominus  mniptftmu  :  BsveHut 
ad  Sion,  et  habitabo  in  medio  JerusaUm  :  et  it»c»- 
bitur  Jerusalem  dvitas  vera,  et  mons  Domini  ommp(h 
tentiSf  moris  sanctus,  Quod  Dominus  Jerusalem,  id 
estylsraeliticum  populum  in  solitudine  iastar  uxoiis 
acceperit,et  jacente  min  idololatri»  sanguine»  ope- 
ruerit  pallio  8uo,et  amore  coluerit  maritali»  in  Eze» 
chiele  (Cap.  xvi)  plenius  diseimus,  qu»  postea  ai- 
milam  comedens,  et  mel,  et  oleum,  et  vestibus  or- 
nata  pulcherrimis,  et  habens  ex  largitate  vir  omnit 
ornamenta  gemmarum,  fornicata  est  Cttm  Assyrii* 
atque  Ghaldffiis,  et  audivit  a  Domino  :  Sicut  despif 
cit  uxor  virum  suum,  sic  despexit  me  domus  Israd 
{Jerem.  iii).  Gaptivitati  autem  tradita  ei  illQsa  ab 
amatoribus  suis,  et  pristino  decore  nadata,  pott- 

|.  quam  divaricavit  pedes  suos  omni  tranaeuQtiv  et 
poHuta  est  usquead  verticem»memor  pristinai  ieli- 
citatis  (c)  ingemit :  Revertaradvirummeutn,prid>r§m: 
quia  melius  mihi  erat  tunc  quam  nunc  {Oset  ii,  l)s 
Quam  ille  suscipienset  rursum  habensio  coigugiOt 
cui  prius  dixerat :  Nan  irascar  Ubi,  et  %elm  mmu 
MH  recessit  a  te  (Ezeeh,  xvi),  nuno  loquitur :  Zeta- 
tus  sumSian  zelo  magno,  et  indignattons  moffna  %4latns 
sum  eam,  Quantum  prius  indig^atus  num^  qaod  a 
muitis  amatoribus  deturpata  est,  et  nQaoulaTit  to- 
rum  meum  :  unde,  et  tradidi  eam  amatoribue  sai», 
nequaquam  ut  sub  marito  adulteram,  sed  ut  aoor- 
tum  et  vile  mancipium,  et  in  lupanaribua  prostita- 
tam  :  tanto  nunc  amplius  ad  eam  rever&ut  aum ; 
quia  egit  pGenitentiam,  et  «dificavit  templum  meum 
in  quo  habitabo  in  medio  iIlius.EIt  vocabituroivitai 

G  veritatis,  quas  anteadicebatur  urbs  mendacii,de  qoa 
et  in  Isaia  scriptum  est :  Veritas  dormivit  [AL  dar* 
mitavit]  in  ea  :  nunc  autem  homiddae  (Isai.  ii^  2i)« 
Vocabitur  autem  et  mons  Domini  eoiiupolentit- 
mons  8ancti6catus,in  quo  temploinstaurat^.imme 
lantur  victim»,  csremoniarum  ordo  eervatiuNHM 
juxta  historiam.  Gsterum  nuUi  dubiumoet,Sionet 
Jerusalem,  speculam  et  visionem  pacia^posee  aooi- 
pi  animas  fidelium,  quibus  cum  peccaverint,iraUia 
Dominus  tradit  eas  captivitati,  ut  qu»  Deum  per 
bona  prosperaque  non  senserant^per  mala  sentiaal 
et  adversa.Gumque  egerint  poeuitentiamy  rsveitetar 
Dominus  ad  Sion,  et  habitabit  in  medLO  Jemsaleaiy 
quam  unam  atqueeamdem  intelligimusoivitateBMt 
in  quibus  ante  regnabant  vitiorum  peocatonim^pie 

0  mendacia,  postea  Gbristus  veritas  commorelHtur. 
Et  mons  Domini  exercituum  vocabitur  mooa 
ctus,  de  quo  dicitur  :  Qui  confidunt  in  Denunom 
mons  Sion  (Ps,  cxkii,  1).  Et  :  Magnus  DonmMS  ot 
laudabilis  nimis,  in  civitate  Dei  nostri  tn  monte  toHCto 
suo  (Ps.  GXLii,  1).  De  quo  Isaias  Micfaseasque  clami- 
tant :  In  novUsimo  dierum  erit  m0ns[d)  Doeninipmh' 
parcdus  in  vertice  moniium,  et  sublinas  supor  oaUn, 
et  fluent  ad  eum  omnes  populif  ei  prosperahunt  gentes 
multx,  et  dic^nl :  Venite,  ascendamus  in  montem  Ah 


fa|  Ma.  Regin.,  verba  incantantium,  (c)  Fortasse  verius  in  eodem  ms.  iiig^iniaaiy  pro 

(h)  Regin.  ms.  furor e  magno ^uxt&  GraBC.(X£YaXt|i;      ingemit. 
et  mox  reversus  sum  pro  reveriar,  \d)  la  aliis  libriSy  mons  demus 


«4M 


GOMMENTARIOliUM  IN  ZACRAUAM  LIB.  U.  GAP.  TIII. 


I4M 


(,  Had  iomum  Dei  jaeob  (Itai.  ii,  2,  3  ;  Mieh.  A  B).  Hi  tenebunt  pr»  dierum  multitudine  virgM  •! 

baculos  in  manibua  euie,  et  dioent  ad  diecipuloa  : 
Quid  vuUis  f  in  virga  veniam  advottan  in  spiritu  /^n»- 
taiis  et  mansuetudinis  (I  Cor,  iv,  21)  ?  Qui  enim  de 
labiis  8uis  profert  Bapientiam,virga  percutit  vimm 
(6)  excordem.  El  e  contrario  :  Quiparcitbacuh  suo 
odit  fUium  suum:  qui  auiem  diligenter  corripit^diligit 
(Prov.  zui,  24).  Et  non  eolum  8ene8,8ed  anus  quo- 
que  sedebunt  in  plateis  Jerusalem  :qua8  Paulus 
apostolico  ore  describens  :  Honoray  inquit,  viduas 
qux  vere  viduss  sunt,  Et  in  alio  [Al],  eodem)  loco  : 
Vidua  eligatur  non  minus  annorum  sexaginta,  qttm 
fuit  unius  viriuxor^tn  bonis  operibus  habens  iesHmO' 
nium  :  si  educavit  liberos^  si  recepii  hospilio,  si  san- 
etorumpedes  lavit,si  in  tribulationibus  positis  minis^ 
reUnenSj  prae  multitudine  dierum:  etplate^e  civitatis  n  travitf  si  omne  opus  bonum  persecuta  est  (1 7tm.  ¥,3, 


ly^  1»  2).  De  boc  monte,  et  de  bac  civitate,  et  apo* 
^tolus  Paulu8(sitamenin  suscipiendaEpistola,Gr»« 
eorum  auctoritatem  Latina  lingua  non  respuit)  sa« 
erata  oratione  disputans  ait :  Accessistis  ad  montem 
Sion  el  civitatem  Dei  viventis,  Jerusalem  ca^lestem,  et 
muUorum  angelorum  mUlia  et  Ecclesiam  primitivo» 
rumy  qui  scriplisunt  in  cmtis  {Heb.  xii,  22). 

(Vers.  4.  5.)  Hsec  dicit  Dominus  exercituum,  Ad* 
fmc  MO  habitabunt  senes  et  anus  in  plateis  JerU'- 
eatem^(a)viri  baculus  in  manu  ejus  prge  muttitudine 
dianm.  Et  palatex  civttatis  complebunlur  infantibus 
0t  puellis,  Uidentibus  in  plateis  ejus.LKX  :  Hssc  dicit 
J^ominus  omnipotens  :  Aduc  sedebunt  senes  et  anus  in 
Jerusalem  unusquisque  in  manu  virgam  suam 


nptebuMiur  puerisetpueUis,tudentibus  in  plateisejus 
Tanta,  in((uit,  erit,  reverso  me  in  8ion,et  babitan- 
te  in  medio  Jerusalem,  rerum  omnium  prosperitas 
•tbellorumquiesatquetranquillitas,  ntnullo  boste 
remanente,  usque  ad  ultimam  atatem  in  utroque 
eezu  senilis  etas  perveniat,  et  trementes  artus  ba- 
colo  regente  sustentent.  Plate»  quoque  civitatis  im- 
pleantur  pueris  puellisque  ludentibus.  Hoc  autem 
fleri  solet,  quando  securitaa  et  profunda  pax  ur« 
biiuxi  eet»  ut  gaudium  civitatum.lusibus  et  cboreis 
lAl.  chorie]  atas  lasciva  concelebret.  Quod  si  refe- 
nmuB  ad  Eoclesiam,  de  quadicitur  :  Gtoriosa  dicla 
ssml  de  te,  dvitas  Hei  (Ps.  lxxxix),  2)  :  Et  :  Ptumi- 
flMi  impetus  Ijetificat  civitatem  Dei:sanctificavit  taber- 
ma$utum  suum  altissimus  :  Deus  in  medio  ejus  ntm 


9,  10).lstiusmodi  senes  et  anus  sedebunt  in  plateis 
Jerusalem,  et  tenebunt  baculos  in  manibus  8uis,et 
plate»  civitatis  complebuntur  pueris  et  puellis  lu- 
dentibus.  Isti  sunt  pueri  et  puella,  senes  et  juve- 
nes,  quos  Psalmista  ad  cantandum  Domino  cohor- 
tatur  dicens  :  Juvenes  et  virgines  senes  cum  juniori- 
hus  laudent  nomen  Damini{Ps.  cxlviii,  82).Et  Joan- 
nes  evangelista  atque  apostolus  :  Scribo,  inquit, 
vobis  peri,  quoniam  dimittuntur  vobit  peccata  prO' 
pternomenSalvatoris  :  Scribo  vobis,  patres,  quia  co- 
gnovistis  eum  qui  a  principioest  (I  Joan.  n,  12,  13)« 
Et  de  bis  Salomon  in  Proverbiis  loquitur  :  Et  det 
innoeentibus  versutiam  :  puero  autem  jrnnUni  sensum 
et  inteltigentiam.  Et  rursum  :  Audite  pueri^  diseipli- 
nam  patriSy  et  attendite  ut  cognoscaJtis  inteltigentiam 


mnttmebitur  (Ps.  xlt,  45),  quis  poterit  ambigere  ^  (Prov.  i,  4,  8).De  bis  pueri8,virgunculis  ac  pueliis. 


plateas  BoclesieB  esse  virtutes,  in  quibns  sapientia 
egit  fidooialiter  etin  murorumsummitatibuspraadi- 
oe4ur?  Unde  et  ad  Dominum  Psalmistaconclamat: 
Latum  mandatum  tuum  vehemewter  (P«,  gxviii,  96). 
la  his  pleteie  Dominum  Salvatorem  sponsa  perqui- 
reos,  loquitur  in  Gantico  oanticorom:Cimmrgramel 
aiMU^  eivitatem  in  foro  et  m  plateis  ejus,donec  in- 
vemam  eum  quem  ditexit  anima  mea  {Cant.  iii,  2). 
Hehitahunt  igitor,  vel  sedebunt,  senee  et  anus,  de 
qoihoa  scriplum  est(si  cui  tamen  placet  librum  re- 
cjiiere) :  Senetus  honorabiiis,  non  multi  temporis.nec 
nsmiero  annorum  sestimabUis  (Sap.  iv.  8).  Gani  au- 
tem  sont  hominom  prodentia,  et  senectos  vita  im- 
aieeolata:de  qoibos  et  DominosloqoitoradMoysen 


et  qoadragesimos  quartus  psalmu8,ilef<liieen(ttr,in- 
quit,r0yt  virgines  post  eam.JuxiSiquod  scriptumest: 
Exsultrverunt  et  Isstatse  suntfitias  Judse  in  omnibusju» 
dioiis  tuis.  Domine  (Ps.  xcvi,  8).Qus  com  audierint 
ab  Apostolo  ;  Gaudete,  iterum  dieo  gaudete  (Philip, 
iv,4),mentis  l»titiam  gestu  corporis  indicabunt,  et 
tripudiante  saltatu,  dicent  cum  David  :  Saltabo  et 
ludam  in  conspectu  Domini  (II  Meg.  vi,  22), 

(Vers.  6.)  Htec  dicit  Dominus  exercituum:  Si  dij- 
ficite  vibebitur  in  oculis  retiquiarum  populi  hujus  in 
diebus  illis,numquid  in  oeulis  mei  diffidle  eritf  dicit 
Dominus  exercituum  f  LXX:Hxc  dicit  Dondnus  omni 
potens:Si  impossibite  erit  eoram  reliquiis  poputi  hujus 
841  tfi  diebus  iltis  :  numquid  et  coram  me  impossi 


iknstitue  tecum  septuaginta  senes^quos  ipse  nostiqmo-  D  ^^^  ^'^  ^  ^^  Dominmsomnipotens.Per  singula  ver- 


niam  sanes  suMt  {Num.  xi,  16);  quamobrem  et  ante 
Abreham  nuliua  appellatos  est  senex,de  qoo  sori- 
IKboi&  legiflaua  ;  Defieiens  Abraham  mortuus  est:  nii- 
tritus  in  senectute  bom^  senex  et  ptenus  dierwm  (Gen. 
Xf^f,  B)*  QhNrie  enim  senom  cani  sont  de  qoibue 
dioitor  :  Gani  kominis  840  saqientia  ejus  (Sap,  iv, 

(«)  Unus  ms.S,AlbinlAndeffaven8i8,quem  laudat 
IfaitiiuajQe  in  Notis  ad  Eueronymiam  Latinam 
iliicfprstetioiiem»  in  reeto  wr  legit,  qoam  ipse  ibi 
lectionem  retinoit,  probatqoe  ex  Hehreoidio- 
mate. 

(6)  Pro  excordem,  ono  verbo.retinoit  Martianaus 
menifesto  errore  duobus  verbis,  ex  corde,  oom  st 


ba  atque  sententias  quibus  Israeli  prospera  et  pro 
rerum  magnitutinepene  incredibilia  promittuntur, 
propbetaproponit :  ifa?^dtct7  DtmitntM  omnipotens, 
alio  sermone  hoc  loquensrNe  putetis  mea  esse  qua 
spondeo,  et  qoasi  homini  non  credatis  :  Dei  sont 
promissa  qoea  replico.Sopra  dixerat,  anos  et  senes 

Victorins  antea  Brixiaoorum  codicum  ope,  veeoT' 
dem  restituissetfCui  et  iliud  notatum  est,  noo  teeti- 
monium  inveniri  in  GraBCo  apud  LXX.  ProVt  x,' 
"Oc  ix  y(gikifa^  itoofipti  (xo^fav,  |5A65(|>  xuicrei  MpoL 
dbcdcpotov,  cujns  ioco  nos  m  Vulgata  editione  legi- 
mus  :  In  tabjis  safientis  invenitur  sapterdia^et  virga 
in  derso  ejuSf  qui  inmget  eorde. 


1467 


8.  EC8BBII  HIBRONTMI 


1MB 


in  plateis  esse  Be88uroB,et  pro  temporiB  longitudine 
baculos  manibus  retenturos,  arctandas  plateas  ho- 
minum  multitudine,  pueros  acpuellas  quasi  in  fes- 
tis  diebus  choros  ducere,et  exstruendam  Jerusalem 
atque  in  statum  felicitatis  pristinse  restituendam. 
Hoc  reliquiis  populi,  qu®  de  captivitate  Yenerant, 
videbatur  incredibile,  cernentibus  urbem  penitus 
destitutam,  murorum  ruinas,  combustos  parieles 
manus  Babylonias  ostentare,  idcirco  cousociat :  Si 
vobis  qui  estis  reliqui»  captivi  populi,  vel  difOcile 
vel  impossibile  videtur  esse  quod  spondeo,  ut  in 
diebus  illis  quibus  sdificanda  est  Jerusalem,  tanta 
felicilas  sit  :  nunquid  in  conspectu  Domini  autdif- 
iicile  erit,  aut  impossibile,qui  heec  futura  meo  ore 
promittit  ?  Qux  enim  apudhomines  impossibiliasunt 
apud  Deum  possibilia  sunt  (Malth.  xix,  26),  Hsc 
persecutionis  tempore  in  Ecclesiis  Ghristi  expleta 
conspeximus,quando.in  tantam  rabiem  persecuto- 
rum  feritas  excitata  est,  ut  etiam  conciiiabula  no- 
stra  deslruerent,  divinos  libros  ignibus  traderent, 
omnes  insulae,  metalla,  carceres.  confessorum  et 
martyrum  catenatis  gregibus  implerentur.  Quis  eo 
tempore  crederetrursum  Ecclesias  coDstruendas  ab 
bis  ipsis  qui  ante  de8truxerant?non  quod  iidem  ho- 
mines  fuerint^sedquod  eadcm  regalis  potestas  qu8B 
prius  sedebat  in  insidiis  cum  divitibus  {PsaL  x\ei 
quasi  ex  senatus-consultnChristinomenconabatur 
exstinguere,  nunc  expensis  reipublicae  Ecclesiarum 
basilicas  exstruat,  et  exaltet  summa  fastigia,ut  non 
Bolum  laquearia  et  tecta  fulgentia  auro  decoret ; 
sed  parietes  diversi  marmoris  vestiat  crustis.  et  di- 
vinos  libros  quos  prius  tradebat  incendio,nunc  de- 
auratos  et  purpuratos,  et  gemmarum  varietate  di- 
stinctos,  in  cuetodiam  Romani  veneretur  status. 

(Vers.  7,  8.)  Hssc  dicit  Dominus  exercituum  :  Ecce 
ego  salvabo  populum  meum  de  terra  Orientis^  849 
et  de  terra  occasus  solis,  Et  adducam  eos,  et  habita- 
bunt  in  medio  Jei*usalem  :  et  erunl  mihi  in  populum, 
etego  ero  eis  in  Deum^in  veritate  et  in  justistia,{a)LXX 
similiter.  Haec  Judaeorum  alii  dicunt,  post  Zoroba- 
bel  et  Nehemiam,  sedificato  tempIo,et  muris  civita- 
tis  exstructis  et  statu  Judaico  restituto,  u  Macha- 
b»is  et  diversis  principibus,qui  usque  ad  Herodem 
rexere  Judaeam  esse  completa.  Alii  in  consumma- 
tione  mundi  sub  Christo,  quem  frustra  praestolan- 
tur,  explenda  commemorant.  Nos  autem  et  illo 
tempore,  id  est,post  Zorobabel  etNehemiam,  dici- 
mus  ex  parte  completa  et  quasi  in  typis  et  imagi- 
nibus  praecessisse,  quando  populus  reductus  est  de 
captivitate,  et  habitavit  in  Jerusalem,et  Dei  popu- 
lus  appeilatus  est,  et  rursum  Dominus  vocatus  est 
Deus  eorum;  nequaquam  in  mendacio  etiniquitate 
sed  in  veritate  et  justilia.  Et  nunc  plenissime  sub 
Domino  Salvatore  in  Ecclesia,  id  est,  in  vera  Jeru- 
salem  promissionem  rebus  expleri,maximequia  di- 
citur  :Ecce  ego  salvabo  populum  meum  de  terra 
Orientis,  et  de  terra  OccidentiSf  de  quibus  et  Domi- 


A  nuB  in  Evangelio  loquebatur  :  Multi  de  Oriente  d 
Occidente  venient,  et  accubabunt  in  regno  coslarum 
cum  Abraham,  Isaac,  et  Jacob  {Matt,  viii,  11).  It 
multo  unle  Psalmista  promiseratydicens  :  Deu$  deo 
rum  Dominus  locutus  est^  et  vocavit  terram,  Ab  artu 
solis  usque  ad  occasum,  de  Sion  decor  pulekritudims 
ejus  {Psat,  xux,  1,  2).  Veniet  enim  ex  Sion  qui 
eripiat  et  evertat  iniquitates  a  Jacob  quando  ab 
Orioute,  et  Occidente  incensum  ofTertur  nomini 
Domini  in  omni  loco,  et  sacrificium  mundum,  ne- 
quaquam  in  victimis  veteris  Testamenti,  sed  io 
sanctitate  evangelic®  puritatis,  de  quo  incanso  et 
alibi  legimua  :  Dtrigatur  oratio  mea,  sicut  inccnsum 
in  conspectu  tuo  {Ps,  cxl,  2,  3).  Et  quod  sit  hoc  in- 
oensum,  sequens  sermo  demonstrat  :  Elevatio  mo- 

P  itttum  mearum  sacrificium  vespertinum,  Postqnam 
enim  de  virga  Jesse  pullulavit^  qui  dominaretur 
gentibus  et  in  ipso  gentea  sperarunt  {Rom.  xv),  et 
de  Oriente,  et  de  Occidente,  tam  primus  populos 
quam  novissimusin  Dominum  crediderunt,et  factos 
est  grex  unus  :  tunc  ad  laetitiam  omnes  provocats 
sunt  nationes,  et  concitat»  ad  gaudium,  propheta 
dicente  :  Laetamini,  gentes,  cumpopulo  ejtu  (P«.xxi, 
28).  Juxta  443  iliud  quod  alibi  scriptum  est  :  Atf- 
cordabuntur  et  convertentur  ad  Dominum  amnes  fines 
terrsSf  et  adorabunt  coram  eo  universse  familise  gen^ 
tium.  Quodque  sequitur  :  /n  veritate  et  justitia^  hoc 
aignificat  quod  veteris  Legis  umbra  discedat,  et 
Evangelii  veritas  veniat,nequaquam  in  justitta  Ju- 
dseorum,  sed  in  justitia  Ghristiana:  ipse  enim  Do- 
minus  veritas  est  atque  justitia  de  quo   legimns : 

C  Veritas  de  terra  oria  est,  et  justitia,de  cxio  praspexU 
{Psal,  Lxxxiv:  12).  Unde  et  in  quarto  decimo  psal- 
mo,  justitia  simul  et  veritas  nominantur  .*  Qui  am' 
butatsine  mucula  et  operatur  justitiam,  et  loquitur 
veritatem  in  corde  suo, 

(Vers.  9).  Hxc  dicit  Dominus  exercituum :  Gof»- 
fortentur  manus  vestras  qni  auditis  in  diebus  his  ser- 
mones  iilos  per  os  prophetarum  in  die  quofundala  est 
domus  Domini  exercituum  ut  lemplum  aedificartiur 
Septuaginta  pro  Domino  exercituum,  Dominum  om- 
nipotentcm  caetera  similiter  transtulerunt.  iEdifica- 
to  templo  sub  Zorobabel  et  Jesu  in  qnarto  enim 
anno  Darii  regis^  quarta  die  mensis  noni,  qui  ap- 
pellatur  casleu,  haec  universadicuntur  quandojam 
templum  fuerat  exstructum)  iidem  propbetae  Ag- 

jQ  gaeus  et  Zacharias,  qui  ut  aediflcaretur  et  daces  et 
populum  fuerant  cohortati,  nunc  cohortantnr  eoB, 
ut  ex  priorum  veritate  bis  qusin  Cnturum  promit- 
tuntur^  accommodent  fidem,  et  confortent  mannB 
suas  nequaquam  Medorum  impetum  et  impedire 
cupienlium  per  circuitum  nationum  insidias  formi- 
dantes  :  et  confortentur  per  os  prophetarum  exdle 
quo  templi  fundamenta  sunt  jacta  usque  ad  diem 
quo  supersedificatum  est  templum,  et  audiantqos 
sequuntur.Breviter  explanamus  historiam  quidqoid 
de  Jerusalem,  et  de  templo  dicitur  Bpiritualiter  ad 


(a)  Quffi  deerant  verba,  LXXsimititery  nostri  mss.  BufQciunt. 


1469 


COMMENTARIOHUM  IN  ZAGHARIAM  LIB.  II.  CAP.  VIII. 


1470 


Bcclesiam  referentes,  in  qna  confortantur  manuB  A  proclamentem  :  Unwqutsque  accipiet  propriam  mer^ 


per  bona  opera,  et  fundantur  domus,  quando  fidci 
Ihndamenta  jaciuntur,  templumque  exstruitur, 
qaando  multitudo  credentium  roboratur,  et  ita  vi- 
vit,  ut  templum  Dei  esse  mereatur. 

(Vers.  10.)  Siquidem  ante  dies  illos  merces  homi- 
nmm  non  eraty  nec  merces  jumentorum  erat,nequein' 
troeunti  et  exeunti  erat  pax  prx  tribulatione :  et  di- 
misi  omnes  homines  unumquemque  contra  proximum 
Muum.  844LXX :  Quia  ante  dies  illos  merces  ho- 
minum  non  erit  in  lucrum^  et  merces  jumentorum 
non  subsistet,  et  egredienti,  et  ingredienti  non  erit 
pax  prae  tribulatione :  et  emittam  omnes  homines 
uuumquemque  ad  p^oximum  suum.  Septuaginta  ad 
futurum  tempus  omnia  retulerunt,  sed  melius  ad 


cedem  juxta  opus  suum  (I  Cor.  iii,  8). 

(Vers.  11,  ^2.)  Nunc  atUem  non  juxta  dies  priores 
ego  faciam  reliquiis  populi  hujus,  dicit  Dominus  exer- 
cinuum;  sed  semen  pacis  erit.  Vinea  dabit  fructum 
suum :  et  terra  dabit  germen  suum  :et  cceli  dabuntro- 
rem  suum  :et  possidere  faciam  reliquias  popuH  hujus, 
universa  hapc.  LXX  :  Et  nunc  non  juxta  dies  priores 
ege  faciam  reliquiis  populihujus,  dicitDominus  omni- 
potens :  sed  pacem  monstrabo.  Vinea  dabii  fruclum 
suum :  et  terra  dabit  germina  sua  :et  ccelumdabit  ro- 
remsuum : etpossidere faciamreliquiaspopuli  mei  hsec 
omnta. Priusquam  domusDei  fundamenta  jacerentur 
et  6Bdificareturtemplum,merces  hominum  non  erat, 
nec  merces  jmentorum,  nec  prae  tribulatione  et  an- 


prsteritum,  ut  in  Hebraico  habetur^  et  (a)  exposi-  g  gustiapaxintroeuntibus,etexeuntibus,etomnesho- 


tionis  veritas  approbabit.Antequam  fundaretur  do- 
mus  Domini,  et  aedificaretur  templum  Domini^om- 
nis  labor  vesterirrilus  fuit.  Ettam  homines  quam 
jamenta  in  agricultura,  in  mercimoniis,  operibus- 
que  diversis,  cassis  conatibus  frustrabantur :  foris 
adversarii,  domi  seditio  turbabant  pacem,  et  erat 
abique  (b)  justitium  ab  bellorum  frequentiam,etin- 
flidias  domesticas,  dum  nec  frater  fratri  exhibet  fi- 
dem,  et  omnis  est  inimica  propinquitas.  Hunc  sen- 
8um  aliis  verbis  Aggaeus  propheta  comprehendens 
ait :  Et  nunc  ponite  eorda  vestraa  die  hac  et  supra : 
antequam  poneretur  lapis  super  lapidem  in  templo  Do- 
fvttite.  Cum  accederetis  ad  acervum  viginti  modiorum 
et  fierent  decem  :et  iniraretis  ad  torcular,ut  exprime- 
retis  quinquaginta  lagenaSj  et  fiebant  viginti.Percussi 


minesintersehostili  odiodissidebant.  Nunc  autem 
quiajamdomusDominifundamentajactasunt,ettem 
plum  sedificatum  est,nequaquam  faciam  ut  prius  fece 
ram  hisquidecaptivitateBabyloniasuntreversi ;  sed 
erit  ubique  pax  et  gaudium  et  ariditatem  acfamem 
pristini  temporis  futura  abundantia  compensabit. 
Vinea  enim  dabit  fro^tum  suum,  et  torcularia 
omnia  comp]ebuntur,terra  IsBtis  segetibusvestietur, 
et  irrigantibus  pluviis  ac  rore  nocturno,  omniapul- 
lulabunt :  universa  quae  dixi^  faciam  (d)  reliquiis 
populi  mei  possidere :  fundamenta  domus  Do- 
mini  jacta  sunt,  et  templum  extructum  est.  Hffio 
eadem  et  Aggsus  propheta  eodem  tempore  loquitur, 
qui  supra  dixerat  Percussi  vos  vento  urente  et  auri- 
gine  et  grandine  omnia  opera  manuum  vesirarumt 


vos  vente  urenic  et  aurigine,  et  grandine  omnia  opera  ^  postquam  templi  fundamenta  sunt  jacta :    Ponite^ 


manuum  vestrarum.,et  non  erat  in  lobis  qui  revertere- 
iur  ad  me^  dicit  Dominus  (Agg.  ii,  16  seqq) :  quod 
et  in  Ecclesia  et  in  unoquoque  credentium  accipere 
possumus.  Siquidem  antequam  domus  Dei  in  nobis 
fundamenta  jaciantur,  et  ffidificemurtemplum  Deo, 
et  audiamus  de  Apostolo  :  Vos  estis  templum  Dei  : 
et  Spiritus  sanctus  habitat  in  vobit  (II  Cor.  vi,  16), 
quidquid  boni  operis  habere  videbamur[/l/.  videa- 
mar],  sive  rationales,  qui  appellanturhomines,  si- 
ve  simplices,  qui  jumenta  dicuntur  homines  enim 
et  jumenta^  inquit,  salvos  facies,  Domine  (Ps.  xxxv, 
7),  mercedem  non  habet  apud  Deum,et  sunt  in  no- 
bis  bella  atque  discordiffi,  et  ubique  tribulatio  et 
flinepace  Ghristi,  quam  ad  Patrem  vadens^aposto- 


inquit,  in  corda  vestra  exdie  istaet  in  futwum,  a  die 
vicesimo  quarto  noni  mensis :  a  die  quofundamentaja' 
cta  sunt  templi,  ponite  super  cor  vestrum.  Numquid 
jam  semen  in  germine  est :  et  adhuc  vinea  et  ficus  et 
malogranatum  et  lignum  olivse  floruit  ?  Ex  die  ista 
benedicam,  et  rursummovebocmlumpariteretterram 
(Agg.  II,  19  seqq.)  Dicamus  et  aliter,  coeptam 
super  Ecclesiaexplanationem  sequentes.Priusquam 
fldem  Ghristi  quis  recipiat,  et  in  eo  Spiritus  sancti 
846  fundamenta  jaciuntur,  nullus  audire  poterit, 
est  merces  operi  tuo.  Sive  ille  Judffius  sit,  sive  hffi- 
reticus,  sive  gentilis  :  quidquid  boni  operis  feoerit, 
nisi  in  nomine  Ghristi  fecerit,  mercedem  sui  boni 
operis  non  habebit.Videmus  hffireticorumvirgines, 


lis  dereliquit  Joan.   xiv),    impleturque  in    nobis  D  pbilosophorum  rigorem  Judffiorum  in  escarum  va- 


Domini  sententia  :  Inimici  hominis,  domestici  ejus 
{Mich.  vii,  6).  Omnis  enim  frater  supplantatione  sup- 
plantat  ;et  omnis  amiens  fraudulenter  incedit,(c)  et  vir 
fratrem  suum  deridet  etveritatem  non  loquitw\didi' 
cit  lingua  eorum  loqui  mendacium  (Jerem.  ix,  4), 
Quod  si  convertamup  ad  Christum,et  templum  ejus 
845  efllciaraur,    statim    audiemus    Apostolum 


rietate  observantiam  ;  et  tamen  dicimus  [Ab.  dici- 
tur],  juxta  Aggffium,  quod  comedant,  et  non  sa- 
tientur:  bibant,  et  non  inebrientur:  operiantur,et 
non  caleflant :  et  qui  mercedes  congregat,  mitfat 
eas  in  pertusum  sacculum  (Agg.  i).  Postquam  vero 
fidem  Ghristi  receperint,  et  illi  et  hiqui  inEccIesia 
fuerant  peccatores^  et  pro  magnitudine  delictorum 


(a)  Victor.,  et  in  expositionis  serie  veritas,  etCi 
(6)  In  aliis  Whris  justitia,  in  aliis  ffique  malejur- 
gium.  Notum  quippe^j^ublicum  luclum,seu  malum, 
et  publici  juris  cessationem, yu^^t^ium  dici. 


(c)  Verba,  et  vir  fratrem  suum  deridet,  ad  nostro- 
rum  m  ss.  fidem  interseruntur. 

(d)  Antea  evBifaciam  populimeireiiguiaspossider^ 
Nostri  mss.  emendant. 


i471 


S.  BUSESII  HIBRONTBU 


IIB 


capiivitati  huju«  mandi  traditi,  et  Babylonio  igoe  A  SieiU  eogittm  vi  affiigerem  voit  tum  ad 


provocasieut  me  paires  vestri,  ditit  iMmimu,  d  m 
tum  miseiiw :  sic  conversus  cogitavi  in  diehus  istu^ 
benefaciam  Jenualem  et  domui  Juda :  notite  tmen. 
LXX  ;  Et  erit,  sicut  eratis  in  maledictione  iater  |ea-. 
ies  domus  Juda  el  domus  Israet :  sic  salvabo  m,  a 
eriiis  in  benedictione :  confidite  et  confortammi  a 
(b)cordihus  vestris.quiahaecdicUDominus  omsupittm: 
Sicut  cogitavi  ut  affligerem  vos  in  eo  quod  me  eiin' 
cundiam  provocassent  patres  vestri,  dieU  Demm 
omnipotens^  et  non  me  pcenituil :  sic  paratus  sm  i 
cogitavi  in  diebus  istis,  ut  henefadam  Jerumlm  4 
domui  Juda :  confidite.  Hcc  poat^Bdificationea  tei^ 
pli  futura  promittit,  ut  aicuieraDt  io  cunoiia  |i^ 
tibus  in  maladictionem  et  in  8ibiluai«  et  in 


combusti,  et  audierint  Dominum   pradicantem  : 

Spiritus  Domini  super  me,  propter  quod  unxit  me  : 

evangeliiare  paupenbus  misit  me :  prxdicare  eaptivis 

remissionem^  et  cxcU  ut  videant :  sanare  eos  qui  con^ 

trito  sunt  corde{lsai.  lxi,  2),  et  completum  fuerit 

in  eisillud  quod  per  Amos  dicitur;  Convertam  po- 

puli  mei  Israel  captivitatem,  et  xdificabunt  civiiates 

dissipatas,  et  piantabo  eos  {Amos,   ix,  14),  tunc  in 

diebus  illis  orietur  justilia  et  multitudo  pacis  [Psal. 

Lxxi).  Yinea  dabit  fructum   suum,   qus   dicit   in 

Evangelio :  Ego  sum  vitis^  vos  rami,  Omnem  ramum 

qui  manet  in  me,  mundat  l*ater,  ut  majores  fructus 

afferat  [Joan.  iv,8}.  Cumque  mundati  fuerint  rami 

ejus,  id  estfflagella  et  propagine8,et  gemmantibus 

oculis  spem  futurorum  coeperint  fructuum  polliceri  ^  plum,  domus  Juda,  et  domua  larael  (d<i«  videlifliL 

ut  Jmpleatur  illud  quod  scriptumest  ^rifiea^/I^rtfit-      "^  ^*  *-•!----%  -?  «     x__  .*„__.._-.  _^ 

tes  dederunt  odorem  \Cant.  ii,  13);  tunc  pendentes 
botros  coloravit  sol  justitis,  ut  missi  in  tnrcularia 
octavi  et  octogesimi  tertii  psaimi,  qui  pro  tDrcula- 
ribus  inscribuntur,  Domini  calcentur  pede,qui  aa- 
cendit  de  Bosor,  (a  ut  fundat  vinum  quod  Istificat 
cor  hominis.Terra  quoque  dabit  germen  8uum,non 
arida  et  petrosa  et  plena  sentium ;  sed  terra  bona 
qu»  dat  centesimum  et  sexagesimum  et  tricesimum 
fructum  [Maith.  xiii) ;  ut  qui  seminaverint  in  la- 
crymis,  in  gaudio  metant  {Psai,  cxxv.)  Sed  et  cceli 
dabunt  rorem  suum,  de  quibus  in  decimo  octavo 
Psalmo  {Vers.  1)  scriptum  est:  Coeti  enarrant  glo- 
riam  Dei^et  opera  manuum  ejus  annuntiat  firmamen- 

tum.  De  bis  coBlis  in  Deuteronomii  841  cantico  di-  ^  ^ ^ 

citur :  Lxtamini,   cjtli  cum  eo  iDeut.  xxxii,  43),  id  C  cogitavi,  ut  benefaciam  Jeruaalam  etdoaioi  iadk 

est^cum  Domino  Salvatore,quos  prsscivit  et  prAB- 

destinavit  conformes  fieri  imaginis  Filii  sui  (Hom. 

vui),  qui  loquitur  cum  Moyae :  Exspectetur  ut  piu^ 

via  eloquium  meum^  et  descendant  ut  ros  verba  mea 

(Deut.  XXX u,  2).  Resurgent  enim  qui  erant  peccatis 

mortui,  et  suscitabuntur  qui  jacebant  in  sepulcris 

dealbatis,  quae  plena  sunt  ossibus  mortuorum,  et 

lctabuntur  qui  morantur  in  terra.  Et  quaa  sitcau- 

sa  Istitis,  sequens   sermo   demonstrat :  Ros  enim 

qui  a  te  est,  sanitas  eorum  «</.Et  hsc  omnia,pacem 

videlicet  ot  vinearum   fructum,  et  terrarum  abun- 

dantiam,  qus   coelorum   rore   succrevit,  posside- 

bunt  reliquis  populi  mei,  de  quibus   Isaias  loqui- 

tur:  Nisi  Dominus  sabaoth   reiiquisset  nobis  semen. 


et  decem  tribu8),&ic  cum  salvate  fueriat,et 
in  Judsam,  sintomniuoa  benedictio.  Nolite,i]iqa^ 
timere  adversarios  rebellauteB  :  conGdite  vara  m 
qus  per  me  Dominus  poUicetur  ;ft4Wconfoi(flitar 
manus  vcHtrs  :  implete  opera  qu«a  coipistit.  Gub 
ccnfortationis,  Domini  promiaaio  eat  ;lljeip  esm& 
cit  Dominus  omnipotens^  cui  nihil  impoflsibili  e^ 
qui  potest  qui  promiltit,  implere ;  aioot  excQgitHi 
ut  aflligerem  vo8«  et  captivitati  tradereai^  qaia  m 
patres  vestri  ad  iracundiam  provooarunt,^iiMai^ 
misertus  q\xod  LXX  traostuleruDt  o.S  iMTsw^aa^  bqi 
est,  non  me  pamituit^  quod  Hebraice  Bcnbitor  m 
NAAMATHi  ^TY^nz  mVi  oon  8um  autem  misirtaib  A 
V08  capti\itate  corrigerem,  et  per  omnia  tomfldi 
et  flagella  erudirem  :  sic  nunc  in  praraenfti  fteapM 


Et  nolandom  quod  quando  irascitur,  (<)  miUriiOlifl 
sit  in  gentibus  domus  Juda.  etdomusiarail^fl^ 
omnes  duodecim  tribus  quecaptivitati  tradiftcaM^ 
Postquam  autem  cogitavit  ut  t>enefioiat,  non  fsdt 
Juds  et  Israely  id  est,  duabus  et  deoem  tribiibii^ 

OoUflB  et  Oolibsi 


Jerusalem  videlicet  et 
sed  relicto  Israelin  captivitate,benerfluut  Jeriflilflii 
et  domui  Juda :  et  jungit  in  fine :  Noiile  tiflMNk 
sive,  confidite.  eo  eensu  quem  aopra  aapoioiiiaa 
Super  ecclesia  autem  et  super  unoqiioqae  tadm 
tium  sic  intelligi  poteat,  quod  peniecotuinistiii|fln 
cunctis  in  circnitu  gentibufl  in  malediotum,  fli  9 
exemplum  fuerint  Gbristianiyquia  offendennt  fii' 
minum  suum;   et  postea  aint    in   boofldiflriflil 


sicut  Sodoma   essemus,  et  sicut  Gomorrha  simiies  D  quando  pax  reddita  fuerit,    et   hoc  omne  •vmial 


fuissemus  (Isai,  i,  8).  Reliquis  enim  secundum 
electionem  gratis,  salvs  facts  sunt :  non  ex  ope- 
ribus ;  alioquin  non  esset  gratia. 

(Vers.  13  seqq.)  Et  erit,  sicui  eratis  maledictio  in 
gentibus,  domus  Juia,  et  domu/  Israet :  sic  salvabo 
vos  et  eritis  benedidio :  nolite  timerCj  conforientur 
manus  vestrx.  Quia  hxc  diciL  Dominus  exercituum : 

(a)  Regin.  ms.  ut  fundant,  sciiicet  botri. 

(b)  Pro  cordibus.  restituit  Victorius  manibus,  Non 
soiiim  cnim,  ait,  Septuapinta,  quorum  hsc  est  in- 
terpretatio,  legunt  ev  txT;  Yspjiv  -jjjlwv  :  verum  He- 
braicum  quoque,  Latina  editio,et  ipse  Hieronymus 


quia  Dominus  qui  pruis  fuerai  irflitaSp  poitia  rii 
misertus  Jerusalem,  viaioni  paoia,  et  Jadf»,  ftH 
fidem  Domini  confitetur.  Singuli  qaoqua  orita' 
tium,  qui  propter  vitia  ^iciuntur  de  KtyclwM^  $ 
traduntur  Satans  in  iatetritum  oamia  (1  Cor.  T.)ri 
discant  non  blaspbemare  (I  rina.  i),  eoa  egi/t, 
pcBnitentiam,  revertentur  in  priatiBaBa  fltatWDi  i 

in  Commentario.  Confortari  autem  manibofl,  ^ 
coeptum  explere.sigoificat. 

(c)  .\ntea,  maledicH  suni,    Paulo   peat  VieftffiVr 
nonbene  facit^  pro  non  ' — '• 


W3 


GOMMENTARIORtM  11«  %A0ftAHIAM  lIB.  II.  CAP.  Ylll. 


im 


'Mdebanl  padsm  Dei,  et  confcsBionis  sHjas  gloriumAs^  proximtra  pTopinqutts  accipitar,  pctegriuia  el 


poesid^bnnt.  Hoc  quod  scriptum  est :  Non  sutn  mr- 

Mtiis,  vel  fum  me  pamUuii,  calumniantur  h©retici, 

qbaai  aut  crudelis,  aut  mutabilis  sit  Deus,  si  cum 

Mi  Bon  pfenrteat,  aut  poeniteat.Si  enim  poBnituerit, 

dicunteum  esse  mutabilem  ;  si  non  pcBnituerit,  as- 

0ertmt  esrse  crudelem.  Poenituit  autem  HM  Deum 

qilbd  Baul  unxit  in  regem  (I  Beg.  xv).  Et  apud  Ni- 

tiivitas,  qnibus  per  prophetam  nuntiaverat :  Adkvc 

fnduUtn.et  Nirrive  subvertetur  {Janx  iii,  4),  qui  ege- 

'rtmt  pceffitentiam,  dicitur  et  ipse   mutasse  senten- 

-iSkm  suam,  non  vitio  mentis  improvid»,  sed  thi 

-i^oram  qu8B  male  aut  bene  faciunt,  varietate.  S^ 

'enim  male  fecerint,comminatur .  si  pristina  peccata 

-dMeverint,(a)  miseretur :  non  mutatarDeusqui  unus 


alienis  mentiendum  est.  Hocidem  Apostolus  loqui- 
tur:  Deponentes  mendaciutn,  loquimini  veritatem 
unusquisque  cumproximo  suo(Ephes,  iv,  25).  Veri- 
tatem,  inquit,  et  judicium  pacis  judicate  in  portis 
vestris.  In  judicio  prima  sit  veritas  atque  justitia  ; 
deinde  sequitur  misericordia.Hoc  est  enim  judicium 
pacis,  ut  ppopositum  judex  habeat  pacificare  dis- 
cordes,  juxta  illud  Evangelii :  Beati  pacifici  quo- 
niam  filii  Dei  vocabuntur  {Matth.  v,  9).  Quodqao 
sequitur :  Inportis  vestris,  ilii  prophetico  congruit : 
Oderunt  in  portis  corripientem,  et  verbum  sanctum 
abomindti  sunt  (Amos  v,  -10).  Et  in  alio  loco:  Non 
confundentur  cum  toquentur  inimicis  suis  in  porta 
{Ps,  cxxix.  6).  David  quoque  judicabat  in  portis, 


mt^oe  idism  est,  et  mutari  non  potest ;  sed  illis  ex  ^  quando  Absalon  veritatem  judicii  repromittens,  pa- 


malis  ad  bona  opera  commutatis,  mutat  et  suum 
-ipse  decretum.  Qui  et  in  Genesi  ioquitur  Clamor 
Sddmnorum  et  Gomorrhss  multtplicatus  est ;  et  peccata 
•€dr«^  maqna  sunt  nimis :  descendens  ergo  videbo  si 
ftacta  elamorem  earum  qui  venit  ad  me,  compleant : 
sm  duiemncn,  ut  seiam  {Gen.  xvin,  20,  21).  Quod 
dikit,  hoc  iBst :  8i  permanserint  in  furore,  non  de- 
-erit  pCBna  peocantibus  :  si  desierint  ab  insania,  mea 
'fibiit  cognitione  dignissimi.CogTio^ct^  autem  Dominus 
'eeitquisuiswit[l\Tim,  iij  10).  Et  Apostolus  scribit 
ad  Qalatas  :  Sed  tunc  nescientes  Denm  {Galat,  iv,  8). 
Qamqae  noverit  omnes  Deus,  et  nibil  eum  nec  prs- 
*teritonii&,  nec  preesentium  lateat,  nec  futurorum, 
-ittpios  in  Evaogelio  nescire  se  dicit :  Hecedite  a  me, 
eperarti  iniquiiatis  nescio  vos  (Luc.  xiii,  27).  Ergo 


tri  tendebat  insidias  (11  Reg.  xix).  Et  quffiritur 
quare  apud  Judffios  in  portislocus  fueritjudicandi. 
Ne  cogerentur  agricolae  inlrare  urbes,  et  aliquod 
subire  dispendium,  judices  in  portis  residebant,ut 
tam  urbanos  quam  rusticos  in  exitu  et  introitu  ur- 
'bis  audirent,  et  flnito  negotio,  unusquisque  confes- 
tim  ad  sedes  proprias  reverteretur.  Et  matum^  in- 
quit,  contra  amicos  vestros  ne  cogitetis  in  cordibui 
vestris  :  raah  (HTl),  quod  omnes  voce  consona 
x«t(av,  id  est,  maa^mm  interpretati  sunt,  dupliciter 
accipere  possumus,  et  pro  afTlictioae,  et  pro  malo. 
Pro  afflictione  :  Si  est  malitia  in  civitate  quam  Do- 
minus  non  fecerit  {Amos  iii,  6.)  Et :  Sufficii  diei  ma- 
litxa  sua  {Mat,  vi,  34)  Pro  malo  in  Jona  prophela 
loquitur  Deus:  Mcendit  ctamor  malifife  eorum  ad 


^  notitiam,  et  poenitentiam,  et  iram,  et  indignatio-  C  me  {Jonse  i,  2).   Et  in  Apostolo  legimus  PRepleti 

omni  iniquitate  et  malitia  {Rom.  i,  29).  tJtroqae 
igitur  modo  nec  afOigit  amicum  suum,  nec  malum 
adversum  eum  cogitat  in  corde,  qui  sanctus  est. 
Et  juramentum,  ait,  mendax  ne  diligatis:  praecipien- 
te  Domino  in  Evangelio  :  Ego  autem  dico  vobis^  ui 
non  juretis  penitus  sed  sit  vester  sermo^  est  est,  nou 
non  {Mat.  v,  34 ;  quienim  non  juraverit,  numqilam 
poteritpejerare.  851  Qui  jurat,  audiat  illud  quod 
scriptum  est :  Non  assumes  nomen  Domini  Dei  tui 
super  re  vana  {Exod.  xx,  7).  Omnia  haec  sunt  ques 
odit,dicitDominus  :  juxta  Malachiae  verba  dicentis: 
Et  omnia  quae  oderam,  faciebatis  {Mala,  ii,  ^3) ;  sA:. 
LXX),  In  praeceptis  quae  ad  vitam  pertinent,  et  sunt 
perspicua,  non  debemus  quABrere  allegoriam,  ne 


iMtti,  et  omnes  affectus  Dei,  non  humani  sermo- 

Hto  vitio,  sed  divinoB  majestatis  sensu  accipiamus. 

(V^rh.  16,  47).  Hasc  sunl  ergo  verba  qux  faeietis : 

'£4Aiuimini  veritatem  unusquisque  cum  proximo  suo, 

'tierUatem  et  judicium  pncisjudicate  in  portis  vestris^et 

'^miksqui^ne  matum  contra  amicum  suum  non  cogite- 

Hsin  eordibus  vestriSfCt  juramentum  mendaxne  dili- 

4diU :  omnia  enim  hsec  sunt  qux  odi,  didt  Dominus, 

'LXX :  Isti  sermones  sunt  quos  facietis :  Loquimini 

-^^^riHUem  unusquisque  cum  proximo  suo :  veritatem 

4t  judieium  pacifieum^et  justum  judicate  m  portis  ves- 

trk,  ei  uhusquisque  matum  proximo  suo  non  cogitet 

in  e&rdibus  vestris,  et  juramentum  mendax  ne  ditigO' 

tii,  qnia  hsec  omnia  odi,  didt  Dominus  omnipotens. 


Pronmisi,  me  non  juxta  dies  priores  facere  reliquiis  D  Juxta  Gomicum,  nodum  quaeramus  in  scirpo  {Ptau- 
popiili  oaptivorum.  Et  sicut  cogitavi  ut  affligerem      ius,  Men,  ii,  1). 


60«,  «um  me  ad  iracundiam  provocassent  patres 
eorum,  et  non  sum  misertus  :  sic  nunc  (6)  cogitavi 
conversasSftO  in  diebusistis,  ut  benefaciam  Je- 
raaalem  et  domui  Juda.  Ut  igitur  permaoeatsenten- 
itemea,  et  non  fiat  irrita  pollicilatio,  baec  facite 
iqitte  pr»cipio  :  Loquimini  veritatem  cum  proximis 
^estris.  Proximum  omne  hominum  genus  accipia- 
mag,  quia  ex  uno  sumus  parente  generati,  Alioquia 

(a)  Verbum,  mii^r^/ur,  sine  quo  incongruus  erat, 
)itit  mutilus  sensus,  sufTecimus  ex  Regin.  ms.  in  quo 
•t  dilitferint^  pro  defUverintf  legitur. 


(Vers.  18,  19.)  Et  factum  est  verbum  Dominiexer" 
cituum  ad  me  dicens :  H^ec  dicitDominus  exerdtuum: 
Jejunium  quarti,  et  jejunium  quinti,  et  lejunium  sep- 
timij  et  jejunium  dedmi  erit  domui  Juda  in  gaudiuim 
et  in  txtitiam^et  in  sotemnitatesprseclaras:  veritatem 
tantum,  et  pacem  dUigite,  LXX  :  Et  factus  est  sermo 
Domini  omnipotentis  ad  me,  dicens  :  Hxc  dieil  Domi» 
nus  omnipotens,Jejuntum  quartum,  et  jejunium  quin- 

(b)  In  eodem  ms.,  cogitare  conversus  sumin  rebUt 
isiis. 


1478 


S.  EUSBBII  HIERONTMI 


1416 


ium,  et  jejunium  septimum^  et  jejunium  decimum 
erunt  domui  Juda  in  gaudium  et  in  Ixtiiiam^et  in  fe- 
stivitaies  [Al.  solemnitates]  bonas  (hoc  enim  Hebraice 
dicitur  tobim  (D^M),  id  est,  aYaBa<;),^/(a)  l3Stamini, 
et  veritatem  et  pacem  diligite,  Ad  id  quod  supra  Sa- 
rasar,  et  Rogommelech  per  legatos  qucesierant, 
utrum  in  mense  quinto,  et  in  mense  septimo,  sicut 
habetur  in  LXX,  jojunare  deberentet  plangere,  an 
postaedificationem  templi  finire  jejunium,  luctum- 
que  deponere,  multis  in  medio  positis  quss  facerent, 
et  quae  sperarent,  ex  persona  Domini  propheta  re- 
spondit :  jejunium  qmrti,  et  jejunium  quinti,  et  je- 
junium  septimi,  et  jejunium  decimi  {hzh  xoivoii  enim 
subauditur  mensis)  iomui  Juda  ei  Jerusalem  in  dies 
festos  verieiur  et  gaudium,  Veritatem  tantum  Deus 
quaerit,  et  pacem.  In  hoc  ioconostrorum  multi  mul- 
ta  dixerunt,  et  inter  se  dissonantia.  Quidam  obscu* 
ritatem  silentio  professi,  quasi  profundi^simam  fo- 
veam  in  commentariis  transierunt :  rectius  arbi- 
trantes,  nihil  omnino  quam  parum  dicere.  Cogimur 
igitur  ad  Hebrasos  recurrere,  et  scientiae  veritatem 
de  fonte  magis  quam  de  rivulis  quaerere  :  praesertim 
cum  non  859  prophetia  aliqua  de  Christo,  ubi  ter- 
giversari  solent,  et  veritatcm  celare  mendacio  ;  sed 
historiae  ex  praecedentibus  et  consequentibus  ordo 
texatur.  Jejunium  [b)  quarti  mensis,  qui  apud  Lati- 
nos  vocatur/u/m5,  die  septima  et  decima  ejusdem 
mensis,illudarbitrantur,quandodescendensMoyse8 
de  monte  Sina  tabulas  Legis  abjecerit  atque  confre- 
gerit  {Exod,  xxxii),  et  juxta  Jeremiam  muri  pri- 
mum  rupti  sunt  civitatis  {Jer.  lii).  In  quinto  men- 
se,  qui  apud  Latinos  appellatur  Augustus,  cum 
propter  exploratores  terrae  sanctcD  seditio  orla  esset 
in  populo,  jussi  sunt  montem  non  ascendere ;  sed 
per  quafiraginta  annos  longis  dd  terram  sanctam 
circuire  dispendiis,  ut  exceptis  duobus,  Caleb  et  Jo- 
sue,  omnes  in  solitudine  caderent  {Num,  xiv).  In 
hoc  mense,  et  a  Nabuchodonosor  (Jer,  lii),  et  mul- 
ta  post  saecula  a  Tito  et  Vespasiano,  templum  Je- 
rosolymis  incensum  est,  atque  destructum,  capta 
urbs  {c)  Bether,  ad  quam  multa  millia  confugerant 
Judaeorum,  aratum  templum  in  ignominiam  gentis 
oppressffi,  a(d)  Turannio  Rufo.  In  septimo  vero  qui 
apud  nos  appellatur  October,  sicut  supra  diximus, 
occisua  est  Godolias,  et  Judse  tribus  ac  Jerusalem 
reliquiffi  dissipats  (IV  heg.  25).  Legamus  Jeremiam 
{Cap.  XXXIX  et  xli).  Mense   decimo,   qui  apud  nos 

(a)  Regin.  ms.,e^/<^/a^2mmt,juxtaGrfficumeu(ppav- 

OTfjdEJTE. 

(/^)Indicitur  die  17  Tamuz :  etquod  infra  exponitur 
jejunium  quinti  die  nona  mensis  Ab.  IJuc  porro  re- 
ferendus  Philastrius  cap.  145,  etSeldenus  de  anno 
civili  Judffiorum  cap.  8. 

{c)  Hactenus  obtinuit  in  editisffiqueac  mss,  libris 
Bethel,  quffi  civitas  nec  a  Tito  aut  Vespasiauo  capta 
est,  neque  in  expugnatione  Jero&oiymorum  locum 
^abuit.  Repositum  est  adeo  unius  mutatione  litteru- 
Iffi  Bether,  auffi  urbs  expugnata  sub  Adriano  est  in 
rebellione  judaica,  quam  movit  Barchochebas.  Ncc 
dubium,  si  fidem  historiffi  spectes,  quin  ita  Hie- 
ronymo  scriptum  sit,  Bether :  tametsi  videatur  ipse, 
duplez  bellum,  alterum  sub  Adriano,  alterum  eub 


B 


A.  Januarius  dicitur,  eo  quod  janua  anni  sit  atque  pria- 
cipium,  Ezechiel  in  captivitate  positus  audivit,  et 
cunctus  populuscaptivorum  quinto  mense  templain 
essesubversum,  quod  plenissime  in  eodem  prophett 
cognoscimus.  Hoc  est  igitur  omne  quod  dicitar: 
Dies  planctus  et  jejuniorum  quos  hactenus  haboi»- 
tis  in  luctum,  sciatis  vobis,  quia  cogitavi  at  beoe- 
faciam  Jerusalem,  et  domui  Juda  in  Iffititiamet 
gaudium,  et  solemnitates,  esse  vertendos ;  itadam* 
taxatsi  veritatem  diligatis  et  pacem.Juxta  dcvxY(tf7r,v. 
quia  tunc  jejunamus,  quando  sponsus  aufertart 
noh\3{Luc.  v),  et  non  meremur  ejus  habere  prsseo- 
tiam,cum  reversus  fuerit  Dominusadnos,863eteo- 
gitaverit  ut  benefaciat  nobis,  omnis  tristitia  verte- 
tur  in  gaudium ;  etfames  pristina  sermonis  Dei,prc- 
sentia  doctrinarum  ejus,  et  coelestis  panis  satori- 
tate,  pensabitur. 

(Wers.  2i,  22,)  Hxc  dicii  Dominus  exercituam: 
Usquequo  veniani  populi,  ethabitent  in  civitaiibus  mi- 
iis,  et  vadant  habitatores  unus  ad  alterum,  dicerUet: 
Eamus  et  deprecemur  faciem  Domini^etqumramus  Do- 
minum  exercituum.  Yadam  etiam  ego,  et  venient  po- 
puli  multi,ei  genies  robustx  ad  quxrendum  DamimM 
exercituum  in  Jerusalem,  et  deprecandum  fadem  Do- 
mini.  LXX  :  Haec  dicii  Dominus  omnipotens  ;  AdJm 
venieni  populi  mulii,et  habitatores  urbium  muUarwm; 
et  congrcgahuntur quihabitani  civitatesin  una  cimtaU, 
dicentes :  Eamus  ut  deprecemur  faciem  Damini,  et 
quaeramus  vultum  Domini  omnipotentis.  Vadam  etiam 
ego,  ei  venieni  populi  multi  et  gentes  plurinix,ulqaX' 
rant  faciem  Domini  omnipotentis  in  Jerusalem^  et  ut 

C  deprecentur  facicm  Domini.  Jejunium  quarti,  {e)  et 
quinti,  et  septimi,  etdecimimensis  insolemnitttee 
optimas  commutabitur,intantum  ut  civitates  Jadca 
quffi  prius  desertffi  erant,  frequenti  habitatore  oe- 
lebrentur  :  et  una  civitas  pergat  ad  alteram,  et  se 
mutuo  cohortenlur,  et  dicant :  quia  per  hosseptoa- 
ginta  annos  vis  Sion  luxerant,  eo  quod  noa  eseet 
qui  iret  ad  solemnitatem,omnes  port»  cyus  desertc, 
et  sacerdotes  illius  gementes  :  nunc  pace  reddita, 
pergamus  Jerusalem,  in  qua  lege  preeceptum  est,  ot 
victimas  immolemus,  et  terin  anno  omne  mascnli- 
num  nostrum  appareat  in  conspectu  Domini  {ExoL 
xxiii),  et  dicente  altera  ad  alteram  :  Eamus  et  de- 
precemur  faciem  Domini,  et  qusramus  Dominao 
omnipotentem,  respondebit  altera  civitas  :  Yadam 

Q  eiiam  ego :  quo  tempore  venient   populi   multi  et 

Tito,  in  unum  confundere.cuminterexpagnaUonem 
Bether,  et  Jerosolymorum  incendium,  anni  sapn 
sexaginta  intercesserint. 

{d)  Alterum  hic  nec  minus  grave  ohtinebat  in  ba^ 
tenus  vulgatis  libris  mendum,  in  quibus,  Tito  A»- 
nio  Rufo  legebatur,  pro  Tur^mnio  Rufo,  qaod  ad 
historiffi  veritatem  restituere  non  dubitavimus.  IV 
rannius  scilicet,  non  Titus  Annius  appellabator.qBi 
aratrum  Jerosolymis  impressit,  ci:gus  memioefi 
etiam  vetustissimi  Judffiorum,  ut  Semhedrin  cap.7 

et  alibi,  SsJMn  Uin  D1511  DiaiTD,  Turannus  fiiM 
aravii  iemplum. 

{e)  Voces  et  quinti  in  nostris  mss.  et  Victorii  edit, 
non  sunt. 


1477 


COMMENTARIORCM  IN  2ACHARIAM  LIB.  II.  CAP.  VIII. 


Ii78 


gentes  innumerabilea  et  robustffi,ntsacriOciain  Je-  A 
rusalem  offerantDomino  exercituum,etdeprecentur 
faciem  ejus.  Appropinquat  enim  Dominus  his  qui 
nontentanteum,et  ostenditfaciem  suam  his  qui  non 
sunt  increduii  (Sap.i),  Qui  viderit  Filium,  videt  et 
Patrem  (7oan.xiv);et  imago  est  Dominus  atqueSal- 
yator  Dei  invisibilisznon  quod  Filius  visibilis  sit,  et 
invisibilis  Pater  ;sed  quod  Filio  nominato,8entiatur 
Pater.Nequaquam  enim  Pater,  si  nonhabet  Filium. 
Undeetipse  loquitur  in  Evangelio :  854  Pater, 
fnanifestavi  nomen  luum  hominibut  [Joan,  xvii,  6). 
Quod  de  Jerusalem  et  Zorobabel,  sive  post  Zoro- 
babel,(liximus,rectius  et  plenius  refertur  ad  Ghris* 
tum,et  Jerusalem,qu£  intelligitur  Ecclesia  :et  tunc 
de  terrarum  toto  orbe,et  populos,et  gentes  ad  of- 
ferenda  in  templo  Domini  sacriflcia  concursuras.  n 
Persecutionis  quoque  tempore,ut  ante  perstrinxi- 
mus,  magistri  et  sacerdotes  Ecclesis  audacter  cap- 
tivis  et  credentibus  repromittant,quodrursum  sedi- 
ficands  sinticapotx^a'.  etpacis  reddendatranquillitas, 
et  in  Ecclesiis  facies  Domini  deprecanda.  Manifesta 
transcurrirous,  ut  in  obscurioribus  immoremur. 

(Vers.  23.)  Haec  dicit  Dominus  exercituum ;  In 
diebus  illis,in  quibus  apprehendent  decem  homines  ex 
omnibus  linguis  gentium,  et  apprehendent  fimbriam 
viri  Judae,  dicentes :  Ibimus  vobiscum  :  audivimus 
enimquoniam  Deus  vobiscum  est.  LXX;  Hssc  dicil 
Dominus  omnipotens :  Indiebus  illis  si  apprehende^ 
rtnt  decem  viri  de  omnibus  linguis  gentium^et  tenue- 
rint  [Al.  tetigerint]  fimbriamviri  Judsei,dicentes:  Ibi- 
mus  tecum,  quia  audivimus  quod  Deus  vobiscum  est. 
Quidam  ex  Judsis  hsec  sub  Zorobabel,et  post  Zoro-  G 
babel  dicunt  esse  completa.  Alii  in  futurum  tempus 
difrerunt,quando  Ghristum  sperant  esse  venturum. 
No8  autem  in  adventu  Domini  Salvatoris,quando  de 
Ifaria  natus  est  Virgine,et  rectius  et  verius  intelli- 
gimus.  Denique  scriptum  est :  Usquequo  veniant  po- 
pul((Zach.  viii,20)?Quando  dxoiiuT.usquequo^non  de 
praesenti  tempore  signincat,in  quo  erant  Zorobabel 
et  Jesus  ;  sed  do  futuro,  quando  venient  populi 
xnulti  etgentes  robust«,ut  quaerant  Dominum  exer- 
cituum  in  Jcrusalem,et  deprecentur  faciem  Domini. 
In  illo  igitur  tempore,  et  io  illis  diebus  apprehen- 
dentdecem  homines  cx  omnibus  linguis  gentium, 
fimbriam  viri  Judaei,  dicentes  ;  Ibimus  vobiscum  : 
audivimus  enim  quoniam  Deus  vobiscum  est :  Et  in 
Isaia  legimus  :  Apprehendent  septem  mulieres  virum  ]) 

(a)Hiclocusmultumtorsit  Marianum  Victorium, 
ut  ipse  fatetur  in  suis  annotationibus;cumque  Eras- 
xnUB  legisset  iir:cfaci<  -/iXfojc  'jfpiartavouc,  ille  re- 
Stituit  Itzxtxiq  )^etX(ou;  et  ^piartavojc.  Kgo  vero 
non  multuni  sudavi  in  boo  restitutionis  opere, 
quia  veram  etgermanam  lectionem  reperi  in  nostris 
eodicibusmss.adhunc  modum  positam  EIITAREIG 
XEIAIOVG  ET  XPIGTEIANOrG  ,  quae  ipsissima  est 
Bftariani  restitutio,  praeter  pauca  elementa  qu» 
deaunt  in  prima  voce  et  ultima  apud  eumdenx  Ma- 
rianum.Porro  voces'E7rcdbcet<^etX(ou<efnciunt  apud 
Graecos  numerum  4946,  quem  etiam  conflcit  vox 
Ypi9Tetavouc,quaBsiclegiturin  manuscripto  monaa- 
«terii  S.  Gygiranni^in  quo  omnes  voces  urasca)  per- 
fect«  sunt  cum  numero  elementorum.In  aliis  xp>(- 


unum,  dicentes  :  Panem  nostrum  comedemus  et  vesti- 
meniis  nostris  operiemur:  tantum  vocetur[A\  .invocetur] 
nomen  tuum  supernos  :  aufer  opppobrium  nostrum 
{Isai.  IV,  1).  Qua;  igitur  ibi  septem  mulieres  appel- 
lantur,id  est,Ecc1e8ise,quarum  numerus  etinPaulo 
apostolo  cantinetur :  ad  septem  enim  scribit  Eccle- 
sias,ad  Homanos,  ad  Corinthios,  ad  Galatas,  ad 
Ephesios,ad  Philippenses,ad  Colossenses,  855  ad 
Thessalonicenses.  Et  in  Joannis  Apocalypsi  in  me- 
dio  septem  candelabrorum  (Apoc.  i),  id  est,  Eccle- 
siarum,Ephesiorum,  Smyrnensium,  Pergamorum, 
Thyatirenorum,  Sardensium,  Philadelphiensium, 
Laodicenorum  varietate  (Al.  veritato),et  auro  puris- 
simo  Domirius  accinctus  ingreditur :  nunc  in  pro- 
pheta  Zacharia  decem  nominantur,  quas  requisivit 
etDominus,utsi  invenisset  in  Sodomis  et  Gomor- 
rhis,  Adama  et  Seboim,  eas  de  interitu  libcraret. 
lota  enim  littera,  ex  qua  sumit  nomen  Salvatoris 
exordium,non  solum  apud  Gr8ecos,8ed  et  apud  He- 
brasos,  denarium  numerum  significat.  Ethocmys- 
ticosermonemonstratur,quod  omnes  qui  censentur 
vocabulo  Ghri8tiano,quos  et  Dominus  septem  millia 
tempore  persecutionis  Jezabel  et  fugm  EVm  reli- 
quisse  se  dicit,  qui  non  curvaverunt  genua  ante 
Baal  (III  Reg.  xix),  et  in  mensuram  viri  perfecti 
venerint  ex  omnibus  linguiset  nationibus,  appre- 
hendent  nmbriam  viri  Judaei,  id  est,Domini  Salva- 
toris,  de  quo  et  in  Psalmis  dicitur :  Juda  rex  meut 
(Ps.  Lix,  9).  Et  :Judas,  te  laudabunt  fratres  tui.  Et 
rursum  :Non  deficiet  princeps  ex  Juda^  et  dum  de  fe^ 
moribus  ejus^  donec  veniat  cui  repositum  est  :  et  ipse 
eritexspectatiogentium(Gen.xL\xfi,iO):Eritenimradtx 
Jesse:etquiexsurrexerit  utdominetur  gentibus^in  ipso 
gentes  sperabunl  (Isai.xi,  10).  Gumque  apprebende- 
rint,  eum,  cupientejus  haerere  vestigiis;  quoniam 
Deus  cum  eo  sit.  Vel  certe  ex  omnibus  linguis  et 
nationibusquicumquecrediderint,apprehendentvi« 
rum  Judaeum,apostolo8quiexJudaei8suntetdicent: 
Eamus  vobiscum  ;audivimus  enim  per  prophetas,et 
omnium  Scriptuarum  voce  cognovimus,  quod  Dei 
Filius  Ghristus  Deus  et  Dominus  sit  vobiscum.Ubi 
Inanifcstissima  prophetia  est,  et  de  Ghristi  atque 
apostolorum  ejus  prsedicatur  adventu,  et  flde  uni- 
versarum  gentium,nihil  amplius  requiramus.Quod 
autem  numerum  septem  millium  ad  Ghristianorum 
nomen  diximus  pertinere,  supputa  Grsece  65ft 
(a)  imixti^  •/jlio^jQ  et  xP^Tzv.a>io\t^,   et    eumdem 

9Ttavou<  scriptum  reperi,quod  idem  est  ad  summam 
numeril9i6.Malettaquerestitutu8estlocusaMariano 

auipro  1946,lantum  1941voluitcomputare.Mart.  — 
otatum  probe  Victorio  et  MartianoBp,eumdem  de- 
bere  numerum  Grujco  reddereduasexunapartevo- 
ces,iTr:dx£tcxtX(o'Jc,quemex  aliareddit  vox  ^(ptTcia- 
vo'j;:hocque  unodisscntiunt.quod  isteut  summam 
utrinque  conficiat  1946,i7rrdbc£(<  lejgitex  yptffTetovouc 
ille  1941  dumtaxat  supputans,iircatxi<  et  yjjtortavouc 
scribit.Re  autem  ipsa  non  hic  aut  ille  de  industria 
numerus  captatur  ab  Hieronymo  ;  sed  Grecarum 
dictionum  in  supputationis  summa  conformitas. 
Prseferenda  luit  adeo  Victorii  lectio,  quam  et 
mss.nostri  afferunt:  imo  nec  erat  necesse  jjH" 
X(ou;iGolicey  utaiunt,  pro  x^^^ou^,  soriberei  quod^ 


1M9 


S.  EUSBBH  HHSRONTMI 


UM 


mnumeramsummamque  reperie6,id  eBt,milIe  non- 
gentos  qQadraginta  etunum.  Sedet  parabolamde- 
cem  virginum  in  Evangelio(lfa^^/i.xxv)yqua8  in  sen- 
sibus  carnis  et  spiritus  interpretamur,8i  oleum  bo- 
norum  operum  suislampidibus  pr»pararint,et  qui- 
nariumnumerumduplicaverintyUtsintsancte^juxta 
Apostoium)corpore  et  spiritu^ad  bujus  numsri  re- 
ferunt  sacramentum.  Decem  quoque  civitates,  quas 
qui  corporis  nensus  optime  gubernaritynumero  du- 
plicato,accipiet  in  futurum  (Lw,  xvi). 

(Gap.  IX.  —  Vers.  1.)  Onus  verhi  Domini  in  terra 
Adrach^et  Damasci  requiei  ejits  :  quia  Domini  est 
oculus  homints,et  omnium  tribuum  Israel.  LXX  :  As- 
sumptio  verbi  Domini  in  terra  Adrach  [Al.  Sedrach] 
et  Damasci  sacrificii  ejus,  guia  Dominus  respicit  ho- 
mines^et  omnes  tribm  IsraeL  Omnis  haec  Visio  sive 
pondus  ei  onus  werhi  Domini,  ut  interpretatus  est 
Aquila,  ad  vocationem  gentium,  et  exstructionem 
Ecclesise  pertinet.Et  est  ordo  verborum:  Assumptio 
verbi  DomiQi,acuti  in  peccatores,  mollis  in  justos  : 
ADRAGH(^1*Tn)quippehocre8onatex  duobus  integris 
nomen  compositum  :  ad,  acu/um, rach,  molle^  tene- 
rumque  signiOcans:et  non  ut  male  a  quibusdam  le- 
gitur,  Sedrach. QmdB,m  Adrach  referuntadpopulum 
Judeorum,  Damascum  ad  vocationem  gentium. 
Unde  populus,  sive  assumptio  verbi  Domini  flt  in 
terra  Adrach  super  quam  et  austeritatem  suam  Do- 
minus  exercuit  et  clementiam  (/.tat.xi,10,  sec  LXX). 
Austeritatem  in  eos,  qui  credere  noluerunt :  cle- 
mentiam  in  illos,  quicum  Apostolis  sunt  reversi. 
Damascus  autem  propter  requies  Domini  est,  juxta 
illud  quod  soriptum  est  in  Isaia  :Et  erit  requies  ejus 
honor,  Siquidem  anteqmm  sciret  puer  eligere  bonum 
aut  malum,  et  vocare  patrem  et  matrem^tuxepit  virtvr 
tem  Damasci  et  spolta  Samarise  (Isai,  viii,  4).  Unde 
etDamas(ni5 inlinguamnostram  vertitur,  sanguinem 
bibens  aut  sanguis  ciliciiyUt  prior  interpretatio  cruen- 
tum  populum  signiflcet :  secunda,  crudelitati  ejus 
857  poBnitentiam  copulatam.  Quodque  sequitur: 
Quia  Domini  est  oculus  hominis  et  omnium  tribuum 
IsraelyBic  edi86erunt:Idcirco  templum  Dei  de  utro- 
que  populo  construendum  est,  id  est,  et  de  terra 
Adrach,  et  de  Damasco  requie  ejus  :  quia  Domini 
est,  quicumque  etde  gentibus  respicit  Deum,  etspe- 
rat  in  eum,  et  de  cunctistribubus  Israel  :8ivejuxta 
LXX,  quia  Dominus  aequaliter  cunctos  homines  re- 
8picit,et  universas  tribus  Israel.  Dicamus  et  aliter  : 
in  terra  Adrach  onus  verbi  Domini  est,  et  pondus 
gravissimum.  In  Damasco  autem  victinsB  ejus  et  sa- 
oriflcium,  quia  Dominus  et  gentium  fldem  et  Cir- 
cumcisionis  perfidiam  absque  acceptione  ulla  respi- 
cit  per8onarum,et  est  ABqualiteromnium  Deus  :  aliig 

que  magis  displicet  ^pi9x&iavo\S<,  pro  ^piarcta- 
vo6<.  8i  enim  e  juxta  ortographiae  leges  ab  utroque 
verbo  eximaSypar  ipsenumerus  prodibit,1941,quem 
et  in  Latino  duo  nostri  pneferuntmss.^idque  unum 
est^quod  S.Pater  argute  praetendit  ex  numeri  con- 
formitate,ut  septem  hominum  millia,qui  non  cur- 
vaverunt  genua  ante  Baal,  Ghristianos  significare, 
dMAQxi6tr«tXMerum  noa  igQoramus  in  &ieoe  ge- 


A  senlcnti»  suae  grave  pondas  HBponeiiSyetiii  attonni 
sede  requieseens.  Judaei  hflec  omntm  in  adveota 
Christi.quem  sibi  ultimo  tempore  repromitUiDt, 
dicuntesse  complenda,et  terra  Adrach,  et  Damas- 
cus,  et  Emnth,et  Tyrus,  et  Sidon,  et  ABcaion,  et 
Gaza,  Acoaron  quoque  et  Azolus  et  PfailisthiiBi, 
potentissimo  regi  colla  submittantY  et  ei  oerviaiit 
habitanti  in  Jerusalem :  nuUusqne  andeai  elevare 
contra  Israel  manum,  pacatis  omnibua  per  dreui- 
tum.  Quse  nos  universaspiritualiter  in  adventaDo- 
mini  et  in  Ecclesia  ejus  traneaeta  conviQciiDQS. 

(Yors.  2  seqq.)  Bmaih  quoque  im  terminU  eju»,  U 
Tyrus  et  Sidon  :assump8enmt  quippesibi  smpientiom 
valde.  Et  sedificavit  Tyrus  mtinUiOttem  susnny  et  ce- 
acervavit  argentum  quasi  humum^et  anrwn  tU  UUum 

^  plaiearum,Ecee  Dominus  poesidebit  etm,  et  pertmiHt 
inmari  fortiiudinem  ejuSy  et  hsBC  igne  devombitur. 
LXK:Emath  in  finibus  ejus  Tyrus  et  Sidon  :  ^no- 
niam  sapientes  fuerunt  nimiSfet  sMficeait  Tgrus  fn»- 
nitionetn  suamM  congregavit  argentum  ut  kumum,et 
aurumut  lutum  viarum.  Propterea  Dominus 
bit  eam,et  percutiet  in  mari  fortUudinem  ejus,  et  i{ 
in  igne  concremabitur.  (a)Emath,  qu«  iDterpretBtar 
X<^^o<,id  est,  indignatiOf  ipsa  cet  quie  ab  Antiodio 
'Eict(pavet,Epiphaniee  nomen  accepit,  et  nunc  SyriB 
Ckeles  est  civitas.  Bt  haec  igitur,  et  Tyrus  et  Sidam 
erunt  in  terminis  M8  Damasci,  sive  in  terminli 
terrse  Adrach,ut  credant  in  Dominum  Salvatorem, 
cui  a  Patre  dictum  est :  Postula  a  me,  et  dako  ttbi 
gentes  hxreditatem  tuatn  et  possesstonem  tuam  teimi 
nos  terrse  (Ps,  ii,  8).  Hujus  Tyri  filiaB,id  est,  aniiM 

G  Ghristo  credentium,deferentregi  munera,  ot  mtn 
pleatur  quod  scriptum  est :  Attorabuni  eum  fitite 
Tyri  in  muneribus  (Ps.xliv.  13).  Cumque  nrbe  Dei 
Ecclesia  fuerit  exstructayde  qua  PBalmista  decantat: 
Cloriosa  dicta  sunt  de  te  civitas  Dei  {Ps.  lxxxti,  f), 
statim  sequentur  et  cstera  :  Ecce  alienigenee  et  7^ 
rus  et  populus  Mthiopum  isti  nati  sunt  ibi  {Ibid.^im^ 
4).  De  alienigenis  in  duobus  psalmis  dicitur  :  Jfifct 
atienigense  serviunt,  sive  suhjecti  sunt.  De  .fitiiiopi- 
bus  in  propheta  legimus  Sophonia :  Irans  ftumim 
jEthiopise  inde  ferent  dona  mihi  {Soph.nu  10).  Et  ia 
Psalmo :  JSthiopia  prseveniet  manus  ejus  Deo  (Ps. 
Lxvii,  32).  De  Tyro  autem  Evangelium  loqnitur: 
Vx  tibi,  Chorozaim  :v3etibi,Bethsaida;  quoniam  irfpi 
Tyro  et  Sidone  fact^  essent  virtutes  qwe  faetae  fue- 

Y^  runt  in  vobis,olim  forsitan  in  sacco  etcinerepesnilen- 
tiam  egissent  {Mat.  xi,  21).  De  Tyri  et  Sidoais  fini- 
bus  illa  mulier  Ghananea  Syrophoenissa^ei^inB  filia 
male  se  habobal  a  dsmonio,  occurrit  Domino  8al- 
vatori  (lfarc.vii);et  Tyriorum  ac  Sidoniorum  fidii 
primitias  dedicavit,  ut  que  tempore  Gbristi 


mantis  lusibus.et  plus  aliquid  dicere:  ot  eat  \TM 
quod  Menasse  Ben  Israel  docet,  Ssspe  ad  numerum^ 
quem  verbi  alicujus  titterge  faciunt  unitatem  adjki^ 

quam  vocent  SSlD  (id  est,  universum)  ^titd  pro  (MH 
voceponatur, 

(a)  Nomen  Emath,  quod  deerat»  utpote  contextoi 
neoes8arium,ex  Reginss  ms.  sufrecimQt, 


ik^i 


COMMENTARIOUUM  IN  ZACHARIAM  LIB.  II.  CAP.  IX. 


i482 


oi^dklerant,quia  necdum  viderant  signa  atque  vir-  A  ^^  pomm  in  domo  mea  elevationem^ut  nemo  pertrans- 


tutes,  postea  viderent  per  apostolos  et  crederent, 
edsentque  beatitudinis  illius  compotes,quain  Domi- 
nus  repromittit,  dicens  :  Beaiiores  qui  non  tiderunt 
et  erediderunt  {Joan,  xx,29).  Tyrus  autem  ct  Sidon 
(quarum  altera  (rjvo/jfi,  id  est,  angustia  :  altcra 
OtJp&ujjloc,  idest,  v^offo,  interpretatur)intantum  sibi 
sumpsere  sapientiam,  ut  sopbismatibus  suis  et 
(a}  dialecticorum  retibus  et  sophistarum  texturis, 
quas  munitiones,  Scriptura  commemorat,  propo- 
neret  (b)  Tyrus  aenigmata  Salomoni,  id  est,  regi  pa- 
C]Gco,etargentum  suum,nitorem  videlicet  eloquen- 
tis,  et  aurum,  sensuum  calliditatem,  instar  pulve- 
ris  et  luti  qnod  in  plateis  ac  viis  est,  congregaret, 
ut  regnum  idololatriae  quod  munierat,  possideret. 


eatf  sive  revertatur,  elnequaquam  superveniat  eis  ul- 
tra  abactor  et  eminans :  quia  nunc  vidi  in  oculis  meis. 
Ascalon  interpretatur  ignis  ignobilis  sive  ponderata 
[Al.  pondera]  :  Gaza,  /br/w,  aut  imperium  :  Acca- 
ron,  sterilis,  sive  eradicala  :  Azotus,  quse  Hebraice 
dicitur  esdod  (TnUK),  ignis  (c)  generans,  aut  ignis 
patrui,  vel  ignis  mamiilx ;  Jebussus,  conculcatam 
860  sonat.  Nominum  expressimus  etymologias, 
ut  sensum  breviter  percurramus.  Videns  Ascalon 
et  Gaza  et  Accaron,  quod  Emath  esset  in  fini- 
bus  Damasci,  et  Tyrum  et  Sidonem,  postquam 
percussae  sunt  in  circuitu,  et  omne  earum  fenum, 
ligna,  et  stipula  incendio  conflagravit,  possessaa 
esse  a  Domino,  et  ipsae  timore  ac  dolore  et  confu- 


Sed  adversus  has  munitiones  Apostolus  loquitur  :  |^  sione  perterritae,  cccperunt  sperare  meliora.  Deni- 


Non  arma  militix  nostrx  non  sunt  camalia,  sed  po- 
tentia  Deo,  ad  destructionem  munitionum  :  §59  co- 
giiaHones  destruentia,  et  omnem  altitudinem  extollen- 
tem  $e  adversum  scientiam  Dei  (II  Cor.  x,  4,  5).  Bt 
sub  persona  Ninive  quae  interpretatur  ornata,  vel 
putchra  (nihil  enim mundo  ornatius  est), Dei  per  pro- 
phetam  contra  mundi  homines  sermo  dirigitur  :  Et 
tu  inebriaris,  erisque  despecta,  et  qu3eres  auxitium  ab 
immico  :  omnes  munitiones  tux  sicut  ficus  cum  gros- 
sis  snis  :  si  concussx  fuerint,  cadent  in  os  comedentis. 
Et  Tyrum  igitur  et  Sidonem  Dominus  possidebit, 
cumante  percusserit  fortitudinem  earum  in  salsis- 
simo  etamarissimo  mari  hujus  saeculi,  et  ne  quid 
in  eis  pristinae  rcmaneat  sapientise,  id  est,  tumen|is 
8tultitise,perqnam  sibi  imbecilles  munitioQes,et  ar- 


que  Ascalon,  in  qua  erat  prius  diabolus,  ignisigno^ 
bilis,  et  usque  ad  mensuram  ac  pondun  venerat 
peccatorum,  pavore  contremuit,  eo  quod  habitatores 
haberc  desiverit.  Et  Gaza  doluit  nimis,  agens  poeni- 
tudinem  scclerum  pristinorum,  quse  quondam  for- 
tis  ac  dura  fuerat  indoTiabilis,  et  sibi  regnum  om- 
nium  promittebat,  eo  quod  rex  ejus  et  princeps, 
sermo  contrarius  et  potestas  inimici,suum  perdidis- 
set  imperium.  Accaron  quoque  sterilis,  quia  absque 
Lege  et  notitia  Dei  filios  non  habebat,  eradicata 
est,  ut  audiret  illud  propheticum  :  Leetare,  sterilis; 
qu3e  non  paris,  erumpe  et  clama,  qum  non  pariuris  : 
quoniam  plures  fiiii  desertx  magis,  quam  ejus  qux  ha" 
bet  virum  (Isai.  liv,  i).  Cumque  Ascalon  et  Gaza  et 
Accaron  fuerint  perterritae,  ct  doluerint,  eo  quod 


gentumetaurumIutosimiliacompararunt,igne  eas  C  vel  hahitatores  non  habuerint,  vel  regem  perdide- 


excoquet  et  mundabit  ad  purum,  de  quo  Salvator 
loquitur  in  Evangelia :  /^nm  veni  mittere  superter- 
ram,  et  quam  volo,  ut  adeat  {Luc.  xii,  49),  juxta  il- 
lud  quod  in  Marco  scriptum  est :  Omnis  igne  saliefur 
{Marc.  IV,  48). 

(Vers.  5  seqq.)  Videbit  Ascalon,  et  timebit,  et  Ga- 
%a,  et  dolebit  nimis :  et  Accaron,  quoniam  confusa  est 
spes  ejus,  et  peribit  rex  de  Gaza,  et  Ascalon  non  ha- 
bitabitur.  Et  sedebil  separator  in  Azoto,  et  disperdam 
superbiam  Philistinorum.  Bt  auferam  sanguinem  ejus 
de  ore  ejus^  et  abominationes  ejtis  de  medio  dentium 
ejus,  et  rdinquetur  etiam  ipse  Deo  nostro,eteritquasi 
dux  in  Juda,  et  Accaron  quasi  Jebusxus.  Bt  circum- 
dado  domum  meam  e.v  his  qui  mihi  militant,  euntes, 


rint,  vel  spes  eas  [^4/.  earum]  frustrata  sitprislinay 
alienigenae  sedebunt  in  Azoto,  ubi  ignis  generat, 
quem  Dominus  misit  super  terram,  et  ardere  desi- 
derat  {Luc.  xii).  Ipse  enim  baptizat  in  Spiritu  sancto 
et  igne  {^fatth.  iii),  ubi  fratruelis  et  patruus  est 
a5eX«p'.§ov);[AI.  a8£X?p{8o<;]  xai  iratTpdSsX^oc,  quem  in 
Canticocanticorumsponsa  desiderat :  ubi  ignis  ma- 
millae  est  et  largissimi  uberis,  de  quo  in  eodem 
Cantico  legimus  :  In  medio  uberum  meorum  commo^ 
rabitur  {Cant.  i,  12).  Et  in  Apostolo  :  Lac  vobis  po^ 
tum  dedi  non  escam  ([  Cor.  iii,  3).  Pro  eo  quod  juxta 
LXX  diximus  :  et  habitabunt alienigenx  in  Azoto,\i[k 
Hebraio  Iegitur,/iafti7afci/,  vel  sedebit  mamzbr  (ITOO) 
in  AmU),  pro  quo  nos  posuimus,  et  sedebii  separatar 


ei  revertentes,  et  non  transibit  super  eos  ultra  exa-  j)  in  Azoto.  Separatorem  Dominum  inteliige,  qui  fru- 


ctor  :  quia  nmc  vidi  in  oculis  meis.  LXX  :  Fidebii 
Aseaton,  et  timebit :  et  Gaza,  et  dolebit  nimis  :  et  Ac- 
caron,  quoniam  confusa  est  de  spe  sua,  et  peribit  rex 
de  Gaza,  et  Ascalon  non  habitabitur.  Et  habitabunt 
atienigenae  inkzoto :  et  destruaminjuriam  alienigena- 
rum,  et  auferam  sanguinem  eorum  de  ore  illorum,  et 
abominationes  eorum  de  medio  denlium  illorum,  et 
remanebunt  et  isli  Deo  nostro,  et  erunt  ut  yiX(ap;^o<, 
id  est,  tribunus  in  Juda  :  et  Accaron  sicul  Jebusseus, 


mentum  a  paleis  separet  {Matth.  iii  et  xiii),  et  pis- 
ces  bonos  a  piscibus  malis,  ct  argentum  et  aurum 
a  sordibus  scoriaque  discernat.  Cumque  hoc  fecerit, 
promittit  et  caf?tera  :  Disperdam  injuriam,  vel  super- 
biam  Philisthinorum.  Pro  quibus  LXX  alienigenas 
translulerunt.  Philisttim  interpretantur  in  lingua 
nostra,  cadentes  pocuto  :  §61  quod  de  calice  bibe- 
rint  Bdbylonis,  et  inebriati  corruerint.  Hi  itaque 
tempore  vocationis  gentium  et  adventus  Christi  noa 


{a)Yictor.,etdialectiexretibuset<Tzipz'.xui^{8\c)tex^         {c)  Confer  qu«  superius  observamus  ad  Sophoii, 
turis.  cap.  ii,  col.  699,  not. 

(6}Non  repetit  hic  Regin.m9.neoViot.  nomenTVnf. 


Patrol.  XXV. 


47 


1483 


S.  EDSEBII  HIERONYMI 


1484 


habebuDt  superbiam,  sed  humilem  et  mansuetum  A. 
sequentur  Jesum.  Et  auferet  de  ore  eorum  sadgui- 
nem, verba  blasphemiae  et  abominationes,  idolorum 
cultum,  et  esum  eorum  qus  immolata  sunt  idolis, 
de  medio  dentium  eorum  :  ut  postquam  haec  ablata 
fuerint,  ipsi  Philistiim,  hoc  est,  alienigenae  relin* 
quantur  Domino,  et  sit  dux  in  Juda,  id  est,  in  po- 
pulo  Dominum  confltente,  ut  prior  populus  qui  erjit 
in  capite,  vertatur  in  caudam,  et  novissimus  qui 
erat  in  cauda,in  caput  transeat ;  et  Accaron  sterilis 
quondam,  et  idcirco,  eradicata,  sit  quasi  Jebus,  id 
est,  quasi  Jerusalem.  Haec  enim  civitas  tribus  no- 
minibus  appellatur,  Jebus^  Salem  et  Jerusalem.  Et 
circumbabo,  inquit,  domum  meam,  hoc  est,Eccie- 
siam,  ex  his  qui  militant  mihi,  id  est,  ex  his  qui 
mihi  serviunt  in  variis  ministeriis,  et  ad  meum  im-  » 
perium  hucillucque  discurrunt,eunteset  reverten- 
tes.  Sive  :  Circumdabo  domum  meam  angelorum, 
praesidio,  de  quibus  et  in  alio  loco  scriptum  est : 
Immittel  angelus  Domini  in  circuitu  timentium  eum,et 
eripiet  eos  [Ps.  xxxiii,  8)  :  ut  non  sit  qui  vadat  et 
revertatur,  hoc  est,  qui  insidias  meo  populo  molia- 
tur.  Nec  transibit  super  eum  ultra  exactor,  de  quo 
dicit  Isaias  :  Cessavit  exactor  (Is.  xiv,  5)  :  vel  certe, 
^eXauvcuv,  id  est,  foras  educens,  etvinctos  in  capti- 
vitatem  trahens  :  quia  oculis  suis,  quos  prophetas 
et  omnes  sanctos  intelligere  possumus,viditDomi- 
nus  vocationem  gentium  et  Ecclesiae  securitatem. 

Exsutta  satis,  (itia  Sion  ;  jubila,  filia  Jtrusalem  : 
Ecce  rex  iuus  veniet  tibi^  justus  et  salvator  :  ipsepau- 
per  et  ascendens  super  asinam^et  super  pullum/itium 
asinx.  Et  disperdam  quadrigam  ex  Ephraim^et  equum  C 
de  Jerusalemy  et  dissipabitur  arcus  belti,  et  loquetur 
pacem  gentibus,  et  potestas  ejus  a  mari  usque  ad  mare^ 
ft  a  fluminibus  usque  ad  fines  terras.  LXX  :  Gaude  ve- 
hementer,  fitia  Sion ;  prxdica^  filia  Jerusalem  :  Ecce 
rex  tuus  veniet  tibi  justus^  et  salvans,  ipse  mansuetus 
ei  ascendem  super  subjugalem  et  pultumnovum^et  dis- 
perdet  quadrigat  ex  Ephraim,  et  equum  869  de  Je- 
rusatem,  et  disperdet  arcus  pugnantium  et  multitudi- 
nem^  et  pacem  ex  geniibus,  et  dominubitur  (a)  ab  aquis 
asque  ad  mare,  et  a  ftuminibus  usque  ad  exitus  terrx. 
Hanc  prophetiam  Evangelistae  scribunt  csse  comple- 
tam,  quando  Dominus  ingressus  est  Jerusalem,  se- 
dAus  super  asinam  et  pullum  asinae,  et  puerorum 
cum  palmarum  ramis  occurrit  turba,clamantium  : 
Benedictus  qui  vetiit  in  nomine  Domini:  hosanna  in  ex-  ]) 
cetsis  (Mai,  xxi) ;  et  increpantibus  Pharisseis,  cur 
non  corriperet  clamantes  pueros,  respondit  :  Non 
legistis  :  Ex  ore  infantium  et  lactentium  parfecisti  lau- 
dem  (Ps.  viiiy  3)?  Exsultat  ergo  Sion  et  jubilat  Je- 
rusalem,  una  atque  eadem  civitas  (Sion  enim  arxest 
Jeru8alem)quia  venit  eirex  suus,qui  omnium  pro- 
phetarum  vaticiniis  repromissus  est :  Justus  et  ipse, 
Satvator,  id  est,  JesuSy  sicut  angelus  interpretatus 
est,  loquens  ad  Virginem  :  Et  vocabitur  Jesus,  quia 

(a)  Regin.  ms.ydominabitur  aquis  usque  ad  mare^ 
et  flumina  exitus  ierrae^  iuxta  Graecum  in  plerisque 
exemplaribus^xal  xaxap^ei  6SaTU)v  (u);  OaXdi977);,xa( 


ipse  salvum  faciet  populum  suum  a  peccatis  suis  [Al. 

eorum]  (Mat.  i,  21).  Pauper  quoque,  sive,  ut  LXX 

transtulerunt,  manmetuSf  qui  cum  dives  esset,  pro 

nobis  pauper  factus  est,  et  dicit  in  Evangelio  :  Diseite 

a  me,  quoniam  mansuetus  sum,  ei  humilis  corde  (Mat. 

XI,  29).  Et,aBcendens  super  asinam  subjugalem^sive 

super  pullum  novum,utrumquevidelicetpopulam, 

Circumcisionis  et  Praeputii,  quorum  prior  gravissi- 

mum  Legis  portaverat  jugum,  sicut  in  Actis  aposto- 

lorum  scriptum  est  :  Nec  nos,nec  patres  nostri  po- 

tuerunt  portarc  grave  Legis  jugum  (Act.  xv).  Unde 

etPaulusscribit  adGsLlatasqui  circumcidivolebant : 

Siaie,  et  nolite  iterum  Jugo  servitutis  contineri  (Gatat. 

v,l).Pullu8  autem  novu8,gentiliummultitudo,frena 

non  habens  Legi8,nec  rectus  ab  aliquo,  sed  semper 

inpraecipitiisetinvoraginibus  idololatriae  elisus  at- 

que  confractus,  Domini  sessione  didicit  ambulare  et 

rectam  viam  ingredi.Et  disperdam^nquii^gtiadrigam 

ex  Ephraim.  Adhuc  ex  Dei  Patris  persona  dicitur, 

quod  quadriga,  sive  currus,  ex  Ephraim  percat,  et 

equus  de  Jerusalem.  Et  inlerim  secundum  litteram 

haecloquitur :  Non  eruntprae1ia,omnibusChristi  ad- 

ventu  et  nativitatepacatis.  Porrosecundam  altiorem 

intelligentiam,Ephraim  refertur  ad  haeresum  multi- 

udinem,qufip  interpretatur  xap7rocpop(a,  ft6S  id  est, 

ubertaseifTUgumabundantiajdequibuBSCTipiumesi^ 

in  septuagesimo  septimo  psalmo  :  Filii  Ephraim  in- 

tendentes  ei  mittentes  arcumj  conversi  sunt  in  iie  belU. 

De  his  quadrigiset  curribus  [Al.aurigis]  legimus  : 

Hi  in  curribus  et  hi  in  equis^  nos  autem  in  nomine  Bo- 

mini  Deinostri  invocabimus:  ipsi  obtigati  sunt  etceci- 

deruni.nos  autem  surreximus  ei  erecti sumus  (Ps. xn, 

8,  9).  Equus  qui  disperditur  de  Jerusalem,  llle  est 

de  quo  legimus :  Fallax  equus  in  salutem  (Ps.  xxni, 

17), Et  in  Jeremia,qui  luxuriae  vacabant  etlibidini, 

audiunt :  Equi  insanientes  in  feminas  facti  sunt  mihi: 

unusquisque  ad  uxorem  proximi  sui  hinniebat  (Jer. 

V,  8).  Unde  revocantur  ad  poenitudinem,  dicente 

Psalmographo  :  Nolite  fieri  sicut  equus  et  mulus,  in 

quibus  non  est  intellectus  (Ps.  xxxi,  9).  Cumque  dis- 

perdiderit  Deus  currus  Ephraim  et  equum  de  Jera- 

salem.  qui  de  istiusmodi  equis  et  curribus  fuerint 

liberati ;  transferentur  in  Domini  8ervitutem,et  efii- 

cientur  Cherubim,  et  de  ipsis  dicetur  :  Currus  Dei 

decem  millium  multipleXj  millia  Ixtaniium  (Ps.  lxvii, 

18).  Et :  Equitaii  meo  in  curribus  Pharaonis  assimi- 

lavi  tCy  proxima  mea  (Cant.  i,8).  Et :  (b)  Ascende  equos^ 

ei  equitatio  tua  salus  (Abac.  iii,  8).  Dissipabitor  arcas 

belli,  ut  non  mittantur  igna  jacula,  quo  voluptuo- 

sorum  possint  corda  percutere.  Et  loquetur  pacem 

gentibus, de  quibus  scriptum  est :  Ipse  erit  exspeeta- 

iio  gentium(Gen.  xlix,  10).  Et  rursum  :  Superipsum 

gentes  sperabuut  (Isai.  xi).  Et  :  Potestas  ejus  a  fiutri 

luique  ad  mare,  et  a  fluminibus  usque  ad  fines  terrst 

(Ps.  Lxxi,  8).  Hoc  non  est  extenuandum  per  allego- 

riam  ;  sed  credendum  vereesse  completum,8eciiii- 

itoTa[xti)v  8t6x6oXac  Y^C 

(^)RefigitVictor.  ad  Graec.textum,et  Latinamedi- 
tionem^  Ascendes  super  ^uos  tuoSf  eto. 


i48S 


COMMENTARIORDM  IN  ZACHARIAM  LIB.    I.  CaP.  IX. 


148Qi 


dum  illud  quod  legimus :  Posiula  a  me^  et  dabodbi 
gentes  hseredilatem  tuamj  et  possessionem  iuam  termi' 
nos  terrx  {Ps.  ii,  8).  In  septuagesimo  quoque  primo 
psalmo  sub  persona  Salomonis  et  veri  pacifici  dici- 
tur  :  Et  domanabitur  a  mari  usque  ad  mare,  et  a  flu- 
mine  usque  ad  ierrde  terminos  [Vers,  8), 

(Vers.  11,  i  2).  Tu  quoque  in  sanguine  testamenti 
tui  emisisii  vinctos  tuos  de  lacu  in  quo  non  est  aqua  : 
convertimini  ad  munitionem^  vincti  spei:  hodie  quoque 
annuntians  duplicia  reddam  tibi,  LXX  :  Et  tu  in  san- 
guine  testamenti  emisuti  vinctos  tuos  de  lacu  qui  non 
habet  aquam  :  sedebitis  in  munitione  vincii  congrega- 
tionis,  et  pro  una  die  peregrinationis  864  tuce  dupli- 
cia  reddam  tibi.  Postquam  sermo  prophetsB,  immo 
ipse  Deus  Pater  omnipolens,  nuntiavit  Sion  et  Jeru- 
salem  quod  veniret  ad  eas  rex  suus,  mitis,  et  ascen- 
dens  super  asinam  subjugalem,  etpuUum  asinae,  et 
potestas  ejus  esset  futura  a  mari  usque  ad  mare,  et 
a  fluminibus  usque  ad  terminos  terne,  facit  apostro- 
pham  ad  ipsum  Ghristum,  de  quo  vaticinium  est,  et 
loquitur :  Tu  quoque  in  sanguine  testamenii,  sive  pacti 
tuit  emisisti  vinctos  tuos  de  tacu,  in  quo  non  est  aqua, 
Quod  itaintelligitur :  In  sanguine  passionis  tuae  eos 
qui  vincti  incarceretenebuntur  inferni,  in  quo  non 
est  ulla  misericordia,  tuaclementiH  liberasti.  Deni- 
que  postquam  Dominus  resurrexit,  hi  qui  pnccatis 
Adam,  sive,  ut  quidam  volunt,  erroris  inoliti,  ac 
mortis  vinculis  tenebantur,  resurrexerunt  cum  eo, 
et  apparuerunt  in  sancta  civitate.  De  hoc  sanguine 
testamenti,  et  ipse  futuram  indicans  passiouem,  ad 
discipulosloquebatur:  Accipitey  et  bibite  ex  hoc  om- 
nes:  hic  est  enim  catix  novi  iestamenti  in  sanguine  meo 
{Matth.  XXVI,  27,  28).  In  hujus  praefigurationem  la- 
cus  qui  non  habet  aquas,et  Joseph  a  fratribus  missus 
est  in  (a)  lacum  (Gen  xxxvii) :  et  Daniel  (Dan.  vi)  et 
Jeremias  a  Ghaldaeis  et  popuh)  Judaeorum  :  Banaias 
quoquetempore  nivis  et  frigoris  descendit  in  lacum, 
ut  ibi  leonem  interdceret  (II  Reg,  xxui,  20).  Jere- 
mias  autem  non  in  aquam  laci ;  sed  in  lutum  ccDnum- 
que  laci  demergitur,  quod  posset  suCfocare  magis 
quam  refrigerare  8itientem(/^rm.  xxxvii  et  xxxviii). 
Unde  in  psalmo  scribitur  :  Infixus  sum  in  limum 
profundif  et  non  est  substantia  (Ps.  lxviii).  In  hoc 
lacu  inferni  morabatur  dives  ille  quondam  purpura- 
tus,  ci]gus  linguamagniloquapo^narum  cxurebutur 
incendiisy  et  intantum  non  habebat  ulla  aquarum 
refrigeria,  ut  extremi  digiti  pauperis  tincti  in  aqua 
refrigerium  postularet  (Luc.  xvi).  Rursumque  ad  ip- 
sos  qui  vincti  erant,  etChristi  misericordia  liberandi 
sermo  dirigitur:  Convertimini  ad  munitionem,  vindi 
spei.  Et  est  sensus  :  Qui  nunc  vincti  estis  et  immiti 
atque  terribiii  inferno  tenemini,qui  solutionem  vin- 
culorum  in  Ghristi  speratis  adventu,  convertimini 
ad  munitionem,  sive  sedebitis  in  munitione,  do  qua 
scriptum  est :  Munimenium  sancti  timor  Domini; 
ft65  ut  possitis  dicere :  Esto  mihi  in  Deum  protee- 
torem  et  in  locum  muniium^  ut  salvum  me  facias  (P$. 
Lxx,  3),  et  de  vobis  quoque  propheta  commemoret : 

(a)  Voces,  in  iacum^  non  habet  Regin.  ms.  qui  et 


A  Ecce  civiias  firma,  salutare  nostrum  ponet  mtirum  et 
antemurale  (Isai.  xxvi,  1).  Hanc  autem  raunitionem 
ad  quam  Deus  cohortatur  vinctos  spei,  sivevinotos 
sperantes  Ecclesiae,  non  aliarn  debemus  accipere 
nisihabitationemparadisi,in  quamprimuscumDo* 
mino  iatro  ingressus  est  (Luc.  xxiii) :  et  idcircoper 
Zachariam  provocantur  ad  munitionem,  quia  jam 
tnnc  et  ex  illo  temporeDominus  promittebat,  ut  pro 
brevi  tribulatione,  aeterna  reciperent  premia.  Sive.ut 
in  LXX  legitur :  pro  una die peregrinationistuXfdupli' 
cia  reddam  tibi.  Ad  coroparationem  enim  aetcrnitatis, 
omne  quod  patimur  in  mundo  unadies  appellanda 
est,  non  habitationis,sed  poregrinationis :  quia  adve- 
nac  suraus  et  peregrini  sicut  omnes  patres  nostri.Nam 
in  prsesenti  mome.ntaneum  etlevetribulationisnos- 

P  trae,supra  modum  in  sublimitate  aBtcrnae  gloriae  pon- 
dusoperaturinnobis,noncontemplantibusqu8eviden- 
tur,  sed  quae  non  videntur  ( [I  Cor.  4).  Quae  enim  viden- 
tur,temporaIia8unt;quaeautemnonvidentur,aBterna. 
(Vers.  13.)  Quoniam  exiendi  mihi  Judam,  qtuui 
arcum  implevi  Ephrainu  ei  suscilabo  filios  tuoSy  Sion^ 
super  filios  tuos,  Graccia,  et  ponam  te  quasi  giadium 
fortium.  LXX  :  Quoniam  ietendi  te^  Juda^  mihi  quasi 
arcum :  implevi  Ephraim,  et  suscitabo  filios  tuos^  Ston, 
superfiUos  Grsecorum.etattreciabo  tequasi  gtadiumpu- 
gnaloris.  Hoc  Judaei  ad  MachabeDorum  tempora  refe- 
runt,qui  vicerc  Macedonas,et  sordidatum  templum 
idololatria  post  trium  et  semis  annorum  spatium 
mundaverunt.  Quodque  scquitur  :  Quasi  arcum  tm- 
plevi  Ephraim,  dignificari  aestimant,  qui  de  deoem 
tribubus  quae  appellantur  Israel,  venerant  sub  Eze- 

C  chia,  quibus  etiam  Josias  regnasse  memoratur :  ita 
dumtaxatut  priustestimonium  aliterquam  nosex- 
planavimus,  interpretectur,  et  dicant :  0  Ghriste, 
quem  speramus[Al.  sperabamus]  esse  venturum,  et 
qui  regnaturus  es  in  universis  terminis  terrae  :  in 
sanguine  testamenti  tui  quo  conspersam  Jerusalem, 
juxta  Ezechielem  (Cap.  xvi),  in  suo  sanguine  repe- 
risti,  et  inisti  pactum  curo  Abraham  in  divisionibus 
vituli  et  arietis  ethirci ;  dimisisti  populum  tuum  Is- 
rael  de  captivitate  et  camino  Ghaldaeorum,  in  quibus 
866  nulla  eral  misericordia  (Gen,  xv).  Propterea 
et  vos,  0  Israelitae,  qui  vincti  eratis,  et  sperabatis  in 
Domino,  revertimini  ad  munitissimam  Jerusalem  : 
quoniam  hodie  vobis  habotis  Dominum  pollicentem, 
quod  pro  brevi  captivitatis  injuria,  duplicata  omnia 

n  recipiatis.sicut  recepisse  legimus  et  Job  (Cap.  xlii)  : 
Juxta  tropologiam  hic  locus  explanari  sic  potest :  Ex- 
tenditur  Judas  in  arcu,  cum  Doroinus  atque  Salvator 
a  Patre  in  hunc  munduro  mittitur,  qui  ipse  est  et 
arcus,  ct  sagittarius  et  sagitta.  Arcus,  ut  in  pre- 
senti  loco.  Sagittarius,  ut  in  quadregesirao  quarto 
psalroo  :  Sagittx  tu^  acutse  potentissimx  (Psat, 
XLiv,  6),  quibus  i.4/.  qui(  cum  fuerit  vulneratus, 
dicit  :  Vulneratus  chariiate  ego  sum  (Cant,  ii,  5). 
Sagitta  vero,  ipse  est  qui  loquitur  per  Isaiam  : 
Posuit  me  sicut  sagittam  electam,  et  in  phareira  sua 
abscondit  me  (Isai.  xlix,  2).  Sagitta  electa,  verbum 
Dei  est;  pharetra  in  qua  sagitta  absconditur,  dispen* 

Elcamn  pro  Banoiai^  paulo  post  prasfert. 


1487 


S.  EUSEBII  HIERONYMI 


1188 


salio  carnis  assumptae.  Hac  implatur  Ephraim,  ut  A      (Vers.  15,  16.)  Et  devorabunt  et  subjicient  lapidU 


cum  armatus  fuerit  et  paratus  ad  bellum,et  ipse  cum 
gentibus  sagittis  Domini  vulneretur,  ex  cujus  tribu 
primuspopulum  scidit  Jeroboam  (III  Beg.  12),  quem 
in  haereticorum  persona  accipi,  Osee  propheta  ple- 
nius  demonstrat  {Ose,  v  et  vi),  et  quod  supradiximus : 
Filii  Ephrai/n^  xntendentes  et  mittentes  arcum^conversi 
sunt  indie  helli  {Ps.  lxxvii,  9).  Suscitante  enim  Do- 
mino  filios  Slon,  hoc  est,  filios  Ecclesis,  et  con- 
trariorum  dogmatum  magistri,  et  philosophorum 
omnisassertio,atquc  argumenta  gentilium  destruen- 
tur«  quia  ipse  Dominusgladius  fortium  est,  dequo 
dioUur :  Accingere  gladio  tuo  super  femur  tuum,  po- 
tentissime.  Specie  lua  et  pulchritudine  lua,  intende, 
prospere  procede  et  regnu;  propter  veritatem  et  man- 


busfundx :  et  bibentes  inebriabuntur  quasi  vino  [Vulg. 
a  vino],  et  replebuntur  ut  phialse,  et  quasi  camua  ol- 
tariSf  et  salvabit  eos  Dominus  Deus  eorum  in  die  iUa  ui 
gregem  populi  sui,  guia  lapides  sancti  elevabuntur  super 
terram  ejus.  LXX  :  Et  consument  eos^  et  obruent  m 
tapidibus  fundse^  et  hibent  sanguinem  eorum  sicut  w- 
num,  et  implehunt  sicut  phiatas  altare^  et  salvabit  eos 
Dominus  in  die  illa  sicut  ovespopulum  suum^  quia  laph- 
des  sancti  volventur  super  terram  ejus,  Pro  eo  quod  nos 
diximus,  elevabuntur^  et  in  Hebraico  scriptum  est 
METHNOSASOTH  (mDDI^na),  potost  interpretari  SM 
vagantes,  siy e  fugientes.  Protectis  filiis  Sion,  et  Domi- 
no  canente,  et  vadente  in  turbine  contra  adversanos 
eorum,  tanta  erit  ruina  Grsecorum,  ut  non  dicam 


suetudinem  et  justitiamj  et  deducet  te  mirabiliter  dex-  g  gladiis,  sed  jactu  lapidum  et  fnndarum  rotaiibas  op- 

tera  tua  {Ibid.  xliv,  \etseqq.).  Hoc  gladio  iEthiopes      — ' '—  ''-  "*  — "•-  -'-'■  -'■  " "'     * '  '    '  ' 

volnerantur,  de  quibus  scriptum  est :  Et  vos^  ^thio- 
pe§,  vulnerati  meo  gladio  eritis  {Soph.  ii,  12)  qui 
poBtquam  Christi  gladio  fuerint  vulnerati,  deponent 
ietrum  colorem,  et  exsuitantes  loquentur :  Erit  splen- 
dor  Domini  Dti  noslri  super  nos  {Ps.  lxxxix,  17) : 
qiiod  et  Davidsibi  post  poenitentiam  repromittit : 
Lavabis  mct  et  super  nivem  dealbabor  {Ibid.,  l,  9).  Iste 
est  gladius  de  quo  scribit  Apostolus  :  Vivens  sermo 
Dei  et  efficax,  et  penetrabilior  omni  gladio  ancipiti, 
el  pertingens  usgue  ad  divisionem  animas  ac  spiritus. 
(Vers.  14  )  Et  Dominus  Deus  super  eos  videbilur, 
M7  et  exibit  ut  fulgur  jaculum  ejus,et  Dominus  Deus 
m  tuba  canet^et  vadet  in  turbine  Austri.  Dominus  exer- 
citUHtn  proteget  eos.  LXX  :  Et  Dominus  Deus  super 


primantur,  ita  ut  prsdae  sint  et  devorationi  inimicia 
suis.  Tunc  bibentes  inebriabuntur  quasi  vino.Nonlu 
qui  caesi  sunt,  ebrii  erunt  sanguine  suo ;  sed  hi  qm 
vicerint  quasi  ebrii  cum  desperatione  pugnabunt^dt 
placebuntDomino  quasi  aitaris  cornua,  c\|u8que  libft- 
tio.  Hoc  enim  intelligitur  in  phialis,quibu8  superal- 
tare  liba  funduntur.  Salvabit  quoque  Dominua  em 
sicutovesetgregem  populisui:  nonenim  utarmatas 
exercitus  et  instructus  arte  beilandi  adversum  Ma- 
cedones  dimicabit ;  sed  veniet  quasi  grex  paratus  ad 
mortem,  et  Domino  auxiiiante,  superabit.Et  lapides 
sancti  qui  oppressi  iuerint  (lapides  autem  vocaiy 
propter  duritiam  tribulationum  et  animi  fortitudi- 
nem  (elevabuntur  de  humilitate  sua,  ei  emnt  in 
terra  illius  gloriosi.  Aiiter  :  Lapides  sancti  ejua  de 


ipsos  apparebit ;  et  egredietur  sicut  fulgur  sagitta  ejus :  C  genere  sacerdotali  per diversa fugienie8,illo  tribuente 


et  Deminus  Deus  (a)  omnipotens  sonabit  in^uba,  et  ibit 
in  eommotione  terroris  sui.  Dominus  omnipotens  pro- 
teget  eos.  Et  hunc  locum  ad  Machabaeorum  referunt 
teoipora  quod  illis  contra  Antiochum  dimicantibus 
«tque  vincentibus,  Domini  fuerit  pugna  atque  victo- 
ria,  qui  egressus  sit  fortis  ad  praelium,  et  instar  ful- 
guriflilHuspotentiaapparueritvictisqueadversariis, 
ei  turbinis  morte  dispersis,  protexerit  populum  Ju- 
dsorum.Nos  autem  referemus  cuncta  ad  intelligen- 
iiam  Salvatoris,  de  quo  supra  dictum  est :  Extendi 
mihi  Judam  quasi  arcum.  Quo  extenso,  et  haereticis 
atque  gentiiibus  a  Sioa  filiis  interfectis,  apparebit 
gloria  Domini,  et  egredietur  ut  fuigur  jaculum  ejus 
de  quo  fulgure  et  in  Abacuc  legimus  :  In  tuce  sagit- 


victoriam  consequentur,  dicamus  ei  juxia  anago^n, 
immoexplanemus  prophetiam  multisobecurilaiibui 
involutam.  Filii  Sion  protecti  a  Domino  suo,  devora- 
bunt  adversarios  suos,  quos  intelligimus  filioe  6rc- 
cis.  Et  subjicient  lapidibus  fund£,comminationibQ8 
Scripturarum,de  adversariis  suis  subjectoe  humiliM- 
que  facientes:  nihii  enim  ita  percutit,  ut  exemplufli 
deScripturissanctis,ettestimoniumrotaiuori8emil- 
sum.  Quod  autem  in  LXX  dicitur :  Et  hibent  sangni- 
nem  eorum  quasi  vinum,  in  Hebrso  non  iia  leginius ; 
sed  bibentes  inebriabuntur  quasi  vino^  ut  audiani  illud 
de  Cantico  canticorum  :  Bibttef  amici,  et  inebriamim 
{Cant.  v,  1).  Et  ita  placebit  eorum  ebrieias,  quad 
altaris  sacrificium  ;  et  quasi  cornua,  sive  anguli  alta- 


tarum  tuarum  ibunt  in  splendore  fulgurantis  hastx  tuae  D  ris.  Saivabit  quoque  eos  Dominus,  quasi  gregem  po- 


{Abac.  iii,  11).  Quod  fulgur  et  splendor  alio  vocabulo 
iuba  appellatur  et  clangor,  ut  cum  sanctus  clamor 
[At.  clangor]  insonuerit,  dicat  qui  prius  surdis  auri- 
bi»  fiierat :  Disciplina  Domini  aperuit  mihi  aures^  et 
dedit  mihi  auremad  audiendum.  Quodque  sequitur :  Et 
vodel  tn  turbine  Austri,  sive  vadet  in  motu  commina- 
tionis  sux.  Ideo  eomminatur,  et  dicit,  se  illaturum 
eeae  supplicia,  ut  pceniientium  misereatur.  Denique 
jongit  ct  dicit:  Dominus  omnipotens  proteget  eos,  quos 
prins  sua  eomminatione  terruerat.  Legamus  histo- 
riam  Ninivitarum. 


puli  sui,  quia  lapides  sancti  volventur  superierram 
^us,  qui  tantum  erunt  leves  et  in  sublime  nitentes, 
ut  non  praestolentur  ffidificantium  manue^  sed  ipsi 
festinentimponi  super  fundamentumGhri8ii,ei  con- 
tineri  angulari  lapide,  de  quibus  et  Petrue  aposiolus 
869  loquitur :  Sicut  lapides  vivi  supersedificamini  in 
domum  spirituatem,  et  sacerdotiumsanctumf  offerentes 
spirituates  victimaSj  placentes  Deo  (I  Petr.  i,  5).  IstS 
sunt  lapides  qui  clamabunt,  si  iacuerit  populue  Jo- 
daeorum  {Luc.  xix),  ct  volventur  quamdiu  in  corpott 
fuerint  super  terram,  quia  aggravai  ierrena  babitatld 


(a)  In  Grsco  Deus,  in  Regin.  ms.  omnipotens  daaideratur, 


1489 


COMMENTARIORDM  IN  ZACflARIAM  LIB.  II.  CAP.  X. 


1400 


eenaum  multa  curantem  (^opten.  a),  ct  in  carne  po-  \  meniacium,  et  somnialont  loeuti  sunt  fruitra,  «ane 


situs  SaDctus  loquitur :  Quis  dabU  mihi  pennas  sicul 
coUimbx  (Ps.  Liv,  7)  ?  qui  tantum  in  se  est,  conatur 
et  volvitur ;  et  erigitur  ad  summa,  sed  carnis  fragi- 
litate  retinetur.  Terra  autem  illa  est  super  quam  vol- 
Tuntur  lapides»  de  qua  Jegimus  :  Cantate  Domino, 
amnis  terra  {Ps,  xcv,  1).  Et :  Omnis  terra  adoret  te^ 
elpsallat  tibi  [Ps.  lxv,  4). 

(Vers.  17.)  Quid  enim  bonum  ejus  est,  et  quid  pul- 
ckrum  ejus^  nisi  frumetUum  electorum^  et  vinum  ger- 
mmans  virgines  ?  LXX :  Quia  si  quid  optimum  iUius, 
€i  siquid  bonum  ab  eoy  frummtum  juvenibus et vinum 
boniodoriscutvirgines,  Ideo,inquiunt,  Macbabsei  buc 
illucque  fugientes,  Domino  auxiliante,  superabunt, 
Qt^  ejectis  Ifacedonibus  de  terra  Jsrael,  mundetur 


consolabuntur :  idcirco  abdudi  sunt  [Al.  adducti]  quan 
grex :  affligentur,  quia  nofi  est  eis  pastor.  LXX  :  Pe- 
tite  plaviam  a  Domino  opportunam,  temporaneam  et 
serotinam :  Dominus  fecit  phantasias,  et  ptuviam  hie- 
malem  dabit  eis,  unicuioue  herbam  in  agro  :  quoniam 
hi  qui  loquebantur,  locuti  sunt  labores  :  et  divini  vi- 
siones  falsas,  et  somnia  falsa  locuti  sunt,  vane  conso* 
labantur  :  ideo  arefacli  sunt  sicut  oves^  et  afflioU  sunt, 
quia  non  erai  qui  sanaret.  Ita  felicitas  qua  in  Macba- 
baeorum  temporepromissaest,  quandoeanctilapidea 
elevati  sunt  super  terram,  et  res  Israelitba  crevit  in 
msguSy  intantum  ut  rursum  frumento  Legie  populi 
vescerentur,  et  vino  uancti  Spiritus  inebriarentur 
vifgines  vestrs,  ex  parte  promittitur.  Cseterum  quk 


teraplum,  Legis  prscepta  serventur,   et  eruditio  g  j&Euextremum  tempu8e8tprophetarum,etmuDdua 


Bcripturarum  rursum  germinet  virgines,  id  est,  po- 
paloa  oredentium  in  unum  Deum,  qui  prius  idolo- 
latriffl  fuerant  cultibus  constuprati.  In  frumento 
elactorum:  id  est,  baurim  (D^lini)  non  juvenes,  ut 
Septuaginta  transtulerunt ;  eed  electos  et  eru ditoe 
viros  intelligi  volunt,  qui  frumentum,  id  est,  Legem 
Dei  comedere  mereantur.  Pro  vino,  quod  Hebraice 
dieitur  tbuios  (i^Tn),  Aquila  olviav  interpretatus 
•at:  quodotipsum  ad  ubertatem  vindemis  referri 
poteet.  HaecJudsi  sstimant.  Cslerum  nos  irumen- 
tum  electorum,  sivejuvenum,  et  vinum  germinans 
virgines,  aive  vinum  boni  odoris  ad  virgines,  intel- 
ligimua  DominumSalvatorem,qui  ioquiturin  Evan- 
§elio ;  Nisi  granum  tritici  cadens  in  terrum^  mortuum 
fusrit^ipsum  sotumpermanet  :sin  autemmoriatur^  ma- 
joresfructus  affert  {Joan.  xii,  24).  De  hoo  tritico  ef- 
ficttur  ille  panis,  qui  de  coelo  descendit,  et  qui  con- 
firmat  cor  hominis  (Ps.  cui).  Hunc  panem  comed  unt, 
qui  io  Christo  robusli  sunt,  et  ad  quos  Joannes  Evan- 
§elista  loquitur  :  Scribo  vobis^  juvenes,  quia  sermo 
Dti  in  vobis  [Al.  nobis]  manet  et  fortes  estis,  et  vi- 
eidis  nuUignum  (I  Joan.  ii,  14).  Qui  frumentum  est 
aleetorum,  sive  juvenum,  ipse  est  et  vinum  quod 
IjBtificat  ft70  cor  hominis,  et  bibitur  ab  his  virgi- 
aibus^  qu«  sunt  sancte  et  corpore  et  spiritu,  ut 
iBebriata  atque  gaudentes,  sequantur  Ecclesiam,  et 
dioaiur  de  eie  :  Addu4:entur  regt  virgines^  post  eam^ 
froxiwE  ^us  afferentur  tibi :  afferentur  in  txlitia  et 
exuUatione  (Ps.  xuv,  15,  16).  Quomodo  enim  la^ti- 
tiam  Don  habebunt,  quasinebriats  poculo  Salvatoris 


declinat  ad  finem,  et  omnia  quas  prcdicta  eunt,  aui 
terminumprsatolantur:  PetileaDomino  utdetvobi^ 
piuviam  serotinam  :  ut  Christus  qui  promissusestit 
veniat  et  tribuat  vobis  rores  et  uives,  pro  quibue 
scriptum  est  in  Hebraeo  azizim  (D^T*l7n).  Et  neecio 
quid  volentes  LXX  phantasias  interpretati  sunt,  nisi 
forte  magnitudinem  gratis  admirationemque  dono- 
rum,  nominephantasiaevolueredescribere.  Dominu^ 
ergo  qui  facturus  871  est  nives  etsiccitatem  omnii 
terrae,  evangelicae  prsedicationis  irrigaturus  est  plu- 
viis :  ipse  dabitimbre8credectibu8,etubertateomnii| 
complebuntur,  ut  postquam  in  Cbristo  credideriat 
nationes,  intelligant  vana  esse  qus  ante  colueruot. 
Sive  ipse  Israel  intelligat,  qui  quondam  deeeptua 
idololatriffi  erroribus  tenebatur,  frustra  se  ooluiaia 
simulacra,  et  divinorumaudisse  mendaoia,et  acquie- 
visse  somniis,  quibus  Scriptura  prncipit  non  crc' 
dendum  (Deut.  xiii).  Et  ob  banc  causam  ducti  suni 
quasi  grex  in  captivitatem,  et  afHicti  absque  pastore 
Deo,  quia  Legis  notitiam  non  habebant.  OmniB  faic 
locus  obsourus  et  dubius  est,  et  debet  nobia  leetor 
ignoscere,  si  in  his  qine  ambigua  sunt,  et  noa  pea- 
dulo  incedimns  gradu.  Possumus  autem  juxta  spiri- 
tualem  intelligentiam  dicere,  quod  credentee  iii 
Ghristo  Dominus  adhortetur  ut  petant  Berotinatti 
pluviamincon8ummationemundi,quandopIeQitttdo 
donanda  est  gratiae,  et  singulis  in  agro  suo  berba 
Bucorescet,  ita  ut  possint  dicere  :  Dominus  regit  iiw, 
et  nihil  mihi  deerit :  in  ioco  pascux  ibi  me  eolloeavii : 
super  aquas  rcfectionis  edueavit  me  (Ps.  xxii,  1,  2). 


generantur  in  virgines,  et  audent  dicere  t  Introducite  D  Omnia  enim  simulacra,  et  divini et  somniatores frtt- 


wie  in  ceUulam  vini,  confortate  me  in  unguentis 
{CasU.  II,  4)  ?  Vinum  hoc  boni  odoris  est,  unde  in 
eodem  carmine  dicitur :  Potabis  me  de  vino  unguen- 
tarii^  de  rivis  malogranatorum  [Al.  gnatorum]  tuorum 
{Jlndem).  Hoc  vino  inebriali  sunt  qui  sequuntur 
Agnum  Del  quocumque  vadit,  vestiti  candidis  vesti- 
bna ;  quiase  cum  mulieribus  non  coinquinaveaunt: 
yirgines  enim  permanserunt  (Apoc.  xiv). 

(Cap.  X.  —  Vers.  1  seqq.)  Petite  a  Domino  plu- 
fteHt  in  tempore  seroiino,  et  Dominus  faciet  nives,  et 
pluviam  imbris  dabU  eis,  singulis  herbam  in  agro. 
Quia  simutacra  locuta  $unt  inutile,  et  divini  vtderunt 


stra  locuti  sunt,  et  vane  consolabantur.  Qaa  dehaft- 
reticis  Ioquitur,qui  sub  nomine  Ghristiano  non  in- 
telligunt,  nec  de  quibus  dicant,  nec  de  quibus 
afGrment,  et  attendunt  spiritibuB  erroneis,  et  ma* 
g^stris  dsmoniorum  in  hypocrisi  mendacia  loquen- 
tium,etcauteriatamhabentescoD8cieDtiam(irtm.nr): 
ut  nequaquam  credentes  eorum  consolationibua ab- 
ducantur  qui  vana  promittunt,  et  propterea  traditl 
suntSatanie  in  interitum  camis(I  Cor.  v),  et  abduott 
in  captivitatem  regis  Babylonii,  et  afQigentur,  qiiia 
Christum  pastorem  non  habent,  quem  sibi  falso  no- 
mine  repromittunt. 


1491 


S.  EDSEBII  HIERONYMI 


(492 


(Vers.  3  seqq.)  Super  pastores  iratus  est  furor 
meus.et  super  hircos  visitaho,  quia  visitavit  Dominus 
exercttuum  gregem  suum  domum  Juda  :  ei  posuit  eos 
quasiequum  gloricV  suse  in  bello.Ex  ipso  angulusy  ex 
ipso  paxillus,  ex  ipso  arcus  prselii^ex  ipso  egredietur 
omnis  exactor  simul,  et  erunt  quasifortes  conculcantes 
lutum  viarum  in  prxlio,  et  bellahunt,  quia  Dominus 
cum  eis.  LXX  :  Super  pastores  concitatus  est  furor 
meuSy  869  et  super  agnos  visitabo :  et  visitabit  Domi- 
nus  Deus  omnipofens  gregem  suum  domum  Juda,  et 
ponet  eos  sicut  equum  decorem  suum  in  prxlio,  et  ex 
ipso  respexitj  etex  ipso  posuit.etex  ipso  arcus  in  fu- 
rorCy  (a)  egredietur  omnis  qui  educit  simul,  et  erunt 
quasi  hellatores  concultantes  lutnm  viar^um  in  praelio, 
et  praeparabuntur^  quia  Dominus  cum  eis  est.  Ft  in 
hoclocoduplex  Judfleorum  expositio  cst.  Alii  eiiim 
arbitranturin  adventu  Christi  universa  complenda : 
alii  sub  Machabseis  jam  esse  completa.  Est  autem 
eorum  qu8B  Dominus  poHicetur,  ista  explanatio : 
Buperpastores  ct  principes  ac  sacerdotes  iratus  est 
Dominus,  et  super  hircos,  et  populum  visitavit, 
juxta  illud  quod  scriptum  est :  Grex  perditus  facfus 
est  populus  meus,  pastores  ejecerunt  eos  (Jer.  l,  6),ut 
vitio  magistrorum  discipuli  punirentur:  non  inju- 
8titiajudicis,qui  peccata  patrum  reddit  in  niios^sed 
quia,illi8  peccantibus,  populus  applausit  simul :  et 
tunc  quidem  visitavitDominushircossuoSjVel  agnos 
pinguissimos,  et  fecit,  juxta  Septuaginta,  ariditate 
siccari.  Postea  vero  visitavit  Dominus  omnipotens 
gregem  suum  domum  Juda  :  suscitavitenim  Judam 
Machabaeum,  ct  caeteros  ex  eo,  contra  duces  An- 
tiochi,et  posuit  illos  quasi  equum  gloriae  suse  in 
praelio,  hoc  est,  qui  de  illius  stirpe  generati  sunt : 
multo  enim  temporeMacedonasoppresserunt.Quod- 
que  sequitur :  Ex  ipso  angulus,  ex  ipso  paxillus^  ex 
ipso  arcus  praelii,  ex  ipso  egredietur  omnis  exactor 
simul,Q'\c  (jL£Ta«poptxu);  intelligunt,utangulum  inter- 
pretentur  regiam  potestatem,  quod  parietes  ipsa 
contineat  [Al.  continebatj.  Et  ex  ipso,  inquit,  pa- 
xillus,  id  est,  sauerdotium.  Legc  Isaiam,  in  quo 
Eliacbim  in  teraplo  Dei  quasi  paxillus  figitur  {Isai. 
xxii).Ex  ipso  arcus  praelii,  fortes  ab  belfandum  :  ex 
ipso  etiam  omnis  exactor  simul,  quod  in  Hebraico 
scriptum  est,  nooes  (^'3:),  et  Aquila  interpretatus 
est  eiTTrpaTJtuv  :  ut  non  solum  fortes  et  boni,3ed  alii 
ex  eis  fuerint  Indigni  generesuo,Judas  enim  Macha- 
baeus  et  omnes  qui  de  genere  ipsius  principes  fuere 
in  populo,  et  angulus  erant ;  quia  regia  potestate 
populum  continebant,  et  paxillus,  ipsi  enim  erant 
sacerdotes,  ct  arcus  praelii,  quia  viri  exstitere  for- 
tissimi,  ut  non  solum  873  exercitum  aciemque 
disponerent;  sed  prirai  ad  praelium  prosilirent.Pos- 
Bumus  de  hoc  quod  sequitur :  lix  ipso  egredietur 
omnis  cxaclor  simul.pvo  quo  LXX  transtulerunt ;  Ex 
ipso  egredielur  omnis  qui  educit  simulM  hoc  dicerc: 
Nulla  erit  dignitas  in  exercitu,  quae  non  illius  arbi- 
trio  disponatur.    Jit    erunt  viri  fortissimi,  concul- 


(a)  In   Regin.   ms.    qui  egreditur :   in 
iJeXajvwv,  aut  iXavvwv,  et  IJspeuvwv. 


Graeco  est 


A  cantes  Macedonas  quasi  lutum  viaram  in  predio : 
erunt  autem  fortissimi,  atque  bellabunt,  qaia  Do- 
minus  cum  eis  est.  Nostri  haec  ad  persecutioDis  tem- 
porareferunt,  quod  pro  vitio  sacerdotum  frequenler 
etiam  populus  tradatur  adversariis  :  et  tamenDoiDi- 
nus  omnipotens  visitet  postea  gregemsuumdomum 
Juda,  qui  Deum  et  sermone  et  animo  confitetar :  et 
ponat  eos  quasi  equum  gioris  suse  in  bello,  de  quo 
sancti  dicunt :  Ascende  super  equo$  tuoSt  ei  equiiatio 
tua  salus  {Abac.  iii,  8).  Ipse  erit  et  arcus  furoris  Do- 
mini,  de  quo  ait :  Inebriabo  sagittas  meas  sanguine 
{Deut,  XXXII,  42).  Et  rursum  :  Sagittx  meae  «m«i- 
ment  eos.  De  hoc  arcu,  etde  his  sagittis  io  septimo 
Psalmo  {Vers.  13,  14)  legimus:  Arcum  $uum  telen- 
dit,  et  paravit  iltum  :  et  in  ipso  paravit  vasa  morlit, 

n  sagiftas  suas  ardentibus  effecit.  Et  conculcabunt,  ait, 
adversarios  suos  in  martyrio  coronati,  et  dicent: 
Dominus  illuminatio  mea^  et  saius  mea^  quem  timebol 
Dominus  protector  viUs  mex,  a  quo  trepidabo  ?  Dm 
appropinquarent  super  me  nocentesy  ut  edereni  camet 
meas.  Qui  tribulantmeinimici  mei,  ipsiinfirmatimt, 
et  ceciderunt.  Si  consistant  adversum  me  castra,  im 
iimehii  cor  meum :  Siexsurgat  advei'sum  me  pndium, 
in  hoc  ego  sperabo  {Psal,  xxvi,  1  seqq,)  ^uojido  im- 
plebitur  illud  eloquium  :  iJnus  ex  vobis  perseguebff 
mille,  ei  duo  converlent  in  fugam  {b)  mutta  mllia 
(Deut.  xxxii). 

(Vers.  6,  7.)  Et  confundentur  ascensares  eytw- 
rum,  ei  confortabo  domum  Juda,  et  domum  Jwpk 
salvabo:  et  convertam  eoSy  quia  miserebor  eorum:el 
erunt  sicui  fuerani^  quando  non  projeceram  eos:  e^ 

C  enim  Dominus  Deus  eorum,  ei  exaudiam  eos.  Et  erunt 
quasifories  Ephraim:  et  Isetabitur  cor  eonmqwuifi 
vino^etliliieorum  videbunt,  et  Ixtabuntur  :  etexsul- 
tabii  cor  eorum  in  Domino  LXX ;  Et  confundentsr 
ascensores  equorum  :  et  confortabo  domum  Juda  ft 
domum  Joseph  sahabo,  et  habitare  eos  fadam,  qm 
dilexi  eos.  Et  erunt  sicut  874  quando  non  eos  ahjt' 
ceramy  quia  ego  Dominus  Deus  eorum,  et  exaudiam 
eos  :  et  eruni  quasi  bellatores  Ephraim,  et  lattabittr 
cor  eorum  quasi  in  vino,  et  filii  eorum  videbunt  rt 
lastabunlury  et  gaudebit  (c)  cor  eorum  in  Domino.  Et 
hfcc  juxtasuperiorem  sensum  dupliciteredisserant, 
ut  aut  sub  Machabaeis  transacta  jam  dicant,  ant  sub 
Ghristo  in  ultimosaeculo  transigendacommemoreot, 
El  est  sensus  :  Gum  positus  fuerit  Judas  quasiequus 

D  decorus  in  praelio,  et  conculcaverit  quasi  lutom 
adversarios,  et  Dominosecum  bellante,  superarit: 
tunc  omnis  equitatus  GraBci»  corruet,  et  domos 
Juda  et  domus  Israel  (eam  enim  vocat  domam  Jo* 
seph,  id  est,  decem  tribuum)  pariter  salvabunlar. 
et  convertam  eos  d<^  captivitate  in  qua  fuerant,  ei 
erunt  sicut  eo  tempore,  quando  non  projeccraffl 
eos  :  ego  enim  sum  Dominus  Deus  eorum,  qaiill^ 
exaudiam  deprecantes.  Et  Ephraim  qui  nunca- 
ptivi  detinentur,  postea  laxabuntur,  et  in  tantos 
venicnt  gaudii,  ut  eos  vino  madidos  arbitrcris.  Filn 

(6)|rdem  ms.,  decem  millia, 

(c)  Addit  Regin.  ms.,  et  exuttabiu 


I 


1493 


COMMBNTARIORUM  IN  ZACHARIAM  LIB.  II.  GAP.  X. 


1404 


B 


quoque  eorum  cernent  patrum  triumphos,  et  in  X 
Domino  Istabuntur,  quo  prsebente,  victoriam  con- 
Becuti  sunt.  Qusramus  historiam  quando  Judae  et 
Israel  adversum  Grscos  pariter  dimicarint.vel  quo 
tempore  Ephraim  de  captivitate  Assyria  sit  rever-. 
8U8,  quando,  juxta  Ezechielem  (Cap.  xxxv  i)  dua 
virgs,  id  est,  Judas  et  Ephraim,sibi  junctae  8int,et 
in  unum  baculum  copulatae.Quod  juxtatropologiam 
sic  explanari  potest.  Quando  visitaverit  Dominus 
omnipotens  gregemsuum  domum  Juda,  tunc  con- 
fundentur  ascensores  equorum^dequibus  scriptum 
est :  Cantemus  DominOy  gloriose  enim  magni^tus 
est,  equum  et  ascensorem  projecit  in  mare  (Exod. 
XY,  1).  De  quibus  etiam  Psalmiste  voce  cantatur  ; 
Ab  increpatione  tua^  Deus  Jacob,  dormitaverunt  qui 
ascenderuntequos  (Ps.  lxxv,  7).  Et  sanctorum  con- 
geminatchorus  :  Hi  tn  curribus,  et  hi  in  equis  :  nos 
autem  in  nomine[A\.  nomen]  Deinostri  invocabimus; 
ipsi  obligati  sunt.et  ceciderunt :  nos  vero  surreximus, 
et  erecti  sumus  (Ps.  xix,  8, 9).  In  hoc  equitatu  con- 
fidebatrexiGgyptius;  et  praecipitatusinmare,quasi 
plumbum  submersus  est  in  profundum  |(£xod.  xv), 
et  8U0  exemplo  didicit  verum  esse,  quod  soriptum 
est  :  FattaxHH  equus  ad  salutem  (Ps.  xxxii,  17). 
Ho8  currus  et  quadrigas,  supra  in  quatuor  pertur- 
bationibus  interpretati  sumus.qui  nisi  frenis  boni 
reganlur  aurig®,  ad  prscipitia  deferuntar.  Alius 
est  autem  auriga,de  quo  loquitur  Elisaeus  :  Pater, 
paier,  currus  Israel,  et  aurigaejus  (IV  Reg.  ii,  12). 
Tunc  Deus  domum  Juda  etdomum  Joseph  confor- 
tare  se  dicit  (IH  Reg.  xii,  16),  ut  qui,  Jeroboam 
regnante,  divisi  sunt,Ghri8to  imperante,  socientur,  C 
etsit  unus  pastor  et  unus  grex.  Et  Judas  enim  et 
Joseph  diversis  nominibus,  ad  unam  Salvatoris 
conferunturintelIigentiam,quia  et  Joseph  esurien- 
tibusin  iEgyptopopulis  frumentalargitus  esl{Genes. 
Lxii  seqq.) ;  et  Dominus  famen  mundi  sua  saturavit 
praesentia.Bt  convertet  eos,  et  miserebitur  eorum  : 
et  sic  cruntunnmsicutfueruntantequamprojiceret 
eos.Haec  universain  persecutionibus  accipe,quando, 
desperatis  omnibus,exaudivit  servos  suosDominus. 
Et  erunt  quasi  fortes  Ephraim,qui  primum  debiles 
et  in(irmi,postea  fortes  erant,et  suo  nomine  digni : 
Ephraim  enim  interpretatur  ubertas.  Et  laetabitu 
cor  eorum,  cum  biberint  vinum,  quod  expressum 
estde  vinea  Sorec.Filiiquoqueeorumquibus  Pnu- 
lu8  apostolus  loquitur  :  Filioli  mei,  quos  rursum  n 
yarturio  donec  Christus  formetur  in  vobis  (Galat.  iv, 
19).  Et  PetruB  princepsapostolorum:  Sicut  /!/n,ait, 
obedienti^^non  conformati  juxta  priorem  conversa- 
tumcm  (I  Pef,  i,  14). Et  in  Psalmo  legimus  :  Venite, 
fUii^audite  me^timorem  Domini  docebo  vos[Ps.  xxxiii, 
12).l8ti  igitur  fllii  exsultabunt  et  laetabuntur,  et 
cor  eorum  gaudebit  in  Domino. 

(Verfl.  8  seqq.)  Sibilabo  eis,  et  congregabo  itlos 
quia  redemi  eos,et  muttiplicabo  eos  sicut  ante  fuerant 
muUiplicati.  Et  seminabo  eos  in  populis,  et  de  tonge 


recordabuntur  mei,  et  vivent  cum  flliis  suis^ei  rever- 
tentur.  Et  reducam  eos  de  terra  ^gypti,  de  Assyriis 
congregabo  eos,et  ad  terram  Galaad  et  Libam  addu^ 
cameos,  etnon  invenietur  eis  tocus.  LXX  :  Signi/i' 
dabo  eis,  et  suspiciam  itlos,  quia  redimam  eos^  et 
multipticabuntur  sicut  erant  plurimi,et  seminabo  eos 
in  populis,  et  qui  erant  de  tonge,  recordabuntur  mei, 
Nutrient  fitios  suos  et  convertentur,  et  convertam  eos 
de  terra  yEgypti,  et  de  Assynis  suscipiam  tltos,  et  in 
Galaaditin  et  in  Libanum  introducam  S76  eos,  et 
nullu^s  ex  eis  deerit.  Signum  congrgationis  suae,  vel 
sub  Macedonibus,veI  in  consummatione  mundi,  ut 
prius  diximu8,meum,  inquit,  habebunl  8ibilum,ut 
ex  sibilo  meo  illos  congregem,  et  me  doceam  esse 
pastorem.  Ego  enim  redemieos,  et  liberavi  eos  de 
captivitate,  extenso  brachio  :  et  ego  eos  multipli- 
cabo,  qui  ante  multiplicaveram,  ut  dispersio  in 
populisnon  videatur  essedivisio^sedsementis  ope- 
ratio.et  iiberorum  ab  nepotum  segetemultiplicata, 
vivant  cum  flliis  suis:  et  revertantur  non  solum  de 
terra  iEgypti,  sed  et  de  Assyriis,  et  ex  utraque 
orbis  parte  redeant  adJudaeam,etad  terramGalaad 
et  Libani,  quam  prius  decem  possidebant  tribus, 
quae  appellantur  domus  Joseph  et  Ephraim  :  et 
tantus  erit  numerus  reductorum,  ut  multitudinem 
terra  non  capiat.  Secundum  haytD^i^^f  signiflcat 
Dominus  et  sibilat  his  quis  peccatis  fuerant  ante 
captivi,et  loquitur  ad  eos:  Venite  ad  meomnes^  qui 
laboratis,et  onerati  estis,{a)et  inoenietis  requiem  oiit- 
mabus  vestris.  ToUite  jugum  meum  super  vos,  et  di- 
scite  a  me  quia  mansuetus  sum  et  humilis  carde : 
Jugum  enim  meum  suave,  et  onus  meum  leve  est 
(Matth.  XI,  29,  30^.  Ouid  hac  signiflcatione  sibiloque 
clementius,  quo  dispersus  populus  congregatur  : 
Gongregantur  autem,  quia  Dominus  redemit  eos  : 
non  corruptibilibus  argenlo  et  auro,  ex  vana  sua 
conversatione  ;  sed  pretioso  sanguine,  quasi  agni 
immaculati  Domini  Jesu  (I  Pet.  i).  Unde  loquitur 
in  Psalmo  :  Exsultatiomea,eruemeacircumdantibus 
me(Psal.  xxxi,7).Et  iterum:  Redemisti  me,  Domine, 
Deus  veritatis  (Ps.  xxx,  6),  Et  mulplicabit  \At. 
multiplicabo]  eos  sicut  fuerant  antea  multiplicati, 
ut  impleretur  iilud  quod  promissum  est  Abrahe  : 
Multiplicabo  eam,et  benedicam  itti,et  benedictus  erit^ 
ut  fiatpater  muttarum  gentium  (Gen.  xvni,9).  Filios 
autem  Abraham  non  eos  debemus  accipere^quibus 
Dominus  loquitur  :  St /i/ft  essetis  Abraham,  opera 
pattis  vestri  faceretis  (Joan.  xiii,  39),  sed  illos  de 
quibus  Apostolus  ait :  Quoquot  ex  fide  sunt,  fUii 
sunt  Abraham  (Rom.  viii).  De  hac  multiplica- 
tione  Isaias  mystico  sermone  testatur,  dicens :  Qui 
modicus  est)  erit  in  millibus  ;  et  qui  panms,  erit  tn 
gentem  magnam  {Isai.  lx,  22).  Multiplicationem 
autem  at  benedictionem  liberorum  non  accipiamaa 
877  carnaIiter:a1ioquin  Elias  et  Elisaeus  et  Jere- 
mias  ot  Baptista  Joannes  (quo  major  inter  natoa 
mulierum  non  fuit)  (Matth.  xi)bac  benedictione  ca- 


(a)  Rescriliit  Victorius  ex  ipso  Matthasi  iexiu  et  ego  refictam  vos  pro,  et  invenietis  requiem  animabus  ves^ 
tris,  quae  verba  subjungit  illis,  et  humitis  corde,  etc. 


1495 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


1ID6 


ruerunt,sed  illam  quavocaoturad  fjdorn  itiultitudi- 

ncs  nationum.Denique  sequitur:  Seminabo  eos  in 

populis,  et  de   longe   recordabuntur  mei.  Seminati 

8unt  in  populis,  qui  Domini  audiere   sermonem  : 

EunteSydocete  omnts  gentes{Matl.x%yu\.  19).  Et  in 

.  alio  loco  :  Non  vos  me  etegistiSf  sed  ego  elegi  voSj  et 

posui  vos  ut  eatis,  et  fructum  afferatiSfCt  fructus  ve- 

stermaneat  in  ietemum  {Joan.xw.  16).  Gumque  apo- 

stoli  fuerint  in  populis  seminati,  gentes  et   populi 

longe  positi  recordabuntur  mei,illo  prophetico  huic 

sententiae  congruente  :  Reminiscentur  et  convertentur 

ad  Dominum  universi  fines   terrx.  Et  adorabunt  in 

conspectu  ejus  universse  familise  gentium.    Quoniam 

Domini  est  regnum,  et  ipse  dominabitur  gentium^Ps. 

xxi,2^,  29).0uodque  dicitur  :  De  longe  recordabun- 

tur  mei,  illi  simile  est  :  Qui  longe  estis,  recordamini 

Domini,  et  Jerusalem  ascendat  super  cor  vestrum{Jer, 

zxxi).  Longetuit  omnis  gentium  muUitudo  ;  sed  re- 

cordata  est  Dei.quiaex  uno  omnes  parenle  genera- 

mur.Cumqucapostolisincunctisgentibusseminatis 

gentes  longc  positas  Dei   fuerint  recordats,  vivent 

cum  filiis  suid,utqui  prius  infidelitate  mortui  erant. 

fidevivere  incipiant.  Istisunt  niii,quosPaulu8  nu- 

trivit  in  Evangelio,  scribens  ad  Corinthios:  Lac  vo^ 

bispotum  d£di(\  Cor.  iii,  2).Et  Petrus  in  dispersione 

Boribitfidelibus,  qui  renati  erant :  Non  ex  semine 

corruptibili,  sed  incorruptibili,  per  sermonem  vi- 

ventis  Dei,  etpermanentis,8icut  modo  generati  par- 

yuli,ut  rationabile  lac   concupiscerent  et  in  ipso 

crescerent  in  salutem  (I  Pet.  i).  Ad   hos  filios  scri- 

bebat  et  evangelista  Joannes  :  Fitioti,  custodite  vos 

ab  idotis  (I  Joan.  v,  21).  Et  reducam,  inquit,  eos  de 

terra^gypti,  et  de  Assyriis  congregabo   eos.  De 

terra  yEgypti,  in  qua  imperabat   rex  Pharao,  qui 

quondam  gloriabundus  aiebat:  Measunt  fiumina,et 

egofeei  ea  {Ezech  xxix  3).  Et  de  terra  Assur,  quam 

tenebat  rex  Assyrius,  sensus  magnus,  qui   et  ipse 

dicebat :  Super  sidera  coeli  ponam  thronum  meum,et 

ero  simitis  Altissimo  {Isai,  xiv,  13).  Cum   autem  de 

tenebris  JSgypti  et  de   tributatione  mundi,   et  de 

potestate  Assyrii,  qui  interprelatur  arguens  atque 

eonvincens  (ipse  est  enim  inimicus  et  ultor),  878 

nationes  Dominuscongregarit,induceteos  in  terram 

Galaad,  et  Libani. Ga/oad  in  linguam  nostram  ver- 

titur,  testimonium  transmigrationis,(\\xdir\Ao  de  car- 

nalibus  transimus  ad  spiritualia,  de  parte  venimus 

ad  totum :   terrena   relinquiraus,   et  ad   coelestia 

transmigramus  :    Libanus    autem    interpretatur 

Xrjxa(Tfx6;,  id  est,    dealbatio.     Adducimur   itaque 

de  tenebris  ^gypti,  ut  postquam  transierimus   et 

migraverimus  a  mundOjdealbemur  in  Domino,   et 

dicatur  de  nobis  iQujb  est  ista  quse  ascendit  deatbata 

(Cant.  VIII.  6)?Aliijuxta  Graeci  sermonis   ambigui- 

tatem,  qua  et  mons  Phcenicis  et  thus  Libanus  dici- 

tur,  nunc  Libanum  t/iuj?  interpretantur,et  ex   tbure 

significari  putant  Deum,ut  postquam  deterratrans- 

ierimus  ud  coelum,  impleatur  in  nobis  oratio  Sal- 


A.  vutoris  :  Pater  da  eis  ut  sintin  nobisunmf  sicutego 
et  tu  unum  sumus,  {Joan.  xvii,  22).  Unde  et  spoost 
ioL  Ciintico  dicit  ad  sponsum  :  Od&r  veUtmenUmim 
tuorum,  sicut  odor  Libani  {Cant.  iv,  41).  Goaique 
induxerit  nos  in  terram  Galaad  et  LibaDi,  non  iafe- 
nietur  nobis  locus,  ut  nequaquam  terrastringamar 
angustiis  :  sed  coelorum  latitudine  [Al.  altiittdiBe] 
perfruamur. 

(Vers.  11,  12.)  Et  transibit  in  maris  fretOy  ei  per- 
cutiet  in  mari  fluctus  :  et  confundentur  amniaprojfwi' 
da  fjuminis :  et  humiUabUur  superbia  Assur^  et  $eep' 
trum  ^gypti  recedet.  Confortabo  eos  in  Demino  :  El 
f»  nomine  ejus  ambulabimt,  dicit  Dominus.  LXX  .*  Et 
pertransibunt  inmari  angusto:  et  percutient  in  nmri 
fluctus,  et  siccabuntur  omnia  profunda  fliuvipmm: 

j.  et  auferetur  universa  injuria  Assyriorum^  &t  sceptrum 
jEgypli  tottetur.  Et  confortabo  eos  inDomine  Deoeuo, 
et  in  nomins  ejus  ytoriabuntur,  dicit  Dominus.  Nar- 
rant  Hebrsi  captivum  populum  Jud«orum,  non  so- 
lum  in  MedosetPersas,8ediQBo8pborumquoqaeet 
septentrionalero  plagam  ab  AssyriisatqaeGhakdcii 
esse  translatum,  et  postea  eos  ex  parte  revooates, 
Dei  (a)  eos  ad  se  convertente  clementia ;  et  hoo  ease 
quod  nunc  dicitur :  Transibunt  inmari anffustp.  Pro- 
pontidis  angustias,  quae  Ghalcedonem»  et  quondara 
Bizantium  brevi  fretodividunt.  Etpercutiet,  inqait, 
Dominus  (vadens  antepopulum  8uum)mari8  flootas, 
et  confundentur  omnia  profunda  fluviorum,  ut  oUm 
factum  est,  Jordane  siccato  (Josue  iii)»  et  mare  Ro- 
brum  transgressus  est  populus  io  deserto  (Bxod. 
zxiv).  Gumque  fuerit  de  captivitatis  profundo  ex 

C  879  malorum  amaritudine  iiberatus,  bumiliabiiar 
Assur,  et  ^Egypti  imperium  recedet  ab  eis.  Et 
confortabuntur  in  Domino,  et  in  nomine  iliius 
ambulabunt  in  terra  Israel,  dicit  Dominus.  Hasc 
ut  ab  Hebraeis  nobis  tradita  sunt,  nostr»  iio- 
guae  hominibus  expressimus,  (idem  dictorum  ad  eoa 
a  quibus  sunt  dicta  referentes.  Caterum  nos  qui 
Christi  censemur  nomice,  occidentem  relinquimus 
litteram,  et  sequimur  8piritum'vivifioantem,  imno 
spiritualia  spiritualibus  comparantes,  non  Bospfao- 
rum  et  siccitatem  rursum  maris  et  arentia  floenta 
Jordanis,  t[uae  fabularum  similia  sunt,  sed  dignam 
in  servos  suos  Dei  clementiam  quasrimuSy  quoprmn- 
te,  et  nobis  aperiente  viam,  transimus  maris  fretuai, 
sive  angustum  mare,  quod  peccatoribuslatissimom 

D  est :  Lata  enim  et  spatiosa  via  quas  ducti  ad  mortem : 
arcta  et  angusta  qu^  ducit  ad  vitam  {Haith.  vu,  13). 
Dehoc  mari  et  in  Psalmis  legimus:  Qus  descendmU 
in  marenavibus,  facientesoperationemin  aquismulUs, 
ipsivideruntoperaDomini,  et  mirabiliaejus  inprofu»- 
do  {Ps.  GVT,  22).  In  hoc  mare  8«culi,  in  quoaanclo- 
rum  numerus  coarctatur,  et  in  tribulatioae  poaitas 
est,  descendcrunt  apostoli,  et  primus  Dominn^  at 
nos  de  amaris  fluctibus  liberaret  {Marc.  ly).  Iiihoc 
mare  sagena  Evangelii  mittitur  {Malth.  xiii)»  qiMB 
testiinoniis  textaest  Scripturarum,  ut  piaoee  mnltos 


(a)  Regin.  ms.,  Dei  ad  eos  se  convertente  clementia. 


1197 


COMMENTARIORUM  IN  ZACHARUM  LIB.  III.  CAP.  XI. 


liD8 


•iobratosimiodi  hujuB  gurgitibus^in  auram  extra*  A 
hat  liberam,  ut  posBint  laudes  Deo  canere.Hi  sunt 
^ui  descenderunt  in  roare,  et  in  Ecclesiarum  navi- 
bus  faciuntopera  muita,  et  Dei  cernunt  mirabiiiain 
profundo  divitiarum  sapienti»  et  scientie  ejus  ( I  Cor, 
u);  et  in  Spiritu  sanoto  qui  scrutatur  etiam  alta 
Dei,quibuB  Dominusloquitur :  VenUe  past  me^et  fa- 
€iam  vas  pUcatores  haminum  {Maitli.  iv,  19).  De  bis 
piscatoribus  qui  descendunt  in  mare,et  sunt  in  na- 
¥ibu8,Isaias  quoque  vatioinatur:  Volabunt  in  navibus 
aUmigenarumyet  mare  pariter  deprsBdabuntur  {Isai, 
XI»  14).  In  Ecdesiis  enim  de  numero  gentium  con- 
gregatis,  totoapostoliorbevolitarunt,  ut  deprsda- 
rentur  mare,et  draconis  8M  spolia  toUerent,  qui 
regnahat  in  mari,et  de  quo  scriptum  est :  Hoe  mare 
WMgnum  et spatiosum  manibus :  ilHcreptUia^quorum  n 
mantst  numerus\  animaHapusiHa  cum  magnis^itlic 
naves  pertransibunt :  Draoo  isteguem  formasti  ad  il- 
ludendum  ei  (Pia/.ciii,  25, 26).  Latum  et  spatiosum 
mare  est  parvis  et  magnis  animantibus,  quae  cum 
dracoiM  versantur,  etquorumnon  est  numerus.  Qui 
autem  supermare  sunt,  et  in  ipsomari  volitantin 
iiavibus,audient  cum  Salvalore:  Tudominaris  poie^ 
Uaii  maris :  motum  fluctuun  ejus  tu  mitigas  (Ps, 
Lxzxviii,  10).  Gumque  transierint  in  maris  freto,  et 
flnetuB  ejus  suo  conculcaverint  pede,  confundentur 
omniaprofundafluminis,  de  quo  scriptumest:  Qui 


convertilmaretn  afidam,m  fluminepertransibuni  pede 
{Psal.  Lxv,  s),  ut  bumilietur  injuria,  sive  superbia 
A8sur,et  iEgypti  a  sanctis  atque  credentibus  reee- 
dat  imperium,  et  qui  liberati  sunt,  confortentur  in 
Domino,et  dicant :  Fortiiudo  mea^  ei  laudatio  mea^ 
Dominus  {Ps.  cxvii,  14).  Et  iterum  :  Diligam  te, 
Domins^  fortitudo  mea  {Psal.  xvii,  1).  Et  cum  Jere- 
mia  :  Fortitudo  mea,  et  auxilium  meum,  et  refu- 
gium  meumj  Domine  Deus  meus  {Jerem,  xvi,  19). 
Unde  et  Apostolus,  in  quo  Cbristus  loquebatur, 
aiebat :  Omnia  possum  in  eo  qui  me  confortat  (Phil, 
IV,  13).  Et  non  solum  confortabuntur  in  Domino, 
sed  et  gloriabontur  in  eo  et  dicent :  Mihi  autem 
absit  gloriari,  nisi  in  cruce  Domini  nostri  Jesu  Chrisii^ 
per  quem  mihi  mundus  crucifixus  est^  et  ego  mundo 
{Galai,  VT,  14).  Et:  Qui  gloriaiur^  in  Domino  glorie^ 
tur  (I  Cor,  I,  31).  Et  in  alio  looo  :  Non  glorietur 
sapiens  in  sapientia  suayneque  fortisinforHtudinesua, 
neque  dives  in  diviiiis  suis ;  sed  in  hoc  glorietur  qui 
gloriatur ;  intelligere  et  scire  DominumyCt  faeere  mi- 
sericordiam  et  judicium  in  medio  ierrae  {Jerem^ix^  23, 
24).  Verum  quia  in  Hebraico  scriptum  est :  Et  in 
nomine  ejus  ambulabuntfSio  intelligendum  est:quod 
in  nomine  Ghristi  ambulent  Ghristiani,  et  scribatur 
in  calculis  eorum  nomen  novum,et  sub  tanti  nomi- 
nis  dignitate  ambulent  cum  Domino,sicut  ambula- 
vit  Enoch,et  placuitDeo,ettranslatus  est  {Genes.  v). 


LIBER  TERTIUS. 


{Mt'M%.)  Urgetme  fraterSisinius  incompta 
6i  impolita  transmittere  ut  non  dicam  emendandi, 
sed  ne  relegendi  quidem  habeam  facultatem.  Ille 
festinat  in  opus  sunm,  nos  in  nostro  opere  minus 
Ikcimus,  dum  eruditio  incassum  vertitur;  et  quid- 
qoid  sensu  concipimus,composito  non  licet  ornare 
aermone.  Rudes  igitur,  non  mea  culpa,  sed  studio 
portitoris  suscipe  libros  :  dum  ipse  tuaf&stinat  san- 
etis  era  dividere,  et  nos  non  patitur  nostra  tibi  sra 
numerare.QuamviseDim  elegans  sit  exercitatomque 
ingenium,  et  longo  usu  trita  currat  oratio :  tamen 
nisi  Auctoris  manu  curata  fuerit  et  polita,  redolet 
Bordes  DegligentisB,  et  vel  nimio  vorborum  flore  lu- 
nriat,  vel  hiulca  vocalibus  flt,  vel  aspera  conso- 
nantibus.  Unde  et  de  Virgilio  traditum  est,  quod 
libros  suos  quasi  ursorum  fetuslinguacomposuerit, 
etlambendofecerites8emeIiores,qui  durarentin  me- 
moriam  sempitemam,  et  necessitatem  metrilibera 
oratione complerent.  Transiraus  ad  Libanum,et  ad 
daasvirgaSvtresque  pastores,qui  in  uno  mense  suc- 
oiBi  Bnnt,et  ad  triginta  argenteos,de  quibus  emptus 
OBtagerllguli  in  sepulturam  peregrinorum  {Matth, 
nvii),  et  ad  stulti  vasa  pastoris,  et  caetera  usque  ad 
fiaem  voluminis:qustantissunt  contexta  mysteriis, 
nt  misericordia  Deiettuisindigeamus  orationibus, 
lie  cursus  nosteraliquoprepediatur  errore,  et  ma- 
IovoHb  Justa  sit  occasio  detrahendi,  qui  ad  hoc  so- 


C  lum  lin^uashaberese  putant,ut  proximos  lacerent, 
et  duritiam  frontis  attrita;  verborum  rabio  conso- 
lentur. 

(Gap.  XI.  -  Vers.  1.)  Aperi,  Libane,  portas  tuas^  et 
comedal  [Al.  comedei]  ignis  cedros  tuas,  Uiula,  abies^ 
quia  cecidit  cedrus :  qtumiam  magni/Ui  vastati  sunt, 
Uiulaie,  quercus  Basan,  quoniam  succisus  est  saitus 
munitu^.  LXX  :  Aperi,  Libane,  portas  tuas,  d  ro- 
medai  ignis  cedros  tuas,  Uluiet  pinus^guia  cccidit  ce- 
drus^  quia  optimaies  contriti  sunt,  Ululate,  quercus 
Basaniiidis,  quoniam  deposilus  est  saltus  nemorosus, 
Perspicue  Libanu8,ad  quem  propbetalis  sermo  con- 
vertitur,  dicens  :Aperi,Libane,  porlas  tuas^  templum 
intelligitur  Judaeorum,  quod  instauratum,  immo 
|.  ffidincatum  a  Zorobabel,  rursum  a  Vespasiano,  et 
Tito  canitur  subvertendum.Bt  quia  Libanum,tem- 
plum  appellaverat  {leTa^opixw^,  et  in  reliquis  servat 
translationem,  ut  per  cedros  et  abietes  et  quercuB 
Basan  saltumque  nemorosum,prinoipes  ao  sacerdo- 
tes  ct  populum  significet  Judcorum.  Aperil  autem 
Libanus  portas  8uas,ut  Eomanus  intret  exercituB, 
et  comedat  ignis  cedros  ejus,  ut  vel  incendio  cuacta 
ya8tentur,vel  hostili  impetu  duces  ac  principes  con- 
Bumantur.Ululantabietes,  quinceciditcedrus,  mu- 
tuo  sacerdotes  et  prinoipes  sua  populatione  lugea- 
tea.  Quodque  prius  dixit  obsoure,  nunc  ponit  mtti- 


1409 


S.  EDSEBII  HIBRONTMI 


tsou 


festius,  quoniam  magni/ici  vastati  sunt,  Cupio  scire  A 
quffi  sIdI  cedri  Libani,  qus  combustae  sunt :  quse 
abietes,quibu8  ululatus  indicilur  :  qu6e  pinus/quas 
corruit :  magnifici^mquityvastati  «un^Ululate,  quer- 
cus  Bazan,  id  est,  confusionis  et  ignominisy  quia 
saltus  munitissimus,  (a)  qui  Hebraice  dicitur  besor, 
ft83  et  a  LXX  translatus  est,  nemorosus,  cxcisus 
est;  quiatemplum,quod  inexpugnabili  creverat  fir- 
mitatCiCt  a  diversis  regibusetprincipibus,  ac  postea 
ab  Herode  constructum  est,  Homano  oppugnante, 
deletum  est.  Hunc  locum  quidam  non  intelligentes, 
Libanum  etabietes  et  pinos  et  quercus,  BasaUi  e 
saltum  nemprosum  sivemunitum,ad  contrarias  re- 
ferunt  fortitudines,  de  quibus  et  in  Ezecbiele  sub 
nomine  Assur,  et  Pbaraonis  dictum  sit:  Ecce  Assur 
cypressus  in  Libano.et  bonus  ramis,  et  condensus  um-  «^ 
braculo,  et  excelsus  magnitudine,et  in  medio  nubium 
factum  est  cacumen  ejus :  agua  nutrivit  eum :  abyssus 
exattavit  illum  {Ezech,  xxxi,  3,  4),  et  caetera,  quse 
tam  de  Assur,  quam  de  Pharaone  dicuntur,  vel  ad 
contrarias  fortitudines,vel  ad  superbos  quosque  et 
principes  dici  arbitrantur,  de  quibus  et  in  Psalmo 
legimus  :  Vox  Domini  confringentis  cedros,  et  con- 
fringet  Dominus  cedros  Libani  {Psal,  xxviii,  5).  Et 
in  alio  loco  :  Dies,  Domini  sabaoth  super  omnem  con- 
tumeliosum  et  superbum,  et  super  omnem  excelsum 
atque  subtimem  (Isai,  xxii,  12,  13).  Et  post  paulu- 
lum  ;  Et  super  omnem  cedrum  Libani  excetsam  [Al. 
excelsorum]y  et  superomnem  arborem  quercus  Basan, 
Et  de  boc  Libano  asserunt  propbetari :  Libanus  cum 
excelsis  cadet.  Nos  autem  priorem  interpretationem 
sequamur,  prssertim  cum  et  ea  quae  sequunlur,  C 
huic  sensui  congruant. 

(Vers.  3.)  Vox  ululatus  pastorum,  quia  vastata  est 
magnificentiaeorum :  vox  rugitus  leonum,quia  vastata 
est  superbia  Jordanis.  LXX :  Vox  lugentium  pastorum, 
guoniam  misera  facta  est  magnilicentia  eorum .  Vox 
rugientiUm  leonum,  quia  affictus  est  fremitus  Jorda- 
nis,  Pars  superioris  capituli,  et  in  his  vcrsiculis 
continetur.  Quos  vocaverat  cedro8,abietes,  pinos  et 
quercus  Basan,  et  exponens  quaeessent  istae  arborS& 
intulerat,  dicens  :  Quoniam  magnifici  vastati  suntf 
nuncperaliam  [xsTacpopav  dicit  esse  pastores,id  est, 
principes  atque  doctores,  et  qui  primi  erant  in  po- 
pulo,quod  flere  debeant  et  lugere,quia  magnificen- 
tia  eorumetpulchritudoetdecus  vastata  sint,atque 
consumpta:  templum  videlicet,  in  quc  sibi  gloria-  n 
bantur.  Et  vox,  inquit,  rugilus  loonum,  quos  ex- 
celsas  arbores,  et  rursum  pastores,  eosdem  nunc 
leones  appellat.Et  quialeones  dixerat,  servattrans- 
lationem,  ut  inferat :  Quoniam  vastata  est  884  su- 
perbia  Jordanis,  sivc  fremitus  et  sonitus  aquae  de- 
currentis,qui  Hebralce  dicitur  gaon  (pKJ).  Et  quo- 
modo  templi  altitudinem  juxla  situm  terr<e  JudffJde 
altitudini  Libani  comparavit  (nihil  enim  Libano  in 
terra  repromissionis  excelsius  est,  nec  nemorosius 

(a)  Editi  legunt  Vltl  Batsir,  unde  variantem  ex 
Bebraeo  colligimus  lectionem.  Legebat  itaque  Hie- 
ronymus  ut  hodie  legimus  in  ezemplari  Maasore- 


atque  condensius)  sicJordani  fluvio,qui  mazimusin 
Judsa  est,  juxta  quem  morantur  leones,  fremitam 
junxitleonum  propter  ardorem  sitie,  et  ob  deserti 
viciniam  ct  latitudinem  vastae  aolitudinis,  et  aran- 
dineta.et  carecta.  Unde  et  per  prophetam  dicitur: 
Ascendit  leo  de  Jordane  (Jer.  iv,  7),  volens  ostendere 
Nabuchodonosor  se  sedibus  suis,  quasi  leonem  de 
cubili  exisse  contra  Jerusalem .  Aliter  :  Vox  mgitas 
leonum,quoniamvastatae8tsuperbiaJordani8.Voz, 
inquit,  optimatum,  quia  templum  destructum  est, 
unde  sperabant  semper  auxiiium,et  quod  Jnstos  et 
bellatores  ac  potentes  quondam  nutriebatleones. 

(Vers.  4,  5.)  Hxc  dicit  Dominus  Deus  meus:  Pasee 
pecora  occisionis,  quas  qui  possederatU^  occidebantf 
et  non  dotebantf  et  vendebant  ea  dicentes  :  Benedictus 
Dominus,  divites  facli  sumus,  et  pastores  eorum  nm 
parcebant  eis.  LXX :  Haec  didt  Dominus  omnipo- 
tens :  Pasce  oves  occisionis  :  quas  qui  possederuid, 
inter/iciebantf  et  non  agebant  pamitentiam^et  qui  ven- 
debant  eas,  dicebant :  Benedictus  Dominus,  et  divites 
facti  sumus,et  pastores  eorum  nihil  patiebiuUur  super 
eis.Hhi  manifestissima  prophetia  e8t,et  per  transla- 
tionem  historiae  verus  ordo  narratur,  superflua  est 
tropologis  interpretatio,ut  alios  bonos,  alios  malos 
dioamus  esse  pastores^et  hoc  tam  ad  veterem  popo- 
lum  referri,  quam  ad  novum,  id  est,  tam  ad  Jodso- 
rum  sacerdotes  et  principes,  quam  ad  episcopos  et 
presbyteros  Ghristianorum,  et  quicumque  pastores 
fuerint  negligentes,et  unum  de  minimis  scandaliza- 
verint,  ipsos  esse  qui  nutriant  pecora  occisionis, 
et  non  patiantur  super  eis  quidquam  nec  doleant, 
nec  possint  dicere  cum  Apostolo  :  Quis  scandatiza- 
tur,  et  ego  non  uror  (I.  Cor.  xi)  ?  et  vendant  populos 
sibi  creditos,  de  quibus  scriptum  est :  Qui  devormt 
populum  meum  sicut  cibum  panis  (Ps.  ui,  5),  et  ex 
aliorum  mortibus  divitias  consequantur,  laudantes 
eos,  qui  praedas  agunt  de  miseris,  et  iniquis  bene- 
dicentes.  Haec  alii  interpretentur  ut  volunt :  nos 
teneamus  explanationis  ordinem  quem  semel  arri- 
puimus.  885  Quoniam  apertus  est  Libanus,  et 
cedri  ejus  atque  abietes  flamma  urente  combusts 
sunt,  ululatusque  pastorum  auditus  esf,  et  rugitos 
leonum,quiaomni8  pulchritudoetsuperbia  Jordanis 
vastata  est  atque  consumpta  :  idcirco  hec  mihi  dixit 
Dominus  Deus  meus  :  0  propheta  Zacharia,  ad  te 
iste  sermo  confertur :  Pasce  gregem  occisionis,  hoc 
est,nunc  interim  nutriatur,  et  crescat,  qui  postea 
ab  hostibus  occidendus  est,  quas  ovea  et  peeort, 
principes  Eomanorum,  qui  possidebant  ea^et  obti- 
nebant  jure  victoriae,  interficiebant,  etnon  misere- 
bantur,sive  immoIabant,et  non  sentiebant  dolorem, 
id  cst,nihil  mali  pro  tanta  crudeiitate  patiebantar, 
et  vendebant  ea  quae  nOn  propter  clementiam,  sed 
propter  pretium  reservabant.  Legamus  veteres  bi- 
storias^et  traditiones  plangentium  Judeoram,  qood 
in  tabernaculo  Abrahae  (ubi  nuncper  annos  siDgu* 

thico  i*ivi  sive  Batsor,  non  Batsir  ea  eorumdem 
castigationibus  Ceri,  et  Ketiv,  Mart. 


ISOl 


COMMENTARIORDM  IX  ZACHARIAM  LIB.  III.  CAP.  XI. 


ISO^ 


l08  mercatuB  celeberrimus  exercetur)  post  ultimam  A  qui  credidistis  iu  Dominum  Jesum,  etDei  fllium  su- 


eversionem,  quam  sustinuerunt  ab  Adriano,  multa 
hominum  millia  venundata  sint,  et  que  vendi  non 
potuerint,  translata  in  iflgyptum,  et  tam  naufragio 
et  fame,  quam  gentium  caede  truncata.  Isti  ergo  vi- 
ctoreS)  etDomini  ultores  qui  occidebant,  et  non  do- 
lebant,  et  vendebant  pecora  atque  dicebant :  Bene- 
dictus  Dominus^  divites  facti  sumuSt  hanc  habebant 
Bententiam.  Propter  peccata  sua  offendere  Judaei : 
ideo  eos  oppressimus,  et  ex  pretio  eorum  divites 
facti  sumus.  Nec  mirum,inquit,si  hostes  jure  victo- 
rum  occidebant  pecora,  et  non  dolebant,  vendebant, 
et  in  suo  scelere  gloriabantur ;  cum  ipsi  pastores 
eorum,  atque  doctores  non  pepecerint  eie,  et  culpa 
eorum,  grex  lupis  traditus  sit. 


scepistis,  audite  quae  dicant,  et  seqaentis  capituli 
sacramenta  cognoscite.  Quod  autem  secundum  8e- 
ptuaginta  legimus  :  Et  pascam  oves  occisionis  in 
ierra  Chanaan,  bic  possumus  intelligere;  quod  popu- 
Jum  Judaeorum.  qui  destinatus  est  morti,  in  toto 
orbe  dispersum  (hoc  est,  in  terra  Chanaan  atque 
gentilium)  pascat  Dominus,  et  nutriatad  immolan- 
dum. 

(Vers.  8,  9.)  Et  assumpsi  mihi  duas  virgas :  unam 
vocavi  decorem,  et  alteram  vocavi  funiculos  [Vulg.  fu- 
niculum] ;  et  pavi  gregem,  Bt  succidi  tres  pastores  in 
mense  uno^  et  contracta  est  anima  mea  in  eis ;  siquidem 
et  anima  eorum  variavit  in  me.  Et  dixi :  Non  pascam 
vos;  quodmoritur,  moriatur^  et  quod  succiditurM7 


(Vers.  6,  7.)  £t  ego  non  parcam  ultra  super  habi-  ^  succidatur^  et  reliqui  devorenf  unusquisque  camem 


iantes  terram,  dicit  Dominus  :  Ecce  ego  tradam  ho- 
mines  unumquemque  in  manu  proximi  sui,  et  in  manu 
regis  sui,  et  concident  terramy  et  non  eruam  de  manu 
eorumy  et  pascam  pecus  occisionis,  propier  hoc,  o  pau- 
peres  gregis,  LXX  :  Ideo  non  parcam  ultra  super  ha- 
bitatores  terras,  dicit  Dominus,  Et  ecce  ego  tradam  ho- 
mines  unumquemque  in  manus  proximi  sui,  et  in  manu 
regum  ejus,  et  concideni  ierram^  et  non  eruam  de  manu 
eorum,  et  pascam  oves  occisionis  in  Chananiiide,  11  oc 
quod  LXX  in  extremo  capitulo  transtulerunt :  Etpa- 
scam  oves  occisionis  in  terra  886  Chanaan^  non  est 
in  Hebraeo,  et  a  nullo  alio  tranfertur  interpretum. 
Quia  ergo  pastores  eorum  non  parcebant  eis,  ot  ipsi 
primum  meum  populum  devoraverunt :  idcirco,  et 
egonon  parcam  ultrasuperhabitatores  terrs  Judseae, 


proximi  sui,  LXX :  Et  assumam  mihi  duas  virgas :  unam 
vocavi  decorem,  et  alteram  vocavi  funicuium^  etpascam 
oves.  Et  auferam  ires  pastores  in  mense  uno^  ei  ingra^ 
vescet  anima  mea  super  eos :  siquidem  et  animsB  eorum 
(a)  rugiebant  super  me,  El  dixi:  Nonpascam  eos;  guod 
moritur,  monaiur,  et  quod  deficiiy  deficiaty  et  religui 
devorent  unusquisque  cames  proximi  sui,  Supra  dixe- 
rat:  Propter  hoc,  o  pauperes  gregis,  et  facta  d^icovio)- 
inj(7&i,  subaudiebatur,  attenditey  quia  Libani  port«B 
apertae  sunt,  et  quercus  Basan,  abietes  cedrique 
succisae,  et  intulerat  comminans :  Non  parcam  ultra 
super  habitatores  terrXy  dicii  Dominus,  Et  hoc  de  uno 
Judaico  populo  dicere  videbatur,  quod  interfectis 
prophetis,  etiam  in  Filium  Dei  misissent  manus,  et 
voce  temeraria  conclamassent :  Sanguis  ejus  super 


dicit  Dominus.  De  hac  enim  terra  loquitur,  de  qua  ^  no5,  et  supe^  filios  nosiros  (Maith.  xxvii,  25)  I  Nunc 

ei  serrao  erat,  et  non  de  orbe  terrarum,  sicnt  Judaei 

male  interpretantes  a  se  volunt  in  aliam  parlem  Dei 

depravare  sententiam.  Post  eversoniem  quippe  tem- 

pli  (qpiae  propterea  eis  accidit,  quia  per  quadraginta 

et  duos  annos,  postquam  passus  est  Dominus,  acce- 

pto  spatio,  poenitentiam  agere  noluerunt)  dimittam, 

inquit,  unumquemque  contra  proximum  suum,  et 

mutua  se  caede  truncabunt,  sive  in  ipsa  obsidione 

templi,  quando  Jerusalem  Eomanus  cinget  exerci- 

tU8  :  tanta  enim  inter  ipsos  Judaeos  erunt  bella  at- 

qaedi8Cordiae,utin  tres  partes  populusdividatur.  Lc- 

gamus  Josephum  et  septem  Judaicae  captivitatis  li- 

bros,  et  hanc  prophetiam  esse  completam,  historiae 

veritate  oernemus.  Et  concident,  ait,  terram,  haud 


Creator  universitatis  et  Dominus  mysteria  sui  orbis 
exponit,  et  dicit  duas  habuisse  se  virgas,  quarum 
altcram  decorcm  vocaverit,  alteram  (6)  funiculos,  et 
in  duabus  vinctum  paverit  gregem:  tres  quoque 
pastores  in  uno  mense  succiderit,  et  contracta 
sit,  sive  indignata,  aut(utSeptuaginta  transtulerunt) 
ingravescet  animameasupereos;  haud  dubiumquin 
pastores  signiflcet,  quos  succidit  in  mense  uno.  Eed- 
ditque  causam  cur  pastoribus  indignatus  sit  intan- 
tum,  ut  eos  in  uno  mense  socciderit :  Siquidem  et 
anima,  inquit,  eorum  variavit  in  me.  Et  est  sensus: 
Non  me  pleno  animo  dilexerunt :  nec  pastores  merce  • 
narii  verum  amavere  pastorem  :  Quia  pasior  bonus 
ponii  animam  suam  pro  ovibus  suis  (Joan,  x,  11). 


dubium  quin  Romani  omnem  terram  et  universas  D  Quamobrem  et  ego  indignatus  sententiam  protuli, 


nrbes  destruxerint  Judaeorum.  Et  non  eruam  eos  de 
manu  eorum.  Audi,  Judaee,  qui  tibi  spes  vanissimas 
repromittis,  et  non  audis  dicentem  Dominum  atque 
firmantem  :  Non  eruam  de  numibus  eorum^  quod 
aetema  sit  apud  Romanos  tua  futura  captivitas.  Et 
pascampecus  occisionis,  utsemper  Judaei  nutriantur 
ad  mortem ;  propterea  quia  Dei  est  ista  sententia :  0 
voB  qui  estis  pauperes  gregis,  hoc  est,  justi  de  Israel, 

(a)  Rescribit  Victorius,  irruebant  pro  ruaiebant,  ad 
Grsc.  iictupouovxo  sive,  ut  ipse  mavult,  eTropiuovTa. 

(6)  Ms.  Heginae, /untctt/um,  hic  atque  intra,  sed 
et    in   Hebraeo    plurium    est  numerud :   tum    et 


et  ad  ipsos  pastores.quos  mea  indignalione  succide- 
ram,  sive  succisis  pastoribus  ad  relectum  [Al,  reli- 
quum]  gregem  locutus  sum  :  Non  pascam  vos;  sed 
quod  mortem  elegit,  sua  voluntate  moriatur,  et  se 
alterutrum  devorent,mutuaque  csde  dilanient.  Haec 
Trstpa^paoTtxa);  diximus,  ut  futurae  explanalionis  se- 
mitam  stemeremus.  Greator et  pastor  cujus  oves  co- 
gnoscunt  vocem,  et  sequuntur  eum,  duas  sibi  as- 

duabus  virgis  junctis  paverU  gregem,  etc.  Paulo  quoque 
post,  ingravata  anima  ejus,  pro  inyravescei  antma 
mea. 


IMS 


S.  BDSBmi  HIBRONYMl 


UM 


fiUBip6it  virgas,  siv«  duas  ax^TaXsi;,  id  est,  bacul&Sy  ^ 
qui  Hehraice  dicuntur  macaloth  (niSpQ)»  Sftft  ut 
pastoris  habitum  desmonstraret.  Unam  virgam  voca- 
vit  decoram,  hoc  est,  sub  Noe  omne  hominum  ge- 
nus  sua  benedictione  protexit :  quando  iostaurato 
mundo,  necdum  peccatasorduerant.  Etidcircovo- 
catio  cunctarum  gentium  appellatur  decoraet  pul- 
chra,  quia  nihil  justius  est,  quam  universitatis  pa- 
rentem  vocare  omnes  sequaliler,  quos  sequali  condi- 
tionegeneravit.Et  alteram  vocavitfuniculos;  quando 
enim  dividebat  Altissimus  gentes,  et  disseminabat 
fllios  Adam,  statuit  terminos  gentium,  juxta  nume- 
rum  angeiorum  Dei  [DeuL  xxxii).  Et  facta  est  p&rs 
Domini  populus  ejus  Jacob ;  tuniculus  hsreditatis 
ejue  Israel.  Et  pavi,  inquit,  gregem  :  sive  ipsum 
Israelem,  sive  cum  Israele  omnem  hominum  genus.  ^. 
Et  succidi,  inquit,  tres  pastores  in  uno  mense.  Legi 
in  cujusdam  Gommentariis  :  Pastores  Doiaini  indi- 
gnatione  succisos,  in  sacerdotibus  et  falsis  prophe- 
tis  et  regihus  intelligi  Judaeorum ;  quod  post  passio- 
aem  Gbristi,  ut  omnia  suocisa  sint  tempore,  de 
quibus  loquitur  Jeremias  :  Sacerdotesnondixerunt: 
Ubi  est  Dominus»  Tenentes  legem  meam,  nescierunt 
me,  Et  pastores  prasvaricati  sunt  in  me,  et  prophetx 
prophetabant  in  Baal,  et  idola  secuti  sunt  (Jer,  ii,  8). 
Neo  hac  explanatione  contentus,  tres  pastores  in 
una  mense  succisos,  eos  vult  accipi,  qui  in  Patrem 
et  Filium  et  Spiritum  sanctum  peccaverunt ;  omnes 
enim  hsreticos,  aut  in  unam,  aut  in  duas,  aut  in 
tres  simui  peccare  personas.  Dixerit  ilie  quod  vo- 
luit,  neque  enim  alterius  sensui  detrahendum  est. 
Nobis  tres  pastores  qui  in  uno  mense  succisi  sunt,  C 
Moyses  videtur,  et  Aaron,  et  Maria  (Num.  20) ; 
quorum  Maria  in  mense  primo,  qui  vooatur  nisan 
(TD^;3),  mortua  est  in  deserto  Sin,  et  in  eodom  loco, 
propter  aquam  contradictionis,  eodemque  mense, 
Moyses  et  Aaron  condcmnati  sunt,  ne  terram  repro- 
missionis  intrarent.  Atque  ita  factum  est,  ut  e  tribus 
pastoribus,  alia  prssenti  morte  succideretur,  alii 
sententia  mortis  futurie.  Et  contraota  est,  inquit, 
anima  mea  super  eos  :  videlicet  super  tres  pastores 
quos  prffipoflueram  gregi  meo.  Quia et  illorum  anima 
variavit  in  me,  non  enim  gloriflcaverunt  889  me  ad 
aquam  contradictionis.Si  autem  ad  populum  referi- 
mus,  quod  anima  populi  variaverit  in  Deum,  sio 
exponendum  est:  Idcirco  eis  indignatus  sum,  quia 
et  ipsi  inter  me  et  idola  fluctuantes,  variis  contra  |^ 
mepugnaverunt  modis.Quamobrem  indignatusdixi 
ad  Moysen  :  (a)  Non  pascam  vos :  dimitte  me,  et  dis- 
perdam  eos  {Exod.  xxxii,  10).  Quando  autem  dicit, 
cum  irascitur,  Dimitte  me,  provocat  ad  rogandum,  et 
ostendit  se  ab  eo  posse  retineri.  Quod  moritur,  in- 
quit,  moriatur,  et  quod  succiditur  succidatur;  om- 
nium  corpora  ruant  in  ttolitudine,et  versi  in  seditio- 
nem,  instar  bestiarum  mutuis  lacerentur  morsibus, 

(a)  Haec  verba,  inquit  Victorius,  non  pascam  vos^ 
Bunt  in  Zacharia  hic  :  tanquam  autem  ad  Moysen 
iilti  dicta  sint,  Hieron.  interpretatur :  sicut  Isais 
Verba :  si  audieritis,  qu«  bona  sunt,  terrx  comeditis. 


nuliustfuc  lerram  repromiasionia  iatpoe^i.  Qi*k4afli 
duas  vocationes  Jud«orum  et  gentium,  io  pnmo 
larael,  et  novissimo  intellexere  nomine  Gbrisiianoa. 
8ed  quomodo  vocatio  GhriBtiana  ante  prqjeot«  sit, 
et  Judffii  remanserint  et  pasti  aint  a  Deo,  oon  aatis 
attenderunt. 

(Vers.  10,  11.)  Et  tuli  virgam  meam  qtkas  vocttba" 
tur  decus,  et  abscidi  eam  ut  irritum  foeerem  fmdta 
meum  quod  percussi  cum  omnihus  pofmtit,  Et  in  irri' 
tum  dedudum  est  t»  die  ilta,  et  cognoveruni  sie  pau- 
peres  gregis,  qui  custodiunt  mihi,  quia  verlmm  DtnmxHi 
est,  LXX  :  Et  assumam  virgam  (b)  meam  putehrQm^  et 
projiciam  eam,  ut  dissipem  testamentum  meum  quod 
disposui  ad  omnes  populos,  et  dissipabitur  in  die  tito, 
et  cognoscent  Chananaei  oves,  quae  custodiuntur  miki^ 
quia  verbum  Domini  est,  Post  vocationem  Israelifi,  et 
assumptionem  virgfle»  secunde,  qua  vocabatur  fo&i- 
culus,  tulit  Dominus  virgam  primam,  lotios  oii>ii 
nationes,  qus  vocabatur  decora,  et  abscidit  eaa  a 
cultu  suo,  quia  veneratffi  aunt  idola,  et  omnea  de- 
dinaverunt,  simul  inutiles  facti  sunt  {Ps.  zni).  Ma- 
nifestiusque  exponens  quffi  esset  hsc  virga,  intolit : 
Ut  irritum  facerem  fegdus  meum  quod  pereuui  cum 
omnibus  populis  :  Statim  enim  ut  Israel  assumptoB 
est,  gentium  turba  projecta  est :  et  ut  nata  est  fiUa 
Archisynagogi,  qus  postea  in  Evangelio,  oum  doo- 
decim  esset  annorum.egrotareet  mortuaeaee  Darra- 
tur^  al{io(^(§ouffa  codpit  sanguinem  fluere»  et  p6r|ietiia 
infirmitate  cruciari  {Mare,  v ;  MaUh.  iz).  Et  in  irti- 
tum,  ait,  deductum  est  foedus  meum  quod  citm  ovoh 
nibus  890  inieram  nationibus.  £t  iniellezenuit 
pauperes  gregis,  id  est,  populus  Israel  qiii  mea 
mandata  custodit,  quia  verbum  Domini  est,  id  esi, 
voluntatis  est  Domini  abjicere  gentes  oegaQieSy  afc 
in  Abraham  Israel  assumere  confitentem.  Pro  ea 
quod  nos  interpretati  sumus,  et  cognouenmt  siepaU' 
peres  gregis,  Septuaginta  tnmstuleruDt,  et  cogno^ 
scent  Chananoei  oves,  qux  cuslodiuntur  miki,  qood  ita 
nonnulli  edisserunt :  Gognoscet  populua  Judfleorum, 
ad  quem  diotum  est :  Semen  Chanaan^  et  non  Jmdm 
{Dan,  XIII,  56) ;  qui  nunc  meis  6«remoDiis  cuatodi- 
tur  :  sive  quia  Ghananffii  interpretantur,  pmrati  ad 
humititatem,  cognoscent  qui  olim  parati  aunl  ut  ku- 
milientura  Domino,etrelinquantur.  Gurautemprs 
eo  quod  nos  interpretati  sumus,  sic  puuperes,  iiii 
dixerunt,  Chananxos,  causa  manifesta  eet :  a^d 
Hebrffios  enim,  sie,  chen  (p)dioitur:  ANiB(^ar)t 
pauperes;  illi  duo  verba  in  unum  oopulantds,  pro  eo 
quod  est,  sic  pauperes,  hoo  est,  caBN  anib  (i^jy  p), 
nomen  Chanana'»  gentis  interpretati  sunt. 

(Vers.  12,  13.)  El  dixi  ad  eos  :  Si  bonum  esl  im 
oculis  vestris,  afferte  mercedem  meam^  et  si  non,  fnis- 
sdte ;  et  appenderunt  tnercedem  meam,  tnginta  ar§en- 
ieos.  Et  dixit  Dominus  ad  me^  Projiee  iHos  [Vttlg.iUnrf] 
ad  statvMrium,  decorum  pretium  quod  appretiaius 

ad  Israel  in  eremo  dicta  esse,  hoc  eodem  looo 
ponit. 
(6)  Antea  deerat  yox  meam. 


tsos 


COMMENTAlUOaUM  IN  ZACQAIllAM  LlD.  III.  CAP.  XI. 


fSOB 


abeis:  et  tuH triginla  argenteost  etprojeci  illos  indo-  A.  At  illi  quoniam  pretium  sanguinia  erat,  nolueruat 


mum  Domini  ad  staluarium,  LXX ;  Bt  dicam  ad  eos : 
Si  bonum  est  in  conspeclu  vestro^  date  statuentes  mer- 
cedem  meam^  aut  renuite.  Et  statu£runt  mercedem 
meam  triginta  argenteos.  Et  dixit  Dominus  ad  me : 
Depone  eos  in  conflatorium,  et  recogita  siprobatum  est^ 
sicut  probatus  sum  pro  eis.  Et  tuli  triginta  argenteos^ 
et  misi  eos  in  domumDomini  in  conflatorium,  Gogno^ 
BCentibusIsraeliticigregispauperibuSyquimeaman- 
data  custodiunt,  verbum  esse  Domini  quod  locutus 
sum,  et  vera  qu®  dixi,  (a)  ait  ad  eos,  id  est,  ad  pau- 
percs  gregis,  si  vobis  placet  (homines  enim  estiset 
semel  libero  arbitrio  vos  creavi,  quibus  etin  eremo 
loeutus  sum :  Si  audierilis  me^  qux  bona  sunt  terrse, 
comedetis  (Isai,  i)  pro  hac  assumptione,  qua  abjcci 


illud  reponerein  corbonam,  idest,  in  gazophylacio- 
sed  emeruntex  eoagrum  figuli  in  sepnlturam  pere- 
grinorum.  Nos  enim  omncs  qui  peregrini  et  adven» 
Legis  ruimu9,redcmpti  pretiosissimoejussanguine, 
in  domo  figuli  $99  Creatorisque  omnium  sepeli- 
mur  et  requiescimus.  Pro  TtXarcri  atque  fictore,  5/a- 
<uarfum(f?)  olimintcrpretatussum,verbiambiguitate 
compulsus,  quod  statuarium  fictoremque  uno  ccr- 
mone  significat.  Judaei  istumlocum  malilioseinter- 
pretantes,  trigintaargenleos,  trigintaLegismanda- 
ta  commemorant,  qu»  facerejubeantur  inLege,  et 
rursum  triginta  sex  ahaqu»  prohibeantur  in  Lege, 
et  dici  eis,utargentummandatorumDominiplast» 
suo  atque  fictorireddantDeo;  quod  quia  facere  no* 


universum  hominum  genus,  et  vosmihi  inpeculia-  «v  luerunt,  esse  projectos .  Brevitorindicarevoluiquid 


rem  elegi  gregem,  et  Greator  omnium  891  volui 
parvum  habere  funiculutn,  reddite  mihi  mercedem 
meamy  id  est,  mea  prsecepta  servate.  Sin  autem  non 
vultis  mercedem  reddere,  nec  placetinocutisvestris 
meo  censeri  nomine,  aperte  renuite,  et  facite  quod 
vultis.  Qui  tuncquidem  responderunt  Moysi :  Omnia 
quxSumque  dicit  Dominus^  faciemus  {Exod,  xxiv,  3). 
In  flne  autem  temporum  pro  eo  quod  eos  elegi  de 
iQedio  nationum,  et  iiberavi  de  iEgypli  formace  fer- 
rea,  appenderunt  mercedem  meam  triginta  argen- 
teos,  pro  meo  sanguinedantes  Jud®  proditori  (Matt. 
xxvi).  Et  dixit,  inquit  propheta,  Dominus  ad  me, 
Bive  ipse  Salvator,  cujus  priora  sunt  verba,  patrem 
ad  se  locutum  esse  contestans;  Projice  itludadsta- 
tuarium  :  pro  quo  in  Hebrso  iegitur  Joser  Cl2fV),  id 


sentiant,  alioquin  explanationem  eorum  laciniosis- 
simam  t«det  revolvere,  ut  ad  reliqua  transeamus. 
(Vers.  U.)  Et  prxcidi  virgam  mram  secundam, 
quae  appellabatur  funtculus,ul  dissolveremgermanita- 
tem  inter  Judam  et  [Vulg.  addit  inter]  Israel.  LXX  : 
Et  abjeci  virgam  (c)  secundam,  quw  appellabatur  funin 
cutus,  ut  dissiparem  testamentum  quod  erat  inter  Jur 
dam  et  Israel.  Rt  in  hoc  loco  longam  cujusdam  ex- 
planationem,  immo  tricas  inextncabiles  legisseme 
novi,  duarum  virgarum  inunam  societatem  ex  Eza- 
chielis  volumine  proferentis,  et  omnia  qus  de  con- 
cordia  Judae  etEphraimspiritualiter  sentiendasunt, 
huic  capitulo  coaptantis.  Nos  autem  casptum  sequa- 
mur  ordinem.  Postquam  a  Judaeis  crucifixusest  Do- 
minus  et  triginta  appretiatus  argenteis,  etpretium 


est,  x6v  irAaTTi^v,  quem  nos, /t^torem  etfigutum  pos-  C  sanguinis  ejusinsepulturampiojecitgentiom,  qu« 

pcregrinae  erant  a  Lege  et  mandatis  Dei :  statim 
Dominussententiam  suam  ultra  non  difTerens,  Prx^ 
cidi,  ait,  virgam  meam  secundam^  qu»  proprie  mea 
erat,  quae  sic  mihi  haerebat,  ut  in  Jeremia  perizoma 
et  cinctorium  atquo  lumbare,  sive,  ut  consueto  ver- 
bo  utra,  coxale  sit  appeliata:  quae  secunda  virga 
quondam  appellatafuniculusetparsmea,  ameideo 
projecta  est,  ut  dissolverem  fjxdus  et  germanitatea 
atque  concordiam,  quae  inter  Judam  fuerat  et  Israel, 
et  fratres  a  se  invicem  separarem.  Ut  in  apoBtoio- 
rum  et  eorum  qui  egerunt  poenitentiam  ft9S  nu- 
mero,  rursum  (d)  Judas  appellaretur  et  confiteoB 
Deum  suum:  Israel  autemet  Ephraimet  Josephvo- 
carentur,quiin  cordisduritia  permanentes  dixeruni: 


Bumus  dicere.  Etestsensus  :  Projicepretium  meum 
ad  figulum,  qui  Greator  et  fictor  est  omnium.  Neo 
dmi^depone :  sedtprojice,  ut  fictorisplastaequejudi- 
cio  merces  Domini  penderetur.  Et elpcavixo);  pretium 
8uum,  id  est,  divinae  ms^jestatis,  in  triginta  cernens 
argenteis,  et  tam  vili  mercede  se  proditum  :  Deco- 
rttm,  inquit,  pretium  quo  appretiatus  sum  ab  cis  ;  hoc 
autem  pressius  est  legendem  cum  irrisione  et  sub- 
sanaatione  dicentis :  Tanto  me  populus  meus  et 
pauperes  quoodam  gregis,  et  a  me  electi  in  filios, 
emondum  alque  vcndendum  pretio  judicarunt.  ISX 
tuli,ait  Dominud  pcr  prophetam,sicut  mihiaDeo 
fberat  imperatum,  triginta  argenteos,  et  non  eos 
deposui,  sed  projeciindomum  Domini  ad  fictorem: 


ln  domo  Domini  feci  eos  a  proditore  reddi  sacerdo-  ])  I^on  habemus  regem,  nisi  Cxsarem  (Joan.  xix,  15). 
tibus  et  pharissis,  ipso  confiteate,  qui  vendidit:  Unde  non  iuluiit:  ut  irritum  facerem  pactum,  sive 
Peecavi,  tradens  sanguinem  justum  (Matth.  xxvii,  4).      testamentum,  quod  habui  cum  Juda  et  Israel  (usqua 


(a)  Verba,  aitad  eos,  penesMartian.non  habentur: 
apoQ  Victor,  desideratur,  id  est. 

(b)  Eetractat  so,  inauit  Victoriusin  hunc  locum, 
auod  vocem  t3n\  statuarium  verterit,  cum  tamen 
fs0iiim,  yerius  significet,  uti  inlerpretatus  est  Mat- 
tbieus  evangelista  cap.  xxvii,  dum  ait:  Etdederunt 
eos  in  aarum  flguti.  Idem  facit  Isai.  xix  de  verbo 
ITOJiN.  Utrobique  autem  Graecas  tantum  voces  re- 

#|)Men8,  lapsus  videtur.  Sicutenim  hio  irXa9TT)v  ita 
ibi  axpe^Aouvca,  qua9  erat  Aquil»  interpretatio,  taa- 
tum,  non  etiam  ttebraioam  simul  vooem  attendit. 


Manet  tamen  utroquein  loco  primaejusinterpreta- 
tio.  Adeo  enim  totum  per  orbem  cjus  editio  atatim 
divulgata  est,  ut  emendasse  postea  satia  non  fuerit. 

At  non  ita  evenit  Isaiae  xxxviii,  ubi  vocem  Sin* 
prius  pro  cesSavit^  postea  pro  quiete  interpretatua 
est:  quippe  cum  emendatio  recepta  fuerit,  quam- 
vis  in  ipso  Hieronymo  utrai{ue  simul  versio  com- 
mixta  esset. 

(c)  Vocem  meam^  qufls  neque  in  Qr»co  resonat, 
neque  in  Regin.  ms.,  hinc  amovimat^ 

[d)  Ms.  Regin.y  Judas  appeUareniur  et  C(m/U«iit«i« 


iB07 


S.  EUSEBII  HIBRONYMI 


iSQB 


hodie  enim  pGenitentibusporrigitmanum)  sedutde 
uno  populo  credentes  alios,  et  alios  non  credentes 
inter  se  divideret,  dicens  :  Nolite  arbiirari  quia  v&- 
ni  mitiere  pacem  m  terram :  non  veni  miltere  pacem, 
sed  gladium,  Veni  enim  separare  hominem  adversuw 
palrem  suum,  et  filiam  adversus  matrem  suam,  et  nu- 
rum  adversus  sacrumsuam,  et  inimicihaminis  domes- 
tici  ejv^  {Malth.  x,  34,  et  35). 

(Vers.  15  seqq.)  Et  dixit  Dominus  ad  me:  Adhuc 
sume  tibi  vasa  pastoris  siulii :  Quia  ecce  ego  suscitabo 
pastorem  in  terra,  qui  derelicta  non  visitabit,  disper- 
sum  non  quseret,  et  contritum  non  sanabit :  et  id  quod 
stat  non  enutriet,  et  carnes  pinguium  comedel,  el  un- 
gulas  eoqum  dissolvet.  0  pastor,  et  idoium  dereiin- 
quens  gregem :  giadius  super  brachium  ejus  et  super 
oculum  dextrum  ejus^  brachium  ejus  ariditate  siccabi- 
tur,  ei  ocuius  dextcr  ejus  tenebrescens  obscurabitur. 
LXX  ;  Et  dixitDominus  ad  me :  Adhuc  sume  tibi  vasa 
pastoralia  pastoris  imperiti :  Quia  ecc£  ego  suscitabo 
pastorem  super  terra^  qui  derelictum  non  visitet  et 
dispersum  non  requirat,  et  fraciumnon  sanet^  et  inte- 
grum  non  dirigat,  et  cames  eieciorum  devoret,  et  ta- 
los  eorum  pervertat.O  quipascitis  vana,  etqui  dereli" 
quistis  oves,  gladius  super  brachtum  ejus^  et  super 
ocuium  ejus  dextrum^  brachiumejus  aridiiaiesiccabi' 
iur,  et  ocuius  dexier  ejus  cxctiaie  obscurabiiur, 
Quando  dicit,  Adhuc  sume  iibi  vasa  pastoris  stuiii^ 
illud  signiflcat  quod  supra  assumpserit  sibi  virgas 
duas,  unam  decorem,etaUerumruniculum.  Et  quia 
illas  8U0  vitio  peccatoque  projecit,  et  soluta  germa- 
nitate  inter  Judam  et  Israel,  nos  inserti  sumus  in 
radicem  bonae  olivs,  et  caecitas  ex  parte  facta  est 
domui  Israeltdonec  intraret  plenitudogentium  [Rom. 
xi),  nuncprophetadicitur,  utgravissimum  pastoris 
stulti,  sive  imperili,  assumat  vaticinium.  Pastor 
stultus,  et  imperitus,  haud  dubium  S94  quin  An- 
tichristus  sit ;  qui  in  consummalione  mundi  dicitur 
esse  venturus,  et  qualis  venturus  sit,  indicatur.  Va- 
sa  antem  pastoris,  insignia  illius  et  habitum  debe- 
mus  accippre,peram,baculum,fistulam,  et  sibilum 
Et  quomodo  Isaias,  ut  captivitatem  populi  demon- 
straret,  nudus  ingreditur  [Isai,  l)  :  et  Jeremias  va- 
dit  ad  domum  flguli,  ut  ex  dissipatione  vasis  quod 
currebat  inrota,  etmanu  fingebatur  artifi^ip,  etin- 
teritum  Israel,  ut  Dei  potentiam  ostenderet  (Jerem, 
xviii)  :  et  Ezeohiel,  ut  subversionem  Jerusalem  et 
fugam  Sedecia},  et  onera  captivorum,  non  solum  vo- 
ce,  sed  et  habitu  demonstraret,  perfodit  parietem, 
et  in  suis  humeris  excipitar  {Ex£ch,  xii) :  sic  Zacha- 
rias  habitum  stulti  et  imperiti  pastoris  assumit,  ut 
eum  nuntiet  qui  venturus  est  {Zach.  xi).  Iste  pastor 
ideo  consurget  in  Israel,  quia  verus  pastor  dixerat : 
Jam  non  pascam  vos,  Qui  alio  nomine  et  in  Daniele 
propheta  {Cap,  ix),  et  in  Evangelio  {Marc,  xiii),  et 
in  epistola  Pauli  ad  Thessalonicenses  (II  Thess,  ii), 


A.  abominatio  desoialionis,  sessurus  in  templo  Domini 
prophetalur,  ec  se  facturus  ut  Deuro,  qui  et  per 
Isaiam  magnus  sensus  dicitur  {Isai,  xxxii).  Et  ad 
hoc  venit,  non  ul  sanet,  sed  ut  perdat  gregem  Israel. 
Pastor  enim  bonus  segrotantia  pecora  visitat,  dis- 
persa  inquirit,  relicta  affert,  lassa  sustentat.  Econ- 
trario  pastor  malus  omnia  adversa  agit,  et  cames 
pinguium  devorat,  ungulas  arietum  et  ovium  dissol- 
vit  atque  pervertit,  ne  recto  ingrediantur  pede. 
Hunc  pastorem  (a)8uscepere  Judaei,  queni  Dominas 
Jesus  interflciet  spiritu  orissui,  et  evacuabit  illumi- 
natione  adventus  sui,  ut  qui  non  crediderunt  verita- 
ti,  ne  salvi  fierent,  credant  mendacio,  et  judicentor, 
quia  consenserunt  iniquitati.  Descripto  autem  pa- 
store  pessimo,  stulto  et  imperito,  ad  ipsum  pasto- 

|.  remprophetalis  sermo  convertitur :  0  pastor,et  ido- 
lum.  (b)  Tam  sceleratus  est  pastor,  ut  noa  idolonim 
cultor,  sed  ipseidolum  nominetur,  dumseappeliat 
Deum,  et  vult  ab  omnibus  adorari.  Qui  dereliqoit 
gregem  a  bestiis  devorandum,  quem  Dominus  tanto 
tempore  custodierat.  Gladius  super  brachium  ejas, 
et  robur,  et  super  895  oculum  dextrum  ejus,  quo 
se  acute  Dei  jactabat  cernere  sacramenta,  et  plns 
videre  quam  omnes  retro  prophets  viderant,  intan- 
tum  ut  Dei  Fiiium  se  vocaret.  Gladius  autem  ilie 
est,  de  quo  et  Isaias  loquitur:  Inebriatus  esl  gio' 
dius  meus  in  cceio  {Uai.  xxxiv,  5).  Propterea  autem 
gladius  Domini  superbrachium  ejus,  etsuper  oca- 
lum  dextrum  Illus  erit :  ut  robur  ejas  et  omnis  ja- 
ctantiafortitudiniseju8ariditatesiccetur,etscieDtia, 
quam  sibi  falso  nomine  promittebat,   sternis  tene- 

C  bris  obscuretur. 

(Cap.  XII.  —  Vers.  1.)  Onus  verbi  Domini  super 
Israei :  Dixit  Dominus  extemdens  coelum^  et  fundam 
ierram^  et  fingens  spiritum  hominis  in  eo  :  Ecce  egp 
ponam  Jerusalem  superiiminare  crapulss  omnibuspO' 
pulis  in  circuiiu  :  sed  ei  Juda  erit  in  ohsidione  amtra 
Jerusaiem.  Et  erii  in  die  ilia,  ponam  Jerusalem  lapi' 
dem  oneri$  cunctis  popuiis,  omnes  qui  levavenai 
[ Vulg.  ievabuni]  eum,  concisione  lacerahantur^  et  col- 
iigentur  adversus  eam  omnes  gentes  [Vulg.  omnia  re- 
gna]  terrx.  LXX ;  Assumptio  verbi  Domini  super  Is* 
raei,  dicii  Dominus  extendens  cceium  et  fundans  ier* 
ram^  et  fingens  spiriium  hominis  in  eo:  Ecee  ego 
ponamJerusaiem  ut  super  liminariaqusemouenturawh 
n  nibus  [Al.  in  omnibus]populis  incircnitu,  et  inJudma. 
Et  erit  obsidio  circa  Jerusaiem,  et  erit  in  die  Uio^  pO' 
nam  Jerusaiem  lapidem  qui  conculcatur  a  cunctis  gefH' 
tibus:  omnis  qui conculcaverit  eamiltudens  iUudet,el 
congregabo  super  eam  omnes  gentesterrse.  Triplexin- 
terpretatio  est  ab  eo  loco,  in  quo  legimus:  Ecce  eg9 
ponamJerusaiemsuperiiminare  crapulse  amnibuspopo^ 
lis  in  circuiiUy  usque  ad  eumlocuox  ubi  scriptum  eit 
{Cap,   XIII,  v.  7) :   Framea  suscitare  super  paaiorm 


fa)  Maluit  Victorius,  suscipient,  cum  sermo  de  An- 
ticnristo  sit,  quem  proChristo  Judeei  suscepturi  sunt: 
quemadroodum  diotum  esl  a  Ghristo :  reniet  alius 


in  nomine  suo,  et  suscipietis  eum, 

{b)  Addit  Hegin.  ros.  derelinquens  gregem^  qoJBia 
aliis  libris  non  est  invenire. 


1509 


COMMRINTAHIORUM  IN  ZACHAHIAM  LIB.  III.  CAP.  XII. 


1510 


fneum;etsuper{a)virumcoh€erentemmM,diai  Dumi-  ^  quasigravisbiuiumlapideuisublovauduiD.Levabunt 


nus  exercituum  :  Percuie  pastorem  et  dispergentur 
oves,  Alii  enim  Judsorum  puiant  jam  baec  exparte 
completa  a  Zorobabel,usque  ad  C.  Pompeium,  qui 
primusRomanorumJudseamoepitettemplum,quam 
historiam  scribit  Josepbus.Alii  vero  quando  Jeru- 
salem  fucritinstauratajn  (inemundi  esse  complen- 
da  :  quod  sibicum7)Xei{x{jiv(|i8uo,quem  suprastuU 
tum  pastorem  legimud,miserabilisgens  Judaeapro- 
mittit.  Alii  autem,  hocest,  896  {b)  nos  qui  Ghristi 
censemur  nomine,in  Ecclesia  usque  ad  flnem  mun- 
di  quotidie  expleri  et  explenda,  memoramus.  Et  ne 
per  singula  extendamus  modum  voluminis,  propo- 
nentes  :  Haec  dicunt  illi:  sic  alii  suspicantur  :  nos 
ita  sentimus,  tres  posuimus  sententias,ut  ex  inter- 


quidem  eam,et  pro  virium  varietate  vastabunt^sed 
necesse  est  ut  dum  levatur,  in  ipso  nixu  et  eleva- 
tione  ponderis,gravissimus  lapis  scissuram  {d)  ali- 
quam  vel  rasuram  in  levantium  corporis  derelin- 
quaLSupcr  Ecclesia  sic  interpreiari  potcst,  quod 
cuncti  persecuiores  quicontradomum  Domini  dimi- 
carunt  inebrientur  eo  calice  quo  universis  gentibus 
propinat  Jeremias,ut  bibani,et  inebrientur,  et  ca- 
dani,et  vomani,etinsaniant  {Jer,  xxv).  Scio  perse- 
culionis  iempore  muItos'e  nostris  contra  Ecclesiam 
pugnare  compulsos;sed  quicuroque  hoc  pondus  vo- 
lueritsublevare,levabit  quidem,et  pro  ira  Domini 
qua  corripit  peccaiores,  suis  manibus  susteniabit: 
verum  ipse  non  erit  impuniius,  Dei  contra  se  gladio 


pretaiionis  varietate,quid  cui  coaptandum  sit,  pru-  p  dimicanie.  Pro  lapide  oneris,  quem  nos,  ui  potui- 


dens  lectorinielligat.  Dominus  igitur  qui  coelum 
extendit  ut  pellem,et  terram  alta  mole  solidavit,  et 
spiritum  hominis  finxit  ineo,idemanimarum  Crea- 
tor  est  omnium,ut  ex  duabus  substaniiis  anims  et 
corpori8,unum  animal  compingeret.  Spiritus  enim 
pro  anima  frequenter  acoipitur,  ut  ibi  :  Pater,,  in 
manus  tuas  commmdo  spirilum  meum  (Luc,  xxvi, 
46).  Et :  Auferes  spiritum  eorum  et  defwient^  et  in 
pulverem  suum  revertentur  (Ps,  ciii,  29}:  Iste  igitur 
Creator  UDiversitatis  et  Dominus,se  Jerusalem  su- 
perliminare(c)crapulffi  omnibus  populis  in  circuiiu 
positurum  esse,iestatur,ut  qui  limen  ejus  attigerit, 
inebrieiur  et  corruat,  sive  ipsum  superliminarein 
eumcorruat  a  quo contingitur.Sedet Judas,  obsessa 
Jerusalem,   est  captus  a  geniibus,  et  in   illarum 


mus,  interpretaii  sumus^Sepiuaginta  veri*irunt,/a- 
pidem  conculcatum  a  cunctis  genlibus,Omnis  qui  ron- 
culcaverit  eum  (sive  eam^  id  esl,Jerusalem)  iliudens 
iiludet,  Qui  manifestus  esi  sensus,  quod  utroqae 
modo  Jerusalem  et  ab  inimicis  gentibus,et  a  perse- 
cutoribusconculcandasiteiilludendumeiprovolun- 
tate  illudentium.  Sed  melior  et  verior  est  sensus 
superior.Breviter  singula  exponimus,  ut  tandem 
veniamusad  calcem,ne  si  prolixius  scripserimus, 
ei  rerum  obscuriiate,et  sermonis  longitudine,  Lec- 
toris  animus  contundaiur. 

(Vers.  4.  )ln  die  illa  dicit  Dominiu.percutiam  om* 
nem  equum  in  siuporem^et  ascensorem  ejus  in  amen^ 
tiam :  et  super  domum  Juda  aperiam  oculos  meos^  ei 
omnem  equumpopulorum  percutiam  in  [Vulg.tacetm] 


transiens  socieiatem,  cogeiur  obsidere  meiropolim  C  caeciiate,  LXX:   /n  die  illa,  dicit  Dominus  omnipo^ 


Buam.  Non  solumautem  Dominus  Jerusalem  ponet 
cunctis  populis  quasi  superiiminare  crapulfie  ;  sed 
ponet  illam  quasi  lapidem  oneris  cunciis  populis, 
quem  qui  levare  voluerit,  conclsione  lacerabitur. 
Coogregabuntur  enim  adversus  Jerusalem  omnia 
regoa  terrarum.  Mos  est  in  urbibus  Palaesiinffi,  et 
usque  hodie  per  omnem  Juddsam  veius  consuetudo 
servatur^ut  in  vinculi8,oppidis,et  casiellis  rotundi 
ponantur  lapides  gravissimi  ponderis,ad  quosjuve- 
nesexercere  se  soleant,et  eos  pro  varietaievirium 
8ublevare,alii  usque  ad  genua,aliiusqueadumbili- 
cum,alii  ad  humeros  et  caput,nonulli  super  verti- 
cem,recti8  junctisque  manibua,  magnitudinem  vi- 
rium  demonsiranies,pondus  extoUant.In  arce  Athe- 


tens  :  Percutiam  omnemequum  in  stupore,  etascenso- 
rem  ejus  in  ametitia  :  ^uper  domum  autem  Juda  ape^ 
riam  oculos meos,et  omnes  equos populorum  percutiam 
in  ca*citate. In illo tempore  (hoc enim signiflcai  dies) 
quando  obseasa  fueriiJerusalem,  ita  uiJudas  quo- 
que  eam  obsiderc  cogatur,et  carnaliter  et  spiriiua« 
liter  percuiietDominus  omnes  adversariorumMft 
equos  in  siuporem,ita  ut  omnes  stupant  qui  eos 
viderintesse  percussos,et  ascensores  eorum,  roa« 
lorum  premenie  magnitudine,  vertentur  in  amen- 
iiam,  etsuperdomum  Juda,qui  contra  metropolim 
suam  facere  aliquid  cogebantur,  aperiet  Oominoa 
oculos  suos,  ut  eorum  misereaiur,  et  eos  dignos 
suo  faciat  aspdctu,oculorumquesuorumillustretlu- 


DiensiomJuxtasimulacrumMinervs^vidi  sphseram  n  mine  :  omnes  autem  equos  populorum  ffiterna  per- 


sneam  gravissimi  ponderis,quam  egoproimbeoil- 
litate  corpusculimoverevixpotui.Cum  autem  qus- 
rerem,quidnam  sibi  vellei,  responsum  est  ab  ur- 
bis  ejus  cultoribus,  atbletarum  in  illa  raassa 
S97  fortiiudinem  comprobari,  nec  prius  ad  ago- 
nem  quemquam  descendere,  quam  ex  levatione 
ponderis  sciaturquis  cui  debeai  comparari.Sensus 
ergo  isie  esi  :  Ponam  Jerusalem  cunctis  gentibus, 

(a)  Mendose  legerat  Martian.  rim,  pro  virum, 

(b)  Hegin.  ms,thoc  esi  msiri,quiChristi  censentur 
nomine  Kxc  et  alia  usqueadfinem  mundiquotidie  ex- 
plmda  memorant,  Que  quidem  leotio,  iis  maxime 


cuiiei  cxciiaie.  Qui  spiritualiter  equi  intelligendi 
sint,supra  diximus  :  Faliax  equus  in  salutem  (Ps, 
xxxi ,  17), Ei  :  Hi  in  curribus^cl  hi  in  equis  (Ps, jaix, 
8),etcaetera  his  similia.Ascensores  quoque  corum, 
vel  dsemonesjvel  falsos  magistros  diximus,  qui  om- 
nes  in  stuporem  verientur  et  ameniiam.ut  nihil  sa- 
pere  convincantur :  sed  palpabiles  eos  opprimant 
ienebrffi,quales  fuerint  quando  iGgyptioruoi  primi. 

verbis,  hsec  d  alia  pro  in  Ecciesia,  verior   videator, 
(c)  Vocem,  crapulie,  Regin.  ms.    nescit. 
(cf)  Duo  mss.  scissuram,  vei  ixsuram  in  levanUum 

corporibus,  eto. 


IBII 


S.  EUSEBII  HIERONTMI 


isn 


tiva  percussa  Buni(Exod,  xi).  Super  domum  autem 
Jttda,id  estypopulum  qui  confitetur  Deum,  et  frac- 
tus  persecutionisaugustiisac  timore  perterritus.vi- 
detur  esse  in  numero  persequentium  :  aperiet  Do- 
minuB  oculos  suos,  ut  plerosque  respicit  dicentes 
ad  86  :  Respice  in  me,  eimiserere  »w«(P5.lxxxv,16), 
et  mereantur  audire  :  ErittibiDominus  lumen  xier- 
num  (Isai,  lx).  Hsc  est  gravissimi  lapidis  laceratio, 
quam  in  adversarios  suo8,qui  Jerusalem  levare  et 
vexare  conati  suot,  Dominus  comminatur. 

(Vers.  5.)  Bt  dicent  ducesJuda  incorde  suo  :  Con- 
fortentur  mihi  habitatores  Jerusalem  in  Domino  exer- 
cituumDeo  eorum[M.  suo],  LXX  lEtdiceni  tribuw\ 
id  est,  ol  ^tX(ap-;^oi,  Juda  in  cordibus  suis  :  Inve' 
niemtu  nobis^qui  habitant  Jerusalem  in  Domino,  om- 
nipoten te  Deo  eorum. Cum  aperucrit  Dominus  oculos 
8U08  super  Judam,et  percuserit  omnes  equos  gen- 
tium  C9ecitate,duce8  Juda,de  quosupra  dictum  est: 
Sed  et  Judas  erii  in  obsidione  contrn  hrwatem^  vota 
facientin  cordibus  8uis,quialoqui  liberenon  aude- 
bunt,utvincat  Jeru8alem,et  victus  Judas  cum  hosti- 
buivincatcumcivibussuis.Proeoquodnosdiximus: 
conforteniur  mihi,  et  LXX  transtulerunt  EupTiaofxev 
koMzol^finveniemusnobis;  in  HebraicoscriptumEMSA 
Li(^Sn5r)DN),quod  Aquilatranslulit,3C(xpTipT,(Tov  (jLoi,id 
estjConfarta  mihif  ut  sit  sensus  :  Optabunt  chiliar- 
cbi,et  tribuni,ac  ducesJuda,  899  ac  vota  facient 
in  abacondito  mentis  arcano,ut  Deus  confortet  ha- 
bitatores  Jerusalem  in  Domino  Deo  suo,et  vincant 
adversarios  suos.Juxta  tropologiam,duces  ac  tribu- 
ni  apostoli  8unt,et  omnes  apostolici  viri  atque  doc- 
tore8,qut  Ghriati  exercitui  preefuerunl,  qui  nollent 
sibi  alios  invenire  nisi  eos  qui  habitent  in  Jerusa- 
leffiyVisione  paci8,et  qui  habitentin  Domino  omni- 
potente  Deosuo.De  his  ducibus  Paulus  apostolus 
fuit,qui  invenitTitum,etTimotheum,Lucam  atque 
Sylvanum  :Petru8  quoque  qui  Marcum  scriptorem 
lerttdivit  EvangeliirAl,  in  Buangelio]^  et  ceteri  apo- 
stoH  quiomnemmundnm  suadoctrinaeteruditione 
compleveruntyut  haberent  discipulos  habitores  Je- 
rusalem. 

(Vers.  6f7,)IndieHlaponam  duces  Juda  s'cut 
caminum  ignis  in  lignis,et  sicut  facem  ignis  in  feno: 
etdevorabunt  ad  dexteram,et  ad  sinistram,omnes  po- 
putos  in  circuitu  :  et  habitabitur  Jerusalem  rursus  in 
loco  suo,  in  Jerusalem,Et  salvabit  Dominus  tabema' 

• 

cula  Juda,sicut  inprincipio  :utnon  magnifice  glorie- 
tttr  domus  David.etgloria  habitantium  Jerusalem  con- 
tra  Judam :  IXX:  In  die  illa,  ponam  tri